text:
Đời và nhạc Trịnh Công Sơn
Trịnh Công Sơn chánh quán Huế, làng Minh Hương, tổ tiên gốc Trung Hoa. Làng Minh Hương nay sát nhập vào Bao Vinh thành xã Hương Vinh. Bao Vinh là thương cảng của Huế ngày xưa.
Anh sinh ngày 28 tháng 2 năm 1939, tại Lạc Giao, tỉnh Đắc Lắc, lớn lên trong một gia đình buôn bán giữa trung tâm thành phố Huế. Nhà đông anh chị em, ba trai năm gái, mà anh là con trưởng. Tuy có thăng trầm, nhưng nói chung là khá giả.
Trịnh Công Sơn theo học chương trình Pháp, tại Trung học Pháp tại Huế, đến hết cấp 2. Năm ấy, 1955, cùng lớp có ca sĩ Kim Tước (Giáo sư Decoux, dạy khoa học, thỉnh thoảng mang đàn vĩ cầm vào lớp, đàn đệm cho học sinh hát). Lúc này Trịnh Công Sơn chơi guitare đã hay. Trường giải thể, dời vào Đà Nẵng, Trịnh Công Sơn có lúc theo học trường Thiên Hựu, Providence ở Huế. Rồi chuyển vào Sài Gòn, học tại trường Jean Jacques Rousseau. Sau đó vào học trường Sư Phạm Quy Nhơn, rồi đi dạy học vài năm tại Lâm Đồng.
Anh tự học nhạc một mình, và đã kể lại :
Tôi không đến với âm nhạc như một kẻ chọn nghề. Tôi nhớ mình đã viết những ca khúc đầu tiên từ những đòi hỏi tự nhiên của tình cảm thôi thúc bên trong... Đó là những năm 56 - 57, thời của những giấc mộng ngổn ngang, của những viễn tưởng phù phiếm non dại. Cái thời tuổi trẻ xanh mướt như trái quả đầu mùa ấy, tôi rất yêu âm nhạc nhưng tuyệt nhiên trong tôi không hề gợi lên cái ham muốn trở thành nhạc sĩ... Dạo ấy ba tôi đã mất ...1
Những câu hỏi người tò mò có thể đặt ra : một người chỉ học trường Pháp, giáo trình Việt ngữ rất hạn chế và lỏng lẻo, khi đặt lời ca, sao có thể sử dụng tiếng Việt điêu luyện đến như thế ? Thỉnh thoảng anh viết truyện ngắn, tham luận, đều xuất sắc. Bạn bè nhận được thư riêng, đều nhớ rằng Sơn chữ đẹp văn hay.
Tự học đàn hát, rồi sáng tác một mình, Trịnh Công Sơn không thuộc một nhóm sáng tác nào, như những người đi trước, như Lê Thương, Hoàng Quý trong nhóm Đồng Vọng ở Hải Phòng, như Thẩm Oánh, Dương Thiệu Tước trong nhóm Myosotis tại Hà Nội, nhóm Hoàng Mai Lưu tại Nam Bộ. Cũng như sau này, anh sẽ tự học vẽ một mình.
Câu hỏi tò mò thứ hai : tự học nhạc, rồi từ rất sớm đã lao mình vào đời sống sáng tác và tranh đấu, làm sao anh có thể liên tục sáng tác khoảng 600 ca khúc, phần lớn được yêu chuộng ?
Nói rằng Trịnh Công Sơn là thiên tài, cũng dễ thôi. Nhưng trở thành thiên tài trên một đất nước như Việt Nam, được thừa nhận là thiên tài trong một xã hội như Việt Nam - nhất là sau cuộc đổi đời 1975 - thật không đơn giản.
Mục đích của bài này là giải thích sự hình thành của thiên tài Trịnh Công Sơn, giải mã hiện tượng Trịnh Công Sơn và tìm hiểu vị trí của Trịnh Công Sơn trên những trầm luân của đất nước, chủ yếu là khúc quanh 1975.
Chúng tôi cũng muốn cung cấp cho các nhà nghiên cứu về sau một số tư liệu rải rác đây đó, e mai đây khó kiếm, khi những than khóc và tung hô đã lắng xuống.
***
Về hoàn cảnh sáng tác ban đầu, Trịnh Công Sơn đã tuyên bố với Vĩnh Xương, báo Đất Việt, năm 1985 :
Và từ đó, Trịnh Công Sơn nổi tiếng.
***
Khi đặt câu hỏi : sao một thanh niên, rất trẻ, chỉ học "trường Tây" mà sử dụng tiếng Việt tài hoa đến vậy, tôi không có thành kiến - vì bản thân mình cũng chỉ học "trường Tây"- mà để tìm hiểu nguồn sáng tạo trong ngôn ngữ.
Trịnh Công Sơn, có lẽ - đây là giả thuyết dè dặt - không học nhiều văn chương Việt Nam được giảng dạy ở nhà trường thời đó, nên không bị nô lệ vào những khuôn sáo trường quy, không suy nghĩ bằng điển cố sẵn có, mà tạo được một hình thức mới cho lời ca. Lời ca ấy sử dụng nhiều hình ảnh, biểu tượng bị xé lẻ, đi thẳng vào tâm tưởng người nghe, mà không đòi hỏi họ phải hiểu nghĩa chính xác. Ví dụ bài Tình Sầu :
Tình trầm như bóng cây / Tình reo vui trong nắng /
Tình buồn làm cơn say
... Cuộc tình lên cao vút / Như chim mỏi cánh rồi /
Như chim xa lìa bầy / Như chim bỏ đường bay /
Mạch lạc nội tại (cohérence organique) của ca khúc không dựa vào tương quan ý nghĩa : "tình xa như trời" thì hợp lý, nhưng gần, sao lại như "khói mây" ? "Tình lên cao vút", sao lại "như chim mỏi cánh rồi" ? "Tình reo vui trong nắng", thì phải đối ngẫu với "tình buồn cơn mưa bay" mới chỉnh, sao lại say sưa vào đây ?
Thật ra, mạch lạc nội tại được cấu trúc trên hình thức ngôn ngữ : những từ lặp lại : tình, chim, như, những vần luyến láy : mây, cây, say, bay, những từ đối lập : xa/gần, vui/buồn. Hình ảnh nối tiếp nhau, không cần ăn khớp với lý luận, lại được tiết điệu, âm giai nâng đỡ, bay bổng, bay thẳng vào tâm tưởng người nghe.
Chúng ta thử so sánh, để tìm hiểu chứ không phân định hơn thua, một lời nhạc tương tợ của Đoàn Chuẩn-Từ Linh :
Gửi bướm muôn màu về hoa
Gửi thêm ánh trăng màu xanh lá thư
Về đây với thu trần gian ...
Hai ca khúc na ná, vì đều là ẩn dụ xâu chuỗi (métaphore filée), nhưng câu sau của Đoàn Chuẩn và Từ Linh được cấu tứ theo ngữ nghĩa và quy ước, theo điển cố : gió+mây, bướm+hoa, gió+trăng, trăng+thu. Nét mới là màu xanh lá thư bị xoá nhoè giữa những ước lệ được liên kết thành một xâu chuỗi kiên cố, chặt chẽ quá làm mất chất thơ. Thêm vào đó là những câu thất ngôn đường luật rất chỉnh chu :
Rơi xuống âm thầm / trên đất xưa
Bài Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay rất hay, nhưng hay một cách khác, được yêu chuộng ở một giới thính giả khác.
Phạm Duy, thời trẻ, đã có những sáng tạo tân kỳ :
Bao nhiêu màu hoa ngát trên đôi môi
(Tiếng Đàn Tôi), 1947
Sau đó, anh trở về với ngôn ngữ duy lý :
Là một câu thơ tuyệt vời : vườn dâu là niềm thương nhớ muôn trùng một nền văn minh đã khuất bóng. Nhưng Phạm Duy lại bồi thêm câu sau :
(Quê Nghèo, 1948)
Thì cái ý đã thu hẹp cái tứ. Câu hát trở thành thô thiển, và giới hạn âm vang. (Tôi đã có dịp trình lên anh Phạm Duy ý này, anh cười vui : thế à ?)
Tác phẩm Lê Thương uyên bác cả nhạc lẫn lời, đã đựơc người đời yêu thích.
Trịnh Công Sơn sẽ không viết được những câu văn vẻ như Lê Thương :
Bên Tiêu Tương còn thương tiếc nơi ngàn trùng ...
(Hòn Vọng Phu)
nhưng đã viết :
Reo buồn tiếng hạt chuông
(...)
Đàn bò tìm dòng sông
Nhưng dòng nước cạn khô
Đàn bò bỗng thấy buồn,
bỗng thấy buồn ...
(Du Mục)
Những hình ảnh ngoài trí tưởng tượng của Lê Thương - ông vua đặt lời ca - theo sự đánh giá của Phạm Duy. Đi vào nền tân nhạc với một tâm hồn mới mẻ, Trịnh Công Sơn đã dần dần xây dựng một nhạc ngữ mới, phá vỡ những khuôn sáo của nền âm nhạc cải cách, thành hình chỉ hai mươi năm về trước.
***
Trịnh Công Sơn tự học nhạc, chứ không được đào tạo theo hệ thống trường quy. Khi bắt đầu sáng tác, được khích lệ, mới "trao đổi nhạc lý với bạn bè", anh không nói rõ là những ai.
Câu hỏi thứ hai người tò mò đặt ra là : học nhạc một mình, thì vốn liếng nhạc thuật lấy đâu ra mà sáng tác nhiều, nhanh và hay như thế ?
Nhiều người cho là tác phẩm anh đơn giản về mặt nhạc thuật, nói là nghèo nàn cũng được.
Văn Cao nhận xét : "Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển, theo cấu trúc bác học phương tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra" 3.
Lối nhạc hồn nhiên, dung dị này lại đáp ứng lại với nhu cầu thời đại, theo Phạm Duy : "Về phần nhạc, toàn thể ca khúc Trịnh Công Sơn không cầu kỳ, rắc rối vì nằm trong một số nhạc điệu đơn giản, rất phù hợp với tiếng thở dài của thời đại" 4.
Một thính giả bình thường, yêu quý Trịnh Công Sơn, đã viết sau khi anh qua đời : "Xét cho cùng, Trịnh Công Sơn là một nhà thơ. Một nhà thơ lớn. Nhạc là cái xe tải anh lắp lấy để chở thơ anh đến với chúng ta" (Vũ Thư Hiên, Varsovie, 4/2001). Nhận xét không đúng nhưng tiêu biểu.
Dù cho rằng nhạc thuật đơn điệu, thì cũng phải thừa nhận tài năng, có phần học tập, có phần thiên phú. Hoa hồng đẹp là do cây hồng, nhưng cũng còn nhờ vào đất đai, phân tro, mưa nắng, người chăm sóc, thậm chí cần cả người ngắm, hoa hồng mới có giá trị cái đẹp hoa hồng. Dù ở đây chỉ là một đoá vô thường.
Ta thử nhớ lại thời đại phát sinh tài năng Trịnh Công Sơn.
Năm anh 15 tuổi, 1954, Hiệp Định Genève chia đôi đất nước, cả hai miền Nam Bắc đều hoá thân trong hoàn cảnh chính trị và văn hóa mới.
Ở miền Nam, văn hoá phương Tây tràn ngập thị trường, nhất định phải ảnh hưởng mạnh mẽ đến tuổi mười lăm.
Sách báo, đĩa nhạc Pháp du nhập ồ ạt vào Việt Nam hằng ngày, giá thực tế rẻ hơn tại Paris nhờ trợ cấp hối đoái, và đây lại là thời kỳ phát minh và phát triển của loại sách bỏ túi và đĩa hát rảnh mịn (microsillon), phát hành rộng rãi, kèm theo những phương tiện truyền thanh mới. Thời trước, tuy Việt Nam là thuộc địa Pháp, nhưng văn chương Pháp chỉ du nhập qua nhà trường, giáo trình dừng lại ở cuối thế kỷ XIX : uyên bác như Xuân Diệu mà không biết Apollinaire. Sau 1954, văn hoá Pháp - và phương Tây - du nhập thẳng vào thị trường. Công chúng đọc Françoise Sagan tại Sài Gòn cùng lúc với Paris. Trên hè phố, nhất là tại các quán cà phê, người ta bàn luận về Malraux, Camus, cả về Faulkner, Gorki, Husserl, Heiddeger.
Nhà văn Bửu Ý, bạn Trịnh Công Sơn - học trước Sơn hai lớp tại Lycée Français Huế - hát Lá Rụng (Les Feuilles Mortes) một lần với Juliette Gréco ; Đời Hồng Tươi (La Vie en Rose) một lần với Edith Piaff, Barbara, một lần với Yves Montand ; trong khi Thanh Tâm Tuyền dịch Barbara của Jacques Prévert,đăng trên Sáng Tạo và nhà văn trẻ Nguyễn Xuân Hoàng cũng ngân nga Barbara. Nguyễn Trần Kiềm, bạn cùng lớp với Sơn, đi cyclo che nắng bằng sách của Sartre.
Người ta thắc mắc về những tên ca khúc Trịnh Công Sơn cầu kỳ như Mưa Hồng, Tuổi Đá Buồn, trong khi Thanh Tâm Tuyền viết Đêm Màu Hồng, về sau trở thành phòng trà lừng danh, lại viết thêm Lệ Đá Xanh, được danh hoạ Đinh Cường, bạn thân Trịnh Công Sơn, vẽ thành tranh trừu tượng, v.v...
Song hành với sách báo, các cơ quan văn hoá tây phương mở cửa hoạt động : Phòng Thông Tin Hoa Kỳ, Pháp, Trung Tâm văn hoá Đức ... dĩ nhiên là với những động cơ chính trị trong thời kỳ chiến tranh lạnh, mà chúng tôi không đề cập ở đây, chỉ nhấn mạnh ở ảnh hưởng văn hoá phương Tây thời đó trên đời sống trí thức miền Nam. Những Chiều Chủ Nhật Buồn nằm trong căn gác đìu hiu.. ô hay mình vẫn cô liêu, rồi đến Ngày chủ nhật buồn còn ai, còn ai : ... Tuổi buồn Em mang đi trong hư vô, ngày qua hững hờ... Không thể không nhắc đến bài Chủ Nhật Buồn, Sombre Dimanche của Seress Rejso, nghe nói đã có người tự tử vì nó. Hay vì những hư vô, cô liêu, hững hờ, thịnh hành một thời. Trong bài viết "Nỗi lòng của tên Tuyệt Vọng" anh đã tiết lộ " tôi vốn thích triết học và vì thế, tôi muốn đưa triết học vào những ca khúc của mình ". Ví dụ như : Vết lăn trầm hằn lên phiến đá mà anh gọi là di thạch : roche errante, người hát không hiểu gì, nhưng vẫn thích hát ! Nhưng nói là Rolling Stones cũng không sai.
