text:
SỰ TÍCH VÀ PHONG TỤC TẾT ĐOAN NGỌ (19 - 06 - 2007 (05 - 05 Đinh hợi))
Ca dao ta có câu:
Tháng tư đong đậu nấu chè.
An tết Đoan ngọ trở về tháng năm.
Chứng tỏ rằng Tết Đoan Ngọ là một tết cũng được chú ý của người Việt Nam ta xưa, tuy rằng tục lệ ăn tết này ta đã bắt chước Tàu, cũng như nhiều tiết lễ khác.
Vậy Tết Đoan Ngọ là tết gì ? Và ta ăn Tết Đoan Ngọ vào ngày nào tháng Năm ?
Đoan Ngọ là gì ?
Theo sách Phong Thổ ký thì Tết Đoan Ngọ còn gọi là Tết Đoan Dương.
Đoan nghĩa là mở đầu, Ngọ là giữa trưa, Đoan Ngọ là bắt đầu lúc giữa trưa; còn Dương là mặt trời, là khí dương Đoan Dương nghĩa là bắt đầu lúc khí dương đang thịnh.
Tết Đoan Ngọ ăn vào ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch.
Sở dĩ Tết này được gọi là Tết Đoan Ngọ, chính tvì tháng năm là tháng bắt đầu nắng to, khii dương đang thịnh như mặt trời vào lúc giữa trưa.
Theo địa bàn thì phương Nam là chính Ngọ, mà Ngọ là ngôi dương, cho nên tết này là Tết Đoan Dương. Vả chăng tháng năm cũng lại là tháng Ngọ trong một năm.
Người Trung Hoa còn gọi Tết Đoan Ngọ là Tết Trùng Ngũ hay Đoan ngũ nữa.
Theo sách “Tuế thời lạp ký” thì Trùng Ngũ là hai số 5 gặp nhau, mồng 5 tháng Năm. Ngoài ra xưa kia ở kinh kỳ, người ta gọi ngày mồng 1 tháng năm là Đoan Nhất, ngày mồng 2 là Đoan Nhị, ngày mồng 3 là Đoan Tam, ngày mồng 4 là Đoan Tứ và ngày mồng 5 là Đoan Ngũ.
SỰ TÍCH TẾT ĐOAN NGỌ.
Thực ra ban đầu, ngày Đoan Ngọ chì là ngày người dân cúng lễ để đánh dấu một thời tiết mới, mừng sự trong sáng quang đãng. Hơn nữa giữa tiết hạ này oi bức, bệnh tật thương hay có, nên người ta cúng vái để cầu được bình yên, tránh đựợc mọi bệnh thời khí.
Nhưng về sau để cho ngày nay có một ý nghĩa, người ta liền lấy ngày đó làm ngày kỷ niệm Khuất Nguyên và các ông thầy thuốc cũng nhân dịp này kỷ niệm hai chàng Nguyễn Triệu và Lưu Thần vào núi Thiên Thai tìm thuốc.
SỰ TÍCH KHUẤT NGUYÊN.
Khuất Nguyên, họ Tam Lư làm chức Tả Đồ nước Sở dưới Triều vau Hoài Vương vào thời Thất Quốc bên Tầu ( 307 – 246 tr . Tây Lịch), có tài và liêm chính. Mỗi khi vào Triều bàn bạc quốc sự, ông đều bị vua Hoài Vương bài bác vì những nịnh thần xúi giục.
Về sau ông bị nhà vua truất bỏ. Để tự tả nỗi oán than ông viết bài thơ “ Ly Tao”.
Khi vua Sở Hoài Vương sang Tần, ông hết lời can ngăn nhưng Hoài Vương không nghe, rồi bị chết ở đất Tần. Vua Tương Vương kế nghiệp vua Hoài Vương không những không chịu nghe lời ông lại còn bắt ông đi đày.
Ong làm bài thơ “ Hoài Sa” rồi đá vào mình nhảy xuống sông Mịch La tự vận. Hôm đó là ngày mồng 5 tháng Năm.
Được tin đó là vua rất hối hận và thương tiếc sức dân làm cỗ ra tận bờ tận bờ sông cúng ông và ném cỗ xuống sông ông hưởng, nhưng cỗ bị cá tôm ăn hết. Ong báo mộng cho nhà vua hay, và xin với nhà vua nếu nghị tình thương ông thì khi ném cỗ xuống cho ông phải lấy lá bọc lại, buộc bằng chỉ ngũ sắc, cá tôm sẽ không ăn được.
Theo lời báo mộng của ông, vua ra lệnh cho nhân dân làm theo.
Từ đó vào ngày mồng 5 tháng Năm bên Tàu, dân chúng làm cỗ cúng linh đình trên các bờ sông rồi lấy lá bọc lại, buộc ngũ sắc ném xuống dòng nước để làm kỷniệm ông Khuất Nguyên.
Riêng tại sông Mịch La, người nước Sở mở hội rất vui, ngoài việc cúng lễ Khuất Nguyên còn tổ chức các cuộc đua thuyền, tượng trưng cho ý muốn vớt thây Khuất Nguyên.
SỰ TÍCH LƯU THẦN VÀ NGUYÊN TRIỆU.
Lưu Thần và Nguyễn Triệu là hai người đời nhà Hán, nhân ngày Tết Đoan Dương cùng rủ nhau vào núi hái thuốc, gặp hai nữ kết duyên. Sau thời gian nữa năm sống nơi tiên cảnh với vợ tiên, hai người nhớ nhà đòi về. Giữ lại không được, hai tiên nữ đưa tiễn chồng về. Trở về làng, Lưu, Nguyễn thấy phong cảnh đã khác xưa, nữa năm trên cõi tiên là mấy trăm năm ở dưới cõi trần. Hai chàng bèn đi tìm trở lại cõi tiên, nhưng không thấy nữa. Hai chàng rũ nhau vào trong rừng rồi không thấy trở về.
Nhiều nhà thơ đã ngâm vịnh rất nhiều về sự tích đầy thi vị của hai chàng, và riêng thi sĩ Tản Đà đã có một tập chèo “ Thiên Thai” kiệt tác.
Dưới đây là đọan hai nàng tiên tiễn biệt Lưu, Nguyễn về.
Lá đào rơi rắc lối Thiên Thai.
Suối tiễn oanh đưa những ngậm ngùi!
