markdown:
**những động vật đẹp nhất trên thế giới** **Có hàng triệu loài trên hành tinh của chúng tôi và nhiều người trong số họ có thể thay đổi màu sắc của họ. Màu sắc là sự hình dung sáng tạo tuyệt vời nhất của thế giới. Động vật thay đổi màu sắc của mình và ngụy trang mình để đấu tranh chống lại nỗi sợ hãi, cảnh báo kẻ thù và bắt mắt của các thành viên khác trong các loài của họ. Đôi khi, động vật thay đổi màu sắc của họ vì nó tâm trạng cũng như sức khỏe của mình. Một số động vật cũng có cái nhìn rất khác nhau với màu sắc kỳ lạ, nhưng vì họ phải gánh chịu từ bác sĩ phẫu thuật một hoặc họ được tạo thành bởi các chủ sở hữu của họ. Chúng ta hãy nhìn vào những bức ảnh dưới đây để xem làm thế nào một số loài động vật thay đổi màu sắc của họ.**
**Cá sấu này màu da cam đầu tiên trên thế giới được phát hiện bởi Sylvia Mythen, một phụ nữ 70 tuổi ở Venice, Florida.** **Theo một chuyên gia từ Florida Cá và Động vật hoang dã, màu da cam ở cá sấu này có thể là từ một số yếu tố môi trường.**
**Các màu da cơ thể của con thằn lằn này không phải là rất khác nhau từ ** **nhện**. Nam giới có thể thay đổi màu sắc của họ vào ban đêm hoặc khi họ đang sợ hãi. Họ thậm chí có thể chạy trên hai chân sau và các bức tường thẳng đứng quy mô như nhện.
**Những nhỏ và đầy màu sắc ** ** sống trên san hô mềm trong vùng biển Caribbean. Đây là động vật biển duy nhất có thể thay đổi màu sắc của nó trong hoảng sợ. ốc biển**
**The ** ** trông giống như một con chim đầy màu sắc. Nó xuất hiện với một hóa đơn đỏ, trăng lưỡi liềm lớn màu trắng phía trên mắt và khuôn mặt hơi đỏ. Mandarin Duck**
**ếch này là một con cóc tân nhiệt đới được xem là cực kỳ nguy cấp. Các loài sống chủ yếu ở ** ** và Panama Costa Rica**
**Thoạt nhìn, người ta nói rằng đây là một ** ** . Tuy nhiên, nó thực sự là một con gấu bắc cực tím. động vật lạ** **Các ** ** có tên Pelusa tại thành phố Mendoza vườn thú ở Argentina có lông màu tím sau khi trải qua một điều trị đặc biệt. gấu Bắc cực**
**Những con lợn được xăm đầy màu sắc từ những năm 1990 bởi Wim Delvoye. Một dự án với hình xăm con lợn như thế này đã được tìm thấy trong các trang trại Nghệ thuật ở Trung Quốc vào đầu thế kỷ 21.**
**Pink loài châu chấu ở my là chủ yếu sống ở những nơi untropical như Osaka và các vùng Trung Tây nước Mỹ. Các erythrism điều kiện di truyền được coi là nguyên nhân gây ra màu sắc khác thường của loài châu chấu ở my** **Tắc kè hoa này che khuất được tìm thấy ở Yemen và ** ** . Nó thay đổi màu sắc tùy thuộc vào sức khỏe của mình, tâm trạng, và nhiệt độ của nó. Saudi Arabia**
**Bạn có chắc chắn tự hỏi nếu đây là một gấu trúc hoặc một con chó. Nó là một con chó tên là Colombo. Colombo đã xuất hiện như một vuốt ve nguy cấp ** ** vì ông đã được thực hiện với an toàn nhuộm tóc con chó con Panda Gấu**
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được. Đừng hỏi tại sao. Khi người ta đã thương yêu thì làm gì có lý do? Dù yêu thương ấy sâu đậm hay hững hờ thì bản thân yêu thương ấy đã tồn tại trong em như hạt mầm đã bén rễ, ăn sâu vào tâm hồn.
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được.
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được. Đừng hỏi tại sao. Khi người ta đã thương yêu thì làm gì có lý do? Dù yêu thương ấy sâu đậm hay hững hờ thì bản thân yêu thương ấy đã tồn tại trong em như hạt mầm đã bén rễ, ăn sâu vào tâm hồn.


markdown:
Các nhà tài trợ chính
[](http://www.hewlett.org/)
![ The Hewlett Logo](/images/support/hewlett-logo.jpg)
Tài trợ cho việc giải quyết các vấn đề thuộc về xã hội và môi trường quan trọng nhất đặt ra cho xã hội, là nơi mà các đồng vốn rủi ro, nếu được đầu tư có trách nhiệm thì dần dần cũng tạo ra được sự khác biệt.
Cơ quan độc lập của liên bang do Quốc hội thành lập nhằm đẩy mạnh các tiến bộ của khoa học.
[](http://www.ksu.edu.sa/)
![ The King Saud (ESCME) Logo](/images/support/ERCSME-combined-logo-regular.png)
King Saud University seeks to become a leader in educational and technological innovation, scientific discovery and creativity through fostering an atmosphere of intellectual inspiration and partnership for the prosperity of society.
The O'Donnell Foundation được dành cho việc xây dựng các chương trình kiểu mẫu nhằm tăng cường chất lượng giáo dục.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

Pragma: no-cache

Cache-Control: no-cache, max-age=0, must-revalidate

Content-Language: vi

Vary: Accept-Encoding

Content-Encoding: gzip

Accept-Ranges: bytes

Via: 1.1 varnish

Set-Cookie: JSESSIONID=36A462D844D33FF5802A41218A79F989; Path=/; Secure; HttpOnly