Ca khúc Trịnh Công Sơn gợi suy tư, đáp ứng lại nhu cầu trí thức chính đáng ở một thiểu số và ảo tưởng trí thức thời thượng ở một đa số, trong đó có các cô cậu, ở mục Tìm Bạn Bốn Phương trên các báo, tự giới thiệu là "yêu màu tím" và "nhạc họ Trịnh", hay "nhạc TCS" viết tắt.
Thời kỳ này, Nguyễn văn Trung đã viết bài Ảo Ảnh Thanh Thuý. Nói về ảo ảnh Trịnh Công Sơn, ông ấy cũng có thể viết một bài hay.
Nhạc Trịnh Công Sơn đơn giản : một nhược điểm tạo dựng thành công. Phạm Duy nhận xét về Trịnh Công Sơn "Bài hát chỉ cần một chiếc đàn guitare đệm theo, nếu hoà âm phối khí rườm rà thì không hợp với những bài hát soạn theo thể ballade này". Lại là một yêu cầu khác của thời đại : những Georges Brassens, Joan Baez lẫy lừng với cây đàn ghi-ta. Ca khúc Trịnh Công Sơn, có thể hát cho vài người nghe, cho một nhóm, hay trước quảng đại quần chúng. Nó đi vào quần chúng, nhất là giới thanh niên : Nó khác với nhạc phòng trà, có giàn nhạc và do ca sĩ hát, và thính giả đi nghe (và nhìn) ca sĩ nhiều hơn là nghe ca khúc.
Thời Trịnh Công Sơn cũng là thời của các tác-gia-soạn-giả-trình-diễn (auteur compositeur interprète) chẳng bao năm mà trở thành huyền thoại : Jacques Brel, Bob Dylan. Báo chí Mỹ gọi Trịnh Công Sơn là Bob Dylan Việt Nam, vì nội dung phản chiến, mà còn vì phong cách trình diễn.
Nhạc Trịnh Công Sơn không phải là nhạc giao hưởng. Những soạn giả bậc thầy của nhạc lý Việt Nam thời đó, như Vũ Thành, Văn Phụng, Nghiêm Phú Phi không có quần chúng.
Trịnh Công Sơn có tài đặt nhạc, soạn lời, lại biết bắt mạch thời đại, sống đúng thế hệ của mình, trong lòng đất nước, trong nhạc cảnh thế giới. Ngần ấy cái tài dồn lại, gọi là thiên tài, cũng không quá đáng.
***
Phân chất những lớp phù sa đã tấp vào dòng nhạc của mình qua những giao lưu văn hoá, Trịnh Công Sơn có nói đến những ảnh hưởng ngoại lai : " Thưở nhỏ tôi rất thích nhạc tiền chiến và có nghe một số nhạc nước ngoài. Những năm 60, tôi có nghe nhạc Blues nói về thân phận của người da đen ở Mỹ. Tôi rất thích nhạc của Louis Amstrong, D. Ellington... Tôi thấy loại nhạc này gần gũi với mình và thấy có khả năng muốn lấy nhạc này để nói lên tâm sự của mình ". 5
Và cũng trên số báo Đất Việt đó, anh cho biết thêm về ảnh hưởng : "Những năm 64-66, sáng tác có chất Blues, những năm 67-72, lại mang nhiều chất dân ca".
"Chất dân ca" ở đây, phải hiểu theo nghĩa folk songs của Bob Dylan và Joan Baez thịnh hành thời đó. Cả hai danh ca đều hơn Sơn hai tuổi, cùng một thế hệ, cùng một lý tưởng chống chiến tranh, cùng một cây ghi-ta, cùng một điệu hát ; "Dân ca" ở đây không phải là hò mái nhì, hò giã gạo của quê hương. Nhạc dân tộc trong thời gian đầu, dường như không mấy ảnh hưởng đến anh. Những bài theo chủ đề ru con của Trịnh Công Sơn không mấy âm hưởng những bài hát ru em Việt Nam.
Sau này, thỉnh thoảng người nghe có nhận ra chút âm hưởng hò Huế, như trong "Thuở Bống là Người", hay điệu ru dân tộc, như "Lời Mẹ ru Con" thì cũng chỉ là đôi biệt lệ, không tiêu biểu.
Gần đây, sách báo thường trích dẫn câu Trịnh Công Sơn :
Lại phải hiểu chữ "hát rong" theo nghĩa hiện đại : không phải là ông sẩm chợ, hát vè Thất Thủ Kinh Đô ở phố Đông Ba mà Huy Cận đã mô tả, mà hình ảnh người du ca hiện đại, những baladins itinérants trong ca khúc Bob Dylan, trong quan niệm Nhạc Du Bất Tận, Never Ending Tour (1988). Nhà thơ Tô Thùy Yên, chuộng thuyết chính danh, nên đã nói rõ điều này và gọi Trịnh Công Sơn là "người du ca chính hiệu" :
Người du ca thường khi xuất hiện và nổi bật trong những thời đại được coi là u uất nhiễu nhương, những thời đại mà tiếng nói con người bị lấn át, tự do con người bị cưỡng chế, giá trị con người bị hạ thấp, hạnh phúc con người bị tước đoạt và ước vọng con người bị bao vây.
Thành thử những tác phẩm du ca có thể là những tác phẩm yếu hơi, dễ dãi, sơ sài, những tác phẩm thành hình trong một thoáng cảm hứng nhất thời, những tác phẩm như những ký tự ghi chép vội vàng trên một trang giấy tình cờ, và thả bay ngay theo thời thế ".
Trong Cõi Tạm, ăn xổi ở thì này, nơi con người chôm liền chộp lẹ mọi cơ hội để mua lẻ và mua rẻ chút hư danh, có người còn viết được những lời như vậy, là nghiêm túc và tâm huyết. Nhất là viết cho một người vừa khác phe, vừa khác phái.
Văn Cao cũng là một người sành chữ nghĩa. Trong câu chuyện thân mật, anh thường nói "Sơn là một troubadour (kẻ hát rong) có tài". Nhưng khi viết về Trịnh công Sơn, anh dùng chữ chantre, trang trọng hơn, trong nghĩa "kẻ ngợi ca" : " bởi Sơn đã hát về quê hương đất nước bằng cả tấm lòng của một đứa con biết vui tận cùng những niềm vui, và biết đau đến tận cùng những nỗi đau của Tổ Quốc Mẹ hiền " 6. Troubadour hát nhạc mua vui cho trần thế, Chantre hát những Lời Buồn Thánh. Tuy nhiên, Trịnh Công Sơn cũng chỉ tự xưng là troubadour, như tên đặt cho phòng tranh anh triển lãm chung với Đinh Cường, Bửu Chỉ tại Gallery Tự Do, tháng 8/2000.
Năm 1969, bạn anh, họa sĩ Trịnh Cung, đã vẽ bức tranh đẹp, tên là Le troubadour = Kẻ du ca, hát để kêu gọi hoà bình. Những chuyện này đều tương quan với nhau.
Khi Phạm Duy gọi ca khúc Trịnh Công Sơn là những ballades, không cùng một nguồn gốc với chữ baladin, cũng là có ý trang trọng.
Các vị ấy tài cao, ý sâu mà lòng thì rộng rãi ; cho nên lời cũng khoáng đạt.
***
Em đi tát nước, tình cờ gặp Anh
Người con gái Việt Nam da vàng, ngày xưa, đã hát như thế trong ca dao, là để che dấu khát vọng tình yêu, chứ trong đời sống nông thôn thời ấy, làm gì có cái tình cờ.
Đời sống thế giới hiện nay, nghĩ cho cùng, cũng vậy thôi. Những giai điệu blues, nhạc phản kháng Bob Dylan, Joan Baez, thơ Prévert, Aragon, Eluard ... Trịnh công Sơn đã gặp gỡ, trên dòng nhạc, dòng thơ, dòng tâm tư. Và dòng lịch sử, dân tộc và thế giới. Trong cao trào lớn của loài người, giữa lòng thế kỷ hai mươi : cao trào giải phóng dân tộc, chủng tộc và giai cấp. Đừng quên việc giải phóng phụ nữ : người phụ nữ Pháp đi phá ngục Bastille từ 1789, mãi đến 1944 mới có quyền đầu phiếu.
Người phụ nữ Việt Nam cũng vậy thôi : sau khi chờ chồng hoá đá, họ bước chân vào thế kỷ XX, thì ngồi đan áo. Từ Buồn Tàn Thu của Văn Cao, qua Bếp Lửa của Thanh Tâm Tuyền, thơ hiện đại của Ý Nhi, cho đến năm 2000, trong ca khúc Đêm Xanh của Bảo Chấn, cô ấy vẫn ngồi đan áo, trong khi dọc hè phố, áo pull bán rẻ mạt.
Đan áo là hình ảnh ẩn nhẫn, thụ động mà người đàn ông đòi hỏi. Đan áo cho ai đó, hay để tưởng nhớ, chờ đợi ai đó. Ca khúc Trịnh Công Sơn, rất nhiều phụ nữ, nhưng không thấy họ đan áo. Mà chỉ ... gồi chơi, khi nghiêng vai, khi nghiêng đầu, khi nghiêng sầu. Ngồi chơi chán rồi thì Đứng lên gọi mưa vào Hạ. Nếu khóc, cũng chỉ khóc cho những Chiều mưa đỉnh cao... Mai kia, có ra đi, thì cũng là Như những dòng sông nhỏ.
Người đàn bà trong Trịnh Công Sơn đẹp dung dị và tự do bình thường. Tự do với cuộc đời, với tình yêu, thậm chí với tình dục. Nhạc Trịnh Công Sơn không nói đến tình dục, vì nói đến ... làm gì ?
Người phụ nữ nghe và hát nhạc Trịnh Công Sơn thoải mái, vì chỉ hát, hay nghe, mà không phải làm gì cả, không phải Hái Mơ, Lái Đò, bán Hàng Cà Phê, Hàng Nước, không phải thay quần áo làm cô Sơn Nữ, cô Láng Giềng hay mua lấy số phận Người Yêu của Lính. Và nhất là không phải ... đi lấy chồng : hạnh phúc không thấy đâu mà chỉ nghe oán trách dài dài suốt nửa thế kỷ : Em đi trên xác pháo, anh đi trong nước mắt... Em ơi tình duyên lỡ làng rồi, còn chi nữa mà chờ ... Và, ở một chân trời khác, họ cũng không phải ba đảm đang, ba sẵn sàng, làm Người Mẹ Cầm Súng, xung phong đi gỡ mìn ở Ngã Ba Đồng Lộc ...
Sau 1975, khi "Em ở Nông trường, em ra Biên giới" thì người nghe có cảm giác cô Tấm đã trở thành cô Cám, và Trịnh Công Sơn sẽ gào gọi Bống hỡi Bống hời, cô Tấm thỉnh thoảng có tái hiện, nhưng cũng đã tân trang nhiều lắm.
Trong xã hội Việt Nam, cho đến hôm nay, chưa chắc gì người phụ nữ đã được giải phóng, và tôn trọng đúng mức. Trong ca khúc Trịnh Công Sơn, họ được giải phóng và tôn trọng. Tôn trọng người đàn bà, không phải là tán tỉnh, Trịnh Công Sơn, rất hồn nhiên đã hiểu ra và nói vào điều đó.
***
Nhạc phản chiến, đòi hỏi hoà bình của Trịnh Công Sơn thì nhiều người biết, sẽ có nhiều người viết về đề tài này. Mới đây, trong buổi tưởng niệm Trịnh Công Sơn, tại Californie, anh Đỗ Ngọc Yến có nói rõ và nói đúng, khác với Đỗ Ngọc Yến cách đây 40 năm và 20 năm.
Tôi không đủ thì giờ viết về đề tài này, nhưng sẽ đề cập đến ở một dịp khác, nay chỉ vội nói ngay mấy ý kiến chủ quan :
1.- Dù đánh giá ra sao đi nữa, nhạc Trịnh Công Sơn cũng là sản phẩm của chế độ Việt Nam Cộng Hoà, trong cả hai mặt tích cực và tiêu cực của chế độ này.
Không có Miền Nam, cũng có thể có một Trịnh Công Sơn, nhưng là một Trịnh Công Sơn khác, đại khái như một Phạm Tuyên hay Phan Huỳnh Điểu.
2.- Chính quyền Cộng Sản, sau 1975, sau những thăm dò, đã lưu dung một phần trong nhạc phẩm Trịnh Công Sơn và đã khéo sử dụng Trịnh Công Sơn. Có thể nói sau 25 năm chiến thắng, thành công hiếm hoi, nếu không phải là duy nhất, của chính sách văn hoá của chính quyền cộng sản, là tiếp thu nhạc Trịnh Công Sơn, mà công đầu là Thành Uỷ TPHCM. Dùng chữ "chính sách", là để nhìn toàn cảnh, chứ đối với một cá nhân, chắc chỉ có những quyết định cục bộ, nhất thời, bất thành văn. Dù sao, họ cũng chỉ kế thừa kinh nghiệm Liên Xô vào thời kỳ Tân Chính Sách Kinh Tế (NEP) những năm 1920, sau cuộc nội chiến, khi Lenine thu dung những nhà văn, nhà thơ "bạn đường" (Popoutchiki) như Alexis Tolstoi hay Zamiatine.
Trong chiến tranh chống Pháp, người Cộng Sản đã không thu phục được Phạm Duy. Sau 1954, họ không thu phục được Văn Cao. Nhưng sau 1975, họ thu hoạch được Trịnh Công Sơn, như vậy đã là thành công. Thành công về mặt hiện tượng, không phải về mặt bản chất. Về mặt bản chất, chuyên chính vô sản không bao giờ chấp nhận cái gì khác họ, không phải do họ tạo ra. Mặt khác, ca khúc Trịnh Công Sơn trước kia và bây giờ không có "tiêu chuẩn" đáp lại quy luật của hiện thực xã hội chủ nghĩa. Cố gắng đến đâu thì cây cam cũng không tạo được quả chanh. Trước kia "hai mươi năm nội chiến từng ngày" là sai đường lối, bây giờ hỏi "Em còn nhớ hay em đã quên" vẫn sai lập trường.
