text:
Cường quốc
Cường quốc, hay còn gọi là cường quyền. đại quốc, nước lớn là từ dùng để chỉ 1 quốc gia hay 1 đất nước có khả năng tạo tầm ảnh hưởng của mình ở phạm vi toàn cầu. Những cường quốc thường sở hữu sức mạnh về kinh tế, quân sự, ngoại giao và văn hóa. Những thứ mà có thể khiến những quốc gia nhỏ hơn phải xem xét ý kiến của những cường quốc trước khi tự mình hành động.
Sau thời kỳ Napoléon, người ta bắt đầu dùng từ "Cường quốc" để chỉ những quốc gia có thế lực lớn ở châu Âu.[1] Chẳng hạn như nhà sử học vĩ đại nước Đức là Leopold von Ranke, ông cho rằng một nước trở thành liệt cường sau khi đánh bại được mọi nước láng giềng. Quốc vương Friedrich II Đại Đế, nhờ chiến thắng vẻ vang trong cuộc đấu tranh bảo vệ nước Phổ chống liên minh Áo - Pháp - Nga - Thụy Điển và phần lớn các nước trong Đế quốc La Mã Thần thánh, đã hoàn toàn đưa nước Phổ trở thành một trong những liệt cường của châu Âu.[2] Trên thực tế, kể từ sau khi ông chinh phạt tỉnh Silesia vào năm 1745 thì Vương quốc của ông đã vươn lên thành liệt cường.[3]
Từ thời Napoléon đến nay, đã có nhiều thay đổi về cục diện sức mạnh, phần lớn là từ sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai. Trong khi một vài nước được công nhận rộng rãi là Cường quốc, không có 1 danh sách cụ thể nào về những Cường quốc, và danh sách những cường quốc vẫn đang được tranh cãi.
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Có nhiều quốc gia lớn mạnh từng tồn tại trong lịch sử; thực chất, trong thế kỷ 18, châu Âu đã có năm cường quốc: Anh, Áo, Nga, Pháp và Phổ. Sau cuộc Chiến tranh Bảy Năm (1756-1763), vị thế của Anh và Pháp ở châu Âu suy giảm, trong khi Nga và Phổ trỗi lên ở Đông Âu nhờ những thắng lợi quân sự của họ.[4] Nga vốn đã vươn lên trở thành cường quốc kể từ khi Nga hoàng Pyotr Đại đế tiến hành cải cách và đánh bại Thụy Điển trong cuộc Đại chiến Bắc Âu (1700-1721). Năm 1725, một số người đã nhìn nhận Nga là một cường quốc vì nước này làm chủ vùng biển Baltic.[5] Dưới thời Elizaveta, Nga tham gia liên minh chống Phổ, cường quốc quân sự mạnh nhất châu Âu thời bấy giờ, trong cuộc Chiến tranh Bảy năm. Một số chiến thắng vang dội của quân đội Nga trước các lực lượng hùng hậu của Phổ, mà tiêu biểu là trận Kunersdorf, đã chứng tỏ ưu thế của Nga so với các đồng minh của mình là Áo, Thụy Điển và Pháp. Cho đến năm 1763, Nga đã được khẳng định là một cường quốc, dù cuộc chiến không mang lại cho họ một lãnh thổ mới nào. Tuy nhiên, quan niệm thời thế kỷ 18 đòi hỏi một cường quốc thực thụ phải đánh bại một nước khác mà không có sự hỗ trợ của một nước nào, vì vậy Nga chỉ thực sự là cường quốc sau năm 1763, dưới thời Nữ hoàng Ekaterina II.[6][7] Khi ấy, Nga giành được nhiều lãnh thổ trong hai cuộc chiến với Đế quốc Ottoman.[6] Đến năm 1790, với chính sách phòng ngự lãnh thổ của Ekaterina, quân đội Nga trở thành lực lượng quân sự lớn nhất Đông Âu.[8]
Cũng trong thế kỷ này, vua Friedrich Wilhelm I của Phổ đã gầy dựng một lực lượng quân sự tinh nhuệ cùng với một bộ máy hành chính hiệu quả, dù Phổ không có được nguồn nhân lực và vật lực dồi dào như Nga. Tài thao lược của người kế tục ông, vua Friedrich Đại đế, đã tạo điều kiện cho Phổ vào hàng ngũ cường quốc. Mặc dù Friedrich đã giành được tỉnh Schlesien từa tay Áo sau thắng lợi của mình trong hai cuộc Chiến tranh Schlesien (1740-1745), thực lực của vương quốc vẫn còn non yếu.[9] Trong cuộc Chiến tranh Bảy năm, nước Phổ lâm chiến với liên minh Nga, Áo (cùng hầu hết các vương hầu ở Đức), Pháp, Thụy Điển có nguồn nhân lực và tài lực áp đảo.[10] Mặc dù sự thay đổi chính sách ngoại giao của Nga năm 1762 đã loại bỏ nguy cơ thất bại cho Phổ, tài dụng binh của Friedrich Đại đế, kết hợp với sự bài bản của bộ máy hành chính và quân đội của Phổ, cùng với khoản viện trợ của Anh và việc khai thác tài nguyên ở Sachsen bị chiếm đóng là những nhân tố chính yếu dẫn đến thắng lợi phòng ngự của Phổ trong cuộc chiến. Sự thật rằng Phổ tiếp tục chiến đấu vào thời điểm Nga rút khỏi liên minh là một minh chứng cho sự dai sức của họ. Vào thời điểm chiến tranh kết thúc năm 1763, không ai có thể chối cãi vai trò cường quốc của Phổ, chí ít là cường quốc quân sự. Người đương thời thán phục Friedrich Đại đế và các lực lượng hùng mạnh của ông, đồng thời Phổ trở thành một nhân tố không thể thiếu được trong nền ngoại giao châu Âu.[6] Ngoài ra, sự thôn tính một phần lãnh thổ Ba Lan cũng nâng cao vị thế của Phổ trên chính trường châu Âu.[11]
Trong khi ấy, vị thế của Pháp - do thảm bại trước quân đội Phổ do Friedrich Đại đế chỉ huy trong trận Roßbach[6], và trước Anh trong các trận chiến giành thuộc địa ở hải ngoại – bị sa sút. Uy tín quốc tế của Pháp bị tổn hại nghiêm trọng.[12] Sự khủng hoảng chính trị của Pháp tạo nên suy nghĩ rằng nước này không còn là cường quốc. Nội bộ Pháp chia rẽ, với những thất bại cá nhân của các vua Louis XV và Louis XVI sau năm 1774.[13] Trong khi liên minh giữa Phổ và Nga năm 1764 đã mang lại tình hình ổn định cho Phổ, liên minh này đặt nền tảng cho Nga cùng với Phổ xâm chiếm Ba Lan, một chư hầu cũ của Pháp.[14] Việc tham chiến trong Chiến tranh Cách mạng Mỹ khiến Pháp càng suy yếu dưới bóng của Nga.[8]
Tuy nhiên, thuật ngữ "cường quốc" mới chỉ được sử dụng nhiều trong ngôn ngữ học thuật bắt đầu từ Đại hội Viên năm 1815.[15][16] Hội nghị thiết lập hòa bình tại châu Âu sau các cuộc chiến Napoleon. Hội nghị Viên có năm cường quốc: Vương quốc Anh, Đế quốc Áo, Phổ, Nga và Pháp. Đây chính là năm quốc gia hình thành nên những cường quốc đầu tiên theo nghĩa của thuật ngữ mà chúng ta hiểu ngày nay.[16] Các quốc gia khác như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Thụy Điển cũng được tham khảo ý kiến nhưng không phải là thành viên đầy đủ. Hannover, Bayern, và Württemberg cũng được lấy ý kiến tham khảo các vấn đề liên quan tới Đức.
Trong năm cường quốc tại Hội nghị Viên, chỉ còn Vương quốc Anh và Pháp là còn giữ được vị thế cường quốc cho tới ngày nay, mặc dù Pháp bị đánh bại nhanh chóng trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức và bị chiếm đóng trong Thế chiến II. Sau Hội nghị Viên, Đế quốc Anh nổi lên như một cường quốc nổi bật nhờ sự mở rộng lãnh và sức mạnh của hải quân. Cán cân sức mạnh trở thành một đề tài có tầm ảnh hưởng trong chính trị ở châu Âu. Qua thời gian, sức mạnh của các quốc gia này có những thay đổi, đầu thế kỷ 20 chứng kiến sự nổi lên của cán cân quyền lực mới. Một vài quốc gia như Vương quốc Anh và Phổ vẫn duy trì tăng trưởng kinh tế và sức mạnh chính trị.[17] Các quốc gia khác, như Nga và Áo-Hung trở nên trì trệ.[18] Trong khi đó, các quốc gia khác đang nổi lên và mở rộng sức mạnh nhờ quá trình công nghiệp hóa. Nổi bật nhất trong số đó là Nhật Bản sau thời kỳ Minh Trị Duy tân và Hoa Kỳ sau nội chiến, cả hai quốc gia này chỉ là cường quốc hạng thấp hồi năm 1815. Tới những năm đầu của thế kỷ 20, cán cân sức mạnh thay đổi đáng kể, Liên quân tám nước là một liên minh quân sự gồm tám quốc gia chống lại cuộc Khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn ở Trung Quốc. Liên minh này thành lập năm 1900 gồm năm cường quốc tại Hội nghị Viên cộng thêm Ý, Nhật Bản và Hoa Kỳ, đại diện cho những cường quốc hàng đầu thế kỷ 20.[19]
Cường quốc trong chiến tranh[sửa | sửa mã nguồn]
Sự chuyển gia sức mạnh sau ra chủ yếu thông qua các cuộc xung đột,[20] kết quả của Thế chiến I và các Hiệp ước Versailles, St-Germain, và Trianon đã chứng kiến Vương quốc Anh, Pháp, Ý, Nhật Bản và Hoa Kỳ trở thành những nhà phán xét trật tự thế giới mới.[21] Sau Thế chiến I, Đế quốc Đức bị đánh bại, Đế quốc Áo-Hung bị chia thành các quốc gia yếu và nhỏ bé hơn trong khi Đế quốc Nga bị chìm trong một cuộc cách mạng. Trong Hiệp ước Versailles, Anh, Pháp, Hoa Kỳ nắm giữ nhiều quyền lực và ảnh hưởng hơn Nhật Bản và Ý.[22][23][24]
Khi Thế chiến II bùng nổ năm 1939, cuộc chiến được chia thành hai phe, phe Đồng minh (ban đầu gồm Anh và Pháp, sau đó là Liên Xô, Hoa Kỳ và Trung Quốc năm 1941) và phe Trục gồm Đức, Ý và Nhật Bản.[25] Cuối Thế chiến II, Hoa Kỳ, Liên Xô và nước Anh nổi lên như những người chiến thắng. Pháp và Trung Quốc cũng được công nhận là những kẻ thắng trận, các quốc gia này (Hoa Kỳ, Liên Xô, Anh, Pháp, Trung Quốc) chính là các cường quốc lớn mạnh nhất thời điểm đó và họ nắm giữ ghế thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (Và trong 5 Cường Quốc hàng đầu này thì Hoa Kỳ là mạnh nhất, Liên Xô mạnh thứ nhì, Anh mạnh thứ 3, Trung Quốc mạnh thứ 4 và cuối cùng là Pháp mạnh thứ 5).