Connection: close


markdown:
# Litva
|Cộng hoà Litva|
|Lietuvos Respublika
|(tiếng Litva)
|
|
![]()
|
|*Vienybė težydi*
(
[Tiếng Litva](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Litva): "Hãy để sự đoàn kết nở hoa") [Tautiška giesmė](/w/index.php?title=Tauti%C5%A1ka_giesm%C4%97&action=edit&redlink=1) [Cộng hòa đại nghị](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_%C4%91%E1%BA%A1i_ngh%E1%BB%8B) [Tiếng Litva](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Litva) [Vilnius](/wiki/Vilnius) [54°41′B, 25°19′T](http://tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Litva¶ms=54_41_N_25_19_W_type:country(65.303)) [hạng 122](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_di%E1%BB%87n_t%C3%ADch)) [EET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u)( [UTC](/wiki/Gi%E1%BB%9D_ph%E1%BB%91i_h%E1%BB%A3p_qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF)+2); [mùa hè](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8): [EEST](/w/index.php?title=Gi%E1%BB%9D_h%C3%A8_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u&action=edit&redlink=1)(UTC+3) [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) [hạng 133](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_s%E1%BB%91_d%C3%A2n)) [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)( [PPP](/wiki/S%E1%BB%A9c_mua_t%C6%B0%C6%A1ng_%C4%91%C6%B0%C6%A1ng)) (ước tính 2013) [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)
Bình quân đầu người: 22.566 USD
[GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba)(danh nghĩa) (ước tính 2013) [USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9)
Bình quân đầu người: 15.632 USD
[HDI](/wiki/Ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)(2013) ![ tăng](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Increase2.svg/11px-Increase2.svg.png)
[hạng 41](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_qu%E1%BB%91c_gia_theo_ch%E1%BB%89_s%E1%BB%91_ph%C3%A1t_tri%E1%BB%83n_con_ng%C6%B0%E1%BB%9Di)) [Hệ số Gini](/wiki/H%E1%BB%87_s%E1%BB%91_Gini)(2012) ![ giảm](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Decrease2.svg/11px-Decrease2.svg.png)
[Đơn vị tiền tệ](/wiki/Ti%E1%BB%81n_t%E1%BB%87) [Litas](/w/index.php?title=Litas&action=edit&redlink=1)(
)
[LTL] [Tên miền Internet](/wiki/T%C3%AAn_mi%E1%BB%81n_qu%E1%BB%91c_gia_c%E1%BA%A5p_cao_nh%E1%BA%A5t) [.lt](/wiki/.lt) **Litva** (phiên âm [tiếng Việt](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Vi%E1%BB%87t): **Lít-va**; [tiếng Litva](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Litva): *Lietuva,* [tiếng Anh](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Anh): *Lithuania*), tên chính thức là **Cộng hòa Litva** (tiếng Litva: *Lietuvos Respublika*) là một quốc gia thuộc khu vực [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) theo thể chế [cộng hòa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a). Theo sự phân chia của [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), Litva được xếp vào nhóm [Bắc Âu](/wiki/B%E1%BA%AFc_%C3%82u). Litva giáp với [1] [Latvia](/wiki/Latvia)về phía bắc, giáp với [Belarus](/wiki/Belarus)về phía đông nam, giáp với [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan)và tỉnh [Kaliningrad](/wiki/Kaliningrad)thuộc [Liên bang Nga](/wiki/Nga)về phía tây nam và giáp với [biển Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic)về phía tây. Địa hình của Litva khá bằng phẳng và thấp, không có điểm nào có độ cao vượt quá 300 m. Khí hậu của nước này tương đối ôn hòa. Đất nước Litva có rất nhiều rừng cây, sông suối và một nguồn tài nguyên đất đai màu mỡ. Theo số liệu vào tháng 7 năm 2007, dân số Litva là 3.575.439 người, mật độ dân số khoảng 55 người/km². [[2]](#cite_note-2)
Litva là một quốc gia có lịch sử lâu đời tại
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Quốc gia này chính thức xuất hiện trong lịch sử từ năm 1009 và sau đó đã phát triển thành Đại Lãnh địa Litva hùng mạnh. Trong khoảng thời gian 1569–1795, Litva cùng với [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) thành lập một quốc gia với tên gọi [Liên bang Ba Lan – Litva](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ba_Lan_v%C3%A0_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Litva). Khi liên bang tan rã, Litva trở thành một phần của Nga Hoàng cho đến năm 1918, khi nước này tuyên bố thành lập nền cộng hòa. Trong [Thế chiến thứ hai](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_hai), đất nước này đã chụi sự ảnh hưởng của Liên Xô năm 1939-1940 và sau đó [phát xít Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c_Qu%E1%BB%91c_X%C3%A3) xâm chiếm rồi lại trở thành một phần của Liên Bang Xô Viết. Sau khi Liên Bang Xô Viết sụp đổ vào năm [1991](/wiki/1991), Litva trở thành một quốc gia độc lập.
Ngày nay Litva là một nước cộng hòa theo thể chế
[dân chủ nghị viện](/wiki/D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_ngh%E1%BB%8B_vi%E1%BB%87n), đứng đầu là [tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng). Nước này là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), [NATO](/wiki/NATO), [Tổ chức Thương mại Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi). Vào ngày [1 tháng 5](/wiki/1_th%C3%A1ng_5) năm [2004](/wiki/2004), Litva đã chính thức trở thành một thành viên của [Liên minh Châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u). Kinh tế Litva đang phát triển rất nhanh với tốc độ tăng trưởng 7,5% vào năm 2006. Thủ đô và cũng là thành phố lớn nhất ở Litva là [Vilnius](/wiki/Vilnius).
## Mục lục
[1 Lịch sử](#L.E1.BB.8Bch_s.E1.BB.AD) [1.1 Thời kỳ tiền sử](#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_ti.E1.BB.81n_s.E1.BB.AD) [1.2 Đại Lãnh địa Litva](#.C4.90.E1.BA.A1i_L.C3.A3nh_.C4.91.E1.BB.8Ba_Litva) [1.3 Liên bang Ba Lan – Litva (1569–1795)](#Li.C3.AAn_bang_Ba_Lan_.E2.80.93_Litva_.281569.E2.80.931795.29) [1.4 Thời kỳ thuộc Đế quốc Nga (1795–1914)](#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_thu.E1.BB.99c_.C4.90.E1.BA.BF_qu.E1.BB.91c_Nga_.281795.E2.80.931914.29) [1.5 Thế chiến thứ nhất](#Th.E1.BA.BF_chi.E1.BA.BFn_th.E1.BB.A9_nh.E1.BA.A5t) [1.6 Litva giữa hai cuộc thế chiến (1918–1939)](#Litva_gi.E1.BB.AFa_hai_cu.E1.BB.99c_th.E1.BA.BF_chi.E1.BA.BFn_.281918.E2.80.931939.29) [1.7 Thế chiến thứ hai](#Th.E1.BA.BF_chi.E1.BA.BFn_th.E1.BB.A9_hai) [1.8 Thời kỳ thuộc Liên bang Xô viết (1945–1990)](#Th.E1.BB.9Di_k.E1.BB.B3_thu.E1.BB.99c_Li.C3.AAn_bang_X.C3.B4_vi.E1.BA.BFt_.281945.E2.80.931990.29) [1.9 Litva độc lập (từ năm 1991 đến nay)](#Litva_.C4.91.E1.BB.99c_l.E1.BA.ADp_.28t.E1.BB.AB_n.C4.83m_1991_.C4.91.E1.BA.BFn_nay.29)
-
[2 Chính trị](#Ch.C3.ADnh_tr.E1.BB.8B) [3 Địa lý](#.C4.90.E1.BB.8Ba_l.C3.BD) [4 Kinh tế](#Kinh_t.E1.BA.BF) [5 Tôn giáo](#T.C3.B4n_gi.C3.A1o) [6 Tham khảo](#Tham_kh.E1.BA.A3o) [7 Liên kết ngoài](#Li.C3.AAn_k.E1.BA.BFt_ngo.C3.A0i)
