markdown:
KINH TƯƠNG ƯNG BỘ
Samyutta Nikàya
Hòa Thượng Thích Minh Châu dịch
[22] Chương I
Tương
Ưng Uẩn (f)
V. Phẩm Hoa
I. Dòng Sông (Tạp 10, Ðại 2,70a)
(S.iii,137)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3) --
Ví như, này các Tỷ-kheo, một con sông từ núi cao
chảy xuống, từ xa chảy đến, dòng nước chảy xiết.
Trên hai bờ con sông ấy, nếu cỏ lau kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại lau babbakjà mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ bìranà
mọc lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cây mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống.
4) Và một người bị
dòng nước của con sông ấy cuốn trôi, nếu người ấy
nắm lấy cỏ lau kàsà, cỏ này có thể bựt đứt. Do nhân
duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn. Nếu
người ấy nắm lấy loại cỏ kàsà, cỏ này có thể bựt đứt.
Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ
nạn. Nếu người ấy nắm lấy loại lau babbakjà, cỏ này
có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi
vào tai ách khổ nạn. Nếu người ấy nắm lấy các loại
cây, loại cây này có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy,
người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc
Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu
tập pháp các bậc Thánh, không thấy rõ các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không
tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự
ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong sắc. Khi sắc ấy của người ấy
bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào
tai ách khổ nạn.
6-8) ... quán thọ...
quán tưởng... quán các hành...
9) ...quán thức như
là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Thức ấy của
người ấy bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy rơi
vào tai ách khổ nạn.
10) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
11-14) -- Thọ...
Tưởng... Các hành... Thức là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
15-16) Do vậy...
Thấy vậy... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
II. Bông Hoa
(hay Tăng trưởng) (Tạp 2, Ðại 2,8b) (Siii,113)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Này các
Tỷ-kheo, Ta không tranh luận với đời, chỉ có đời
tranh luận với Ta. Này các Tỷ-kheo, người nói Pháp
không tranh luận bất cứ với một ai ở đời.
4) Này các Tỷ-kheo,
cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không", Ta
cũng nói là "không". Này các Tỷ-kheo, cái gì người
có trí ở đời chấp nhận là "có", Ta cũng nói là "có".
5) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không"?
6) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời không chấp nhận sắc là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "không".
7-9) Thọ... tưởng...
các hành...
10) Người có trí ở
đời không chấp nhận thức là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, thời Ta cũng
nói là "không".
11) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì ở đời người có trí chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không".
12) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "có",
Ta cũng nói là "có"?
13) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận sắc là vô thường, không
thường hằng, không thường trú, chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
14-16) ... thọ...
tưởng... các hành...
17) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận thức là vô thường,
không thường hằng, không thường trú, chịu sự biến
hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
18) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì người có trí ở đời chấp nhận là vô
thường, không thường hằng, không thường trú, chịu sự
biến hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
19) Ở trong đời, này
các Tỷ-kheo, có thế pháp. Thế pháp ấy Như Lai hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri. Sau khi hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri, Như Lai tuyên
bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai thị,
phân tích, hiển lộ.
20) Này các Tỷ-kheo,
thế pháp ở trong đời là gì, thế pháp ấy được Như Lai
chứng ngộ, chứng tri; sau khi chứng ngộ, chứng tri,
Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ?
21) Sắc, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri, sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ.
Và ai, khi Như Lai
tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai
thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không biết,
không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô tích
sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có mắt,
không có biết, không có thấy.
22-24) Thọ... Tưởng...
Các hành...
25) Thức, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri. Sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ. Và ai, khi
Như Lai tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không
biết, không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô
tích sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có
mắt, không có biết, không có thấy.
26) Ví như, này các
Tỷ-kheo, bông sen xanh, hay bông sen hồng, hay bông
sen trắng sanh ra trong nước, lớn lên trong nước,
vươn lên khỏi nước, và đứng thẳng không bị nước
nhiễm ướt.
27) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Như Lai sanh ra ở trong đời, lớn lên
trong đời, vươn lên khỏi đời, và sống không bị đời ô
nhiễm.
III. Bọt
Nước (Tạp 10, Ðại 2,86b) (S.iii,114)
1) Một thời Thế Tôn
ở Ayujjàya, trên bờ sông Hằng.
2) Ở đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo...
3) -- Ví như, này
các Tỷ-kheo, sông Hằng này chảy mang theo đống bọt
nước lớn. Có người có mắt nhìn đống bọt nước ấy,
chuyên chú, như lý quán sát. Do nhìn chuyên chú, như
lý quán sát nó, đống bọt nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong đống bọt nước được?
4) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có sắc gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; vị Tỷ-kheo thấy sắc,
chuyên chú, như lý quán sát sắc. Do vị Tỷ-kheo nhìn
chuyên chú, như lý quán sát sắc, sắc ấy hiện rõ ra
là trống không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra
là không có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong sắc được?
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mưa những giọt mưa
lớn, trên mặt nước, các bong bóng nước hiện ra rồi
tan biến. Một người có mắt nhìn chuyên chú, như lý
quán sát nó, bong bóng nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong bong bóng nước được?
6) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có thọ gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát thọ ấy. Do Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát nó, thọ ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không có lõi
cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng
trong thọ được?
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong tháng cuối mùa hạ, vào đúng giữa trưa
đứng bóng, một ráng mặt trời rung động hiện lên. Một
người có mắt nhìn chuyên chú, như lý quán sát nó. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, nên ráng
mặt trời ấy hiện rõ ra là trống không, rỗng không,
không có lõi cứng... Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong ráng mặt trời được?
8) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có tưởng gì...
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cần có lõi cây, tìm cầu lõi cây,
đi tìm lõi cây, cầm cái búa sắc bén đi vào ngôi rừng.
Ở đây, người ấy thấy một cụm cây chuối lớn, mọc
thẳng, mới lớn, cao vút. Người ấy chặt rễ cây ấy.
Sau khi chặt rễ, người ấy chặt ngọn. Sau khi chặt
ngọn, người ấy lột vỏ chuối ngoài. Khi lột vỏ chuối
ngoài, giác cây còn tìm không được, tìm đâu cho có
được lõi cây?
10) Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối ấy. Khi
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối
ấy, cụm chuối ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ
ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cây.
Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong cụm
chuối được?
11) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm các hành gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc
liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên
chú, như lý quán sát hành ấy. Khi người ấy nhìn
chuyên chú, như lý quán sát, hành ấy hiện rõ ra là
trống không, hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là
không có lõi cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có
lõi cây trong các hành được?
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ảo thuật sư hay đệ tử một ảo thuật sư,
tại ngã tư đường bày trò ảo thuật. Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát trò ảo thuật ấy. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, ảo thuật
ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ ra là trống
rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cứng. Làm sao, này
các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng trong ảo thuật được?
13) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm thức gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại... hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát, thức ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi
cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong
thức được?
14) Thấy vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với
sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối với các
hành... nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên: "Ta đã giải thoát... không còn
trở lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
15) Thế Tôn thuyết
như vậy. Bậc Thiện Thệ sau khi nói như vậy, bậc Ðạo
Sư lại nói thêm:
1) Sắc ví với đống
bọt,
Thọ ví bong bóng nước,
Tưởng ví ráng mặt trời,
Hành ví với cây chuối,
Thức ví với ảo thuật,
Ðấng bà con mặt trời,
Ðã thuyết giảng như vậy.
2) Nếu như vậy
chuyên chú,
Như lý chơn quán sát,
Như lý nhìn các pháp,
Hiện rõ tánh trống không.
3) Bắt đầu với
thân này,
Bậc Ðại Tuệ thuyết giảng,
Ðoạn tận cả ba pháp,
Thấy sắc bị quăng bỏ.
4) Thân bị quăng,
vô tri,
Không thọ, sức nóng, thức,
Bị quăng đi, nó nằm,
Làm đồ ăn kẻ khác.
5) Cái thân liên
tục này,
Ảo sư, kẻ ngu nói,
Ðược gọi kẻ sát nhân,
Không tìm thấy lõi cây.
6) Hãy quán uẩn
như vậy,
Vị Tỷ-kheo tinh cần,
Suốt cả đêm lẫn ngày,
Tỉnh giác, chánh tư niệm.
7) Hãy bỏ mọi kiết
sử,
Làm chỗ mình nương tựa,
Sống như lửa cháy đầu,
Cầu chứng cảnh bất động.
IV. Phân Bò
(Tạp 10, Ðại 2,67c) (Trang 11, Ðại 1,496a) (Trang
34, Ðại 1,645a) (S.iii,143)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3-4) Sau khi ngồi,
vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, có
thể có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
5-8) Bạch Thế Tôn,
có thể có thọ nào... có thể có tưởng nào... có thể
có các hành nào... có thể có thức nào, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy?
9) -- Này Tỷ-kheo,
không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy.
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy là thường
còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến
hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
tay cầm lên một miếng phân bò và nói với Tỷ-kheo ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến được một ngã thể nhỏ như thế này cũng không
thường còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến
hoại, không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
16) Nếu được một ngã
thể nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
vĩnh viễn thưòng hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm
hạnh để chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình
bày. Vì này Tỷ-kheo, cho đến được một ngã thể nhỏ bé
như thế này cũng không thường còn, thường hằng,
thường trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú; do vậy đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
17) Thuở xưa, này
Tỷ-kheo, Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh.
Khi Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta
có 84.000 đô thị, và đô thị Kusàvatì là bậc nhất.
18) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cung điện, và cung điện Dhamma là bậc nhất.
19) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 trùng các, và trùng các Mahàvyuuha là bậc
nhất.
20) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 sàng tọa làm bằng ngà, làm bằng lõi cây, làm
bằng vàng, làm bằng bạc, trải bằng nệm len có lông
dài, trải bằng chăn len trắng, trải bằng chăn len
thêu bông, trải nệm bằng da con sơn dương gọi là
kadali, có lầu che phía trên và có gối chân màu đỏ
cả hai đầu.
21) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con voi với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và voi chúa Uposatha là bậc nhất.
22) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con ngựa với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và ngựa chúa Valàhaka là bậc nhất.
23) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cỗ xe, với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và cỗ xe Vejayanta là bậc nhất.
24) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 châu báu, và Ma-ni châu là bậc nhất.
25) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 phụ nữ, và hoàng hậu Subhaddà
là bậc nhất.
26) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 chư hầu Sát-đế-lị, và Binh chủ
báu là bậc nhất.
27) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 con bò cái, với những dây
thừng bằng vải đay mịn màng, và chậu sữa bằng bạc.
28) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 áo bằng vải gai tinh tế, bằng
vải lụa tinh tế, bằng vải len tinh tế, bằng vải bông
tinh tế.
29) Này các Tỷ-kheo,
khi Ta là... Ta có 84.000 dĩa bàn, và trên ấy các
cơm sáng và cơm chiều được dọn lên.
30) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 đô thị ấy, đô thị Ta trú thời
ấy là kinh đô Kusàvatì.
31) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cung điện ấy, cung điện Ta trú
thời ấy là cung điện Dhamma.
32) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 trùng các ấy, trùng các Ta trú
là trùng các Mahàvyuuha.
33) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 sàng tọa ấy, sàng tọa Ta thọ
dùng thời ấy là sàng tọa bằng ngà, hay bằng lõi cây,
hay bằng vàng, hay bằng bạc.
34) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con voi ấy, con voi Ta cưỡi
thời ấy là voi chúa Uposatha.
35) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con ngựa ấy, con ngựa Ta cưỡi
thời ấy là ngựa chúa Valàhaka.
36) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cỗ xe ấy, cỗ xe Ta cưỡi thời
ấy là cỗ xe Vejayanta.
37) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 phụ nữ ấy, phụ nữ hầu hạ Ta
thời ấy là Khattiyàni hay Velàmikà.
38) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 áo mặc ấy, đôi áo Ta mặc thời
ấy, hoặc bằng vải gai tinh tế, hay bằng lụa tinh tế,
hay bằng len tinh tế, hay bằng vải bông tinh tế.
39) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 dĩa bàn ấy, một dĩa bàn Ta
dùng để ăn một phần (nàlika) cơm, còn dĩa bàn thứ
hai, Ta dùng để ăn đồ ăn tương đương.
40) Như vậy, này các
Tỷ-kheo, tất cả các hành ấy là thuộc quá khứ, đoạn
diệt, biến hoại.
41) Như vậy vô
thường, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy không
thường hằng, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy
không thường trú, này các Tỷ-kheo, là các hành.
42) Cho đến như vậy,
này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để nhàm chán đối với tất
cả hành, là vừa đủ để ly tham, là vừa đủ để giải
thoát.
V. Ðầu Ngón
Tay (Tăng 14, Ðại 2,617b) (S.iii,147)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) Sau khi ngồi, vị
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Bạch Thế Tôn,
có thể có sắc nào là thường còn, thường hằng, thường
trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú như vậy?
5) Bạch Thế Tôn, có
thể có thọ nào...
6) Bạch Thế Tôn, có
thể có tưởng nào...
7) Bạch Thế Tôn, có
thể có các hành nào...
8) Bạch Thế Tôn, có
thể có thức nào, thức ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
9) -- Này Tỷ-kheo,
không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy.
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy lại
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
lên một ít đất trong đầu ngón tay và nói với Tỷ-kheo
ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến một sắc nhỏ như thế này cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
Nếu một sắc nhỏ như
thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một sắc nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy, đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
16) Cho đến một thọ
nhỏ như thế này, này các Tỷ-kheo, cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn, thường hằng, vĩnh trú. Nếu thọ nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú... có thể trình bày.
17) Cho đến một
tưởng...
18) Cho đến một hành...
19) Cho đến một thức
nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, cũng không thường còn,
thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại, không
vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú. Nếu một thức nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một thức nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
20) Ông nghĩ thế nào,
này Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Là vô thường,
bạch Thế Tôn.
-- Thọ... tưởng...
các hành... thức là thường hay vô thường?
-- Là vô thường,
bạch Thế Tôn.
21-22) Do vậy, thấy
vậy... "... không có trở lui trạng thái này nữa". Vị
ấy biết rõ như vậy.
VI. Thanh
Tịnh (hay Biển) (Tạp 18, Ðại 2,69c)
(S.iii,149)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) Ngồi một bên,
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Có một sắc nào,
bạch Thế Tôn, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú không?