Sau chiến tranh, thuật ngữ "siêu cường" bắt đầu xuất hiện. Đây là thuật ngữ mô tả các quốc gia có sức mạnh và tầm ảnh hưởng bao trùm. Từ này được đưa ra bởi William T.R. Fox năm 1944,[26] theo ông, có ba siêu cường là: Vương quốc Anh, Hoa Kỳ và Liên Xô. Tới cuối thập niên 1950, Đế quốc Anh mất vị thế siêu cường, siêu cường lúc này chỉ còn Hoa Kỳ và Liên Xô.
Trong thời Chiến tranh Lạnh, Nhật Bản và các quốc gia châu Âu như Anh, Pháp và Tây Đức xây dựng lại nền kinh tế. Pháp và Anh đến nay vẫn duy trì một lực lượng quân sự trang bị hiện đại với tiềm lực huy động mạnh và ngân sách quốc phòng lớn. Trung Quốc, với dân số lớn nhất thế giới, dần nổi lên trở thành siêu cường nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và sức mạnh quân sự ngày càng gia tăng. Đến thập niên 1970, Trung Hoa Dân Quốc mất sự công nhận là chính quyền hợp pháp của Trung Quốc. Đến năm 1971 thì Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa chính thức thay thế vị thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc của Trung Hoa Dân Quốc.
Sau chiến tranh Lạnh[sửa | sửa mã nguồn]
Hiện nay Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc được xem là các cường quốc mặc dù thực chất không có một sự nhất trí hay một định nghĩa về thế nào là cường quốc. Đây là năm quốc gia có ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và cũng là năm quốc gia được công nhận sở hữu vũ khí hạt nhân theo Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân. Dù không có ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an, Đức và Nhật Bản cũng được coi là các cường quốc bởi sức mạnh kinh tế và công nghệ.
Sau khi Liên Xô tan rã, ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an được chuyển cho Liên bang Nga năm 1991 với tư cách là nhà nước kế tục. Sự tan rã của Liên Xô đưa Hoa Kỳ trở thành siêu cường duy nhất trên thế giới cho tới ngày nay. Nhưng kể từ năm 2008, khi kinh tế thế giới cùng Mỹ trên đà lao dốc, Trung Quốc đã nổi lên dần với mong muốn trở thành siêu cường của thế giới, và điều này đang đe dọa vị trí số một của Mỹ trên toàn cầu.
Các cường quốc theo thời gian
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Webster, Charles K, Sir (ed), British Diplomacy 1813–1815: Selected Documents Dealing with the Reconciliation of Europe, G Bell (1931), p307.
- ^ Theodor Schieder, Sabina Berkeley, Hamish M. Scott, Frederick the Great, trang 137
- ^ Theodor Schieder, Sabina Berkeley, Hamish M. Scott, Frederick the Great, trang 112
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 1-3.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 16-19.
- ^ a ă â b Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 35-40.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, trang 152
- ^ a ă Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 253-256.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 20-27.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 85-99.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 176-177.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 56-63.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 70-76.
- ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, các trang 109-116.
- ^ "World history, 1815-1920"
- ^ a ă "When the Stakes Are High—Deterrence and Conflict among Major Powers"
- ^ “Multi-polarity vs Bipolarity, Subsidiary hypotheses, Balance of Power” (PPT). University of Rochester. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008.[liên kết hỏng]
- ^ Tonge, Stephen; head of history at Catholic University School in Dublin. “European History Austria-Hungary 1870–1914”. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008.
- ^ a ă â b c d đ e ê Dallin, David (ngày 30 tháng 11 năm 2006). The Rise of Russia in Asia. Read Books. ISBN 9781406729191. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “The_Rise_of_Russia_in_Asia” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
- ^ Power Transitions as the cause of war.
- ^ Globalization and Autonomy by Julie Sunday, McMaster University.
- ^ a ă â b c d MacMillan, Margaret (2003). Paris 1919. United States of America: Random House Trade. tr. 36, 306, 431. ISBN 0-375-76052-0. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Margaret_MacMillan” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
- ^ Boemeke, Manfred; Gerald D. Feldman, Elisabeth Glaser-Schmidt (1998). The Treaty of Versailles: 75 Years After. United States of America: Cambridge University Press. ISBN 0-521-62132-1.
- ^ Paris 1919 by Margaret MacMillan has the Council of Five (Britain, France, Italy, Japan and the United States) as the main victors and remaining Great Powers.
- ^ a ă â b c d đ e ê Harrison, M (2000) The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison, Cambridge University Press. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “The_Economics_of_World_War_II” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
- ^ "The Superpowers"
- ^ a ă â b c Peter Howard, B.A., B.S., M.A., Ph.D. Assistant Professor, School of International Service, American University. (2008). “Great Powers”. Encarta. MSN. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008.
- ^ Fueter, Eduard (1922). World history, 1815–1920. United States of America: Harcourt, Brace and Company. tr. 25–28, 36–44. ISBN 1584770775.
- ^ a ă â Danilovic, Vesna. "When the Stakes Are High—Deterrence and Conflict among Major Powers", University of Michigan Press (2002), p 27, p225-p228 (PDF chapter downloads) (PDF copy).
- ^ a ă â b c McCarthy, Justin (1880). A History of Our Own Times, from 1880 to the Diamond Jubilee. New York, United States of America: Harper & Brothers, Publishers. tr. 475–476.
- ^ a ă The Superpowers: The United States, Britain and the Soviet Union – Their Responsibility for Peace (1944) (William T.R. Fox)
- ^ McCourt, David (ngày 28 tháng 5 năm 2014). Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics. United States of America: University of Michigan Press. ISBN 0472072218.
- ^ a ă â b c d đ Baron, Joshua (ngày 22 tháng 1 năm 2014). Great Power Peace and American Primacy: The Origins and Future of a New International Order. United States: Palgrave Macmillan. ISBN 1137299487.
- ^ a ă UW Press: Korea's Future and the Great Powers
- ^ Louden, Robert (2007). The world we want. United States of America: Oxford University Press US. tr. 187. ISBN 0195321375.
- ^ Kennedy, Paul (1987). The Rise and Fall of the Great Powers. United States of America: Random House. tr. 204. ISBN 0-394-54674-1.
- ^ T. V. Paul, James J. Wirtz, Michel Fortmann (2005). Balance of Power. United States of America: State University of New York Press, 2005. tr. 59, 282. ISBN 0791464016. Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia, and the United States p.59
- ^ Richard N. Haass, "Asia’s overlooked Great Power", Project Syndicate 20 tháng 4 năm 2007.
- ^ “Twenty-Five Lectures on Modern Balkan History Lecture 10: The Great Powers and the "Eastern Question"”. staff.lib.msu.edu. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015.
Besides Turkey, there were six Great Powers during the late nineteenth century: Russia, Great Britain, France, Austria-Hungary, Italy and Germany.
- ^ Scott, Hamish. “The Birth of a Great Power System, 1740-1815”. books.google.com. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015.
- ^ Thompson, William. “Great Power Rivalries”. books.google.com. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015.
- ^ a ă â Quataert, Donald. “The Ottoman Empire, 1700-1922”. books.google.com. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015.
- ^ “Analyzing American Power in the Post-Cold War Era”. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2007.
Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]
- Theodor Schieder, Sabina Berkeley, Hamish M. Scott, Frederick the Great, Longman, 2000. ISBN 0582017696.
- The Tragedy of Great Power Politics by John J. Mearsheimer
- Theory of International Politics by Kenneth N Waltz
- World Politics: Trend and Transformation by Eugene R. Witkopf
- The Rise and Fall of the Great Powers by Paul Kennedy
- France and the Nazi Threat: The Collapse of French Diplomacy 1932–1939 by Jean-Baptiste Duroselle, Introduction by Anthony Adamthwaite (Enigma Books, ISBN 1-929631-15-4)