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=1)]
### Thời kỳ tiền sử[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=2)]
Sau khi băng tan, con người đã xuất hiện tại vùng đất mà ngày nay là Litva vào khoảng thiên niên kỷ thứ 10 trước
[Công nguyên](/wiki/C%C3%B4ng_Nguy%C3%AAn). Họ đến từ hai hướng khác nhau, một từ [bán đảo Jutland](/w/index.php?title=B%C3%A1n_%C4%91%E1%BA%A3o_Jutland&action=edit&redlink=1) và một từ đất nước [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) ngày nay, mang theo hai nền văn hóa khác nhau thể hiện trên những công cụ mà họ sử dụng. Những người này chủ yếu sống bằng nghề săn bắn và không thành lập những khu dân cư cố định. Sang thiên niên kỷ thứ 8 trước Công nguyên, khí hậu trở nên ấm áp hơn khiến rừng cây phát triển, các nguồn thức ăn ngày càng trở nên dồi dào. Vào thiên niên kỉ thứ 6 và thứ 5 trước công nguyên, con người tại đây bắt đầu thuần hóa các loài vật nuôi. Nền [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) xuất hiện tương đối muộn tại Litva, vào khoảng thiên niên kỉ thứ 3 trước công nguyên do thiếu các công cụ canh tác hiệu quả. Các nghề thủ công và thương mại bắt đầu xuất hiện. Các dân tộc thuộc nhóm Ấn – Âu đã đến đây vào khoảng năm 2500 trước Công nguyên và đồng nhất thành các dân tộc Baltic khoảng 500 năm sau đó. [Người Litva](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Litva&action=edit&redlink=1) là một nhánh của các dân tộc Baltic, bao gồm cả [người Phổ](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%E1%BB%95&action=edit&redlink=1), [người Latvia](/w/index.php?title=Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Latvia&action=edit&redlink=1) và nhiều dân tộc khác nữa. Theo cuốn biên niên sử của tu viện thành phố [Quedlinburg](/wiki/Quedlinburg), đất nước Litva đã chính thức xuất hiện trong lịch sử vào ngày [14 tháng 2](/wiki/14_th%C3%A1ng_2) năm [1009](/wiki/1009). Trong [thế kỉ 11](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_11), Litva gồm nhiều vùng đất nhỏ phải triều cống cho [Kievan Rus](/wiki/Kievan_Rus). Nhưng sang [thế kỉ 12](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_12), người Litva đã gây ra nhiều cuộc chiến tranh chinh phục và cướp bóc sang những vùng đất xung quanh, tiền đề để hình thành Đại Lãnh địa Litva sau này.
### Đại Lãnh địa Litva[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=3)]
Trước sự đe dọa của ngoại bang,
[Mindaugas](/w/index.php?title=Mindaugas&action=edit&redlink=1) đã thống nhất các dân tộc Baltic lại và đánh thắng người Livonia trong [trận Saule](/w/index.php?title=Tr%E1%BA%ADn_Saule&action=edit&redlink=1) vào năm 1236. Ngày [6 tháng 6](/wiki/6_th%C3%A1ng_6) năm [1253](/wiki/1253), ông đã lên ngôi vua của Litva và đất nước được tuyên bố với tên gọi Vương quốc Litva. Tuy nhiên, Mindaugas đã bị người cháu trai của ông là [3] [Treniota](/w/index.php?title=Treniota&action=edit&redlink=1)sát hại. Vương quốc Litva rơi vào khủng hoảng và đất nước này đã bị tàn phá nặng nề trong các cuộc xâm lăng của người [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95)vào các năm 1241, 1259 và 1275.
Năm 1316,
[Gediminas](/w/index.php?title=Gediminas&action=edit&redlink=1) đã tiến hành khai phá và xây dựng lại đất nước Litva. Dưới sự trị vì của Gediminas, đất nước Litva đã trở nên hùng mạnh và dám thách thức với cả người [Mông Cổ](/wiki/M%C3%B4ng_C%E1%BB%95), lúc đó đang kiểm soát nước [Nga](/wiki/Nga). Bằng những cuộc chiến tranh chinh phục, lãnh thổ Litva đã mở rộng hơn bao giờ hết, trải dài từ [biển Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic) đến [biển Đen](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90en) và bao gồm nhiều phần của nước [Belarus](/wiki/Belarus) và [Ukraina](/wiki/Ukraina) ngày nay. Vào cuối [thế kỉ 14](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_14), Litva trở thành quốc gia rộng lớn nhất [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). [[4]](#cite_note-4)
Cuộc hôn nhân giữa nữ hoàng
[Jadwiga](/w/index.php?title=Jadwiga&action=edit&redlink=1) của [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) và đại công tước [Jogaila](/w/index.php?title=Jogaila&action=edit&redlink=1) của Litva vào năm 1377 đã thành lập một liên minh quyền lực giữa Ba Lan và Litva nhằm chống lại mối đe dọa đến từ nước [Phổ](/wiki/Ph%E1%BB%95_(qu%E1%BB%91c_gia)) và [Đại Lãnh địa Moskva](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_L%C3%A3nh_%C4%91%E1%BB%8Ba_Moskva&action=edit&redlink=1). Trước đó, đại công tước Jogaila đã cải đạo và biến Litva trở thành một quốc gia theo [Cơ đốc giáo](/wiki/Kit%C3%B4_gi%C3%A1o). Ngày 2 tháng 2 năm 1386, Jogaila chính thức trở thành vua của Ba Lan. Điều đó có nghĩa là Ba Lan và Litva đã trở thành một quốc gia duy nhất, thế nhưng Đại Lãnh địa Litva vẫn giữ nguyên vị thế riêng của mình. Thời kỳ này, nhiều thành phố của Litva chịu ảnh hưởng của hệ thống luật pháp của người Đức, trong đó có [Vilnius](/wiki/Vilnius), thủ đô của [Đại Lãnh địa Litva](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Litva).
Vào
[thế kỉ 16](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_16), những du học sinh Litva khi trở về đất nước đã mang theo một cuộc cách mạng văn hóa, được biết đến như [Thời kỳ Phục hưng](/wiki/Ph%E1%BB%A5c_H%C6%B0ng) của Litva. [Kiến trúc Ý](/w/index.php?title=Ki%E1%BA%BFn_tr%C3%BAc_%C3%9D&action=edit&redlink=1) được giới thiệu tại nhiều thành phố của nước này, đồng thời với việc nền văn học Litva viết bằng [tiếng Latin](/wiki/Latinh) nở rộ. Ngôn ngữ viết của tiếng Litva cũng được sáng tạo trong thời gian đó.
### Liên bang Ba Lan – Litva (1569–1795)[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=4)]
Với sự đồng thuận của
[Hiệp ước Lublin](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_Lublin&action=edit&redlink=1) năm 1569, một quốc gia thống nhất giữa Ba Lan và Litva được thành lập với tên gọi [Liên bang Ba Lan – Litva](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Ba_Lan_v%C3%A0_%C4%90%E1%BA%A1i_C%C3%B4ng_qu%E1%BB%91c_Litva), hay còn được biết đến như nền Cộng hòa thứ nhất của Ba Lan hoặc Cộng hòa Liên bang của Hai Quốc gia. Sự hợp nhất giữa Vương quốc Ba Lan với Đại Lãnh địa Litva đã hình thành nên một quốc gia có diện tích rộng lớn ở châu Âu và có vị thế chính trị đặc biệt quan trọng. Ngôn ngữ chính thức thời kỳ này là [tiếng Ba Lan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_Lan) và [tiếng Latin](/wiki/Latinh) ở Vương quốc Ba Lan cùng với [tiếng Ruthenia](/w/index.php?title=Ti%E1%BA%BFng_Ruthenia&action=edit&redlink=1) và [tiếng Litva](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Litva) ở Đại Lãnh địa Litva. Tuy nhiên, Litva đã phải trải qua một quá trình Ba Lan hóa trên mọi mặt đời sống. Tầng lớp quý tộc và thượng lưu ở những thành phố lớn như [Vilnius](/wiki/Vilnius) và [Grodna](/w/index.php?title=Grodna&action=edit&redlink=1) lại thường hay sử dụng tiếng Ba Lan. Và đến năm 1696, [tiếng Ba Lan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_Lan) đã trở thành [ngôn ngữ](/wiki/Ng%C3%B4n_ng%E1%BB%AF) chính thức tại Litva.