Chấp nhận - dù trong giới hạn - những dư vang của một chế độ chính trị mà mình cố công bôi xoá, chính quyền TPHCM, trong chừng mực nào đó, đã nhượng bộ quần chúng, đã gián tiếp thừa nhận mình thất bại, trong việc ngăn chặn nhạc vàng, và nhất là trong việc đào tạo một nền âm nhạc mới đáp ứng với quần chúng. Chính quyền Trung Ương Hà Nội "wait and see" để cho TPHCM "phát huy sáng kiến" ; nếu rách việc thì ra tay chận đứng một "quyết đinh địa phương", nếu vô hại thì án binh bất động, và thêm được tiếng là cởi mở, hoà hợp.
3.- Về phía Trịnh Công Sơn, anh cũng khéo thoả hiệp với chính quyền mới. Việc anh ở lại Việt Nam sau 1975, hợp tác với các hội văn nghệ Huế, rồi TPHCM là hợp lý, sau khi đã sáng tác Khi đất nước tôi thanh bình, tôi sẽ đi thăm... Đó là sự chọn lựa tự do của anh. Cũng như Nguyễn Trãi xưa kia, cháu ngoại nhà Trần, mà không phò tá các phong trào kháng chiến Hậu Trần, lại đi hợp tác với đám nông dân Lam Sơn. Hay như Ngô Thời Nhậm, nhiều đời ăn lộc chúa Trịnh vua Lê, mà đã đi hợp tác với nhóm áo vải Tây Sơn. Từ đó người ta có thể thông cảm khi anh làm một số bài ca ngợi chế độ mới, không hay lắm và ít được hát, ít người biết : âu cũng là điều may mắn cho anh, vì anh đã có một số câu chữ không hay và không cần thiết.
Anh là người được hưởng nhiều bổng lộc của chính quyền, nhiều hơn những cán bộ đã vào sinh ra tử trong cả hai cuộc chiến tranh. Anh có thể hát Đời Cho Ta Thế. Thật ra, đời không cho ai cái gì mà chỉ đổi chác ; anh đã phải trả giá, có khi là giá rất đắt. Anh không trả thì nhiều người khác phải trả. Ý thức điều đó có lần anh viết : "Tôi không bao giờ có tham vọng trở thành một người viết ca khúc nổi tiếng. Nhưng đời đã tặng cho tôi món quà ấy thì tôi không thể không nhận. Và khi đã nhận rồi thì phải có trách nhiệm với mọi người ".
Nói thì ngon lành như thế. Thực tế không đơn giản : người ta cho anh bó hoa, chai rượu. Ai cho anh trách nhiệm ? Anh hát "mỗi ngày tôi chọn một niềm vui", khi bạn anh, Thái Bá Vân, phó viện trưởng Viện Mỹ Thuật Hà Nội than : "một năm không được một ngày vui". Muốn mua vui, phải vào Sài Gòn ... chơi với Sơn. Nhưng chẳng qua là niềm vui của phận "chim lồng cá chậu" ; Hiểu như thế, bạn bè không đòi hỏi gì nhiều ở một nghệ sĩ yếu đuối, sống chết giữa trùng vây như anh.
Người ta đánh giá một tác giả qua những tác phẩm anh ta đã thực hiện, chứ không qua những tác phẩm mà "lẽ ra" anh ta phải thực thực hiện. Nhân danh cái "lẽ ra" ấy, người làm văn học nghệ thuật đã là nạn nhân của bao nhiêu là oan khiên, oan khốc và oan khuất.
Không những vì chút tình riêng, nhưng còn vì tình đời, luật công bình, luật tương đối, luật chơi, chúng ta nên gạt sang một bên nhiều cái "lẽ ra" đối với Trịnh Công Sơn, mà chỉ xét những cái anh đã làm ra.
4.- Qua bốn mươi năm truân chuyên, Trịnh Công Sơn đã có những đóng góp lớn lao vào nền văn học nghệ thuật, vào đời sống xã hội, và lịch sử chính trị. Phần lớn sự nghiệp anh đã thành hình và thành công dưới chế độ Việt Nam Cộng Hoà, mà mọi người đã biết. Bài này tạm thời chưa nói đến.
Ngoài quần chúng cũ, nghe nhạc Trịnh Công Sơn vì yêu thích hay để nhớ lại ngững âm hao xưa cũ, thì thính giả khác, giới thanh niên Việt Nam ngày nay, hay người miền Bắc trước 1975, đón nhận ra sao ?
Trong xã hội Việt Nam ngày nay, ca khúc Trịnh Công Sơn mang lại chất Thơ cho đời sống. Nhìn qua một số đĩa hát CD, thu nhiều bài của nhiều soạn giả, thì cái tên chung thường mượn tiêu đề của Trịnh Công Sơn, như Lời Thiên Thu Gọi (Hồng Nhung), Xin Mặt Trời hãy ngủ yên (Mỹ Linh), những tiêu đề nhiều âm vang, nhiều thi vị. Những nhạc sĩ khác, Dương Thụ, Phú Quang, Trần Tiến, Bảo Chấn... đều tài cao, nhưng được đào tạo và trưởng thành trong một xã hội duy dụng và thực dụng, óc sáng tạo cao siêu của họ không đặt ra những câu hỏi vớ vẩn như là Sóng Về Đâu ? Vì thực tế : sóng thì ... về đâu ? Trong một mẩu xã hội nào đó, đặt những câu hỏi như thế, là có cơ nguy bị nhốt vào nhà thương điên.
Chủ nghĩa hiện thực xã hội rất nghiêm khắc, yêu chuộng văn vần, một loại văn xuôi diễn ca (prose versifiée), với điều kiện loại văn vần ấy không có chất Thơ. Thi phẩm của "công thần" Nguyễn Đình Thi còn bị gạt ra nói gì đến "hàng thần" Trịnh Công Sơn ? Nhưng ca khúc Trịnh Công Sơn đã lọt qua được các mắt lưới, vì đã cấp thời đáp lại được "lời gọi của khoảng trống" (l"appel du vide) và ca khúc là một thể loại nhẹ, phù phiếm (genre léger), chính quyền dung dưỡng vì có khả năng chận đứng bất cứ lúc nào - như đã làm với nhạc Văn Cao ngày xưa : thậm chí bài Quốc Ca còn bị hăm doạ thay đổi. Và đang làm với Phạm Duy ngày nay. Trong các CD thu tại Việt Nam hiện nay có ai thấy Giấc Mơ Hồi Hương, nhạc Vũ Thành ?
Chính quyền dung dưỡng ca khúc Trịnh Công Sơn không phải vì động cơ nghệ thuật, nhưng như một thế phẩm (ersatz), trong thời kỳ quá độ, như bác sĩ ban thuốc an thần cho bệnh nhân mất ngủ. Trong khi chờ đợi, thính giả hưởng lạc khoản, được ngày nào hay ngày ấy. Họ đang được nghe bài Sóng Về Đâu một trong ca khúc cuối đời Trịnh Công Sơn :
Đừng xô tôi ngã dưới chân người
Biển sóng, biển sóng đừng xô nhau
Ta xô biển lại sóng về đâu
Sóng bạc đầu và núi chìm sâu
Ta về đâu đó
Về chốn nào mây phủ chiêm bao
Xã hội chủ nghĩa có thể tạo ra nhiều bài hát hay hơn. Nhưng tạo ra được cái gì na ná như thế thì vô phương. Thiên tài không phải là người không bắt chước ai, mà là người không để ai bắt chước được mình.
5.- Chứng từ cho giá trị một tác phẩm nghệ thuật, là khả năng kết hợp rộng rãi và lâu dài của nó. Nhạc Trịnh Công Sơn được hát rộng rãi ở Miền Nam trước 1975, chúng ta đã biết. Nhưng trước 1975, Miền Bắc đã nghe và đã thích nhạc này, như Văn Cao đã kể lại7. Nguyễn Duy kể thêm rằng ở dọc Trường Sơn, bộ đội miền Bắc cũng đã nghe :
Người ác ý có thể ngờ vực : Nguyễn Duy là nhà báo có quyền nghe đài, sau này là bạn rượu của Trịnh Công Sơn, nên thêm thắt. Thì đây, một chứng từ khác đến từ một anh bộ đội, không quen biết gì, không điếu đóm gì với Trịnh Công Sơn, nhà văn Nguyễn văn Thọ, hiện ở Berlin :
Đêm Trường Sơn, chờ cho mọi người đi ngủ hết, chúng tôi lén mở đài BBC và cả đài Sài Gòn. Đấy là lần đầu tiên tôi được nghe tiếng hát Khánh Ly với nhạc Trịnh Công Sơn.
Chúng tôi là lớp người lớn lên từ Miền Bắc, thường quen với những khúc thức hùng tráng. Trong tiếng chộn rộn rú rít của sóng vô tuyến, tôi vẫn thấy một giọng lạ của một thứ âm nhạc mới. Một thứ nhạc da diết, đầy lãng đãng từ ca từ, tới khúc thức. Một thứ nhạc xanh không giống bất cứ nhạc xanh nào mà tôi từng nghe, kể cả trong những đĩa hát quay tay cổ mở suốt ngày rên rỉ ở đầu chợ trời những ngày sau hoà bình.
Rất lạ, với tôi khi đó nhạc Trịnh Công Sơn như làn gió khởi từ xa xăm đâu đó, tách khỏi hận thù trận mạc, tha thiết một tình yêu đồng loại, giống nòi, yêu bè bạn, hoà bình, đạo lý. Nó lạ, vì lối ca từ phi tuyến tính, không giống cách viết truyền thống trên những ca khúc của Hà Nội khi đó"
Quý hoá hơn nữa, anh Thọ đã ghi lại cảm giác khi tiến quân vào Sài Gòn, nghe nhạc Trịnh Công Sơn hát Nối Vòng Tay Lớn, buổi trưa ngày 30/4/1975, trên đài Sài Gòn :
Lời ca không phải là tiếng thách thức tử thủ. Lời ca không phải là tiếng bể máu như kết cục thường của chiến cuộc, lời ca khi ấy làm chùng xuống không khí thù hận và hằn học.
Chúng tôi tiến vào Sài Gòn...
Nối Vòng Tay Lớn
Chiến tranh nào bao giờ chẳng có mặt trái, nhưng tiếng hát kia, bản nhạc ấy, mở ra cho cả hai bên nghe như một liều thuốc vô hình đã làm chùng xuống một thời khắc thường dễ nổi cáu và nổi doá.
Đấy là kỷ niệm thứ hai của tôi về anh"
Tiếng hát làm chùng tay súng. Một ngày, một giờ mà sinh mệnh của hằng triệu con người nằm trên đường tơ kẽ tóc, một sự kiện như thế không trọng đại hay sao ?
Văn học nghệ thuật Việt Nam, đã bao nhiêu lần đóng vai trò đó ?
Sau này, Thọ sang sinh sống tại Đức, theo diện xuất khẩu lao động, vẫn nghe nhạc Trịnh Công Sơn :
Ở một chân trời khác, nhiều người oán trách Trịnh Công Sơn về việc lên đài hát Nối Vòng Tay Lớn, trưa ngày 30.4.1975. Thật ra, anh có hát hay không hát, thì chế độ Việt Nam Cộng Hoà cũng tan rã. Anh có hát, và có hợp tác với chính quyền mới, âu cũng là một cách cứu vãn vết tích văn hoá của nền Việt Nam Cộng Hoà đã đào tạo ra anh về mặt tài năng và sự nghiệp, thậm chí tạo ra cả một huyền thoại Trịnh Công Sơn.
Một lần nữa, ông Nguyễn Văn Trung, sau Ảo Ảnh Thanh Thúy nếu viết Trịnh Công Sơn Thực Chất và Huyền Thoại cũng sẽ nghĩ ra nhiều điều hay.
Nếu có ai đó nói rằng : Trịnh Công Sơn là một khổ nhục kế, để kéo dài hơi thở văn hoá của một chế độ chính trị đã bị bức tử, thì là lời đại ngôn, duy cảm, nghịch lý, vớ vẩn.
Vớ vẩn như một số lời ca trong tác phẩm Trịnh Công Sơn. Nhưng biết đâu chẳng là sự thực ? Sự thực trong bao nhiêu cái vớ vẩn, kể cả trong lịch sử.
Chế Lan Viên, năm 1984, đã viết : " Văn hoá của thực dân mới là con đẻ của chủ nghĩa thực dân mới. Quân sự, chính trị thực dân mới có chết, có băng hà thì nó cũng truyền ngôi cho văn hoá "10. Và Chế Lan Viên không phải là người vớ vẩn, viết lách vớ vẩn.
***
Trịnh Công Sơn đã xa đời lúc 12 giờ 45 tại Sài Gòn, ngày 01.4.2001.
Đám tang ngày 4 tháng tư, nghe nói lớn lắm, hàng trăm tràng hoa ngập con hẻm 47 Duy Tân. Hàng vạn người đưa tiễn, trong đó có thể có người đi tiễn một điều gì khác, một tâm tình hay u hoài nào đó của riêng mình, chẳng hạn.
André Malraux có nói đâu đây rằng "trong Thiên Chúa Giáo, chỉ có những pho tượng là vô tội". Trịnh Công Sơn đã sống non nửa sau cuộc đời, trong một chế độ chính trị mà các pho tượng cũng không phải là vô tội.
Những đoá hoa đặt trên mộ Toa, Sơn ơi, không phải là đoá hoa nào cũng vô tội.
Bây giờ moa mới khóc Toa đây. Tại nhà moa, ngồi ở chỗ Toa ưa ngồi vẽ, nhìn dòng sông nhỏ, mà Toa đã gọi là sông An Cựu.
Sơn ơi, đời này, và sang đời khác nữa, làm gì có đến hai dòng sông An Cựu ;
an cựu, Sơn ơi.
Đặng Tiến
Orléans, 14.04.2001
1 Trịnh Công Sơn, Nhạc và Đời, nxb Tổng Hợp Hậu Giang
2 Đất Việt, Canada tháng 6, 1986 (Thật ra bài ướt Mi, làm năm 1958, nxb An Phú, in 1959)
3 Văn Cao, Lời Bạt cho tập nhạc Trịnh Công Sơn Em Còn Nhớ hay Em đã Quên, nxb Trẻ, 1991, tr. 115
4 Phạm Duy, Hồi Ký Thời Phân Chia Quốc Cộng, nxb Phạm Duy Cường, California, 1991, tr. 287
5 Đất Việt, Canada tháng 6,1986
6 Văn Cao, Lời Bạt cho tập nhạc Trịnh Công Sơn Em Còn Nhớ hay Em đã Quên, nxb Trẻ, 1991
7 Văn Cao, Lời Bạt cho tập nhạc Trịnh Công Sơn Em Còn Nhớ hay Em đã Quên, nxb Trẻ, 1991.
8 Nguyễn Duy, trong Tôi Thích Làm Vua, nxb Văn Nghệ, 1987
9 Nguyễn văn Thọ, Nhớ Trịnh Công Sơn, Nước Đức, ngày 4.4.2001
10 Chế Lan Viên, Văn hoá thực dân mới chết hay chưa chết, trong "Ngoại Vi Thơ", tr. 121, nxb Thuận Hoá, Huế, 1987
Xin xem phản ứng của Phạm văn Đỉnh : Trịnh Công Sơn : một sản phẩm... ?
Các thao tác trên Tài liệu