markdown:
# Cường quốc
![ ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Great_Powers.svg/320px-Great_Powers.svg.png)
![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Great_Powers.svg/320px-Great_Powers.svg.png)
[Thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc](/w/index.php?title=Th%C3%A0nh_vi%C3%AAn_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_tr%E1%BB%B1c_H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1)(UN P5): [Trung Quốc](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), [Nga](/wiki/Nga), [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), [Liên hiệp Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland)và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) **Cường quốc**, hay còn gọi là **cường quyền**. **đại quốc**, **nước lớn** là từ dùng để chỉ 1 [quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) hay 1 [đất nước](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) có khả năng tạo tầm ảnh hưởng của mình ở phạm vi toàn cầu. Những cường quốc thường sở hữu sức mạnh về [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF), [quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1), [ngoại giao](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_giao) và [văn hóa](/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a). Những thứ mà có thể khiến những quốc gia nhỏ hơn phải xem xét ý kiến của những cường quốc trước khi tự mình hành động.
Sau thời kỳ
[Napoléon](/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte), người ta bắt đầu dùng từ "Cường quốc" để chỉ những quốc gia có thế lực lớn ở [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Chẳng hạn như nhà [1] [sử học](/wiki/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD)vĩ đại nước [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c)là [Leopold von Ranke](/wiki/Leopold_von_Ranke), ông cho rằng một nước trở thành liệt cường sau khi đánh bại được mọi nước láng giềng. [Quốc vương](/wiki/Vua) [Friedrich II Đại Đế](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95), nhờ chiến thắng vẻ vang trong cuộc [đấu tranh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m)bảo vệ nước [Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95)chống liên minh [Áo](/wiki/%C3%81o)- [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p)- [Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)- [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)và phần lớn các nước trong [Đế quốc La Mã Thần thánh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh), đã hoàn toàn đưa nước Phổ trở thành một trong những liệt cường của châu Âu. Trên thực tế, kể từ sau khi ông chinh phạt tỉnh [[2]](#cite_note-2) [Silesia](/wiki/Silesia)vào năm [1745](/wiki/1745)thì Vương quốc của ông đã vươn lên thành liệt cường. [[3]](#cite_note-3)
Từ thời Napoléon đến nay, đã có nhiều thay đổi về cục diện sức mạnh, phần lớn là từ sau
[Chiến tranh thế giới thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) và [Chiến tranh thế giới thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai). Trong khi một vài nước được công nhận rộng rãi là **Cường quốc**, không có 1 danh sách cụ thể nào về những Cường quốc, và danh sách những cường quốc vẫn đang được tranh cãi.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=1)]
Có nhiều quốc gia lớn mạnh từng tồn tại trong lịch sử; thực chất, trong
[thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), châu Âu đã có năm cường quốc: [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland), [Áo](/wiki/%C3%81o), [Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga), [Pháp](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Anh) và [Phổ](/wiki/Ph%E1%BB%95_(qu%E1%BB%91c_gia)). Sau cuộc [Chiến tranh Bảy Năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m) ( [1756](/wiki/1756)- [1763](/wiki/1763)), vị thế của Anh và Pháp ở châu Âu suy giảm, trong khi Nga và Phổ trỗi lên ở [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) nhờ những thắng lợi [quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_s%E1%BB%B1) của họ. Nga vốn đã vươn lên trở thành cường quốc kể từ khi [4] [Nga hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) [Pyotr Đại đế](/wiki/Pyotr_I_c%E1%BB%A7a_Nga)tiến hành [cải cách](/wiki/%C4%90%E1%BB%95i_m%E1%BB%9Bi)và đánh bại [Thụy Điển](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)trong cuộc [Đại chiến Bắc Âu](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_chi%E1%BA%BFn_B%E1%BA%AFc_%C3%82u)( [1700](/wiki/1700)- [1721](/wiki/1721)). Năm [1725](/wiki/1725), một số người đã nhìn nhận Nga là một cường quốc vì nước này làm chủ vùng [biển Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic). Dưới thời [[5]](#cite_note-5) [Elizaveta](/wiki/Elizaveta_c%E1%BB%A7a_Nga), Nga tham gia liên minh chống [Phổ](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ph%E1%BB%95), cường quốc quân sự mạnh nhất châu Âu thời bấy giờ, trong cuộc [Chiến tranh Bảy năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m). Một số [chiến thắng](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_th%E1%BA%AFng)vang dội của quân đội Nga trước các lực lượng hùng hậu của Phổ, mà tiêu biểu là [trận Kunersdorf](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Kunersdorf), đã chứng tỏ ưu thế của Nga so với các đồng minh của mình là Áo, Thụy Điển và Pháp. Cho đến năm [1763](/wiki/1763), Nga đã được khẳng định là một cường quốc, dù cuộc chiến không mang lại cho họ một lãnh thổ mới nào. Tuy nhiên, quan niệm thời thế kỷ 18 đòi hỏi một cường quốc thực thụ phải đánh bại một nước khác mà không có sự hỗ trợ của một nước nào, vì vậy Nga chỉ thực sự là cường quốc *sau*năm 1763, dưới thời Nữ hoàng [Ekaterina II](/wiki/Ekaterina_II_c%E1%BB%A7a_Nga). [[6]](#cite_note-HamishScott3540-6) Khi ấy, Nga giành được nhiều lãnh thổ trong hai cuộc chiến với [[7]](#cite_note-7) [Đế quốc Ottoman](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Ottoman). Đến năm [[6]](#cite_note-HamishScott3540-6) [1790](/wiki/1790), với chính sách phòng ngự lãnh thổ của Ekaterina, quân đội Nga trở thành lực lượng quân sự lớn nhất Đông Âu. [[8]](#cite_note-hamishscott256-8)
Cũng trong thế kỷ này,
[vua](/wiki/Vua) [Friedrich Wilhelm I của Phổ](/wiki/Friedrich_Wilhelm_I_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95) đã gầy dựng một [lực lượng quân sự](/wiki/Qu%C3%A2n_%C4%91%E1%BB%99i_Ph%E1%BB%95) tinh nhuệ cùng với một bộ máy hành chính hiệu quả, dù Phổ không có được nguồn nhân lực và vật lực dồi dào như Nga. Tài thao lược của người kế tục ông, vua [Friedrich Đại đế](/wiki/Friedrich_II_c%E1%BB%A7a_Ph%E1%BB%95), đã tạo điều kiện cho Phổ vào hàng ngũ cường quốc. Mặc dù Friedrich đã giành được tỉnh [Schlesien](/wiki/Silesia) từa tay Áo sau thắng lợi của mình trong hai cuộc [Chiến tranh Schlesien](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Silesia) (1740- [1745](/wiki/1745)), thực lực của [vương quốc](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c) vẫn còn non yếu. Trong cuộc [9] [Chiến tranh Bảy năm](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_B%E1%BA%A3y_n%C4%83m), nước Phổ lâm chiến với liên minh Nga, Áo (cùng hầu hết các vương hầu ở [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3_Th%E1%BA%A7n_th%C3%A1nh)), Pháp, Thụy Điển có nguồn nhân lực và tài lực áp đảo. Mặc dù sự thay đổi chính sách [[10]](#cite_note-hamisscott85-10) [ngoại giao](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_giao)của Nga năm [1762](/wiki/1762)đã loại bỏ nguy cơ thất bại cho Phổ, tài dụng binh của Friedrich Đại đế, kết hợp với sự bài bản của bộ máy hành chính và quân đội của Phổ, cùng với khoản viện trợ của Anh và việc khai thác tài nguyên ở [Sachsen](/wiki/Sachsen)bị chiếm đóng là những nhân tố chính yếu dẫn đến thắng lợi phòng ngự của Phổ trong cuộc chiến. Sự thật rằng Phổ tiếp tục chiến đấu vào thời điểm Nga rút khỏi liên minh là một minh chứng cho sự dai sức của họ. Vào thời điểm chiến tranh kết thúc năm 1763, không ai có thể chối cãi vai trò cường quốc của Phổ, chí ít là cường quốc quân sự. Người đương thời thán phục Friedrich Đại đế và các lực lượng hùng mạnh của ông, đồng thời Phổ trở thành một nhân tố không thể thiếu được trong nền [ngoại giao](/wiki/Ngo%E1%BA%A1i_giao)châu Âu. Ngoài ra, sự thôn tính một phần lãnh thổ [[6]](#cite_note-HamishScott3540-6) [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan)cũng nâng cao vị thế của Phổ trên chính trường châu Âu. [[11]](#cite_note-hamishscott176-11)
Trong khi ấy, vị thế của Pháp - do thảm bại trước quân đội Phổ do Friedrich Đại đế chỉ huy trong
[trận Roßbach](/wiki/Tr%E1%BA%ADn_Ro%C3%9Fbach) , và trước [6] [Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh)trong các trận chiến giành thuộc địa ở hải ngoại – bị sa sút. Uy tín quốc tế của Pháp bị tổn hại nghiêm trọng. Sự khủng hoảng chính trị của Pháp tạo nên suy nghĩ rằng nước này không còn là cường quốc. Nội bộ Pháp chia rẽ, với những thất bại cá nhân của các vua [[12]](#cite_note-12) [Louis XV](/wiki/Louis_XV_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p)và [Louis XVI](/wiki/Louis_XVI_c%E1%BB%A7a_Ph%C3%A1p)sau năm [1774](/wiki/1774). Trong khi liên minh giữa Phổ và Nga năm [[13]](#cite_note-13) [1764](/wiki/1764)đã mang lại tình hình ổn định cho Phổ, liên minh này đặt nền tảng cho Nga cùng với Phổ xâm chiếm Ba Lan, một chư hầu cũ của Pháp. Việc tham chiến trong Chiến tranh [[14]](#cite_note-14) [Cách mạng Mỹ](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_M%E1%BB%B9)khiến Pháp càng suy yếu dưới bóng của Nga. [[8]](#cite_note-hamishscott256-8)
Tuy nhiên, thuật ngữ "cường quốc" mới chỉ được sử dụng nhiều trong ngôn ngữ học thuật bắt đầu từ
