text:
Chơi chữ
Chân Phương
tặng Hoàng Ngọc Biên
*
hiện tại là thị giác mở trống, mây đen mây trắng tốc hành…
lũ mẫu tự chen lấn, ý nghĩ dồn nghẽn giao thông, chữ ngược chữ xuôi vô phương hướng…
*
thần trí ngái ngủ chao cánh trên chân trời qui ước
vết mực vấy loang thềm thời tiết
hoen nhòa rặng cây nóc phố nhấp nhô…
thi hứng như gã mù
thơ thẩn các bàn chân hoán dụ
*
lô xô điệp khúc biển
sa mạc là một cánh buồm rực lửa mênh mông
le vent se lève! …il faut tenter de vivre
l’air immense ouvre et referme mon livre
*
điệp trùng tượng đá ôm đầu giữa không trung
giữa văn phạm đá và niêm luật nước
mối mọt gặm nhấm từng thiên niên ký hiệu
*
đường bay hay vệt sóng là giấc mơ vô vọng của bản ngã nhị trùng
những đường hầm trí tưởng
xuyên khắp não cầu
chốn hẹn nằm ngoài hư cấu
*
từng vòng xoáy theo nhau rơi vào khủng hoảng chu kỳ
mọi mũi tên chỉ đường
đồng loạt phóng về hoang địa
*
đổ hết cà phê starbuck
xuống các miệng cống thời gian
nín hơi
lặn xuống vực mythos
nghe đám nhân ngư mù chữ
hát hò
*
cuối câu --- chân trời phản nghĩa
cuối câu --- im lặng hé môi
cuối câu --- vòng tròn khép lại
cuối câu --- vĩnh cửu rách đôi
vết thương của chữ kéo dài
không sáng tạo nào khâu vá được ------
N.B. Hai câu tiếng Pháp trích từ bài thơ LE CIMETIÈRE MARIN của Paul Valéry.

markdown:
## Chơi chữ
#### Chân Phương
tặng Hoàng Ngọc Biên
*
hiện tại là thị giác mở trống, mây đen mây trắng tốc hành…
lũ mẫu tự chen lấn, ý nghĩ dồn nghẽn giao thông, chữ ngược chữ xuôi vô phương hướng…
*
thần trí ngái ngủ chao cánh trên chân trời qui ước
vết mực vấy loang thềm thời tiết
hoen nhòa rặng cây nóc phố nhấp nhô…
thi hứng như gã mù
thơ thẩn các bàn chân hoán dụ
*
lô xô điệp khúc biển
sa mạc là một cánh buồm rực lửa mênh mông
le vent se lève! …il faut tenter de vivre
l’air immense ouvre et referme mon livre
*
điệp trùng tượng đá ôm đầu giữa không trung
giữa văn phạm đá và niêm luật nước
mối mọt gặm nhấm từng thiên niên ký hiệu
*
đường bay hay vệt sóng là giấc mơ vô vọng của bản ngã nhị trùng
những đường hầm trí tưởng
xuyên khắp não cầu
chốn hẹn nằm ngoài hư cấu
*
từng vòng xoáy theo nhau rơi vào khủng hoảng chu kỳ
mọi mũi tên chỉ đường
đồng loạt phóng về hoang địa
*
đổ hết cà phê starbuck
xuống các miệng cống thời gian
nín hơi
lặn xuống vực mythos
nghe đám nhân ngư mù chữ
hát hò
*
cuối câu --- chân trời phản nghĩa
cuối câu --- im lặng hé môi
cuối câu --- vòng tròn khép lại
cuối câu --- vĩnh cửu rách đôi
vết thương của chữ kéo dài
không sáng tạo nào khâu vá được ------
*N.B. Hai câu tiếng Pháp trích từ bài thơ LE CIMETIÈRE MARIN của Paul Valéry.*

WARC-Type: response

Content-Type: application/http; msgtype=response

Server: Apache/2.2.3 (CentOS)

Vary: Accept-Encoding

Content-Encoding: gzip

Connection: close

Content-Type: text/html; charset=UTF-8


text:
Cách chăm sóc và theo dõi trẻ bị viêm phổi tại nhà
Ngày đăng: 11/11/2010
Lượt xem: 29234
Vào mùa lạnh, nếu thấy trẻ có biểu hiện mệt mỏi, sốt nhẹ, hắt hơi, sổ mũi nước trong, sau đó ho, thở nhanh bất thường... các bà mẹ nên thận trọng vì có thể bé đã bị cảm lạnh hoặc nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp tính, dẫn đến viêm phổi.
1.Thế nào và viêm phổi ?
Viêm phổi là bệnh nhiễm trùng thường gặp ,một trong các nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em.
2.Yếu tố thuận lợi khiến trẻ dễ bị viêm phổi:
- Trẻ sinh non tháng, suy dinh dưỡng
- Môi trường đông đúc kém vệ sinh, nhiều khói bụi, trong nhà có người hút thuốc lá.
- Thời tiết lạnh, giao mùa ( thời gian mắc bệnh cao nhất trong năm ở Việt
- Trẻ được chăm sóc không đúng cách.
3.Tác nhân gây viêm phổi:
- Do nhiễm siêu vi
- Do vi trùng
- Ngoài ra, trẻ cũng có thể bị viêm phổi sau khi hít sặc thức ăn, dị vật, dầu hôi…
4.Biểu hiện khi trẻ bị viêm phổi:
- Một trẻ được coi là viêm phổi khi có ho và thở nhanh
- Cha mẹ có thể dễ dàng đánh giá nhịp thở của trẻ bằng cách vén áo để quan sát nhịp di động của lồng ngực hoặc bụng. Điều quan trọng là phải quan sát lúc trẻ nằm yên hoặc ngủ. Nếu có đồng hồ với kim giây, ta có thể để đồng hồ gần bụng hoặc ngực của trẻ và đếm nhịp thở trong vòng 1 phút. Một trẻ có tình trạng thở nhanh nếu ta đếm được:
> 40 lần/phút trở lên đối với trẻ 1-5 tuổi.
> 50 lần/phút trở lên đối với trẻ từ 2 tháng đến 1 tuổi.
> 60 lần/phút trở lên đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi.
- Ngoài ra, nếu trẻ thở phát ra tiếng kêu bất thường như khò khè, rên rỉ, có thể trẻ đã bị viêm phổi, thậm chí là viêm phổi nặng.
- Co rút lồng ngực cũng là một biểu hiện của viêm phổi. Để phát hiện triệu chứng này, cần vén áo trẻ lên nhìn vào phần ranh giới giữa ngực và bụng, xem có hiện tượng ngực lõm sâu khi trẻ hít vào hay không. Nên bế trẻ nằm ngang trên đùi mẹ hoặc đặt nằm ngang trên giường để quan sát dễ dàng và chính xác. Dấu hiệu này phải thấy thường xuyên ở bất kỳ nhịp thở nào, khi trẻ nằm yên hoặc ngủ, mới có giá trị; còn nếu chỉ thấy lúc trẻ quấy khóc, hoặc khi cố gắng hít sâu sau một hơi bú dài, thì không được coi là co rút lồng ngực è Trẻ có co rút lồng ngực là đã bị viêm phổi nặng, cần được đưa đến bệnh viện ngay.
5.Cách chăm sóc trẻ viêm phổi tại nhà:
- Cho trẻ ăn uống bình thường khi bị bệnh, không kiêng cử, cho ăn thêm 1 bữa sau khi lành bệnh.
- Làm thông mũi trước khi cho ăn, cho bú. Có thể dùng nước muối sinh lý nhỏ mũi để làm sạch mũi bé.
- Cho uống đủ nước để tránh thiếu nước do thở nhanh và sốt. Ngoài ra, nước còn có tác dụng loãng đàm nhớt.
- Cần đưa trẻ tới cơ sở y tế ngay khi có một trong các dấu hiệu nặng sau đây:
Trẻ mệt hơn
Thở nhanh hơn
Khó thở hơn,co rút lồng ngực.
Bú kém hoặc không uống được.
Ngoài ra nếu trẻ có biểu hiện viêm phổi phải tới cơ sở y tế để khám.
6.Phòng ngừa:
- Bảo vệ sức khỏe bà mẹ khi có thai, khám thai đầy đủ để theo dõi và xử lý kịp thời những tai biến, giảm khả năng sanh non, sanh nhẹ cân.
- Bảo đảm vệ sinh môi trường nhất là khu vực chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ.
- Trẻ phải được bú mẹ và ăn dặm đúng.
- Tránh cho trẻ tiếp xúc với người mắc bệnh.
- Tiêm chủng phòng bệnh cho trẻ đủ theo chương trình tiêm chủng mở rộng
Đăng bởi: Khoa Dịch vụ Hô hấp
Các tin khác
Phòng bệnh cho trẻ vào mùa mưa 25/06/2014
Trẻ sốt - Những điều cần biết 17/04/2014
Giúp trẻ khỏe mạnh trong mùa lạnh 27/01/2014
Viêm tiểu phế quản 31/12/2013
Hiểu về thuốc của bạn 14/12/2013
Viêm phế quản ở trẻ em 29/11/2013
Xử trí khi trẻ bị ho 05/10/2013
Xông khí dung cho trẻ - những điều cần biết 30/09/2013

markdown:
## Cách chăm sóc và theo dõi trẻ bị viêm phổi tại nhà
Ngày đăng: 11/11/2010
Lượt xem: 29234
Vào mùa lạnh, nếu thấy trẻ có biểu hiện mệt mỏi, sốt nhẹ, hắt hơi, sổ mũi nước trong, sau đó ho, thở nhanh bất thường... các bà mẹ nên thận trọng vì có thể bé đã bị cảm lạnh hoặc nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp tính, dẫn đến viêm phổi.
![](http://benhviennhi.org.vn//store/product/2010_11/7010_2008-11-26798817lung1.gif)
**1.Thế nào và viêm phổi ?
**
Viêm phổi là bệnh nhiễm trùng thường gặp ,một trong các nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em.
**2.Yếu tố thuận lợi khiến trẻ dễ bị viêm phổi:**
- Trẻ sinh non tháng, suy dinh dưỡng
- Môi trường đông đúc kém vệ sinh, nhiều khói bụi, trong nhà có người hút thuốc lá.
- Thời tiết lạnh, giao mùa ( thời gian mắc bệnh cao nhất trong năm ở Việt
- Trẻ được chăm sóc không đúng cách.
**3.Tác nhân gây viêm phổi:**
- Do nhiễm siêu vi
- Do vi trùng
- Ngoài ra, trẻ cũng có thể bị viêm phổi sau khi hít sặc thức ăn, dị vật, dầu hôi…
**4.Biểu hiện khi trẻ bị viêm phổi:**
- Một trẻ được coi là viêm phổi khi có ho và
**thở nhanh**
- Cha mẹ có thể dễ dàng đánh giá nhịp thở của trẻ bằng cách vén áo để quan sát nhịp di động của lồng ngực hoặc bụng. Điều quan trọng là phải quan sát lúc trẻ nằm yên hoặc ngủ. Nếu có đồng hồ với kim giây, ta có thể để đồng hồ gần bụng hoặc ngực của trẻ và đếm nhịp thở trong vòng 1 phút. Một trẻ có tình trạng thở nhanh nếu ta đếm được:
> 40 lần/phút trở lên đối với trẻ 1-5 tuổi.
> 50 lần/phút trở lên đối với trẻ từ 2 tháng đến 1 tuổi.
> 60 lần/phút trở lên đối với trẻ dưới 2 tháng tuổi.
- Ngoài ra, nếu trẻ thở phát ra
**tiếng kêu bất thường** như khò khè, rên rỉ, có thể trẻ đã bị viêm phổi, thậm chí là viêm phổi nặng.
-
**Co rút lồng ngực **cũng là một biểu hiện của viêm phổi. Để phát hiện triệu chứng này, cần vén áo trẻ lên nhìn vào phần ranh giới giữa ngực và bụng, xem có hiện tượng ngực lõm sâu khi trẻ hít vào hay không. Nên bế trẻ nằm ngang trên đùi mẹ hoặc đặt nằm ngang trên giường để quan sát dễ dàng và chính xác. Dấu hiệu này phải thấy thường xuyên ở bất kỳ nhịp thở nào, khi trẻ nằm yên hoặc ngủ, mới có giá trị; còn nếu chỉ thấy lúc trẻ quấy khóc, hoặc khi cố gắng hít sâu sau một hơi bú dài, thì không được coi là co rút lồng ngực *è* * Trẻ có co rút lồng ngực là đã bị viêm phổi nặng, cần được đưa đến bệnh viện ngay. * **5.Cách chăm sóc trẻ viêm phổi tại nhà:**
- Cho trẻ ăn uống bình thường khi bị bệnh, không kiêng cử, cho ăn thêm 1 bữa sau khi lành bệnh.
- Làm thông mũi trước khi cho ăn, cho bú. Có thể dùng nước muối sinh lý nhỏ mũi để làm sạch mũi bé.
- Cho uống đủ nước để tránh thiếu nước do thở nhanh và sốt. Ngoài ra, nước còn có tác dụng loãng đàm nhớt.
- Cần đưa trẻ tới
**cơ sở y tế ngay **khi có một trong các **dấu hiệu nặng** sau đây: ** Trẻ mệt hơn** ** Thở nhanh hơn** ** Khó thở hơn,co rút lồng ngực.** ** Bú kém hoặc không uống được.** ** Ngoài ra nếu trẻ có biểu hiện viêm phổi phải tới cơ sở y tế để khám.** **6.Phòng ngừa:** **- **Bảo
- Bảo đảm vệ sinh môi trường nhất là khu vực chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ.
- Trẻ phải được bú mẹ và ăn dặm đúng.
-
- Tiêm chủng phòng bệnh cho trẻ đủ theo chương trình tiêm chủng mở rộng
Đăng bởi: Khoa Dịch vụ Hô hấp
Các tin khác
[Phòng bệnh cho trẻ vào mùa mưa](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3656/phong-benh-cho-tre-vao-mua-mua.html) 25/06/2014 [Trẻ sốt - Những điều cần biết](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3577/tre-sot---nhung-dieu-can-biet.html) 17/04/2014 [Giúp trẻ khỏe mạnh trong mùa lạnh](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3453/giup-tre-khoe-manh-trong-mua-lanh.html) 27/01/2014 [Viêm tiểu phế quản](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3405/viem-tieu-phe-quan.html) 31/12/2013 [Hiểu về thuốc của bạn](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3373/hieu-ve-thuoc-cua-ban.html) 14/12/2013 [Viêm phế quản ở trẻ em ](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3352/viem-phe-quan-o-tre-em-.html) 29/11/2013 [Xử trí khi trẻ bị ho](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3297/xu-tri-khi-tre-bi-ho.html) 05/10/2013 [Xông khí dung cho trẻ - những điều cần biết](http://benhviennhi.org.vn/news/detail/3291/xong-khi-dung-cho-tre---nhung-dieu-can-biet.html) 30/09/2013