markdown:
# Đời và nhạc Trịnh Công Sơn
Trịnh Công Sơn chánh quán Huế, làng Minh Hương, tổ tiên gốc Trung Hoa. Làng Minh Hương nay sát nhập vào Bao Vinh thành xã Hương Vinh. Bao Vinh là thương cảng của Huế ngày xưa.
Anh sinh ngày 28 tháng 2 năm 1939, tại Lạc Giao, tỉnh Đắc Lắc, lớn lên trong một gia đình buôn bán giữa trung tâm thành phố Huế. Nhà đông anh chị em, ba trai năm gái, mà anh là con trưởng. Tuy có thăng trầm, nhưng nói chung là khá giả.
Trịnh Công Sơn theo học chương trình Pháp, tại Trung học Pháp tại Huế, đến hết cấp 2. Năm ấy, 1955, cùng lớp có ca sĩ Kim Tước (Giáo sư Decoux, dạy khoa học, thỉnh thoảng mang đàn vĩ cầm vào lớp, đàn đệm cho học sinh hát). Lúc này Trịnh Công Sơn chơi guitare đã hay. Trường giải thể, dời vào Đà Nẵng, Trịnh Công Sơn có lúc theo học trường Thiên Hựu, Providence ở Huế. Rồi chuyển vào Sài Gòn, học tại trường Jean Jacques Rousseau. Sau đó vào học trường Sư Phạm Quy Nhơn, rồi đi dạy học vài năm tại Lâm Đồng.
Anh tự học nhạc một mình, và đã kể lại :
*Thưở ấy, tôi là một đứa bé thích ca hát. Mười tuổi biết solfège, chép lại những bài hát yêu thích đóng thành tập, chơi đàn mandolin và sáo trúc. Mười hai tuổi có cây đàn guitare đầu tiên trong đời và từ đó sử dụng guitare như một phương tiện quen thuộc để đệm cho chính mình hát.*
Tôi không đến với âm nhạc như một kẻ chọn nghề. Tôi nhớ mình đã viết những ca khúc đầu tiên từ những đòi hỏi tự nhiên của tình cảm thôi thúc bên trong... Đó là những năm 56 - 57, thời của những giấc mộng ngổn ngang, của những viễn tưởng phù phiếm non dại. Cái thời tuổi trẻ xanh mướt như trái quả đầu mùa ấy, tôi rất yêu âm nhạc nhưng tuyệt nhiên trong tôi không hề gợi lên cái ham muốn trở thành nhạc sĩ... Dạo ấy ba tôi đã mất ...
Tôi không đến với âm nhạc như một kẻ chọn nghề. Tôi nhớ mình đã viết những ca khúc đầu tiên từ những đòi hỏi tự nhiên của tình cảm thôi thúc bên trong... Đó là những năm 56 - 57, thời của những giấc mộng ngổn ngang, của những viễn tưởng phù phiếm non dại. Cái thời tuổi trẻ xanh mướt như trái quả đầu mùa ấy, tôi rất yêu âm nhạc nhưng tuyệt nhiên trong tôi không hề gợi lên cái ham muốn trở thành nhạc sĩ... Dạo ấy ba tôi đã mất ...
1
Những câu hỏi người tò mò có thể đặt ra : một người chỉ học trường Pháp, giáo trình Việt ngữ rất hạn chế và lỏng lẻo, khi đặt lời ca, sao có thể sử dụng tiếng Việt điêu luyện đến như thế ? Thỉnh thoảng anh viết truyện ngắn, tham luận, đều xuất sắc. Bạn bè nhận được thư riêng, đều nhớ rằng Sơn chữ đẹp văn hay.
Tự học đàn hát, rồi sáng tác một mình, Trịnh Công Sơn không thuộc một nhóm sáng tác nào, như những người đi trước, như Lê Thương, Hoàng Quý trong nhóm Đồng Vọng ở Hải Phòng, như Thẩm Oánh, Dương Thiệu Tước trong nhóm Myosotis tại Hà Nội, nhóm Hoàng Mai Lưu tại Nam Bộ. Cũng như sau này, anh sẽ tự học vẽ một mình.
Câu hỏi tò mò thứ hai : tự học nhạc, rồi từ rất sớm đã lao mình vào đời sống sáng tác và tranh đấu, làm sao anh có thể liên tục sáng tác khoảng 600 ca khúc, phần lớn được yêu chuộng ?
Nói rằng Trịnh Công Sơn là thiên tài, cũng dễ thôi. Nhưng trở thành thiên tài trên một đất nước như Việt Nam, được thừa nhận là thiên tài trong một xã hội như Việt Nam - nhất là sau cuộc đổi đời 1975 - thật không đơn giản.
Mục đích của bài này là giải thích sự hình thành của thiên tài Trịnh Công Sơn, giải mã hiện tượng Trịnh Công Sơn và tìm hiểu vị trí của Trịnh Công Sơn trên những trầm luân của đất nước, chủ yếu là khúc quanh 1975.
Chúng tôi cũng muốn cung cấp cho các nhà nghiên cứu về sau một số tư liệu rải rác đây đó, e mai đây khó kiếm, khi những than khóc và tung hô đã lắng xuống.
*******
Về hoàn cảnh sáng tác ban đầu, Trịnh Công Sơn đã tuyên bố với Vĩnh Xương, báo Đất Việt, năm 1985 :
*" Đến năm 1957, tôi sáng tác, gọi là để bạn bè nghe chơi. Sau đó thấy có hứng thú sáng tác và thử viết thêm một số bài. Năm 1959, tôi viết bài Ướt Mi và được bạn bè khích lệ. Tôi mới tìm sách nghiên cứu thêm về nhạc, trao đổi thêm về nhạc lý với bạn bè. Sau đó, tôi phổ nhạc cho khoảng một chục bài thơ tình yêu (như Nhìn Những Mùa Thu Đi chẳng hạn). Năm 63, tôi có một số sáng tác khá thành công như Diễm Xưa, Biển Nhớ, Hạ Trắng. Từ đó, tôi đi vào con đường sáng tác "* 2.
Và từ đó, Trịnh Công Sơn nổi tiếng.
*******
Khi đặt câu hỏi : sao một thanh niên, rất trẻ, chỉ học "trường Tây" mà sử dụng tiếng Việt tài hoa đến vậy, tôi không có thành kiến - vì bản thân mình cũng chỉ học "trường Tây"- mà để tìm hiểu nguồn sáng tạo trong ngôn ngữ.
Trịnh Công Sơn, có lẽ - đây là giả thuyết dè dặt - không học nhiều văn chương Việt Nam được giảng dạy ở nhà trường thời đó, nên không bị nô lệ vào những khuôn sáo trường quy, không suy nghĩ bằng điển cố sẵn có, mà tạo được một hình thức mới cho lời ca. Lời ca ấy sử dụng nhiều hình ảnh, biểu tượng bị xé lẻ, đi thẳng vào tâm tưởng người nghe, mà không đòi hỏi họ phải hiểu nghĩa chính xác. Ví dụ bài
*Tình Sầu *:
*Tình xa như trời / Tình gần như khói mây /*
Tình trầm như bóng cây / Tình reo vui trong nắng /
Tình buồn làm cơn say
... Cuộc tình lên cao vút / Như chim mỏi cánh rồi /
Như chim xa lìa bầy / Như chim bỏ đường bay /
Tình trầm như bóng cây / Tình reo vui trong nắng /
Tình buồn làm cơn say
... Cuộc tình lên cao vút / Như chim mỏi cánh rồi /
Như chim xa lìa bầy / Như chim bỏ đường bay /
Mạch lạc nội tại (cohérence organique) của ca khúc không dựa vào tương quan ý nghĩa : "
*tình xa như trời*" thì hợp lý, nhưng gần, sao lại như " *khói mây*" ? " *Tình lên cao vút*", sao lại " *như chim mỏi cánh rồi*" ? " *Tình reo vui trong nắng*", thì phải đối ngẫu với " *tình buồn cơn mưa bay*" mới chỉnh, sao lại say sưa vào đây ?
Thật ra, mạch lạc nội tại được cấu trúc trên hình thức ngôn ngữ : những từ lặp lại :
*tình, chim, như,* những vần luyến láy : *mây, cây, say, bay*, những từ đối lập : *xa/gần*, *vui/buồn*. Hình ảnh nối tiếp nhau, không cần ăn khớp với lý luận, lại được tiết điệu, âm giai nâng đỡ, bay bổng, bay thẳng vào tâm tưởng người nghe.
Chúng ta thử so sánh, để tìm hiểu chứ không phân định hơn thua, một lời nhạc tương tợ của Đoàn Chuẩn-Từ Linh :
*Gửi gió cho mây ngàn bay*
Gửi bướm muôn màu về hoa
Gửi thêm ánh trăng màu xanh lá thư
Về đây với thu trần gian ...
Gửi bướm muôn màu về hoa
Gửi thêm ánh trăng màu xanh lá thư
Về đây với thu trần gian ...
Hai ca khúc na ná, vì đều là ẩn dụ xâu chuỗi (métaphore filée), nhưng câu sau của Đoàn Chuẩn và Từ Linh được cấu tứ theo ngữ nghĩa và quy ước, theo điển cố :
*gió+mây*, *bướm+hoa*, *gió+trăng*, *trăng+thu*. Nét mới là *màu xanh lá thư* bị xoá nhoè giữa những ước lệ được liên kết thành một xâu chuỗi kiên cố, chặt chẽ quá làm mất chất thơ. Thêm vào đó là những câu thất ngôn đường luật rất chỉnh chu :
*Lá vàng từng cánh / rơi từng cánh*
Rơi xuống âm thầm / trên đất xưa
Rơi xuống âm thầm / trên đất xưa
Bài
*Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay* rất hay, nhưng hay một cách khác, được yêu chuộng ở một giới thính giả khác.
Phạm Duy, thời trẻ, đã có những sáng tạo tân kỳ :
*Buồm về dội nắng đôi vai*
Bao nhiêu màu hoa ngát trên đôi môi
Bao nhiêu màu hoa ngát trên đôi môi
(Tiếng Đàn Tôi), 1947
Sau đó, anh trở về với ngôn ngữ duy lý :
*Bao giờ em giở lại vườn dâu*(hỡi em)
Là một câu thơ tuyệt vời :
*vườn dâu* là niềm thương nhớ muôn trùng một nền văn minh đã khuất bóng. Nhưng Phạm Duy lại bồi thêm câu sau :
*Để anh bắc gỗ xây nhịp cầu (anh) bước sang...*
(Quê Nghèo, 1948)
Thì cái ý đã thu hẹp cái tứ. Câu hát trở thành thô thiển, và giới hạn âm vang. (Tôi đã có dịp trình lên anh Phạm Duy ý này, anh cười vui : thế à ?)
Tác phẩm Lê Thương uyên bác cả nhạc lẫn lời, đã đựơc người đời yêu thích.
Trịnh Công Sơn sẽ không viết được những câu văn vẻ như Lê Thương :
*Bên Man Khê còn tung gió bụi mịt mùng,*
Bên Tiêu Tương còn thương tiếc nơi ngàn trùng ...
Bên Tiêu Tương còn thương tiếc nơi ngàn trùng ...
(Hòn Vọng Phu)
nhưng đã viết :
*Đàn bò vào thành phố*
Reo buồn tiếng hạt chuông
(...)
Đàn bò tìm dòng sông
Nhưng dòng nước cạn khô
Đàn bò bỗng thấy buồn,
bỗng thấy buồn ...
Reo buồn tiếng hạt chuông
(...)
Đàn bò tìm dòng sông
Nhưng dòng nước cạn khô
Đàn bò bỗng thấy buồn,
bỗng thấy buồn ...
(Du Mục)
Những hình ảnh ngoài trí tưởng tượng của Lê Thương - ông vua đặt lời ca - theo sự đánh giá của Phạm Duy. Đi vào nền tân nhạc với một tâm hồn mới mẻ, Trịnh Công Sơn đã dần dần xây dựng một nhạc ngữ mới, phá vỡ những khuôn sáo của nền âm nhạc cải cách, thành hình chỉ hai mươi năm về trước.
*******
Trịnh Công Sơn tự học nhạc, chứ không được đào tạo theo hệ thống trường quy. Khi bắt đầu sáng tác, được khích lệ, mới "trao đổi nhạc lý với bạn bè", anh không nói rõ là những ai.
Câu hỏi thứ hai người tò mò đặt ra là : học nhạc một mình, thì vốn liếng nhạc thuật lấy đâu ra mà sáng tác nhiều, nhanh và hay như thế ?
Nhiều người cho là tác phẩm anh đơn giản về mặt nhạc thuật, nói là nghèo nàn cũng được.
Văn Cao nhận xét : "
*Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển, theo cấu trúc bác học phương tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra*" 3.
Lối nhạc hồn nhiên, dung dị này lại đáp ứng lại với nhu cầu thời đại, theo Phạm Duy : "
*Về phần nhạc, toàn thể ca khúc Trịnh Công Sơn không cầu kỳ, rắc rối vì nằm trong một số nhạc điệu đơn giản, rất phù hợp với tiếng thở dài của thời đại*" 4.
Một thính giả bình thường, yêu quý Trịnh Công Sơn, đã viết sau khi anh qua đời : "
*Xét cho cùng, Trịnh Công Sơn là một nhà thơ. Một nhà thơ lớn. Nhạc là cái xe tải anh lắp lấy để chở thơ anh đến với chúng ta*" (Vũ Thư Hiên, Varsovie, 4/2001). Nhận xét không đúng nhưng tiêu biểu.
Dù cho rằng nhạc thuật đơn điệu, thì cũng phải thừa nhận tài năng, có phần học tập, có phần thiên phú. Hoa hồng đẹp là do cây hồng, nhưng cũng còn nhờ vào đất đai, phân tro, mưa nắng, người chăm sóc, thậm chí cần cả người ngắm, hoa hồng mới có giá trị cái đẹp hoa hồng. Dù ở đây chỉ là một
*đoá vô thường*.
Ta thử nhớ lại thời đại phát sinh tài năng Trịnh Công Sơn.
Năm anh 15 tuổi, 1954, Hiệp Định Genève chia đôi đất nước, cả hai miền Nam Bắc đều hoá thân trong hoàn cảnh chính trị và văn hóa mới.
Ở miền Nam, văn hoá phương Tây tràn ngập thị trường, nhất định phải ảnh hưởng mạnh mẽ đến tuổi mười lăm.
Sách báo, đĩa nhạc Pháp du nhập ồ ạt vào Việt Nam hằng ngày, giá thực tế rẻ hơn tại Paris nhờ trợ cấp hối đoái, và đây lại là thời kỳ phát minh và phát triển của loại sách bỏ túi và đĩa hát rảnh mịn (microsillon), phát hành rộng rãi, kèm theo những phương tiện truyền thanh mới. Thời trước, tuy Việt Nam là thuộc địa Pháp, nhưng văn chương Pháp chỉ du nhập qua nhà trường, giáo trình dừng lại ở cuối thế kỷ XIX : uyên bác như Xuân Diệu mà không biết Apollinaire. Sau 1954, văn hoá Pháp - và phương Tây - du nhập thẳng vào thị trường. Công chúng đọc Françoise Sagan tại Sài Gòn cùng lúc với Paris. Trên hè phố, nhất là tại các quán cà phê, người ta bàn luận về Malraux, Camus, cả về Faulkner, Gorki, Husserl, Heiddeger.
Nhà văn Bửu Ý, bạn Trịnh Công Sơn - học trước Sơn hai lớp tại Lycée Français Huế - hát
*Lá Rụng* (Les Feuilles Mortes) một lần với Juliette Gréco ; *Đời Hồng Tươi* (La Vie en Rose) một lần với Edith Piaff, Barbara, một lần với Yves Montand ; trong khi Thanh Tâm Tuyền dịch *Barbara* của Jacques Prévert,đăng trên Sáng Tạo và nhà văn trẻ Nguyễn Xuân Hoàng cũng ngân nga *Barbara*. Nguyễn Trần Kiềm, bạn cùng lớp với Sơn, đi cyclo che nắng bằng sách của Sartre.
Người ta thắc mắc về những tên ca khúc Trịnh Công Sơn cầu kỳ như
*Mưa Hồng*, *Tuổi Đá Buồn*, trong khi Thanh Tâm Tuyền viết *Đêm Màu Hồng*, về sau trở thành phòng trà lừng danh, lại viết thêm *Lệ Đá Xanh*, được danh hoạ Đinh Cường, bạn thân Trịnh Công Sơn, vẽ
thành tranh trừu tượng, v.v...
Song hành với sách báo, các cơ quan văn hoá tây phương mở cửa hoạt động : Phòng Thông Tin Hoa Kỳ, Pháp, Trung Tâm văn hoá Đức ... dĩ nhiên là với những động cơ chính trị trong thời kỳ chiến tranh lạnh, mà chúng tôi không đề cập ở đây, chỉ nhấn mạnh ở ảnh hưởng văn hoá phương Tây thời đó trên đời sống trí thức miền Nam. Những
*Chiều Chủ Nhật Buồn nằm trong căn gác đìu hiu.. ô hay mình vẫn cô liêu*, rồi đến *Ngày chủ nhật buồn còn ai, còn ai : ... Tuổi buồn Em mang đi trong hư vô, ngày qua hững hờ...* Không thể không nhắc đến bài Chủ Nhật Buồn, Sombre Dimanche của Seress Rejso, nghe nói đã có người tự tử vì nó. Hay vì những *hư vô, cô liêu, hững hờ*, thịnh hành một thời. Trong bài viết " *Nỗi lòng của tên Tuyệt Vọng*" anh đã tiết lộ " *tôi vốn thích triết học và vì thế, tôi muốn đưa triết học vào những ca khúc của mình *". Ví dụ như : *Vết lăn trầm hằn lên phiến đá *mà anh gọi là di thạch : roche errante, người hát không hiểu gì, nhưng vẫn thích hát ! Nhưng nói là Rolling Stones cũng không sai.