[Đại hội Viên](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_Vi%C3%AAn) năm 1815. [[15]](#cite_note-15) Hội nghị thiết lập hòa bình tại châu Âu sau các cuộc chiến Napoleon. Hội nghị Viên có năm cường quốc: Vương quốc Anh, Đế quốc Áo, Phổ, Nga và Pháp. Đây chính là năm quốc gia hình thành nên những cường quốc đầu tiên theo nghĩa của thuật ngữ mà chúng ta hiểu ngày nay. [16] Các quốc gia khác như [[16]](#cite_note-ReferenceA-16) [Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha), [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha)và [Thụy Điển](/wiki/Th%E1%BB%A5y_%C4%90i%E1%BB%83n)cũng được tham khảo ý kiến nhưng không phải là thành viên đầy đủ. [Hannover](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Hannover), [Bayern](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Bayern), và [Württemberg](/w/index.php?title=W%C3%BCrttemberg&action=edit&redlink=1)cũng được lấy ý kiến tham khảo các vấn đề liên quan tới Đức.
Trong năm cường quốc tại Hội nghị Viên, chỉ còn Vương quốc Anh và Pháp là còn giữ được vị thế cường quốc cho tới ngày nay, mặc dù
[Pháp](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_ch%E1%BA%BF_th%E1%BB%A9_hai) bị đánh bại nhanh chóng trong cuộc [Chiến tranh Pháp-Đức](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Ph%C3%A1p-Ph%E1%BB%95) và bị chiếm đóng trong Thế chiến II. Sau Hội nghị Viên, [Đế quốc Anh](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Anh) nổi lên như một cường quốc nổi bật nhờ sự mở rộng lãnh và sức mạnh của hải quân. Cán cân sức mạnh trở thành một đề tài có tầm ảnh hưởng trong chính trị ở châu Âu. Qua thời gian, sức mạnh của các quốc gia này có những thay đổi, đầu thế kỷ 20 chứng kiến sự nổi lên của cán cân quyền lực mới. Một vài quốc gia như Vương quốc Anh và Phổ vẫn duy trì tăng trưởng kinh tế và sức mạnh chính trị. Các quốc gia khác, như [17] [Nga](/wiki/Nga)và [Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung)trở nên trì trệ. Trong khi đó, các quốc gia khác đang nổi lên và mở rộng sức mạnh nhờ quá trình [[18]](#cite_note-18) [công nghiệp hóa](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_h%C3%B3a). Nổi bật nhất trong số đó là [Nhật Bản](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)sau thời kỳ [Minh Trị Duy tân](/wiki/Minh_Tr%E1%BB%8B_Duy_t%C3%A2n)và [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3)sau [nội chiến](/wiki/N%E1%BB%99i_chi%E1%BA%BFn_Hoa_K%E1%BB%B3), cả hai quốc gia này chỉ là cường quốc hạng thấp hồi năm 1815. Tới những năm đầu của thế kỷ 20, cán cân sức mạnh thay đổi đáng kể, [Liên quân tám nước](/wiki/Li%C3%AAn_qu%C3%A2n_t%C3%A1m_n%C6%B0%E1%BB%9Bc)là một liên minh quân sự gồm tám quốc gia chống lại cuộc [Khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn](/wiki/Phong_tr%C3%A0o_Ngh%C4%A9a_H%C3%B2a_%C4%90o%C3%A0n)ở Trung Quốc. Liên minh này thành lập năm 1900 gồm năm cường quốc tại Hội nghị Viên cộng thêm [Ý](/wiki/%C3%9D), Nhật Bản và Hoa Kỳ, đại diện cho những cường quốc hàng đầu thế kỷ 20. [[19]](#cite_note-The_Rise_of_Russia_in_Asia-19)
### Cường quốc trong chiến tranh[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=2)]
Sự chuyển gia sức mạnh sau ra chủ yếu thông qua các cuộc xung đột,
kết quả của [20] [Thế chiến I](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t)và các [Hiệp ước Versailles](/wiki/H%C3%B2a_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Versailles), [St-Germain](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_St-Germain&action=edit&redlink=1), và [Trianon](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Trianon&action=edit&redlink=1)đã chứng kiến Vương quốc Anh, Pháp, Ý, Nhật Bản và Hoa Kỳ trở thành những nhà phán xét trật tự thế giới mới. Sau Thế chiến I, [[21]](#cite_note-21) [Đế quốc Đức](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C4%90%E1%BB%A9c)bị đánh bại, [Đế quốc Áo-Hung](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_%C3%81o-Hung)bị chia thành các quốc gia yếu và nhỏ bé hơn trong khi [Đế quốc Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga)bị chìm trong một [cuộc cách mạng](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Nga_(1917)). Trong Hiệp ước Versailles, Anh, Pháp, Hoa Kỳ nắm giữ nhiều quyền lực và ảnh hưởng hơn Nhật Bản và Ý. [[22]](#cite_note-Margaret_MacMillan-22) [[23]](#cite_note-23) [[24]](#cite_note-24)
Khi Thế chiến II bùng nổ năm 1939, cuộc chiến được chia thành hai phe,
[phe Đồng minh](/wiki/Kh%E1%BB%91i_%C4%90%E1%BB%93ng_Minh_th%E1%BB%9Di_Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai) (ban đầu gồm Anh và Pháp, sau đó là Liên Xô, Hoa Kỳ và Trung Quốc năm 1941) và [phe Trục](/wiki/Phe_Tr%E1%BB%A5c) gồm Đức, Ý và Nhật Bản. Cuối Thế chiến II, Hoa Kỳ, Liên Xô và nước Anh nổi lên như những người chiến thắng. Pháp và Trung Quốc cũng được công nhận là những kẻ thắng trận, các quốc gia này (Hoa Kỳ, Liên Xô, Anh, Pháp, Trung Quốc) chính là các cường quốc lớn mạnh nhất thời điểm đó và họ nắm giữ ghế thường trực của [25] [Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc](/wiki/H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_B%E1%BA%A3o_an_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c)(Và trong 5 Cường Quốc hàng đầu này thì Hoa Kỳ là mạnh nhất, Liên Xô mạnh thứ nhì, Anh mạnh thứ 3, Trung Quốc mạnh thứ 4 và cuối cùng là Pháp mạnh thứ 5).
Sau chiến tranh, thuật ngữ "siêu cường" bắt đầu xuất hiện. Đây là thuật ngữ mô tả các quốc gia có sức mạnh và tầm ảnh hưởng bao trùm. Từ này được đưa ra bởi
[William T.R. Fox](/w/index.php?title=William_T.R._Fox&action=edit&redlink=1) năm 1944, theo ông, có ba siêu cường là: Vương quốc Anh, Hoa Kỳ và Liên Xô. Tới cuối thập niên 1950, Đế quốc Anh mất vị thế siêu cường, siêu cường lúc này chỉ còn Hoa Kỳ và Liên Xô. [26]
Trong thời
[Chiến tranh Lạnh](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_L%E1%BA%A1nh), Nhật Bản và các quốc gia châu Âu như Anh, Pháp và Tây Đức xây dựng lại nền kinh tế. Pháp và Anh đến nay vẫn duy trì một lực lượng quân sự trang bị hiện đại với tiềm lực huy động mạnh và ngân sách quốc phòng lớn. [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c), với dân số lớn nhất thế giới, dần nổi lên trở thành siêu cường nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và sức mạnh quân sự ngày càng gia tăng. Đến thập niên 1970, [Trung Hoa Dân Quốc](/wiki/Trung_Hoa_D%C3%A2n_Qu%E1%BB%91c) mất sự công nhận là chính quyền hợp pháp của Trung Quốc. Đến năm 1971 thì [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) chính thức thay thế vị thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc của Trung Hoa Dân Quốc.
### Sau chiến tranh Lạnh[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=3)]
Hiện nay Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc được xem là các cường quốc mặc dù thực chất không có một sự nhất trí hay một định nghĩa về thế nào là cường quốc. Đây là năm quốc gia có ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và cũng là năm quốc gia được công nhận sở hữu
[vũ khí hạt nhân](/wiki/V%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n) theo [Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_kh%C3%B4ng_ph%E1%BB%95_bi%E1%BA%BFn_v%C5%A9_kh%C3%AD_h%E1%BA%A1t_nh%C3%A2n). Dù không có ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an, Đức và Nhật Bản cũng được coi là các cường quốc bởi sức mạnh kinh tế và công nghệ.
Sau khi Liên Xô tan rã, ghế thường trực tại Hội đồng Bảo an được chuyển cho
[Liên bang Nga](/wiki/Nga) năm 1991 với tư cách là nhà nước kế tục. Sự tan rã của Liên Xô đưa Hoa Kỳ trở thành siêu cường duy nhất trên thế giới cho tới ngày nay. Nhưng kể từ năm 2008, khi kinh tế thế giới cùng Mỹ trên đà lao dốc, Trung Quốc đã nổi lên dần với mong muốn trở thành siêu cường của thế giới, và điều này đang đe dọa vị trí số một của Mỹ trên toàn cầu.
## Các cường quốc theo thời gian
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=4)]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=5)] **Webster, Charles K, Sir (ed), British Diplomacy 1813–1815: Selected Documents Dealing with the Reconciliation of Europe, G Bell (1931), p307.** [^](#cite_ref-British_Diplomacy_1813.E2.80.931815_1-0) [^](#cite_ref-2) [Theodor Schieder](/w/index.php?title=Theodor_Schieder&action=edit&redlink=1), Sabina Berkeley, Hamish M. Scott, *Frederick the Great*, trang 137 **Theodor Schieder, Sabina Berkeley, Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-3) *Frederick the Great*, trang 112 **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-4) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 1-3. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-5) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 16-19.
- ^
**a** **ă** **â** [Hamish M. Scott,](#cite_ref-HamishScott3540_6-3) **b** *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 35-40. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-7) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, trang 152
- ^
**a** [Hamish M. Scott,](#cite_ref-hamishscott256_8-1) **ă** *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 253-256. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-hamishscott20_9-0) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 20-27. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-hamisscott85_10-0) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 85-99. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-hamishscott176_11-0) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 176-177. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-12) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 56-63. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-13) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 70-76. **Hamish M. Scott,** [^](#cite_ref-14) *The emergence of the Eastern powers, 1756-1775*, các trang 109-116. **"World history, 1815-1920"** [^](#cite_ref-15)
- ^