5-8) Có một thọ...
tưởng... hành... thức nào, bạch Thế Tôn, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú không?
9) -- Không có một
sắc nào, này Tỷ-kheo, sắc ấy là thường còn, thường
hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú.
10-13) Không có một
thọ... một tưởng... các hành... một thức nào, thức
ấy là thường còn, thường hằng, thường trú, không
chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
VII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69b)
(S.iii,149)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Vô thỉ, này
các Tỷ-kheo, là sự luân hồi này. Ðiểm bắt đầu không
thể nêu rõ đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
4) Có thể có một
thời, này các Tỷ kheo, biển lớn đi đến khô cạn, hoàn
toàn đi đến khô kiệt, không có hiện hữu. Nhưng này
các Tỷ kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm
dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh che đậy,
bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
5) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, Sineru(Tu-di), Vua các núi,
đi đến băng hoại, hoại diệt, không có hiện hữu.
Nhưng này các Tỷ-kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có
sự chấm dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh
che đậy, bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân
hồi!
6) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, đại địa đi đến băng hoại,
hoại diệt, không có hiện hữu. Nhưng này các Tỷ-kheo,
Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm dứt khổ đau
đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị khát ái
trói buộc, phải lưu chuyển luân hồi!
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột hay cột trụ vững trắc, chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh cây cột ấy hay cột trụ ấy. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu... không tu tập
pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã...
quán thọ như là tự ngã... quán tưởng như là tự ngã...
quán các hành như là tự ngã... quán thức như là tự
ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong thức. Người ấy chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... Người ấy chạy vòng theo, chạy tròn xung
quanh thức. Vì rằng người ấy chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng... các hành...
người ấy chạy theo vòng theo, chạy tròn xung quanh
thức; người ấy không giải thoát khỏi sắc, không giải
thoát khỏi thọ, không giải thoát khỏi tưởng, không
giải thoát khỏi các hành, không giải thoát khỏi thức,
không giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não. Ta tuyên bố rằng: "Vị ấy không giải thoát
khỏi khổ đau".
8) Nhưng bậc Ða văn
Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, được thấy các bậc
Thánh... khéo tu tập pháp các bậc Chân nhân, không
quán sắc như là tự ngã... không quán thọ... không
quán tưởng... không quán các hành... không quán thức
như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Vị ấy không
chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy
không chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh sắc...
thọ... tưởng... các hành... không chạy vòng theo,
chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy không chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... thức; do không chạy vòng theo, chạy vòng
tròn xung quanh thức, vị ấy được giải thoát khỏi sắc,
được giải thoát khỏi thọ, được giải thoát khỏi tưởng,
được giải thoát khỏi các hành, được giải thoát khỏi
thức, được giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não. Ta nói: "Vị ấy được giải thoát khỏi
đau khổ".
VIII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69c)
(S.iii,151)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Vô thỉ, này
các Tỷ-kheo, là sự luân hồi này. Ðiểm bắt đầu không
thể nêu rõ đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột trụ vững chắc. Nếu nó có đi, nó chỉ đi tới
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó đứng, nó chỉ đứng gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó ngồi, nó chỉ ngồi gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó nằm, nó chỉ nằm gần
cây cột hay cột trụ ấy.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu quán sắc: "Cái này là
của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi",
quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán thức:
"Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự
ngã của tôi". Nếu người ấy có đi, người ấy chỉ đi
tới năm thủ uẩn này. Nếu người ấy đứng, người ấy chỉ
đứng gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy ngồi, người
ấy chỉ ngồi gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy nằm,
người ấy chỉ nằm gần năm thủ uẩn này.
6) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
7) Này các Tỷ-kheo,
các Ông có thấy một bức họa gọi là danh họa không?
-- Thưa có, bạch Thế
Tôn.
-- Này các Tỷ-kheo,
bức danh họa ấy do tâm tư họa mà thành. Do vậy, này
các Tỷ-kheo, tâm còn đa dạng hơn cả danh họa ấy.
8) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
9) Này các Tỷ-kheo,
Ta không quán thấy một bộ loại nào khác lại đa dạng
như tâm. Như các hữu tình thuộc loại bàng sanh; các
hữu tình thuộc loại bàng sanh ấy, này các Tỷ-kheo,
do tâm tư duy (mà thành). Do vậy, này các Tỷ-kheo,
tâm ấy lại đa dạng hơn các hữu tình thuộc loại bàng
sanh ấy.
10) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ nhuộm hay một họa sĩ, nếu
người ấy có thuốc nhuộm, hay lạc, hay nghệ, hay màu
xanh, hay màu đỏ tía, hay một tấm gỗ khéo bào, hay
một bức tường, hay một tấm vải. Người ấy có thể vẽ
hình người đàn bà hay hình người đàn ông với đầy đủ
tất cả chi tiết. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ vô
văn phàm phu, liên tục làm cho hiện hữu sắc... thọ...
tưởng... các hành... liên tục làm cho hiện hữu thức.
12) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
-- Thọ... tưởng...
các hành... thức là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
13-14) -- Do vậy,
này các Tỷ-kheo... Thấy vậy... "... không còn trở
lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
IX. Cán Búa
(Hay Chiếc Thuyền) (Tạp 10, Ðại 2,67a) (S.iii,152)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Do biết, do
thấy, này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố sự đoạn tận các
lậu hoặc, không phải do không biết, do không thấy.
4) Do biết cái gì,
thấy cái gì, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn
tận? Ðây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc
đoạn diệt. Ðây là thọ... Ðây là tưởng... Ðây là các
hành... Ðây là thức. Ðây là thức tập khởi. Ðây là
thức đoạn diệt. Do biết như vậy, do thấy như vậy,
này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận.
5) Này các Tỷ-kheo,
như có Tỷ-kheo sống không chí tâm trong sự tu tập,
khởi lên ước muốn như sau: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ!"
Tuy vậy, tâm của vị ấy cũng không giải thoát khỏi
các lậu hoặc, có chấp thủ.
6) Vì sao? Phải nói
rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ. Không có tu tập Bốn
chánh cần. Không có tu tập Bốn như ý túc. Không có
tu tập Năm căn. Không có tu tập Năm lực. Không có tu
tập Bảy giác chi. Không có tu tập Thánh đạo Tám
ngành.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà, không
được con gà mái ấp nằm đúng cách, không được ấp nóng
đúng cách, không được ấp dưỡng đúng cách.
8) Dầu cho con gà
mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con
của ta, với chân, móng và đỉnh đầu, hay với miệng và
mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách
an toàn"; tuy vậy các con gà con ấy không có thể,
với chân, móng, đỉnh đầu hay với miệng và mỏ, sau
khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn.
9) Vì sao? Này các
Tỷ-kheo, tám, mười hay mười hai trứng gà ấy không
được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
10) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí tâm trong sự tu tập.
Dầu cho vị ấy có khởi lên ý muốn: "Mong rằng tâm ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát khỏi các
lậu hoặc, có chấp thủ.
11) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ... Không có tu tập
con đường Thánh đạo Tám ngành.
12) Này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy
không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta được
giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc,
không có chấp thủ.
13) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Có tu tập cái gì? Có tu
tập Bốn niệm xứ, có tu tập Bốn chánh cần. Có tu tập
Bốn như ý túc. Có tu tập Năm căn. Có tu tập Năm lực.
Có tu tập Bảy giác chi. Có tu tập con đường Thánh
đạo Tám ngành.
14) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà. Các
trứng ấy được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn,
ấp nóng một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng
đắn. Dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ước muốn:
"Mong rằng các con gà con của ta, với chân, móng và
đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ
trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy,
các con gà con ấy có thể với chân, móng và đỉnh đầu,
hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được
xuất sanh một cách an toàn.
15) Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà
được con gà mái ấy ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
16) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sống chí tâm tu tập. Dầu cho
vị ấy không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm của vị ấy vẫn được giải thoát khỏi các
lậu hoặc, không có chấp thủ.
17) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập
Bốn niệm xứ... có tu tập con đường Thánh đạo Tám
ngành.
18) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ đá hay đệ tử người thợ đá,
khi nhìn vào cán búa thấy dấu các ngón tay và dấu
các ngón tay cái. Vị ấy không có thể biết được như
sau: "Hôm nay, từng ấy cán búa của ta bị hao mòn;
hôm nay từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy
biết được cán búa bị hao mòn trên sự hao mòn của cán
búa.
19) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo chí tâm trong sự tu tập
không có biết như sau: "Hôm nay, từng ấy lậu hoặc
của ta được hao mòn, hôm qua từng ấy, các ngày khác
từng ấy". Nhưng vị ấy biết được các lậu hoặc được
hao mòn trên sự hao mòn các lậu hoặc.
20) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi biển có đầy đủ cột buồm
và dây buồm, bị mắc cạn sáu tháng do thiếu nước
trong mùa khô; các cột buồm và dây buồm bị gió và
mặt trời làm hư hỏng, rồi bị nước mưa đổ xuống trong
mùa mưa, chúng trở thành yếu và hư nát.
21) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập,
các kiết sử rất dễ bị yếu dần và hư nát.
X. Vô Thường
Tánh (Hay Tưởng) (Tạp 10, Ðại 2,70c)
(S.iii,155)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Do tu tập, làm
cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được
đoạn tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu
tham được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận,
tất cả ngã mạn được tận trừ.
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người làm ruộng, vào mùa thu, dùng một
cái cày lớn cắt đứt tất cả rễ mọc trong khi cày.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn tận,
tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham được
đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả ngã
mạn được tận trừ.
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cắt cỏ cắt đứt cây cỏ, nắm lấy
đầu ngọn đập lên, đập xuống, đập tả, đập hữu, rồi
quăng một bên. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập,
làm cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham
được đoạn tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
6) Ví như, này các
Tỷ-kheo, khi một chùm xoài bị cắt đứt từ cành, thời
các trái xoài cùng dính vào cành đều bị đứt theo.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ngôi nhà có nóc nhọn, phàm có rui kèo
nào, tất cả đều đi đến nóc nhọn, hướng đến nóc nhọn,
quy tụ về nóc nhọn, và nóc nhọn là tối thượng hơn
chúng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng... tất cả ngã mạn được tận
trừ.
8) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những rễ hương gì, hương anusàri
đen là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những lõi hương gì, hương chiên-đàn
đỏ là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
10) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những hoa hương gì, hương vassika
là tối thượng hơn những hương ấy. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo. .. tất cả ngã mạn được tận trừ.
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những tiểu vương nào, tất cả những
vua ấy đều tùy thuộc vua Chuyển luân vương. Vua
Chuyển luân vương được gọi là vua tối thượng đối với
họ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất cả ngã mạn được
tận trừ.
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, ánh sáng các loại sao gì, tất cả ánh sáng
ấy không bằng một phần mười sáu ánh sáng của mặt
trăng. Ánh sáng mặt trăng được xem là tối thượng
trong các ánh sáng ấy. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo...
tất cả ngã mạn được tận trừ.
13) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mở rộng và gột sạch
mây, mặt trời mọc lên trên bầu trời, đuổi sạch tất
cả u ám khỏi hư không, bừng sáng, chói sáng và rực
sáng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham
được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả
ngã mạn được tận trừ.
14) Tu tập vô thường
tưởng như thế nào, này các Tỷ-kheo, làm cho sung mãn
như thế nào mà tất cả dục tham được đoạn tận... tất
cả ngã mạn được tận trừ?
15) Ðây là sắc; đây
là sắc tập khởi; đây là sắc đoạn diệt; đây là thọ...
đây là tưởng... đây là các hành... đây là thức; đây
là thức tập khởi; đây là thức đoạn diệt.
16) Vô thường tưởng
được tu tập như vậy, này các Tỷ-kheo, được làm cho
sung mãn như vậy, tất cả dục tham được đoạn tận, tất
cả sắc tham được đoạn tận; tất cả hữu tham được đoạn
tận; tất cả vô minh được đoạn tận; tất cả ngã mạn
được tận trừ.
KINH TƯƠNG ƯNG BỘ
Samyutta Nikàya
Hòa Thượng Thích Minh Châu dịch
[22] Chương I
Tương
Ưng Uẩn (f)
V. Phẩm Hoa
I. Dòng Sông (Tạp 10, Ðại 2,70a)
(S.iii,137)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3) --
Ví như, này các Tỷ-kheo, một con sông từ núi cao
chảy xuống, từ xa chảy đến, dòng nước chảy xiết.
Trên hai bờ con sông ấy, nếu cỏ lau kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại lau babbakjà mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ bìranà
mọc lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cây mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống.
4) Và một người bị
dòng nước của con sông ấy cuốn trôi, nếu người ấy
nắm lấy cỏ lau kàsà, cỏ này có thể bựt đứt. Do nhân
duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn. Nếu
người ấy nắm lấy loại cỏ kàsà, cỏ này có thể bựt đứt.
Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ
nạn. Nếu người ấy nắm lấy loại lau babbakjà, cỏ này
có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi
vào tai ách khổ nạn. Nếu người ấy nắm lấy các loại
cây, loại cây này có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy,
người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc
Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu
tập pháp các bậc Thánh, không thấy rõ các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không
tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự
ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong sắc. Khi sắc ấy của người ấy
bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào
tai ách khổ nạn.
6-8) ... quán thọ...
quán tưởng... quán các hành...
9) ...quán thức như
là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Thức ấy của
người ấy bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy rơi
vào tai ách khổ nạn.
10) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
11-14) -- Thọ...
Tưởng... Các hành... Thức là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
15-16) Do vậy...
Thấy vậy... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
II. Bông Hoa
(hay Tăng trưởng) (Tạp 2, Ðại 2,8b) (Siii,113)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Này các
Tỷ-kheo, Ta không tranh luận với đời, chỉ có đời
tranh luận với Ta. Này các Tỷ-kheo, người nói Pháp
không tranh luận bất cứ với một ai ở đời.
4) Này các Tỷ-kheo,
cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không", Ta
cũng nói là "không". Này các Tỷ-kheo, cái gì người
có trí ở đời chấp nhận là "có", Ta cũng nói là "có".
5) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không"?
6) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời không chấp nhận sắc là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "không".
7-9) Thọ... tưởng...
các hành...