Ca khúc Trịnh Công Sơn gợi suy tư, đáp ứng lại nhu cầu trí thức chính đáng ở một thiểu số và ảo tưởng trí thức thời thượng ở một đa số, trong đó có các cô cậu, ở mục Tìm Bạn Bốn Phương trên các báo, tự giới thiệu là "yêu màu tím" và "nhạc họ Trịnh", hay "nhạc TCS" viết tắt.
Thời kỳ này, Nguyễn văn Trung đã viết bài
*Ảo Ảnh Thanh Thuý. Nói về ảo ảnh Trịnh Công Sơn, ông ấy cũng có thể viết một bài hay.*
Nhạc Trịnh Công Sơn đơn giản : một nhược điểm tạo dựng thành công. Phạm Duy nhận xét về Trịnh Công Sơn
*"Bài hát chỉ cần một chiếc đàn guitare đệm theo, nếu hoà âm phối khí rườm rà thì không hợp với những bài hát soạn theo thể ballade này"*. Lại là một yêu cầu khác của thời đại : những Georges Brassens, Joan Baez lẫy lừng với cây đàn ghi-ta. Ca khúc Trịnh Công Sơn, có thể hát cho vài người nghe, cho một nhóm, hay trước quảng đại quần chúng. Nó đi vào quần chúng, nhất là giới thanh niên : Nó khác với nhạc phòng trà, có giàn nhạc và do ca sĩ hát, và thính giả đi nghe (và nhìn) ca sĩ nhiều hơn là nghe ca khúc.
Thời Trịnh Công Sơn cũng là thời của các tác-gia-soạn-giả-trình-diễn (auteur compositeur interprète) chẳng bao năm mà trở thành huyền thoại : Jacques Brel, Bob Dylan. Báo chí Mỹ gọi Trịnh Công Sơn là Bob Dylan Việt Nam, vì nội dung phản chiến, mà còn vì phong cách trình diễn.
Nhạc Trịnh Công Sơn không phải là nhạc giao hưởng. Những soạn giả bậc thầy của nhạc lý Việt Nam thời đó, như Vũ Thành, Văn Phụng, Nghiêm Phú Phi không có quần chúng.
Trịnh Công Sơn có tài đặt nhạc, soạn lời, lại biết bắt mạch thời đại, sống đúng thế hệ của mình, trong lòng đất nước, trong nhạc cảnh thế giới. Ngần ấy cái tài dồn lại, gọi là thiên tài, cũng không quá đáng.
*******
Phân chất những lớp phù sa đã tấp vào dòng nhạc của mình qua những giao lưu văn hoá, Trịnh Công Sơn có nói đến những ảnh hưởng ngoại lai : "
*Thưở nhỏ tôi rất thích nhạc tiền chiến và có nghe một số nhạc nước ngoài. Những năm 60, tôi có nghe nhạc Blues nói về thân phận của người da đen ở Mỹ. Tôi rất thích nhạc của Louis Amstrong, D. Ellington... Tôi thấy loại nhạc này gần gũi với mình và thấy có khả năng muốn lấy nhạc này để nói lên tâm sự của mình *". 5
Và cũng trên số báo Đất Việt đó, anh cho biết thêm về ảnh hưởng :
*"Những năm 64-66, sáng tác có chất Blues, những năm 67-72, lại mang nhiều chất dân ca"*.
"
*Chất dân ca*" ở đây, phải hiểu theo nghĩa folk songs của Bob Dylan và Joan Baez thịnh hành thời đó. Cả hai danh ca đều hơn Sơn hai tuổi, cùng một thế hệ, cùng một lý tưởng chống chiến tranh, cùng một cây ghi-ta, cùng một điệu hát ; "Dân ca" ở đây không phải là hò mái nhì, hò giã gạo của quê hương. Nhạc dân tộc trong thời gian đầu, dường như không mấy ảnh hưởng đến anh. Những bài theo chủ đề ru con của Trịnh Công Sơn không mấy âm hưởng những bài hát ru em Việt Nam.
Sau này, thỉnh thoảng người nghe có nhận ra chút âm hưởng hò Huế, như trong "Thuở Bống là Người", hay điệu ru dân tộc, như "Lời Mẹ ru Con" thì cũng chỉ là đôi biệt lệ, không tiêu biểu.
Gần đây, sách báo thường trích dẫn câu Trịnh Công Sơn :
*"Tôi chỉ là tên hát rong, đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo"*.
Lại phải hiểu chữ "hát rong" theo nghĩa hiện đại : không phải là ông sẩm chợ, hát vè
*Thất Thủ Kinh Đô* ở phố Đông Ba mà Huy Cận đã mô tả, mà hình ảnh người du ca hiện đại, những baladins itinérants trong ca khúc Bob Dylan, trong quan niệm Nhạc Du Bất Tận, Never Ending Tour (1988). Nhà thơ Tô Thùy Yên, chuộng thuyết chính danh, nên đã nói rõ điều này và gọi Trịnh Công Sơn là "người du ca chính hiệu" :
*Người du ca là một nghệ sĩ đặc biệt đứng giữa âm nhạc và thi ca, đúng hơn, người du ca là một thi sĩ nhiều hơn là một nhạc sĩ.*".
Người du ca thường khi xuất hiện và nổi bật trong những thời đại được coi là u uất nhiễu nhương, những thời đại mà tiếng nói con người bị lấn át, tự do con người bị cưỡng chế, giá trị con người bị hạ thấp, hạnh phúc con người bị tước đoạt và ước vọng con người bị bao vây.
Thành thử những tác phẩm du ca có thể là những tác phẩm yếu hơi, dễ dãi, sơ sài, những tác phẩm thành hình trong một thoáng cảm hứng nhất thời, những tác phẩm như những ký tự ghi chép vội vàng trên một trang giấy tình cờ, và thả bay ngay theo thời thế
Người du ca thường khi xuất hiện và nổi bật trong những thời đại được coi là u uất nhiễu nhương, những thời đại mà tiếng nói con người bị lấn át, tự do con người bị cưỡng chế, giá trị con người bị hạ thấp, hạnh phúc con người bị tước đoạt và ước vọng con người bị bao vây.
Thành thử những tác phẩm du ca có thể là những tác phẩm yếu hơi, dễ dãi, sơ sài, những tác phẩm thành hình trong một thoáng cảm hứng nhất thời, những tác phẩm như những ký tự ghi chép vội vàng trên một trang giấy tình cờ, và thả bay ngay theo thời thế
Trong
*Cõi Tạm*, ăn xổi ở thì này, nơi con người chôm liền chộp lẹ mọi cơ hội để mua lẻ và mua rẻ chút hư danh, có người còn viết được những lời như vậy, là nghiêm túc và tâm huyết. Nhất là viết cho một người vừa khác phe, vừa khác phái.
Văn Cao cũng là một người sành chữ nghĩa. Trong câu chuyện thân mật, anh thường nói "Sơn là một troubadour (kẻ hát rong) có tài". Nhưng khi viết về Trịnh công Sơn, anh dùng chữ chantre, trang trọng hơn, trong nghĩa "kẻ ngợi ca" : "
*bởi Sơn đã hát về quê hương đất nước bằng cả tấm lòng của một đứa con biết vui tận cùng những niềm vui, và biết đau đến tận cùng những nỗi đau của Tổ Quốc Mẹ hiền *" 6. Troubadour hát nhạc mua vui cho trần thế, Chantre hát những *Lời
Buồn Thánh*. Tuy nhiên, Trịnh Công Sơn cũng chỉ tự xưng là troubadour, như tên đặt cho phòng tranh anh triển lãm chung với Đinh Cường, Bửu Chỉ tại Gallery Tự Do, tháng 8/2000.
Năm 1969, bạn anh, họa sĩ Trịnh Cung, đã vẽ bức tranh đẹp, tên là
*Le troubadour = Kẻ du ca*, hát để kêu gọi hoà bình. Những chuyện này đều tương quan với nhau.
Khi Phạm Duy gọi ca khúc Trịnh Công Sơn là những
*ballades*, không cùng một nguồn gốc với chữ baladin, cũng là có ý trang trọng.
Các vị ấy tài cao, ý sâu mà lòng thì rộng rãi ; cho nên lời cũng khoáng đạt.
******* *Hôm qua trăng sáng lờ mờ*
Em đi tát nước, tình cờ gặp Anh
Em đi tát nước, tình cờ gặp Anh
Người con gái Việt Nam da vàng, ngày xưa, đã hát như thế trong ca dao, là để che dấu khát vọng tình yêu, chứ trong đời sống nông thôn thời ấy, làm gì có cái tình cờ.
Đời sống thế giới hiện nay, nghĩ cho cùng, cũng vậy thôi. Những giai điệu blues, nhạc phản kháng Bob Dylan, Joan Baez, thơ Prévert, Aragon, Eluard ... Trịnh công Sơn đã gặp gỡ, trên dòng nhạc, dòng thơ, dòng tâm tư. Và dòng lịch sử, dân tộc và thế giới. Trong cao trào lớn của loài người, giữa lòng thế kỷ hai mươi : cao trào giải phóng dân tộc, chủng tộc và giai cấp. Đừng quên việc giải phóng phụ nữ : người phụ nữ Pháp đi phá ngục Bastille từ 1789, mãi đến 1944 mới có quyền đầu phiếu.
Người phụ nữ Việt Nam cũng vậy thôi : sau khi chờ chồng hoá đá, họ bước chân vào thế kỷ XX, thì ngồi đan áo. Từ
*Buồn Tàn Thu* của Văn Cao, qua *Bếp Lửa* của Thanh Tâm Tuyền, thơ hiện đại của Ý Nhi, cho đến năm 2000, trong ca khúc *Đêm Xanh* của Bảo Chấn, cô ấy vẫn ngồi đan áo, trong khi dọc hè phố, áo pull bán rẻ mạt.
Đan áo là hình ảnh ẩn nhẫn, thụ động mà người đàn ông đòi hỏi. Đan áo cho ai đó, hay để tưởng nhớ, chờ đợi ai đó. Ca khúc Trịnh Công Sơn, rất nhiều phụ nữ, nhưng không thấy họ đan áo. Mà chỉ ... gồi chơi, khi nghiêng vai, khi nghiêng đầu, khi nghiêng sầu. Ngồi chơi chán rồi thì
*Đứng lên gọi mưa vào Hạ.* Nếu khóc, cũng chỉ khóc cho những *Chiều mưa đỉnh cao*... Mai kia, có ra đi, thì cũng là *Như những dòng sông nhỏ.*
Người đàn bà trong Trịnh Công Sơn đẹp dung dị và tự do bình thường. Tự do với cuộc đời, với tình yêu, thậm chí với tình dục. Nhạc Trịnh Công Sơn không nói đến tình dục, vì nói đến ... làm gì ?
Người phụ nữ nghe và hát nhạc Trịnh Công Sơn thoải mái, vì chỉ hát, hay nghe, mà không phải làm gì cả, không phải
*Hái Mơ,* *Lái Đò*, bán *Hàng Cà Phê,* *Hàng Nước*, không phải thay quần áo làm cô *Sơn Nữ,* cô *Láng Giềng* hay mua lấy số phận *Người Yêu của Lính*. Và nhất là không phải ... đi lấy chồng : hạnh phúc không thấy đâu mà chỉ nghe oán trách dài dài suốt nửa thế kỷ : *Em đi trên xác pháo, anh đi trong nước mắt... Em ơi tình duyên lỡ làng rồi, còn chi nữa mà chờ ... *Và, ở một chân trời khác, họ cũng không phải ba đảm đang, ba sẵn sàng, làm *Người Mẹ Cầm Súng*, xung phong đi gỡ mìn ở *Ngã Ba Đồng Lộc* ...
Sau 1975, khi "
*Em ở Nông trường, em ra Biên giới*" thì người nghe có cảm giác cô Tấm đã trở thành cô Cám, và Trịnh Công Sơn sẽ gào gọi *Bống hỡi Bống hời*, cô Tấm thỉnh thoảng có tái hiện, nhưng cũng đã tân trang nhiều lắm.
Trong xã hội Việt Nam, cho đến hôm nay, chưa chắc gì người phụ nữ đã được giải phóng, và tôn trọng đúng mức. Trong ca khúc Trịnh Công Sơn, họ được giải phóng và tôn trọng. Tôn trọng người đàn bà, không phải là tán tỉnh, Trịnh Công Sơn, rất hồn nhiên đã hiểu ra và nói vào điều đó.
*******
Nhạc phản chiến, đòi hỏi hoà bình của Trịnh Công Sơn thì nhiều người biết, sẽ có nhiều người viết về đề tài này. Mới đây, trong buổi tưởng niệm Trịnh Công Sơn, tại Californie, anh Đỗ Ngọc Yến có nói rõ và nói đúng, khác với Đỗ Ngọc Yến cách đây 40 năm và 20 năm.
Tôi không đủ thì giờ viết về đề tài này, nhưng sẽ đề cập đến ở một dịp khác, nay chỉ vội nói ngay mấy ý kiến chủ quan :
1.- Dù đánh giá ra sao đi nữa, nhạc Trịnh Công Sơn cũng là sản phẩm của chế độ Việt Nam Cộng Hoà, trong cả hai mặt tích cực và tiêu cực của chế độ này.
Không có Miền Nam, cũng có thể có một Trịnh Công Sơn, nhưng là một Trịnh Công Sơn khác, đại khái như một Phạm Tuyên hay Phan Huỳnh Điểu.
2.- Chính quyền Cộng Sản, sau 1975, sau những thăm dò, đã lưu dung một phần trong nhạc phẩm Trịnh Công Sơn và đã khéo sử dụng Trịnh Công Sơn. Có thể nói sau 25 năm chiến thắng, thành công hiếm hoi, nếu không phải là duy nhất, của chính sách văn hoá của chính quyền cộng sản, là tiếp thu nhạc Trịnh Công Sơn, mà công đầu là Thành Uỷ TPHCM. Dùng chữ "chính sách", là để nhìn toàn cảnh, chứ đối với một cá nhân, chắc chỉ có những quyết định cục bộ, nhất thời, bất thành văn. Dù sao, họ cũng chỉ kế thừa kinh nghiệm Liên Xô vào thời kỳ Tân Chính Sách Kinh Tế (NEP) những năm 1920, sau cuộc nội chiến, khi Lenine thu dung những nhà văn, nhà thơ "bạn đường" (Popoutchiki) như Alexis Tolstoi hay Zamiatine.
Trong chiến tranh chống Pháp, người Cộng Sản đã không thu phục được Phạm Duy. Sau 1954, họ không thu phục được Văn Cao. Nhưng sau 1975, họ thu hoạch được Trịnh Công Sơn, như vậy đã là thành công. Thành công về mặt hiện tượng, không phải về mặt bản chất. Về mặt bản chất, chuyên chính vô sản không bao giờ chấp nhận cái gì khác họ, không phải do họ tạo ra. Mặt khác, ca khúc Trịnh Công Sơn trước kia và bây giờ không có "tiêu chuẩn" đáp lại quy luật của hiện thực xã hội chủ nghĩa. Cố
gắng đến đâu thì cây cam cũng không tạo được quả chanh. Trước kia "
*hai mươi năm nội chiến từng ngày*" là sai đường lối, bây giờ hỏi " *Em còn nhớ hay em đã quên*" vẫn sai lập trường.
Chấp nhận - dù trong giới hạn - những dư vang của một chế độ chính trị mà mình cố công bôi xoá, chính quyền TPHCM, trong chừng mực nào đó, đã nhượng bộ quần chúng, đã gián tiếp thừa nhận mình thất bại, trong việc ngăn chặn nhạc vàng, và nhất là trong việc đào tạo một nền âm nhạc mới đáp ứng với quần chúng. Chính quyền Trung Ương Hà Nội "wait and see" để cho TPHCM "phát huy sáng kiến" ; nếu rách việc thì ra tay chận đứng một "quyết đinh địa phương", nếu vô hại thì án binh bất động, và thêm được tiếng là cởi mở, hoà hợp.
3.- Về phía Trịnh Công Sơn, anh cũng khéo thoả hiệp với chính quyền mới. Việc anh ở lại Việt Nam sau 1975, hợp tác với các hội văn nghệ Huế, rồi TPHCM là hợp lý, sau khi đã sáng tác
*Khi đất nước tôi thanh bình, tôi sẽ đi thăm...* Đó là sự chọn lựa tự do của anh. Cũng như Nguyễn Trãi xưa kia, cháu ngoại nhà Trần, mà không phò tá các phong trào kháng chiến Hậu Trần, lại đi hợp
tác với đám nông dân Lam Sơn. Hay như Ngô Thời Nhậm, nhiều đời ăn lộc chúa Trịnh vua Lê, mà đã đi hợp tác với nhóm áo vải Tây Sơn. Từ đó người ta có thể thông cảm khi anh làm một số bài ca ngợi chế độ mới, không hay lắm và ít được hát, ít người biết : âu cũng là điều may mắn cho anh, vì anh đã có một số câu chữ không hay và không cần thiết.