Nữa năm tiên cảnh
Một bước trần ai.
Ước cũ duyên thừa có thế thôi!
Đá mòn rêu nhạt,
Nước chảy hoa trôi,
Cái hạt bay lên vút tận trời!
Trời đất từ đây xa cách mãi,
Cửa động,
Đầu non,
Đường lối cũ,
Nghìn năm thở thẩn bóng trăng chơi.
LỄ BÁI TRONG NGÀY ĐOAN NGỌ.
Có tiết lễ, phải có cúng bái. Cũng như các tết khác, ta cũng ăn Tết Đoan Ngọ bằng sự cúng lễ.
Tại các làng xã có lễ thần tại đình, đền; tại các thôn xóm có cúng tại miếu. Ở nhà, các tư nhân sữa lễ cúng ông bà ông vải và cúng Thổ Công. Trong lễ tại miền Bắc về dịp này thế nào cũng có trái dưa hấu vì lúc này đang mùa. Cỗ cúng xong thì ăn, không ai mang đỗ xuống sông như tục bên Tầu, và ta cũng không cúng Khuất Nguyên tuy là ngày kỷ niệm Khuất Nguyên.
Riêng tại gia đình các đông y sĩ có sữa lễ cúng Thánh sư, ngoài lễ cúng tổ tiên và Thổ Công.
Hoa quả là những thứ không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ
TỤC LỄ NGÀY ĐOAN NGỌ
Ngoài việc cúng lễ trong ngày Tết Đoan Ngọ, xưa và cả nay ở một vài địa phương, người Việt ta có nhiều tục lệ được mọi người cùng theo. Những tục lệ có khi ta bắt chước theo người Trung Hoa, có khi chính là tục lệ riêng của nước ta:
Tục giết sâu bọ,
Tục nhuộm móng chân móng tay,
Tục đeo bùa tui bùa túi,
Tục tắm nước lá mùi,
Tục khảo cây lấy quả,
Tục hái thuốc vào giờ Ngọ,
Tục treo ngãi cứu để trừ tà,
Tục đi siêu.
Giết sâu bọ.
Tết mồng 5 tháng Năm, còn được ta gọi là Tết Giết sâu bọ, vì trong ngày hôm ấy ta có tục giết sâu bọ. Thoe quan niệm của ta xưa, trong người, nhất là trong bộ phận tiêu hóa, thường có sâu bọ. Sâu bọ này nếu không bị trừ đi sẽ sinh sản ngày càng nhiều và gây tại hại cho người, nhưng giết sâu bọ không phải là một chuyện dễ dàng và không phải là bất cứ lúc nào cũng giết chúng cũng được. Quanh năm chúng ẩn sâu trong bụng, duy chỉ có ngày mồng 5 tháng Năml là chúng ngoi lên. Nhân dịp chúng ngoi lên, người ta cần giết chúng.
Giết sâu bọ bằng gì.?
Chính bằng những thức ăn, nhất là bằng rượu nếp và hoa quả.
Sáng sớm ngày mồng 5 tháng Năm, ngay khi thức dậy, súc miệng xong là phải giết sâu bọ ngay. Ở miền Bắc, trong dịp này mỗi người ăn ít nhất một bát cơm rượu nếp, sau đ1o ăn một bát thạch, rồi đến ăn các trái cây như mận, muỗm, sấu, đào, roi ( mận) vv …
Đối với trẻ con, người ta bôi chúng một ít thần sa, chu sa vào hai bên thái dương và vào bụng. Có khi người ta hòa với nước cho chúng uống. Người ta cắt nghĩa sự giết sâu bọ nhu sau:
Sáng hôm mồng 5 tháng năm, bọn sâu bọ ở bụng dưới ngoi lên bụng trên. An rượu nếp vào cho chúng say, sau đó những trái cây làm cho chúng chết. Mỗi trái cây đều là một vị thuốc giết sâu bọ. Trong đông y, Thuốc Nam cũng như thyốc Bắc, các vị thuốc phần lớn đều lấy ở loài thảo mộc, các trái là kết tinh của loài thảo mộc xho nên có tính chất giết được sâu bọ.
Ngoài trái cây, người ta còn có cho trẻ con bôi hoặc uống thần sa, chu sa, vì người ta tin rằng, lúc sâu bọ bị trái cây giết có sự phản ứng gây sự bất an cho trẻ con nên dùng thần sa, chu sa để trấn an trước. Đó là tục lệ và ý kiến người xưa!
Ngày nay, hàng năm khi mồng 5 tháng Năm tới, ngoài việc cúng bái, vẫn còn người giết sâu bọ, vẫn ăn cơm rượu nếp ( cơm rượu) vào buổi sáng và vẫn dùng trái cây như xưa.
Trích: 1. Nếp cũ – Tín ngưỡng Việt Nam, quyển Hạ, Tác giả : Toan Án
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được. Đừng hỏi tại sao. Khi người ta đã thương yêu thì làm gì có lý do? Dù yêu thương ấy sâu đậm hay hững hờ thì bản thân yêu thương ấy đã tồn tại trong em như hạt mầm đã bén rễ, ăn sâu vào tâm hồn.
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được.
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được. Đừng hỏi tại sao. Khi người ta đã thương yêu thì làm gì có lý do? Dù yêu thương ấy sâu đậm hay hững hờ thì bản thân yêu thương ấy đã tồn tại trong em như hạt mầm đã bén rễ, ăn sâu vào tâm hồn.

markdown:
**SỰ TÍCH VÀ PHONG TỤC TẾT ĐOAN NGỌ (19 - 06 - 2007 (05 - 05 Đinh hợi))**
Ca dao ta có câu:
*Tháng tư đong đậu nấu chè.* *An tết Đoan ngọ trở về tháng năm.*
| |
Chứng tỏ rằng Tết Đoan Ngọ là một tết cũng được chú ý của người Việt Nam ta xưa, tuy rằng tục lệ ăn tết này ta đã bắt chước Tàu, cũng như nhiều tiết lễ khác.
Vậy Tết Đoan Ngọ là tết gì ? Và ta ăn Tết Đoan Ngọ vào ngày nào tháng Năm ?
