text:
Kim chi
- Bài này nói về một món ăn truyền thống của người Triều Tiên. Về các chủ đề khác cùng tên, xem Kim chi (định hướng).
Kim chi (Hangeul: 김치, La-tinh hóa: gimchi hoặc kimchee) là một món ăn truyền thống của người Triều Tiên (Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên). Thời xưa trong tiếng Triều Tiên thường được phát âm là chim-chae (Hangeul: 침채; chữ Hán: 沈菜), nghĩa là "rau củ ngâm". Tuy nhiên, do sự thay đổi về mặt phát âm, nên từ kim chi (김치) không có gắn liền với chữ Hán gốc của nó. Món ăn này được làm bằng cách lên men từ các loại rau củ (chủ yếu là cải thảo) và ớt, có vị chua cay.
Kim chi được xem như một trong những món ăn điển hình của ẩm thực Triều Tiên. Ở Triều Tiên, kim chi được dùng trong hầu hết các bữa ăn và là một thành phần của nhiều món ăn như: kimchi jjigae (canh kim chi), kimchi bokkeumbap (cơm chiên kim chi).
Mặc dù có hàng trăm loại kim chi khác nhau, hầu hết các loại kim chi đều có mùi thơm nồng và cay.
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Kim chi có một lịch sử lâu đời. Một số nguồn cho rằng Kim chi có thể đã xuất hiện chừng 2600-3000 năm trước.[dubious ][1] Văn bản đầu tiên miêu tả về Kim Chi có thể tim thấy trong cuốn Kinh Thi (chữ Hán:詩經). Trong Kinh Thi, Kim chi được gọi là "ji" (Chữ Hán:漬) (phiên âm Hán Việt:Tí, nghĩa gốc là Ngâm, tẩm thấm), trước khi nó được gọi là "Chimchae" (chữ Hán:沈菜) (Phiên âm Hán Việt: Trầm thái, nghĩa gốc là rau củ ngâm).[2]
Kim Chi truyền thống được chế biến đơn giản từ cải thảo và nước muối, nhưng vào thế kỷ thứ 12, thành phần Kim Chi có thêm nhiều gia vị khác để tạo ra sự đa dạng trong hương vị, như là vị chua và ngọt, và màu sắc của Kim chi, như là trắng và cam.[3]
Ớt, thứ bây giờ là thành phần chính trong hầu hết các biến thể của Kim chi, không có mặt ở Triều Tiên cho đến thế kỷ 17. Ớt có nguồn gốc từ Châu Mỹ và được các thương gia Tây phương đem đến Châu Á,[4] đặc biệt qua việc buôn bán của người Bồ Đào Nha ở Nagasaki. Công thức chế biến Kim chi với ớt và baechu (Hangeul:배추), hay bắp cải có nguồn gốc từ Trung Quốc, bắt đầu phổ biến ở thế kỷ 19 và thứ baechu kimchi (Hangeul:배추 김치) (có thể hiểu là Kim chi bắp cải) tiếp tục là kiểu Kim chi phổ biến nhất và được ưa thích nhất của Kim chi ngày nay.[5]
Thành phần[sửa | sửa mã nguồn]
Thành phần nguyên liệu để chế biến kim chi gồm: cải thảo (배추), củ cải (무), tỏi (마늘), ớt (빨간고추), hành (파), cá mực (오징어), tôm, sò (굴) hoặc hải sản khác, gừng (생강), muối ăn (소금), và đường (설탕). Có nhiều món kim chi có thành phần khác, trong đó kim chi kkakdugi (깍두기) làm bằng củ cải và không dùng cải thảo, và kim chi oisobaegi (오이소배기) làm từ dưa chuột. Kim chi kkaennip (깻잎) làm bằng lá kkaennip (en:perilla - một loại cây tương tự tía tô) muối trong xì dầu, ớt, tỏi, hành và các gia vị khác. Bảo tàng về kim chi ở Seoul đã ghi nhận 187 loại kim chi từ xưa đến nay.
Nếu không có cải thảo hoặc cảm thấy loại cải thảo Triều Tiên có mùi quá hăng, người ta có thể làm kim chi từ bắp cải thường, nhưng ít khi. Mùi vị của kim chi làm theo kiểu này có xu hướng nhẹ hơn và ít cay.
Lượng men lactobacilli cao có mặt trong quá trình lên men kim chi, điều này dẫn đến lượng axit lactic trong sản phẩm cuối cùng còn cao hơn cả trong sữa chua.
Sức khỏe và dinh dưỡng[sửa | sửa mã nguồn]
Tạp chí Sức khỏe của Mỹ (Health Magazine) đã từng gọi kim chi là một trong "năm thực phẩm có lợi cho sức khỏe nhất" của thế giới, với khẳng định rằng món ăn này giàu vitamin, giúp tiêu hóa tốt, và thậm chí còn có thể có tác dụng phòng bệnh ung thư. Trong khi đó, các nhà khoa học khác lại cho rằng các loại rau bảo quản không chứa vitamin, và do nó chứa lượng Nitrit cao, nếu ăn quá nhiều có thể gây ung thư.[6] Các tính chất của kim chi liên quan đến sức khỏe xuất phát từ nhiều nhân tố. Kim chi thường được làm từ bắp cải, hành, tỏi, những loại rau này đều có lợi cho sức khỏe. Cũng như sữa chua, kim chi còn có các men vi khuẩn sống có ích. Sau cùng, kim chi chứa nhiều ớt, loại rau này cũng đã được cho là có lợi cho sức khỏe.
Ở Đông Á, đôi khi người ta cho rằng số ca bệnh SARS ở Hàn Quốc không cao là do thói quen ăn nhiều kim chi, tuy rằng chưa ai xác lập được mối liên hệ rõ ràng giữa việc ăn kim chi và sức đề kháng đối với SARS.[7] Có một số bằng chứng cho thấy rằng kim chi có thể được dùng để chữa bệnh cúm cho gia cầm. Các nhà khoa học tại Đại học Quốc gia Seoul nói rằng họ đã cho 13 con gà bị cúm ăn chất chiết từ kim chi - và một tuần sau, 11 con bắt đầu khỏi bệnh. Hiện không có bằng chứng nào về hiệu quả trên người.[8]