**a** ["When the Stakes Are High—Deterrence and Conflict among Major Powers"](#cite_ref-ReferenceA_16-1) **ă** [^](#cite_ref-17) [“Multi-polarity vs Bipolarity, Subsidiary hypotheses, Balance of Power”](http://www.courses.rochester.edu/stone/PSC272/lectures/05-Pro%20Waltz.ppt)(PPT). University of Rochester. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008. **Tonge, Stephen; head of history at Catholic University School in Dublin.** [^](#cite_ref-18) [“European History](http://www.historyhome.co.uk/europe/aus-hun.htm). Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008. *Austria-Hungary 1870–1914*”
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** [Dallin, David (ngày 30 tháng 11 năm 2006).](#cite_ref-The_Rise_of_Russia_in_Asia_19-8) **ê** [. Read Books.](http://books.google.com/?id=Q5nIUd_mlEcC&pg=PA62&lpg=PA62&dq=%22boxer+rebellion%22+%22great+powers%22) *The Rise of Russia in Asia* [ISBN](/wiki/ISBN) [9781406729191](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/9781406729191). Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “The_Rise_of_Russia_in_Asia” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
[^](#cite_ref-20) [Power Transitions as the cause of war](http://jcr.sagepub.com/cgi/content/abstract/32/1/87). [^](#cite_ref-21) [Globalization and Autonomy](http://www.globalautonomy.ca/global1/glossary_entry.jsp?id=EV.0003)by Julie Sunday, McMaster University.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [MacMillan, Margaret](/w/index.php?title=Margaret_MacMillan&action=edit&redlink=1)(2003). *. United States of America: Random House Trade. tr. 36, 306, 431.* [Paris 1919](/w/index.php?title=Peacemakers:_The_Paris_Peace_Conference_of_1919_and_Its_Attempt_to_End_War&action=edit&redlink=1) [ISBN](/wiki/ISBN) [0-375-76052-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-375-76052-0). Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “Margaret_MacMillan” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
**Boemeke, Manfred; Gerald D. Feldman, Elisabeth Glaser-Schmidt (1998).** [^](#cite_ref-23) [. United States of America: Cambridge University Press.](http://books.google.com/?id=zqj-oHp4KsgC&pg=PA272&dq=%22Big+Three%22+Versailles+%22great+powers%22) *The Treaty of Versailles: 75 Years After* [ISBN](/wiki/ISBN) [0-521-62132-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-521-62132-1). [^](#cite_ref-24) [Paris 1919](/w/index.php?title=Peacemakers:_The_Paris_Peace_Conference_of_1919_and_Its_Attempt_to_End_War&action=edit&redlink=1)by Margaret MacMillan has the Council of Five (Britain, France, Italy, Japan and the United States) as the main victors and remaining Great Powers.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** [Harrison, M (2000)](#cite_ref-The_Economics_of_World_War_II_25-8) **ê** [The Economics of World War II: Six Great Powers in International Comparison](http://www.google.com/books?id=ZgFu2p5uogwC&dq=great+powers&printsec=frontcover&source=bn#PPA1,M1), Cambridge University Press. Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ: tên “The_Economics_of_World_War_II” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
**"The Superpowers"** [^](#cite_ref-26)
- ^
**a** **ă** **â** **b** [Peter Howard, B.A., B.S., M.A., Ph.D. Assistant Professor, School of International Service, American University. (2008).](#cite_ref-Encarta_27-4) **c** [“Great Powers”](http://encarta.msn.com/encyclopedia_761590309/Great_Powers.html). *Encarta*. MSN. [Bản gốc](http://www.webcitation.org/5kwqEr8pe)lưu trữ ngày 31 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2008. **Fueter, Eduard (1922).** [^](#cite_ref-World_history.2C_1815-1920_28-0) [. United States of America: Harcourt, Brace and Company. tr. 25–28, 36–44.](http://books.google.com/books?id=XeKyv9l-3QEC&pg=PA25&dq=%22Great+Powers%22+%22Congress+of+Vienna%22&as_brr=0#v=onepage&q=%22Great%20Powers%22%20%22Congress%20of%20Vienna%22&f=false) *World history, 1815–1920* [ISBN](/wiki/ISBN) [1584770775](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1584770775).
- ^
**a** **ă** [Danilovic, Vesna. "When the Stakes Are High—Deterrence and Conflict among Major Powers", University of Michigan Press (2002), p 27, p225-p228](#cite_ref-When_the_Stakes_Are_High.E2.80.94Deterrence_and_Conflict_among_Major_Powers_29-2) **â** [(PDF chapter downloads)](http://www.press.umich.edu/titleDetailLookInside.do?id=16953) [(PDF copy)](http://www.press.umich.edu/pdf/0472112872-appb.pdf).
- ^
**a** **ă** **â** **b** [McCarthy, Justin (1880).](#cite_ref-1880_to_the_Diamond_Jubilee_30-4) **c** [. New York, United States of America: Harper & Brothers, Publishers. tr. 475–476.](http://books.google.com/books?id=kvYoAAAAYAAJ&pg=PA480&dq=%22Great+Powers%22#PPA475,M1) *A History of Our Own Times, from 1880 to the Diamond Jubilee*
- ^
**a** **ă** *The Superpowers: The United States, Britain and the Soviet Union – Their Responsibility for Peace*(1944) ( [William T.R. Fox](/w/index.php?title=William_Thornton_Rickert_Fox&action=edit&redlink=1)) **McCourt, David (ngày 28 tháng 5 năm 2014).** [^](#cite_ref-David_M._McCourt_32-0) [. United States of America: University of Michigan Press.](http://books.google.ie/books?id=lwpOnwEACAAJ&dq=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics&hl=en&sa=X&ei=TCJkU8TOE6mS7Abw14HIBg&ved=0CDIQ6AEwAA) *Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics* [ISBN](/wiki/ISBN) [0472072218](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0472072218).
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Baron, Joshua (ngày 22 tháng 1 năm 2014).](#cite_ref-Joshua_Baron_33-6) **đ** *Great Power Peace and American Primacy: The Origins and Future of a New International Order*. United States: Palgrave Macmillan. [ISBN](/wiki/ISBN) [1137299487](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1137299487).
- ^
**a** **ă** [UW Press: Korea's Future and the Great Powers](http://www.washington.edu/uwpress/search/books/EBEKOR.html) **Louden, Robert (2007).** [^](#cite_ref-The_world_we_want_35-0) [. United States of America: Oxford University Press US. tr. 187.](http://books.google.com/books?id=WuKmrwgrL9IC&pg=PA187) *The world we want* [ISBN](/wiki/ISBN) [0195321375](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0195321375). [^](#cite_ref-36) [Kennedy, Paul](/w/index.php?title=Paul_Kennedy&action=edit&redlink=1)(1987). *The Rise and Fall of the Great Powers*. United States of America: Random House. tr. 204. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-394-54674-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-394-54674-1). **T. V. Paul, James J. Wirtz, Michel Fortmann (2005).** [^](#cite_ref-Balance_of_Power_37-0) [. United States of America: State University of New York Press, 2005. tr. 59, 282.](http://www.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59) *Balance of Power* [ISBN](/wiki/ISBN) [0791464016](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0791464016). *Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia, and the United States*p.59 **Richard N. Haass, "** [^](#cite_ref-Asias_overlooked_Great_Power_38-0) [Asia’s overlooked Great Power](http://www.project-syndicate.org/commentary/haass17)", *Project Syndicate*20 tháng 4 năm 2007. [^](#cite_ref-staff.lib.msu.edu_39-0) [“Twenty-Five Lectures on Modern Balkan History Lecture 10: The Great Powers and the "Eastern Question"”](http://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lect10.htm). *staff.lib.msu.edu*. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015.
Besides Turkey, there were six Great Powers during the late nineteenth century: Russia, Great Britain, France, Austria-Hungary, Italy and Germany.
**Scott, Hamish.** [^](#cite_ref-gps_40-0) [“The Birth of a Great Power System, 1740-1815”](https://books.google.com.tr/books?id=XWISBAAAQBAJ&pg=PA32&lpg=PA32&dq=ottoman+empire+great+power&source=bl&ots=hH-wEGyf60&sig=E-6PtSZG1YS_CNwDTBMvR2E_YbM&hl=tr&sa=X&ei=RsBwVfXSJcqNsAHQ7oLoCg&ved=0CEkQ6AEwBTgK#v=onepage&q=ottoman%20empire%20great%20power&f=false). *books.google.com*. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015. **Thompson, William.** [^](#cite_ref-gpr_41-0) [“Great Power Rivalries”](https://books.google.com.tr/books?id=qAZ4I-8tQIsC&pg=PA278&lpg=PA278&dq=ottoman+empire+great+power&source=bl&ots=VD2cka0w7F&sig=aMOffl4aoUdENcuAYy8nXul8yPw&hl=tr&sa=X&ei=RsBwVfXSJcqNsAHQ7oLoCg&ved=0CE8Q6AEwBjgK#v=onepage&q=ottoman%20empire%20great%20power&f=false). *books.google.com*. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015.
- ^
**a** **ă** [Quataert, Donald.](#cite_ref-toe_42-2) **â** [“The Ottoman Empire, 1700-1922”](https://books.google.com.tr/books?id=OX3lsOrXJGcC&pg=PA61&lpg=PA61&dq=ottoman+empire+great+power&source=bl&ots=c_ye2JCNhs&sig=J3bpePtlIvUq5omoJOaKoRFYT7o&hl=tr&sa=X&ei=pMFwVb-GJ8aMsAHs4oGoAg&ved=0CCEQ6AEwATgU#v=onepage&q=ottoman%20empire%20great%20power&f=false). *books.google.com*. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2015. [^](#cite_ref-Paper_for_presentation_at_the_biennial_meetings_of_the_South_African_Political_Studies_Association_Saldanha.2C_Western_Cape_29_June-ng.C3.A0y_2_th.C3.A1ng_7_n.C4.83m_1999_43-0) [“Analyzing American Power in the Post-Cold War Era”](http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm). Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2007.
## Đọc thêm[
[sửa](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=C%C6%B0%E1%BB%9Dng_qu%E1%BB%91c&action=edit§ion=6)] [Theodor Schieder](/w/index.php?title=Theodor_Schieder&action=edit&redlink=1), Sabina Berkeley, Hamish M. Scott, [, Longman, 2000.](http://books.google.com.vn/books?id=RCBoAAAAMAAJ&q=%22frederick+the%22) *Frederick the Great* [ISBN 0582017696](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0582017696). *The Tragedy of Great Power Politics*by [John J. Mearsheimer](/w/index.php?title=John_J._Mearsheimer&action=edit&redlink=1) *Theory of International Politics*by Kenneth N Waltz *World Politics: Trend and Transformation*by Eugene R. Witkopf *The Rise and Fall of the Great Powers*by Paul Kennedy *France and the Nazi Threat: The Collapse of French Diplomacy 1932–1939*by Jean-Baptiste Duroselle, Introduction by Anthony Adamthwaite (Enigma Books, [ISBN 1-929631-15-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/1929631154))