Sang
[thế kỉ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), liên bang bắt đầu suy sụp bởi những cuộc khủng hoảng chính trị và xung đột. Bản [Hiến pháp Ngày 3 tháng 5 năm 1791](/w/index.php?title=Hi%E1%BA%BFn_ph%C3%A1p_Ng%C3%A0y_3_th%C3%A1ng_5_n%C4%83m_1791&action=edit&redlink=1) đã đặt dấu chấm hết cho sự tồn tại của Liên bang Ba Lan – Litva. Những sự phân chia Ba Lan vào các năm 1772, 1793 và 1795 đã chứng kiến việc Litva bị xâu xé giữa [Nga](/wiki/Nga) và [Phổ](/wiki/Ph%E1%BB%95_(qu%E1%BB%91c_gia)).
### Thời kỳ thuộc Đế quốc Nga (1795–1914)[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=5)]
Sau sự phân chia lần thứ ba Ba Lan năm 1795,
[Đế quốc Nga](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_Nga) đã kiểm soát phần lớn lãnh thổ của Litva, trong đó có thành phố Vilnius. Khoảng đầu [thế kỉ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), nước Nga đã tỏ ra có thể chấp nhận sự tự trị của Litva nhưng điều này đã không thành hiện thực. Vào năm 1812, khi quân đội [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p) của [Napoléon I](/wiki/Napol%C3%A9on_Bonaparte) tiến vào Litva, người Litva đã coi đó như những người mang hy vọng độc lập về cho Litva. Thế nhưng khi quân Pháp bị đánh bại bởi Nga, [Sa hoàng](/wiki/Sa_ho%C3%A0ng) [Nikolai I](/wiki/Nikolai_I_c%E1%BB%A7a_Nga) đã ban hành hàng loạt đạo luật đồng hóa đối với Litva. Năm 1864, theo lệnh của Sa hoàng [Aleksandr II](/wiki/Aleksandr_II_c%E1%BB%A7a_Nga), tiếng Litva và bảng chữ cái La Tinh chính thức bị cấm tại tất cả mọi trường học.
Tuy nhiên đến cuối thời kỳ này, tiếng Litva đã dần dần khôi phục sau một thời gian dài bị lãng quên. Thời điểm đó,
[tiếng Ba Lan](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Ba_Lan) và [tiếng Nga](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Nga) là ngôn ngữ được sử dụng phổ biến trong tầng lớp thượng lưu. Phong trào phục hưng ngôn ngữ dân tộc xuất hiện trước trong tầng lớp nghèo khổ, rồi sau đó là những người giàu có. Những tờ báo bằng tiếng Litva đã ra đời tại [Aušra](/w/index.php?title=Au%C5%A1ra&action=edit&redlink=1) và [Varpas](/w/index.php?title=Varpas&action=edit&redlink=1). Tiếng Litva được khôi phục và phát triển là một điều kiện để dẫn tới phong trào độc lập dân tộc sau này.
### Thế chiến thứ nhất[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=6)]
Phong trào vận động dân tộc của Litva ngày càng phát triển mạnh mẽ trong Đế chế Nga đang suy tàn. Năm 1914,
[Thế chiến thứ nhất](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi_th%E1%BB%A9_nh%E1%BA%A5t) bùng nổ. Vào năm 1915, Litva bị quân đội [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) chiếm đóng. Sự sụp đổ của Đế chế Nga trong cuộc [Cách mạng tháng Mười Nga](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_Th%C3%A1ng_M%C6%B0%E1%BB%9Di) đã dẫn tới việc Litva tuyên bố thành lập một nền cộng hòa độc lập ngày [16 tháng 2](/wiki/16_th%C3%A1ng_2) năm [1918](/wiki/1918) khi vẫn còn bị Đức chiếm đóng. Tháng 11 năm 1918, quân Đức thất bại và Litva trở thành một quốc gia độc lập. Ban đầu, vua [Mindaugas II](/w/index.php?title=Mindaugas_II&action=edit&redlink=1) được tuyên bố là vua của Vương quốc Litva nhưng sau đó chính quyền Litva đã tuyên bố thành lập một nước cộng hòa.
### Litva giữa hai cuộc thế chiến (1918–1939)[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=7)]
Sau khi trở thành một nước cộng hòa độc lập vào năm 1918, nhân dân Litva đã phải chiến đấu chống lại nhiều thế lực lớn để bảo vệ cho nền độc lập của dân tộc. Những người
[Bolshevik](/wiki/Bolshevik) đã tấn công Litva từ phía đông tuy nhiên ngay sau đó chính phủ Litva ở thủ đô lâm thời [Kaunas](/wiki/Kaunas) đã đẩy lùi quân đội [Xô viết](/wiki/X%C3%B4_vi%E1%BA%BFt) ra khỏi lãnh thổ. Tiếp đó, Litva lại có những xung đột về lãnh thổ với Ba Lan và Đức. Theo hiến pháp Litva, thành phố [Vilnius](/wiki/Vilnius) là [thủ đô](/wiki/Th%E1%BB%A7_%C4%91%C3%B4) của nước này mặc dù nó nằm trong lãnh thổ Ba Lan và cộng đồng người Litva tại thành phố này quá nhỏ bé, chỉ chiếm khoảng 3% dân số so với cộng đồng người Ba Lan và Do Thái đông đảo tại đây. Những xung đột về lãnh thổ giữa Litva với Ba Lan và Đức khiến tình hình nước này luôn bất ổn.
### Thế chiến thứ hai[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=8)]
Theo
[Hiệp ước Xô-Đức](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c) được ký kết tháng 8 năm 1939, Litva nằm trong khu vực ảnh hưởng của [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Năm 1940, Liên Xô gửi tối hậu thư cho Litva yêu cầu trục xuất và bắt giam các chính trị gia quan trọng của Litva đồng thời đòi triển khai các đơn vị quân đội Xô viết ngay trên lãnh thổ nước này. Chính quyền Litva đã quyết định chấp nhận tối hậu thư, mặc dù tổng thống Antanas Smetona phản đối và rời khỏi Litva sau đó. Ngày 15 tháng 6 năm 1940, 150.000 [Hồng quân Liên Xô](/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n) đã tràn vào lãnh thổ Litva khi quân đội Litva được yêu cầu không phản ứng lại. Ngay sau đó, một cuộc bầu cử giả mạo đã diễn ra để thành lập chính quyền dân chủ nhân dân ở Litva và kết nạp nước này vào Liên bang Xô viết. Tiếp đó, khoảng 35.000 người Litva đã bị đi đày tới [Siberia](/wiki/Xibia) và các vùng khác của nước Nga, hàng ngàn người bị giết trong khoảng 40 vụ thảm sát đẫm máu tại nước này.
Ngày
[22 tháng 6](/wiki/22_th%C3%A1ng_6) năm [1941](/wiki/1941), phát xít Đức xâm lược Liên Xô, tạo cơ hội cho Litva có một thời gian độc lập ngắn ngủi. Mặt trận Chính trị Litva ( *Lietuvos aktyvistų frontas*) đã cố gắng thương lượng với phát xít Đức cho phép Litva được độc lập nhưng yêu cầu đó không được chấp nhận. Khi Đức tấn công Litva, chính phủ nước này đã nhanh chóng bị hạ bệ. Đến thời điểm ấy, người Litva mới nhận ra rằng, người Đức không hề muốn Litva được độc lập. Những khu trại tập trung để tàn sát [người Do Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Do_Th%C3%A1i) được dựng lên ở rất nhiều nơi, lại có thêm sự tiếp tay của một số người Litva. Trước đó, Litva là một trong những cộng đồng người Do Thái hưng thịnh nhất tại [châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u). Sau khi chiến tranh kết thúc, chỉ 10% người Do Thái tại Litva còn sống sót.
Năm 1945,