Người ta tranh cãi về các tính chất có lợi cho sức khỏe mà kim chi có thể có, và món ăn này còn bị liên quan tới một số hiệu ứng xấu đối với sức khỏe. Trong một nghiên cứu vào tháng 6 năm 2005 về nguy cơ ung thư dạ dày, các nhà nghiên cứu Hàn Quốc đã phát hiện rằng những người ăn nhiều kim chi có nguy cơ ung thư cao hơn 50% so với những người khác, họ cho rằng lượng kim chi tiêu thụ cao có thể chịu trách nhiệm cho thực tế là tỷ lệ ung thư dạ dày tại Hàn Quốc và Nhật Bản cao gấp đôi ở Hoa Kỳ.[9] Tuy nhiên, bột talc, một gia vị dùng trong món cơm tại hai nước này cũng được coi là một nguyên nhân có thể.[10] Một số nghiên cứu đã liên hệ việc ăn kim chi với nguy cơ thấp cho ung thư dạ dày, nhưng các nghiên cứu khác lại liên hệ việc ăn một số loại kim chi (chứa củ cải) với nguy cơ ung thư cao.[11][12] Chính độ muối cao trong kim chi và nước mắm dùng làm gia vị cũng có thể là vấn đề, vì ăn nhiều muối có thể làm trầm trọng hơn các tình trạng bệnh lý chẳng hạn như cao huyết áp.
werwetwetwetwt
Vấn đề về kí sinh trùng[sửa | sửa mã nguồn]
Hàn Quốc nhập khẩu nhiều kim chi hơn là xuất khẩu, trong đó kim chi được nhập chủ yếu từ Trung Quốc. Năm 2005, người ta phát hiện ra rằng một tỷ lệ đáng kể kim chi Trung Quốc bị nhiễm trứng kí sinh trùng. Điều này dẫn tới việc Hàn Quốc cấm nhập khẩu kim chi Trung Quốc.[14] Tuy nhiên, vài ngày sau, người ta thấy rõ rằng một số loại kim chi Hàn Quốc cũng bị nhiễm trứng kí sinh trùng.[15]
Thông tin khác[sửa | sửa mã nguồn]
- Tại Hàn Quốc món kim chi nổi tiếng và được nhiều người ưa chuộng đến mức, trong tiếng Việt, Hàn Quốc còn được gọi bằng mỹ danh là "xứ sở kim chi" [1].
- Trong 10 tháng đầu năm 2006, lượng kim chi made in Korea bán ra trên toàn thế giới chỉ đạt 58,4 triệu đô la Mỹ, trong khi người Hàn Quốc lại tốn 73 triệu đô la Mỹ để nhập khẩu món ăn này từ Trung Quốc.[16]
Nguồn tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- Lee, Iksop. (2000). The Korean Language. (transl. Robert Ramsey) Albany, NJ: State University of New York Press. ISBN 0-7914-4831-2
- ^ (tiếng Hàn) The origin of the etymology on Kimchi from Kimchi Expo 2003 website
- ^ (tiếng Hàn) 김치의 이름(명칭) from Hankyorei21
- ^ Kimchi Museum Official Website
- ^ {tiếng Hàn) =46 “고추”. Encyclopedia of Korean national culture. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006.
- ^ History and Development of Kimchi as Korean Food from Tour2Korea
- ^ “World's Healthiest Foods: kimchi”. Health Magazine. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2006.
- ^ “In an age of SARS, Koreans tout kimchi cure”. Mark Magnier, Times Staff Writer. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008.
- ^ “Korean dish 'may cure bird flu'”. BBC World. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2006.
- ^ “Kimchi and soybean pastes are risk factors of gastric cancer.”. National Center for Biotechnology Information. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008.
- ^ “Korean Beef”. Sally Fallon và Mary G. Enig, PhD. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008.
- ^ “Effect of diet and Helicobacter pylori infection to the risk of early gastric cancer.”. National Center for Biotechnology Information. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008.
- ^ “Dietary factors and gastric cancer in Korea: a case-control study.”. National Center for Biotechnology Information. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008.
- ^ Từ Korea Food Research Institute
- ^ “Parasite Eggs Found Again in Kimchi From China”. Korea Times October 27 2005. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2006.
- ^ “Government: Korean Kimchi Also Tainted”. Dong-A Ilbo. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2006.
- ^ Kim chi Hàn Quốc làm giàu cho Trung Quốc
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
Tiếng Việt:
- Kim Chi - hương vị độc quyền của Hàn Quốc
- Kim chi:món ăn nổi tiếng xứ Hàn tại Diễn đàn ẩmthực.com. Một số hướng dẫn làm kim chi.
- Ẩm thực - Đến Hàn Quốc ăn Kim chi
- Hướng dẫn làm Kim chi, chuyên viên gia chánh Cẩm Tuyết.
- Cách làm Kim chi bởi CandyCanCook
Tiếng Anh:

markdown:
# Kim chi
*Bài này nói về một món ăn truyền thống của* [người Triều Tiên](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). Về các chủ đề khác cùng tên, xem [Kim chi (định hướng)](/wiki/Kim_chi_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Kim chi|
|
|![]()
[Hangul](/wiki/Hangul) [Hanja](/wiki/Hanja)( [Hán tự](/wiki/H%C3%A1n_t%E1%BB%B1)) [沈](//vi.wiktionary.org/wiki/%E6%B2%88) [菜](//vi.wiktionary.org/wiki/%E8%8F%9C)(cổ; xem bài) [Hán-Việt](/wiki/Phi%C3%AAn_%C3%A2m_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t) [McCune-Reischauer](/wiki/McCune-Reischauer) [Romaja quốc ngữ](/wiki/Romaja_qu%E1%BB%91c_ng%E1%BB%AF) **Kim chi** ( [Hangeul](/wiki/Hangul): 김치, La-tinh hóa: * hoặc gimchi* *) là một món ăn truyền thống của* **kimchee** [người Triều Tiên](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)( [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)và [Bắc Triều Tiên](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)). Thời xưa trong [tiếng Triều Tiên](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn)thường được phát âm là *chim-chae*( [Hangeul](/wiki/Hangul): 침채; [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 沈菜), nghĩa là "rau củ ngâm". Tuy nhiên, do sự thay đổi về mặt phát âm, nên từ kim chi (김치) không có gắn liền với chữ Hán gốc của nó. Món ăn này được làm bằng cách lên men từ các loại rau củ (chủ yếu là cải thảo) và ớt, có vị chua cay.
Kim chi được xem như một trong những món ăn điển hình của
[ẩm thực Triều Tiên](/wiki/%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c_Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn). Ở Triều Tiên, kim chi được dùng trong hầu hết các bữa ăn và là một thành phần của nhiều món ăn như: [kimchi jjigae](/w/index.php?title=Kimchi_jjigae&action=edit&redlink=1) *(canh kim chi),* [kimchi bokkeumbap](/w/index.php?title=Kimchi_bokkeumbap&action=edit&redlink=1) *(cơm chiên kim chi).*
Mặc dù có hàng trăm loại kim chi khác nhau, hầu hết các loại kim chi đều có mùi thơm nồng và cay.
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Kim_chi&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kim_chi&action=edit§ion=1)]
Kim chi có một lịch sử lâu đời. Một số nguồn cho rằng Kim chi có thể đã xuất hiện chừng 2600-3000 năm trước.
Văn bản đầu tiên miêu tả về Kim Chi có thể tim thấy trong cuốn Kinh Thi ( [1] [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n):詩經). Trong Kinh Thi, Kim chi được gọi là "ji" ( [Chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n):漬) (phiên âm [Hán Việt](/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t):Tí, nghĩa gốc là Ngâm, tẩm thấm), trước khi nó được gọi là "Chimchae" ( [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n):沈菜) (Phiên âm [Hán Việt](/wiki/T%E1%BB%AB_H%C3%A1n-Vi%E1%BB%87t): Trầm thái, nghĩa gốc là rau củ ngâm). [[2]](#cite_note-2)
Kim Chi truyền thống được chế biến đơn giản từ cải thảo và nước muối, nhưng vào thế kỷ thứ 12, thành phần Kim Chi có thêm nhiều gia vị khác để tạo ra sự đa dạng trong hương vị, như là vị chua và ngọt, và màu sắc của Kim chi, như là trắng và cam.
[[3]](#cite_note-kimchimuseum-3) [Ớt](/wiki/%E1%BB%9At), thứ bây giờ là thành phần chính trong hầu hết các biến thể của Kim chi, không có mặt ở [Triều Tiên](/wiki/Tri%E1%BB%81u_Ti%C3%AAn) cho đến thế kỷ 17. Ớt có nguồn gốc từ [Châu Mỹ](/wiki/Ch%C3%A2u_M%E1%BB%B9) và được các thương gia Tây phương đem đến Châu Á, đặc biệt qua việc buôn bán của người Bồ Đào Nha ở Nagasaki. Công thức chế biến Kim chi với ớt và baechu ( [4] [Hangeul](/wiki/Hangul):배추), hay bắp cải có nguồn gốc từ Trung Quốc, bắt đầu phổ biến ở thế kỷ 19 và thứ *baechu kimchi*( [Hangeul](/wiki/Hangul):배추 김치) (có thể hiểu là Kim chi bắp cải) tiếp tục là kiểu Kim chi phổ biến nhất và được ưa thích nhất của Kim chi ngày nay. [[5]](#cite_note-5)
## Thành phần[
[sửa](/w/index.php?title=Kim_chi&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kim_chi&action=edit§ion=2)]
Thành phần nguyên liệu để chế biến kim chi gồm:
[cải thảo](/wiki/C%E1%BA%A3i_th%E1%BA%A3o) (배추), [củ cải](/wiki/C%E1%BB%A7_c%E1%BA%A3i_(c%C3%A2y)) (무), [tỏi](/wiki/T%E1%BB%8Fi) (마늘), [ớt](/wiki/%E1%BB%9At) (빨간고추), [hành](/wiki/H%C3%A0nh) (파), [cá mực](/w/index.php?title=C%C3%A1_m%E1%BB%B1c&action=edit&redlink=1) (오징어), [tôm](/wiki/T%C3%B4m), [sò](/wiki/S%C3%B2) (굴) hoặc hải sản khác, [gừng](/wiki/G%E1%BB%ABng) (생강), [muối ăn](/wiki/Mu%E1%BB%91i_%C4%83n) (소금), và [đường](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_(ch%E1%BA%A5t)) (설탕). Có nhiều món kim chi có thành phần khác, trong đó kim chi kkakdugi (깍두기) làm bằng củ cải và không dùng cải thảo, và kim chi oisobaegi (오이소배기) làm từ [dưa chuột](/wiki/D%C6%B0a_chu%E1%BB%99t). Kim chi kkaennip (깻잎) làm bằng lá kkaennip (en: * - một loại cây tương tự perilla* [tía tô](/wiki/T%C3%ADa_t%C3%B4)) muối trong [xì dầu](/wiki/X%C3%AC_d%E1%BA%A7u), [ớt](/wiki/%E1%BB%9At), tỏi, [hành](/wiki/H%C3%A0nh)và các gia vị khác. Bảo tàng về kim chi ở [Seoul](/wiki/Seoul)đã ghi nhận 187 loại kim chi từ xưa đến nay.
Nếu không có cải thảo hoặc cảm thấy loại cải thảo Triều Tiên có mùi quá hăng, người ta có thể làm kim chi từ bắp cải thường, nhưng ít khi. Mùi vị của kim chi làm theo kiểu này có xu hướng nhẹ hơn và ít cay.
Lượng men
[lactobacilli](/w/index.php?title=Lactobacilli&action=edit&redlink=1) cao có mặt trong quá trình [lên men](/wiki/L%C3%AAn_men) kim chi, điều này dẫn đến lượng [axit](/wiki/Ax%C3%ADt) [lactic](/w/index.php?title=Axit_Lactic&action=edit&redlink=1) trong sản phẩm cuối cùng còn cao hơn cả trong [sữa chua](/wiki/S%E1%BB%AFa_chua).
### Sức khỏe và dinh dưỡng[
[sửa](/w/index.php?title=Kim_chi&veaction=edit§ion=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kim_chi&action=edit§ion=3)]
Tạp chí Sức khỏe của Mỹ (Health Magazine) đã từng gọi kim chi là một trong "năm thực phẩm có lợi cho sức khỏe nhất" của thế giới, với khẳng định rằng món ăn này giàu
[vitamin](/wiki/Vitamin), giúp tiêu hóa tốt, và thậm chí còn có thể có tác dụng phòng bệnh [ung thư](/wiki/Ung_th%C6%B0). Trong khi đó, các nhà khoa học khác lại cho rằng các loại rau bảo quản không chứa vitamin, và do nó chứa lượng [Nitrit](/w/index.php?title=Nitrit&action=edit&redlink=1) cao, nếu ăn quá nhiều có thể gây ung thư. Các tính chất của kim chi liên quan đến sức khỏe xuất phát từ nhiều nhân tố. Kim chi thường được làm từ bắp cải, hành, tỏi, những loại rau này đều có lợi cho sức khỏe. Cũng như sữa chua, kim chi còn có các men vi khuẩn sống có ích. Sau cùng, kim chi chứa nhiều ớt, loại rau này cũng đã được cho là có lợi cho sức khỏe. [6]
Ở
[Đông Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_%C3%81), đôi khi người ta cho rằng số ca bệnh [SARS](/wiki/H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_h%C3%B4_h%E1%BA%A5p_c%E1%BA%A5p_t%C3%ADnh_n%E1%BA%B7ng) ở [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) không cao là do thói quen ăn nhiều kim chi, tuy rằng chưa ai xác lập được mối liên hệ rõ ràng giữa việc ăn kim chi và sức đề kháng đối với [SARS](/wiki/H%E1%BB%99i_ch%E1%BB%A9ng_h%C3%B4_h%E1%BA%A5p_c%E1%BA%A5p_t%C3%ADnh_n%E1%BA%B7ng). Có một số bằng chứng cho thấy rằng kim chi có thể được dùng để chữa bệnh [7] [cúm](/wiki/C%C3%BAm_gia_c%E1%BA%A7m)cho gia cầm. Các nhà khoa học tại Đại học Quốc gia Seoul nói rằng họ đã cho 13 con gà bị cúm ăn chất chiết từ kim chi - và một tuần sau, 11 con bắt đầu khỏi bệnh. Hiện không có bằng chứng nào về hiệu quả trên người. [[8]](#cite_note-8)
Người ta tranh cãi về các tính chất có lợi cho sức khỏe mà kim chi có thể có, và món ăn này còn bị liên quan tới một số hiệu ứng xấu đối với sức khỏe. Trong một nghiên cứu vào tháng 6 năm 2005 về nguy cơ