X-Cache: cp1065 miss, cp1068 miss


text:
Chó chăn bò Úc
Chó chăn bò Úc (Australian Cattle Dog) là một giống chó chăn gia súc có nguồn gốc ở Úc. Tại đây chúng cũng được biết đến như với cái tên Austrialian Heeler, Hall’s Heeler, Queensland Heeler và Blue Heeler. Đây là giống chó bản địa có sức chịu đựng dẻo dai và phù hợp với việc chăn gia súc ở vùng Queensland, Úc.
Mục lục
Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]
Loài chó chăn gia súc Úc được phát triển bởi những người khai khẩn đầu tiên ở thế kỷ 19 để chăn gia súc trên những thảo nguyên rộng lớn. Những con chó mà những người khai hoang mang theo họ từ châu Âu, được gọi là Smithfield và Collie lông mượt cổ xưa mà không phải giống Collie lông mượt ngày nay, không thể điều khiển từ một khoảng cách xa và khí hậu khắc nghiệt của lục địa mới. Nên những người chăn gia súc bắt đầu thử nghiệm với sự lai giống mới.
Loài chó chăn gia súc Úc đầu tiên thu được từ việc lai tạo một giống chó Collie đốm xanh da trời. Các loài lông mượt nhập khẩu từ Scotland với những con Đin gô Úc hoang dã. Loài chó chăn cừu Kelpie Úc, chó đốm, và chó sục Bun (Bull Terrier) cũng góp phần trong chọn giống. Kết quả là tạo ra một giống chó chăn gia súc, với những ưu điểm dẻo dai, làm việc chăn gia súc một cách lặng lẽ, nhưng mạnh mẽ, sắt đá và có thể chăn dắt đàn gia súc qua những khu vực rộng lớn dưới những điều kiện khắc nghiệt, đầy cát bụi.
Với sức chịu đựng tốt, nó phù hợp với vùng Queensland. Những bản năng canh gác và chăn gia súc của nó rất mạnh mẽ và có thể mở rộng ra đối với cả người và vật. Robert Kaleski phác họa nên một chuẩn mực đối với loài này vào năm 1983, mà cuối cùng được chấp nhận ở Úc vào năm 1983. Loài chó này được chính thức công nhận bởi AKC vào năm 1980. Loài chó chăn gia súc Úc cũng được biết đến với những tên gọi khác nhau trong đó có tên "Heeler" ngụ ý về kỹ năng chăn gia súc của nó là cắn và đớp vào kheo chân gia súc. Những khả năng của nó là nhặt đồ, chăn gia súc, canh gác, thi khéo léo, thi vâng lời và trình diễn thủ thuật.
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Chó chăn gia súc Úc là một loài chó lao động khỏe khoắn, chắc nịch, cơ bắp, mạnh mẽ và rất dẻo dai. Con đực cao từ 43 đến 51 cm, con cái từ 43 đến 48 cm. Cân nặng của con đực từ 15 đến 16 kg, con cái từ 14 đến 16 kg. Thân hình hơi dài hơn so với chiều cao với một chiếc đuôi hơi cong xấp xỉ tới kheo chân sau. Cặp chân trước nên thẳng tắp khi nhìn từ phía trước. Đầu thủ rộng và hơi tròn giữa hai tai tương đối vểnh rộng, Cặp mắt hình ô van màu nâu tối. Hàm răng khít tựa như cặp kéo cắt.
Bộ lông kép chống chịu thời tiết bao gồm một lớp lông tơ rậm ngắn và lớp lông thẳng ngắn bên ngoài. Bộ lông có đốm, màu xanh da trời hoặc đỏ. Đốm xanh có hoặc không có những mảng màu đen, xanh da trời hoặc nâu trên đầu thủ với những đốm nâu. Những mảng màu đen trên thân không được ưa thích đối với những con chó trình diễn. Những vết đốm đỏ đa dạng có thể có mọi nơi trên cơ thể, nhưng có thể có những mảng tối hơn trên đầu thủ.
Chúng có thể mắc chứng loạn sản xương hông, PRA và điếc. Tuổi thọ chúng khoảng 12 đến 15 năm. Lứa đẻ từ 1 đến 7 cún một lứa, trung bình khoảng 5 cún. Những cún con sinh ra có màu trắng (thừa hưởng từ những con chó đốm lai trước đó), nhưng với màu sắc của những con trưởng thành có thể nhìn vào đệm bàn chân để biết. Bộ lông ngắn, chống chịu thời tiết ít cần chú ý và dễ dàng chăm sóc. Chỉ cần lược và bàn chải với một chiếc bàn chải chắc, xù, và chỉ tắm khi cần thiết. Loài chó này có xu hướng rụng lông khoảng 1 đến 2 lần trong năm phụ thuộc vào giới tính và vùng.
Tập tính[sửa | sửa mã nguồn]
Là loài chó lao động, chăn gia súc, Chó chăn gia súc Úc không phù hợp với cuộc sống một mình trong sân rộng. Là một trong những loài chó thông minh nhất, nó có thể dễ dàng thấy buồn chán, dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng về hành vi. Những con chó này cần được vận động. Chúng trung thành, có tính bảo vệ và cảnh giác. Một con chó canh gác dũng cảm và đáng tin cậy. Rất vâng lời trong cuộc trình diễn và trong chăn dắt cũng như khéo léo. Có thể huấn luyện tuân thủ mệnh lệnh ở mức độ rất cao.
Sự huấn luyện kiên trì từ khi bắt đầu và sự dẫn dắt nhiều hàng ngày, cùng với những vận động thể chất và tinh thần sẽ tạo nên một con vật cưng tốt và hạnh phúc. Nó tuyệt đối trung thành và vâng lời chủ nhân, nhưng nó là một con chó chỉ vâng lời một chủ. Chúng thỉnh thoảng nghi ngờ mọi người và chó mà chúng không biết. Có con tỏ ra rất hiếu chiến, mức độ lấn át của nó thể hiện cao. Cần dạy chú chó chăn gia súc Úc biết rằng ở vị trí Anpha (vị trí cố định theo ý của người điều khiển) và sẽ không để cho nó đánh nhau với những con chó khác.
Nuôi chúng khi còn non nếu gia đình có trẻ nhỏ. Nhiều con có khuynh hướng cắn vào gót chân người khi cố gắng để lùa họ theo ý chúng muốn. Tránh những dòng chó lao động một cách quá hăng hái, bởi vì những con chó này quá hiếu động và phá phách khi ở trong nhà. Chó chăn gia súc Úc rất dễ huấn luyện. Những vấn đề có thể và sẽ nảy sinh với những người chủ hiền lành, và hoặc những người chủ không cho nó vận động đầy đủ. Loài chó này sẽ tốt nhất nếu có một công việc để làm.
Nếu không có thời gian để chơi và tập luyện thêm cho chó hoặc không hiểu đầy đủ về bản năng loài chó và sự cần thiết có một người dẫn dắt phù hợp, loài này sẽ không phù hợp. Chúng không phù hợp với cuộc sống căn hộ và tốt nhất là có một khoảng sân rộng rãi. Có một công việc để làm. Những con chó này có sức chịu đựng đáng kinh ngạc và sẽ thích thú với tất cả những hoạt động tạo cho chúng. Vận động có tầm quan trọng nếu không đủ chúng có thể trở nên buồn chán và phá phách.
Vận động có thể đơn giản chỉ là sự tung ném bóng. Trong khi chúng thích thú chơi với quả bóng, não của chúng cần được kích thích hàng ngày. Tốt nhất là chúng có việc để làm. Chúng cần những chuyến đi dạo dài, hàng ngày. Chúng có thể trở nên một người bạn đồng hành. Không cho phép chúng đi phía trước người chủ. Chúng cần đi bên cạnh hoặc phía sau để xác lập rõ ràng vị trí alpha.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Beauchamp, Richard G. (1997). Australian Cattle Dogs. New York, NY: Barron's Educational. ISBN 978-0-8120-9854-9.
- Beauchamp, Richard G. (2007). Australian Cattle Dogs: 2nd edition. New York, NY: Barron's Educational. ISBN 978-0-8120-9854-9.
- Buetow, Katherine (1998). The Australian Cattle Dog: An Owner's Guide to a Happy Healthy Pet. New York, NY: Howell Book House. ISBN 978-0-87605-446-8.
- Clark, Noreen R. (2003). A Dog Called Blue: The Australian Cattle Dog and the Australian Stumpy Tail Cattle Dog, 1840–2000. Wallacia, NSW: WrightLight Publishers. ISBN 978-0-9581934-3-6.
- Coren, Stanley (1995). The Intelligence of Dogs: A Guide to the Thoughts, Emotions, and Inner Lives of Our Canine Companions. New York, NY: Bantam Books. ISBN 978-0-553-37452-0.
- Hamilton-Wilkes, Monty; Cumming, David (1982). Kelpie and Cattle Dog: Australian Dogs at Work. Sydney, NSW: Angus & Robertson. ISBN 978-0-207-14490-5.
- Holmes, John; Holmes, Mary (1993). The Complete Australian Cattle Dog. New York, NY: Simon and Schuster. ISBN 978-0-87605-014-9.
- Howard, A. J. (Bert) (1990). “Halls Heelers”. Trong Russel W. Warner (ed.). Over-Halling the Colony: George Hall, Pioneer. Sydney, NSW: Southwood Press. ISBN 978-0-908219-07-0.
- Kaleski, Robert (2005). Australian Barkers and Biters. Warwickshire, UK: Vintage Dog Books. ISBN 978-1-905124-75-6.
- Lithgow, Scott (2001). Training and Working Dogs for Quiet Confident Control of Stock. Brisbane, Qld: University of Queensland Press. ISBN 978-0-7022-2394-5.
- Lowell, Michele (1990). Your Purebred Puppy: A Buyers Guide. New York, NY: Henry Holt. ISBN 978-0-8050-1892-9.
- Pearse, Emma (2011). Sophie, Dog Overboard: The Incredible True Adventures of the Castaway Dog. London, UK: Hodder & Stoughton. ISBN 978-1-4447-1520-0.
- Redhead, Connie (1988). The Good Looking Australian. Adelaide, SA: C. Redhead. ISBN 978-0-7316-2220-7.
- Renna, Christine Hartnagle (2009). Herding Dogs: Selecting and Training the Working Farm Dog. Freehold, NJ: Kennel Club Books. ISBN 978-1-59378-737-0.
- Robertson, Narelle (1990). Australian Cattle Dogs. Neptune City, NJ: TFH Publications. ISBN 978-0-7938-2808-1.
- Ruvinsky, Anatoly; Sampson, Jeff (2001). The Genetics of the Dog. Wallingford, UK: CABI Publishing. ISBN 978-0-85199-520-5.
- Schwartz, Charlotte (2009). Australian Cattle Dog: A Comprehensive Guide to Owning and Caring for Your Dog. Freehold, NJ: Kennel Club Books. ISBN 978-1-59378-368-6.
- Shaffer, Mari (1984). Heeler Power: A Guide to Training the Working Australian Cattle Dog. Medford, WI: Countryside Publications. OCLC 12987177.
- Simmons-Moake, Jane (1992). Agility Training: The Fun Sport for all Dogs. New York, NY: Macmillan. ISBN 978-0-87605-402-4.
- Stockman, Mike (2002). Dog Breeds of the World: The Complete Reference to Pedigree Dogs of the World. New York, NY: Hermes House. ISBN 978-1-84038-871-8.