*Đoan Ngọ là gì ?*
Theo sách Phong Thổ ký thì Tết Đoan Ngọ còn gọi là
*Tết Đoan Dương.*
Đoan nghĩa là
*mở đầu,* Ngọ là giữa trưa, Đoan Ngọ là *bắt đầu lúc giữa trưa*; còn Dương là *mặt trời, *là *khí dương* Đoan Dương nghĩa là *bắt đầu lúc* *khí dương đang thịnh.*
Tết Đoan Ngọ ăn vào ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch.
Sở dĩ Tết này được gọi là Tết Đoan Ngọ, chính tvì tháng năm là tháng bắt đầu nắng to, khii dương đang thịnh như mặt trời vào lúc giữa trưa.
Theo địa bàn thì phương Nam là chính Ngọ, mà Ngọ là ngôi dương, cho nên tết này là Tết Đoan Dương. Vả chăng tháng năm cũng lại là tháng Ngọ trong một năm.
Người Trung Hoa còn gọi Tết Đoan Ngọ là
*Tết Trùng Ngũ *hay * Đoan ngũ *nữa.
Theo sách “
*Tuế thời lạp ký*” thì Trùng Ngũ là hai số 5 gặp nhau, mồng 5 tháng Năm. Ngoài ra xưa kia ở kinh kỳ, người ta gọi ngày mồng 1 tháng năm là Đoan Nhất, ngày mồng 2 là Đoan Nhị, ngày mồng 3 là Đoan Tam, ngày mồng 4 là Đoan Tứ và ngày mồng 5 là Đoan Ngũ.
**SỰ TÍCH TẾT ĐOAN NGỌ.**
Thực ra ban đầu, ngày Đoan Ngọ chì là ngày người dân cúng lễ để đánh dấu một thời tiết mới, mừng sự trong sáng quang đãng. Hơn nữa giữa tiết hạ này oi bức, bệnh tật thương hay có, nên người ta cúng vái để cầu được bình yên, tránh đựợc mọi bệnh thời khí.
Nhưng về sau để cho ngày nay có một ý nghĩa, người ta liền lấy ngày đó làm ngày kỷ niệm Khuất Nguyên và các ông thầy thuốc cũng nhân dịp này kỷ niệm hai chàng Nguyễn Triệu và Lưu Thần vào núi Thiên Thai tìm thuốc.
**. SỰ TÍCH KHUẤT NGUYÊN**
Khuất Nguyên, họ Tam Lư làm chức Tả Đồ nước Sở dưới Triều vau Hoài Vương vào thời Thất Quốc bên Tầu ( 307 – 246 tr . Tây Lịch), có tài và liêm chính. Mỗi khi vào Triều bàn bạc quốc sự, ông đều bị vua Hoài Vương bài bác vì những nịnh thần xúi giục.
Về sau ông bị nhà vua truất bỏ. Để tự tả nỗi oán than ông viết bài thơ “ Ly Tao”.
Khi vua Sở Hoài Vương sang Tần, ông hết lời can ngăn nhưng Hoài Vương không nghe, rồi bị chết ở đất Tần. Vua Tương Vương kế nghiệp vua Hoài Vương không những không chịu nghe lời ông lại còn bắt ông đi đày.
Ong làm bài thơ “ Hoài Sa” rồi đá vào mình nhảy xuống sông Mịch La tự vận. Hôm đó là ngày mồng 5 tháng Năm.
Được tin đó là vua rất hối hận và thương tiếc sức dân làm cỗ ra tận bờ tận bờ sông cúng ông và ném cỗ xuống sông ông hưởng, nhưng cỗ bị cá tôm ăn hết. Ong báo mộng cho nhà vua hay, và xin với nhà vua nếu nghị tình thương ông thì khi ném cỗ xuống cho ông phải lấy lá bọc lại, buộc bằng chỉ ngũ sắc, cá tôm sẽ không ăn được.
Theo lời báo mộng của ông, vua ra lệnh cho nhân dân làm theo.
Từ đó vào ngày mồng 5 tháng Năm bên Tàu, dân chúng làm cỗ cúng linh đình trên các bờ sông rồi lấy lá bọc lại, buộc ngũ sắc ném xuống dòng nước để làm kỷniệm ông Khuất Nguyên.
Riêng tại sông Mịch La, người nước Sở mở hội rất vui, ngoài việc cúng lễ Khuất Nguyên còn tổ chức các cuộc đua thuyền, tượng trưng cho ý muốn vớt thây Khuất Nguyên.
*SỰ TÍCH LƯU THẦN VÀ NGUYÊN TRIỆU* *.*
Lưu Thần và Nguyễn Triệu là hai người đời nhà Hán, nhân ngày Tết Đoan Dương cùng rủ nhau vào núi hái thuốc, gặp hai nữ kết duyên. Sau thời gian nữa năm sống nơi tiên cảnh với vợ tiên, hai người nhớ nhà đòi về. Giữ lại không được, hai tiên nữ đưa tiễn chồng về. Trở về làng, Lưu, Nguyễn thấy phong cảnh đã khác xưa, nữa năm trên cõi tiên là mấy trăm năm ở dưới cõi trần. Hai chàng bèn đi tìm trở lại cõi tiên, nhưng không thấy nữa. Hai chàng rũ nhau vào trong rừng rồi không thấy trở về.
Nhiều nhà thơ đã ngâm vịnh rất nhiều về sự tích đầy thi vị của hai chàng, và riêng thi sĩ Tản Đà đã có một tập chèo “ Thiên Thai” kiệt tác.
Dưới đây là đọan hai nàng tiên tiễn biệt Lưu, Nguyễn về.
*Lá đào rơi rắc lối Thiên Thai.* *Suối tiễn oanh đưa những ngậm ngùi!* *Nữa năm tiên cảnh* *Một bước trần ai.* *Ước cũ duyên thừa có thế thôi!* *Đá mòn rêu nhạt,* *Nước chảy hoa trôi,* *Cái hạt bay lên vút tận trời!* *Trời đất từ đây xa cách mãi,* *Cửa động,* *Đầu non,* *Đường lối cũ,* *Nghìn năm thở thẩn bóng trăng chơi.* **LỄ BÁI TRONG NGÀY ĐOAN NGỌ**.
Có tiết lễ, phải có cúng bái. Cũng như các tết khác, ta cũng ăn Tết Đoan Ngọ bằng sự cúng lễ.
Tại các làng xã có lễ thần tại đình, đền; tại các thôn xóm có cúng tại miếu. Ở nhà, các tư nhân sữa lễ cúng ông bà ông vải và cúng Thổ Công. Trong lễ tại miền Bắc về dịp này thế nào cũng có trái dưa hấu vì lúc này đang mùa. Cỗ cúng xong thì ăn, không ai mang đỗ xuống sông như tục bên Tầu, và ta cũng không cúng Khuất Nguyên tuy là ngày kỷ niệm Khuất Nguyên.
Riêng tại gia đình các đông y sĩ có sữa lễ cúng Thánh sư, ngoài lễ cúng tổ tiên và Thổ Công.
Hoa quả là những thứ không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ
**TỤC LỄ NGÀY ĐOAN NGỌ**
Ngoài việc cúng lễ trong ngày Tết Đoan Ngọ, xưa và cả nay ở một vài địa phương, người Việt ta có nhiều tục lệ được mọi người cùng theo. Những tục lệ có khi ta bắt chước theo người Trung Hoa, có khi chính là tục lệ riêng của nước ta:
Tục giết sâu bọ,
Tục nhuộm móng chân móng tay,
Tục đeo bùa tui bùa túi,
Tục tắm nước lá mùi,
Tục khảo cây lấy quả,
Tục hái thuốc vào giờ Ngọ,
Tục treo ngãi cứu để trừ tà,
Tục đi siêu.
Giết sâu bọ.
Tết mồng 5 tháng Năm, còn được ta gọi là Tết Giết sâu bọ, vì trong ngày hôm ấy ta có tục giết sâu bọ. Thoe quan niệm của ta xưa, trong người, nhất là trong bộ phận tiêu hóa, thường có sâu bọ. Sâu bọ này nếu không bị trừ đi sẽ sinh sản ngày càng nhiều và gây tại hại cho người, nhưng giết sâu bọ không phải là một chuyện dễ dàng và không phải là bất cứ lúc nào cũng giết chúng cũng được. Quanh năm chúng ẩn sâu trong bụng, duy chỉ có ngày mồng 5 tháng Năml là chúng ngoi lên. Nhân dịp chúng ngoi lên, người ta cần giết chúng.
Giết sâu bọ bằng gì.?
Chính bằng những thức ăn, nhất là bằng rượu nếp và hoa quả.
Sáng sớm ngày mồng 5 tháng Năm, ngay khi thức dậy, súc miệng xong là phải giết sâu bọ ngay. Ở miền Bắc, trong dịp này mỗi người ăn ít nhất một bát cơm rượu nếp, sau đ1o ăn một bát thạch, rồi đến ăn các trái cây như mận, muỗm, sấu, đào, roi ( mận) vv …
Đối với trẻ con, người ta bôi chúng một ít thần sa, chu sa vào hai bên thái dương và vào bụng. Có khi người ta hòa với nước cho chúng uống. Người ta cắt nghĩa sự giết sâu bọ nhu sau:
Sáng hôm mồng 5 tháng năm, bọn sâu bọ ở bụng dưới ngoi lên bụng trên. An rượu nếp vào cho chúng say, sau đó những trái cây làm cho chúng chết. Mỗi trái cây đều là một vị thuốc giết sâu bọ. Trong đông y, Thuốc Nam cũng như thyốc Bắc, các vị thuốc phần lớn đều lấy ở loài thảo mộc, các trái là kết tinh của loài thảo mộc xho nên có tính chất giết được sâu bọ.
Ngoài trái cây, người ta còn có cho trẻ con bôi hoặc uống thần sa, chu sa, vì người ta tin rằng, lúc sâu bọ bị trái cây giết có sự phản ứng gây sự bất an cho trẻ con nên dùng thần sa, chu sa để trấn an trước. Đó là tục lệ và ý kiến người xưa!
Ngày nay, hàng năm khi mồng 5 tháng Năm tới, ngoài việc cúng bái, vẫn còn người giết sâu bọ, vẫn ăn cơm rượu nếp ( cơm rượu) vào buổi sáng và vẫn dùng trái cây như xưa.
| |
| |![]()
*Trích: 1. Nếp cũ – Tín ngưỡng Việt Nam, quyển Hạ, Tác giả : Toan Án* *2. Văn hóa Việt*
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được. Đừng hỏi tại sao. Khi người ta đã thương yêu thì làm gì có lý do? Dù yêu thương ấy sâu đậm hay hững hờ thì bản thân yêu thương ấy đã tồn tại trong em như hạt mầm đã bén rễ, ăn sâu vào tâm hồn.
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được.
Có những yêu thương, những nồng nàn chỉ riêng mình em cảm nhận được. Đừng hỏi tại sao. Khi người ta đã thương yêu thì làm gì có lý do? Dù yêu thương ấy sâu đậm hay hững hờ thì bản thân yêu thương ấy đã tồn tại trong em như hạt mầm đã bén rễ, ăn sâu vào tâm hồn.


text:
Họ Lộc vừng
Họ Lộc vừng[1] (danh pháp khoa học: Lecythidaceae) là một họ của khoảng 25 chi và 310[2]-322 loài thực vật thân gỗ, chủ yếu là bản địa của vùng nhiệt đới Nam Mỹ và Madagascar.
Tuy nhiên, theo nghiên cứu phân tích phân tử gần đây về họ Lecythidaceae của Scott A. Mori và ctv[3] thì họ này chứa 3 phân họ:
- Foetidioideae (đồng nghĩa: Foetidiaceae). Phân bố tại Đông Phi, Madagascar, Mauritius. Chỉ bao gồm chi Foetidia với khoảng 17 loài[2].
- Planchonioideae (bao gồm cả họ Barringtoniaceae trước đây). Chỉ hạn chế trong khu vực nhiệt đới Cựu thế giới với 6 chi và 58 loài[2]. Chi đa dạng nhất là Barringtonia (40 loài).
- Lecythidoideae (bao gồm cả họ Lecythidaceae cũ, đồng nghĩa Gustaviaceae Burnett). Hạ chế trong khu vực nhiệt đới Tân thế giới với 10 chi và 215 loài[2]. Các chi đa dạng nhất là: Eschweilera (khoảng 100 loài), Gustavia (40 loài)
Trong nghiên cứu của Mori và ctv. năm 2007, họ coi 2 họ Napoleonaeaceae và Scytopetalaceae là các họ hàng gần gũi nhất của họ Lecythidaceae. Như thế họ Lecythidaceae chỉ chứa 17 chi và 290 loài. Tuy nhiên trên website của APG, truy cập ngày 14-5-2009 thì chúng vẫn được coi tương ứng là 2 phân họ trong họ Lecythidaceae. Cụ thể như sau:
- Napoleonaeoideae. Phân bố tại vùng nhiệt đới Tây Phi với 2 chi và 11 loài[2].
- Scytopetaloideae. Phân bố tại Tây Phi và Nam Mỹ (đông bắc Brasil) với 6 chi và 21 loài[2].
Thông tin chi tiết hơn về họ Lecythidaceae, đặc biệt là các đơn vị phân loại thuộc Tân thế giới, có thể tìm thấy tại trang về Lecythidaceae.
Các thành viên có tầm quan trọng lớn nhất trong họ này khi tính theo quy mô trong thương mại thế giới là dẻ Brasil (Bertholletia excelsa), có giá trị vì quả ăn được; dẻ thiên đường (Lecythis spp.) cũng cho quả ăn được.
Danh sách các chi[sửa | sửa mã nguồn]
- Foetidioideae:
- Planchonioideae:
- Abdulmajidia Whitmore, coi là thuộc Barringtoniaceae nghĩa Takhtajan 1997 [4]
- Barringtonia J.R.Forst. & G.Forst., coi là thuộc Barringtoniaceae[4] (bao gồm cả Butonica, Stravadium).
- Careya Roxb., coi là thuộc Barringtoniaceae [4] (bao gồm cả Cumbia).
- Chydenanthus Miers, coi là thuộc Barringtoniaceae[4].
- Petersianthus Merr., coi là thuộc Barringtoniaceae[4], (bao gồm cả Combretodendron, Petersia).
- Planchonia Blume, coi là thuộc Barringtoniaceae[4].
- Lecythidoideae:
- Allantoma Miers (bao gồm cả Goeldinia).
- Bertholletia Bonpl. (bao gồm cả Barthollesia).
- Cariniana Casar. (bao gồm cả Amphoricarpus).
- Corythophora R.Knuth.
- Couratari Aubl. (bao gồm cả Curatari, Curataria, Lecythopsis).
- Couroupita Aubl. (bao gồm cả Pontopidana).
- Eschweilera Mart. ex DC. (bao gồm cả Jugastrum, Neohuberia).
- Grias L..
- Gustavia L. (bao gồm cả Japarandiba, Perigaria, Pirigara, Teichmeyeria).
- Lecythis Loefl. (bao gồm cả Bergena, Cercophora, Chytroma, Holopyxidium, Pachylecythis, Sapucaya, Strailia).
- Napoleonaeoideae:
- Crateranthus Baker f., incertae sedis theo Takhtadjan, thuộc họ Napoleonaeaceae cũ[4].
- Napoleonaea P. Beauv., coi là thuộc Napoleonaeaceae[4], (bao gồm cả Belvisia, Napoleona).
- Scytopetaloideae:
- Asteranthos Desf., coi là thuộc Asteranthaceae[4] (bao gồm cả Asteranthus). Quan hệ không chắc chắn.
- Brazzeia Baillon. (bao gồm cả Erythropyxis, Erytropyxis, Pseudobrazzeia)
- Oubanguia Baillon
- Pierrina Engl.
- Rhaptopetalum Oliv.
- Scytopetalum Pierre ex Engl.
Theo GRIN thì các chi Brazzeia, Oubanguia, Pierrina, Rhaptopetalum tạo thành phân họ Rhaptopetaloideae[5].
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Tên gọi này lấy theo chi Barringtonia, cụ thể là theo các loài Barringtonia acutangula, Barringtonia racemosa, do các loài thuộc chi điển hình Lecythis không có tại Việt Nam.
- ^ a ă â b c d Lecythidaceae trên website của APG. Tra cứu 14-5-2009.
- ^ Scott A. Mori, Chi-Hua Tsou, Chi-Chih Wu, Bodil Cronholm, Arne A. Anderberg. 2007. Evolution of Lecythidaceae with an emphasis on the circumscription of Neotropical genera: information from combined ndhF and trnL-F sequence data. American Journal of Botany. 94(3): 289-301, tóm tắt, toàn văn pdf
- ^ a ă â b c d đ e ê g Takhtadjan, A. (1997). Diversity and classification of flowering plants. ISBN 0-231-10098-1.
- ^ GRIN Genera of Scytopetalaceae
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Lecythidaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa. http://delta-intkey.com
- Barringtoniaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa. http://delta-intkey.com
- Foetidiaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa. http://delta-intkey.com
- Asteranthaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa. http://delta-intkey.com
- Napoleonaeaceae trong L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa. http://delta-intkey.com
- Trang về Lecythidaceae của Scott A. Mori và Ghillean T. Prance
- Lộc vừng hoa đỏ

markdown:
# Họ Lộc vừng
|Họ Lộc vừng|
|
|![]()
Hoa
[bàng vuông](/wiki/B%C3%A0ng_vu%C3%B4ng)( *Barringtonia asiatica*) tại [Tongatapu](/wiki/Tongatapu) [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Asterids](/wiki/Nh%C3%A1nh_C%C3%BAc) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Ericales](/wiki/B%E1%BB%99_Th%E1%BA%A1ch_nam) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) **Lecythidaceae** [A.Rich.](/w/index.php?title=Achille_Richard&action=edit&redlink=1), 1825 [Chi điển hình](/w/index.php?title=Sinh_v%E1%BA%ADt_%C4%91i%E1%BB%83n_h%C3%ACnh&action=edit&redlink=1) [Lecythis](/wiki/Lecythis) [Loefl.](/w/index.php?title=Pehr_L%C3%B6fling&action=edit&redlink=1), 1758 **Họ Lộc vừng** ( [1] [danh pháp khoa học](/wiki/Danh_ph%C3%A1p): **Lecythidaceae**) là một [họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))của khoảng 25 chi và 310 -322 loài thực vật thân gỗ, chủ yếu là bản địa của vùng nhiệt đới [[2]](#cite_note-APG-2) [Nam Mỹ](/wiki/Nam_M%E1%BB%B9)và [Madagascar](/wiki/Madagascar).
Tuy nhiên, theo nghiên cứu phân tích phân tử gần đây về họ Lecythidaceae của Scott A. Mori
*và ctv* thì họ này chứa 3 phân họ: [3] [Foetidioideae](/w/index.php?title=Foetidioideae&action=edit&redlink=1)(đồng nghĩa: Foetidiaceae). Phân bố tại [Đông Phi](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Phi), [Madagascar](/wiki/Madagascar), [Mauritius](/wiki/Mauritius). Chỉ bao gồm chi *với khoảng 17 loài* [Foetidia](/wiki/Foetidia) . [[2]](#cite_note-APG-2) [Planchonioideae](/w/index.php?title=Planchonioideae&action=edit&redlink=1)(bao gồm cả họ Barringtoniaceae trước đây). Chỉ hạn chế trong khu vực nhiệt đới [Cựu thế giới](/wiki/C%E1%BB%B1u_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi)với 6 chi và 58 loài . Chi đa dạng nhất là [[2]](#cite_note-APG-2) *Barringtonia*(40 loài). [Lecythidoideae](/w/index.php?title=Lecythidoideae&action=edit&redlink=1)(bao gồm cả họ Lecythidaceae cũ, đồng nghĩa Gustaviaceae Burnett). Hạ chế trong khu vực nhiệt đới Tân thế giới với 10 chi và 215 loài . Các chi đa dạng nhất là: [[2]](#cite_note-APG-2) *Eschweilera*(khoảng 100 loài), *Gustavia*(40 loài)
Trong nghiên cứu của Mori
*và ctv.* năm 2007, họ coi 2 họ [Napoleonaeaceae](/w/index.php?title=Napoleonaeaceae&action=edit&redlink=1) và [Scytopetalaceae](/w/index.php?title=Scytopetalaceae&action=edit&redlink=1) là các họ hàng gần gũi nhất của họ Lecythidaceae. Như thế họ Lecythidaceae chỉ chứa 17 chi và 290 loài. Tuy nhiên trên website của APG, truy cập ngày 14-5-2009 thì chúng vẫn được coi tương ứng là 2 phân họ trong họ Lecythidaceae. Cụ thể như sau: [Napoleonaeoideae](/w/index.php?title=Napoleonaeoideae&action=edit&redlink=1). Phân bố tại vùng nhiệt đới Tây Phi với 2 chi và 11 loài . [[2]](#cite_note-APG-2) [Scytopetaloideae](/w/index.php?title=Scytopetaloideae&action=edit&redlink=1). Phân bố tại Tây Phi và Nam Mỹ (đông bắc [Brasil](/wiki/Brasil)) với 6 chi và 21 loài . [[2]](#cite_note-APG-2)
Thông tin chi tiết hơn về họ
**Lecythidaceae**, đặc biệt là các đơn vị phân loại thuộc Tân thế giới, có thể tìm thấy tại [trang về Lecythidaceae](http://sweetgum.nybg.org/lp/index.html).
Các thành viên có tầm quan trọng lớn nhất trong họ này khi tính theo quy mô trong thương mại thế giới là
[dẻ Brasil](/wiki/D%E1%BA%BB_Brasil) ( *Bertholletia excelsa*), có giá trị vì quả ăn được; [dẻ thiên đường](/w/index.php?title=D%E1%BA%BB_thi%C3%AAn_%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng&action=edit&redlink=1) ( *Lecythis* spp.) cũng cho quả ăn được.
## Danh sách các chi[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng&action=edit§ion=1)] *:* **Foetidioideae** *:* **Planchonioideae** *Whitmore, coi là thuộc Barringtoniaceae nghĩa* [Abdulmajidia](/wiki/Abdulmajidia) [Takhtajan](/wiki/Armen_Leonovich_Takhtadjan)1997 [[4]](#cite_note-a-4) *J.R.Forst. & G.Forst., coi là thuộc Barringtoniaceae* [Barringtonia](/wiki/Chi_L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng) (bao gồm cả [[4]](#cite_note-a-4) *Butonica*, *Stravadium*). *Roxb., coi là thuộc Barringtoniaceae* [Careya](/wiki/Careya) (bao gồm cả [[4]](#cite_note-a-4) *Cumbia*). *Miers, coi là thuộc Barringtoniaceae* [Chydenanthus](/wiki/Chydenanthus) . [[4]](#cite_note-a-4) *Merr., coi là thuộc Barringtoniaceae* [Petersianthus](/wiki/Petersianthus) , (bao gồm cả [[4]](#cite_note-a-4) *Combretodendron*, *Petersia*). *Blume, coi là thuộc Barringtoniaceae* [Planchonia](/wiki/Planchonia) . [[4]](#cite_note-a-4)
-
*:* **Lecythidoideae** *Miers (bao gồm cả* [Allantoma](/wiki/Allantoma) *Goeldinia*). *Bonpl. (bao gồm cả* [Bertholletia](/wiki/Bertholletia) *Barthollesia*). *Casar. (bao gồm cả* [Cariniana](/wiki/Cariniana) *Amphoricarpus*). *R.Knuth.* [Corythophora](/wiki/Corythophora) *Aubl. (bao gồm cả* [Couratari](/wiki/Couratari) *Curatari*, *Curataria*, *Lecythopsis*). *Aubl. (bao gồm cả* [Couroupita](/wiki/Couroupita) *Pontopidana*). *Mart. ex DC. (bao gồm cả* [Eschweilera](/wiki/Eschweilera) *Jugastrum*, *Neohuberia*). *L..* [Grias](/wiki/Grias) *L. (bao gồm cả* [Gustavia](/w/index.php?title=Gustavia_(chi)&action=edit&redlink=1) *Japarandiba*, *Perigaria*, *Pirigara*, *Teichmeyeria*). *Loefl. (bao gồm cả* [Lecythis](/wiki/Lecythis) *Bergena*, *Cercophora*, *Chytroma*, *Holopyxidium*, *Pachylecythis*, *Sapucaya*, *Strailia*).
-
*:* **Napoleonaeoideae** *Baker f.,* [Crateranthus](/wiki/Crateranthus) *incertae sedis*theo Takhtadjan, thuộc họ [Napoleonaeaceae](/w/index.php?title=Napoleonaeaceae&action=edit&redlink=1)cũ . [[4]](#cite_note-a-4) *P. Beauv., coi là thuộc* [Napoleonaea](/wiki/Napoleonaea) [Napoleonaeaceae](/w/index.php?title=Napoleonaeaceae&action=edit&redlink=1) , (bao gồm cả [[4]](#cite_note-a-4) *Belvisia*, *Napoleona*).
-
*:* **Scytopetaloideae** *Desf., coi là thuộc* [Asteranthos](/wiki/Asteranthos) [Asteranthaceae](/w/index.php?title=Asteranthaceae&action=edit&redlink=1) (bao gồm cả [[4]](#cite_note-a-4) *Asteranthus*). Quan hệ không chắc chắn. *Baillon. (bao gồm cả* [Brazzeia](/wiki/Brazzeia) *Erythropyxis*, *Erytropyxis*, *Pseudobrazzeia*) *Baillon* [Oubanguia](/wiki/Oubanguia) *Engl.* [Pierrina](/w/index.php?title=Pierrina&action=edit&redlink=1) *Oliv.* [Rhaptopetalum](/wiki/Rhaptopetalum) *Pierre ex Engl.* [Scytopetalum](/wiki/Scytopetalum)
-
Theo GRIN thì các chi Brazzeia, Oubanguia, Pierrina, Rhaptopetalum tạo thành phân họ Rhaptopetaloideae
. [5]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng&action=edit§ion=2)] **Tên gọi này lấy theo chi** [^](#cite_ref-1) *Barringtonia*, cụ thể là theo các loài *,* [Barringtonia acutangula](/wiki/L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng) *, do các loài thuộc chi điển hình* [Barringtonia racemosa](/wiki/Barringtonia_racemosa) *Lecythis*không có tại Việt Nam.
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** [Lecythidaceae](http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/orders/ericalesweb.htm#Lecythidaceae)trên website của APG. Tra cứu 14-5-2009. **Scott A. Mori, Chi-Hua Tsou, Chi-Chih Wu, Bodil Cronholm, Arne A. Anderberg. 2007.** [^](#cite_ref-3) *Evolution of Lecythidaceae with an emphasis on the circumscription of Neotropical genera: information from combined ndhF and trnL-F sequence data*. American Journal of Botany. 94(3): 289-301, [tóm tắt](http://www.amjbot.org/cgi/content/abstract/94/3/289?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=Evolution+of+Lecythidaceae+with+an+emphasis+on+the+circumscription+of+Neotropica&searchid=1&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=HWCIT), [toàn văn pdf](http://www.amjbot.org/cgi/reprint/94/3/289?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=Evolution+of+Lecythidaceae+with+an+emphasis+on+the+circumscription+of+Neotropica&searchid=1&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=HWCIT)
- ^
**a** **ă** **â** **b** **c** **d** **đ** **e** **ê** [Takhtadjan, A. (1997).](#cite_ref-a_4-9) **g** *Diversity and classification of flowering plants*. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-231-10098-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-231-10098-1). [^](#cite_ref-5) [GRIN Genera of Scytopetalaceae](http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?1026)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=H%E1%BB%8D_L%E1%BB%99c_v%E1%BB%ABng&action=edit§ion=3)]
|
|![]()
[Họ Lộc vừng](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lecythidaceae?uselang=vi) [Lecythidaceae](http://delta-intkey.com/angio/www/lecythid.htm)trong [L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa.](http://delta-intkey.com/angio/) [http://delta-intkey.com](http://delta-intkey.com) [Barringtoniaceae](http://delta-intkey.com/angio/www/barringt.htm)trong [L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa.](http://delta-intkey.com/angio/) [http://delta-intkey.com](http://delta-intkey.com) [Foetidiaceae](http://delta-intkey.com/angio/www/foetidia.htm)trong [L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa.](http://delta-intkey.com/angio/) [http://delta-intkey.com](http://delta-intkey.com) [Asteranthaceae](http://delta-intkey.com/angio/www/asterant.htm)trong [L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa.](http://delta-intkey.com/angio/) [http://delta-intkey.com](http://delta-intkey.com) [Napoleonaeaceae](http://delta-intkey.com/angio/www/napoleon.htm)trong [L. Watson và M.J. Dallwitz (1992 trở đi). Các họ thực vật có hoa.](http://delta-intkey.com/angio/) [http://delta-intkey.com](http://delta-intkey.com) [Trang về Lecythidaceae](http://sweetgum.nybg.org/lp/index.html)của Scott A. Mori và Ghillean T. Prance [Lộc vừng hoa đỏ](http://www.vncreatures.net/chitiet.php?page=1&loai=2&ID=3378)

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1052 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Thuyên tắc phổi
Thuyên tắc phổi (pulmonary embolism, viết tắt PE), hay Tắc mạch phổi, là một tình trạng tắc động mạch phổi hay một trong các nhánh của nó gây ra do các chất di chuyển từ các nơi khác nhau của cơ thể qua dòng máu đến gây tắc ở phổi. Tình trạng này thường gây ra bởi một cục huyết khối có nguồn gốc từ hệ tĩnh mạch sâu ở chân, tiến trình này được gọi bằng thuật ngữ nghẽn tĩnh mạch huyết khối. Một phần nhỏ của các trường hợp thuyên tắc phổi là do sự nghẽn mạch do khí, nghẽn mạch do mỡ hay tắc mạch ối. Sự cản trở dòng máu đến phổi và tăng áp suất tâm thất phải của tim dẫn đến hội chứng và các dấu hiệu thuyên tắc phổi. Nguy cơ thuyên tắc phổi gia tăng trong nhiều trường hợp khác nhau, như ung thư và bất động kéo dài.[1]
Các triệu chứng của thuyên tắc phổi bao gồm khó thở, đau ngực thì hít vào và đánh trống ngực. Các dấu hiệu lâm sàng bao gồm nồng độ bão hòa oxy trong máu thấp, chứng xanh tím, nhịp thở nhanh, và nhịp tim nhanh. Các trường hợp thuyên tắc phổi nặng có thể dẫn đến hôn mê, choáng, và ngưng tim.[1]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă Goldhaber SZ (2005). “Pulmonary thromboembolism”. Trong Kasper DL, Braunwald E, Fauci AS, et al.. Harrison's Principles of Internal Medicine (ấn bản 16). New York, NY: McGraw-Hill. tr. 1561–65. ISBN 0-071-39140-1.

markdown:
# Thuyên tắc phổi
|Thuyên tắc phổi|
|
|Phân loại và tư liệu bên ngoài
|
|![]()
Hình ảnh
[CT scan](/w/index.php?title=CT_scan&action=edit&redlink=1)đống sống ngực với chất [radiocontrast](/w/index.php?title=Radiocontrast&action=edit&redlink=1)cho thấy các nhánh bị tắc của [động mạch phổi](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_m%E1%BA%A1ch_ph%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1), do thuyên tắc phổi cấp và mạn. [ICD](/wiki/ICD)- [10](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_ICD-10&action=edit&redlink=1) [I](/w/index.php?title=ICD-10_Ch%C6%B0%C6%A1ng_I&action=edit&redlink=1) [26.](http://www.who.int/classifications/apps/icd/icd10online/?gi26.htm+i26) [ICD](/wiki/ICD)- [9](/w/index.php?title=Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_ICD-9&action=edit&redlink=1) [415.1](http://icd9.chrisendres.com/index.php?action=search&srchtext=415.1) [DiseasesDB](/wiki/Diseases_Database) [10956](http://www.diseasesdatabase.com/ddb10956.htm) [MedlinePlus](/wiki/MedlinePlus) [000132](http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000132.htm) [eMedicine](/wiki/EMedicine) [med/1958](http://www.emedicine.com/med/topic1958.htm) [emerg/490](http://www.emedicine.com/emerg/topic490.htm) [radio/582](http://www.emedicine.com/radio/topic582.htm) [MeSH](/w/index.php?title=Medical_Subject_Headings&action=edit&redlink=1) [D011655](http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2011/MB_cgi?field=uid&term=D011655) **Thuyên tắc phổi** ( *pulmonary embolism*, viết tắt *PE*), hay **Tắc mạch phổi**, là một tình trạng tắc [động mạch phổi](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BB%99ng_m%E1%BA%A1ch_ph%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1) hay một trong các nhánh của nó gây ra do các chất di chuyển từ các nơi khác nhau của cơ thể qua dòng máu đến gây tắc ở phổi. Tình trạng này thường gây ra bởi một cục [huyết khối](/w/index.php?title=Huy%E1%BA%BFt_kh%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1) có nguồn gốc từ [hệ tĩnh mạch sâu ở chân](/wiki/Huy%E1%BA%BFt_kh%E1%BB%91i_t%C4%A9nh_m%E1%BA%A1ch_s%C3%A2u), tiến trình này được gọi bằng thuật ngữ [nghẽn tĩnh mạch huyết khối](/w/index.php?title=Ngh%E1%BA%BDn_t%C4%A9nh_m%E1%BA%A1ch_huy%E1%BA%BFt_kh%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1). Một phần nhỏ của các trường hợp thuyên tắc phổi là do sự [nghẽn mạch do khí](/w/index.php?title=Ngh%E1%BA%BDn_m%E1%BA%A1ch_do_kh%C3%AD&action=edit&redlink=1), [nghẽn mạch do mỡ](/w/index.php?title=Ngh%E1%BA%BDn_m%E1%BA%A1ch_do_m%E1%BB%A1&action=edit&redlink=1) hay [tắc mạch ối](/w/index.php?title=T%E1%BA%AFc_m%E1%BA%A1ch_%E1%BB%91i&action=edit&redlink=1). Sự cản trở dòng máu đến [phổi](/wiki/Ph%E1%BB%95i) và tăng áp suất [tâm thất phải](/w/index.php?title=T%C3%A2m_th%E1%BA%A5t_ph%E1%BA%A3i&action=edit&redlink=1) của tim dẫn đến hội chứng và các dấu hiệu thuyên tắc phổi. Nguy cơ thuyên tắc phổi gia tăng trong nhiều trường hợp khác nhau, như [ung thư](/wiki/Ung_th%C6%B0) và bất động kéo dài. [[1]](#cite_note-Goldhaber-1)
Các triệu chứng của thuyên tắc phổi bao gồm
[khó thở](/w/index.php?title=Kh%C3%B3_th%E1%BB%9F&action=edit&redlink=1), [đau ngực thì hít vào](/w/index.php?title=Vi%C3%AAm_m%C3%A0ng_ph%E1%BB%95i&action=edit&redlink=1) và [đánh trống ngực](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A1nh_tr%E1%BB%91ng_ng%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1). Các [dấu hiệu lâm sàng](/w/index.php?title=D%E1%BA%A5u_hi%E1%BB%87u_l%C3%A2m_s%C3%A0ng&action=edit&redlink=1) bao gồm [nồng độ bão hòa oxy](/w/index.php?title=N%E1%BB%93ng_%C4%91%E1%BB%99_b%C3%A3o_h%C3%B2a_oxy&action=edit&redlink=1) trong máu thấp, [chứng xanh tím](/w/index.php?title=Ch%E1%BB%A9ng_xanh_t%C3%ADm&action=edit&redlink=1), [nhịp thở nhanh](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%8Bp_th%E1%BB%9F_nhanh&action=edit&redlink=1), và [nhịp tim nhanh](/w/index.php?title=Nh%E1%BB%8Bp_tim_nhanh&action=edit&redlink=1). Các trường hợp thuyên tắc phổi nặng có thể dẫn đến [hôn mê](/wiki/H%C3%B4n_m%C3%AA), [choáng](/w/index.php?title=Cho%C3%A1ng&action=edit&redlink=1), và [ngưng tim](/w/index.php?title=Ng%C6%B0ng_tim&action=edit&redlink=1). [[1]](#cite_note-Goldhaber-1)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Thuy%C3%AAn_t%E1%BA%AFc_ph%E1%BB%95i&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Thuy%C3%AAn_t%E1%BA%AFc_ph%E1%BB%95i&action=edit§ion=1)]
- ^
**a** [Goldhaber SZ (2005). “Pulmonary thromboembolism”. Trong Kasper DL, Braunwald E, Fauci AS,](#cite_ref-Goldhaber_1-1) **ă** *et al.*. *Harrison's Principles of Internal Medicine*(ấn bản 16). New York, NY: McGraw-Hill. tr. 1561–65. [ISBN](/wiki/ISBN) [0-071-39140-1](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0-071-39140-1).

X-Cache: cp1055 miss (0), cp1052 frontend miss (0)