[Hồng quân Liên Xô](/wiki/H%E1%BB%93ng_Qu%C3%A2n) giải phóng Litva thoát khỏi ách cai trị của phát xít Đức. Litva lại trở thành một nước cộng hòa xô viết với sự đồng thuận của [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) và [Anh](/wiki/V%C6%B0%C6%A1ng_qu%E1%BB%91c_Li%C3%AAn_hi%E1%BB%87p_Anh_v%C3%A0_B%E1%BA%AFc_Ireland).
### Thời kỳ thuộc Liên bang Xô viết (1945–1990)[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=9)]
Trong thời kỳ này, lại có thêm rất nhiều người Litva bị đi đầy sang Siberia và các vùng hẻo lánh khác của
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Để đáp lại, hàng chục nghìn người Litva đã tham gia một tổ chức vũ trang du kích với tên gọi *miško broliai* để chống lại. Nhưng cuối cùng họ đã thất bại vào năm 1965.
Cho đến giữa năm 1988, mọi mặt chính trị, kinh tế và văn hóa của Litva đều nằm trong sự kiểm soát của Đảng Cộng sản Litva. Dưới sự lãnh đạo của những người trí thức, Phong trào Vận động Cải cách đã thành lập nhằm đòi các quyền tự do dân chủ cho Litva, tiến hành hợp pháp hóa chế độ
[đa đảng](/wiki/H%E1%BB%87_th%E1%BB%91ng_%C4%91a_%C4%91%E1%BA%A3ng) và tái sử dụng [quốc kỳ](/wiki/Qu%E1%BB%91c_k%E1%BB%B3) và [quốc ca](/wiki/Qu%E1%BB%91c_ca) riêng của dân tộc. Một bộ phận lớn thành viên của Đảng Cộng sản Litva cùng đồng tình với những cải cách này. Ngày [23 tháng 8](/wiki/23_th%C3%A1ng_8) năm [1989](/wiki/1989), nhân kỉ niệm 50 năm [Hiệp ước Xô-Đức](/wiki/Hi%E1%BB%87p_%C6%B0%E1%BB%9Bc_X%C3%B4-%C4%90%E1%BB%A9c), hai triệu người [Estonia](/wiki/Estonia), [Latvia](/wiki/Latvia) và Litva đã tay trong tay nối thành một dải người từ [Tallinn](/wiki/Tallinn) đến [Vilnius](/wiki/Vilnius), thể hiện tình đoàn kết của ba nước [Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic) cùng chung nguyện vọng tách khỏi Liên Xô.
### Litva độc lập (từ năm 1991 đến nay)[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=10)]
Ngày
[11 tháng 3](/wiki/11_th%C3%A1ng_3) năm [1990](/wiki/1990), nước Cộng hòa Litva tuyên bố độc lập, tách khỏi [Liên bang Xô viết](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4). Ngày [15 tháng 3](/wiki/15_th%C3%A1ng_3) năm [1990](/wiki/1990), Liên Xô bắt đầu ban hành cấm vận và tiến hành những hoạt động quân sự chống lại Litva. Quân đội Xô viết đánh chiếm các tòa nhà công cộng và đưa xe tăng vào thủ đô Vilnius, sau đó lập nên Ủy ban Bảo vệ Quốc gia nhằm đàn áp chính phủ dân chủ của nước này. Vào ngày [13 tháng 1](/wiki/13_th%C3%A1ng_1) năm [1991](/wiki/1991), quân đội Xô viết tấn công tháp truyền hình Vilnius, giết chết 14 dân thường và làm bị thương 700 người. Những hoạt động quân sự của Liên Xô đã bị dư luận quốc tế chỉ trích mạnh mẽ. Trong khi đó, chính phủ dân chủ của Litva vẫn hoạt động. Trong cuộc trưng cầu dân ý ngày [5] [9 tháng 2](/wiki/9_th%C3%A1ng_2)năm 1991, đại đa số người dân Litva đã bỏ phiếu tách khỏi Liên Xô, thành lập một nước Litva độc lập và dân chủ. Litva đã nhanh chóng được các nước [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y)công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao, đầu tiên là [Iceland](/wiki/Iceland). Cuối cùng, Litva chính thức được công nhận là một quốc gia độc lập vào ngày [6 tháng 9](/wiki/6_th%C3%A1ng_9)năm 1991. Ngày này trở thành ngày quốc khánh của Litva. Đến năm 1993, quân đội Nga đã chính thức rút hết khỏi Litva.
Ngày
[17 tháng 9](/wiki/17_th%C3%A1ng_9) năm 1991, Litva trở thành một thành viên của [Liên Hiệp Quốc](/wiki/Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c). Tiếp đến ngày 31 tháng 5 năm 2001, Litva chính thức trở thành thành viên thứ 151 của [Tổ chức Thương mại Thế giới](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi) – WTO. Và đến ngày [1 tháng 5](/wiki/1_th%C3%A1ng_5) năm [2004](/wiki/2004), cùng với 9 quốc gia Đông và Nam Âu khác, Litva trở thành một thành viên của [Liên minh Châu Âu](/wiki/Li%C3%AAn_minh_ch%C3%A2u_%C3%82u) (EU). Litva còn là một thành viên của [NATO](/wiki/NATO) và có quan hệ chính trị gần gũi với các nước [phương Tây](/wiki/Ph%C6%B0%C6%A1ng_T%C3%A2y).
## Chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=11) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=11)]
### Thể chế chính trị[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=12) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=12)]
Dân chủ nghị viện. Tổng thống do dân bầu trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm. Quốc hội có 141 ghế, nhiệm kỳ 4 năm. Thủ tướng do Tổng thống đề cử, Quốc hội thông qua.
### Tổng thống[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=13) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=13)]
Được bầu theo phổ thông đầu phiếu nhiệm kỳ 5 năm (không tại chức quá hai nhiệm kỳ liên tục). Tổng thống quyết định những vấn đề cơ bản của chính sách đối ngoại và cùng với
[Chính phủ](/wiki/Ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7), thực hiện chính sách đối ngoại. Về đối nội, Tổng thống thực hiện chức năng Tổng tư lệnh trưởng lực lượng vũ trang, đứng đầu Hội đồng Quốc phòng Nhà nước; có quyền đưa ra sáng kiến [lập pháp](/wiki/C%C6%A1_quan_l%E1%BA%ADp_ph%C3%A1p) tại [Quốc hội](/wiki/Qu%E1%BB%91c_h%E1%BB%99i) và cũng có quyền phủ quyết các luật được thông qua bởi Quốc hội. Tổng thống đề cử Thủ tướng thành lập Chính phủ với sự đồng ý của Quốc hội và phê chuẩn thành phần Chính phủ. Tổng thống có thể giải tán Quốc hội quy định của Hiến pháp.
### Quốc hội (Seimas)[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=14) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=14)]
Cơ quan lập pháp của Litva là Quốc hội đơn viện với 141 đại biểu, trong đó trong đó 70 đại biểu được bầu theo danh sách tranh cử của các đảng, 71 đại biểu được bầu theo cơ chế mỗi khu vực bầu một đại biểu với nhiệm kỳ bốn năm. Quốc hội nhiệm kỳ
[2008](/wiki/2008)- [2012](/wiki/2012) được bầu ngày [12 tháng 10](/wiki/12_th%C3%A1ng_10) năm [2008](/wiki/2008). Kết quả bầu cử: có 7 đảng và Liên minh vượt qua được ngưỡng 5% để có ghế trong Quốc Hội và không đảng nào giành được số ghế đa số tuyệt đối.
Chủ tịch Quốc hội do Quốc hội bầu với nhiệm kỳ 4 năm.
### Chính phủ[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=15) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=15)]
Là cơ quan quyền lực
[hành pháp](/wiki/Quy%E1%BB%81n_h%C3%A0nh_ph%C3%A1p) cao nhất. Chính phủ bao gồm Thủ tướng Chính phủ và các Bộ trưởng và do Tổng thống đề cử, bổ nhiệm, miễn nhiệm với sự chấp thuận của Quốc hội. Chính phủ điều hành các công việc của đất nước, bảo vệ sự bất khả xâm phạm lãnh thổ và đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự công cộng; thực hiện luật, nghị quyết của Quốc hội, cũng như các nghị định của Tổng thống; điều hành hoạt động của các Bộ, cơ quan chính phủ khác; chuẩn bị dự thảo ngân sách của Nhà nước và trình Quốc hội; thực hiện ngân sách nhà nước và báo cáo về việc thực hiện ngân sách cho Quốc hội; dự thảo dự án luật và trình Quốc hội xem xét; thiết lập ngoại giao quan hệ và duy trì quan hệ với nước ngoài và các tổ chức quốc tế; và thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Chính phủ bao gồm 13 Bộ do Thủ tướng đứng đầu.
### Thủ tướng[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=16) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=16)]
Do Tổng thống đề cử, thành lập Chính phủ (với sự đồng ý của Quốc hội) và phê chuẩn thành phần Chính phủ. Do không đảng nào đạt được đa số phiếu tuyệt đối trong bầu cử Quốc hội nhiệm kỳ 2008-2012, ông
[Andrius Kubilius](/w/index.php?title=Andrius_Kubilius&action=edit&redlink=1), Chủ tịch đảng Bảo thủ được cử làm Thủ tướng (ngày [27 tháng 11](/wiki/27_th%C3%A1ng_11) năm [2008](/wiki/2008)) và thành lập Chính phủ liên minh.
## Địa lý[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=17) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=17)]
### Lãnh thổ[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=18) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=18)]
Litva được xếp vào nhóm
[Bắc Âu](/wiki/B%E1%BA%AFc_%C3%82u) theo sự phân chia của Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên đôi khi Litva cũng được coi là một quốc gia ở [Đông Âu](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u). Litva là một quốc gia có diện tích tương đối nhỏ, khoảng 65.200 km². Litva chia sẻ chung đường biên giới các quốc gia là [Belarus](/wiki/Belarus) (502 km), [Latvia](/wiki/Latvia) (453 km), [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) (91 km), tỉnh [Kaliningrad](/wiki/Kaliningrad) thuộc [Nga](/wiki/Nga) (227 km). Đường bờ biển giáp với [biển Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic) của Litva dài 99 km. Điểm thấp nhất ở Litva là mép nước tiếp giáp với biển Baltic (0 m), còn điểm cao nhất là đồi Aukštojas, cao 294 m.
Phân chia sử dụng đất ở Litva như sau:
- Đất trồng trọt: 35%
- Đồng ruộng: 12%
- Đồng cỏ: 9%
- Rừng: 31%
- Khác: 15 %
[[6]](#cite_note-6)
### Địa hình[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=19) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=19)]
Litva nằm trong khu vực
[đồng bằng Đông Âu](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_%C4%90%C3%B4ng_%C3%82u) rộng lớn. Địa hình của nước này được hình thành khi kỉ Băng Hà kết thúc vào khoảng 22.000 đến 25.000 năm trước. Đất nước này có dạng địa hình hỗn hợp giữa những vùng đất thấp và cao nguyên. Phía tây nước này là khu vực cao nguyên Samogitia còn phía đông nam là cao nguyên Baltic. Giữa hai vùng cao nguyên này lại có một vùng đất thấp nằm ở trung tâm đất nước. Litva có một mạng lưới sông hồ rất dày đặc với 2883 hồ rộng trên 10.000 m² và 758 con sông dài trên 10 km. Những con sông dài nhất ở Litva là [sông Nemunas](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Nemunas&action=edit&redlink=1) bắt nguồn từ [Belarus](/wiki/Belarus) (dài 917 km), [sông Neris](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Neris&action=edit&redlink=1) (510 km), [sông Venta](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_Venta&action=edit&redlink=1) (346 km), [sông Šešupė](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_%C5%A0e%C5%A1up%C4%97&action=edit&redlink=1) (298 km). Tuy nhiên chỉ có khoảng 600 km đường sông phù hợp cho thuyền bè đi lại. [Mũi đất Kursh](/wiki/M%C5%A9i_%C4%91%E1%BA%A5t_Kursh) được hình thành ngoài khơi [biển Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic) là một dải cát dài nối giữa Litva với tỉnh [Kalinigrad](/w/index.php?title=Kalinigrad&action=edit&redlink=1) thuộc [Nga](/wiki/Nga), chia cắt [phá Kursh](/wiki/Ph%C3%A1_Kursh) ra khỏi biển Baltic. Đây là nơi có thiên nhiên vô cùng đặc sắc và có nhiều cảnh quan hấp dẫn, thuộc về đồng thời cả hai nước Litva và Nga.
### Khí hậu[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=20) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=20)] [Khí hậu](/wiki/Kh%C3%AD_h%E1%BA%ADu) của Litva là sự trung gian chuyển tiếp giữa khí hậu ôn đới hải dương và ôn đới lục địa. Thời tiết ở Litva tương đối dễ chịu và ôn hòa. Nhiệt độ trung bình tại bờ biển của Litva là khoảng 1,6 °C vào [tháng 1](/wiki/Th%C3%A1ng_m%E1%BB%99t) và 17,8 °C vào [tháng 7](/wiki/Th%C3%A1ng_b%E1%BA%A3y). Còn tại thủ đô Vilnius tại phía đông Litva, nhiệt độ tháng 1 là 2,1 °C và tháng 7 là 18,1 °C. Lượng mưa trung bình hàng năm là 717 mm tại bờ biển và 490 mm tại vùng phía đông trong nội địa. Đất đai của Litva rất màu mỡ. Rừng cây chiếm khoảng 1/3 diện tích tại Litva với các loại cây chủ yếu là thông, vân sam, bu lô. Tuy nhiên cây sồi và tần bì thì ít gặp hơn. Rừng của Litva rất giàu nấm và các loại cây trái.
## Kinh tế[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=21) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=21)]
Trong
[Liên bang Xô Viết](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) trước đây Litva có trình độ phát triển khá cao về [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p), [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) nhẹ, hàng tiêu dùng và điện tử. Năm [1991](/wiki/1991), Litva đứng hàng thứ tư trong [Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4) cũ về sản xuất máy công cụ (sau [Nga](/wiki/Nga), [Ukraina](/wiki/Ukraina), [Belarus](/wiki/Belarus)).
Sau khi tách ra khỏi Liên bang Xô Viết,
[kinh tế Litva](/w/index.php?title=Kinh_t%E1%BA%BF_Litva&action=edit&redlink=1) lâm vào khủng hoảng trầm trọng. Chính phủ của Đảng Dân chủ Lao động lên cầm quyền (tháng 11 năm 1992), thực hiện một loạt biện pháp [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) [tài chính](/wiki/T%C3%A0i_ch%C3%ADnh) cứng rắn nên đã từng bước đi vào ổn định. Từ 1998 do bất đồng giữa [Thủ tướng](/wiki/Th%E1%BB%A7_t%C6%B0%E1%BB%9Bng) và [Tổng thống](/wiki/T%E1%BB%95ng_th%E1%BB%91ng) về đường lối phát triển kinh tế nên [kinh tế](/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF) tiếp tục suy thoái, nhiều vấn đề như nghèo khổ, [thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) gia tăng; tình hình [xã hội](/wiki/X%C3%A3_h%E1%BB%99i) ngày càng gay gắt. Năm 2000, Chính phủ đưa ra chương trình kinh tế khắc khổ theo đó giảm 5-10% quỹ lương của cơ quan ăn lương ngân sách, tăng 10-18% giá dịch vụ công cộng; giảm 40% ngân sách trợ cấp cho những người có thu nhập thấp; cắt giảm các chương trình phúc lợi - xã hội, nhờ đó nền kinh tế dần được phục hồi. Từ 2003 nền kinh tế tăng trưởng trên 8% mỗi năm. Năm 2008: [GDP](/wiki/T%E1%BB%95ng_s%E1%BA%A3n_ph%E1%BA%A9m_n%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BB%8Ba) tăng 5,1% đạt 48,75 tỷ USD, [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) - 11%, tỷ lệ [thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) - 4,8%, đầu tư chiếm 27,8% GDP.