markdown:
# Chó chăn bò Úc
[Chó chăn gia súc Úc](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_gia_s%C3%BAc_%C3%9Ac&redirect=no))
|
|
|Đặc điểm|
|Nặng||15–22 kg (33–49 lb)|
|Cao||Đực||46–51 cm (18–20 in)|
|Cái||43–48 cm (17–19 in)|
|Bộ lông||Hai lớp lông ngắn|
|Màu||Lam, đỏ, nhiều màu|
|Phân loại & tiêu chuẩn|
|
|[Tiêu chuẩn](http://www.google.com/search?q=cache:xE4yeXl7tNkJ:www.fci.be/uploaded_files/287gb97_en.doc+http://www.fci.be/uploaded_files/287gb97_en.doc&hl=en&gl=ca&ct=clnk&cd=1) [AKC](/w/index.php?title=C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_ch%C3%B3_thu%E1%BA%A7n_ch%E1%BB%A7ng_M%E1%BB%B9&action=edit&redlink=1) [tiêu chuẩn](http://www.akc.org/breeds/australian_cattle_dog/index.cfm) [ANKC](/w/index.php?title=H%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%93ng_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_ch%C3%B3_thu%E1%BA%A7n_ch%E1%BB%A7ng_qu%E1%BB%91c_gia_Australia&action=edit&redlink=1) [tiêu chuẩn](http://www.ankc.org.au/Breed_Details.aspx?bid=132) [CKC](/w/index.php?title=C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_ch%C3%B3_thu%E1%BA%A7n_ch%E1%BB%A7ng_Canada&action=edit&redlink=1) [tiêu chuẩn](http://www.ckc.ca/en/Default.aspx?tabid=99&BreedCode=ACD) [KC (UK)](/w/index.php?title=C%C3%A2u_l%E1%BA%A1c_b%E1%BB%99_%C4%91%C4%83ng_k%C3%BD_ch%C3%B3_thu%E1%BA%A7n_ch%E1%BB%A7ng&action=edit&redlink=1) [tiêu chuẩn](http://www.the-kennel-club.org.uk/services/public/breed/display.aspx?id=5172) **Chó chăn bò Úc** (Australian Cattle Dog) là một giống [chó chăn gia súc](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_gia_s%C3%BAc&action=edit&redlink=1) có nguồn gốc ở [Úc](/wiki/%C3%9Ac). Tại đây chúng cũng được biết đến như với cái tên Austrialian Heeler, Hall’s Heeler, Queensland Heeler và Blue Heeler. Đây là giống chó bản địa có sức chịu đựng dẻo dai và phù hợp với việc chăn gia súc ở vùng Queensland, Úc.
## Mục lục
## Tổng quan[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&action=edit§ion=1)]
Loài chó chăn gia súc Úc được phát triển bởi những người khai khẩn đầu tiên ở thế kỷ 19 để chăn gia súc trên những thảo nguyên rộng lớn. Những con chó mà những người khai hoang mang theo họ từ châu Âu, được gọi là Smithfield và
[Collie lông mượt](/wiki/Collie_l%C3%B4ng_m%C6%B0%E1%BB%A3t) cổ xưa mà không phải giống Collie lông mượt ngày nay, không thể điều khiển từ một khoảng cách xa và khí hậu khắc nghiệt của lục địa mới. Nên những người chăn gia súc bắt đầu thử nghiệm với sự lai giống mới.
Loài chó chăn gia súc Úc đầu tiên thu được từ việc lai tạo một giống chó Collie đốm xanh da trời. Các loài lông mượt nhập khẩu từ Scotland với những con Đin gô Úc hoang dã. Loài
[chó chăn cừu Kelpie Úc](/wiki/Ch%C3%B3_ch%C4%83n_c%E1%BB%ABu_Kelpie_%C3%9Ac), [chó đốm](/wiki/Ch%C3%B3_%C4%91%E1%BB%91m), và [chó sục Bun](/wiki/Ch%C3%B3_s%E1%BB%A5c_Bun) (Bull Terrier) cũng góp phần trong chọn giống. Kết quả là tạo ra một giống chó chăn gia súc, với những ưu điểm dẻo dai, làm việc chăn gia súc một cách lặng lẽ, nhưng mạnh mẽ, sắt đá và có thể chăn dắt đàn gia súc qua những khu vực rộng lớn dưới những điều kiện khắc nghiệt, đầy cát bụi.
Với sức chịu đựng tốt, nó phù hợp với vùng Queensland. Những bản năng canh gác và chăn gia súc của nó rất mạnh mẽ và có thể mở rộng ra đối với cả người và vật. Robert Kaleski phác họa nên một chuẩn mực đối với loài này vào năm 1983, mà cuối cùng được chấp nhận ở Úc vào năm 1983. Loài chó này được chính thức công nhận bởi AKC vào năm 1980. Loài chó chăn gia súc Úc cũng được biết đến với những tên gọi khác nhau trong đó có tên "Heeler" ngụ ý về kỹ năng chăn gia súc của nó là cắn và đớp vào kheo chân gia súc. Những khả năng của nó là nhặt đồ, chăn gia súc, canh gác, thi khéo léo, thi vâng lời và trình diễn thủ thuật.
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&action=edit§ion=2)]
Chó chăn gia súc Úc là một loài chó lao động khỏe khoắn, chắc nịch, cơ bắp, mạnh mẽ và rất dẻo dai. Con đực cao từ 43 đến 51 cm, con cái từ 43 đến 48 cm. Cân nặng của con đực từ 15 đến 16 kg, con cái từ 14 đến 16 kg. Thân hình hơi dài hơn so với chiều cao với một chiếc đuôi hơi cong xấp xỉ tới kheo chân sau. Cặp chân trước nên thẳng tắp khi nhìn từ phía trước. Đầu thủ rộng và hơi tròn giữa hai tai tương đối vểnh rộng, Cặp mắt hình ô van màu nâu tối. Hàm răng khít tựa như cặp kéo cắt.
Bộ lông kép chống chịu thời tiết bao gồm một lớp lông tơ rậm ngắn và lớp lông thẳng ngắn bên ngoài. Bộ lông có đốm, màu xanh da trời hoặc đỏ. Đốm xanh có hoặc không có những mảng màu đen, xanh da trời hoặc nâu trên đầu thủ với những đốm nâu. Những mảng màu đen trên thân không được ưa thích đối với những con chó trình diễn. Những vết đốm đỏ đa dạng có thể có mọi nơi trên cơ thể, nhưng có thể có những mảng tối hơn trên đầu thủ.
Chúng có thể mắc chứng loạn sản xương hông, PRA và điếc. Tuổi thọ chúng khoảng 12 đến 15 năm. Lứa đẻ từ 1 đến 7 cún một lứa, trung bình khoảng 5 cún. Những cún con sinh ra có màu trắng (thừa hưởng từ những con chó đốm lai trước đó), nhưng với màu sắc của những con trưởng thành có thể nhìn vào đệm bàn chân để biết. Bộ lông ngắn, chống chịu thời tiết ít cần chú ý và dễ dàng chăm sóc. Chỉ cần lược và bàn chải với một chiếc bàn chải chắc, xù, và chỉ tắm khi cần thiết. Loài chó này có xu hướng rụng lông khoảng 1 đến 2 lần trong năm phụ thuộc vào giới tính và vùng.
## Tập tính[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&action=edit§ion=3)]
Là loài chó lao động, chăn gia súc, Chó chăn gia súc Úc không phù hợp với cuộc sống một mình trong sân rộng. Là một trong những loài chó thông minh nhất, nó có thể dễ dàng thấy buồn chán, dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng về hành vi. Những con chó này cần được vận động. Chúng trung thành, có tính bảo vệ và cảnh giác. Một con chó canh gác dũng cảm và đáng tin cậy. Rất vâng lời trong cuộc trình diễn và trong chăn dắt cũng như khéo léo. Có thể huấn luyện tuân thủ mệnh lệnh ở mức độ rất cao.
Sự huấn luyện kiên trì từ khi bắt đầu và sự dẫn dắt nhiều hàng ngày, cùng với những vận động thể chất và tinh thần sẽ tạo nên một con vật cưng tốt và hạnh phúc. Nó tuyệt đối trung thành và vâng lời chủ nhân, nhưng nó là một con chó chỉ vâng lời một chủ. Chúng thỉnh thoảng nghi ngờ mọi người và chó mà chúng không biết. Có con tỏ ra rất hiếu chiến, mức độ lấn át của nó thể hiện cao. Cần dạy chú chó chăn gia súc Úc biết rằng ở vị trí Anpha (vị trí cố định theo ý của người điều khiển) và sẽ không để cho nó đánh nhau với những con chó khác.
Nuôi chúng khi còn non nếu gia đình có trẻ nhỏ. Nhiều con có khuynh hướng cắn vào gót chân người khi cố gắng để lùa họ theo ý chúng muốn. Tránh những dòng chó lao động một cách quá hăng hái, bởi vì những con chó này quá hiếu động và phá phách khi ở trong nhà. Chó chăn gia súc Úc rất dễ huấn luyện. Những vấn đề có thể và sẽ nảy sinh với những người chủ hiền lành, và hoặc những người chủ không cho nó vận động đầy đủ. Loài chó này sẽ tốt nhất nếu có một công việc để làm.