10) Người có trí ở
đời không chấp nhận thức là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, thời Ta cũng
nói là "không".
11) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì ở đời người có trí chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không".
12) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "có",
Ta cũng nói là "có"?
13) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận sắc là vô thường, không
thường hằng, không thường trú, chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
14-16) ... thọ...
tưởng... các hành...
17) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận thức là vô thường,
không thường hằng, không thường trú, chịu sự biến
hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
18) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì người có trí ở đời chấp nhận là vô
thường, không thường hằng, không thường trú, chịu sự
biến hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
19) Ở trong đời, này
các Tỷ-kheo, có thế pháp. Thế pháp ấy Như Lai hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri. Sau khi hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri, Như Lai tuyên
bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai thị,
phân tích, hiển lộ.
20) Này các Tỷ-kheo,
thế pháp ở trong đời là gì, thế pháp ấy được Như Lai
chứng ngộ, chứng tri; sau khi chứng ngộ, chứng tri,
Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ?
21) Sắc, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri, sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ.
Và ai, khi Như Lai
tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai
thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không biết,
không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô tích
sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có mắt,
không có biết, không có thấy.
22-24) Thọ... Tưởng...
Các hành...
25) Thức, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri. Sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ. Và ai, khi
Như Lai tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không
biết, không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô
tích sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có
mắt, không có biết, không có thấy.
26) Ví như, này các
Tỷ-kheo, bông sen xanh, hay bông sen hồng, hay bông
sen trắng sanh ra trong nước, lớn lên trong nước,
vươn lên khỏi nước, và đứng thẳng không bị nước
nhiễm ướt.
27) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Như Lai sanh ra ở trong đời, lớn lên
trong đời, vươn lên khỏi đời, và sống không bị đời ô
nhiễm.
III. Bọt
Nước (Tạp 10, Ðại 2,86b) (S.iii,114)
1) Một thời Thế Tôn
ở Ayujjàya, trên bờ sông Hằng.
2) Ở đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo...
3) -- Ví như, này
các Tỷ-kheo, sông Hằng này chảy mang theo đống bọt
nước lớn. Có người có mắt nhìn đống bọt nước ấy,
chuyên chú, như lý quán sát. Do nhìn chuyên chú, như
lý quán sát nó, đống bọt nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong đống bọt nước được?
4) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có sắc gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; vị Tỷ-kheo thấy sắc,
chuyên chú, như lý quán sát sắc. Do vị Tỷ-kheo nhìn
chuyên chú, như lý quán sát sắc, sắc ấy hiện rõ ra
là trống không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra
là không có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong sắc được?
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mưa những giọt mưa
lớn, trên mặt nước, các bong bóng nước hiện ra rồi
tan biến. Một người có mắt nhìn chuyên chú, như lý
quán sát nó, bong bóng nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong bong bóng nước được?
6) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có thọ gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát thọ ấy. Do Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát nó, thọ ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không có lõi
cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng
trong thọ được?
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong tháng cuối mùa hạ, vào đúng giữa trưa
đứng bóng, một ráng mặt trời rung động hiện lên. Một
người có mắt nhìn chuyên chú, như lý quán sát nó. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, nên ráng
mặt trời ấy hiện rõ ra là trống không, rỗng không,
không có lõi cứng... Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong ráng mặt trời được?
8) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có tưởng gì...
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cần có lõi cây, tìm cầu lõi cây,
đi tìm lõi cây, cầm cái búa sắc bén đi vào ngôi rừng.
Ở đây, người ấy thấy một cụm cây chuối lớn, mọc
thẳng, mới lớn, cao vút. Người ấy chặt rễ cây ấy.
Sau khi chặt rễ, người ấy chặt ngọn. Sau khi chặt
ngọn, người ấy lột vỏ chuối ngoài. Khi lột vỏ chuối
ngoài, giác cây còn tìm không được, tìm đâu cho có
được lõi cây?
10) Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối ấy. Khi
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối
ấy, cụm chuối ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ
ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cây.
Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong cụm
chuối được?
11) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm các hành gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc
liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên
chú, như lý quán sát hành ấy. Khi người ấy nhìn
chuyên chú, như lý quán sát, hành ấy hiện rõ ra là
trống không, hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là
không có lõi cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có
lõi cây trong các hành được?
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ảo thuật sư hay đệ tử một ảo thuật sư,
tại ngã tư đường bày trò ảo thuật. Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát trò ảo thuật ấy. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, ảo thuật
ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ ra là trống
rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cứng. Làm sao, này
các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng trong ảo thuật được?
13) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm thức gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại... hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát, thức ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi
cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong
thức được?
14) Thấy vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với
sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối với các
hành... nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên: "Ta đã giải thoát... không còn
trở lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
15) Thế Tôn thuyết
như vậy. Bậc Thiện Thệ sau khi nói như vậy, bậc Ðạo
Sư lại nói thêm:
1) Sắc ví với đống
bọt,
Thọ ví bong bóng nước,
Tưởng ví ráng mặt trời,
Hành ví với cây chuối,
Thức ví với ảo thuật,
Ðấng bà con mặt trời,
Ðã thuyết giảng như vậy.
2) Nếu như vậy
chuyên chú,
Như lý chơn quán sát,
Như lý nhìn các pháp,
Hiện rõ tánh trống không.
3) Bắt đầu với
thân này,
Bậc Ðại Tuệ thuyết giảng,
Ðoạn tận cả ba pháp,
Thấy sắc bị quăng bỏ.
4) Thân bị quăng,
vô tri,
Không thọ, sức nóng, thức,
Bị quăng đi, nó nằm,
Làm đồ ăn kẻ khác.
5) Cái thân liên
tục này,
Ảo sư, kẻ ngu nói,
Ðược gọi kẻ sát nhân,
Không tìm thấy lõi cây.
6) Hãy quán uẩn
như vậy,
Vị Tỷ-kheo tinh cần,
Suốt cả đêm lẫn ngày,
Tỉnh giác, chánh tư niệm.
7) Hãy bỏ mọi kiết
sử,
Làm chỗ mình nương tựa,
Sống như lửa cháy đầu,
Cầu chứng cảnh bất động.
IV. Phân Bò
(Tạp 10, Ðại 2,67c) (Trang 11, Ðại 1,496a) (Trang
34, Ðại 1,645a) (S.iii,143)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3-4) Sau khi ngồi,
vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, có
thể có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
5-8) Bạch Thế Tôn,
có thể có thọ nào... có thể có tưởng nào... có thể
có các hành nào... có thể có thức nào, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy?
9) -- Này Tỷ-kheo,
không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy.
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy là thường
còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến
hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
tay cầm lên một miếng phân bò và nói với Tỷ-kheo ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến được một ngã thể nhỏ như thế này cũng không
thường còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến
hoại, không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
16) Nếu được một ngã
thể nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
vĩnh viễn thưòng hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm
hạnh để chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình
bày. Vì này Tỷ-kheo, cho đến được một ngã thể nhỏ bé
như thế này cũng không thường còn, thường hằng,
thường trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú; do vậy đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
17) Thuở xưa, này
Tỷ-kheo, Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh.
Khi Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta
có 84.000 đô thị, và đô thị Kusàvatì là bậc nhất.
18) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cung điện, và cung điện Dhamma là bậc nhất.
19) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 trùng các, và trùng các Mahàvyuuha là bậc
nhất.
20) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 sàng tọa làm bằng ngà, làm bằng lõi cây, làm
bằng vàng, làm bằng bạc, trải bằng nệm len có lông
dài, trải bằng chăn len trắng, trải bằng chăn len
thêu bông, trải nệm bằng da con sơn dương gọi là
kadali, có lầu che phía trên và có gối chân màu đỏ
cả hai đầu.
21) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con voi với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và voi chúa Uposatha là bậc nhất.
22) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con ngựa với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và ngựa chúa Valàhaka là bậc nhất.
23) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cỗ xe, với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và cỗ xe Vejayanta là bậc nhất.
24) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 châu báu, và Ma-ni châu là bậc nhất.
25) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 phụ nữ, và hoàng hậu Subhaddà
là bậc nhất.
26) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 chư hầu Sát-đế-lị, và Binh chủ
báu là bậc nhất.
27) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 con bò cái, với những dây
thừng bằng vải đay mịn màng, và chậu sữa bằng bạc.
28) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 áo bằng vải gai tinh tế, bằng
vải lụa tinh tế, bằng vải len tinh tế, bằng vải bông
tinh tế.
29) Này các Tỷ-kheo,
khi Ta là... Ta có 84.000 dĩa bàn, và trên ấy các
cơm sáng và cơm chiều được dọn lên.
30) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 đô thị ấy, đô thị Ta trú thời
ấy là kinh đô Kusàvatì.
31) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cung điện ấy, cung điện Ta trú
thời ấy là cung điện Dhamma.
32) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 trùng các ấy, trùng các Ta trú
là trùng các Mahàvyuuha.
33) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 sàng tọa ấy, sàng tọa Ta thọ
dùng thời ấy là sàng tọa bằng ngà, hay bằng lõi cây,
hay bằng vàng, hay bằng bạc.
34) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con voi ấy, con voi Ta cưỡi
thời ấy là voi chúa Uposatha.
35) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con ngựa ấy, con ngựa Ta cưỡi
thời ấy là ngựa chúa Valàhaka.
36) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cỗ xe ấy, cỗ xe Ta cưỡi thời
ấy là cỗ xe Vejayanta.
37) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 phụ nữ ấy, phụ nữ hầu hạ Ta
thời ấy là Khattiyàni hay Velàmikà.
38) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 áo mặc ấy, đôi áo Ta mặc thời
ấy, hoặc bằng vải gai tinh tế, hay bằng lụa tinh tế,
hay bằng len tinh tế, hay bằng vải bông tinh tế.
39) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 dĩa bàn ấy, một dĩa bàn Ta
dùng để ăn một phần (nàlika) cơm, còn dĩa bàn thứ
hai, Ta dùng để ăn đồ ăn tương đương.
40) Như vậy, này các
Tỷ-kheo, tất cả các hành ấy là thuộc quá khứ, đoạn
diệt, biến hoại.
41) Như vậy vô
thường, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy không
thường hằng, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy
không thường trú, này các Tỷ-kheo, là các hành.
42) Cho đến như vậy,
này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để nhàm chán đối với tất
cả hành, là vừa đủ để ly tham, là vừa đủ để giải
thoát.
V. Ðầu Ngón
Tay (Tăng 14, Ðại 2,617b) (S.iii,147)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) Sau khi ngồi, vị
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Bạch Thế Tôn,
có thể có sắc nào là thường còn, thường hằng, thường
trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú như vậy?
5) Bạch Thế Tôn, có
thể có thọ nào...
6) Bạch Thế Tôn, có
thể có tưởng nào...
7) Bạch Thế Tôn, có
thể có các hành nào...
8) Bạch Thế Tôn, có
thể có thức nào, thức ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
9) -- Này Tỷ-kheo,
không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy.
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy lại
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
lên một ít đất trong đầu ngón tay và nói với Tỷ-kheo
ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến một sắc nhỏ như thế này cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
Nếu một sắc nhỏ như
thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một sắc nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy, đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
16) Cho đến một thọ
nhỏ như thế này, này các Tỷ-kheo, cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn, thường hằng, vĩnh trú. Nếu thọ nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú... có thể trình bày.
17) Cho đến một
tưởng...
18) Cho đến một hành...
19) Cho đến một thức
nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, cũng không thường còn,
thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại, không
vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú. Nếu một thức nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một thức nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
20) Ông nghĩ thế nào,
này Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Là vô thường,
bạch Thế Tôn.
-- Thọ... tưởng...
các hành... thức là thường hay vô thường?
-- Là vô thường,
bạch Thế Tôn.
21-22) Do vậy, thấy
vậy... "... không có trở lui trạng thái này nữa". Vị
ấy biết rõ như vậy.
VI. Thanh
Tịnh (hay Biển) (Tạp 18, Ðại 2,69c)
(S.iii,149)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) Ngồi một bên,
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Có một sắc nào,
bạch Thế Tôn, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú không?
5-8) Có một thọ...
tưởng... hành... thức nào, bạch Thế Tôn, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú không?
9) -- Không có một
sắc nào, này Tỷ-kheo, sắc ấy là thường còn, thường
hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú.
10-13) Không có một
thọ... một tưởng... các hành... một thức nào, thức
ấy là thường còn, thường hằng, thường trú, không
chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
VII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69b)
(S.iii,149)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Vô thỉ, này
các Tỷ-kheo, là sự luân hồi này. Ðiểm bắt đầu không
thể nêu rõ đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
4) Có thể có một
thời, này các Tỷ kheo, biển lớn đi đến khô cạn, hoàn
toàn đi đến khô kiệt, không có hiện hữu. Nhưng này
các Tỷ kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm
dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh che đậy,
bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
5) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, Sineru(Tu-di), Vua các núi,
đi đến băng hoại, hoại diệt, không có hiện hữu.
Nhưng này các Tỷ-kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có
sự chấm dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh
che đậy, bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân
hồi!
6) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, đại địa đi đến băng hoại,
hoại diệt, không có hiện hữu. Nhưng này các Tỷ-kheo,
Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm dứt khổ đau
đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị khát ái
trói buộc, phải lưu chuyển luân hồi!
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột hay cột trụ vững trắc, chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh cây cột ấy hay cột trụ ấy. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu... không tu tập
pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã...
quán thọ như là tự ngã... quán tưởng như là tự ngã...
quán các hành như là tự ngã... quán thức như là tự
ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong thức. Người ấy chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... Người ấy chạy vòng theo, chạy tròn xung
quanh thức. Vì rằng người ấy chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng... các hành...
người ấy chạy theo vòng theo, chạy tròn xung quanh
thức; người ấy không giải thoát khỏi sắc, không giải
thoát khỏi thọ, không giải thoát khỏi tưởng, không
giải thoát khỏi các hành, không giải thoát khỏi thức,
không giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não. Ta tuyên bố rằng: "Vị ấy không giải thoát
khỏi khổ đau".
8) Nhưng bậc Ða văn
Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, được thấy các bậc
Thánh... khéo tu tập pháp các bậc Chân nhân, không
quán sắc như là tự ngã... không quán thọ... không
quán tưởng... không quán các hành... không quán thức
như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Vị ấy không
chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy
không chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh sắc...
thọ... tưởng... các hành... không chạy vòng theo,
chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy không chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... thức; do không chạy vòng theo, chạy vòng
tròn xung quanh thức, vị ấy được giải thoát khỏi sắc,
được giải thoát khỏi thọ, được giải thoát khỏi tưởng,
được giải thoát khỏi các hành, được giải thoát khỏi
thức, được giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não. Ta nói: "Vị ấy được giải thoát khỏi
đau khổ".
VIII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69c)
(S.iii,151)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Vô thỉ, này
các Tỷ-kheo, là sự luân hồi này. Ðiểm bắt đầu không
thể nêu rõ đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột trụ vững chắc. Nếu nó có đi, nó chỉ đi tới
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó đứng, nó chỉ đứng gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó ngồi, nó chỉ ngồi gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó nằm, nó chỉ nằm gần
cây cột hay cột trụ ấy.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu quán sắc: "Cái này là
của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi",
quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán thức:
"Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự
ngã của tôi". Nếu người ấy có đi, người ấy chỉ đi
tới năm thủ uẩn này. Nếu người ấy đứng, người ấy chỉ
đứng gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy ngồi, người
ấy chỉ ngồi gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy nằm,
người ấy chỉ nằm gần năm thủ uẩn này.
6) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
7) Này các Tỷ-kheo,
các Ông có thấy một bức họa gọi là danh họa không?
-- Thưa có, bạch Thế
Tôn.
-- Này các Tỷ-kheo,
bức danh họa ấy do tâm tư họa mà thành. Do vậy, này
các Tỷ-kheo, tâm còn đa dạng hơn cả danh họa ấy.
8) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
9) Này các Tỷ-kheo,
Ta không quán thấy một bộ loại nào khác lại đa dạng
như tâm. Như các hữu tình thuộc loại bàng sanh; các
hữu tình thuộc loại bàng sanh ấy, này các Tỷ-kheo,
do tâm tư duy (mà thành). Do vậy, này các Tỷ-kheo,
tâm ấy lại đa dạng hơn các hữu tình thuộc loại bàng
sanh ấy.
10) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ nhuộm hay một họa sĩ, nếu
người ấy có thuốc nhuộm, hay lạc, hay nghệ, hay màu
xanh, hay màu đỏ tía, hay một tấm gỗ khéo bào, hay
một bức tường, hay một tấm vải. Người ấy có thể vẽ
hình người đàn bà hay hình người đàn ông với đầy đủ
tất cả chi tiết. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ vô
văn phàm phu, liên tục làm cho hiện hữu sắc... thọ...
tưởng... các hành... liên tục làm cho hiện hữu thức.
12) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
-- Thọ... tưởng...
các hành... thức là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
13-14) -- Do vậy,
này các Tỷ-kheo... Thấy vậy... "... không còn trở
lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
IX. Cán Búa
(Hay Chiếc Thuyền) (Tạp 10, Ðại 2,67a) (S.iii,152)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Do biết, do
thấy, này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố sự đoạn tận các
lậu hoặc, không phải do không biết, do không thấy.
4) Do biết cái gì,
thấy cái gì, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn
tận? Ðây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc
đoạn diệt. Ðây là thọ... Ðây là tưởng... Ðây là các
hành... Ðây là thức. Ðây là thức tập khởi. Ðây là
thức đoạn diệt. Do biết như vậy, do thấy như vậy,
này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận.
5) Này các Tỷ-kheo,
như có Tỷ-kheo sống không chí tâm trong sự tu tập,
khởi lên ước muốn như sau: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ!"
Tuy vậy, tâm của vị ấy cũng không giải thoát khỏi
các lậu hoặc, có chấp thủ.
6) Vì sao? Phải nói
rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ. Không có tu tập Bốn
chánh cần. Không có tu tập Bốn như ý túc. Không có
tu tập Năm căn. Không có tu tập Năm lực. Không có tu
tập Bảy giác chi. Không có tu tập Thánh đạo Tám
ngành.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà, không
được con gà mái ấp nằm đúng cách, không được ấp nóng
đúng cách, không được ấp dưỡng đúng cách.
8) Dầu cho con gà
mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con
của ta, với chân, móng và đỉnh đầu, hay với miệng và
mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách
an toàn"; tuy vậy các con gà con ấy không có thể,
với chân, móng, đỉnh đầu hay với miệng và mỏ, sau
khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn.
9) Vì sao? Này các
Tỷ-kheo, tám, mười hay mười hai trứng gà ấy không
được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
10) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí tâm trong sự tu tập.
Dầu cho vị ấy có khởi lên ý muốn: "Mong rằng tâm ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát khỏi các
lậu hoặc, có chấp thủ.
11) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ... Không có tu tập
con đường Thánh đạo Tám ngành.
12) Này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy
không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta được
giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc,
không có chấp thủ.
13) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Có tu tập cái gì? Có tu
tập Bốn niệm xứ, có tu tập Bốn chánh cần. Có tu tập
Bốn như ý túc. Có tu tập Năm căn. Có tu tập Năm lực.
Có tu tập Bảy giác chi. Có tu tập con đường Thánh
đạo Tám ngành.
14) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà. Các
trứng ấy được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn,
ấp nóng một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng
đắn. Dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ước muốn:
"Mong rằng các con gà con của ta, với chân, móng và
đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ
trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy,
các con gà con ấy có thể với chân, móng và đỉnh đầu,
hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được
xuất sanh một cách an toàn.
15) Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà
được con gà mái ấy ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
16) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sống chí tâm tu tập. Dầu cho
vị ấy không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm của vị ấy vẫn được giải thoát khỏi các
lậu hoặc, không có chấp thủ.
17) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập
Bốn niệm xứ... có tu tập con đường Thánh đạo Tám
ngành.
18) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ đá hay đệ tử người thợ đá,
khi nhìn vào cán búa thấy dấu các ngón tay và dấu
các ngón tay cái. Vị ấy không có thể biết được như
sau: "Hôm nay, từng ấy cán búa của ta bị hao mòn;
hôm nay từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy
biết được cán búa bị hao mòn trên sự hao mòn của cán
búa.
19) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo chí tâm trong sự tu tập
không có biết như sau: "Hôm nay, từng ấy lậu hoặc
của ta được hao mòn, hôm qua từng ấy, các ngày khác
từng ấy". Nhưng vị ấy biết được các lậu hoặc được
hao mòn trên sự hao mòn các lậu hoặc.
20) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi biển có đầy đủ cột buồm
và dây buồm, bị mắc cạn sáu tháng do thiếu nước
trong mùa khô; các cột buồm và dây buồm bị gió và
mặt trời làm hư hỏng, rồi bị nước mưa đổ xuống trong
mùa mưa, chúng trở thành yếu và hư nát.
21) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập,
các kiết sử rất dễ bị yếu dần và hư nát.
X. Vô Thường
Tánh (Hay Tưởng) (Tạp 10, Ðại 2,70c)
(S.iii,155)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Do tu tập, làm
cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được
đoạn tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu
tham được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận,
tất cả ngã mạn được tận trừ.
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người làm ruộng, vào mùa thu, dùng một
cái cày lớn cắt đứt tất cả rễ mọc trong khi cày.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn tận,
tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham được
đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả ngã
mạn được tận trừ.
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cắt cỏ cắt đứt cây cỏ, nắm lấy
đầu ngọn đập lên, đập xuống, đập tả, đập hữu, rồi
quăng một bên. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập,
làm cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham
được đoạn tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
6) Ví như, này các
Tỷ-kheo, khi một chùm xoài bị cắt đứt từ cành, thời
các trái xoài cùng dính vào cành đều bị đứt theo.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ngôi nhà có nóc nhọn, phàm có rui kèo
nào, tất cả đều đi đến nóc nhọn, hướng đến nóc nhọn,
quy tụ về nóc nhọn, và nóc nhọn là tối thượng hơn
chúng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng... tất cả ngã mạn được tận
trừ.
8) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những rễ hương gì, hương anusàri
đen là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những lõi hương gì, hương chiên-đàn
đỏ là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
10) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những hoa hương gì, hương vassika
là tối thượng hơn những hương ấy. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo. .. tất cả ngã mạn được tận trừ.
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những tiểu vương nào, tất cả những
vua ấy đều tùy thuộc vua Chuyển luân vương. Vua
Chuyển luân vương được gọi là vua tối thượng đối với
họ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất cả ngã mạn được
tận trừ.
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, ánh sáng các loại sao gì, tất cả ánh sáng
ấy không bằng một phần mười sáu ánh sáng của mặt
trăng. Ánh sáng mặt trăng được xem là tối thượng
trong các ánh sáng ấy. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo...
tất cả ngã mạn được tận trừ.
13) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mở rộng và gột sạch
mây, mặt trời mọc lên trên bầu trời, đuổi sạch tất
cả u ám khỏi hư không, bừng sáng, chói sáng và rực
sáng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham
được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả
ngã mạn được tận trừ.
14) Tu tập vô thường
tưởng như thế nào, này các Tỷ-kheo, làm cho sung mãn
như thế nào mà tất cả dục tham được đoạn tận... tất
cả ngã mạn được tận trừ?
15) Ðây là sắc; đây
là sắc tập khởi; đây là sắc đoạn diệt; đây là thọ...
đây là tưởng... đây là các hành... đây là thức; đây
là thức tập khởi; đây là thức đoạn diệt.
16) Vô thường tưởng
được tu tập như vậy, này các Tỷ-kheo, được làm cho
sung mãn như vậy, tất cả dục tham được đoạn tận, tất
cả sắc tham được đoạn tận; tất cả hữu tham được đoạn
tận; tất cả vô minh được đoạn tận; tất cả ngã mạn
được tận trừ.
Samyutta Nikàya
Samyutta Nikàya
Samyutta Nikàya
[22] Chương I
Tương
Ưng Uẩn (f)
V. Phẩm Hoa
I. Dòng Sông (Tạp 10, Ðại 2,70a)
(S.iii,137)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3) --
Ví như, này các Tỷ-kheo, một con sông từ núi cao
chảy xuống, từ xa chảy đến, dòng nước chảy xiết.
Trên hai bờ con sông ấy, nếu cỏ lau kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại lau babbakjà mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ bìranà
mọc lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cây mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống.
4) Và một người bị
dòng nước của con sông ấy cuốn trôi, nếu người ấy
nắm lấy cỏ lau kàsà, cỏ này có thể bựt đứt. Do nhân
duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn. Nếu
người ấy nắm lấy loại cỏ kàsà, cỏ này có thể bựt đứt.
Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ
nạn. Nếu người ấy nắm lấy loại lau babbakjà, cỏ này
có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi
vào tai ách khổ nạn. Nếu người ấy nắm lấy các loại
cây, loại cây này có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy,
người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc
Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu
tập pháp các bậc Thánh, không thấy rõ các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không
tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự
ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong sắc. Khi sắc ấy của người ấy
bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào
tai ách khổ nạn.
6-8) ... quán thọ...
quán tưởng... quán các hành...
9) ...quán thức như
là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Thức ấy của
người ấy bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy rơi
vào tai ách khổ nạn.
10) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
11-14) -- Thọ...
Tưởng... Các hành... Thức là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
15-16) Do vậy...
Thấy vậy... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
II. Bông Hoa
(hay Tăng trưởng) (Tạp 2, Ðại 2,8b) (Siii,113)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Này các
Tỷ-kheo, Ta không tranh luận với đời, chỉ có đời
tranh luận với Ta. Này các Tỷ-kheo, người nói Pháp
không tranh luận bất cứ với một ai ở đời.
4) Này các Tỷ-kheo,
cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không", Ta
cũng nói là "không". Này các Tỷ-kheo, cái gì người
có trí ở đời chấp nhận là "có", Ta cũng nói là "có".
5) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không"?
6) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời không chấp nhận sắc là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "không".
7-9) Thọ... tưởng...
các hành...
10) Người có trí ở
đời không chấp nhận thức là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, thời Ta cũng
nói là "không".
11) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì ở đời người có trí chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không".
12) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "có",
Ta cũng nói là "có"?
13) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận sắc là vô thường, không
thường hằng, không thường trú, chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
14-16) ... thọ...
tưởng... các hành...
17) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận thức là vô thường,
không thường hằng, không thường trú, chịu sự biến
hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
18) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì người có trí ở đời chấp nhận là vô
thường, không thường hằng, không thường trú, chịu sự
biến hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
19) Ở trong đời, này
các Tỷ-kheo, có thế pháp. Thế pháp ấy Như Lai hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri. Sau khi hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri, Như Lai tuyên
bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai thị,
phân tích, hiển lộ.
20) Này các Tỷ-kheo,
thế pháp ở trong đời là gì, thế pháp ấy được Như Lai
chứng ngộ, chứng tri; sau khi chứng ngộ, chứng tri,
Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ?
21) Sắc, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri, sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ.
Và ai, khi Như Lai
tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai
thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không biết,
không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô tích
sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có mắt,
không có biết, không có thấy.
22-24) Thọ... Tưởng...
Các hành...
25) Thức, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri. Sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ. Và ai, khi
Như Lai tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không
biết, không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô
tích sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có
mắt, không có biết, không có thấy.
26) Ví như, này các
Tỷ-kheo, bông sen xanh, hay bông sen hồng, hay bông
sen trắng sanh ra trong nước, lớn lên trong nước,
vươn lên khỏi nước, và đứng thẳng không bị nước
nhiễm ướt.
27) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Như Lai sanh ra ở trong đời, lớn lên
trong đời, vươn lên khỏi đời, và sống không bị đời ô
nhiễm.
III. Bọt
Nước (Tạp 10, Ðại 2,86b) (S.iii,114)
1) Một thời Thế Tôn
ở Ayujjàya, trên bờ sông Hằng.
2) Ở đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo...
3) -- Ví như, này
các Tỷ-kheo, sông Hằng này chảy mang theo đống bọt
nước lớn. Có người có mắt nhìn đống bọt nước ấy,
chuyên chú, như lý quán sát. Do nhìn chuyên chú, như
lý quán sát nó, đống bọt nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong đống bọt nước được?
4) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có sắc gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; vị Tỷ-kheo thấy sắc,
chuyên chú, như lý quán sát sắc. Do vị Tỷ-kheo nhìn
chuyên chú, như lý quán sát sắc, sắc ấy hiện rõ ra
là trống không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra
là không có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong sắc được?
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mưa những giọt mưa
lớn, trên mặt nước, các bong bóng nước hiện ra rồi
tan biến. Một người có mắt nhìn chuyên chú, như lý
quán sát nó, bong bóng nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong bong bóng nước được?
6) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có thọ gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát thọ ấy. Do Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát nó, thọ ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không có lõi
cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng
trong thọ được?
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong tháng cuối mùa hạ, vào đúng giữa trưa
đứng bóng, một ráng mặt trời rung động hiện lên. Một
người có mắt nhìn chuyên chú, như lý quán sát nó. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, nên ráng
mặt trời ấy hiện rõ ra là trống không, rỗng không,
không có lõi cứng... Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong ráng mặt trời được?
8) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có tưởng gì...
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cần có lõi cây, tìm cầu lõi cây,
đi tìm lõi cây, cầm cái búa sắc bén đi vào ngôi rừng.
Ở đây, người ấy thấy một cụm cây chuối lớn, mọc
thẳng, mới lớn, cao vút. Người ấy chặt rễ cây ấy.
Sau khi chặt rễ, người ấy chặt ngọn. Sau khi chặt
ngọn, người ấy lột vỏ chuối ngoài. Khi lột vỏ chuối
ngoài, giác cây còn tìm không được, tìm đâu cho có
được lõi cây?
10) Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối ấy. Khi
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối
ấy, cụm chuối ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ
ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cây.
Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong cụm
chuối được?
11) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm các hành gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc
liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên
chú, như lý quán sát hành ấy. Khi người ấy nhìn
chuyên chú, như lý quán sát, hành ấy hiện rõ ra là
trống không, hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là
không có lõi cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có
lõi cây trong các hành được?
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ảo thuật sư hay đệ tử một ảo thuật sư,
tại ngã tư đường bày trò ảo thuật. Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát trò ảo thuật ấy. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, ảo thuật
ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ ra là trống
rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cứng. Làm sao, này
các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng trong ảo thuật được?
13) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm thức gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại... hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát, thức ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi
cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong
thức được?
14) Thấy vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với
sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối với các
hành... nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên: "Ta đã giải thoát... không còn
trở lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
15) Thế Tôn thuyết
như vậy. Bậc Thiện Thệ sau khi nói như vậy, bậc Ðạo
Sư lại nói thêm:
1) Sắc ví với đống
bọt,
Thọ ví bong bóng nước,
Tưởng ví ráng mặt trời,
Hành ví với cây chuối,
Thức ví với ảo thuật,
Ðấng bà con mặt trời,
Ðã thuyết giảng như vậy.
2) Nếu như vậy
chuyên chú,
Như lý chơn quán sát,
Như lý nhìn các pháp,
Hiện rõ tánh trống không.
3) Bắt đầu với
thân này,
Bậc Ðại Tuệ thuyết giảng,
Ðoạn tận cả ba pháp,
Thấy sắc bị quăng bỏ.
4) Thân bị quăng,
vô tri,
Không thọ, sức nóng, thức,
Bị quăng đi, nó nằm,
Làm đồ ăn kẻ khác.
5) Cái thân liên
tục này,
Ảo sư, kẻ ngu nói,
Ðược gọi kẻ sát nhân,
Không tìm thấy lõi cây.
6) Hãy quán uẩn
như vậy,
Vị Tỷ-kheo tinh cần,
Suốt cả đêm lẫn ngày,
Tỉnh giác, chánh tư niệm.
7) Hãy bỏ mọi kiết
sử,
Làm chỗ mình nương tựa,
Sống như lửa cháy đầu,
Cầu chứng cảnh bất động.
IV. Phân Bò
(Tạp 10, Ðại 2,67c) (Trang 11, Ðại 1,496a) (Trang
34, Ðại 1,645a) (S.iii,143)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3-4) Sau khi ngồi,
vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, có
thể có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
5-8) Bạch Thế Tôn,
có thể có thọ nào... có thể có tưởng nào... có thể
có các hành nào... có thể có thức nào, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy?
9) -- Này Tỷ-kheo,
không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy.
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy là thường
còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến
hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
tay cầm lên một miếng phân bò và nói với Tỷ-kheo ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến được một ngã thể nhỏ như thế này cũng không
thường còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến
hoại, không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
16) Nếu được một ngã
thể nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
vĩnh viễn thưòng hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm
hạnh để chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình
bày. Vì này Tỷ-kheo, cho đến được một ngã thể nhỏ bé
như thế này cũng không thường còn, thường hằng,
thường trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú; do vậy đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
17) Thuở xưa, này
Tỷ-kheo, Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh.
Khi Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta
có 84.000 đô thị, và đô thị Kusàvatì là bậc nhất.
18) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cung điện, và cung điện Dhamma là bậc nhất.
19) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 trùng các, và trùng các Mahàvyuuha là bậc
nhất.
20) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 sàng tọa làm bằng ngà, làm bằng lõi cây, làm
bằng vàng, làm bằng bạc, trải bằng nệm len có lông
dài, trải bằng chăn len trắng, trải bằng chăn len
thêu bông, trải nệm bằng da con sơn dương gọi là
kadali, có lầu che phía trên và có gối chân màu đỏ
cả hai đầu.
21) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con voi với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và voi chúa Uposatha là bậc nhất.
22) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con ngựa với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và ngựa chúa Valàhaka là bậc nhất.
23) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cỗ xe, với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và cỗ xe Vejayanta là bậc nhất.
24) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 châu báu, và Ma-ni châu là bậc nhất.
25) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 phụ nữ, và hoàng hậu Subhaddà
là bậc nhất.
26) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 chư hầu Sát-đế-lị, và Binh chủ
báu là bậc nhất.
27) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 con bò cái, với những dây
thừng bằng vải đay mịn màng, và chậu sữa bằng bạc.
28) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 áo bằng vải gai tinh tế, bằng
vải lụa tinh tế, bằng vải len tinh tế, bằng vải bông
tinh tế.
29) Này các Tỷ-kheo,
khi Ta là... Ta có 84.000 dĩa bàn, và trên ấy các
cơm sáng và cơm chiều được dọn lên.
30) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 đô thị ấy, đô thị Ta trú thời
ấy là kinh đô Kusàvatì.
31) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cung điện ấy, cung điện Ta trú
thời ấy là cung điện Dhamma.
32) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 trùng các ấy, trùng các Ta trú
là trùng các Mahàvyuuha.
33) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 sàng tọa ấy, sàng tọa Ta thọ
dùng thời ấy là sàng tọa bằng ngà, hay bằng lõi cây,
hay bằng vàng, hay bằng bạc.
34) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con voi ấy, con voi Ta cưỡi
thời ấy là voi chúa Uposatha.
35) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con ngựa ấy, con ngựa Ta cưỡi
thời ấy là ngựa chúa Valàhaka.
36) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cỗ xe ấy, cỗ xe Ta cưỡi thời
ấy là cỗ xe Vejayanta.
37) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 phụ nữ ấy, phụ nữ hầu hạ Ta
thời ấy là Khattiyàni hay Velàmikà.
38) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 áo mặc ấy, đôi áo Ta mặc thời
ấy, hoặc bằng vải gai tinh tế, hay bằng lụa tinh tế,
hay bằng len tinh tế, hay bằng vải bông tinh tế.
39) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 dĩa bàn ấy, một dĩa bàn Ta
dùng để ăn một phần (nàlika) cơm, còn dĩa bàn thứ
hai, Ta dùng để ăn đồ ăn tương đương.
40) Như vậy, này các
Tỷ-kheo, tất cả các hành ấy là thuộc quá khứ, đoạn
diệt, biến hoại.
41) Như vậy vô
thường, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy không
thường hằng, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy
không thường trú, này các Tỷ-kheo, là các hành.
42) Cho đến như vậy,
này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để nhàm chán đối với tất
cả hành, là vừa đủ để ly tham, là vừa đủ để giải
thoát.
V. Ðầu Ngón
Tay (Tăng 14, Ðại 2,617b) (S.iii,147)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) Sau khi ngồi, vị
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Bạch Thế Tôn,
có thể có sắc nào là thường còn, thường hằng, thường
trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú như vậy?
5) Bạch Thế Tôn, có
thể có thọ nào...
6) Bạch Thế Tôn, có
thể có tưởng nào...
7) Bạch Thế Tôn, có
thể có các hành nào...
8) Bạch Thế Tôn, có
thể có thức nào, thức ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
9) -- Này Tỷ-kheo,
không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy.
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy lại
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
lên một ít đất trong đầu ngón tay và nói với Tỷ-kheo
ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến một sắc nhỏ như thế này cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
Nếu một sắc nhỏ như
thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một sắc nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy, đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
16) Cho đến một thọ
nhỏ như thế này, này các Tỷ-kheo, cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn, thường hằng, vĩnh trú. Nếu thọ nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú... có thể trình bày.
17) Cho đến một
tưởng...
18) Cho đến một hành...
19) Cho đến một thức
nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, cũng không thường còn,
thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại, không
vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú. Nếu một thức nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một thức nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
20) Ông nghĩ thế nào,
này Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Là vô thường,
bạch Thế Tôn.
-- Thọ... tưởng...
các hành... thức là thường hay vô thường?
-- Là vô thường,
bạch Thế Tôn.
21-22) Do vậy, thấy
vậy... "... không có trở lui trạng thái này nữa". Vị
ấy biết rõ như vậy.
VI. Thanh
Tịnh (hay Biển) (Tạp 18, Ðại 2,69c)
(S.iii,149)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) Ngồi một bên,
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Có một sắc nào,
bạch Thế Tôn, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú không?
5-8) Có một thọ...
tưởng... hành... thức nào, bạch Thế Tôn, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú không?
9) -- Không có một
sắc nào, này Tỷ-kheo, sắc ấy là thường còn, thường
hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú.
10-13) Không có một
thọ... một tưởng... các hành... một thức nào, thức
ấy là thường còn, thường hằng, thường trú, không
chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
VII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69b)
(S.iii,149)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Vô thỉ, này
các Tỷ-kheo, là sự luân hồi này. Ðiểm bắt đầu không
thể nêu rõ đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
4) Có thể có một
thời, này các Tỷ kheo, biển lớn đi đến khô cạn, hoàn
toàn đi đến khô kiệt, không có hiện hữu. Nhưng này
các Tỷ kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm
dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh che đậy,
bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
5) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, Sineru(Tu-di), Vua các núi,
đi đến băng hoại, hoại diệt, không có hiện hữu.
Nhưng này các Tỷ-kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có
sự chấm dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh
che đậy, bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân
hồi!
6) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, đại địa đi đến băng hoại,
hoại diệt, không có hiện hữu. Nhưng này các Tỷ-kheo,
Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm dứt khổ đau
đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị khát ái
trói buộc, phải lưu chuyển luân hồi!
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột hay cột trụ vững trắc, chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh cây cột ấy hay cột trụ ấy. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu... không tu tập
pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã...
quán thọ như là tự ngã... quán tưởng như là tự ngã...
quán các hành như là tự ngã... quán thức như là tự
ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong thức. Người ấy chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... Người ấy chạy vòng theo, chạy tròn xung
quanh thức. Vì rằng người ấy chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng... các hành...
người ấy chạy theo vòng theo, chạy tròn xung quanh
thức; người ấy không giải thoát khỏi sắc, không giải
thoát khỏi thọ, không giải thoát khỏi tưởng, không
giải thoát khỏi các hành, không giải thoát khỏi thức,
không giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não. Ta tuyên bố rằng: "Vị ấy không giải thoát
khỏi khổ đau".
8) Nhưng bậc Ða văn
Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, được thấy các bậc
Thánh... khéo tu tập pháp các bậc Chân nhân, không
quán sắc như là tự ngã... không quán thọ... không
quán tưởng... không quán các hành... không quán thức
như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Vị ấy không
chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy
không chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh sắc...
thọ... tưởng... các hành... không chạy vòng theo,
chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy không chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... thức; do không chạy vòng theo, chạy vòng
tròn xung quanh thức, vị ấy được giải thoát khỏi sắc,
được giải thoát khỏi thọ, được giải thoát khỏi tưởng,
được giải thoát khỏi các hành, được giải thoát khỏi
thức, được giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não. Ta nói: "Vị ấy được giải thoát khỏi
đau khổ".
VIII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69c)
(S.iii,151)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Vô thỉ, này
các Tỷ-kheo, là sự luân hồi này. Ðiểm bắt đầu không
thể nêu rõ đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột trụ vững chắc. Nếu nó có đi, nó chỉ đi tới
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó đứng, nó chỉ đứng gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó ngồi, nó chỉ ngồi gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó nằm, nó chỉ nằm gần
cây cột hay cột trụ ấy.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu quán sắc: "Cái này là
của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi",
quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán thức:
"Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự
ngã của tôi". Nếu người ấy có đi, người ấy chỉ đi
tới năm thủ uẩn này. Nếu người ấy đứng, người ấy chỉ
đứng gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy ngồi, người
ấy chỉ ngồi gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy nằm,
người ấy chỉ nằm gần năm thủ uẩn này.
6) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
7) Này các Tỷ-kheo,
các Ông có thấy một bức họa gọi là danh họa không?
-- Thưa có, bạch Thế
Tôn.
-- Này các Tỷ-kheo,
bức danh họa ấy do tâm tư họa mà thành. Do vậy, này
các Tỷ-kheo, tâm còn đa dạng hơn cả danh họa ấy.
8) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
9) Này các Tỷ-kheo,
Ta không quán thấy một bộ loại nào khác lại đa dạng
như tâm. Như các hữu tình thuộc loại bàng sanh; các
hữu tình thuộc loại bàng sanh ấy, này các Tỷ-kheo,
do tâm tư duy (mà thành). Do vậy, này các Tỷ-kheo,
tâm ấy lại đa dạng hơn các hữu tình thuộc loại bàng
sanh ấy.
10) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ nhuộm hay một họa sĩ, nếu
người ấy có thuốc nhuộm, hay lạc, hay nghệ, hay màu
xanh, hay màu đỏ tía, hay một tấm gỗ khéo bào, hay
một bức tường, hay một tấm vải. Người ấy có thể vẽ
hình người đàn bà hay hình người đàn ông với đầy đủ
tất cả chi tiết. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ vô
văn phàm phu, liên tục làm cho hiện hữu sắc... thọ...
tưởng... các hành... liên tục làm cho hiện hữu thức.
12) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
-- Thọ... tưởng...
các hành... thức là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
13-14) -- Do vậy,
này các Tỷ-kheo... Thấy vậy... "... không còn trở
lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
IX. Cán Búa
(Hay Chiếc Thuyền) (Tạp 10, Ðại 2,67a) (S.iii,152)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Do biết, do
thấy, này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố sự đoạn tận các
lậu hoặc, không phải do không biết, do không thấy.
4) Do biết cái gì,
thấy cái gì, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn
tận? Ðây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc
đoạn diệt. Ðây là thọ... Ðây là tưởng... Ðây là các
hành... Ðây là thức. Ðây là thức tập khởi. Ðây là
thức đoạn diệt. Do biết như vậy, do thấy như vậy,
này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận.
5) Này các Tỷ-kheo,
như có Tỷ-kheo sống không chí tâm trong sự tu tập,
khởi lên ước muốn như sau: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ!"
Tuy vậy, tâm của vị ấy cũng không giải thoát khỏi
các lậu hoặc, có chấp thủ.
6) Vì sao? Phải nói
rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ. Không có tu tập Bốn
chánh cần. Không có tu tập Bốn như ý túc. Không có
tu tập Năm căn. Không có tu tập Năm lực. Không có tu
tập Bảy giác chi. Không có tu tập Thánh đạo Tám
ngành.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà, không
được con gà mái ấp nằm đúng cách, không được ấp nóng
đúng cách, không được ấp dưỡng đúng cách.
8) Dầu cho con gà
mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con
của ta, với chân, móng và đỉnh đầu, hay với miệng và
mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách
an toàn"; tuy vậy các con gà con ấy không có thể,
với chân, móng, đỉnh đầu hay với miệng và mỏ, sau
khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn.
9) Vì sao? Này các
Tỷ-kheo, tám, mười hay mười hai trứng gà ấy không
được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
10) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí tâm trong sự tu tập.
Dầu cho vị ấy có khởi lên ý muốn: "Mong rằng tâm ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát khỏi các
lậu hoặc, có chấp thủ.
11) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ... Không có tu tập
con đường Thánh đạo Tám ngành.
12) Này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy
không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta được
giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc,
không có chấp thủ.
13) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Có tu tập cái gì? Có tu
tập Bốn niệm xứ, có tu tập Bốn chánh cần. Có tu tập
Bốn như ý túc. Có tu tập Năm căn. Có tu tập Năm lực.
Có tu tập Bảy giác chi. Có tu tập con đường Thánh
đạo Tám ngành.
14) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà. Các
trứng ấy được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn,
ấp nóng một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng
đắn. Dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ước muốn:
"Mong rằng các con gà con của ta, với chân, móng và
đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ
trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy,
các con gà con ấy có thể với chân, móng và đỉnh đầu,
hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được
xuất sanh một cách an toàn.
15) Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà
được con gà mái ấy ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
16) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sống chí tâm tu tập. Dầu cho
vị ấy không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm của vị ấy vẫn được giải thoát khỏi các
lậu hoặc, không có chấp thủ.
17) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập
Bốn niệm xứ... có tu tập con đường Thánh đạo Tám
ngành.
18) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ đá hay đệ tử người thợ đá,
khi nhìn vào cán búa thấy dấu các ngón tay và dấu
các ngón tay cái. Vị ấy không có thể biết được như
sau: "Hôm nay, từng ấy cán búa của ta bị hao mòn;
hôm nay từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy
biết được cán búa bị hao mòn trên sự hao mòn của cán
búa.
19) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo chí tâm trong sự tu tập
không có biết như sau: "Hôm nay, từng ấy lậu hoặc
của ta được hao mòn, hôm qua từng ấy, các ngày khác
từng ấy". Nhưng vị ấy biết được các lậu hoặc được
hao mòn trên sự hao mòn các lậu hoặc.
20) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi biển có đầy đủ cột buồm
và dây buồm, bị mắc cạn sáu tháng do thiếu nước
trong mùa khô; các cột buồm và dây buồm bị gió và
mặt trời làm hư hỏng, rồi bị nước mưa đổ xuống trong
mùa mưa, chúng trở thành yếu và hư nát.
21) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập,
các kiết sử rất dễ bị yếu dần và hư nát.
X. Vô Thường
Tánh (Hay Tưởng) (Tạp 10, Ðại 2,70c)
(S.iii,155)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Do tu tập, làm
cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được
đoạn tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu
tham được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận,
tất cả ngã mạn được tận trừ.
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người làm ruộng, vào mùa thu, dùng một
cái cày lớn cắt đứt tất cả rễ mọc trong khi cày.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn tận,
tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham được
đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả ngã
mạn được tận trừ.
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cắt cỏ cắt đứt cây cỏ, nắm lấy
đầu ngọn đập lên, đập xuống, đập tả, đập hữu, rồi
quăng một bên. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập,
làm cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham
được đoạn tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
6) Ví như, này các
Tỷ-kheo, khi một chùm xoài bị cắt đứt từ cành, thời
các trái xoài cùng dính vào cành đều bị đứt theo.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ngôi nhà có nóc nhọn, phàm có rui kèo
nào, tất cả đều đi đến nóc nhọn, hướng đến nóc nhọn,
quy tụ về nóc nhọn, và nóc nhọn là tối thượng hơn
chúng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng... tất cả ngã mạn được tận
trừ.
8) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những rễ hương gì, hương anusàri
đen là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những lõi hương gì, hương chiên-đàn
đỏ là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
10) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những hoa hương gì, hương vassika
là tối thượng hơn những hương ấy. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo. .. tất cả ngã mạn được tận trừ.
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những tiểu vương nào, tất cả những
vua ấy đều tùy thuộc vua Chuyển luân vương. Vua
Chuyển luân vương được gọi là vua tối thượng đối với
họ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất cả ngã mạn được
tận trừ.
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, ánh sáng các loại sao gì, tất cả ánh sáng
ấy không bằng một phần mười sáu ánh sáng của mặt
trăng. Ánh sáng mặt trăng được xem là tối thượng
trong các ánh sáng ấy. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo...
tất cả ngã mạn được tận trừ.
13) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mở rộng và gột sạch
mây, mặt trời mọc lên trên bầu trời, đuổi sạch tất
cả u ám khỏi hư không, bừng sáng, chói sáng và rực
sáng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham
được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả
ngã mạn được tận trừ.
14) Tu tập vô thường
tưởng như thế nào, này các Tỷ-kheo, làm cho sung mãn
như thế nào mà tất cả dục tham được đoạn tận... tất
cả ngã mạn được tận trừ?
15) Ðây là sắc; đây
là sắc tập khởi; đây là sắc đoạn diệt; đây là thọ...
đây là tưởng... đây là các hành... đây là thức; đây
là thức tập khởi; đây là thức đoạn diệt.
16) Vô thường tưởng
được tu tập như vậy, này các Tỷ-kheo, được làm cho
sung mãn như vậy, tất cả dục tham được đoạn tận, tất
cả sắc tham được đoạn tận; tất cả hữu tham được đoạn
tận; tất cả vô minh được đoạn tận; tất cả ngã mạn
được tận trừ.
[22] Chương I
V. Phẩm Hoa
I. Dòng Sông (Tạp 10, Ðại 2,70a)
(S.iii,137)
1-2)
Nhân duyên ở Sàvatthi...
3) --
Ví như, này các Tỷ-kheo, một con sông từ núi cao
chảy xuống, từ xa chảy đến, dòng nước chảy xiết.
Trên hai bờ con sông ấy, nếu cỏ lau kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ kàsà mọc lên,
chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại lau babbakjà mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cỏ bìranà
mọc lên, chúng từ bờ rũ xuống; nếu các loại cây mọc
lên, chúng từ bờ rũ xuống.
4) Và một người bị
dòng nước của con sông ấy cuốn trôi, nếu người ấy
nắm lấy cỏ lau kàsà, cỏ này có thể bựt đứt. Do nhân
duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn. Nếu
người ấy nắm lấy loại cỏ kàsà, cỏ này có thể bựt đứt.
Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào tai ách khổ
nạn. Nếu người ấy nắm lấy loại lau babbakjà, cỏ này
có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi
vào tai ách khổ nạn. Nếu người ấy nắm lấy các loại
cây, loại cây này có thể bựt đứt. Do nhân duyên ấy,
người ấy bị rơi vào tai ách khổ nạn.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu không thấy rõ các bậc
Thánh, không thuần thục pháp các bậc Thánh, không tu
tập pháp các bậc Thánh, không thấy rõ các bậc Chân
nhân, không thuần thục pháp các bậc Chân nhân, không
tu tập pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự
ngã, hay tự ngã như là có sắc, hay sắc ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong sắc. Khi sắc ấy của người ấy
bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy bị rơi vào
tai ách khổ nạn.
6-8) ... quán thọ...
quán tưởng... quán các hành...
9) ...quán thức như
là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Thức ấy của
người ấy bị bựt đứt, do nhân duyên ấy, người ấy rơi
vào tai ách khổ nạn.
10) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Vô thường, bạch
Thế Tôn.
11-14) -- Thọ...
Tưởng... Các hành... Thức là thường hay vô thường?
15-16) Do vậy...
Thấy vậy... "... không còn trở lui trạng thái này
nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
II. Bông Hoa
(hay Tăng trưởng) (Tạp 2, Ðại 2,8b) (Siii,113)
1-2) Nhân duyên ở
Sàvatthi...
3) -- Này các
Tỷ-kheo, Ta không tranh luận với đời, chỉ có đời
tranh luận với Ta. Này các Tỷ-kheo, người nói Pháp
không tranh luận bất cứ với một ai ở đời.
4) Này các Tỷ-kheo,
cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không", Ta
cũng nói là "không". Này các Tỷ-kheo, cái gì người
có trí ở đời chấp nhận là "có", Ta cũng nói là "có".
5) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không"?
6) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời không chấp nhận sắc là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "không".
7-9) Thọ... tưởng...
các hành...
10) Người có trí ở
đời không chấp nhận thức là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, thời Ta cũng
nói là "không".
11) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì ở đời người có trí chấp nhận là "không",
Ta cũng nói là "không".
12) Và này các
Tỷ-kheo, cái gì người có trí ở đời chấp nhận là "có",
Ta cũng nói là "có"?
13) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận sắc là vô thường, không
thường hằng, không thường trú, chịu sự biến hoại,
thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
14-16) ... thọ...
tưởng... các hành...
17) Này các Tỷ-kheo,
người có trí ở đời chấp nhận thức là vô thường,
không thường hằng, không thường trú, chịu sự biến
hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
18) Này các Tỷ-kheo,
đây là cái gì người có trí ở đời chấp nhận là vô
thường, không thường hằng, không thường trú, chịu sự
biến hoại, thời Ta cũng nói là "có" (vậy).
19) Ở trong đời, này
các Tỷ-kheo, có thế pháp. Thế pháp ấy Như Lai hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri. Sau khi hoàn
toàn chứng ngộ, hoàn toàn chứng tri, Như Lai tuyên
bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai thị,
phân tích, hiển lộ.
20) Này các Tỷ-kheo,
thế pháp ở trong đời là gì, thế pháp ấy được Như Lai
chứng ngộ, chứng tri; sau khi chứng ngộ, chứng tri,
Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ?
21) Sắc, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri, sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ.
Và ai, khi Như Lai
tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng, khai
thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không biết,
không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô tích
sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có mắt,
không có biết, không có thấy.
22-24) Thọ... Tưởng...
Các hành...
25) Thức, này các
Tỷ-kheo, là thế pháp ở trong đời. Thế pháp ấy được
Như Lai chứng ngộ, chứng tri. Sau khi chứng ngộ,
chứng tri, Ngài tuyên bố, thuyết giảng, trình bày,
xác chứng, khai thị, phân tích, hiển lộ. Và ai, khi
Như Lai tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác chứng,
khai thị, phân tích, hiển lộ như vậy, (vẫn) không
biết, không thấy, thì đối với người ấy, Ta xem là vô
tích sự, là kẻ ngu si, phàm phu, mù lòa, không có
mắt, không có biết, không có thấy.
26) Ví như, này các
Tỷ-kheo, bông sen xanh, hay bông sen hồng, hay bông
sen trắng sanh ra trong nước, lớn lên trong nước,
vươn lên khỏi nước, và đứng thẳng không bị nước
nhiễm ướt.
27) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Như Lai sanh ra ở trong đời, lớn lên
trong đời, vươn lên khỏi đời, và sống không bị đời ô
nhiễm.
III. Bọt
Nước (Tạp 10, Ðại 2,86b) (S.iii,114)
1) Một thời Thế Tôn
ở Ayujjàya, trên bờ sông Hằng.
2) Ở đấy Thế Tôn gọi
các Tỷ-kheo...
3) -- Ví như, này
các Tỷ-kheo, sông Hằng này chảy mang theo đống bọt
nước lớn. Có người có mắt nhìn đống bọt nước ấy,
chuyên chú, như lý quán sát. Do nhìn chuyên chú, như
lý quán sát nó, đống bọt nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong đống bọt nước được?
4) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có sắc gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; vị Tỷ-kheo thấy sắc,
chuyên chú, như lý quán sát sắc. Do vị Tỷ-kheo nhìn
chuyên chú, như lý quán sát sắc, sắc ấy hiện rõ ra
là trống không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra
là không có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong sắc được?
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mưa những giọt mưa
lớn, trên mặt nước, các bong bóng nước hiện ra rồi
tan biến. Một người có mắt nhìn chuyên chú, như lý
quán sát nó, bong bóng nước ấy hiện rõ ra là trống
không, hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không
có lõi cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi
cứng trong bong bóng nước được?
6) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có thọ gì thuộc quá khứ, vị lai, hiện
tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc liệt
hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát thọ ấy. Do Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát nó, thọ ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là rỗng không, hiện rõ ra là không có lõi
cứng. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng
trong thọ được?
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong tháng cuối mùa hạ, vào đúng giữa trưa
đứng bóng, một ráng mặt trời rung động hiện lên. Một
người có mắt nhìn chuyên chú, như lý quán sát nó. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, nên ráng
mặt trời ấy hiện rõ ra là trống không, rỗng không,
không có lõi cứng... Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại
có lõi cứng trong ráng mặt trời được?
8) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, phàm có tưởng gì...
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cần có lõi cây, tìm cầu lõi cây,
đi tìm lõi cây, cầm cái búa sắc bén đi vào ngôi rừng.
Ở đây, người ấy thấy một cụm cây chuối lớn, mọc
thẳng, mới lớn, cao vút. Người ấy chặt rễ cây ấy.
Sau khi chặt rễ, người ấy chặt ngọn. Sau khi chặt
ngọn, người ấy lột vỏ chuối ngoài. Khi lột vỏ chuối
ngoài, giác cây còn tìm không được, tìm đâu cho có
được lõi cây?
10) Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối ấy. Khi
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát cụm chuối
ấy, cụm chuối ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ
ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cây.
Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong cụm
chuối được?
11) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm các hành gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại, hoặc nội hay ngoại, hoặc thô hay tế, hoặc
liệt hay thắng, hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên
chú, như lý quán sát hành ấy. Khi người ấy nhìn
chuyên chú, như lý quán sát, hành ấy hiện rõ ra là
trống không, hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là
không có lõi cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có
lõi cây trong các hành được?
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ảo thuật sư hay đệ tử một ảo thuật sư,
tại ngã tư đường bày trò ảo thuật. Một người có mắt
nhìn chuyên chú, như lý quán sát trò ảo thuật ấy. Do
người ấy nhìn chuyên chú, như lý quán sát, ảo thuật
ấy hiện rõ ra là trống không, hiện rõ ra là trống
rỗng, hiện rõ ra là không có lõi cứng. Làm sao, này
các Tỷ-kheo, lại có lõi cứng trong ảo thuật được?
13) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, phàm thức gì thuộc quá khứ, vị lai,
hiện tại... hoặc xa hay gần; Tỷ-kheo nhìn chuyên chú,
như lý quán sát, thức ấy hiện rõ ra là trống không,
hiện rõ ra là trống rỗng, hiện rõ ra là không có lõi
cây. Làm sao, này các Tỷ-kheo, lại có lõi cây trong
thức được?
14) Thấy vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Ða văn Thánh đệ tử nhàm chán đối với
sắc... đối với thọ... đối với tưởng... đối với các
hành... nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán, vị ấy
ly tham. Do ly tham, vị ấy giải thoát. Trong sự giải
thoát, trí khởi lên: "Ta đã giải thoát... không còn
trở lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
15) Thế Tôn thuyết
như vậy. Bậc Thiện Thệ sau khi nói như vậy, bậc Ðạo
Sư lại nói thêm:
1) Sắc ví với đống
bọt,
Thọ ví bong bóng nước,
Tưởng ví ráng mặt trời,
Hành ví với cây chuối,
Thức ví với ảo thuật,
Ðấng bà con mặt trời,
Ðã thuyết giảng như vậy.
2) Nếu như vậy
chuyên chú,
Như lý chơn quán sát,
Như lý nhìn các pháp,
Hiện rõ tánh trống không.
3) Bắt đầu với
thân này,
Bậc Ðại Tuệ thuyết giảng,
Ðoạn tận cả ba pháp,
Thấy sắc bị quăng bỏ.
4) Thân bị quăng,
vô tri,
Không thọ, sức nóng, thức,
Bị quăng đi, nó nằm,
Làm đồ ăn kẻ khác.
5) Cái thân liên
tục này,
Ảo sư, kẻ ngu nói,
Ðược gọi kẻ sát nhân,
Không tìm thấy lõi cây.
6) Hãy quán uẩn
như vậy,
Vị Tỷ-kheo tinh cần,
Suốt cả đêm lẫn ngày,
Tỉnh giác, chánh tư niệm.
7) Hãy bỏ mọi kiết
sử,
Làm chỗ mình nương tựa,
Sống như lửa cháy đầu,
Cầu chứng cảnh bất động.
1) Sắc ví với đống
bọt,
Thọ ví bong bóng nước,
Tưởng ví ráng mặt trời,
Hành ví với cây chuối,
Thức ví với ảo thuật,
Ðấng bà con mặt trời,
Ðã thuyết giảng như vậy.
2) Nếu như vậy
chuyên chú,
Như lý chơn quán sát,
Như lý nhìn các pháp,
Hiện rõ tánh trống không.
3) Bắt đầu với
thân này,
Bậc Ðại Tuệ thuyết giảng,
Ðoạn tận cả ba pháp,
Thấy sắc bị quăng bỏ.
4) Thân bị quăng,
vô tri,
Không thọ, sức nóng, thức,
Bị quăng đi, nó nằm,
Làm đồ ăn kẻ khác.
5) Cái thân liên
tục này,
Ảo sư, kẻ ngu nói,
Ðược gọi kẻ sát nhân,
Không tìm thấy lõi cây.
6) Hãy quán uẩn
như vậy,
Vị Tỷ-kheo tinh cần,
Suốt cả đêm lẫn ngày,
Tỉnh giác, chánh tư niệm.
7) Hãy bỏ mọi kiết
sử,
Làm chỗ mình nương tựa,
Sống như lửa cháy đầu,
Cầu chứng cảnh bất động.
IV. Phân Bò
(Tạp 10, Ðại 2,67c) (Trang 11, Ðại 1,496a) (Trang
34, Ðại 1,645a) (S.iii,143)
3-4) Sau khi ngồi,
vị Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
-- Bạch Thế Tôn, có
thể có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
5-8) Bạch Thế Tôn,
có thể có thọ nào... có thể có tưởng nào... có thể
có các hành nào... có thể có thức nào, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy?
9) -- Này Tỷ-kheo,
không có sắc nào, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy.
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy là thường
còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự biến
hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
tay cầm lên một miếng phân bò và nói với Tỷ-kheo ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến được một ngã thể nhỏ như thế này cũng không
thường còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến
hoại, không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
16) Nếu được một ngã
thể nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn,
thường hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại,
vĩnh viễn thưòng hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm
hạnh để chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình
bày. Vì này Tỷ-kheo, cho đến được một ngã thể nhỏ bé
như thế này cũng không thường còn, thường hằng,
thường trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú; do vậy đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
17) Thuở xưa, này
Tỷ-kheo, Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh.
Khi Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta
có 84.000 đô thị, và đô thị Kusàvatì là bậc nhất.
18) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cung điện, và cung điện Dhamma là bậc nhất.
19) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 trùng các, và trùng các Mahàvyuuha là bậc
nhất.
20) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 sàng tọa làm bằng ngà, làm bằng lõi cây, làm
bằng vàng, làm bằng bạc, trải bằng nệm len có lông
dài, trải bằng chăn len trắng, trải bằng chăn len
thêu bông, trải nệm bằng da con sơn dương gọi là
kadali, có lầu che phía trên và có gối chân màu đỏ
cả hai đầu.
21) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con voi với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và voi chúa Uposatha là bậc nhất.
22) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 con ngựa với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và ngựa chúa Valàhaka là bậc nhất.
23) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 cỗ xe, với những trang sức bằng vàng, với
những cờ xí bằng vàng, bao bọc với những lưới bằng
vàng, và cỗ xe Vejayanta là bậc nhất.
24) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là vị vua Sát-đế-lị đã làm lễ quán đảnh, Ta có
84.000 châu báu, và Ma-ni châu là bậc nhất.
25) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 phụ nữ, và hoàng hậu Subhaddà
là bậc nhất.
26) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 chư hầu Sát-đế-lị, và Binh chủ
báu là bậc nhất.
27) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 con bò cái, với những dây
thừng bằng vải đay mịn màng, và chậu sữa bằng bạc.
28) Này Tỷ-kheo, khi
Ta là... Ta có 84.000 áo bằng vải gai tinh tế, bằng
vải lụa tinh tế, bằng vải len tinh tế, bằng vải bông
tinh tế.
29) Này các Tỷ-kheo,
khi Ta là... Ta có 84.000 dĩa bàn, và trên ấy các
cơm sáng và cơm chiều được dọn lên.
30) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 đô thị ấy, đô thị Ta trú thời
ấy là kinh đô Kusàvatì.
31) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cung điện ấy, cung điện Ta trú
thời ấy là cung điện Dhamma.
32) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 trùng các ấy, trùng các Ta trú
là trùng các Mahàvyuuha.
33) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 sàng tọa ấy, sàng tọa Ta thọ
dùng thời ấy là sàng tọa bằng ngà, hay bằng lõi cây,
hay bằng vàng, hay bằng bạc.
34) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con voi ấy, con voi Ta cưỡi
thời ấy là voi chúa Uposatha.
35) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 con ngựa ấy, con ngựa Ta cưỡi
thời ấy là ngựa chúa Valàhaka.
36) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 cỗ xe ấy, cỗ xe Ta cưỡi thời
ấy là cỗ xe Vejayanta.
37) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 phụ nữ ấy, phụ nữ hầu hạ Ta
thời ấy là Khattiyàni hay Velàmikà.
38) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 áo mặc ấy, đôi áo Ta mặc thời
ấy, hoặc bằng vải gai tinh tế, hay bằng lụa tinh tế,
hay bằng len tinh tế, hay bằng vải bông tinh tế.
39) Lại nữa, này các
Tỷ-kheo, trong 84.000 dĩa bàn ấy, một dĩa bàn Ta
dùng để ăn một phần (nàlika) cơm, còn dĩa bàn thứ
hai, Ta dùng để ăn đồ ăn tương đương.
40) Như vậy, này các
Tỷ-kheo, tất cả các hành ấy là thuộc quá khứ, đoạn
diệt, biến hoại.
41) Như vậy vô
thường, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy không
thường hằng, này các Tỷ-kheo, là các hành. Như vậy
không thường trú, này các Tỷ-kheo, là các hành.
42) Cho đến như vậy,
này các Tỷ-kheo, là vừa đủ để nhàm chán đối với tất
cả hành, là vừa đủ để ly tham, là vừa đủ để giải
thoát.
V. Ðầu Ngón
Tay (Tăng 14, Ðại 2,617b) (S.iii,147)
3) Sau khi ngồi, vị
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Bạch Thế Tôn,
có thể có sắc nào là thường còn, thường hằng, thường
trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú như vậy?
5) Bạch Thế Tôn, có
thể có thọ nào...
6) Bạch Thế Tôn, có
thể có tưởng nào...
7) Bạch Thế Tôn, có
thể có các hành nào...
8) Bạch Thế Tôn, có
thể có thức nào, thức ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú như vậy?
10-13) Này Tỷ-kheo,
không có thọ nào... không có tưởng nào... không có
các hành nào... không có thức nào, thức ấy lại
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú như vậy.
14) Rồi Thế Tôn lấy
lên một ít đất trong đầu ngón tay và nói với Tỷ-kheo
ấy:
15) -- Này Tỷ-kheo,
cho đến một sắc nhỏ như thế này cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
Nếu một sắc nhỏ như
thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một sắc nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy, đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
16) Cho đến một thọ
nhỏ như thế này, này các Tỷ-kheo, cũng không thường
còn, thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại,
không vĩnh viễn, thường hằng, vĩnh trú. Nếu thọ nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú... có thể trình bày.
17) Cho đến một
tưởng...
18) Cho đến một hành...
19) Cho đến một thức
nhỏ như thế này, này Tỷ-kheo, cũng không thường còn,
thường hằng, thường trú, chịu sự biến hoại, không
vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú. Nếu một thức nhỏ
như thế này, này Tỷ-kheo, là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú, thời đời sống Phạm hạnh để
chơn chánh đoạn tận khổ đau không thể trình bày.
Nhưng vì rằng, này Tỷ-kheo, cho đến một thức nhỏ như
thế này cũng không thường còn, thường hằng, thường
trú, chịu sự biến hoại, không vĩnh viễn thường hằng,
vĩnh trú, do vậy đời sống Phạm hạnh để chơn chánh
đoạn tận khổ đau có thể trình bày.
20) Ông nghĩ thế nào,
này Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
-- Là vô thường,
bạch Thế Tôn.
-- Thọ... tưởng...
các hành... thức là thường hay vô thường?
21-22) Do vậy, thấy
vậy... "... không có trở lui trạng thái này nữa". Vị
ấy biết rõ như vậy.
VI. Thanh
Tịnh (hay Biển) (Tạp 18, Ðại 2,69c)
(S.iii,149)
3) Ngồi một bên,
Tỷ-kheo ấy bạch Thế Tôn:
4) -- Có một sắc nào,
bạch Thế Tôn, sắc ấy là thường còn, thường hằng,
thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú không?
5-8) Có một thọ...
tưởng... hành... thức nào, bạch Thế Tôn, thức ấy là
thường còn, thường hằng, thường trú, không chịu sự
biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú không?
9) -- Không có một
sắc nào, này Tỷ-kheo, sắc ấy là thường còn, thường
hằng, thường trú, không chịu sự biến hoại, vĩnh viễn
thường hằng, vĩnh trú.
10-13) Không có một
thọ... một tưởng... các hành... một thức nào, thức
ấy là thường còn, thường hằng, thường trú, không
chịu sự biến hoại, vĩnh viễn thường hằng, vĩnh trú.
VII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69b)
(S.iii,149)
3) -- Vô thỉ, này
các Tỷ-kheo, là sự luân hồi này. Ðiểm bắt đầu không
thể nêu rõ đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị
khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
4) Có thể có một
thời, này các Tỷ kheo, biển lớn đi đến khô cạn, hoàn
toàn đi đến khô kiệt, không có hiện hữu. Nhưng này
các Tỷ kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm
dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh che đậy,
bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân hồi.
5) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, Sineru(Tu-di), Vua các núi,
đi đến băng hoại, hoại diệt, không có hiện hữu.
Nhưng này các Tỷ-kheo, Ta không có tuyên bố rằng, có
sự chấm dứt khổ đau đối với chúng sanh bị vô minh
che đậy, bị khát ái trói buộc, phải lưu chuyển, luân
hồi!