Từ 2009, kinh tế lâm vào khủng hoảng trầm trọng, GDP sụt giảm 15%. Năm 2010: GDP đạt 35.73 tỷ USD, trong đó:
[nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p): 4,3%, [công nghiệp](/wiki/C%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p): 27,6%, [dịch vụ](/wiki/D%E1%BB%8Bch_v%E1%BB%A5): 68,2%. [Thất nghiệp](/wiki/Th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) tăng 17,9%. Tỷ lệ [lạm phát](/wiki/L%E1%BA%A1m_ph%C3%A1t) 0,9%. [Nợ công](/wiki/N%E1%BB%A3_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7) - 36,7%.
Litva bắt đầu quá trình tư nhân hoá sớm hơn các nước
[Baltic](/wiki/Bi%E1%BB%83n_Baltic) khác và đã hoàn thành việc tư nhân hoá nông nghiệp, xí nghiệp nhỏ, ngân hàng và hiện đang ở giai đoạn cuối của quá trình tư nhân hoá với việc tư hữu hoá các tổ hợp quốc doanh lớn trong lĩnh vực giao thông vận tải và năng lượng.
### Thương mại[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=22) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=22)]
Năm 2009, nhằm khắc phục khủng hoảng, Chính phủ của Thủ tướng Andrius Kubilius đã phát động một chiến dịch nhằm thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển thị trường xuất khẩu.
Năm 2010: Xuất khẩu đạt 19,29 tỷ USD (16,48 - 2009). Mặt hàng chính: các sản phẩm khoáng sản - 22%, máy móc, thiết bị - 10%, hoá chất - 9%, hàng dệt may - 7%, thực phẩm - 7%, chất dẻo - 7% Đối tác:
[Nga](/wiki/Nga) - 13,2%, [Latvia](/wiki/Latvia) - 10%, [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) - 9,6%, [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) - 7,1%, [Estonia](/wiki/Estonia) - 7,1%, [Belarus](/wiki/Belarus) - 4,7%, [Anh](/wiki/Anh) - 4,3%. Nhập khẩu đạt 20,34 tỷ USD (17,56 tỷ - 2009). Mặt hàng chính: các sản phẩm khoáng sản, máy móc thiết bị và thiết bị vận tải, hóa chất, dệt may và quần áo, kim loại. Đối tác: [Nga](/wiki/Nga) - 30,1%, [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) - 11,1%, [Ba Lan](/wiki/Ba_Lan) - 9,9%, [Latvia](/wiki/Latvia) - 6,3%.
### Đầu tư[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=23) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=23)]
Đầu tư năm 2010 đạt 15,2% GDP. Đầu tư trực tiếp nước ngoài: 14,11 tỷ
[USD](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9). Đầu tư gián tiếp ra nước ngoài: 2,507 tỷ USD.
### Các công ty lớn[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=24) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=24)]
- Công ty Cổ phần đóng tàu Klaipėda "Baltija": Được Bộ Công nghiệp tàu thủy của
[Liên Xô](/wiki/Li%C3%AAn_X%C3%B4)thành lập vào năm 1952, để xây dựng các tàu thuyền đánh cá. Từ 1992 được cổ phần hóa 96%. "Baltija" đóng tàu không chỉ cho các nước vùng [Baltíc](/w/index.php?title=Balt%C3%ADc&action=edit&redlink=1)( [Latvia](/wiki/Latvia), mà còn là nguồn cung cấp đội tàu và các công ty hàng hải trên toàn thế giới. "Baltija" xây dựng phao, sà lan, tàu thuyền đánh cá, bến tàu nổi, bến phà sông, tàu hàng khô và vận chuyển container. "Baltija" cũng cung cấp dịch vụ sửa chữa tàu.
- Công ty Đường sắt quốc gia. Là công ty nhà nước được thành lập năm từ 1860. Litva có mạng lưới đường sắt chính Litva bao gồm 1.749 km khổ rộng 1.520 mm, trong đó có 122 km được điện khí; 68 km khổ hẹp. Trong năm 2006, đường sắt Litva vận chuyển 6.200.000 hành khách và 50 triệu tấn hàng hóa. Dầu mỏ là mặt hàng vận chuyển hàng hóa chính.
## Tôn giáo[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=25) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=25)]
Theo điều tra dân số năm 2001, 79% dân số nước này thuộc về
[Giáo hội Công giáo La Mã](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_C%C3%B4ng_gi%C3%A1o_La_M%C3%A3). Trong nửa đầu của [7] [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20), [Giáo hội Luther](/wiki/Gi%C3%A1o_h%E1%BB%99i_Luther)có khoảng 200.000 thành viên chiếm 9% tổng dân số, nhưng nó đã giảm kể từ năm 1945. Cộng đồng Tin Lành nhỏ được phân tán khắp vùng phía bắc và phía tây của đất nước. Tín hữu và giáo sĩ bị giết, hoặc bị tra tấn hoặc bị trục xuất tới Siberia dười thời Liên Xô. Có 4,9% dân số là [Chính Thống giáo](/wiki/Ch%C3%ADnh_Th%E1%BB%91ng_gi%C3%A1o)(chủ yếu là sắc tộc thiểu số Nga), 1,9% là [Tin Lành](/wiki/Tin_L%C3%A0nh)và 9,5% dân số không theo bất kỳ tôn giáo nào.
Trong lịch sử Litva còn là quê hương của một cộng đồng
[Do Thái giáo](/wiki/Do_Th%C3%A1i_gi%C3%A1o) có từ [thế kỷ 18](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_18), với số lượng khoảng 160.000 người trước chiến tranh thế giới hai, hầu như hoàn toàn bị tiêu diệt trong vụ thảm sát [Holocaust](/wiki/Holocaust). Giờ cộng đồng Do Thái giáo chỉ còn khoảng 3.400 vào cuối năm 2010. [[8]](#cite_note-8)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=26) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=26)] [^](#cite_ref-1) [Phân chia các khu vực địa lý của Liên Hiệp Quốc](http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm) [^](#cite_ref-2) [CIA - The World Factbook - Nhân khẩu Litva](https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lh.html#People) [^](#cite_ref-3) [Voruta: Lietuvos karalystei – 750](http://www.voruta.lt/article.php?article=118&showtype=archive) **Robert Bideleux. A History of Eastern Europe: Crisis and Change. Routledge, 1998. p. 122** [^](#cite_ref-4) [^](#cite_ref-5) [BBC ON THIS DAY | 13 | 1991: Bloodshed at Lithuanian TV station](http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/13/newsid_4059000/4059959.stm) [^](#cite_ref-6) [en:Geography of Lithuania](//en.wikipedia.org/wiki/Geography_of_Lithuania) **^ Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania. "Population by Religious Confession, census". Archived from the original on ngày 1 tháng 10 năm 2006.. Updated in 2005.** [^](#cite_ref-7) [^](#cite_ref-8) [http://www.stat.gov.lt/en/pages/view/?id=1731&PHPSESSID=311ec85274c89154e6f4befbc159a0e8](http://www.stat.gov.lt/en/pages/view/?id=1731&PHPSESSID=311ec85274c89154e6f4befbc159a0e8)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Litva&veaction=edit&vesection=27) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Litva&action=edit§ion=27)]
|
|![]()
[Litva](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lithuania?uselang=vi) [Trang chủ Litva](http://neris.mii.lt/homepage/lietuva.html) [Thông tin về Litva](http://www.infoplease.com/ipa/A0107730.html) [Thông tin về Litva trên BBC](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1106095.stm) [Thông tin du lịch Litva trên Wikitravel](http://wikitravel.org/en/Lithuania) [Thông tin du lịch Litva trên Lonely Planet](http://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/europe/lithuania)
|
|
|
|

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

X-Content-Type-Options: nosniff

X-UA-Compatible: IE=Edge

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

Set-Cookie: WMF-Last-Access=29-Jul-2015;Path=/;HttpOnly;Expires=Sun, 30 Aug 2015 00:00:00 GMT


markdown:
# Thể loại:Ngủ
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Bài chính thể loại:* [Ngủ](/wiki/Ng%E1%BB%A7)
|
|![]()
[Ngủ](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sleeping?uselang=vi)
## Thể loại con
Thể loại này gồm 3 thể loại con sau, trên tổng số 3 thể loại con.
### G
### R
- ►
[Rối loạn giấc ngủ](/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:R%E1%BB%91i_lo%E1%BA%A1n_gi%E1%BA%A5c_ng%E1%BB%A7) (5 tr.)
## Các trang trong thể loại “Ngủ”
13 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 13 trang.

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Thể loại:Thành phố của Minnesota
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
[Thành phố của Minnesota](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cities_in_Minnesota?uselang=vi)
## Các trang trong thể loại “Thành phố của Minnesota”
89 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 89 trang.
|
|![]()
89 trang sau nằm trong thể loại này, trên tổng số 89 trang.

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


markdown:
# Apple phát hành iOS 6.1.4 cho iPhone 5
Thảo luận trong '
[[iOS] Tin tức - Đánh giá](forums/ios-tin-tuc-danh-gia.118/)' bắt đầu bởi [Didu](members/didu.60686/), [3/5/13](threads/apple-phat-hanh-ios-6-1-4-cho-iphone-5.2090519/).
Trả lời: 344, Xem: 71650.
Trang 1 / 18
Trang 1 / 18
Thảo luận trong '
[[iOS] Tin tức - Đánh giá](forums/ios-tin-tuc-danh-gia.118/)' bắt đầu bởi [Didu](members/didu.60686/), [3/5/13](threads/apple-phat-hanh-ios-6-1-4-cho-iphone-5.2090519/).
Trả lời: 344, Xem: 71650.

WARC-Truncated: length

Server: cloudflare-nginx

Set-Cookie: xf_session=902cd79f14905f9b0fe663f64ea5b563; path=/; secure; httponly

Cache-Control: private, max-age=0

Vary: User-Agent

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Cf-Railgun: b3f4b06bdd 0008 normal 5360


markdown:
# Biến tivi thường thành smart tivi với Android TV stick nhỏ gọn
Thảo luận trong '
[TV và Đầu thu phát nội dung](forums/tv-va-dau-thu-phat-noi-dung.621/)' bắt đầu bởi [vuhai6](members/vuhai6.46/), [17/5/13](threads/bien-tivi-thuong-thanh-smart-tivi-voi-android-tv-stick-nho-gon.2101718/).
Trả lời: 943, Xem: 350562.
Trang 1 / 48
Trang 1 / 48
Thảo luận trong '
[TV và Đầu thu phát nội dung](forums/tv-va-dau-thu-phat-noi-dung.621/)' bắt đầu bởi [vuhai6](members/vuhai6.46/), [17/5/13](threads/bien-tivi-thuong-thanh-smart-tivi-voi-android-tv-stick-nho-gon.2101718/).
Trả lời: 943, Xem: 350562.

Set-Cookie: xf_session=59c8286ac3e5b8cb1433e25bbc180403; path=/; secure; httponly