Nếu không có thời gian để chơi và tập luyện thêm cho chó hoặc không hiểu đầy đủ về bản năng loài chó và sự cần thiết có một người dẫn dắt phù hợp, loài này sẽ không phù hợp. Chúng không phù hợp với cuộc sống căn hộ và tốt nhất là có một khoảng sân rộng rãi. Có một công việc để làm. Những con chó này có sức chịu đựng đáng kinh ngạc và sẽ thích thú với tất cả những hoạt động tạo cho chúng. Vận động có tầm quan trọng nếu không đủ chúng có thể trở nên buồn chán và phá phách.
Vận động có thể đơn giản chỉ là sự tung ném bóng. Trong khi chúng thích thú chơi với quả bóng, não của chúng cần được kích thích hàng ngày. Tốt nhất là chúng có việc để làm. Chúng cần những chuyến đi dạo dài, hàng ngày. Chúng có thể trở nên một người bạn đồng hành. Không cho phép chúng đi phía trước người chủ. Chúng cần đi bên cạnh hoặc phía sau để xác lập rõ ràng vị trí alpha.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Ch%C3%B3_ch%C4%83n_b%C3%B2_%C3%9Ac&action=edit§ion=4)]
- Beauchamp, Richard G. (1997).
*Australian Cattle Dogs*. New York, NY: Barron's Educational. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8120-9854-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8120-9854-9).
- Beauchamp, Richard G. (2007).
*Australian Cattle Dogs: 2nd edition*. New York, NY: Barron's Educational. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8120-9854-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8120-9854-9).
- Buetow, Katherine (1998).
*The Australian Cattle Dog: An Owner's Guide to a Happy Healthy Pet*. New York, NY: Howell Book House. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-87605-446-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-87605-446-8).
- Clark, Noreen R. (2003).
*A Dog Called Blue: The Australian Cattle Dog and the Australian Stumpy Tail Cattle Dog, 1840–2000*. Wallacia, NSW: WrightLight Publishers. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-9581934-3-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-9581934-3-6).
- Coren, Stanley (1995).
*The Intelligence of Dogs: A Guide to the Thoughts, Emotions, and Inner Lives of Our Canine Companions*. New York, NY: Bantam Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-553-37452-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-553-37452-0).
- Hamilton-Wilkes, Monty; Cumming, David (1982).
*Kelpie and Cattle Dog: Australian Dogs at Work*. Sydney, NSW: Angus & Robertson. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-207-14490-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-207-14490-5).
- Holmes, John; Holmes, Mary (1993).
*The Complete Australian Cattle Dog*. New York, NY: Simon and Schuster. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-87605-014-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-87605-014-9).
- Howard, A. J. (Bert) (1990). “Halls Heelers”. Trong Russel W. Warner (ed.).
*Over-Halling the Colony: George Hall, Pioneer*. Sydney, NSW: Southwood Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-908219-07-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-908219-07-0).
- Kaleski, Robert (2005).
*Australian Barkers and Biters*. Warwickshire, UK: Vintage Dog Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-905124-75-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-905124-75-6).
- Lithgow, Scott (2001).
*Training and Working Dogs for Quiet Confident Control of Stock*. Brisbane, Qld: University of Queensland Press. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-7022-2394-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7022-2394-5).
- Lowell, Michele (1990).
*Your Purebred Puppy: A Buyers Guide*. New York, NY: Henry Holt. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-8050-1892-9](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-8050-1892-9).
- Pearse, Emma (2011).
*Sophie, Dog Overboard: The Incredible True Adventures of the Castaway Dog*. London, UK: Hodder & Stoughton. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-4447-1520-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-4447-1520-0).
- Redhead, Connie (1988).
*The Good Looking Australian*. Adelaide, SA: C. Redhead. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-7316-2220-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7316-2220-7).
- Renna, Christine Hartnagle (2009).
*Herding Dogs: Selecting and Training the Working Farm Dog*. Freehold, NJ: Kennel Club Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-59378-737-0](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-59378-737-0).
- Robertson, Narelle (1990).
*Australian Cattle Dogs*. Neptune City, NJ: TFH Publications. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-7938-2808-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-7938-2808-1).
- Ruvinsky, Anatoly; Sampson, Jeff (2001).
*The Genetics of the Dog*. Wallingford, UK: CABI Publishing. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-85199-520-5](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-85199-520-5).
- Schwartz, Charlotte (2009).
*Australian Cattle Dog: A Comprehensive Guide to Owning and Caring for Your Dog*. Freehold, NJ: Kennel Club Books. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-59378-368-6](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-59378-368-6).
- Shaffer, Mari (1984).
*Heeler Power: A Guide to Training the Working Australian Cattle Dog*. Medford, WI: Countryside Publications. [OCLC](/wiki/OCLC) [12987177](//www.worldcat.org/oclc/12987177).
- Simmons-Moake, Jane (1992).
*Agility Training: The Fun Sport for all Dogs*. New York, NY: Macmillan. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-0-87605-402-4](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-0-87605-402-4).
- Stockman, Mike (2002).
*Dog Breeds of the World: The Complete Reference to Pedigree Dogs of the World*. New York, NY: Hermes House. [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-84038-871-8](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-84038-871-8).
|
|
|Với người
|

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

WARC-Truncated: length

Set-Cookie: GeoIP=US:VA:Ashburn:39.05:-77.47:v4; Path=/; secure; Domain=.wikipedia.org

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Cache-Status: miss

P3P: CP="This is not a P3P policy! See https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:CentralAutoLogin/P3P for more info."

Via: 1.1 varnish-v4, 1.1 varnish-v4

Content-Language: vi

X-UA-Compatible: IE=Edge

X-Cache: cp1066 miss, cp1068 miss

Vary: Accept-Encoding,Cookie,Authorization

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes