text:
145523 Lulin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Đừng nhầm lẫn với Sao chổi Lulin .
Mục từ "Lulin" dẫn đến bài này. Xin đọc về các nghĩa khác tại Lulin (định hướng).
145523 Lulin (2006 EM67) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 7 tháng 3 năm 2006 bởi Lâm Hoành Khâm (林宏欽) và Diệp Tuyền Chí (葉泉志) tại Đài thiên văn Lộc Lâm[1].
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă “Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (145001)-(150000)”. IAU: Minor Planet Center. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2009.
- ^ Tholen (2007). “Asteroid Absolute Magnitudes”. EAR-A-5-DDR-ASTERMAG-V11.0. Planetary Data System. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2009.

markdown:
# 145523 Lulin
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
*Đừng nhầm lẫn với* [Sao chổi Lulin](/wiki/Sao_ch%E1%BB%95i_Lulin).
Mục từ "Lulin" dẫn đến bài này. Xin đọc về các nghĩa khác tại
[Lulin (định hướng)](/wiki/Lulin_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Khám phá
|
|Khám phá bởi||Lâm Hoành Khâm (林宏欽) và Diệp Tuyền Chí (葉泉志)|
|Nơi khám phá||
|[Tên chỉ định tiểu hành tinh](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh&action=edit&redlink=1) [Tên thay thế](/w/index.php?title=T%C3%AAn_ch%E1%BB%89_%C4%91%E1%BB%8Bnh_t%E1%BA%A1m_th%E1%BB%9Di_trong_thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc&action=edit&redlink=1) [Đặc trưng quỹ đạo](/wiki/Qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o_m%E1%BA%ADt_ti%E1%BA%BFp) [Kỷ nguyên](/wiki/K%E1%BB%B7_nguy%C3%AAn_(thi%C3%AAn_v%C4%83n_h%E1%BB%8Dc))14 tháng 5 năm 2008 [Cận điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Viễn điểm quỹ đạo](/wiki/C%E1%BB%A7ng_%C4%91i%E1%BB%83m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Độ lệch tâm](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_l%E1%BB%87ch_t%C3%A2m_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Chu kỳ quỹ đạo](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Độ bất thường trung bình](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_b%E1%BA%A5t_th%C6%B0%E1%BB%9Dng_trung_b%C3%ACnh) [Độ nghiêng quỹ đạo](/wiki/%C4%90%E1%BB%99_nghi%C3%AAng_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) [Kinh độ của điểm nút lên](/wiki/Kinh_%C4%91%E1%BB%99_c%E1%BB%A7a_%C4%91i%E1%BB%83m_n%C3%BAt_l%C3%AAn) [Acgumen của cận điểm](/wiki/Acgumen_c%E1%BB%A7a_c%E1%BA%ADn_%C4%91i%E1%BB%83m) [Cấp sao tuyệt đối](/wiki/C%E1%BA%A5p_sao_tuy%E1%BB%87t_%C4%91%E1%BB%91i) *(H)* [[2]](#cite_note-Tholen-2) **145523 Lulin** (2006 EM 67) là một [tiểu hành tinh vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) được phát hiện ngày 7 tháng 3 năm 2006 bởi Lâm Hoành Khâm (林宏欽) và Diệp Tuyền Chí (葉泉志) tại [Đài thiên văn Lộc Lâm](/w/index.php?title=%C4%90%C3%A0i_thi%C3%AAn_v%C4%83n_L%E1%BB%99c_L%C3%A2m&action=edit&redlink=1) . [1]
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=145523_Lulin&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=145523_Lulin&action=edit§ion=1)]
- ^
**a** **ă** [“Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (145001)-(150000)”](http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs145001.html). IAU: Minor Planet Center. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2009. **Tholen (2007).** [^](#cite_ref-Tholen_2-0) [“Asteroid Absolute Magnitudes”](http://www.psi.edu/pds/resource/astermag.html). *EAR-A-5-DDR-ASTERMAG-V11.0*. Planetary Data System. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2009.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=145523_Lulin&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=145523_Lulin&action=edit§ion=2)]
|
|

Content-language: vi

Vary: Accept-Encoding,Cookie

Via: 1.1 varnish, 1.1 varnish

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1068 frontend miss (0)

Cache-Control: private, s-maxage=0, max-age=0, must-revalidate

X-Analytics: php=hhvm


text:
5369 Virgiugum
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
5369 Virgiugum là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1238.9330157 ngày (3.39 năm).[1]
Nó được phát hiện ngày 22 tháng 9, 1985.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ “JPL Small-Body Database Browser”. NASA. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2008.

markdown:
# 5369 Virgiugum
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
**5369 Virgiugum** là một [tiểu hành tinh](/wiki/Ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) [vành đai chính](/wiki/V%C3%A0nh_%C4%91ai_ti%E1%BB%83u_h%C3%A0nh_tinh) với [chu kỳ quỹ đạo](/wiki/Chu_k%E1%BB%B3_qu%E1%BB%B9_%C4%91%E1%BA%A1o) là 1238.9330157 ngày (3.39 năm). [[1]](#cite_note-JP:_Small-body_Database_Browser-1)
Nó được phát hiện ngày 22 tháng 9, 1985.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=5369_Virgiugum&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=5369_Virgiugum&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-JP:_Small-body_Database_Browser_1-0) [“JPL Small-Body Database Browser”](http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=5369). [NASA](/wiki/NASA). Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2008.

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache

X-Content-Type-Options: nosniff

Content-Encoding: gzip

X-UA-Compatible: IE=Edge

Content-Type: text/html; charset=UTF-8

Accept-Ranges: bytes

Connection: close

X-Cache: cp1052 miss (0), cp1067 frontend miss (0)


text:
Colorado · Maryland · Washington · West Virginia
Dẫn trước bởi: Lớp Tennessee - Tiếp nối bởi: Lớp South Dakota

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


text:
Chanh tây
Chanh tây hay chanh vàng, là tên gọi thông thường của loài có danh pháp hai phần Citrus limon. Loài này được (Carl von Linné) Nicolaas Laurens Burman cùng các cộng sự miêu tả khoa học đầu tiên năm 1768.[1].
Đây là loài cây thường xanh bản địa của châu Á, và là loại quả màu vàng có hình bầu dục. Nước ép, múi và vỏ, đặc biệt là mùi thơm của nó được dùng làm thực phẩm. Nước chanh chiếm khoảng 5% đến 6% axít citric, làm cho chanh có vị chua. Vị chua đặc trưng của chanh làm nó là một thành phần quan trọng trong thực phẩm.
Về mặt thực vật học, đây là loài lai giữa C. medica và C. aurantium.[2] Mặc dù các tác giả khác cho rằng chanh tây là kết quả lai giữa Citrus medica và Citrus aurantifolia.[3]
Mục lục
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Nguồn gốc cây chanh vẫn là điều bí ẩn, mặc dù cây chanh phát triển đầu tiên ở nam Ấn Độ, bắc Myanma, và Trung Quốc.[4][5] Một nghiên cứu nguồn gốc gen của chanh tây cho thấy rằng nó là loài lai giữa Citrus × aurantium và Citrus limonimedica.[6]
Chanh tây du nhập vào châu Âu ở gần miền Nam Ý vào khoảng thế kỷ 1 trong thời La Mã cổ đại. Tuy nhiên, nó không được trồng rộng rãi. Sau đó, nó được du nhập vào Ba Tư và tiếp sau là Iraq và Ai Cập khoảng năm 700. Loài chanh này được ghi nhận trong văn liệu đầu tiên vào thế kỷ 10 trong một bài luận về nông nghiệp, và được dùng àm cây cảnh trong các khu vườn hồi giáo.[4][5] Nó được phân phối rộng rãi khắp thế giới Ả Rập và vùng Địa Trung Hải vào khoảng năm 1000 và 1150.
Việc trồng trọt ổn định ở châu Âu đã bắt đầu ở Genoa vào giữ thế kỷ 15.[5] Sau đó, nó được du nhập vào châu Mỹ vào năm 1493 khi Christopher Columbus mang hạt chanh đến Hispaniola trên chuyến hành trình của ông. Người Tây Ban Nha chinh phục Tân Thế giới đã giúp phát tán hạt chanh. Nó được sử dụng chủ yếu để làm cây cảnh và cho y học.[5] Trong thế kỷ 18 và 19, chanh được trồng tăng mạnh ở Florida và California.[7]
Năm 1747, các thí nghiệm của James Lind trên các thủy thủ bị bệnh scobat liên quan đến việc thêm vitamin C, cho thấy sự cải thiện đáng kể khi thêm vào khẩu phần ăn của họ bằng nước chanh.[8][9]
Đồng nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]
- Citrus limonum Risso
- Citrus medica subsp. limonum (Risso) Wight & Arn.
- Citrus medica var. limonum (Risso) Lilja
- Citrus medica var. limon L.
Các giống khác[sửa | sửa mã nguồn]
Bonnie Brae thuôn dài, trơn, vỏ mỏng và không hạt;[10] chủ yếu ở San Diego, Hoa Kỳ.[11]
Bush lemon tree, loại mọc dại ở vùng cân nhiệt đới của Úc. Nó rất cứng và có vỏ dày có hương chanh thực sự; vị rất tốt cho nấu ăn. Nó cai khoảng 4m ở những nơi có nắng.
Eureka phát triển quanh năm và rất phổ biến. Đây là loại chanh thường gặp ở siêu thị.[12]
Femminello St. Teresa, hoặc Sorrento[13] bản địa của Ý. Hương vị của loại này rất mạnh trong các dầu chanh. Nó được sử dụng ở rất nhiều dạng khác nhau để làm limoncello.
C. jhambiri (tên tiếng Anh: Jhambiri), có vỏ xù xì, bên ngoài màu vàng và múi rất chua. Nó được sử dụng rộng rãi ở dạng cây gép ở Nam Á.
Lisbon là loại chanh có chất lượngto61t hơn với hàm nược axit cao và nhiều nước, nó rất giống Eureka.
Chanh Meyer là một loại có đặc điểm giống giữa chanh và có thể là cam, và được đặt theo tên của Frank N. Meyer, người đã phát hiện ra nó năm 1908.
Ponderosa lemon có vỏ mỏng và lớn. Nó có thể là một loại lai.
Variegated Pink là một dạng khác của eureka hoặc lisbon.
Verna là một loại của Tây Ban Nha không rõ xuất xứ.
Yen Ben được trồng ở miền Australasia.[14]
Độc tính[sửa | sửa mã nguồn]
Chanh có độc tính nhẹ. Tuy nhiên, giống như tất cả các loài trong chi Citrus, nó chứa tinh dầu và các chất kích thích có thể gây ra các phản ứng da phototoxic (mụn mủ, viêm da) ở những người tiếp xúc với liều lượng cao của các tia cực tím. Nó cũng có thể gây ra một số dị ứng do quá mẫn cảm với chanh.
Bệnh[sửa | sửa mã nguồn]
Loài Aspidiotus nerii là loài gây hại chính, chúng tấn công trái từ khi nó còn nhỏ đến lúc trưởng thành. Loài gây hại đáng chú ý khác là Aonidiella aurantii.
Sản xuất[sửa | sửa mã nguồn]
Ấn Độ là quốc gia sản xuất chanh hàng đầu thế giới chiếm khoảng 16% tổng sản lượng chanh và lime thế giới, theo sau là Mexico (~14.5%), Argentina (~10%), Brazil (~8%) và Tây Ban Nha (~7%).
Giá trị dinh dưỡng[sửa | sửa mã nguồn]
Tính trung bình trong khoảng 3 muỗn canh (50 mL) nước chanh. Chanh để lâu không được giữ lạnh sẽ dễ bị nấm mốc.
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ The Plant List (2010). “Citrus limon”. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.
- ^ Gulsen O. (2001). Citrus+Genotypes+as+Measur&searchid=1&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=HWCIT Lemons: Diversity and Relationships with Selected Citrus Genotypes as Measured with Nuclear Genome Markers (pdf) (bằng tiếng Anh) 126. Journal of the American Society of Horticultural Science. tr. 309-317. Truy cập 14 tháng 7 2011. Đã định rõ hơn một tham số trong
|author1=và
|author=(trợ giúp)
- ^ Bản mẫu:Citar web
- ^ a ă Wright, A. Clifford. “History of Lemonade”. CliffordAWright.com.
- ^ a ă â b “The origins”. limmi.it.
- ^ Gulsen, O.; M. L. Roose (2001). “Lemons: Diversity and Relationships with Selected Citrus Genotypes as Measured with Nuclear Genome Markers”. Journal of the American Society of Horticultural Science 126: 309–317.
- ^ Julia F. Morton (1987). “Fruits of warm climates”. Purdue University. tr. 160–168.
- ^ “Case 3: Naval Medicine: The Fight Against Scurvy”. King's College at London.
- ^ James Lind (1757). A treatise on the scurvy. Second edition. London: A. Millar.
- ^ Spalding, William A. (1885). The orange: its culture in California: With a brief discussion of the lemon, lime, and other citrus fruit. With an appendix on insects injurious to citrus trees, and how to combat them.. Riverside, California: Press and Horticulturist Steam Print. tr. 88
|các trang=hay
|at=dư (trợ giúp). Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2012.
- ^ Carque, Otto (15 tháng 12 năm 2006). Rational Diet: An Advanced Treatise on the Food Question. Los Angeles, California: Kessinger Publishing. tr. 195
|các trang=hay
|at=dư (trợ giúp). ISBN 978-1-4286-4244-7. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2012.
- ^ “Complete List of Four Winds Dwarf Citrus Varieties”. Fourwindsgrowers.com. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2010.
- ^ “Taste of a thousand lemons”. Los Angeles Times. Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2011.
- ^ “New Zealand Citrus”. ceventura.ucdavis.edu. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2010.
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- Phương tiện liên quan tới Citrus limon tại Wikimedia Commons
- Dữ liệu liên quan tới Citrus limon tại Wikispecies
- Vườn thực vật hoàng gia Kew; Đại học Harvard; Australian Plant Name Index (biên tập). “Citrus limon”. International Plant Names Index. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.
- (Purdue University) Morton, Julia F. 1987. "Lemon". pp. 160–168, in Fruits of warm climates. (Julia F. Morton, Miami)
- PlantFiles: Citrus x meyeri 'Meyer'

markdown:
# Chanh tây
|Chanh tây|
|
|![]()
*Citrus limon* [Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Plantae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt) [Angiospermae](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_hoa) [Eudicots](/wiki/Th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_hai_l%C3%A1_m%E1%BA%A7m_th%E1%BA%ADt_s%E1%BB%B1) [Rosids](/wiki/Nh%C3%A1nh_hoa_H%E1%BB%93ng) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Sapindales](/wiki/B%E1%BB%99_B%E1%BB%93_h%C3%B2n) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Rutaceae](/wiki/H%E1%BB%8D_C%E1%BB%ADu_l%C3%BD_h%C6%B0%C6%A1ng) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Citrus](/wiki/Chi_Cam_chanh) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **C. limon** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Citrus limon*
(
[L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9)) [Burm.f.](/w/index.php?title=Nicolaas_Laurens_Burman&action=edit&redlink=1), 1768 **Chanh tây** hay **chanh vàng**, là tên gọi thông thường của loài có [danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *. Loài này được ( Citrus limon* [Carl von Linné](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9)) [Nicolaas Laurens Burman](/w/index.php?title=Nicolaas_Laurens_Burman&action=edit&redlink=1)cùng các cộng sự miêu tả khoa học đầu tiên năm 1768. . [[1]](#cite_note-1)
Đây là loài cây thường xanh bản địa của châu Á, và là loại
[quả](/wiki/Qu%E1%BA%A3) màu vàng có hình bầu dục. Nước ép, múi và vỏ, đặc biệt là mùi thơm của nó được dùng làm thực phẩm. Nước chanh chiếm khoảng 5% đến 6% [axít citric](/wiki/Ax%C3%ADt_citric), làm cho chanh có vị chua. Vị chua đặc trưng của chanh làm nó là một thành phần quan trọng trong thực phẩm.
Về mặt thực vật học, đây là loài lai giữa
*C. medica* và *C. aurantium*. Mặc dù các tác giả khác cho rằng chanh tây là kết quả lai giữa [2] *và* [Citrus medica](/wiki/Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)) *.* [Citrus aurantifolia](/wiki/Chanh_ta) [[3]](#cite_note-gov.au-3)
## Mục lục
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=1)]
Nguồn gốc cây chanh vẫn là điều bí ẩn, mặc dù cây chanh phát triển đầu tiên ở nam Ấn Độ, bắc Myanma, và
[Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c). [[4]](#cite_note-Lemonade-4) Một nghiên cứu nguồn gốc gen của chanh tây cho thấy rằng nó là loài lai giữa [5] [Citrus × aurantium](/w/index.php?title=Citrus_%C3%97_aurantium&action=edit&redlink=1)và [Citrus limonimedica](/wiki/Thanh_y%C3%AAn_(chi_Cam_chanh)). [[6]](#cite_note-6)
Chanh tây du nhập vào
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) ở gần miền Nam [Ý](/wiki/%C3%9D) vào khoảng thế kỷ 1 trong thời [La Mã cổ đại](/wiki/La_M%C3%A3_c%E1%BB%95_%C4%91%E1%BA%A1i). Tuy nhiên, nó không được trồng rộng rãi. Sau đó, nó được du nhập vào [Ba Tư](/wiki/Iran) và tiếp sau là [Iraq](/wiki/Iraq) và [Ai Cập](/wiki/Ai_C%E1%BA%ADp) khoảng năm 700. Loài chanh này được ghi nhận trong văn liệu đầu tiên vào thế kỷ 10 trong một bài luận về nông nghiệp, và được dùng àm cây cảnh trong các khu vườn hồi giáo. [[4]](#cite_note-Lemonade-4) Nó được phân phối rộng rãi khắp thế giới Ả Rập và vùng Địa Trung Hải vào khoảng năm 1000 và 1150. [5]
Việc trồng trọt ổn định ở châu Âu đã bắt đầu ở
[Genoa](/wiki/Genova) vào giữ thế kỷ 15. Sau đó, nó được du nhập vào châu Mỹ vào năm 1493 khi [5] [Christopher Columbus](/wiki/Cristoforo_Colombo)mang hạt chanh đến [Hispaniola](/wiki/Hispaniola)trên chuyến hành trình của ông. Người Tây Ban Nha chinh phục Tân Thế giới đã giúp phát tán hạt chanh. Nó được sử dụng chủ yếu để làm cây cảnh và cho y học. Trong thế kỷ 18 và 19, chanh được trồng tăng mạnh ở [[5]](#cite_note-lemon-5) [Florida](/wiki/Florida)và [California](/wiki/California). [[7]](#cite_note-7)
Năm 1747, các thí nghiệm của
[James Lind](/w/index.php?title=James_Lind_(nh%C3%A0_v%E1%BA%ADt_l%C3%BD)&action=edit&redlink=1) trên các thủy thủ bị [bệnh scobat](/w/index.php?title=B%E1%BB%87nh_scobat&action=edit&redlink=1) liên quan đến việc thêm [vitamin C](/wiki/Vitamin_C), cho thấy sự cải thiện đáng kể khi thêm vào khẩu phần ăn của họ bằng nước chanh. [[8]](#cite_note-8) [[9]](#cite_note-9)
## Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=2)] *Citrus limonum* [Risso](/w/index.php?title=Risso&action=edit&redlink=1) *Citrus medica*subsp. *limonum*(Risso) [Wight](/w/index.php?title=Robert_Wight&action=edit&redlink=1)& [Arn](/w/index.php?title=Arn&action=edit&redlink=1). *Citrus medica*var. *limonum*(Risso) [Lilja](/w/index.php?title=Lilja&action=edit&redlink=1) *Citrus medica*var. *limon* [L.](/wiki/Carl_von_Linn%C3%A9)
## Các giống khác[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=3)] **Bonnie Brae** thuôn dài, trơn, vỏ mỏng và không hạt; chủ yếu ở [10] [San Diego](/wiki/San_Diego), Hoa Kỳ. [[11]](#cite_note-11) **Bush lemon tree**, loại mọc dại ở vùng cân nhiệt đới của Úc. Nó rất cứng và có vỏ dày có hương chanh thực sự; vị rất tốt cho nấu ăn. Nó cai khoảng 4m ở những nơi có nắng. **Eureka** phát triển quanh năm và rất phổ biến. Đây là loại chanh thường gặp ở siêu thị. [[12]](#cite_note-12) **Femminello St. Teresa**, hoặc **Sorrento** bản địa của [13] [Ý](/wiki/%C3%9D). Hương vị của loại này rất mạnh trong các dầu chanh. Nó được sử dụng ở rất nhiều dạng khác nhau để làm [limoncello](/w/index.php?title=Limoncello&action=edit&redlink=1). * (tên tiếng Anh: C. jhambiri* *Jhambiri*), có vỏ xù xì, bên ngoài màu vàng và múi rất chua. Nó được sử dụng rộng rãi ở dạng cây gép ở Nam Á. **Lisbon** là loại chanh có chất lượngto61t hơn với hàm nược axit cao và nhiều nước, nó rất giống Eureka. ** là một loại có đặc điểm giống giữa chanh và có thể là cam, và được đặt theo tên của Frank N. Meyer, người đã phát hiện ra nó năm 1908. Chanh Meyer** ** có vỏ mỏng và lớn. Nó có thể là một loại lai. Ponderosa lemon** **Variegated Pink** là một dạng khác của eureka hoặc lisbon. **Verna** là một loại của Tây Ban Nha không rõ xuất xứ. **Yen Ben** được trồng ở miền Australasia. [[14]](#cite_note-14)
## Độc tính[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=4)]
Chanh có độc tính nhẹ. Tuy nhiên, giống như tất cả các loài trong chi
*Citrus*, nó chứa tinh dầu và các chất kích thích có thể gây ra các phản ứng da phototoxic (mụn mủ, viêm da) ở những người tiếp xúc với liều lượng cao của các tia cực tím. Nó cũng có thể gây ra một số dị ứng do quá mẫn cảm với chanh.
## Bệnh[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=5)]
Loài
*Aspidiotus nerii* là loài gây hại chính, chúng tấn công trái từ khi nó còn nhỏ đến lúc trưởng thành. Loài gây hại đáng chú ý khác là *. Aonidiella aurantii*
## Sản xuất[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=6)]
Ấn Độ là quốc gia sản xuất chanh hàng đầu thế giới chiếm khoảng 16% tổng sản lượng chanh và lime thế giới, theo sau là Mexico (~14.5%), Argentina (~10%), Brazil (~8%) và Tây Ban Nha (~7%).
|10 quốc gia sản xuất chan và Lime hàng đầu – 2007|
|Quốc gia||Sản lượng (
| ![ Flag of India.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/22px-Flag_of_India.svg.png)
![ Flag of India.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Flag_of_India.svg/22px-Flag_of_India.svg.png)
[Ấn Độ](/wiki/%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99) F ![ Flag of Mexico.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Flag_of_Mexico.svg/22px-Flag_of_Mexico.svg.png)
![ Flag of Mexico.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Flag_of_Mexico.svg/22px-Flag_of_Mexico.svg.png)
[México](/wiki/M%C3%A9xico) F ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Flag_of_Argentina.svg/22px-Flag_of_Argentina.svg.png)
[Argentina](/wiki/Argentina) F ![ Flag of Brazil.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Flag_of_Brazil.svg/22px-Flag_of_Brazil.svg.png)
![ Flag of Brazil.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/Flag_of_Brazil.svg/22px-Flag_of_Brazil.svg.png)
[Brasil](/wiki/Brasil) F ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Flag_of_Spain.svg/22px-Flag_of_Spain.svg.png)
[Tây Ban Nha](/wiki/T%C3%A2y_Ban_Nha) F ![ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
![ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg/22px-Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg.png)
[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) F ![ Cờ Hoa Kỳ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/22px-Flag_of_the_United_States.svg.png)
[Hoa Kỳ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Flag_of_Turkey.svg/22px-Flag_of_Turkey.svg.png)
[Thổ Nhĩ Kỳ](/wiki/Th%E1%BB%95_Nh%C4%A9_K%E1%BB%B3) ![ ](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Flag_of_Iran.svg/22px-Flag_of_Iran.svg.png)
[Iran](/wiki/Iran) F ![ Flag of Italy.svg](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Flag_of_Italy.svg/22px-Flag_of_Italy.svg.png)
![ Flag of Italy.svg](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Flag_of_Italy.svg/22px-Flag_of_Italy.svg.png)
[Ý](/wiki/%C3%9D) **World** **13.032.388** F *F*= ước tính của [FAO](/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_L%C6%B0%C6%A1ng_th%E1%BB%B1c_v%C3%A0_N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p_Li%C3%AAn_Hi%E1%BB%87p_Qu%E1%BB%91c), *A*= gộp(có thể gồm số liệu chính thức, bán chính thức hoặc ước tính);
Source:
[Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division](http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor)
## Giá trị dinh dưỡng[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=7)]
Tính trung bình trong khoảng 3 muỗn canh (50 mL) nước chanh. Chanh để lâu không được giữ lạnh sẽ dễ bị
[nấm mốc](/w/index.php?title=N%E1%BA%A5m_m%E1%BB%91c&action=edit&redlink=1).
|
|
|121 kJ (29 kcal)
||9.32 g
||Đường
||2.50 g
||2.8 g
||0.30 g
||1.10 g
|1) |0.040 mg (3%)
|2) |0.020 mg (1%)
|3) |0.100 mg (1%)
|5) |0.190 mg (4%)
|6 |0.080 mg (6%)|
|
|9) [Vitamin C](/wiki/Vitamin_C) [Canxi](/wiki/Canxi) [Sắt](/wiki/S%E1%BA%AFt) [Magie](/wiki/Magie) [Phospho](/wiki/Phospho) [Kali](/wiki/Kali) [Kẽm](/wiki/K%E1%BA%BDm) [lượng hấp thụ hàng ngày](/w/index.php?title=L%C6%B0%E1%BB%A3ng_h%E1%BA%A5p_th%E1%BB%A5_h%C3%A0ng_ng%C3%A0y&action=edit&redlink=1)của người lớn.
Nguồn:
[Cơ sở dữ liệu USDA](http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/)
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=8) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=8)]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=9) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=9)] **The Plant List (2010).** [^](#cite_ref-1) [“](http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-28100570). Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013. *Citrus limon*” **Gulsen O. (2001).** [^](#cite_ref-ashspublications_2-0) [(pdf) (bằng tiếng Anh)](http://journal.ashspublications.org/cgi/reprint/126/3/309?maxtoshow=&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=Lemons%3A+Diversity+and+Relationships+with+Selected+) *Citrus*+Genotypes+as+Measur&searchid=1&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=HWCIT *Lemons: Diversity and Relationships with Selected*Citrus *Genotypes as Measured with Nuclear Genome Markers* **126**. Journal of the American Society of Horticultural Science. tr. 309-317. Truy cập 14 tháng 7 2011. Đã định rõ hơn một tham số trong
|author1=và
|author=(
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#redundant_parameters)) [^](#cite_ref-gov.au_3-0) [Bản mẫu:Citar web](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Citar_web&action=edit&redlink=1)
- ^
**a** [Wright, A. Clifford.](#cite_ref-Lemonade_4-1) **ă** [“History of Lemonade”](http://www.cliffordawright.com/history/lemonade.html). CliffordAWright.com.
- ^
**a** **ă** **â** **b** [“The origins”](http://www.limmi.it/en/encyclopaedia/history/origins-and-history/78-le-origini). limmi.it. **Gulsen, O.; M. L. Roose (2001). “Lemons: Diversity and Relationships with Selected** [^](#cite_ref-6) *Citrus*Genotypes as Measured with Nuclear Genome Markers”. *Journal of the American Society of Horticultural Science* **126**: 309–317. **Julia F. Morton (1987).** [^](#cite_ref-7) [“Fruits of warm climates”](http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/lemon.html#Description). Purdue University. tr. 160–168. [^](#cite_ref-8) [“Case 3: Naval Medicine: The Fight Against Scurvy”](http://www.kcl.ac.uk/depsta/iss/library/speccoll/exhibitions/skilsail/scurv.html). King's College at London. **James Lind (1757).** [^](#cite_ref-9) *A treatise on the scurvy. Second edition*. London: A. Millar. **Spalding, William A. (1885).** [^](#cite_ref-10) [.](http://books.google.com/books?id=_l1EAAAAYAAJ&dq=Bonnie%20Brae%20lemon&pg=PA88#v=onepage&q=Bonnie%20Brae%20lemon&f=false) *The orange: its culture in California: With a brief discussion of the lemon, lime, and other citrus fruit. With an appendix on insects injurious to citrus trees, and how to combat them.* [Riverside, California](/wiki/Riverside,_California): Press and Horticulturist Steam Print. tr. 88
|các trang=hay
|at=dư (
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#extra_pages)). Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2012. **Carque, Otto (15 tháng 12 năm 2006).** [^](#cite_ref-11) [.](http://books.google.com/books?id=zDjmYpZGh_4C&lpg=PA195&dq=Bonnie%20Brae%20lemon&pg=PA195#v=onepage&q=Bonnie%20Brae%20lemon&f=false) *Rational Diet: An Advanced Treatise on the Food Question* [Los Angeles, California](/wiki/Los_Angeles): [Kessinger Publishing](/w/index.php?title=Kessinger_Publishing&action=edit&redlink=1). tr. 195
|các trang=hay
|at=dư (
[trợ giúp](//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors#extra_pages)). [ISBN](/wiki/ISBN) [978-1-4286-4244-7](/wiki/%C4%90%E1%BA%B7c_bi%E1%BB%87t:Ngu%E1%BB%93n_s%C3%A1ch/978-1-4286-4244-7). Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2012. [^](#cite_ref-12) [“Complete List of Four Winds Dwarf Citrus Varieties”](http://www.fourwindsgrowers.com/our-citrus-trees/lemon/principal-lemon-varieties.html). Fourwindsgrowers.com. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2010. [^](#cite_ref-latimes_13-0) [“Taste of a thousand lemons”](http://www.latimes.com/features/la-fo-limoncello8sep08,0,771590.story). [Los Angeles Times](/wiki/Los_Angeles_Times). Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2011. [^](#cite_ref-14) [“New Zealand Citrus”](http://ceventura.ucdavis.edu/ben/citrus/misc/new_zealand.htm). ceventura.ucdavis.edu. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2010.
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&veaction=edit&vesection=10) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Chanh_t%C3%A2y&action=edit§ion=10)]
Phương tiện liên quan tới
[Citrus limon](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Citrus_limon)tại [Wikimedia Commons](/wiki/Wikimedia_Commons)
Dữ liệu liên quan tới
[Citrus limon](//species.wikimedia.org/wiki/Citrus_limon)tại [Wikispecies](/wiki/Wikispecies) [Vườn thực vật hoàng gia Kew](/wiki/V%C6%B0%E1%BB%9Dn_th%E1%BB%B1c_v%E1%BA%ADt_ho%C3%A0ng_gia_Kew); [Đại học Harvard](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%8Dc_Harvard); [Australian Plant Name Index](/wiki/Australian_Plant_Name_Index)(biên tập). [“Citrus limon”](http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=941312-1). *. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.* [International Plant Names Index](/wiki/International_Plant_Names_Index) [(Purdue University)](http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/lemon.html) [Morton, Julia F.](/w/index.php?title=Julia_Morton&action=edit&redlink=1)1987. "Lemon". pp. 160–168, in *Fruits of warm climates*. (Julia F. Morton, Miami) [PlantFiles: Citrus x meyeri 'Meyer'](http://davesgarden.com/pf/go/49905/)

X-Cache: cp1055 hit (1), cp1065 frontend miss (0)


text:
Elaenia gigas
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Elaenia gigas là một loài chim trong họ Tyrannidae.[2]
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ BirdLife International (2012). “Elaenia gigas”. Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013.
- ^ Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.

markdown:
*Elaenia gigas*
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|Elaenia gigas
|
|[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Giới](/wiki/Gi%E1%BB%9Bi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *regnum*) [Animalia](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt) [Ngành](/wiki/Ng%C3%A0nh_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *phylum*) [Chordata](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt_c%C3%B3_d%C3%A2y_s%E1%BB%91ng) [Lớp](/wiki/L%E1%BB%9Bp_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *class*) [Aves](/wiki/Chim) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) [Passeriformes](/wiki/B%E1%BB%99_S%E1%BA%BB) [Họ](/wiki/H%E1%BB%8D_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *familia*) [Tyrannidae](/wiki/Tyrannidae) [Chi](/wiki/Chi_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *genus*) [Elaenia](/wiki/Elaenia) [Loài](/wiki/Lo%C3%A0i)( *species*) **E. gigas** [Danh pháp hai phần](/wiki/Danh_ph%C3%A1p_hai_ph%E1%BA%A7n) *Elaenia gigas* [Sclater](/wiki/Philip_Sclater), 1871 * là một loài Elaenia gigas* [chim](/wiki/Chim)trong họ [Tyrannidae](/wiki/Tyrannidae). [[2]](#cite_note-2)
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=Elaenia_gigas&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Elaenia_gigas&action=edit§ion=1)] [^](#cite_ref-1) [BirdLife International](/wiki/BirdLife_International)(2012). [“](http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22699283). *Elaenia gigas*” *.* [Sách đỏ IUCN các loài bị đe dọa.](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN)Phiên bản 2013.2 [Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế](/wiki/Li%C3%AAn_minh_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF). Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013. **Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, C. L. Wood, and D. Roberson (2012).** [^](#cite_ref-2) [“The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.”](http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist). Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Lưu Thiếu Kỳ
Bản mẫu:Chinese-name Lưu Thiếu Kỳ （chữ Hán: 刘少奇, bính âm: líu shào qí; 24 tháng 11 năm 1898 - 12 tháng 11 năm 1969), là một trong những lãnh đạo hàng đầu của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, nhà cách mạng giai cấp vô sản (无产阶级革命家), chính trị gia và cũng là một lí luận gia. Ông từng là Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (1959-68), Phó Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc (1956-66).
Trong cuộc Cách mạng Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]
Trong cuộc Đại Cách mạng văn hóa vô sản, ông bị Khang Sinh, Giang Thanh vu cáo "phản bội, nội gian", "tay sai của đế quốc xét lại, Quốc Dân Đảng"
Tại Hội nghị Trung ương 12 khoá 8 họp tại Bắc Kinh từ 13 đến 31-10-1968[1] do Mao Trạch Đông chủ trì hội nghị, thông qua báo cáo thẩm tra về "tội ác" của Lưu Thiếu Kỳ do Giang Thanh đệ trình. Dưới sức ép của Mao-Lâm, bằng cách giơ tay biểu quyết, Hội nghị "nhất trí thông qua nghị quyết vĩnh viễn khai trừ Lưu Thiếu Kỳ ra khỏi Đảng",[2]
Nơi cuối cùng giam giữ Lưu Thiếu Kỳ là kho bạc của một ngân hàng có từ trước năm 1949, 6 giờ 40 phút sáng 12-11-1969, Lưu Thiếu Kỳ qua đời trong tình trạng không được cấp cứu. Thi thể ông được bí mật đưa đi hoả táng, dưới cái tên "Lưu Vệ Hoàng, không nghề nghiệp".
Sau năm, 1980 được xem xét lại toàn diện và khôi phục lại tất cả danh dự.
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ Trong 97 uỷ viên Trung ương khoá 8 có 10 người chết, 47 người bị đánh đổ, chỉ còn 40 người đến họp. Mao đã cho bổ sung thêm 10 uỷ viên dự khuyết lên chính thức, cho đủ quá bán hợp lệ (50/97)
- ^ Chỉ có một phụ nữ không giơ tay: Bà Trần Thiếu Mẫn, uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Tổng Công hội Trung Quốc.

markdown:
# Lưu Thiếu Kỳ
|Lưu Thiếu Kỳ|
|
|![]()
[Mao Trạch Đông](/wiki/Mao_Tr%E1%BA%A1ch_%C4%90%C3%B4ng) [Lý Tiên Niệm](/wiki/L%C3%BD_Ti%C3%AAn_Ni%E1%BB%87m)(1983) [Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_h%E1%BB%99i_%C4%91%E1%BA%A1i_bi%E1%BB%83u_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_to%C3%A0n_qu%E1%BB%91c_(Trung_Qu%E1%BB%91c)) [Bắc Kinh](/wiki/B%E1%BA%AFc_Kinh)At-large [Đảng Cộng sản Trung Quốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c) [24 tháng 11](/wiki/24_th%C3%A1ng_11), [1898](/wiki/1898) [Ninh Hương](/wiki/Ninh_H%C6%B0%C6%A1ng), [Hồ Nam](/wiki/H%E1%BB%93_Nam), [Đại Thanh](/wiki/%C4%90%E1%BA%A1i_Thanh) [12 tháng 11](/wiki/12_th%C3%A1ng_11), [1969](/wiki/1969)(70 tuổi) [Khai Phong](/wiki/Khai_Phong), [Hà Nam](/wiki/H%C3%A0_Nam), [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) [Lưu Nguyên](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Nguy%C3%AAn&action=edit&redlink=1) [Liu Ting](/w/index.php?title=Liu_Ting&action=edit&redlink=1)
|
|Bài viết này có chứa các Nếu không được
|Liu Shaoqi|
|
|[劉](//vi.wiktionary.org/wiki/%E5%8A%89) [少](//vi.wiktionary.org/wiki/%E5%B0%91) [奇](//vi.wiktionary.org/wiki/%E5%A5%87) [Giản thể](/wiki/Gi%E1%BA%A3n_th%E1%BB%83): [刘](//vi.wiktionary.org/wiki/%E5%88%98) [少](//vi.wiktionary.org/wiki/%E5%B0%91) [奇](//vi.wiktionary.org/wiki/%E5%A5%87)
|
|[Quan thoại](/wiki/Quan_tho%E1%BA%A1i) [Bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m): [Wade-Giles](/wiki/Wade-Giles): [Bản mẫu:Chinese-name](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:Chinese-name&action=edit&redlink=1) **Lưu Thiếu Kỳ** （ [chữ Hán](/wiki/Ch%E1%BB%AF_H%C3%A1n): 刘少奇, [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): *líu shào qí*; [24 tháng 11](/wiki/24_th%C3%A1ng_11) năm [1898](/wiki/1898) - [12 tháng 11](/wiki/12_th%C3%A1ng_11) năm [1969](/wiki/1969)), là một trong những lãnh đạo hàng đầu của [Đảng Cộng sản Trung Quốc](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_C%E1%BB%99ng_s%E1%BA%A3n_Trung_Qu%E1%BB%91c), [Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa), nhà cách mạng giai cấp vô sản (无产阶级革命家), chính trị gia và cũng là một lí luận gia. Ông từng là [Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa](/wiki/Ch%E1%BB%A7_t%E1%BB%8Bch_C%E1%BB%99ng_h%C3%B2a_Nh%C3%A2n_d%C3%A2n_Trung_Hoa) (1959-68), Phó Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc (1956-66).
|
|![]()
|
|Bài viết hoặc đoạn này cần thêm
Những nội dung không có nguồn có thể bị
## Trong cuộc Cách mạng Văn hóa[
[sửa](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3&action=edit§ion=1)]
Trong cuộc
[Đại Cách mạng văn hóa vô sản](/wiki/C%C3%A1ch_m%E1%BA%A1ng_v%C4%83n_h%C3%B3a), ông bị Khang Sinh, Giang Thanh vu cáo "phản bội, nội gian", "tay sai của đế quốc xét lại, Quốc Dân Đảng"
Tại Hội nghị Trung ương 12 khoá 8 họp tại Bắc Kinh từ 13 đến 31-10-1968
do Mao Trạch Đông chủ trì hội nghị, thông qua báo cáo thẩm tra về "tội ác" của Lưu Thiếu Kỳ do Giang Thanh đệ trình. Dưới sức ép của Mao-Lâm, bằng cách giơ tay biểu quyết, Hội nghị "nhất trí thông qua nghị quyết vĩnh viễn khai trừ Lưu Thiếu Kỳ ra khỏi Đảng", [1] [[2]](#cite_note-2)
Nơi cuối cùng giam giữ Lưu Thiếu Kỳ là kho bạc của một ngân hàng có từ trước năm 1949, 6 giờ 40 phút sáng 12-11-1969, Lưu Thiếu Kỳ qua đời trong tình trạng không được cấp cứu. Thi thể ông được bí mật đưa đi hoả táng, dưới cái tên "Lưu Vệ Hoàng, không nghề nghiệp".
Sau năm, 1980 được xem xét lại toàn diện và khôi phục lại tất cả danh dự.
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=L%C6%B0u_Thi%E1%BA%BFu_K%E1%BB%B3&action=edit§ion=2)] **Trong 97 uỷ viên Trung ương khoá 8 có 10 người chết, 47 người bị đánh đổ, chỉ còn 40 người đến họp. Mao đã cho bổ sung thêm 10 uỷ viên dự khuyết lên chính thức, cho đủ quá bán hợp lệ (50/97)** [^](#cite_ref-1) **Chỉ có một phụ nữ không giơ tay: Bà Trần Thiếu Mẫn, uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Tổng Công hội Trung Quốc.** [^](#cite_ref-2)
|
|

X-Cache: cp1066 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Namborn
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Namborn là một đô thị thuộc huyện Sankt Wendel,bang Saarland, Đức. Đô thị Namborn có diện tích 26 kilômét vuông, dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 7397 người. Namborn có cự ly khoảng 7 km về phía bắc của Sankt Wendel, và 25 km về phía tây nam của Idar-Oberstein.
Bản mẫu:Đô thị của Sankt Wendel

markdown:
# Namborn
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
|![]()
|
|Bài viết hoặc đoạn này cần thêm
Những nội dung không có nguồn có thể bị
|
|Namborn
|
|Huy hiệu |
|Vị trí
|
|Hành chính
|
|[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Saarland](/wiki/Saarland) [Huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Sankt Wendel](/wiki/Sankt_Wendel_(huy%E1%BB%87n)) **Phân chia Địa phương** [Thị trưởng](/wiki/Burgomaster) [SPD](/wiki/%C4%90%E1%BA%A3ng_D%C3%A2n_ch%E1%BB%A7_X%C3%A3_h%E1%BB%99i_%C4%90%E1%BB%A9c)) **Số liệu thống kê cơ bản** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(31/12/2006)* [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Các thông tin khác** [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)/ [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)/ [+2](/wiki/UTC%2B2)) [Biển số xe](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Mã bưu chính](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c) [Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Website](/wiki/Website) [www.namborn.de](http://www.namborn.de/) **Namborn** là một đô thị thuộc [huyện Sankt Wendel](/wiki/Sankt_Wendel_(huy%E1%BB%87n)),bang [Saarland](/wiki/Saarland), [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c). Đô thị Namborn có [diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) 26 [kilômét vuông](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng), [dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) thời điểm ngày [31 tháng 12](/wiki/31_th%C3%A1ng_12) năm [2006](/wiki/2006) là 7397 người. Namborn có cự ly khoảng 7 km về phía bắc của [Sankt Wendel](/w/index.php?title=Sankt_Wendel&action=edit&redlink=1), và 25 km về phía tây nam của [Idar-Oberstein](/wiki/Idar-Oberstein). [Bản mẫu:Đô thị của Sankt Wendel](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_Sankt_Wendel&action=edit&redlink=1)
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Namborn&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Namborn&action=edit§ion=1)]
|
|![]()

X-Cache: cp1053 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Nucleariida
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Nucleariids là một nhóm amip[1] với các chân giả sống chủ yếu trong đất và nước ngọt. Chúng được phân biệt với nhóm vampyrellida rất giống chúng chủ yếu bởi mitochondria với crista dạng đĩa.
Phân loại học[sửa | sửa mã nguồn]
Nucleariida thuộc là các opisthokont,[2] nhánh lớn này bao gồm động vật, nấm và các nhóm nhỏ hơn. Nhiều nghiên cứu đã xếp nucleariida là một nhóm chị/em với nấm.[3][4]
Một trong các quan điểm về các giới lớn và các nhóm thân cây của chúng.[5]
- Các chi
Nhóm này gồm các chi:
- Nuclearia[2] và Micronuclearia.
- Các chi khác: Rabdiophrys, Pinaciophora, và Pompholyxophrys, là những dạng sống trong môi trường nước ngọt với vỏ silic rỗng hoặc có gai. Các chi nhày trước đây nằm trong heliozoa với tên gọi Rotosphaerida.
Theo một bài báo năm 2009, Fonticula là một opisthokont và có quan hệ gần với Nuclearia hơn là với nấm.[6]
Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]
Nucleariida là các sinh vật thường rất nhỏ với kích thước tối đa khoảng 50 μm.
Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ PMID 11411837 (PubMed)
Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
- ^ a ă Yoshida M, Nakayama T, Inouye I (January năm 2009). “Nuclearia thermophila sp. nov. (Nucleariidae), a new nucleariid species isolated from Yunoko Lake in Nikko (Japan)”. European journal of protistology 45 (2): 147–155. doi:10.1016/j.ejop.2008.09.004. PMID 19157810.
- ^ Steenkamp, E.T.; Wright, J.; Baldauf, S.L. (2006). “The Protistan Origins of Animals and Fungi”. Molecular Biology and Evolution 23 (1): 93–106. doi:10.1093/molbev/msj011. PMID 16151185.
- ^ Shalchian-Tabrizi K, Minge MA, Espelund M, et al (2008). “Multigene phylogeny of choanozoa and the origin of animals”. Trong Aramayo, Rodolfo. PLoS ONE 3 (5): e2098. doi:10.1371/journal.pone.0002098. PMC 2346548. PMID 18461162
- ^ Cây phát sinh chủng loài dựa vào:
- Eichinger L.; Pachebat J.A.; Glöckner G.; Rajandream M.A.; Sucgang R.; Berriman M.; Song J.; Olsen R.; Szafranski K.; Xu Q.; và ctv. (2005). “The genome of the social amoeba Dictyostelium discoideum”. Nature 435 (7038): 43–57. doi:10.1038/nature03481. PMID 15875012.
- Steenkamp E.T.; Wright J.; Baldauf S.L. (2006). “The Protistan Origins of Animals and Fungi”. Molecular Biology and Evolution 23 (1): 93–106. doi:10.1093/molbev/msj011. PMID 16151185.
- ^ Matthew W. Brown, Frederick W. Spiegel and Jeffrey D. Silberman (2009). “Phylogeny of the "Forgotten" Cellular Slime Mold, Fonticula alba, Reveals a Key Evolutionary Branch within Opisthokonta”. Molecular Biology and Evolution 26 (12): 2699–2709. doi:10.1093/molbev/msp185. PMID 19692665

markdown:
# Nucleariida
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|Nucleariida|
|
|![]()
[Phân loại khoa học](/wiki/Ph%C3%A2n_lo%E1%BA%A1i_sinh_h%E1%BB%8Dc) [Vực](/wiki/V%E1%BB%B1c_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *domain*) [Eukarya](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_nh%C3%A2n_chu%E1%BA%A9n) [Opisthokont](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_l%C3%B4ng_roi_sau) [Bộ](/wiki/B%E1%BB%99_(sinh_h%E1%BB%8Dc))( *ordo*) **Nucleariida** **Nucleariids** là một nhóm [amip](/wiki/Amip) với các chân giả sống chủ yếu trong đất và nước ngọt. Chúng được phân biệt với nhóm [1] [vampyrellida](/w/index.php?title=Vampyrellida&action=edit&redlink=1)rất giống chúng chủ yếu bởi [mitochondria](/w/index.php?title=Mitochondria&action=edit&redlink=1)với [crista](/w/index.php?title=Crista&action=edit&redlink=1)dạng đĩa.
## Phân loại học[
[sửa](/w/index.php?title=Nucleariida&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nucleariida&action=edit§ion=1)]
Nucleariida thuộc là các
[opisthokont](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt_l%C3%B4ng_roi_sau), nhánh lớn này bao gồm [2] [động vật](/wiki/%C4%90%E1%BB%99ng_v%E1%BA%ADt), [nấm](/wiki/N%E1%BA%A5m)và các nhóm nhỏ hơn. Nhiều nghiên cứu đã xếp nucleariida là một nhóm chị/em với nấm. [[3]](#cite_note-Steenkamp2006-3) [[4]](#cite_note-tabrizi-4)
|
|
|
|
Một trong các quan điểm về các giới lớn và các nhóm thân cây của chúng.
[[5]](#cite_note-Stem_group_kingdoms-5)
- Các chi
Nhóm này gồm các chi:
[Nuclearia](/w/index.php?title=Nuclearia&action=edit&redlink=1) và [[2]](#cite_note-pmid19157810-2) *.* [Micronuclearia](/w/index.php?title=Micronuclearia&action=edit&redlink=1)
- Các chi khác:
*,* [Rabdiophrys](/w/index.php?title=Rabdiophrys&action=edit&redlink=1) *, và* [Pinaciophora](/w/index.php?title=Pinaciophora&action=edit&redlink=1) *, là những dạng sống trong môi trường nước ngọt với vỏ silic rỗng hoặc có gai. Các chi nhày trước đây nằm trong* [Pompholyxophrys](/w/index.php?title=Pompholyxophrys&action=edit&redlink=1) [heliozoa](/w/index.php?title=Heliozoa&action=edit&redlink=1)với tên gọi Rotosphaerida.
Theo một bài báo năm 2009,
* là một opisthokont và có quan hệ gần với Fonticula* *Nuclearia*hơn là với nấm. [[6]](#cite_note-6)
## Đặc điểm[
[sửa](/w/index.php?title=Nucleariida&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nucleariida&action=edit§ion=2)]
Nucleariida là các sinh vật thường rất nhỏ với kích thước tối đa khoảng 50 μm.
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=Nucleariida&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=Nucleariida&action=edit§ion=3)] [^](#cite_ref-1) [PMID 11411837](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11411837?dopt=Abstract)( [PubMed](http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=retrieve&db=pubmed&list_uids=11411837&dopt=Abstract))
Citation will be completed automatically in a few minutes.
[Jump the queue](http://toolserver.org/~verisimilus/Bot/DOI_bot/doibot.php?pmid=11411837)or [expand by hand](http://en.wikipedia.org/w/index.php?preload=Template:Cite_pmid/preload&editintro=Template:Cite_pmid/editintro&action=edit&title=Template:cite_pmid/11411837)
- ^
**a** [Yoshida M, Nakayama T, Inouye I (January năm 2009).](#cite_ref-pmid19157810_2-1) **ă** [“Nuclearia thermophila sp. nov. (Nucleariidae), a new nucleariid species isolated from Yunoko Lake in Nikko (Japan)”](http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0932-4739(08)00080-1). *European journal of protistology* **45**(2): 147–155. [doi](/wiki/DOI): [10.1016/j.ejop.2008.09.004](http://dx.doi.org/10.1016%2Fj.ejop.2008.09.004). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19157810](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19157810). **Steenkamp, E.T.; Wright, J.; Baldauf, S.L. (2006). “The Protistan Origins of Animals and Fungi”.** [^](#cite_ref-Steenkamp2006_3-0) *Molecular Biology and Evolution* **23**(1): 93–106. [doi](/wiki/DOI): [10.1093/molbev/msj011](http://dx.doi.org/10.1093%2Fmolbev%2Fmsj011). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16151185](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16151185). **Shalchian-Tabrizi K, Minge MA, Espelund M,** [^](#cite_ref-tabrizi_4-0) *et al*(2008). [“Multigene phylogeny of choanozoa and the origin of animals”](http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0002098). Trong Aramayo, Rodolfo. *PLoS ONE* **3**(5): e2098. [doi](/wiki/DOI): [10.1371/journal.pone.0002098](http://dx.doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0002098). [PMC](/wiki/PubMed_Central) [2346548](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2346548). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [18461162](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18461162) **Cây phát sinh chủng loài dựa vào:** [^](#cite_ref-Stem_group_kingdoms_5-0)
- Eichinger L.; Pachebat J.A.; Glöckner G.; Rajandream M.A.; Sucgang R.; Berriman M.; Song J.; Olsen R.; Szafranski K.; Xu Q.; và ctv. (2005). “The genome of the social amoeba
*”.* [Dictyostelium](/w/index.php?title=Dictyostelium&action=edit&redlink=1)discoideum *Nature* **435**(7038): 43–57. [doi](/wiki/DOI): [10.1038/nature03481](http://dx.doi.org/10.1038%2Fnature03481). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [15875012](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15875012).
- Steenkamp E.T.; Wright J.; Baldauf S.L. (2006). “The Protistan Origins of Animals and Fungi”.
*Molecular Biology and Evolution* **23**(1): 93–106. [doi](/wiki/DOI): [10.1093/molbev/msj011](http://dx.doi.org/10.1093%2Fmolbev%2Fmsj011). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [16151185](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16151185).
- Eichinger L.; Pachebat J.A.; Glöckner G.; Rajandream M.A.; Sucgang R.; Berriman M.; Song J.; Olsen R.; Szafranski K.; Xu Q.; và ctv. (2005). “The genome of the social amoeba
**Matthew W. Brown, Frederick W. Spiegel and Jeffrey D. Silberman (2009). “Phylogeny of the "Forgotten" Cellular Slime Mold, Fonticula alba, Reveals a Key Evolutionary Branch within Opisthokonta”.** [^](#cite_ref-6) *Molecular Biology and Evolution* **26**(12): 2699–2709. [doi](/wiki/DOI): [10.1093/molbev/msp185](http://dx.doi.org/10.1093%2Fmolbev%2Fmsp185). [PMID](/wiki/%C4%90%E1%BB%8Bnh_danh_PubMed) [19692665](//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19692665)
|
|

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


text:
Rödern
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Tọa độ: 49°56′53″B 7°26′57″Đ / 49,94806°B 7,44917°Đ
Rödern là một đô thị ở huyện Rhein-Hunsrück bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức.
Tọa độ: 49°56′53″B 7°26′57″Đ / 49,94806°B 7,44917°Đ / 49.94806; 7.44917
Rödern là một đô thị ở huyện Rhein-Hunsrück bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức.

markdown:
# Rödern
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
[Tọa độ](/wiki/H%E1%BB%87_t%E1%BB%8Da_%C4%91%E1%BB%99_%C4%91%E1%BB%8Ba_l%C3%BD): [49°56′53″B 7°26′57″Đ / 49,94806°B 7,44917°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=R%C3%B6dern¶ms=49_56_53_N_7_26_57_E_type:city(212)_region:DE-RP)
|
|Rödern
|
|Huy hiệu |
|Vị trí
|
|Hành chính
|
|[Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c) [Bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Rheinland-Pfalz](/wiki/Rheinland-Pfalz) [Huyện](/wiki/Huy%E1%BB%87n_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Verbandsgemeinde](/w/index.php?title=Verbandsgemeinde&action=edit&redlink=1) [Thị trưởng](/wiki/Burgomaster) **Số liệu thống kê cơ bản** [Diện tích](/wiki/Di%E1%BB%87n_t%C3%ADch) [Cao độ](/wiki/Cao_%C4%91%E1%BB%99) [Dân số](/wiki/D%C3%A2n_s%E1%BB%91) *(31/12/2006)* [Mật độ](/wiki/M%E1%BA%ADt_%C4%91%E1%BB%99_d%C3%A2n_s%E1%BB%91) **Các thông tin khác** [Múi giờ](/wiki/M%C3%BAi_gi%E1%BB%9D) [CET](/wiki/Gi%E1%BB%9D_Trung_%C3%82u)/ [CEST](/wiki/Gi%E1%BB%9D_m%C3%B9a_H%C3%A8_Trung_%C3%82u)( [UTC+1](/wiki/UTC%2B1)/ [+2](/wiki/UTC%2B2)) [Biển số xe](/w/index.php?title=Bi%E1%BB%83n_s%E1%BB%91_xe_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) [Mã bưu chính](/wiki/Danh_s%C3%A1ch_m%C3%A3_b%C6%B0u_ch%C3%ADnh_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c) [Mã vùng](/w/index.php?title=M%C3%A3_v%C3%B9ng_%E1%BB%9F_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) **Rödern** là một [đô thị](/w/index.php?title=%C4%90%C3%B4_th%E1%BB%8B_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c&action=edit&redlink=1) ở [huyện](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Rhein-Hunsrück](/wiki/Rhein-Hunsr%C3%BCck) [bang](/wiki/Bang_c%E1%BB%A7a_%C4%90%E1%BB%A9c) [Rheinland-Pfalz](/wiki/Rheinland-Pfalz), phía tây nước [Đức](/wiki/%C4%90%E1%BB%A9c).
## Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=R%C3%B6dern&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=R%C3%B6dern&action=edit§ion=1)]
|
|![]()

X-Cache: cp1065 miss (0), cp1066 frontend miss (0)


text:
Mê Kông
Sông Mê Kông là một trong những con sông lớn nhất trên thế giới, bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy qua Lào, Myanma, Thái Lan, Campuchia và đổ ra Biển Đông ở Việt Nam.
Tính theo độ dài đứng thứ 12 (thứ 7 tại châu Á), còn tính theo lưu lượng nước đứng thứ 10 trên thế giới (lưu lượng hàng năm đạt khoảng 475 triệu m³). Lưu lượng trung bình 13.200 m³/s, vào mùa nước lũ có thể lên tới 30.000 m³/s. Lưu vực của nó rộng khoảng 795.000 km² (theo số liệu của Ủy ban sông Mê Kông) hoặc hơn 810.000 km² (theo số liệu của Encyclopaedia Britannica 2004). Sông này xuất phát từ vùng núi cao tỉnh Thanh Hải, băng qua Tây Tạng theo suốt chiều dài tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), qua các nước Myanma, Thái Lan, Lào, Campuchia trước khi vào Việt Nam. Các quốc gia kể trên (trừ Trung Quốc) nằm trong Ủy ban sông Mê Kông. Giao thông bằng đường thủy trên sông Mê Kông gặp nhiều khó khăn do dòng chảy bị thay đổi nhiều theo mùa, các đoạn chảy xiết và các thác nước cao. So với tiềm năng to lớn nếu được khai thác đúng mức, hiện nay, chỉ một phần nhỏ của sông được dùng trong việc dẫn thủy nhập điền và tạo năng lực thủy điện. Tuy nhiên lưu lượng và nhịp độ nước lũ ban phát nhiều lợi ích: biên độ dao động cao (sai biệt khoảng 30 lần giữa mùa hạn và mùa nước lũ) đem lại nhiều tốt đẹp cho lối canh tác ruộng lúa ngập cho nhiều vùng rộng lớn.
Đặc điểm thủy năng nổi bật của sông Mê Kông là vai trò diều lượng dòng nước bởi hồ Tonlé Sap - hồ thiên nhiên lớn nhất Đông Nam Á - người Việt thường gọi là "Biển Hồ" [1].
Mục lục
Dòng chảy[sửa | sửa mã nguồn]
Người Tây Tạng cho rằng thượng nguồn sông Mê Kông chia ra hai nhánh: nhánh tây bắc (Dzanak chu) và nhánh bắc (Dzakar chu). Nhánh tây bắc được biết đến nhiều hơn, vị thế gần đèo Lungmug với chiều dài 87,75 km. Nhánh bắc chảy xuống từ rặng núi Guosongmucha. Nhánh này, từ độ cao 5224 m - kinh tuyến đông 94°41'44", vĩ tuyến bắc 33°42'41"[2], gồm hai nhánh phụ có chiều dài 91,12 km và 89,76 km[3]. Đầu nguồn của dòng sông đến nay đã được xác định rõ qua những cuộc thám hiểm gần đây. Năm 1994, một phái đoàn Trung Quốc và Nhật Bản đã đến nguồn phía Bắc đồng lúc phái đoàn Pháp, do M. Peissel dẫn đầu, đến nguồn mạch phía tây với cùng một mụch đích: chứng minh nguồn mạch chính của sông Mê Kông. Sau đó, những cuộc thám hiểm kế tiếp cho đến năm 1999 dưới sự hợp tác các nước Trung Hoa, Mỹ và Nhật Bản đã chính thức xác minh nguồn mạch sông Cửu Long thuộc nhánh bắc[4]. Các con số về độ dài của sông dao động trong khoảng 4.200 km[5] đến 4.850 km[1].
Gần một nửa chiều dài con sông này chảy trên lãnh thổ Trung Quốc, ở đó đoạn đầu nguồn nó được gọi là Dza Chu trong tiếng Tây Tạng tức Trát Khúc (扎曲; bính âm: Zā Qū), và nói chung được gọi là Lan Thương Giang trong tiếng Hán (瀾滄江; bính âm: Láncāng Jiāng; Wade-Giles: Lan-ts'ang Chiang), có nghĩa là "con sông cuộn sóng". Trát Khúc hợp lưu với một nhánh khác tên là Ngang Khúc (扎曲; bính âm: Áng Qū) ở gần Xương Đô (昌都; bính âm: Chāngdū) tạo ra Lan Thương Giang. Phần lớn đoạn sông này có các hẻm núi sâu, và con sông này rời Trung Quốc khi độ cao chỉ còn khoảng 500 m so với mực nước biển.
Sau đó, đoạn sông Mê Kông dài khoảng 200 km tạo thành biên giới giữa hai nước Myanma và Lào. Tại điểm cuối của biên giới, con sông này hợp lưu với sông nhánh Ruak tại Tam giác vàng. Điểm này cũng là điểm phân chia phần Thượng và phần Hạ của Mê Kông.
Sông Mê Kông sau đó tạo thành biên giới của Lào và Thái Lan, trước khi dòng chảy chạy vào đất Lào. Nó được người Lào và người Thái gọi với tên Mènam Khong (Mènam nghĩa là "sông"). Sử Việt Nam thì gọi là Sông Khung. Ngoài ra một nhánh nhỏ thượng lưu sông Mê Kông bắt nguồn từ Điện Biên, đó là sông Pa Thơm do sông Nậm Rốn thung lũng Mường Thanh và sông Nậm Lúa nhập làm một, khi sang đất Lào nó gặp nhánh sông Mê Kông ở BanChum. Khoảng sông ở Lào đặc trưng bởi các hẻm núi sâu, các dòng chảy xiết và những vũng nước sâu khoảng nửa mét vào mùa khô. Nó mở rộng ra ở phía nam Luang Prabang, ở đó nó có thể rộng tới 4 km và sâu tới 100 mét, mặc dù dòng chảy của nó vẫn rất trái ngược nhau.
Con sông này sau đó lại làm biên giới của Lào và Thái Lan trong đoạn chảy qua Viêng Chăn, sau đó lại là một đoạn ngắn chảy trên đất Lào. Ở đoạn này có chi lưu chính hữu ngạn từ Thái Lan đổ vào: Mènam Mun dài 750 km. Nó bao gồm cả khu vực Si Phan Đôn (bốn ngàn đảo) phía trên thác Khone gần biên giới Campuchia. Thác nước này dài 15 km, cao 18 m khá hùng vĩ và gần như không thể vượt qua đối với giao thông bằng đường thủy.
Tại Campuchia, con sông này có tên là sông Mékôngk hay Tông-lê Thơm (sông lớn). Vùng nước chảy xiết Sambor phía trên Kratie là cản trở giao thông cuối cùng. Ở phía trên Phnom Penh nó hợp lưu với Tông-lê Sáp, con sông nhánh chính của nó ở Campuchia. Vào mùa lũ, nước chảy ngược từ sông Mê Kông vào Tông-lê Sáp. Hai chi lưu quan trọng khác là Sông Sê San và sông Serepok (bắt nguồn từ Tây Nguyên của Việt Nam) hợp lưu với nó trên lãnh thổ Campuchia gần khu vực Stung Treng.
Bắt đầu từ Phnôm Pênh, nó chia thành 2 nhánh: bên phải là sông Ba Thắc (sang Việt Nam gọi là Hậu Giang hay sông Hậu) và bên trái là Mê Kông (sang Việt Nam gọi là Tiền Giang hay sông Tiền), cả hai đều chảy vào khu vực đồng bằng châu thổ rộng lớn ở Nam Bộ Việt Nam, dài chừng 220–250 km mỗi sông. Tại Việt Nam, sông Mê Kông còn có tên gọi là sông Lớn, sông Cái, hay sông Cửu Long.
Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]
Sự khó khăn về giao thông thủy của con sông này làm chia cắt con người sống hai bên bờ hơn là liên kết họ. Nền văn minh được biết sớm nhất là nền văn hóa Mã Lai, Ấn Độ hóa hồi thế kỷ 1, của Vương quốc Phù Nam, trong lưu vực sông Mê Kông. Sự khai quật ở Óc Eo, gần Rạch Giá ngày nay, đã tìm thấy những đồng tiền khác xa với Đế chế La Mã. Vương quốc Phù Nam được nối tiếp bởi quốc gia Khmer Chân Lạp (Chenla) cho đến thế kỷ 5. Đế chế Khmer Angkor là quốc gia chịu ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ cuối cùng trong khu vực. Sau khi quốc gia này bị tiêu diệt sông Mê Kông đã là đường biên giới của các quốc gia đối đầu nhau như Xiêm và Việt Nam, với Lào và Campuchia nằm trong tầm ảnh hưởng của họ.
Người châu Âu đầu tiên thám hiểm sông Mê Kông là người Bồ Đào Nha có tên là Antonio de Faria vào năm 1540; bản đồ của người châu Âu năm 1563 có vẽ lại con sông này, mặc dù chỉ có một đoạn nhỏ ở khu vực đồng bằng châu thổ. Sự quan tâm của người châu Âu không có chung mục đích: những người Tây Ban Nha và người Bồ Đào Nha chỉ thực hiện những cuộc thám hiểm nhằm mục đích truyền giáo và buôn bán, trong khi đó người Hà Lan Gerrit van Wuysthoff đã dẫn đầu một cuộc thám hiểm đến tận Viêng Chăn (1641-1642).
Người Pháp có sự quan tâm đặc biệt tới khu vực này vào giữa thế kỷ 19, sau khi chiếm đóng Sài Gòn năm 1861 và áp đặt sự bảo hộ Campuchia năm 1863.
Cuộc thám hiểm có hệ thống đầu tiên diễn ra năm 1866-1868 bởi người Pháp là Ernest Doudard de Lagrée và Francis Garnier. Họ đã phát hiện ra rằng Mê Kông có quá nhiều thác nước và những chỗ chảy xiết để có thể coi là có lợi trong giao thông thủy.
Từ năm 1893, người Pháp mở rộng quyền kiểm soát của họ đối với con sông này tới tận Lào bằng việc thiết lập ra Liên bang Đông Dương trong những năm đầu tiên của thế kỷ 20. Điều này đã chấm dứt sau Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất kết thúc và người Mỹ can thiệp vào khu vực.
Sau Chiến tranh Việt Nam, những bất đồng giữa Thái Lan, Việt Nam và Trung Quốc khi đó đã hạn chế sự hợp tác của các bên trong việc khai thác tiềm năng của dòng sông này. Tuy nhiên, hiện nay các bên đã xích lại gần nhau hơn trong vấn đề này.
Các vấn đề[sửa | sửa mã nguồn]
Theo tiến sĩ C. Hart Schaaf, cựu ủy viên Ủy ban Mê Kông, "...Đây là người khổng lồ đang ngủ, chứa trong lòng một khối tiềm năng to tát về thủy điện, về dẫn thủy nhập điền củng như khả năng phòng lụt, một nguồn năng lượng bị bỏ quên..."[6].
Có hai vấn đề chính gây mâu thuẫn giữa các bên là việc xây dựng các con đập hay việc phá hủy những chỗ chảy xiết. Một loạt các đập đã được xây dựng trên các nhánh của dòng sông này, đáng kể nhất là đập Pak Mun tại Thái Lan. Nó bị công kích dữ dội do chi phí cao cũng như ảnh hưởng xấu tới môi trường và tới cuộc sống của những khu dân cư chịu ảnh hưởng.
Người Trung Quốc hiện đang tiến hành một chương trình lớn về xây dựng các đập trên sông: họ đã hoàn thành các đập tại Mạn Loan (漫湾), Đại Triều Sơn (大朝山), Cảnh Hồng (景洪), đang tiến hành xây đập Tiểu Loan (小湾 Xiaowan) và khoảng hơn một chục đập khác đang được nghiên cứu. Người ta lo ngại rằng các đập này sẽ ngăn cản chuyển động của trầm tích và sẽ gây thiệt hại cho nông nghiệp và nghề cá ở phía hạ lưu. Sự giảm đi của các dao động mức nước theo mùa cũng sẽ ảnh hưởng mạnh đến Tông-lê Sáp và Biển Hồ.[7]
Các chính phủ Lào và Campuchia cũng có kế hoạch xây dựng các đập ngăn nước, hiện đang bị một số người phản đối. Chính quyền Trung Quốc cũng thực hiện việc làm sạch các tảng đá và cồn cát từ dòng chảy để tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông, và điều này cũng khuyến khích Lào làm như vậy. Các nhà môi trường cho rằng điều này sẽ làm tăng sự lưu thông nước và kết quả của nó là sự gia tăng xói mòn cũng như gây thiệt hại cho nguồn cá.[7]
Các động vật quý hiếm[sửa | sửa mã nguồn]
Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (World Wide Fund for Nature hay World Wildlife Fund - WWF) cho biết các nhà khoa học sẽ tìm kiếm các sinh vật như cá úc, cá trê, cá đuối gai độc khổng lồ, cá nhái răng nhọn, cá chép lớn, cá tầm (để làm trứng cá muối) và cá hồi ăn thịt ở sông Mê Kông – các loài cá này có thể nặng tới hơn 90 kg và dài hơn 1,80 mét. Đặc biệt, sông Mê Kông còn có các loài cá chiên và cá lăng quý hiếm, chưa kể đến cá hô và cá chép khổng lồ, dịch vụ du lịch câu cá vì thế rất phát triển ở đây.
Zed Hogan, phụ trách dự án do WWF và Hội địa lý quốc gia tài trợ cho biết, các động vật này là "độc nhất" và "đang biến mất với tốc độ nhanh chóng". Theo Hogan, khi nghiên cứu cá úc khổng lồ ở sông Mê Kông, Campuchia, các nhà khoa học sẽ theo dõi sự di chuyển của cá với hy vọng hiểu thêm về hướng di trú của chúng và nguyên nhân chúng bị chết. Sự biến mất các loài cá này là dấu hiệu đầu tiên cảnh báo tình trạng đánh bắt quá mức hoặc các xáo trộn khác ở các sông, hồ nơi chúng cư trú.
Một số sinh vật khổng lồ nước ngọt được ghi vào sách đỏ các loài đang bị đe dọa của Hiệp hội Bảo tồn Thế giới. Cá úc khổng lồ sông Mê Kông được coi là loài cá nước ngọt lớn nhất cùng họ với loài cá nhám chó, đã được đưa vào danh sách những loài bị đe dọa vào năm 2003, sau khi nghiên cứu chỉ ra số lượng cá giảm ít nhất 80% trong hơn 13 năm qua.
Robin Abell, nhà sinh học của WWF cho biết: "Các loài cá khổng lồ là những sinh vật nước ngọt có trọng lượng tương đương với voi và tê giác và nếu chúng biến mất thì thế giới sẽ bất ổn. Cuối cùng, chúng ta sẽ nhận thức tốt hơn về cách quản lý việc đánh bắt và bảo vệ các nơi cư trú nhằm cứu vớt các loài trong tương lai"[8].
Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]
- ^ a ă Le courrier du VietNam - Géopolitique d'un axe fluvial: Le Mékong, frontière et trait d'union; F. TERNAT, Professeur d’histoire-géographie IUFM de l’Académie de Rouen
- ^ Discovery and first descent of Mekong headwaters
- ^ The source of the Mekong River, Qinghai, China - http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/mekong/mekongsource/TUA2001.html
- ^ http://www.jac.or.jp/english/jan/vol2/mekong.pdf
- ^ Từ điển Larousse, Robert
- ^ The Lower Mekong: Challenge to Cooperation in Southeast Asia, Russell H. Fifield, C. Hart Schaaf
- ^ a ă Đập 'giết' sông Mekong, trầm tích sẽ 'giết' đập
- ^ Nguồn: Associated Press, tháng 11 năm 2004
Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]
- http://www.mekongriver.org/ trang web tiếng Việt với nhiều bài nghiên cứu công phu và giá trị
- http://www.mrcmekong.org/vietnamese/ trang web của Ủy hội sông Mekong
- http://www.wisdom.eoc.dlr.de/ WISDOM Water related Ìnormation System for the Sustainable Development of the Mekong Delta
Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]
Các chi lưu của Mê Kông

markdown:
# Mê Kông
[Sông Mê Kông](/w/index.php?title=S%C3%B4ng_M%C3%AA_K%C3%B4ng&redirect=no)) [Lan Thương (định hướng)](/wiki/Lan_Th%C6%B0%C6%A1ng_(%C4%91%E1%BB%8Bnh_h%C6%B0%E1%BB%9Bng)).
|Mê Kông (
|Cửu Long)
|Lan Thương giang, Mê Khoỏng, Mê Nam, Tonle Thom|
|Sông|
|Các quốc gia||
|![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
![]()
|Nguồn||Suối Lạp Tái Cống Mã|
|- Vị trí||Núi Quốc Trung Mộc Sách,
|[m](/wiki/M%C3%A9t)(17.139 [ft](/wiki/Foot)) [33°42′41″B 94°41′44″Đ / 33,71139°B 94,69556°Đ](//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=vi&pagename=M%C3%AA_K%C3%B4ng¶ms=33_42_41_N_94_41_44_E_type:sông_region:) [đồng bằng sông Cửu Long](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng_s%C3%B4ng_C%E1%BB%ADu_Long) [m](/wiki/M%C3%A9t)(0 [ft](/wiki/Foot)) [km](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t)(3.000 [mi](/wiki/D%E1%BA%B7m_Anh)) [Km²](/wiki/Km%C2%B2)(307.000 [mi²](/wiki/D%E1%BA%B7m_vu%C3%B4ng)) [biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) [m³](/wiki/M%C2%B3)/ [s](/wiki/Gi%C3%A2y)(570.000 [ft³](/wiki/Ft%C2%B3)/ [s](/wiki/Gi%C3%A2y)) [m³](/wiki/M%C2%B3)/ [s](/wiki/Gi%C3%A2y)(1.400.000 [ft³](/wiki/Ft%C2%B3)/ [s](/wiki/Gi%C3%A2y)) [Sông](/wiki/S%C3%B4ng) **Mê Kông** là một trong những con sông lớn nhất trên thế giới, bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy qua [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Myanma](/wiki/Myanma), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Campuchia](/wiki/Campuchia) và đổ ra [Biển Đông](/wiki/Bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng) ở [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam).
Tính theo độ dài đứng thứ 12 (thứ 7 tại
[châu Á](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%81)), còn tính theo [lưu lượng nước](/wiki/L%C6%B0u_l%C6%B0%E1%BB%A3ng_n%C6%B0%E1%BB%9Bc) đứng thứ 10 trên thế giới (lưu lượng hàng năm đạt khoảng 475 triệu [m³](/wiki/M%C3%A9t_kh%E1%BB%91i)). Lưu lượng trung bình 13.200 m³/s, vào [mùa nước lũ](/w/index.php?title=M%C3%B9a_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_l%C5%A9&action=edit&redlink=1) có thể lên tới 30.000 m³/s. [Lưu vực](/wiki/L%C6%B0u_v%E1%BB%B1c) của nó rộng khoảng 795.000 [km²](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t_vu%C3%B4ng) (theo số liệu của [Ủy ban sông Mê Kông](/w/index.php?title=%E1%BB%A6y_ban_s%C3%B4ng_M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit&redlink=1)) hoặc hơn 810.000 km² (theo số liệu của *Encyclopaedia Britannica 2004*). Sông này xuất phát từ vùng núi cao tỉnh [Thanh Hải](/wiki/Thanh_H%E1%BA%A3i), băng qua [Tây Tạng](/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) theo suốt chiều dài tỉnh [Vân Nam](/wiki/V%C3%A2n_Nam) ( [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c)), qua các nước [Myanma](/wiki/Myanma), [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Lào](/wiki/L%C3%A0o), [Campuchia](/wiki/Campuchia) trước khi vào [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam). Các quốc gia kể trên (trừ Trung Quốc) nằm trong Ủy ban sông Mê Kông. [Giao thông](/wiki/Giao_th%C3%B4ng) bằng [đường thủy](/wiki/%C4%90%C6%B0%E1%BB%9Dng_th%E1%BB%A7y) trên sông Mê Kông gặp nhiều khó khăn do [dòng chảy](/w/index.php?title=D%C3%B2ng_ch%E1%BA%A3y&action=edit&redlink=1) bị thay đổi nhiều theo [mùa](/wiki/M%C3%B9a), các đoạn chảy xiết và các [thác nước](/wiki/Th%C3%A1c) cao. So với tiềm năng to lớn nếu được khai thác đúng mức, hiện nay, chỉ một phần nhỏ của sông được dùng trong việc [dẫn thủy nhập điền](/w/index.php?title=D%E1%BA%ABn_th%E1%BB%A7y_nh%E1%BA%ADp_%C4%91i%E1%BB%81n&action=edit&redlink=1) và tạo năng lực [thủy điện](/wiki/Th%E1%BB%A7y_%C4%91i%E1%BB%87n). Tuy nhiên lưu lượng và nhịp độ nước lũ ban phát nhiều lợi ích: biên độ dao động cao (sai biệt khoảng 30 lần giữa mùa hạn và mùa nước lũ) đem lại nhiều tốt đẹp cho lối canh tác ruộng lúa ngập cho nhiều vùng rộng lớn.
Đặc điểm thủy năng nổi bật của sông Mê Kông là vai trò diều lượng dòng nước bởi hồ
[Tonlé Sap](/wiki/Tonl%C3%A9_Sap) - hồ thiên nhiên lớn nhất [Đông Nam Á](/wiki/%C4%90%C3%B4ng_Nam_%C3%81) - người Việt thường gọi là "Biển Hồ" . [1]
## Mục lục
## Dòng chảy[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=1) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit§ion=1)]
Người
[Tây Tạng](/wiki/T%C3%A2y_T%E1%BA%A1ng) cho rằng thượng nguồn sông Mê Kông chia ra hai nhánh: nhánh tây bắc ( *Dzanak chu*) và nhánh bắc ( *Dzakar chu*). Nhánh tây bắc được biết đến nhiều hơn, vị thế gần đèo Lungmug với chiều dài 87,75 km. Nhánh bắc chảy xuống từ rặng núi Guosongmucha. Nhánh này, từ độ cao 5224 m - kinh tuyến đông 94°41'44", vĩ tuyến bắc 33°42'41" , gồm hai nhánh phụ có chiều dài 91,12 km và 89,76 km [2] . Đầu nguồn của dòng sông đến nay đã được xác định rõ qua những cuộc thám hiểm gần đây. Năm 1994, một phái đoàn Trung Quốc và [[3]](#cite_note-3) [Nhật Bản](/wiki/Nh%E1%BA%ADt_B%E1%BA%A3n)đã đến nguồn phía Bắc đồng lúc phái đoàn [Pháp](/wiki/Ph%C3%A1p), do M. Peissel dẫn đầu, đến nguồn mạch phía tây với cùng một mụch đích: chứng minh nguồn mạch chính của sông Mê Kông. Sau đó, những cuộc thám hiểm kế tiếp cho đến năm 1999 dưới sự hợp tác các nước Trung Hoa, Mỹ và Nhật Bản đã chính thức xác minh nguồn mạch sông Cửu Long thuộc nhánh bắc . Các con số về độ dài của sông dao động trong khoảng 4.200 km [[4]](#cite_note-4) đến 4.850 km [[5]](#cite_note-5) . [[1]](#cite_note-TERNAT-1)
Gần một nửa chiều dài con sông này chảy trên lãnh thổ Trung Quốc, ở đó đoạn đầu nguồn nó được gọi là
*Dza Chu* trong [tiếng Tây Tạng](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_T%E1%BA%A1ng) tức Trát Khúc (扎曲; [bính âm](/wiki/B%C3%ADnh_%C3%A2m_H%C3%A1n_ng%E1%BB%AF): *Zā Qū*), và nói chung được gọi là **Lan Thương Giang** trong [tiếng Hán](/wiki/Ti%E1%BA%BFng_Trung_Qu%E1%BB%91c) (瀾滄江; bính âm: *Láncāng Jiāng*; Wade-Giles: *Lan-ts'ang Chiang*), có nghĩa là "con sông cuộn sóng". Trát Khúc hợp lưu với một nhánh khác tên là Ngang Khúc (扎曲; bính âm: *Áng Qū*) ở gần Xương Đô (昌都; bính âm: *Chāngdū*) tạo ra Lan Thương Giang. Phần lớn đoạn sông này có các [hẻm núi](/w/index.php?title=H%E1%BA%BBm_n%C3%BAi&action=edit&redlink=1) sâu, và con sông này rời Trung Quốc khi độ cao chỉ còn khoảng 500 m so với mực nước biển.
Sau đó, đoạn sông Mê Kông dài khoảng 200
[km](/wiki/Kil%C3%B4m%C3%A9t) tạo thành [biên giới](/wiki/Bi%C3%AAn_gi%E1%BB%9Bi) giữa hai nước Myanma và Lào. Tại điểm cuối của biên giới, con sông này [hợp lưu](/w/index.php?title=H%E1%BB%A3p_l%C6%B0u&action=edit&redlink=1) với sông nhánh Ruak tại [Tam giác vàng](/wiki/Tam_gi%C3%A1c_V%C3%A0ng). Điểm này cũng là điểm phân chia phần Thượng và phần Hạ của Mê Kông.
Sông Mê Kông sau đó tạo thành biên giới của Lào và Thái Lan, trước khi dòng chảy chạy vào đất Lào. Nó được
[người Lào](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_L%C3%A0o) và [người Thái](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Th%C3%A1i) gọi với tên *Mènam Khong* ( *Mènam* nghĩa là "sông"). Sử Việt Nam thì gọi là Sông Khung. Ngoài ra một nhánh nhỏ thượng lưu sông Mê Kông bắt nguồn từ Điện Biên, đó là sông Pa Thơm do sông Nậm Rốn thung lũng Mường Thanh và sông Nậm Lúa nhập làm một, khi sang đất Lào nó gặp nhánh sông Mê Kông ở BanChum. Khoảng sông ở Lào đặc trưng bởi các hẻm núi sâu, các dòng chảy xiết và những vũng nước sâu khoảng nửa mét vào [mùa khô](/wiki/M%C3%B9a_kh%C3%B4). Nó mở rộng ra ở phía nam [Luang Prabang](/wiki/Luangprabang), ở đó nó có thể rộng tới 4 km và sâu tới 100 mét, mặc dù dòng chảy của nó vẫn rất trái ngược nhau.
Con sông này sau đó lại làm biên giới của Lào và Thái Lan trong đoạn chảy qua
[Viêng Chăn](/wiki/Vi%C3%AAng_Ch%C4%83n), sau đó lại là một đoạn ngắn chảy trên đất Lào. Ở đoạn này có [chi lưu chính](/w/index.php?title=Chi_l%C6%B0u_ch%C3%ADnh&action=edit&redlink=1) [hữu ngạn](/w/index.php?title=H%E1%BB%AFu_ng%E1%BA%A1n&action=edit&redlink=1) từ Thái Lan đổ vào: Mènam Mun dài 750 km. Nó bao gồm cả khu vực [Si Phan Đôn](/w/index.php?title=Si_Phan_%C4%90%C3%B4n&action=edit&redlink=1) (bốn ngàn đảo) phía trên [thác Khone](/wiki/Th%C3%A1c_Khone) gần biên giới Campuchia. Thác nước này dài 15 km, cao 18 m khá hùng vĩ và gần như không thể vượt qua đối với giao thông bằng đường thủy.
Tại Campuchia, con sông này có tên là sông
*Mékôngk* hay *Tông-lê Thơm* (sông lớn). Vùng nước chảy xiết [Sambor](/w/index.php?title=Sambor&action=edit&redlink=1) phía trên Kratie là cản trở giao thông cuối cùng. Ở phía trên [Phnom Penh](/wiki/Phn%C3%B4m_P%C3%AAnh) nó hợp lưu với [Tông-lê Sáp](/wiki/Tonl%C3%A9_Sap), con sông nhánh chính của nó ở Campuchia. Vào [mùa lũ](/w/index.php?title=M%C3%B9a_l%C5%A9&action=edit&redlink=1), nước chảy ngược từ sông Mê Kông vào Tông-lê Sáp. Hai chi lưu quan trọng khác là [Sông Sê San](/wiki/S%C3%B4ng_S%C3%AA_San) và [sông Serepok](/wiki/S%C3%B4ng_Serepok) (bắt nguồn từ Tây Nguyên của Việt Nam) hợp lưu với nó trên lãnh thổ Campuchia gần khu vực Stung Treng.
Bắt đầu từ Phnôm Pênh, nó chia thành 2 nhánh: bên phải là
[sông Ba Thắc](/wiki/S%C3%B4ng_H%E1%BA%ADu) (sang Việt Nam gọi là **Hậu Giang** hay **sông Hậu**) và bên trái là Mê Kông (sang Việt Nam gọi là **Tiền Giang** hay **sông Tiền**), cả hai đều chảy vào khu vực [đồng bằng](/wiki/%C4%90%E1%BB%93ng_b%E1%BA%B1ng) [châu thổ](/wiki/Ch%C3%A2u_th%E1%BB%95) rộng lớn ở [Nam Bộ Việt Nam](/wiki/Nam_B%E1%BB%99_Vi%E1%BB%87t_Nam), dài chừng 220–250 km mỗi sông. Tại Việt Nam, sông Mê Kông còn có tên gọi là **sông Lớn**, **sông Cái**, hay **. sông Cửu Long**
## Lịch sử[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=2) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit§ion=2)]
Sự khó khăn về giao thông thủy của con sông này làm chia cắt con người sống hai bên bờ hơn là liên kết họ. Nền văn minh được biết sớm nhất là nền
[văn hóa Mã Lai](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_M%C3%A3_Lai&action=edit&redlink=1), [Ấn Độ hóa](/w/index.php?title=%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99_h%C3%B3a&action=edit&redlink=1) hồi [thế kỷ 1](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_1), của [Vương quốc Phù Nam](/wiki/Ph%C3%B9_Nam), trong lưu vực sông Mê Kông. Sự khai quật ở [Óc Eo](/wiki/%C3%93c_Eo), gần [Rạch Giá](/wiki/R%E1%BA%A1ch_Gi%C3%A1) ngày nay, đã tìm thấy những đồng tiền khác xa với [Đế chế La Mã](/wiki/%C4%90%E1%BA%BF_qu%E1%BB%91c_La_M%C3%A3). Vương quốc Phù Nam được nối tiếp bởi quốc gia [Khmer](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Khmer) [Chân Lạp](/wiki/Ch%C3%A2n_L%E1%BA%A1p) ( *Chenla*) cho đến [thế kỷ 5](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_5). Đế chế Khmer [Angkor](/wiki/Angkor) là quốc gia chịu ảnh hưởng của [văn hóa Ấn Độ](/w/index.php?title=V%C4%83n_h%C3%B3a_%E1%BA%A4n_%C4%90%E1%BB%99&action=edit&redlink=1) cuối cùng trong khu vực. Sau khi quốc gia này bị tiêu diệt sông Mê Kông đã là đường biên giới của các quốc gia đối đầu nhau như [Xiêm](/wiki/Xi%C3%AAm) và Việt Nam, với Lào và Campuchia nằm trong tầm ảnh hưởng của họ.
Người
[châu Âu](/wiki/Ch%C3%A2u_%C3%82u) đầu tiên thám hiểm sông Mê Kông là người [Bồ Đào Nha](/wiki/B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) có tên là [Antonio de Faria](/w/index.php?title=Antonio_de_Faria&action=edit&redlink=1) vào năm [1540](/wiki/1540); bản đồ của người châu Âu năm [1563](/wiki/1563) có vẽ lại con sông này, mặc dù chỉ có một đoạn nhỏ ở khu vực đồng bằng châu thổ. Sự quan tâm của người châu Âu không có chung mục đích: những [người Tây Ban Nha](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_T%C3%A2y_Ban_Nha) và [người Bồ Đào Nha](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_B%E1%BB%93_%C4%90%C3%A0o_Nha) chỉ thực hiện những cuộc thám hiểm nhằm mục đích [truyền giáo](/w/index.php?title=Truy%E1%BB%81n_gi%C3%A1o&action=edit&redlink=1) và [buôn bán](/wiki/Th%C6%B0%C6%A1ng_m%E1%BA%A1i), trong khi đó [người Hà Lan](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_H%C3%A0_Lan) [Gerrit van Wuysthoff](/w/index.php?title=Gerrit_van_Wuysthoff&action=edit&redlink=1) đã dẫn đầu một cuộc thám hiểm đến tận Viêng Chăn ( [1641](/wiki/1641)- [1642](/wiki/1642)). [Người Pháp](/wiki/Ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Ph%C3%A1p) có sự quan tâm đặc biệt tới khu vực này vào giữa [thế kỷ 19](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_19), sau khi chiếm đóng [Sài Gòn](/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_H%E1%BB%93_Ch%C3%AD_Minh) năm [1861](/wiki/1861) và áp đặt sự bảo hộ Campuchia năm [1863](/wiki/1863).
Cuộc thám hiểm có hệ thống đầu tiên diễn ra năm
[1866](/wiki/1866)- [1868](/wiki/1868) bởi người Pháp là [Ernest Doudard de Lagrée](/w/index.php?title=Ernest_Doudard_de_Lagr%C3%A9e&action=edit&redlink=1) và [Francis Garnier](/wiki/Francis_Garnier). Họ đã phát hiện ra rằng Mê Kông có quá nhiều thác nước và những chỗ chảy xiết để có thể coi là có lợi trong giao thông thủy.
Từ năm
[1893](/wiki/1893), người Pháp mở rộng quyền kiểm soát của họ đối với con sông này tới tận Lào bằng việc thiết lập ra [Liên bang Đông Dương](/wiki/Li%C3%AAn_bang_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) trong những năm đầu tiên của [thế kỷ 20](/wiki/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20). Điều này đã chấm dứt sau [Chiến tranh Đông Dương](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_%C4%90%C3%B4ng_D%C6%B0%C6%A1ng) lần thứ nhất kết thúc và người [Mỹ](/wiki/Hoa_K%E1%BB%B3) can thiệp vào khu vực.
Sau
[Chiến tranh Việt Nam](/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Vi%E1%BB%87t_Nam), những bất đồng giữa [Thái Lan](/wiki/Th%C3%A1i_Lan), [Việt Nam](/wiki/Vi%E1%BB%87t_Nam) và [Trung Quốc](/wiki/Trung_Qu%E1%BB%91c) khi đó đã hạn chế sự hợp tác của các bên trong việc khai thác [tiềm năng](/w/index.php?title=Ti%E1%BB%81m_n%C4%83ng&action=edit&redlink=1) của dòng sông này. Tuy nhiên, hiện nay các bên đã xích lại gần nhau hơn trong vấn đề này.
## Các vấn đề[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=3) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit§ion=3)]
Theo tiến sĩ C. Hart Schaaf, cựu ủy viên Ủy ban Mê Kông, "...Đây là người khổng lồ đang ngủ, chứa trong lòng một khối tiềm năng to tát về thủy điện, về dẫn thủy nhập điền củng như khả năng phòng lụt, một nguồn năng lượng bị bỏ quên..."
. [6]
Có hai vấn đề chính gây mâu thuẫn giữa các bên là việc xây dựng các con đập hay việc phá hủy những chỗ chảy xiết. Một loạt các
[đập](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp) đã được xây dựng trên các nhánh của dòng sông này, đáng kể nhất là đập [Pak Mun](/w/index.php?title=Pak_Mun&action=edit&redlink=1) tại Thái Lan. Nó bị công kích dữ dội do chi phí cao cũng như ảnh hưởng xấu tới [môi trường](/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng) và tới cuộc sống của những [khu dân cư](/w/index.php?title=Khu_d%C3%A2n_c%C6%B0&action=edit&redlink=1) chịu ảnh hưởng.
Người Trung Quốc hiện đang tiến hành một chương trình lớn về xây dựng các đập trên sông: họ đã hoàn thành các đập tại
[Mạn Loan](/w/index.php?title=M%E1%BA%A1n_Loan&action=edit&redlink=1) (漫湾), [Đại Triều Sơn](/w/index.php?title=%C4%90%E1%BA%A1i_Tri%E1%BB%81u_S%C6%A1n&action=edit&redlink=1) (大朝山), [Cảnh Hồng](/wiki/C%E1%BA%A3nh_H%E1%BB%93ng) (景洪), đang tiến hành xây [đập Tiểu Loan](/wiki/%C4%90%E1%BA%ADp_Ti%E1%BB%83u_Loan) (小湾 *Xiaowan*) và khoảng hơn một chục đập khác đang được nghiên cứu. Người ta lo ngại rằng các đập này sẽ ngăn cản chuyển động của [trầm tích](/wiki/Tr%E1%BA%A7m_t%C3%ADch) và sẽ gây thiệt hại cho [nông nghiệp](/wiki/N%C3%B4ng_nghi%E1%BB%87p) và nghề cá ở phía [hạ lưu](/w/index.php?title=H%E1%BA%A1_l%C6%B0u&action=edit&redlink=1). Sự giảm đi của các dao động mức nước theo mùa cũng sẽ ảnh hưởng mạnh đến [Tông-lê Sáp](/wiki/Tonl%C3%A9_Sap) và [Biển Hồ](/wiki/Bi%E1%BB%83n_H%E1%BB%93). [[7]](#cite_note-tramtich-7)
Các chính phủ Lào và Campuchia cũng có kế hoạch xây dựng các đập ngăn nước, hiện đang bị một số người phản đối. Chính quyền Trung Quốc cũng thực hiện việc làm sạch các tảng đá và
[cồn cát](/wiki/C%E1%BB%93n_c%C3%A1t) từ dòng chảy để tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông, và điều này cũng khuyến khích Lào làm như vậy. Các nhà môi trường cho rằng điều này sẽ làm tăng sự lưu thông nước và kết quả của nó là sự gia tăng [xói mòn](/wiki/X%C3%B3i_m%C3%B2n) cũng như gây thiệt hại cho nguồn cá. [[7]](#cite_note-tramtich-7)
## Các động vật quý hiếm[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=4) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit§ion=4)] [Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên](/wiki/Qu%E1%BB%B9_Qu%E1%BB%91c_t%E1%BA%BF_B%E1%BA%A3o_v%E1%BB%87_Thi%C3%AAn_nhi%C3%AAn) ( *World Wide Fund for Nature* hay *World Wildlife Fund* - WWF) cho biết các nhà khoa học sẽ tìm kiếm các [sinh vật](/wiki/Sinh_v%E1%BA%ADt) như [cá úc](/w/index.php?title=C%C3%A1_%C3%BAc&action=edit&redlink=1), [cá trê](/wiki/C%C3%A1_tr%C3%AA), [cá đuối](/wiki/Si%C3%AAu_b%E1%BB%99_C%C3%A1_%C4%91u%E1%BB%91i) gai độc khổng lồ, [cá nhái](/w/index.php?title=C%C3%A1_nh%C3%A1i&action=edit&redlink=1) răng nhọn, [cá chép](/wiki/C%C3%A1_ch%C3%A9p) lớn, [cá tầm](/wiki/C%C3%A1_t%E1%BA%A7m) (để làm trứng cá muối) và [cá hồi](/wiki/C%C3%A1_h%E1%BB%93i) ăn thịt ở sông Mê Kông – các loài cá này có thể nặng tới hơn 90 kg và dài hơn 1,80 mét. Đặc biệt, sông Mê Kông còn có các loài cá chiên và cá lăng quý hiếm, chưa kể đến cá hô và cá chép khổng lồ, dịch vụ du lịch câu cá vì thế rất phát triển ở đây.
Zed Hogan, phụ trách dự án do WWF và Hội địa lý quốc gia tài trợ cho biết, các động vật này là "độc nhất" và "đang biến mất với tốc độ nhanh chóng". Theo Hogan, khi nghiên cứu cá úc khổng lồ ở sông Mê Kông, Campuchia, các nhà khoa học sẽ theo dõi sự di chuyển của cá với hy vọng hiểu thêm về hướng di trú của chúng và nguyên nhân chúng bị chết. Sự biến mất các loài cá này là dấu hiệu đầu tiên cảnh báo tình trạng đánh bắt quá mức hoặc các xáo trộn khác ở các sông, hồ nơi chúng cư trú.
Một số sinh vật khổng lồ nước ngọt được ghi vào
[sách đỏ](/wiki/S%C3%A1ch_%C4%91%E1%BB%8F_IUCN) các loài đang bị đe dọa của [Hiệp hội Bảo tồn Thế giới](/w/index.php?title=Hi%E1%BB%87p_h%E1%BB%99i_B%E1%BA%A3o_t%E1%BB%93n_Th%E1%BA%BF_gi%E1%BB%9Bi&action=edit&redlink=1). Cá úc khổng lồ sông Mê Kông được coi là loài cá nước ngọt lớn nhất cùng họ với loài [cá nhám chó](/w/index.php?title=C%C3%A1_nh%C3%A1m_ch%C3%B3&action=edit&redlink=1), đã được đưa vào danh sách những loài bị đe dọa vào năm [2003](/wiki/2003), sau khi nghiên cứu chỉ ra số lượng cá giảm ít nhất 80% trong hơn 13 năm qua.
Robin Abell, nhà sinh học của WWF cho biết: "Các loài cá khổng lồ là những sinh vật nước ngọt có trọng lượng tương đương với
[voi](/wiki/Voi) và [tê giác](/wiki/T%C3%AA_gi%C3%A1c) và nếu chúng biến mất thì thế giới sẽ bất ổn. Cuối cùng, chúng ta sẽ nhận thức tốt hơn về cách quản lý việc đánh bắt và bảo vệ các nơi cư trú nhằm cứu vớt các loài trong tương lai" . [8]
## Chú thích[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=5) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit§ion=5)]
- ^
**a** **ă** *Le courrier du VietNam*- *Géopolitique d'un axe fluvial: Le Mékong, frontière et trait d'union*; F. TERNAT, Professeur d’histoire-géographie IUFM de l’Académie de Rouen [^](#cite_ref-2) [Discovery and first descent of Mekong headwaters](http://www.jac.or.jp/english/jan/vol1/1st.pdf) [^](#cite_ref-3) *The source of the Mekong River, Qinghai, China*- [http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/mekong/mekongsource/TUA2001.html](http://www.shangri-la-river-expeditions.com/1stdes/mekong/mekongsource/TUA2001.html) [^](#cite_ref-4) [http://www.jac.or.jp/english/jan/vol2/mekong.pdf](http://www.jac.or.jp/english/jan/vol2/mekong.pdf) **Từ điển Larousse, Robert** [^](#cite_ref-5) [^](#cite_ref-6) *The Lower Mekong: Challenge to Cooperation in Southeast Asia*, Russell H. Fifield, C. Hart Schaaf
- ^
**a** **ă** [Đập 'giết' sông Mekong, trầm tích sẽ 'giết' đập](http://vietnamnet.vn/thegioi/hoso/2009/08/863123/) **Nguồn:** [^](#cite_ref-8) *Associated Press*, tháng 11 năm 2004
## Liên kết ngoài[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=6) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit§ion=6)]
|
|![]()
[Mê Kông](//commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mekong?uselang=vi) [http://www.mekongriver.org/](http://www.mekongriver.org/)trang web tiếng Việt với nhiều bài nghiên cứu công phu và giá trị [http://www.mrcmekong.org/vietnamese/](http://www.mrcmekong.org/vietnamese/)trang web của [Ủy hội sông Mekong](/wiki/%E1%BB%A6y_h%E1%BB%99i_s%C3%B4ng_M%C3%AA_C%C3%B4ng) [http://www.wisdom.eoc.dlr.de/](http://www.wisdom.eoc.dlr.de/)WISDOM Water related Ìnormation System for the Sustainable Development of the Mekong Delta
## Xem thêm[
[sửa](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&veaction=edit&vesection=7) | [sửa mã nguồn](/w/index.php?title=M%C3%AA_K%C3%B4ng&action=edit§ion=7)]
Các chi lưu của Mê Kông
|
|![]()

X-Cache: cp1066 hit (1), cp1065 frontend miss (0)


text:
Bản mẫu:Dòngt
Văn thư lưu trữ mở Wikisource
{{{1}}}
Tiêu bản này mở rộng một ít khoảng trắng và thêm vào số dòng, được định dạng ở kiểu chữ nhỏ màu xanh để không làm phân tán bài thơ hoặc vở kịch thật sự. Số dòng cũng có kẻ thuộc tính
id, có thể dùng làm nhãn để liên kết trực tiếp đến một dòng cụ thể: [[Truyện Kiều#dong300]]
- {{dòngt|số}}

markdown:
# Bản mẫu:Dòngt
Văn thư lưu trữ mở Wikisource
{{{1}}}
Tiêu bản này mở rộng một ít khoảng trắng và thêm vào số dòng, được định dạng ở kiểu chữ nhỏ màu xanh để không làm phân tán bài thơ hoặc vở kịch thật sự. Số dòng cũng có kẻ thuộc tính
id, có thể dùng làm nhãn để liên kết trực tiếp đến một dòng cụ thể:
[[[Truyện Kiều#dong300]]](/wiki/Truy%E1%BB%87n_Ki%E1%BB%81u#dong300) `{{dòngt|` *số*}}

X-Cache: cp1067 miss (0), cp1052 frontend miss (0)


text:
say
Từ điển mở Wiktionary
Mục lục
Tiếng Việt[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Chữ Nôm[sửa]
(trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm)
Từ tương tự[sửa]
Tính từ[sửa]
say
- Váng vất mê man vì thuốc hay rượu.
- Say rượu.
- Say tít cung thang.
- Nói uống rượu say quá.
- Ham thích quá xa mức bình thường.
- Má hồng không thuốc mà say.
- Say như điếu đổ.
- Nói trai gái yêu nhau vô cùng tha thiết.
Đồng nghĩa[sửa]
- ham thích quá xa mức bình thường
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm WinVNKey, đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. (chi tiết)
Tiếng Anh[sửa]
Cách phát âm[sửa]
Danh từ[sửa]
say /ˈseɪ/
- (Từ hiếm, nghĩa hiếm) Vải chéo.
- Lời nói, tiếng nói; dịp nói; quyền ăn nói (quyền tham gia quyết định về một vấn đề).
- to say the lesson — đọc bài
- to say grace — cầu kinh
- to say no more — thôi nói, ngừng nói
- to say something — nói một vài lời
Nội động từ[sửa]
say nội động từ /ˈseɪ/
- Tuyên bố; hứa hẹn; tiên đoán.
- the United States Declaration of Independence says that all men are created equal — bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ tuyên bố tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng
- you said you would do it — anh đã hứa anh sẽ làm việc đó
- Đồn.
- it is said that...; they said that... — người ta đồn rằng...
- to hear say — nghe đồn
- Diễn đạt.
- that was very well said — diễn đạt như thế rất hay, nói cách như thế rất hay
- Viện ta làm lý lẽ; đưa làm chứng cớ.
- there is not much to be said on that side — bên phía bên kia không đưa ra được nhiều lý lẽ đâu
- have you anything to say for yourself? — anh có điều gì để viện ra làm lý lẽ bênh vực cho mình không?
- Cho ý kiến về, quyết định về.
- there is no saying (it is hard to say) who will win — không thể (khó mà) cho biết ý kiến là ai sẽ thắng
- what do you say to a walk? — anh cho biết ý kiến ta có nên đi chơi không?; ta đi chơi nào?
- Lấy, chọn (làm ví dụ).
- let us say China — ta lấy Trung quốc làm ví dụ
Thành ngữ[sửa]
- that is to say:
- to say on: Tục nói.
- to say out: Nói thật, nói hết.
- to say no: Từ chối.
- to say yes: Đồng ý.
- to say someone nay: Xem nay.
- to say the word: Ra lệnh nói lên ý muốn của mình.
- it goes without saying: Xem go.
- you may well say so: Điều anh nói hoàn toàn có căn cứ.
Tham khảo[sửa]
- Hồ Ngọc Đức, Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí (chi tiết)

markdown:
# say
Từ điển mở Wiktionary
## Mục lục
## Tiếng Việt[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-vie-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
|
|[Huế](/wiki/Hu%E1%BA%BF) [Sài Gòn](/wiki/S%C3%A0i_G%C3%B2n) [Vinh](/wiki/Vinh) [Thanh Chương](/wiki/Thanh_Ch%C6%B0%C6%A1ng) [Hà Tĩnh](/wiki/H%C3%A0_T%C4%A9nh)
### Chữ Nôm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-n%C3%B4m-&action=edit§ion=T-1)]
(
[trợ giúp hiển thị và nhập chữ Nôm](/wiki/Tr%E1%BB%A3_gi%C3%BAp:Ch%E1%BB%AF_N%C3%B4m))
### Từ tương tự[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-paro-&action=edit§ion=T-1)]
### Tính từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-adj-&action=edit§ion=T-1)] **say** [Váng vất](/w/index.php?title=v%C3%A1ng_v%E1%BA%A5t&action=edit&redlink=1) [mê man](/wiki/m%C3%AA_man)vì [thuốc](/wiki/thu%E1%BB%91c)hay [rượu](/wiki/r%C6%B0%E1%BB%A3u). **Say**rượu. **Say**tít cung thang. *Nói uống rượu* **say**quá.
-
[Ham thích](/wiki/ham_th%C3%ADch)quá [xa](/wiki/xa) [mức](/wiki/m%E1%BB%A9c) [bình thường](/wiki/b%C3%ACnh_th%C6%B0%E1%BB%9Dng). *Má hồng không thuốc mà* **say**. **Say**như điếu đổ.
-
[Nói](/wiki/n%C3%B3i) [trai gái](/wiki/trai_g%C3%A1i) [yêu](/wiki/y%C3%AAu)nhau [vô cùng](/wiki/v%C3%B4_c%C3%B9ng) [tha thiết](/wiki/tha_thi%E1%BA%BFt).
#### Đồng nghĩa[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-syn-&action=edit§ion=T-1)]
- ham thích quá xa mức bình thường
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))
- Thông tin chữ Hán và chữ Nôm dựa theo cơ sở dữ liệu của phần mềm
[WinVNKey](http://winvnkey.sf.net), đóng góp bởi học giả Lê Sơn Thanh; đã được các tác giả đồng ý đưa vào đây. ( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/WinVNKey/L%C3%AA_S%C6%A1n_Thanh))
## Tiếng Anh[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-eng-&action=edit§ion=T-1)]
### Cách phát âm[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-pron-&action=edit§ion=T-1)]
### Danh từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-noun-&action=edit§ion=T-1)] **say** [/ˈseɪ/](/wiki/Wiktionary:IPA)
- (
*Từ hiếm, nghĩa hiếm*) [Vải](/wiki/v%E1%BA%A3i) [chéo](/wiki/ch%C3%A9o). [Lời nói](/wiki/l%E1%BB%9Di_n%C3%B3i), [tiếng nói](/wiki/ti%E1%BA%BFng_n%C3%B3i); [dịp](/wiki/d%E1%BB%8Bp)nói; [quyền](/wiki/quy%E1%BB%81n) [ăn nói](/wiki/%C4%83n_n%C3%B3i)(quyền [tham gia](/wiki/tham_gia) [quyết định](/wiki/quy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%8Bnh)về một [vấn đề](/wiki/v%E1%BA%A5n_%C4%91%E1%BB%81)). *to*— đọc bài **say**the lesson *to*— cầu kinh **say**grace *to*— thôi nói, ngừng nói **say**no more *to*— nói một vài lời **say**something
-
### Nội động từ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-intr-verb-&action=edit§ion=T-1)] **say** *nội động từ* [/ˈseɪ/](/wiki/Wiktionary:IPA) [Tuyên bố](/wiki/tuy%C3%AAn_b%E1%BB%91); [hứa hẹn](/wiki/h%E1%BB%A9a_h%E1%BA%B9n); [tiên đoán](/wiki/ti%C3%AAn_%C4%91o%C3%A1n). *the United States Declaration of Independence says that all men are created equal*— bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ tuyên bố tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng *you said you would do it*— anh đã hứa anh sẽ làm việc đó
-
[Đồn](/wiki/%C4%91%E1%BB%93n). *it is said that...; they said that...*— người ta đồn rằng... *to hear*— nghe đồn **say**
-
[Diễn đạt](/wiki/di%E1%BB%85n_%C4%91%E1%BA%A1t). *that was very well said*— diễn đạt như thế rất hay, nói cách như thế rất hay
-
[Viện](/wiki/vi%E1%BB%87n)ta làm [lý](/wiki/l%C3%BD) [lẽ](/wiki/l%E1%BA%BD); [đưa](/wiki/%C4%91%C6%B0a)làm [chứng cớ](/w/index.php?title=ch%E1%BB%A9ng_c%E1%BB%9B&action=edit&redlink=1). *there is not much to be said on that side*— bên phía bên kia không đưa ra được nhiều lý lẽ đâu *have you anything to*— anh có điều gì để viện ra làm lý lẽ bênh vực cho mình không? **say**for yourself?
-
[Cho](/wiki/cho) [ý kiến](/wiki/%C3%BD_ki%E1%BA%BFn)về, [quyết định](/wiki/quy%E1%BA%BFt_%C4%91%E1%BB%8Bnh)về. *there is no saying (it is hard to say) who will win*— không thể (khó mà) cho biết ý kiến là ai sẽ thắng *what do you*— anh cho biết ý kiến ta có nên đi chơi không?; ta đi chơi nào? **say**to a walk?
-
[Lấy](/wiki/l%E1%BA%A5y), [chọn](/wiki/ch%E1%BB%8Dn)(làm [ví dụ](/wiki/v%C3%AD_d%E1%BB%A5)). *let us*— ta lấy Trung quốc làm ví dụ **say**China
-
#### Thành ngữ[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-expr-&action=edit§ion=T-1)] **that is to say**: **to say on**: [Tục](/wiki/t%E1%BB%A5c) [nói](/wiki/n%C3%B3i). **to say out**: [Nói thật](/wiki/n%C3%B3i_th%E1%BA%ADt), [nói](/wiki/n%C3%B3i) [hết](/wiki/h%E1%BA%BFt). **to say no**: [Từ chối](/wiki/t%E1%BB%AB_ch%E1%BB%91i). **to say yes**: [Đồng ý](/wiki/%C4%91%E1%BB%93ng_%C3%BD). **to say someone nay**: Xem [nay](/wiki/nay). **to say the word**: [Ra lệnh](/wiki/ra_l%E1%BB%87nh) [nói lên](/wiki/n%C3%B3i_l%C3%AAn) [ý muốn](/wiki/%C3%BD_mu%E1%BB%91n)của mình. **it goes without saying**: Xem [go](/wiki/go). **you may well say so**: [Điều](/wiki/%C4%91i%E1%BB%81u)anh [nói](/wiki/n%C3%B3i) [hoàn toàn](/wiki/ho%C3%A0n_to%C3%A0n)có [căn cứ](/wiki/c%C4%83n_c%E1%BB%A9).
### Tham khảo[
[sửa](/w/index.php?title=B%E1%BA%A3n_m%E1%BA%ABu:-ref-&action=edit§ion=T-1)]
- Hồ Ngọc Đức,
[Dự án Từ điển tiếng Việt miễn phí](http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/Dict/)( [chi tiết](/wiki/Wiktionary:Ngu%E1%BB%93n_g%E1%BB%91c/FVDP))

X-Cache: cp1054 miss (0), cp1065 frontend miss (0)