6) Có thể có một
thời, này các Tỷ-kheo, đại địa đi đến băng hoại,
hoại diệt, không có hiện hữu. Nhưng này các Tỷ-kheo,
Ta không có tuyên bố rằng, có sự chấm dứt khổ đau
đối với chúng sanh bị vô minh che đậy, bị khát ái
trói buộc, phải lưu chuyển luân hồi!
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột hay cột trụ vững trắc, chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh cây cột ấy hay cột trụ ấy. Cũng vậy,
này các Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu... không tu tập
pháp các bậc Chân nhân, quán sắc như là tự ngã...
quán thọ như là tự ngã... quán tưởng như là tự ngã...
quán các hành như là tự ngã... quán thức như là tự
ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở trong tự
ngã, hay tự ngã ở trong thức. Người ấy chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... Người ấy chạy vòng theo, chạy tròn xung
quanh thức. Vì rằng người ấy chạy vòng theo, chạy
tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng... các hành...
người ấy chạy theo vòng theo, chạy tròn xung quanh
thức; người ấy không giải thoát khỏi sắc, không giải
thoát khỏi thọ, không giải thoát khỏi tưởng, không
giải thoát khỏi các hành, không giải thoát khỏi thức,
không giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi, khổ,
ưu, não. Ta tuyên bố rằng: "Vị ấy không giải thoát
khỏi khổ đau".
8) Nhưng bậc Ða văn
Thánh đệ tử, này các Tỷ-kheo, được thấy các bậc
Thánh... khéo tu tập pháp các bậc Chân nhân, không
quán sắc như là tự ngã... không quán thọ... không
quán tưởng... không quán các hành... không quán thức
như là tự ngã, hay tự ngã như là có thức, hay thức ở
trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Vị ấy không
chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy
không chạy vòng theo, chạy tròn xung quanh sắc...
thọ... tưởng... các hành... không chạy vòng theo,
chạy tròn xung quanh thức. Vị ấy không chạy vòng
theo, chạy tròn xung quanh sắc... thọ... tưởng...
các hành... thức; do không chạy vòng theo, chạy vòng
tròn xung quanh thức, vị ấy được giải thoát khỏi sắc,
được giải thoát khỏi thọ, được giải thoát khỏi tưởng,
được giải thoát khỏi các hành, được giải thoát khỏi
thức, được giải thoát khỏi sanh, già chết, sầu, bi,
khổ, ưu, não. Ta nói: "Vị ấy được giải thoát khỏi
đau khổ".
VIII. Dây
Thằng (Hay Dây Buộc) (Tạp 10, Ðại 2,69c)
(S.iii,151)
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có con chó bị dây thằng trói chặt vào một
cây cột trụ vững chắc. Nếu nó có đi, nó chỉ đi tới
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó đứng, nó chỉ đứng gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó ngồi, nó chỉ ngồi gần
cây cột hay cột trụ ấy. Nếu nó nằm, nó chỉ nằm gần
cây cột hay cột trụ ấy.
5) Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo, kẻ vô văn phàm phu quán sắc: "Cái này là
của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi",
quán thọ... quán tưởng... quán các hành... quán thức:
"Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự
ngã của tôi". Nếu người ấy có đi, người ấy chỉ đi
tới năm thủ uẩn này. Nếu người ấy đứng, người ấy chỉ
đứng gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy ngồi, người
ấy chỉ ngồi gần năm thủ uẩn này. Nếu người ấy nằm,
người ấy chỉ nằm gần năm thủ uẩn này.
6) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
7) Này các Tỷ-kheo,
các Ông có thấy một bức họa gọi là danh họa không?
-- Thưa có, bạch Thế
Tôn.
-- Này các Tỷ-kheo,
bức danh họa ấy do tâm tư họa mà thành. Do vậy, này
các Tỷ-kheo, tâm còn đa dạng hơn cả danh họa ấy.
8) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
9) Này các Tỷ-kheo,
Ta không quán thấy một bộ loại nào khác lại đa dạng
như tâm. Như các hữu tình thuộc loại bàng sanh; các
hữu tình thuộc loại bàng sanh ấy, này các Tỷ-kheo,
do tâm tư duy (mà thành). Do vậy, này các Tỷ-kheo,
tâm ấy lại đa dạng hơn các hữu tình thuộc loại bàng
sanh ấy.
10) Do vậy, này các
Tỷ-kheo, cần phải luôn luôn quán sát tâm của mình
như sau: "Trong một thời gian dài, tâm này bị tham,
sân, si làm nhiễm ô. Do tâm nhiễm ô, này các Tỷ-kheo,
chúng sanh bị nhiễm ô. Do tâm thanh tịnh, chúng sanh
được thanh tịnh".
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ nhuộm hay một họa sĩ, nếu
người ấy có thuốc nhuộm, hay lạc, hay nghệ, hay màu
xanh, hay màu đỏ tía, hay một tấm gỗ khéo bào, hay
một bức tường, hay một tấm vải. Người ấy có thể vẽ
hình người đàn bà hay hình người đàn ông với đầy đủ
tất cả chi tiết. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, kẻ vô
văn phàm phu, liên tục làm cho hiện hữu sắc... thọ...
tưởng... các hành... liên tục làm cho hiện hữu thức.
12) Các Ông nghĩ thế
nào, này các Tỷ-kheo, sắc là thường hay vô thường?
13-14) -- Do vậy,
này các Tỷ-kheo... Thấy vậy... "... không còn trở
lui trạng thái này nữa". Vị ấy biết rõ như vậy.
IX. Cán Búa
(Hay Chiếc Thuyền) (Tạp 10, Ðại 2,67a) (S.iii,152)
3) -- Do biết, do
thấy, này các Tỷ-kheo, Ta tuyên bố sự đoạn tận các
lậu hoặc, không phải do không biết, do không thấy.
4) Do biết cái gì,
thấy cái gì, này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn
tận? Ðây là sắc, đây là sắc tập khởi, đây là sắc
đoạn diệt. Ðây là thọ... Ðây là tưởng... Ðây là các
hành... Ðây là thức. Ðây là thức tập khởi. Ðây là
thức đoạn diệt. Do biết như vậy, do thấy như vậy,
này các Tỷ-kheo, các lậu hoặc được đoạn tận.
5) Này các Tỷ-kheo,
như có Tỷ-kheo sống không chí tâm trong sự tu tập,
khởi lên ước muốn như sau: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ!"
Tuy vậy, tâm của vị ấy cũng không giải thoát khỏi
các lậu hoặc, có chấp thủ.
6) Vì sao? Phải nói
rằng vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ. Không có tu tập Bốn
chánh cần. Không có tu tập Bốn như ý túc. Không có
tu tập Năm căn. Không có tu tập Năm lực. Không có tu
tập Bảy giác chi. Không có tu tập Thánh đạo Tám
ngành.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà, không
được con gà mái ấp nằm đúng cách, không được ấp nóng
đúng cách, không được ấp dưỡng đúng cách.
8) Dầu cho con gà
mái ấy khởi lên ý muốn: "Mong rằng những con gà con
của ta, với chân, móng và đỉnh đầu, hay với miệng và
mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách
an toàn"; tuy vậy các con gà con ấy không có thể,
với chân, móng, đỉnh đầu hay với miệng và mỏ, sau
khi làm bể vỏ trứng, được xuất sanh một cách an toàn.
9) Vì sao? Này các
Tỷ-kheo, tám, mười hay mười hai trứng gà ấy không
được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
10) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo không chí tâm trong sự tu tập.
Dầu cho vị ấy có khởi lên ý muốn: "Mong rằng tâm ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy cũng không giải thoát khỏi các
lậu hoặc, có chấp thủ.
11) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy không có tu tập. Không có tu tập cái
gì? Không có tu tập Bốn niệm xứ... Không có tu tập
con đường Thánh đạo Tám ngành.
12) Này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập. Dầu cho vị ấy
không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta được
giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc,
không có chấp thủ.
13) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Có tu tập cái gì? Có tu
tập Bốn niệm xứ, có tu tập Bốn chánh cần. Có tu tập
Bốn như ý túc. Có tu tập Năm căn. Có tu tập Năm lực.
Có tu tập Bảy giác chi. Có tu tập con đường Thánh
đạo Tám ngành.
14) Ví như, này các
Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà. Các
trứng ấy được con gà mái ấp nằm một cách đúng đắn,
ấp nóng một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng
đắn. Dầu cho con gà mái ấy không khởi lên ước muốn:
"Mong rằng các con gà con của ta, với chân, móng và
đỉnh đầu, hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ
trứng, được xuất sanh một cách an toàn"; tuy vậy,
các con gà con ấy có thể với chân, móng và đỉnh đầu,
hay với miệng và mỏ, sau khi làm bể vỏ trứng, được
xuất sanh một cách an toàn.
15) Vì sao? Vì rằng,
này các Tỷ-kheo, có tám, mười hay mười hai trứng gà
được con gà mái ấy ấp nằm một cách đúng đắn, ấp nóng
một cách đúng đắn, ấp dưỡng một cách đúng đắn.
16) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sống chí tâm tu tập. Dầu cho
vị ấy không khởi lên ước muốn: "Mong rằng tâm của ta
được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ";
tuy vậy, tâm của vị ấy vẫn được giải thoát khỏi các
lậu hoặc, không có chấp thủ.
17) Vì sao? Phải nói
rằng, vì vị ấy có tu tập. Tu tập cái gì? Có tu tập
Bốn niệm xứ... có tu tập con đường Thánh đạo Tám
ngành.
18) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người thợ đá hay đệ tử người thợ đá,
khi nhìn vào cán búa thấy dấu các ngón tay và dấu
các ngón tay cái. Vị ấy không có thể biết được như
sau: "Hôm nay, từng ấy cán búa của ta bị hao mòn;
hôm nay từng ấy, các ngày khác từng ấy". Nhưng vị ấy
biết được cán búa bị hao mòn trên sự hao mòn của cán
búa.
19) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo chí tâm trong sự tu tập
không có biết như sau: "Hôm nay, từng ấy lậu hoặc
của ta được hao mòn, hôm qua từng ấy, các ngày khác
từng ấy". Nhưng vị ấy biết được các lậu hoặc được
hao mòn trên sự hao mòn các lậu hoặc.
20) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một chiếc thuyền đi biển có đầy đủ cột buồm
và dây buồm, bị mắc cạn sáu tháng do thiếu nước
trong mùa khô; các cột buồm và dây buồm bị gió và
mặt trời làm hư hỏng, rồi bị nước mưa đổ xuống trong
mùa mưa, chúng trở thành yếu và hư nát.
21) Cũng vậy, này
các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sống chí tâm trong sự tu tập,
các kiết sử rất dễ bị yếu dần và hư nát.
X. Vô Thường
Tánh (Hay Tưởng) (Tạp 10, Ðại 2,70c)
(S.iii,155)
3) -- Do tu tập, làm
cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được
đoạn tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu
tham được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận,
tất cả ngã mạn được tận trừ.
4) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người làm ruộng, vào mùa thu, dùng một
cái cày lớn cắt đứt tất cả rễ mọc trong khi cày.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn tận,
tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham được
đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả ngã
mạn được tận trừ.
5) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một người cắt cỏ cắt đứt cây cỏ, nắm lấy
đầu ngọn đập lên, đập xuống, đập tả, đập hữu, rồi
quăng một bên. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập,
làm cho sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham
được đoạn tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
6) Ví như, này các
Tỷ-kheo, khi một chùm xoài bị cắt đứt từ cành, thời
các trái xoài cùng dính vào cành đều bị đứt theo.
Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho sung
mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận... tất cả ngã mạn được tận trừ.
7) Ví như, này các
Tỷ-kheo, một ngôi nhà có nóc nhọn, phàm có rui kèo
nào, tất cả đều đi đến nóc nhọn, hướng đến nóc nhọn,
quy tụ về nóc nhọn, và nóc nhọn là tối thượng hơn
chúng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng... tất cả ngã mạn được tận
trừ.
8) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những rễ hương gì, hương anusàri
đen là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
9) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những lõi hương gì, hương chiên-đàn
đỏ là tối thượng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất
cả ngã mạn được tận trừ.
10) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những hoa hương gì, hương vassika
là tối thượng hơn những hương ấy. Cũng vậy, này các
Tỷ-kheo. .. tất cả ngã mạn được tận trừ.
11) Ví như, này các
Tỷ-kheo, phàm có những tiểu vương nào, tất cả những
vua ấy đều tùy thuộc vua Chuyển luân vương. Vua
Chuyển luân vương được gọi là vua tối thượng đối với
họ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo... tất cả ngã mạn được
tận trừ.
12) Ví như, này các
Tỷ-kheo, ánh sáng các loại sao gì, tất cả ánh sáng
ấy không bằng một phần mười sáu ánh sáng của mặt
trăng. Ánh sáng mặt trăng được xem là tối thượng
trong các ánh sáng ấy. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo...
tất cả ngã mạn được tận trừ.
13) Ví như, này các
Tỷ-kheo, trong mùa thu, khi trời mở rộng và gột sạch
mây, mặt trời mọc lên trên bầu trời, đuổi sạch tất
cả u ám khỏi hư không, bừng sáng, chói sáng và rực
sáng. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do tu tập, làm cho
sung mãn vô thường tưởng, tất cả dục tham được đoạn
tận, tất cả sắc tham được đoạn tận, tất cả hữu tham
được đoạn tận, tất cả vô minh được đoạn tận, tất cả
ngã mạn được tận trừ.
14) Tu tập vô thường
tưởng như thế nào, này các Tỷ-kheo, làm cho sung mãn
như thế nào mà tất cả dục tham được đoạn tận... tất
cả ngã mạn được tận trừ?
15) Ðây là sắc; đây
là sắc tập khởi; đây là sắc đoạn diệt; đây là thọ...
đây là tưởng... đây là các hành... đây là thức; đây
là thức tập khởi; đây là thức đoạn diệt.
16) Vô thường tưởng
được tu tập như vậy, này các Tỷ-kheo, được làm cho
sung mãn như vậy, tất cả dục tham được đoạn tận, tất
cả sắc tham được đoạn tận; tất cả hữu tham được đoạn
tận; tất cả vô minh được đoạn tận; tất cả ngã mạn
được tận trừ.
▲
◄
Trở về mục lục
Xin gởi bài mới và ý kiến đóng góp về Tạng Thư
Phật Học qua địa chỉ email:
tangthuphathoc@gmail.com

Accept-Ranges: bytes