Anh là người được hưởng nhiều bổng lộc của chính quyền, nhiều hơn những cán bộ đã vào sinh ra tử trong cả hai cuộc chiến tranh. Anh có thể hát
*Đời Cho Ta Thế*. Thật ra, đời không cho ai cái gì mà chỉ đổi chác ; anh đã phải trả giá, có khi là giá rất đắt. Anh không trả thì nhiều người khác phải trả. Ý thức điều đó có lần anh viết : " *Tôi không bao giờ có tham vọng trở thành một người viết ca khúc nổi tiếng. Nhưng đời đã tặng cho tôi món quà ấy thì tôi không thể không nhận. Và khi đã nhận rồi thì phải có trách nhiệm với mọi người *".
Nói thì ngon lành như thế. Thực tế không đơn giản : người ta cho anh bó hoa, chai rượu. Ai cho anh trách nhiệm ? Anh hát "
*mỗi ngày tôi chọn một niềm vui*", khi bạn anh, Thái Bá Vân, phó viện trưởng Viện Mỹ Thuật Hà Nội than : " *một năm không được một ngày vui*". Muốn mua vui, phải vào Sài Gòn ... chơi với Sơn. Nhưng chẳng qua là niềm vui của phận "chim lồng cá chậu" ; Hiểu như thế, bạn bè không đòi hỏi gì nhiều ở một nghệ sĩ yếu đuối, sống chết giữa trùng vây như anh.
Người ta đánh giá một tác giả qua những tác phẩm anh ta đã thực hiện, chứ không qua những tác phẩm mà "lẽ ra" anh ta phải thực thực hiện. Nhân danh cái "lẽ ra" ấy, người làm văn học nghệ thuật đã là nạn nhân của bao nhiêu là oan khiên, oan khốc và oan khuất.
Không những vì chút tình riêng, nhưng còn vì tình đời, luật công bình, luật tương đối, luật chơi, chúng ta nên gạt sang một bên nhiều cái "lẽ ra" đối với Trịnh Công Sơn, mà chỉ xét những cái anh đã làm ra.
4.- Qua bốn mươi năm truân chuyên, Trịnh Công Sơn đã có những đóng góp lớn lao vào nền văn học nghệ thuật, vào đời sống xã hội, và lịch sử chính trị. Phần lớn sự nghiệp anh đã thành hình và thành công dưới chế độ Việt Nam Cộng Hoà, mà mọi người đã biết. Bài này tạm thời chưa nói đến.
Ngoài quần chúng cũ, nghe nhạc Trịnh Công Sơn vì yêu thích hay để nhớ lại ngững âm hao xưa cũ, thì thính giả khác, giới thanh niên Việt Nam ngày nay, hay người miền Bắc trước 1975, đón nhận ra sao ?
Trong xã hội Việt Nam ngày nay, ca khúc Trịnh Công Sơn mang lại chất Thơ cho đời sống. Nhìn qua một số đĩa hát CD, thu nhiều bài của nhiều soạn giả, thì cái tên chung thường mượn tiêu đề của Trịnh Công Sơn, như
*Lời Thiên Thu Gọi* (Hồng Nhung), *Xin Mặt Trời hãy ngủ yên* (Mỹ Linh), những tiêu đề nhiều âm vang, nhiều thi vị. Những nhạc sĩ khác, Dương Thụ, Phú Quang, Trần Tiến, Bảo Chấn... đều tài cao, nhưng được đào tạo và trưởng thành trong một xã hội duy dụng và thực dụng, óc sáng tạo cao siêu của họ không đặt ra những câu hỏi vớ vẩn như là *Sóng Về Đâu* ? Vì thực tế : *sóng* thì ... *về đâu* ? Trong một mẩu xã hội nào đó, đặt những câu hỏi như thế, là có cơ nguy bị nhốt vào nhà thương điên.
Chủ nghĩa hiện thực xã hội rất nghiêm khắc, yêu chuộng văn vần, một loại văn xuôi diễn ca (prose versifiée), với điều kiện loại văn vần ấy không có chất Thơ. Thi phẩm của "công thần" Nguyễn Đình Thi còn bị gạt ra nói gì đến "hàng thần" Trịnh Công Sơn ? Nhưng ca khúc Trịnh Công Sơn đã lọt qua được các mắt lưới, vì đã cấp thời đáp lại được "lời gọi của khoảng trống" (l"appel du vide) và ca khúc là một thể loại nhẹ, phù phiếm (genre léger), chính quyền dung dưỡng vì có khả năng chận đứng bất cứ lúc nào - như đã làm với nhạc Văn Cao ngày xưa : thậm chí bài Quốc Ca còn bị hăm doạ thay đổi. Và đang làm với Phạm Duy ngày nay. Trong các CD thu tại Việt Nam hiện nay có ai thấy
*Giấc Mơ Hồi Hương*, nhạc Vũ Thành ?
Chính quyền dung dưỡng ca khúc Trịnh Công Sơn không phải vì động cơ nghệ thuật, nhưng như một thế phẩm (ersatz), trong thời kỳ quá độ, như bác sĩ ban thuốc an thần cho bệnh nhân mất ngủ. Trong khi chờ đợi, thính giả hưởng lạc khoản, được ngày nào hay ngày ấy. Họ đang được nghe bài
*Sóng Về Đâu* một trong ca khúc cuối đời Trịnh Công Sơn :
*Biển sóng, biển sóng đừng xô tôi*
Đừng xô tôi ngã dưới chân người
Biển sóng, biển sóng đừng xô nhau
Ta xô biển lại sóng về đâu
Sóng bạc đầu và núi chìm sâu
Ta về đâu đó
Về chốn nào mây phủ chiêm bao
Đừng xô tôi ngã dưới chân người
Biển sóng, biển sóng đừng xô nhau
Ta xô biển lại sóng về đâu
Sóng bạc đầu và núi chìm sâu
Ta về đâu đó
Về chốn nào mây phủ chiêm bao
Xã hội chủ nghĩa có thể tạo ra nhiều bài hát hay hơn. Nhưng tạo ra được cái gì na ná như thế thì vô phương. Thiên tài không phải là người không bắt chước ai, mà là người không để ai bắt chước được mình.
5.- Chứng từ cho giá trị một tác phẩm nghệ thuật, là khả năng kết hợp rộng rãi và lâu dài của nó. Nhạc Trịnh Công Sơn được hát rộng rãi ở Miền Nam trước 1975, chúng ta đã biết. Nhưng trước 1975, Miền Bắc đã nghe và đã thích nhạc này, như Văn Cao đã kể lại
7. Nguyễn Duy kể thêm rằng ở dọc Trường Sơn, bộ đội miền Bắc cũng đã nghe :
*"Mặt trận Đường Chín-Nam Lào (1971)... trong căn hầm kèo bên dòng sông Sêbănghiêng ... Nghe, nghe trộm - vâng, lúc đó gọi là nghe trộm - đài Sài Gòn, tình cờ 'gặp' Trịnh Công Sơn qua giọng hát Khánh Ly... Diễm Xưa... Mưa vẫn mưa rơi ... làm sao em biết bia đá không đau ... Quỷ thật ! giai điệu ấy và lời ca ấy tự nhiên 'ghim' lại trong tâm tưởng tôi ngay từ phút bất chợt ấy. Rồi Như Cánh Vạc Bay... Quái thật ! ... Cảm nhận bất chợt, những bài hát rất mượt mà, đắm đuối ấy... ừ thì có buồn đấy, đau đấy, quặn thắt nữa đấy... nhưng còn là cái gì lành mạnh nảy nở trong đó. Hình như là cái Đẹp... Bảng lảng, lờ mờ, khó phân định cho đúng nghĩa, nhưng rõ ràng là đẹp, đẹp làm sao... Và cũng hơi ma quái thế nào ... "* 8
Người ác ý có thể ngờ vực : Nguyễn Duy là nhà báo có quyền nghe đài, sau này là bạn rượu của Trịnh Công Sơn, nên thêm thắt. Thì đây, một chứng từ khác đến từ một anh bộ đội, không quen biết gì, không điếu đóm gì với Trịnh Công Sơn, nhà văn Nguyễn văn Thọ, hiện ở Berlin :
*Năm 1972, khi ấy tôi là bộ đội trong rừng Trường Sơn. Thằng bạn tôi, sau chiến dịch Lam Sơn 719 vớ được cái đài Sony rất tốt.*
Đêm Trường Sơn, chờ cho mọi người đi ngủ hết, chúng tôi lén mở đài BBC và cả đài Sài Gòn. Đấy là lần đầu tiên tôi được nghe tiếng hát Khánh Ly với nhạc Trịnh Công Sơn.
Chúng tôi là lớp người lớn lên từ Miền Bắc, thường quen với những khúc thức hùng tráng. Trong tiếng chộn rộn rú rít của sóng vô tuyến, tôi vẫn thấy một giọng lạ của một thứ âm nhạc mới. Một thứ nhạc da diết, đầy lãng đãng từ ca từ, tới khúc thức. Một thứ nhạc xanh không giống bất cứ nhạc xanh nào mà tôi từng nghe, kể cả trong những đĩa hát quay tay cổ mở suốt ngày rên rỉ ở đầu chợ trời những ngày sau hoà bình.
Rất lạ, với tôi khi đó nhạc Trịnh Công Sơn như làn gió khởi từ xa xăm đâu đó, tách khỏi hận thù trận mạc, tha thiết một tình yêu đồng loại, giống nòi, yêu bè bạn, hoà bình, đạo lý. Nó lạ, vì lối ca từ phi tuyến tính, không giống cách viết truyền thống trên những ca khúc của Hà Nội khi đó"
Đêm Trường Sơn, chờ cho mọi người đi ngủ hết, chúng tôi lén mở đài BBC và cả đài Sài Gòn. Đấy là lần đầu tiên tôi được nghe tiếng hát Khánh Ly với nhạc Trịnh Công Sơn.
Chúng tôi là lớp người lớn lên từ Miền Bắc, thường quen với những khúc thức hùng tráng. Trong tiếng chộn rộn rú rít của sóng vô tuyến, tôi vẫn thấy một giọng lạ của một thứ âm nhạc mới. Một thứ nhạc da diết, đầy lãng đãng từ ca từ, tới khúc thức. Một thứ nhạc xanh không giống bất cứ nhạc xanh nào mà tôi từng nghe, kể cả trong những đĩa hát quay tay cổ mở suốt ngày rên rỉ ở đầu chợ trời những ngày sau hoà bình.
Rất lạ, với tôi khi đó nhạc Trịnh Công Sơn như làn gió khởi từ xa xăm đâu đó, tách khỏi hận thù trận mạc, tha thiết một tình yêu đồng loại, giống nòi, yêu bè bạn, hoà bình, đạo lý. Nó lạ, vì lối ca từ phi tuyến tính, không giống cách viết truyền thống trên những ca khúc của Hà Nội khi đó"
Quý hoá hơn nữa, anh Thọ đã ghi lại cảm giác khi tiến quân vào Sài Gòn, nghe nhạc Trịnh Công Sơn hát
*Nối Vòng Tay Lớn*, buổi trưa ngày 30/4/1975, trên đài Sài Gòn :
*Mặt đất bao la ... anh em ta về ... gặp nhau trong bão lớn quay cuồng trời rộng ...*"
Lời ca không phải là tiếng thách thức tử thủ. Lời ca không phải là tiếng bể máu như kết cục thường của chiến cuộc, lời ca khi ấy làm chùng xuống không khí thù hận và hằn học.
Chúng tôi tiến vào Sài Gòn...
Nối Vòng Tay Lớn
Chiến tranh nào bao giờ chẳng có mặt trái, nhưng tiếng hát kia, bản nhạc ấy, mở ra cho cả hai bên nghe như một liều thuốc vô hình đã làm chùng xuống một thời khắc thường dễ nổi cáu và nổi doá.
Đấy là kỷ niệm thứ hai của tôi về anh
Lời ca không phải là tiếng thách thức tử thủ. Lời ca không phải là tiếng bể máu như kết cục thường của chiến cuộc, lời ca khi ấy làm chùng xuống không khí thù hận và hằn học.
Chúng tôi tiến vào Sài Gòn...
Nối Vòng Tay Lớn
Chiến tranh nào bao giờ chẳng có mặt trái, nhưng tiếng hát kia, bản nhạc ấy, mở ra cho cả hai bên nghe như một liều thuốc vô hình đã làm chùng xuống một thời khắc thường dễ nổi cáu và nổi doá.
Đấy là kỷ niệm thứ hai của tôi về anh
Tiếng hát làm chùng tay súng. Một ngày, một giờ mà sinh mệnh của hằng triệu con người nằm trên đường tơ kẽ tóc, một sự kiện như thế không trọng đại hay sao ?
Văn học nghệ thuật Việt Nam, đã bao nhiêu lần đóng vai trò đó ?
Sau này, Thọ sang sinh sống tại Đức, theo diện xuất khẩu lao động, vẫn nghe nhạc Trịnh Công Sơn :
*Ngay cả sau này, đôi khi tự an ủi mình, nâng đỡ mình, tôi khe khẽ hát "Tôi ơi đừng tuyệt vọng"... và nhiều bài ca khác trong nhiều hoàn cảnh khác nhau, nhưng tôi vẫn nhớ từng chi tiết và cám ơn nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở trưa phát thanh trên làn sóng Sài Gòn ngày đó*" 9
Ở một chân trời khác, nhiều người oán trách Trịnh Công Sơn về việc lên đài hát
*Nối Vòng Tay Lớn, *trưa ngày 30.4.1975. Thật ra, anh có hát hay không hát, thì chế độ Việt Nam Cộng Hoà cũng tan rã. Anh có hát, và có hợp tác với chính quyền mới, âu cũng là một cách cứu vãn vết tích văn hoá của nền Việt Nam Cộng Hoà đã đào tạo ra anh về mặt tài năng và sự nghiệp, thậm chí tạo ra cả một huyền thoại Trịnh Công Sơn.
Một lần nữa, ông Nguyễn Văn Trung, sau
*Ảo Ảnh Thanh Thúy nếu viết Trịnh Công Sơn Thực Chất và Huyền Thoại cũng sẽ nghĩ ra nhiều điều hay.*
Nếu có ai đó nói rằng : Trịnh Công Sơn là một khổ nhục kế, để kéo dài hơi thở văn hoá của một chế độ chính trị đã bị bức tử, thì là lời đại ngôn, duy cảm, nghịch lý, vớ vẩn.
Vớ vẩn như một số lời ca trong tác phẩm Trịnh Công Sơn. Nhưng biết đâu chẳng là sự thực ? Sự thực trong bao nhiêu cái vớ vẩn, kể cả trong lịch sử.
Chế Lan Viên, năm 1984, đã viết : " Văn hoá của thực dân mới là con đẻ của chủ nghĩa thực dân mới. Quân sự, chính trị thực dân mới có chết, có băng hà thì nó cũng truyền ngôi cho văn hoá "
10. Và Chế Lan Viên không phải là người vớ vẩn, viết lách vớ vẩn.
******* *"Không xa đời và cũng không xa mộ người..."*
Trịnh Công Sơn đã xa đời lúc 12 giờ 45 tại Sài Gòn, ngày 01.4.2001.
Đám tang ngày 4 tháng tư, nghe nói lớn lắm, hàng trăm tràng hoa ngập con hẻm 47 Duy Tân. Hàng vạn người đưa tiễn, trong đó có thể có người đi tiễn một điều gì khác, một tâm tình hay u hoài nào đó của riêng mình, chẳng hạn.
André Malraux có nói đâu đây rằng "trong Thiên Chúa Giáo, chỉ có những pho tượng là vô tội". Trịnh Công Sơn đã sống non nửa sau cuộc đời, trong một chế độ chính trị mà các pho tượng cũng không phải là vô tội.
Những đoá hoa đặt trên mộ Toa, Sơn ơi, không phải là đoá hoa nào cũng vô tội.
Bây giờ moa mới khóc Toa đây. Tại nhà moa, ngồi ở chỗ Toa ưa ngồi vẽ, nhìn dòng sông nhỏ, mà Toa đã gọi là sông An Cựu.
Sơn ơi, đời này, và sang đời khác nữa, làm gì có đến hai dòng sông An Cựu ;
an cựu, Sơn ơi.
**Đặng Tiến**
Orléans, 14.04.2001
1 Trịnh Công Sơn, Nhạc và Đời, nxb Tổng Hợp Hậu Giang
2 Đất Việt, Canada tháng 6, 1986 (Thật ra bài ướt Mi, làm năm 1958, nxb An Phú, in 1959)
3 Văn Cao, Lời Bạt cho tập nhạc Trịnh Công Sơn Em Còn Nhớ hay Em đã Quên, nxb Trẻ, 1991, tr. 115
4 Phạm Duy, Hồi Ký Thời Phân Chia Quốc Cộng, nxb Phạm Duy Cường, California, 1991, tr. 287
5 Đất Việt, Canada tháng 6,1986
6 Văn Cao, Lời Bạt cho tập nhạc Trịnh Công Sơn Em Còn Nhớ hay Em đã Quên, nxb Trẻ, 1991
7 Văn Cao, Lời Bạt cho tập nhạc Trịnh Công Sơn Em Còn Nhớ hay Em đã Quên, nxb Trẻ, 1991.
8 Nguyễn Duy, trong Tôi Thích Làm Vua, nxb Văn Nghệ, 1987
9 Nguyễn văn Thọ, Nhớ Trịnh Công Sơn, Nước Đức, ngày 4.4.2001
10 Chế Lan Viên, Văn hoá thực dân mới chết hay chưa chết, trong "Ngoại Vi Thơ", tr. 121, nxb Thuận Hoá, Huế, 1987
Xin xem phản ứng của Phạm văn Đỉnh :
[Trịnh Công Sơn : một sản phẩm... ?](http://www.tcs-home.org/ban-be/pham-van-dinh/TCS-MotSanPham/)
Các thao tác trên Tài liệu