[ung thư dạ dày](/wiki/Ung_th%C6%B0_d%E1%BA%A1_d%C3%A0y), các nhà nghiên cứu [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) đã phát hiện rằng những người ăn nhiều kim chi có nguy cơ ung thư cao hơn 50% so với những người khác, họ cho rằng lượng kim chi tiêu thụ cao có thể chịu trách nhiệm cho thực tế là tỷ lệ ung thư dạ dày tại Hàn Quốc và [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n) cao gấp đôi ở [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Tuy nhiên, bột [9] [talc](/wiki/Talc), một gia vị dùng trong món [cơm](/wiki/C%C6%A1m)tại hai nước này cũng được coi là một nguyên nhân có thể. Một số nghiên cứu đã liên hệ việc ăn kim chi với nguy cơ thấp cho ung thư dạ dày, nhưng các nghiên cứu khác lại liên hệ việc ăn một số loại kim chi (chứa củ cải) với nguy cơ ung thư cao. [[10]](#cite_note-10) [[11]](#cite_note-11) Chính độ [[12]](#cite_note-12) [muối](/wiki/Mu%E1%BB%91i)cao trong kim chi và [nước mắm](/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%AFm)dùng làm gia vị cũng có thể là vấn đề, vì ăn nhiều muối có thể làm trầm trọng hơn các tình trạng bệnh lý chẳng hạn như [cao huyết áp](/wiki/Cao_huy%E1%BA%BFt_%C3%A1p_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Chất dinh dưỡng||Trong 100g +||Chất dinh dưỡng||Trong 100g|
|Năng lượng (Kal)||32||Nước(g)||88.4|
|Đạm thô (g)||2.0||Béo thô (g)||0.6|
|Đường (g)||1.3||Xơ thô (g)||1.2|
|Tro (g)||0.5||Canxi(mg)||45|
|Photpho (mg)||28||Vitamin A (lU)||492|
|Vitamin B1 (mg)||0.03||Vitamin B2 (mg)||0.06|
|vitamin B3 (mg)||2.1||Vitamin C(mg)||21|
werwetwetwetwt
### Vấn đề về kí sinh trùng[
[sửa](/w/index.php?title=Kim_chi&veaction=edit§ion=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kim_chi&action=edit§ion=4)] [Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c) nhập khẩu nhiều kim chi hơn là xuất khẩu, trong đó kim chi được nhập chủ yếu từ [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). Năm 2005, người ta phát hiện ra rằng một tỷ lệ đáng kể kim chi Trung Quốc bị nhiễm trứng [kí sinh trùng](/wiki/K%C3%AD_sinh_tr%C3%B9ng). Điều này dẫn tới việc Hàn Quốc cấm nhập khẩu kim chi Trung Quốc. Tuy nhiên, vài ngày sau, người ta thấy rõ rằng một số loại kim chi Hàn Quốc cũng bị nhiễm trứng kí sinh trùng. [14] [[15]](#cite_note-15)
## Thông tin khác[
[sửa](/w/index.php?title=Kim_chi&veaction=edit§ion=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kim_chi&action=edit§ion=5)]
- Tại Hàn Quốc món kim chi nổi tiếng và được nhiều người ưa chuộng đến mức, trong tiếng Việt,
[Hàn Quốc](/wiki/H%C3%A0n_Qu%E1%BB%91c)còn được gọi bằng mỹ danh là "xứ sở kim chi" [[1]](http://www.google.com/search?hl=en&lr=&q=%22x%E1%BB%A9+s%E1%BB%9F+Kim+chi%22+%22H%C3%A0n+Qu%E1%BB%91c%22&btnG=Search).
- Trong 10 tháng đầu năm 2006, lượng kim chi
*made in Korea*bán ra trên toàn thế giới chỉ đạt 58,4 triệu [đô la Mỹ](/wiki/%C4%90%C3%B4_la_M%E1%BB%B9), trong khi người Hàn Quốc lại tốn 73 triệu đô la Mỹ để nhập khẩu món ăn này từ Trung Quốc. [[16]](#cite_note-16)
## Nguồn tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Kim_chi&veaction=edit§ion=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kim_chi&action=edit§ion=6)]
- Lee, Iksop. (2000).
*The Korean Language.*(transl. Robert Ramsey) Albany, NJ: State University of New York Press. [ISBN 0-7914-4831-2](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/0791448312) **(tiếng Hàn)** [^](#cite_ref-1) [The origin of the etymology on Kimchi](http://www.kimchiexpo.com/hist.html)from Kimchi Expo 2003 website **(tiếng Hàn)** [^](#cite_ref-2) [김치의 이름(명칭)](http://h21.hani.co.kr/section-021087000/2003/09/021087000200309060475043.html)from Hankyorei21 [^](#cite_ref-kimchimuseum_3-0) [Kimchi Museum Official Website](http://www.kimchimuseum.co.kr/english/exhibition.htm) **{tiếng Hàn)** [^](#cite_ref-4) [=46 “고추”](http://100.empas.com/dicsearch/pentry.html?s=B&i=113529&v). *Encyclopedia of Korean national culture*. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2006. [^](#cite_ref-5) [History and Development of Kimchi as Korean Food](http://english.tour2korea.com/05food/Introduction/ddt_kimchi01.asp?kosm=m4_1&konum=subm2_1)from Tour2Korea [^](#cite_ref-healthy_6-0) [“World's Healthiest Foods: kimchi”](http://www.health.com/health/article/0,23414,1149143,00.html). *Health Magazine*. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2006. [^](#cite_ref-7) [“In an age of SARS, Koreans tout kimchi cure”](http://www.ramencity.com/eshop/kimchisars.htm). *Mark Magnier, Times Staff Writer*. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-8) [“Korean dish 'may cure bird flu'”](http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4347443.stm). *BBC World*. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2006. [^](#cite_ref-9) [“Kimchi and soybean pastes are risk factors of gastric cancer.”](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15929164?dopt=Abstract). *National Center for Biotechnology Information*. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-10) [“Korean Beef”](http://www.westonaprice.org/traditional_diets/korean_beef.html). *Sally Fallon và Mary G. Enig, PhD*. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-11) [“Effect of diet and Helicobacter pylori infection to the risk of early gastric cancer.”](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12749604?dopt=Abstract). *National Center for Biotechnology Information*. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008. [^](#cite_ref-12) [“Dietary factors and gastric cancer in Korea: a case-control study.”](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11802218?dopt=Abstract). *National Center for Biotechnology Information*. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2008. **Từ Korea Food Research Institute** [^](#cite_ref-13) [^](#cite_ref-14) [“Parasite Eggs Found Again in Kimchi From China”](http://times.hankooki.com/lpage/200510/kt2005102717134410220.htm). *Korea Times October 27 2005*. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2006. [^](#cite_ref-15) [“Government: Korean Kimchi Also Tainted”](http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=040000&biid=2005110459138). *Dong-A Ilbo*. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2006. [^](#cite_ref-16) [Kim chi Hàn Quốc làm giàu cho Trung Quốc](http://www19.dantri.com.vn/kinhdoanh/2006/11/154606.vip)
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Kim_chi&veaction=edit§ion=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Kim_chi&action=edit§ion=7)] [Sách nấu ăn Wikibooks](//vi.wikibooks.org/wiki/Ch%E1%BB%A7_%C4%91%E1%BB%81:%E1%BA%A8m_th%E1%BB%B1c)có bài về
|
|![]()
[kim chi](//commons.wikimedia.org/wiki/%EA%B9%80%EC%B9%98?uselang=vi)
Tiếng Việt:
[Kim Chi - hương vị độc quyền của Hàn Quốc](http://dinhlugiang.com/mb/index.php?option=com_content&task=view&id=105&Itemid=87&lang=vi) [Kim chi:món ăn nổi tiếng xứ Hàn](http://www.amthuc.com/index.php?ft=forum&ft_action=view&trang=0&thread=1683)tại Diễn đàn ẩmthực.com. Một số hướng dẫn làm kim chi. [Ẩm thực - Đến Hàn Quốc ăn Kim chi](http://www.cinet.gov.vn/detail.aspx?source=1&catid=22&newsid=2754) [Hướng dẫn làm Kim chi](http://www.nguoivienxu.vietnamnet.vn/vanhoaamthuc/2005/02/375432/), chuyên viên gia chánh Cẩm Tuyết. [Cách làm Kim chi bởi CandyCanCook](http://candycancook.com/2011/09/cach-lam-kim-chi/)
Tiếng Anh:
[Korean traditional kimchi](http://www.kimchi.or.kr/eng/main.jsp) [Korea National Tourism Organization's Kimchi page](http://english.tour2korea.com/05food/Introduction/ddt_kimchi01.asp?kosm=m4_1&konum=subm2_1) [Kimchi Field Museum, Seoul](http://www.kimchimuseum.co.kr/english/information.htm) [Korea Food Research Institute](http://kimchi.kfri.re.kr/html_en/html/kimchi_01.htm) [Kimchi recipe](http://www.lemis.com/grog/recipes/kimchi.html)with photos [ZenKimchi's History of Kimchi](http://www.zenkimchi.com/FoodJournal/2006/11/kimchi-1-short-history.html)
|
|![]()

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1053 hit (3), cp1066 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate


text:
Pepingen
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Pepingen là một đô thị ở tỉnh Vlaams-Brabant. Đô thị này bao gồm các làng Beert, Bellingen, Bogaarden, Elingen, Heikruis và Pepingen proper. Tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2006 Pepingen có tổng dân số 4.352 người. Tổng diện tích là 36,05 km² với mật độ dân số là 121 người trên mỗi km².

markdown:
# Pepingen
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Pepingen
|
|![]()
|
|![]()
[Cờ](/w/index.php?title=Flag_of_Pepingen&action=edit&redlink=1) ![ Huy hiệu](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b2/Pepingen_wapen.gif)
![ Huy hiệu](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b2/Pepingen_wapen.gif)
[Huy hiệu](/w/index.php?title=Coat_of_arms_of_Pepingen&action=edit&redlink=1) [Quốc gia](/wiki/Qu%E1%BB%91c_gia) ![ Cờ của Bỉ](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/22px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
![ Cờ của Bỉ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg/22px-Flag_of_Belgium_%28civil%29.svg.png)
[Bỉ](/wiki/B%E1%BB%89) [Vùng](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) ![ Cờ của Flanders](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Flag_of_Flanders.svg/22px-Flag_of_Flanders.svg.png)
![ Cờ của Flanders](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Flag_of_Flanders.svg/22px-Flag_of_Flanders.svg.png)
[vùng Flanders](/w/index.php?title=V%C3%B9ng_Flanders&action=edit&redlink=1) [Cộng đồng](/w/index.php?title=C%E1%BB%99ng_%C4%91%E1%BB%93ng_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) ![ Cờ của Flanders](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Flag_of_Flanders.svg/22px-Flag_of_Flanders.svg.png)
![ Cờ của Flanders](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Flag_of_Flanders.svg/22px-Flag_of_Flanders.svg.png)
[Vlaanderen](/wiki/Vlaanderen) [Tỉnh](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Flemish_Brabant_Flag.png/22px-Flemish_Brabant_Flag.png)
[Flemish Brabant](/w/index.php?title=Flemish_Brabant&action=edit&redlink=1) [Huyện](/w/index.php?title=Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) [Halle-Vilvoorde](/wiki/Halle-Vilvoorde_(huy%E1%BB%87n)) [Toạ độ](/wiki/H%E1%BB%87_to%E1%BA%A1_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD) [50°45′0″B 04°09′0″Đ / 50,75°B 4,15°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Pepingen¶ms=50_45_0_N_04_09_0_E_region:BE_type:city) [Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [50°45′0″B 04°09′0″Đ / 50,75°B 4,15°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=Pepingen¶ms=50_45_0_N_04_09_0_E_region:BE_type:city) [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91)
– Nam giới
– Nữ giới
-
[Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(1 tháng 1 năm 2006)*
49.26%
50.74%
121 người/km²
[Tỷ lệ thất nghiệp](/wiki/T%E1%BB%B7_l%E1%BB%87_th%E1%BA%A5t_nghi%E1%BB%87p) *(1 tháng 1 năm 2006)* **Thu nhập bình quân năm** *(2003)* [Thị trưởng](/wiki/Th%E1%BB%8B_tr%C6%B0%E1%BB%9Fng) [Đảng cầm quyền](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_c%E1%BA%A7m_quy%E1%BB%81n) [VLD](/w/index.php?title=VLD&action=edit&redlink=1)- [CD&V](/w/index.php?title=D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_Thi%C3%AAn_Ch%C3%BAa_gi%C3%A1o_v%C3%A0_Flemish&action=edit&redlink=1) [Mã bưu chính](/w/index.php?title=M%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) [Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%C4%91i%E1%BB%87n_tho%E1%BA%A1i&action=edit&redlink=1) [Website](/wiki/Website) [www.pepingen.be](http://www.pepingen.be/) **Pepingen** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) ở [tỉnh](/w/index.php?title=T%E1%BB%89nh_c%E1%BB%A7a_B%E1%BB%89&action=edit&redlink=1) [Vlaams-Brabant](/wiki/Vlaams-Brabant). Đô thị này bao gồm các làng [Beert](/w/index.php?title=Beert&action=edit&redlink=1), [Bellingen](/w/index.php?title=Bellingen_(Pepingen)&action=edit&redlink=1), [Bogaarden](/w/index.php?title=Bogaarden&action=edit&redlink=1), [Elingen](/w/index.php?title=Elingen&action=edit&redlink=1), [Heikruis](/w/index.php?title=Heikruis&action=edit&redlink=1) và Pepingen proper. Tại thời điểm ngày [1 tháng 1](/wiki/1_th%C3%A1ng_1) năm [2006](/wiki/2006) Pepingen có tổng dân số 4.352 người. Tổng diện tích là 36,05 km² với [mật độ dân số](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) là 121 người trên mỗi km².
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Pepingen&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Pepingen&action=edit§ion=1)]
|
|
|
|![]()

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Connection: close

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish, 1.1 varnish

Accept-Ranges: bytes

X-Cache: cp1054 miss (0), cp4010 miss (0), cp4016 frontend miss (0)


text:
Stickney, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Stickney là một làng thuộc quận Cook, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 6786 người.[1]
Dân số[sửa | sửa mã nguồn]
Dân số qua các năm:
- Năm 2000: 6148 người.
- Năm 2010: 6786 người.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

markdown:
# Stickney, Illinois
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Stickney
|—
|Làng —
|
|Stickney, Illinois
|
|[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) [Tiểu bang](/wiki/Ti%E1%BB%83u_bang_Hoa_K%E1%BB%B3) [Illinois](/wiki/Illinois) [Quận](/w/index.php?title=Danh_d%C3%A1ch_c%C3%A1c_qu%E1%BA%ADn_%E1%BB%9F_Illinois&action=edit&redlink=1) [Quận Cook](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cook,_Illinois) **Dân số**(2010) [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CST](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D_mi%E1%BB%81n_Trung_(B%E1%BA%AFc_M%E1%BB%B9))( [UTC-6](/wiki/UTC-6)) [DST](/wiki/Quy_%C6%B0%E1%BB%9Bc_gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_h%C3%A8)) **CDT**( [UTC-5](/wiki/UTC-5)) **Stickney** là một [làng](/w/index.php?title=L%C3%A0ng_(Hoa_K%E1%BB%B3)&action=edit&redlink=1) thuộc [quận Cook](/wiki/Qu%E1%BA%ADn_Cook,_Illinois), tiểu bang [Illinois](/wiki/Illinois), [Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3). Năm 2010, dân số của làng này là 6786 người. [[1]](#cite_note-1)
## Dân số[
[sửa](/w/index.php?title=Stickney,_Illinois&veaction=edit§ion=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Stickney,_Illinois&action=edit§ion=1)]
Dân số qua các năm:
- Năm 2000: 6148 người.
- Năm 2010: 6786 người.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Stickney,_Illinois&veaction=edit§ion=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Stickney,_Illinois&action=edit§ion=2)] [^](#cite_ref-1) [“2010 Census Gazetteer Files”](http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html). [Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ](/wiki/C%E1%BB%A5c_Th%E1%BB%91ng_k%C3%AA_D%C3%A2n_s%E1%BB%91_Hoa_K%E1%BB%B3). Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.

X-Cache: cp1065 miss (0), cp4009 miss (0), cp4008 frontend miss (0)


text:
Giao lưu kinh nghiệm học tập cùng Tăng Thanh HàThứ tư, ngày 09 tháng tư năm 2014
TT - Chuyên mục “Học cùng sao” trên chuyên trang tuyển sinh của Tuổi Trẻ Online (tuoitre.vn/tuyensinh) tuần này mời bạn đọc, các bạn học sinh … Xem tiếp »Giao lưu kinh nghiệm học tập cùng Tăng Thanh Hà

markdown:
Thứ tư, ngày 09 tháng tư năm 2014
[Giao lưu kinh nghiệm học tập cùng Tăng Thanh Hà](/giao-lưu-kinh-nghiệm-học-tập-cùng-tăng-220500217.html)
TT - Chuyên mục “Học cùng sao” trên chuyên trang tuyển sinh của Tuổi Trẻ Online (tuoitre.vn/tuyensinh) tuần này mời bạn đọc, các bạn học sinh …
[Xem tiếp »Giao lưu kinh nghiệm học tập cùng Tăng Thanh Hà](/giao-lưu-kinh-nghiệm-học-tập-cùng-tăng-220500217.html)

WARC-Truncated: length

P3P: policyref="http://info.yahoo.com/w3c/p3p.xml", CP="CAO DSP COR CUR ADM DEV TAI PSA PSD IVAi IVDi CONi TELo OTPi OUR DELi SAMi OTRi UNRi PUBi IND PHY ONL UNI PUR FIN COM NAV INT DEM CNT STA POL HEA PRE LOC GOV"

X-Frame-Options: SAMEORIGIN

Via: HTTP/1.1 ncache14.global.media.bf1.yahoo.com (MediaFEValidator/1.0), 1.1 ncache14.global.media.bf1.yahoo.com-2:3128 (squid/2.7.STABLE9), 1.1 ncache3.global.media.bf1.yahoo.com:4080 (squid/2.7.STABLE9), http/1.1 yts42.global.media.bf1.yahoo.com (ApacheTrafficServer/4.0.2 [cMsSfW]), http/1.1 r33.ycpi.bf1.yahoo.net (ApacheTrafficServer/4.0.2 [cMsSf ])

X-Media-Gzip: true

Server: ATS

Cache-Control: max-age=0, private