Server: Zope/(2.13.22, python 2.7.3, linux2) ZServer/1.1

Via: 1.0 www.tcs-home.org


text:
Chọn loại tài khoản
Chọn ĐÚNG loại tài khoản mà bạn muốn đăng ký.
- Thời trang
- Giày dép & Túi xách
- Đồng hồ & Phụ kiện
- Sản phẩm Trẻ em
- Làm đẹp & Sức khỏe
- Phụ kiện hitech
- Gia dụng & Đời sống
- Vải & Phụ liệu
- Khác

markdown:
Cộng đồng mua bán sỉ uy tín. Đăng ký bán sỉ miễn phí,
đăng ký ngay
Đăng nhập
Đăng ký
Tất cả
Thời trang
Giày dép & Túi xách
Đồng hồ & Phụ kiện
Sản phẩm Trẻ em
Làm đẹp & Sức khỏe
Phụ kiện hitech
Gia dụng & Đời sống
Vải & Phụ liệu
Khác
Tất cả
Đăng nhập
Đăng ký tài khoản
×
Chọn loại tài khoản
Chọn
ĐÚNG
loại tài khoản mà bạn muốn đăng ký.
Người Mua Sỉ
Người Bán Sỉ
Nếu bạn đã có tài khoản? Click vào đây!
Đóng
Thời trang
Thời trang nữ
Đầm - Váy
Yếm - Jumpsuit
Áo thun nữ
Áo kiểu nữ
Áo sơ mi công sở
Áo khoác, vest nữ
Quần shorts nữ
Quần dài nữ
Quần kiểu, legging
Quần áo thể thao nữ
Đồ bộ, Đồ ngủ
Đồ lót - Bikini
Trang phục cưới, dạ hội
Thời trang nam
Áo thun nam
Áo kiểu nam
Áo sơ mi nam
Áo khoác, vest nam
Quần shorts nam
Quần dài nam
Quần kiểu, jogger
Quần áo thể thao nam
Đồ bộ - Đồ ngủ
Đồ lót nam
Đồ đôi - cặp
Áo thun cặp
Áo sơ mi cặp
Áo khoác cặp
Áo gia đình
Đồ đôi - cặp khác
Giày dép & Túi xách
Giày dép nữ
Dép - Guốc nữ
Giày búp bê
Giày sandal nữ
Giày cao gót
Giày boots nữ
Giày mọi, slipon nữ
Giày thể thao nữ
Phụ kiện giày nữ
Giày dép nam
Dép nam
Giày sandal nam
Giày tây
Giày boots nam
Giày lười, giày mọi nam
Giày thể thao nam
Phụ kiện giày nam
Túi xách nữ
Túi xách nữ
Ví nữ
Balo nữ
Túi xách nam
Túi xách nam
Ví nam
Balo nam
Vali, túi du lịch
Vali
Túi du lịch
Đồng hồ & Phụ kiện
Đồng hồ
Đồng hồ thời trang nam
Đồng hồ thời trang nữ
Đồng hồ LED
Đồng hộ cặp
Đồng hồ thể thao
Smart watch
Phụ kiện nữ
Mắt kính nữ
Trang sức nữ
Nón thời trang nữ
Nón bảo hiểm nữ
Thắt lưng nữ
Phụ kiện tóc
Khăn choàng, cài áo
Vớ - Găng tay
Khẩu trang nữ
Phụ kiện nữ khác
Phụ kiện nam
Mắt kính Nam
Trang sức nam
Nón thời trang nam
Nón bảo hiểm nam
Thắt lưng nam
Vớ - Găng tay
Khẩu trang nam
Phụ kiện nam khác
Sản phẩm Trẻ em
Thời trang bé gái
Đầm - Váy
Yếm - Jumpsuit
Áo thun
Áo kiểu
Áo sơ mi
Áo khoác
Quần shorts
Quần dài
Quần kiểu, legging
Quần áo thể thao
Đồ bộ, Đồ ngủ
Đồ lót - Bikini
Thời trang bé trai
Áo thun
Áo kiểu
Áo sơ mi
Áo khoác
Quần shorts
Quần dài
Quần kiểu
Quần áo thể thao
Đồ bộ, Đồ ngủ
Đồ lót
Phụ kiện bé gái
Mắt kính
Giày dép
Trang sức
Nón thời trang
Nón bảo hiểm
Balo - Túi xách
Thắt lưng
Băng đô - Cài
Vớ - Găng tay
Khăn choàng - Khẩu trang
Khác
Phụ kiện bé trai
Mắt kính
Giày dép
Trang sức
Nón thời trang
Nón bảo hiểm
Balo - Túi xách
Thắt lưng
Nơ - Khăn choàng
Vớ - Găng tay
Khẩu trang
Khác
Đồ chơi
Đồ chơi bé gái
Đồ chơi bé trai
Mẹ và bé
Sản phẩm cho mẹ
Sản phẩm cho bé
Đồ đôi mẹ và bé
Làm đẹp & Sức khỏe
Làm đẹp
Son - Mỹ Phẩm
Nước hoa nữ
Nước hoa nam
Dụng cụ trang điểm
Sản phẩm làm tóc
Sản phẩm dưỡng da
Sản phẩm chăm sóc khác
Sức khỏe
Nhiệt kế
Cân sức khỏe
Máy đo các loại
Đai - Máy massage
Vật tư - Dụng cụ y tế
Thực phẩm chức năng - bổ dưỡng
Phụ kiện hitech
Phụ kiện điện thoại, tablet
Case điện thoại
Case máy tính bảng
Miếng dán màn hình
Pin - Sạc dự phòng
Bộ sạc - Cáp sạc
Giá đỡ - Đế kẹp
Gậy tự sướng
Sim - Thẻ nhớ
Tai nghe - Loa
Phụ kiện khác
Phụ kiện máy tính, laptop
Chuột
USB
Bàn phím
Pin laptop
Máy in, phụ kiện máy in
Cáp kết nối các loại
Thiết bị âm thanh
Loa
Tai nghe
Máy nghe nhạc
Phụ kiện âm thanh
Micro
Máy ghi âm
Thiết bị công nghệ khác
Thiết bị mạng
Camera
Kính thực tế ảo
Phụ kiện TV, máy chiếu
Thiết bị chơi game
Gia dụng & Đời sống
Gia dụng
Đồ dùng sinh hoạt
Đồ dùng, dụng cụ nhà bếp
Dụng cụ & Thiết bị gia đình
Sản phẩm tiện ích
Sản phẩm khác
Nhà cửa & Đời sống
Sản phẩm nội thất
Sản phẩm ngoại thất
Dụng cụ & thiết bị điện gia dụng
Trang trí nhà cửa
Sản phẩm khác
Dụng cụ bảo hộ
Mũ bảo hộ
Quần áo bảo hộ
Giày - Ủng bảo hộ
Găng tay bảo hộ
Kính bảo hộ - Mặt nạ hàn
Dụng cụ bảo hộ khác
Vải & Phụ liệu
Vải vóc
BC, Bố, Nỉ, Nhung
Xô Boy, Kate, Nhăn, Tôn (Lanh)
Cá sấu, Thun
Jean, Kaki
Linen, Cát giấy, Xô bột
Ren, Voan, Len
Satin, Sơ mi
Vest, quần tây
Vải khác
Phụ liệu
Bấm chỉ, Kim
Bao đóng hàng
Các loại chỉ, Sợi dệt
Nút, khuy, gim, kẹp
Dây kéo, Đầu khóa kéo
Dây thun
Mex, Keo dựng, Miếng đệm vai
Phụ liệu khác
Sản phẩm in - ép nhiệt
Vật tư thời trang
Móc các loại
Ma nơ canh
Các loại túi
Vật tư khác
Khác
Văn phòng phẩm
Bút viết - chì màu
Vở tập - Sổ tay
Dụng cụ học sinh
Thiết bị văn phòng
Thiết bị trường học
Máy tính tay
Băng đĩa
VPP khác
Nông sản & Thực phẩm
Rau - Củ - Quả
Trà - Café
Thủy hải sản
Gạo và Các loại đậu
Đặc sản vùng miền
Các loại hoa
Thực phẩm khô
Thực phẩm tươi
Nông sản khác
Thực phẩm khác
Phụ kiện ôtô - xe máy
Phụ kiện - đồ chơi Ô tô
Phụ kiện - đồ chơi Xe máy
Thiết bị định vị
Khóa chống trộm xe máy
Quà tặng
Khung hình - Album
Hoa - Thú bông
Móc khóa - Lưu niệm
Vật phẩm phong thủy
Sản phẩm handmade
Quà tặng khác
Dụng cụ thể thao
Boxing
Dụng cụ tập thể hình
Hoạt động dã ngoại
Thể thao vợt
Tập luyện đối kháng
Thể thao dưới nước
Dụng cụ thể thao khác
Home
Sản phẩm Trẻ em
Mẹ và bé
Mẹ và bé
Sản phẩm cho mẹ
Sản phẩm cho bé
Đồ đôi mẹ và bé
Xem Nhà cung cấp tại
Toàn quốc
TP.Hồ Chí Minh
Hà Nội
Đà Nẵng
Hải Phòng
Huế
An Giang
Bà Rịa - Vũng Tàu
Bắc Giang
Bắc Kạn
Bạc Liêu
Bắc Ninh
Bến Tre
Bình Định
Bình Dương
Bình Phước
Bình Thuận
Cà Mau
Cần Thơ
Cao Bằng
Đắk Lắk
Đăk Nông
Điện Biên
Đồng Nai
Đồng Tháp
Gia Lai
Hà Giang
Hà Nam
Hà Tây
Hà Tĩnh
Hải Dương
Hậu Giang
Hòa Bình
Hưng Yên
Khánh Hòa
Kiên Giang
Kon Tum
Lai Châu
Lâm Đồng
Lạng Sơn
Lào Cai
Long An
Nam Định
Nghệ An
Ninh Bình
Ninh Thuận
Phú Thọ
Phú Yên
Quảng Bình
Quảng Nam
Quảng Ngãi
Quảng Ninh
Quảng Trị
Sóc Trăng
Sơn La
Tây Ninh
Thái Bình
Thái Nguyên
Thanh Hóa
Tiền Giang
Trà Vinh
Tuyên Quang
Vĩnh Long
Vĩnh Phúc
Yên Bái
Giá từ
Giá đến
Xem theo NCC
Tất cả
NCC Mạnh Thường Quân
NCC Thường
Lọc sản phẩm
Xóa
Mẹ và bé
(
246
sp)
Xem 204 sp/trang
Sản phẩm mới
Giá tăng dần
Giá giảm dần
Áo dài khăn đóng cho bé
bán bởi
Thời trang Somus
Giá buôn/sỉ:
135,000
giày cho bé yêu
bán bởi
Shop Trí Đức
Giá buôn/sỉ:
180,000
Set áo khoác kèm nơ cổ mẹ + bé so cute
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
205,000
Set bộ thun Mẹ + 1 bé ( trai gái đều mặc dc) xinh iu
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
190,000
Quần dài trắng in Nanio (SS-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
9,000
Quần dài trắng không in Nanio (SS-8Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
8,000
Quần dài màu không in Nanio (SS - 8Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
8,000
Quần dài màu in Nanio (SS-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
8,000
Áo cài giữa tay ngắn trắng Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo cài giữa tay ngắn màu Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo cài giữa tay dài trắng Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo cài giữa tay dài màu Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo bo cổ tay ngắn trắng Nanio (1M-10Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo bo cổ tay ngắn màu Nanio (1M-10Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo bo cổ tay dài trắng Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo cài vai tay dài trắng Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
14,000
Áo cài vai tay dài trắng Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
18,500
Áo cài vai tay ngắn trắng Nanio
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
18,500
Áo cài vai tay dài màu Nanio (1M-3Y)
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
18,500
Áo bác sỹ tay ngắn trắng Nanio
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
16,300
Áo bác sỹ tay dài trắng Nanio s1
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
16,300
Áo bác sỹ tay dài trắng Nanio
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
16,300
Áo bác sỹ tay dài màu Nanio
bán bởi
Nanio Shop
Giá buôn/sỉ:
16,300
Set áo dài mẹ + bé in hoa xanh so cute
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
245,000
Set áo dài mẹ và bé kèm mấn đính hạt siêu sang
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
275,000
set áo dài hoa mẹ + bé siêu cute
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
220,000
Set Áo dài voan hoa 2 tà mẹ + bé xinh iu
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
220,000
Set Đồ Bộ mẹ + 2 bé hình thỏ so cute
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
180,000
Khăn giấy ướt cao cấp không mùi
bán bởi
BELLA
Giá buôn/sỉ:
8,000
SÉT BỘ MẸ VÀ BÉ KÈM NƠ-LN0289-GS260
bán bởi
Lunashop.vn
Giá buôn/sỉ:
260,000
Quần mông thú
bán bởi
shop Hải Đăng
Giá buôn/sỉ:
30,000
set đầm hồng cổ sơ mi mẹ + bé so cute
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
195,000
set đầm xòe yếm mẹ + bé so cute
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
245,000
Set Đầm xòe hoa mẹ + bé siêu sute
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
255,000
bán buôn quần áo trẻ em giá rẻ
bán bởi
Thời trang Somus
Giá buôn/sỉ:
15,000
set áo + yếm mẹ và bé siêu cute sang
bán bởi
shop lucky
Giá buôn/sỉ:
180,000
1
2
3
4
5
›
»
Hiển thị 1 - 36 / 246 sản phẩm
XEM THÊM
Trang chủ
Thời trang
-- Tất cả Thời trang --
Thời trang nữ
-- Tất cả Thời trang nữ --
Đầm - Váy
Yếm - Jumpsuit
Áo thun nữ
Áo kiểu nữ
Áo sơ mi công sở
Áo khoác, vest nữ
Quần shorts nữ
Quần dài nữ
Quần kiểu, legging
Quần áo thể thao nữ
Đồ bộ, Đồ ngủ
Đồ lót - Bikini
Trang phục cưới, dạ hội
Thời trang nam
-- Tất cả Thời trang nam --
Áo thun nam
Áo kiểu nam
Áo sơ mi nam
Áo khoác, vest nam
Quần shorts nam
Quần dài nam
Quần kiểu, jogger
Quần áo thể thao nam
Đồ bộ - Đồ ngủ
Đồ lót nam
Đồ đôi - cặp
-- Tất cả Đồ đôi - cặp --
Áo thun cặp
Áo sơ mi cặp
Áo khoác cặp
Áo gia đình
Đồ đôi - cặp khác
Giày dép & Túi xách
-- Tất cả Giày dép & Túi xách --
Giày dép nữ
-- Tất cả Giày dép nữ --
Dép - Guốc nữ
Giày búp bê
Giày sandal nữ
Giày cao gót
Giày boots nữ
Giày mọi, slipon nữ
Giày thể thao nữ
Phụ kiện giày nữ
Giày dép nam
-- Tất cả Giày dép nam --
Dép nam
Giày sandal nam
Giày tây
Giày boots nam
Giày lười, giày mọi nam
Giày thể thao nam
Phụ kiện giày nam
Túi xách nữ
-- Tất cả Túi xách nữ --
Túi xách nữ
Ví nữ
Balo nữ
Túi xách nam
-- Tất cả Túi xách nam --
Túi xách nam
Ví nam
Balo nam
Vali, túi du lịch
-- Tất cả Vali, túi du lịch --
Vali
Túi du lịch
Đồng hồ & Phụ kiện
-- Tất cả Đồng hồ & Phụ kiện --
Đồng hồ
-- Tất cả Đồng hồ --
Đồng hồ thời trang nam
Đồng hồ thời trang nữ
Đồng hồ LED
Đồng hộ cặp
Đồng hồ thể thao
Smart watch
Phụ kiện nữ
-- Tất cả Phụ kiện nữ --
Mắt kính nữ
Trang sức nữ
Nón thời trang nữ
Nón bảo hiểm nữ
Thắt lưng nữ
Phụ kiện tóc
Khăn choàng, cài áo
Vớ - Găng tay
Khẩu trang nữ
Phụ kiện nữ khác
Phụ kiện nam
-- Tất cả Phụ kiện nam --
Mắt kính Nam
Trang sức nam
Nón thời trang nam
Nón bảo hiểm nam
Thắt lưng nam
Vớ - Găng tay
Khẩu trang nam
Phụ kiện nam khác
Sản phẩm Trẻ em
-- Tất cả Sản phẩm Trẻ em --
Thời trang bé gái
-- Tất cả Thời trang bé gái --
Đầm - Váy
Yếm - Jumpsuit
Áo thun
Áo kiểu
Áo sơ mi
Áo khoác
Quần shorts
Quần dài
Quần kiểu, legging
Quần áo thể thao
Đồ bộ, Đồ ngủ
Đồ lót - Bikini
Thời trang bé trai
-- Tất cả Thời trang bé trai --
Áo thun
Áo kiểu
Áo sơ mi
Áo khoác
Quần shorts
Quần dài
Quần kiểu
Quần áo thể thao
Đồ bộ, Đồ ngủ
Đồ lót
Phụ kiện bé gái
-- Tất cả Phụ kiện bé gái --
Mắt kính
Giày dép
Trang sức
Nón thời trang
Nón bảo hiểm
Balo - Túi xách
Thắt lưng
Băng đô - Cài
Vớ - Găng tay
Khăn choàng - Khẩu trang
Khác
Phụ kiện bé trai
-- Tất cả Phụ kiện bé trai --
Mắt kính
Giày dép
Trang sức
Nón thời trang
Nón bảo hiểm
Balo - Túi xách
Thắt lưng
Nơ - Khăn choàng
Vớ - Găng tay
Khẩu trang
Khác
Đồ chơi
-- Tất cả Đồ chơi --
Đồ chơi bé gái
Đồ chơi bé trai
Mẹ và bé
-- Tất cả Mẹ và bé --
Sản phẩm cho mẹ
Sản phẩm cho bé
Đồ đôi mẹ và bé
Làm đẹp & Sức khỏe
-- Tất cả Làm đẹp & Sức khỏe --
Làm đẹp
-- Tất cả Làm đẹp --
Son - Mỹ Phẩm
Nước hoa nữ
Nước hoa nam
Dụng cụ trang điểm
Sản phẩm làm tóc
Sản phẩm dưỡng da
Sản phẩm chăm sóc khác
Sức khỏe
-- Tất cả Sức khỏe --
Nhiệt kế
Cân sức khỏe
Máy đo các loại
Đai - Máy massage
Vật tư - Dụng cụ y tế
Thực phẩm chức năng - bổ dưỡng
Phụ kiện hitech
-- Tất cả Phụ kiện hitech --
Phụ kiện điện thoại, tablet
-- Tất cả Phụ kiện điện thoại, tablet --
Case điện thoại
Case máy tính bảng
Miếng dán màn hình
Pin - Sạc dự phòng
Bộ sạc - Cáp sạc
Giá đỡ - Đế kẹp
Gậy tự sướng
Sim - Thẻ nhớ
Tai nghe - Loa
Phụ kiện khác
Phụ kiện máy tính, laptop
-- Tất cả Phụ kiện máy tính, laptop --
Chuột
USB
Bàn phím
Pin laptop
Máy in, phụ kiện máy in
Cáp kết nối các loại
Thiết bị âm thanh
-- Tất cả Thiết bị âm thanh --
Loa
Tai nghe
Máy nghe nhạc
Phụ kiện âm thanh
Micro
Máy ghi âm
Thiết bị công nghệ khác
-- Tất cả Thiết bị công nghệ khác --
Thiết bị mạng
Camera
Kính thực tế ảo
Phụ kiện TV, máy chiếu
Thiết bị chơi game
Gia dụng & Đời sống
-- Tất cả Gia dụng & Đời sống --
Gia dụng
-- Tất cả Gia dụng --
Đồ dùng sinh hoạt
Đồ dùng, dụng cụ nhà bếp
Dụng cụ & Thiết bị gia đình
Sản phẩm tiện ích
Sản phẩm khác
Nhà cửa & Đời sống
-- Tất cả Nhà cửa & Đời sống --
Sản phẩm nội thất
Sản phẩm ngoại thất
Dụng cụ & thiết bị điện gia dụng
Trang trí nhà cửa
Sản phẩm khác
Dụng cụ bảo hộ
-- Tất cả Dụng cụ bảo hộ --
Mũ bảo hộ
Quần áo bảo hộ
Giày - Ủng bảo hộ
Găng tay bảo hộ
Kính bảo hộ - Mặt nạ hàn
Dụng cụ bảo hộ khác
Vải & Phụ liệu
-- Tất cả Vải & Phụ liệu --
Vải vóc
-- Tất cả Vải vóc --
BC, Bố, Nỉ, Nhung
Xô Boy, Kate, Nhăn, Tôn (Lanh)
Cá sấu, Thun
Jean, Kaki
Linen, Cát giấy, Xô bột
Ren, Voan, Len
Satin, Sơ mi
Vest, quần tây
Vải khác
Phụ liệu
-- Tất cả Phụ liệu --
Bấm chỉ, Kim
Bao đóng hàng
Các loại chỉ, Sợi dệt
Nút, khuy, gim, kẹp
Dây kéo, Đầu khóa kéo
Dây thun
Mex, Keo dựng, Miếng đệm vai
Phụ liệu khác
Sản phẩm in - ép nhiệt
Vật tư thời trang
-- Tất cả Vật tư thời trang --
Móc các loại
Ma nơ canh
Các loại túi
Vật tư khác
Khác
-- Tất cả Khác --
Văn phòng phẩm
-- Tất cả Văn phòng phẩm --
Bút viết - chì màu
Vở tập - Sổ tay
Dụng cụ học sinh
Thiết bị văn phòng
Thiết bị trường học
Máy tính tay
Băng đĩa
VPP khác
Nông sản & Thực phẩm
-- Tất cả Nông sản & Thực phẩm --
Rau - Củ - Quả
Trà - Café
Thủy hải sản
Gạo và Các loại đậu
Đặc sản vùng miền
Các loại hoa
Thực phẩm khô
Thực phẩm tươi
Nông sản khác
Thực phẩm khác
Phụ kiện ôtô - xe máy
-- Tất cả Phụ kiện ôtô - xe máy --
Phụ kiện - đồ chơi Ô tô
Phụ kiện - đồ chơi Xe máy
Thiết bị định vị
Khóa chống trộm xe máy
Quà tặng
-- Tất cả Quà tặng --
Khung hình - Album
Hoa - Thú bông
Móc khóa - Lưu niệm
Vật phẩm phong thủy
Sản phẩm handmade
Quà tặng khác
Dụng cụ thể thao
-- Tất cả Dụng cụ thể thao --
Boxing
Dụng cụ tập thể hình
Hoạt động dã ngoại
Thể thao vợt
Tập luyện đối kháng
Thể thao dưới nước
Dụng cụ thể thao khác
Timhangsi.com
- Cộng đồng mua bán sỉ uy tín - cầu nối tin cậy giữa người mua sỉ và người bán sỉ.
TimHangSi.Com
hướng tới việc xây dựng một cộng đồng mua bán sỉ uy tín, chất lượng, nguồn hàng sỉ đa dạng phong phú đủ các thể loại
thời trang
,
giày dép & túi xách
,
đồng hồ & phụ kiện
,
sản phẩm trẻ em
,
làm đẹp sức khỏe
,
phụ kiện hitech
,
dụng cụ bảo hộ
,
vải vóc, phụ liệu
...
Nổi bật:
Bán Sỉ Quần Áo Trẻ Em
,
Bán Buôn Quần Áo Trẻ Em
,
Bán Sỉ Jean Nam Nữ
,
Bán Buôn Jean Nam Nữ
,
Bán Buôn Dụng Cụ Thể Thao
,
Nguồn Hàng Thời Trang Giá Sỉ
,
Dụng Cụ Bảo Hộ Lao Động
,
Đẹp Nhanh
,
Xưởng Jean HaBi
Xem thông tin về Timhangsi.com
Chủ quản: CTY TNHH AMAHA VIỆT NAM
89/1 Đình Nghi Xuân, Q.Bình Tân, HCM
MST: 0313 804 094
Hỗ trợ NCC: 0919855385
ths@timhangsi.com
www.timhangsi.com
Giới thiệu
Quy định đối với người bán hàng
Hướng dẫn đăng ký tài khoản
Policy
DANH MỤC YÊU THÍCH
Thời trang nữ
Thời trang nam
Đồ đôi - cặp
Giày dép nữ
Giày dép nam
Túi xách nữ
Túi xách nam
Vali, túi du lịch
Đồng hồ
Phụ kiện nữ
Phụ kiện nam
Thời trang bé gái
Thời trang bé trai
Phụ kiện bé gái
Phụ kiện bé trai
Đồ chơi
Mẹ và bé
Làm đẹp
Sức khỏe
Phụ kiện điện thoại, tablet
Phụ kiện máy tính, laptop
Thiết bị âm thanh
Thiết bị công nghệ khác
Gia dụng
Nhà cửa & Đời sống
Dụng cụ bảo hộ
Vải vóc
Phụ liệu
Vật tư thời trang
Văn phòng phẩm
Nông sản & Thực phẩm
Phụ kiện ôtô - xe máy
Quà tặng
Dụng cụ thể thao
©2016
timhangsi.com
- Cộng đồng mua bán sỉ uy tín. Đăng ký bán sỉ miễn phí.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

Connection: close


text:
16mm Vòng miệng 61735
- Kích thước: 16x200mm
- Trọng lượng: 92g
Các sản phẩm khác:
Ega Master là một nhà sản xuất của các công cụ chuyên nghiệp / công nghiệp được thành lập bởi Iñaki Garmendia Ajuria vào năm 1990 và có trụ sở tại Vitoria-Gasteiz (Tây Ban Nha). Chuyên về công cụ đường ống sau đó đa dạng hóa thành một dải sản phẩm rộng hơn, bao gồm cả các công cụ cơ khí như 16mm Vòng miệng Ega Master 61735, dụng cụ không phát tia lửa, titan công cụ không từ tính, các công cụ cách điện và chống cháy nổ tự bản chất, dụng cụ an toàn.
Ega Master được cấp bằng sáng chế Basque Wrench, trong số các bằng sáng chế khác trên toàn thế giới. Công ty có khách hàng tại hơn 150 quốc gia, và năm 2011 được chọn là một trong 100 thương hiệu hàng đầu Tây Ban Nha.
Ega Master được biết là một nghành hàng chuyên bán cho các khách hàng trong lĩnh vực dầu khí, khai thác mỏ, ô tô, hàng không vũ trụ, công trình dân dụng và xây dựng, viễn thông và các ngành công nghiệp nặng, cung cấp các công cụ phạm vi rộng nhất cho kỹ thuật, cơ khí, xây dựng, sử dụng điện; bao gồm các công cụ nổi bật như 16mm Vòng miệng Ega Master 61735, Cờ lê, wrenches ống, thiết bị luồng, máy cắt ống, máy cắt ống, búa, bộ công cụ và hệ thống lưu trữ công cụ.
Ega Master được ISO 9001 và ISO14001 chứng nhận, Và là một nhà tiên phong trong ngành công nghiệp công cụ trong việc áp dụng mô hình EFQM châu Âu của Tổng quản lý chất lượng.

markdown:
|
|
## 16mm Vòng miệng Ega Master 61735
|Nhãn hàng:||
|**16mm Vòng miệng 61735**
- Kích thước: 16x200mm
- Trọng lượng: 92g
**Các sản phẩm khác:**
Ega Master là một nhà sản xuất của các công cụ chuyên nghiệp / công nghiệp được thành lập bởi Iñaki Garmendia Ajuria vào năm 1990 và có trụ sở tại Vitoria-Gasteiz (Tây Ban Nha). Chuyên về công cụ đường ống sau đó đa dạng hóa thành một dải sản phẩm rộng hơn, bao gồm cả các công cụ cơ khí như
**16mm Vòng miệng Ega Master 61735**, dụng cụ không phát tia lửa, titan công cụ không từ tính, các công cụ cách điện và chống cháy nổ tự bản chất, dụng cụ an toàn.
Ega Master được cấp bằng sáng chế Basque Wrench, trong số các bằng sáng chế khác trên toàn thế giới. Công ty có khách hàng tại hơn 150 quốc gia, và năm 2011 được chọn là một trong 100 thương hiệu hàng đầu Tây Ban Nha.
Ega Master được biết là một nghành hàng chuyên bán cho các khách hàng trong lĩnh vực dầu khí, khai thác mỏ, ô tô, hàng không vũ trụ, công trình dân dụng và xây dựng, viễn thông và các ngành công nghiệp nặng, cung cấp các công cụ phạm vi rộng nhất cho kỹ thuật, cơ khí, xây dựng, sử dụng điện; bao gồm các công cụ nổi bật như
**16mm Vòng miệng Ega Master 61735**, Cờ lê, wrenches ống, thiết bị luồng, máy cắt ống, máy cắt ống, búa, bộ công cụ và hệ thống lưu trữ công cụ.
Ega Master được ISO 9001 và ISO14001 chứng nhận, Và là một nhà tiên phong trong ngành công nghiệp công cụ trong việc áp dụng mô hình EFQM châu Âu của Tổng quản lý chất lượng.

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Vary: Accept-Encoding,User-Agent

Content-Type: text/html


text:
Máy khoan búa Makita HR2810 800W là một trong những sản phẩm không thể thiếu khi thực hiện các ngành công nghiệp, xây dựng, sửa chữa, cơ khí... Máy làm từ chất liệu hợp kim cao cấp, rắn chắc trên dây chuyền gia công hiện đại của Nhật Bản, đạt tiêu chuẩn quy định chất lượng khắt khe. Máy có độ bền bỉ cao, không bị mài mòn và có khả năng chịu được điều kiện làm việc khắc nghiệt.
Máy khoan búa Makita HR2810 800W có thiết kế tiêu chuẩn với công suất mạnh mẽ 800W cùng tốc độ không tải vào khoảng 1100 vòng/phút, giúp bạn thực hiện công việc được nhanh chóng nhất với hiệu suất tối đa. Máy có thể kết hợp với những loại mũi khoan chuyên dụng để bạn có thể khoan các tấm bê tông hay các vật liệu cứng khác một cách dễ dàng. Máy còn được trang bị 2 chức năng "chỉ mục đích" và "khoan xoay với búa" rất tiện lợi.
Thiết kế cò súng có độ đàn hồi, bấm nhẹ, không gây đau tay hay mỏi tay khi phải làm việc lâu. Ngoài ra, tay nắm chính của máy được thiết kế thông minh theo kiểu dáng công thái học tiện dụng, có độ ma sát cao giúp bạn cố định máy được chắc chắn hơn. Vỏ ngoài máy được làm bằng nhựa có khả năng chịu lực cũng như cách điện tốt. Máy khoan búa Makita HR2810 800W chắc chắn sẽ khiến bạn hài lòng khi sử dụng.
Công dụng:
- Máy khoan búa Makita HR2810 800W chính hãng của Makita mang tính ứng dụng cao trong các ngành công nghiệp, xây dựng, sửa chữa, cơ khí... có thể kết hợp với các mũi khoan chuyên dụng để bạn thực hiện các công việc khoan các tấm bê tông, thép, gỗ hay các vật liệu cứng khác một cách dễ dàng, nhanh chóng.
Đặc trưng của Máy khoan búa Makita HR2810 800W:
- Trọng lượng nhẹ, thao tác linh hoạt.
- Kích thước nhỏ gọn, sử dụng với hiệu suất cao.
- Được làm từ chất liệu hợp kim rắn chắc, chống va chạm và không hoen gỉ.
- Công suất mạnh mẽ, tốc độ không tải lớn.
- Năng suất vận hành cao, dễ điều khiển và kiểm soát.
- Thiết kế thân máy khoa học để tạo ra thao tác khoan với công suất tối đa.
- Tay cầm công thái học bằng nhựa với vỏ ngoài cách điện tốt.
- Dễ dàng kết hợp với các mũi khoan chuyên dụng.
- Thuận tiện bảo quản và cất giữ.
Cách bảo quản và sử dụng an toàn:
- Tay cầm của máy được thiết kế vừa tay người dùng, độ ma sát cao giúp chống trượt ngay cả khi tay bị dính dầu nhớt hoặc bị ra mồ hôi, góp phần giảm thiểu tối đa nguy cơ xảy ra tai nạn trong khi làm việc.
- Khuyến cáo sử dụng đồ bảo hộ khi đang sử dụng máy.
- Kiểm tra máy trước khi sử dụng để phòng trường hợp máy bị kẹt hay các bộ phận bị rạn nứt để bảo đảm an toàn cho người sử dụng.
- Sau khi sử dụng, người dùng cần làm sạch máy bằng cọ mềm hoặc dùng máy thổi gió để thổi sạch bụi trên máy thường xuyên.
- Nên đưa máy đi kiểm tra định kì thường xuyên để kéo dài tuổi thọ cho máy.
Makita là thương hiệu nổi tiếng với các Sản phẩm phục vụ cho gia đình hoặc các ngành công nghiệp, cơ khí, xây dựng, sửa chữa,... như máy khoan, máy cắt, máy cưa, máy thổi, máy phay, máy thổi, máy xịt rửa....Các sản phẩm được sản xuất trên dây chuyền công nghệ hiện đại nhất của Nhật Bản nên luôn mang lại những sản phẩm đáng tin cậy. Với chất lượng tiêu chuẩn Châu Âu và chế độ bảo hành uy tín. Sản phẩm của Makita là sự lựa chọn hoàn hảo nhất được nhiều người mua tin tưởng và sử dụng.
- Khả năng khoan tường: 28mm
- Khả năng khoan thép: 13mm
- Khả năng khoan gỗ: 32mm
- Công suất: 800 W
- Tốc độ đập: 0 – 4.500 bpm
- Tốc độ không tải: 0 – 1.100 vòng/ phút
- Chiều dài: 314mm
- Trọng lượng: 3,3kg
- Chiều dài dây dẫn: 5,0m
Các sản phẩm khác:
- Máy khoan bê tông 840W Makita HR3520
- Máy khoan bê tông 1050W Makita HR3530
Công ty Makita Việt Nam là công ty con thứ 46 được thành lập vào ngày 12 tháng 11 năm 2009 tại Việt Nam.
Makita Việt Nam là doanh nghiệp hàng đầu về dòng sản phẩm máy công nghiệp với sản phẩm 28mm Máy khoan búa 800W Makita HR2810 nói riêng và máy cắt góc đa năng Makita, với phương châm hoạt động cung cấp các dịch vụ hậu mãi một cách nhanh chóng, nhờ vào đó mà hiện đang đứng vị trí số 1 ở Việt Nam.
Chúng tôi luôn nghĩ đến những sản phẩm có hiệu quả cao mà vẫn tiết kiệm được sức lao động, ngoài ra thân thiện với môi trường, đóng góp cho sự phát triển Việt Nam .
Năm 1915 Makita đã được thành lập, chuyên kinh doanh và sửa chữa các động cơ motor, sau đó vào năm 1958 lần đầu tiên ra mắt sản phẩm máy bào cầm tay Makita. Trải qua 40 năm đặt nền móng cho ngành sản xuất công cụ cầm tay trong đó có sản phẩm 28mm Máy khoan búa 800W Makita HR2810, và chúng tôi không ngừng khám phá các dịch vụ và sản phẩm mang đến cho người tiêu dùng đặc biệt các khách hàng liên quan đến xây dựng nhà cửa như 28mm Máy khoan búa 800W Makita HR2810. Lịch sử của Makita nói một cách khác là quá trình tiến hóa của công cụ điện động, cũng là lịch sử gắn liền với khách hàng.
Vốn điều lệ: 24 tỷ 205.610.000 yên (tính đến ngày 31 tháng 3 năm 2010). Số nhân viên: 10.328người (tính đến 31 tháng 3 năm 2010,tổng nhân viên cả tập đoàn).

markdown:
|
|
## 28mm Máy khoan búa 800W Makita HR2810
|Nhãn hàng:||
|
Máy khoan búa Makita HR2810 800W
Máy khoan búa Makita HR2810 800W có thiết kế tiêu chuẩn với công suất mạnh mẽ 800W cùng tốc độ không tải vào khoảng 1100 vòng/phút, giúp bạn thực hiện công việc được nhanh chóng nhất với hiệu suất tối đa. Máy có thể kết hợp với những loại mũi khoan chuyên dụng để bạn có thể khoan các tấm bê tông hay các vật liệu cứng khác một cách dễ dàng. Máy còn được trang bị 2 chức năng "chỉ mục đích" và "khoan xoay với búa" rất tiện lợi.
Thiết kế cò súng có độ đàn hồi, bấm nhẹ, không gây đau tay hay mỏi tay khi phải làm việc lâu. Ngoài ra, tay nắm chính của máy được thiết kế thông minh theo kiểu dáng công thái học tiện dụng, có độ ma sát cao giúp bạn cố định máy được chắc chắn hơn. Vỏ ngoài máy được làm bằng nhựa có khả năng chịu lực cũng như cách điện tốt. Máy khoan búa Makita HR2810 800W chắc chắn sẽ khiến bạn hài lòng khi sử dụng.
__Công dụng:__
**- **Máy khoan búa Makita HR2810 800W chính hãng của Makita mang tính ứng dụng cao trong các ngành công nghiệp, xây dựng, sửa chữa, cơ khí... có thể kết hợp với các mũi khoan chuyên dụng để bạn thực hiện các công việc khoan các tấm bê tông, thép, gỗ hay các vật liệu cứng khác một cách dễ dàng, nhanh chóng.
__Đặc trưng của Máy khoan búa__ __Makita HR2810 800W:__
- Trọng lượng nhẹ, thao tác linh hoạt.
- Kích thước nhỏ gọn, sử dụng với hiệu suất cao.
- Được làm từ chất liệu hợp kim rắn chắc, chống va chạm và không hoen gỉ.
- Công suất mạnh mẽ, tốc độ không tải lớn.
- Năng suất vận hành cao, dễ điều khiển và kiểm soát.
- Thiết kế thân máy khoa học để tạo ra thao tác khoan với công suất tối đa.
- Tay cầm công thái học bằng nhựa với vỏ ngoài cách điện tốt.
- Dễ dàng kết hợp với các mũi khoan chuyên dụng.
- Thuận tiện bảo quản và cất giữ.
__Cách bảo quản và sử dụng an toàn:__
- Tay cầm của máy được thiết kế vừa tay người dùng, độ ma sát cao giúp chống trượt ngay cả khi tay bị dính dầu nhớt hoặc bị ra mồ hôi, góp phần giảm thiểu tối đa nguy cơ xảy ra tai nạn trong khi làm việc.
- Khuyến cáo sử dụng đồ bảo hộ khi đang sử dụng máy.
- Kiểm tra máy trước khi sử dụng để phòng trường hợp máy bị kẹt hay các bộ phận bị rạn nứt để bảo đảm an toàn cho người sử dụng.
- Sau khi sử dụng, người dùng cần làm sạch máy bằng cọ mềm hoặc dùng máy thổi gió để thổi sạch bụi trên máy thường xuyên.
- Nên đưa máy đi kiểm tra định kì thường xuyên để kéo dài tuổi thọ cho máy.
Makita
- Khả năng khoan tường: 28mm
- Khả năng khoan thép: 13mm
- Khả năng khoan gỗ: 32mm
- Công suất: 800 W
- Tốc độ đập: 0 – 4.500 bpm
- Tốc độ không tải: 0 – 1.100 vòng/ phút
- Chiều dài: 314mm
- Trọng lượng: 3,3kg
- Chiều dài dây dẫn: 5,0m
**Các sản phẩm khác:** **- Máy khoan bê tông 840W Makita HR3520** **- Máy khoan bê tông 1050W Makita HR3530**
Công ty Makita Việt Nam là công ty con thứ 46 được thành lập vào ngày 12 tháng 11 năm 2009 tại Việt Nam.
Makita Việt Nam là doanh nghiệp hàng đầu về dòng sản phẩm máy công nghiệp với sản phẩm
**28mm Máy khoan búa 800W Makita HR2810 **nói riêng và [máy cắt góc đa năng Makita](http://www.trungtamthietbi.com/danh-sach/may-cat-goc-da-nang-159.html), với phương châm hoạt động cung cấp các dịch vụ hậu mãi một cách nhanh chóng, nhờ vào đó mà hiện đang đứng vị trí số 1 ở Việt Nam.
Chúng tôi luôn nghĩ đến những sản phẩm có hiệu quả cao mà vẫn tiết kiệm được sức lao động, ngoài ra thân thiện với môi trường, đóng góp cho sự phát triển Việt Nam .
Năm 1915 Makita đã được thành lập, chuyên kinh doanh và sửa chữa các động cơ motor, sau đó vào năm 1958 lần đầu tiên ra mắt sản phẩm
[máy bào cầm tay Makita](http://www.trungtamthietbi.com/danh-sach/may-bao-thuong-157.html). Trải qua 40 năm đặt nền móng cho ngành sản xuất công cụ cầm tay trong đó có sản phẩm **28mm Máy khoan búa 800W Makita HR2810**, và chúng tôi không ngừng khám phá các dịch vụ và sản phẩm mang đến cho người tiêu dùng đặc biệt các khách hàng liên quan đến xây dựng nhà cửa như **28mm Máy khoan búa 800W Makita HR2810**. Lịch sử của Makita nói một cách khác là quá trình tiến hóa của công cụ điện động, cũng là lịch sử gắn liền với khách hàng.
Vốn điều lệ: 24 tỷ 205.610.000 yên (tính đến ngày 31 tháng 3 năm 2010). Số nhân viên: 10.328người (tính đến 31 tháng 3 năm 2010,tổng nhân viên cả tập đoàn).


text: Chúa đã sống lại Thế Thông --Bạn chọn giúp điệu nhạc cho bài này nhé-- Điệu Blues (0 người chọn) Điệu Ballad (0 người chọn) Điệu Slow (0 người chọn) Điệu Slow Rock (0 người chọn) Điệu Boston (0 người chọn) Điệu Valse (0 người chọn) Điệu Chachacha (0 người chọn) Điệu Disco (0 người chọn) Điệu Rhumba (0 người chọn) Điệu Bollero (0 người chọn) Điệu Fox (0 người chọn) Điệu Pop (0 người chọn) Điệu Rock (0 người chọn) Điệu Tango (0 người chọn) Bossa Nova (0 người chọn) Nguồn: thanhcavietnam.net Ghim bài https://www.facebook.com/vnmylife

WARC-Truncated: length

X-XSS-Protection: 1; mode=block

X-Powered-By: Phusion Passenger 5.1.0

Server: cloudflare-nginx

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: max-age=0, private, must-revalidate

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Vary: Accept-Encoding