WARC-Truncated: length

Server: Apache/2.2.15 (CentOS)

Cache-Control: no-store, no-cache, must-revalidate, post-check=0, pre-check=0

Pragma: no-cache


text:
Niall Ferguson
Đỗ Kim Thêm dịch
(Lời người dịch) Nguyên tác Anh ngữ của bản dịch là The Landscape of Law, Chương III trong tác phẩm The Great Degeneration - How Institutions Decay and Economies Die, Allen Lane, 2012 của Niall Ferguson. Tác giả đặt vấn đề là Trung Quốc và các nước chậm tiến dù có đủ loại luật lệ nhưng không thể áp dụng nghiêm minh vì thiếu một bối cảnh luật pháp thích hợp và để cải cách luật pháp cần học ở phương Tây. So sánh hai truyền thống luật La Mã và Anh ngữ, tác giả chứng minh hệ thống luật Anh ngữ là mô hình về thể chế pháp quyền thích hợp hơn, nhưng mọi sự cóp nhặt thiếu chọn lọc khôn ngoan sẽ phản tác dụng trong tiến trình du nhập.
Với The Great Degeneration Ferguson cảnh báo là thể chế của phương Tây đang tàn lụn vì bốn trụ cột nền tảng là dân chủ đại nghị, kinh tế thị trường, thể chế pháp quyền và xã hội dân sự không còn đứng vững mà suy trầm kinh tế, nợ công chồng chất, dân số lão hoá và thái độ vị kỷ của con nguời là nguyên nhân.
Do ưu thế địa lý, khí hậu và trình độ khoa học mà phương Tây đã lãnh đạo văn minh thế giới trên 1500 năm. Ngày nay dân chủ không còn dựa trên căn bản hợp đồng giữa người dân và chính quyền, không đem đến ổn định trong hiện tại và công bình cho thế hệ tương lai. Quy luật kinh tế thị trường chuyển biến cực kỳ phức tạp và không thể kiểm soát nên gây xáo trộn cơ chế vận hành và thiệt hại cho người tiêu thụ. Dù thể chế pháp quyền là để bảo vệ công bình xã hội, nhưng luật pháp trở nên quá chuyên môn và khó hiểu nên giúp cho các luật sư càng thêm thao túng tiền bạc, làm cho tranh tụng cực kỳ tốn kém và công lý là món hàng đắt giá. Xã hội dân sự không còn năng động cải cách, vì con người thờ ơ trước các biến chuyển thời cuộc và các nhóm lơị ích áp lực nặng nề hơn. Vì phương Tây lãng phí nhiều thời gian và năng lực nên mọi nổ lực bị trì trệ và đã đến lúc nên cảnh tỉnh là cải cách càng bức thiết hơn bao giờ hết.
Niall Ferguson là giáo sư môn Lịch Sử Kinh tế và Tài Chính tại Đại học Harvard. Ông nổi danh với những tác phẩm The Pity of War, The Rise and Fall of the American Empire và The Ascent of Money, A Financial History of the World. Theo Tuần báo Times, ông là 1 trong 100 trí thức có ảnh hưỏng nhất hiện nay trên thế giới.
Nguyên bản Anh ngữ là một chương thanh phát thanh của The 2012 BBC Reith Lectures Radio 4 và có thể truy cập tại đây. Tựa đề bản dịch là cuả người dịch.
“Vấn đề căn bản nhất mà chính phủ Trung Quốc phải đối phó là tình trạng không luật lệ. Trung Quốc không thiếu luật mà là thiếu về uy lực pháp quyền... Vấn đề xã hội không luật pháp sẽ là một thách thức quan trọng nhất mà giới lãnh đạo mới phải đối đầu khi họ được thành lập vào mùa thu này. Thực vậy, ổn định chính trị của Trung Quốc có thể tùy thuộc vào khả năng phát triển thể chế pháp quyền trong hệ thống đang hiện có“.
Đó là lời tuyên bố của Trương Quang Thành, một luật sư khiếm thị, người mà gần đây đã được phép rời Trung Quốc sang Hoa Kỳ du học sau khi đã trốn thoát thành công khỏi sự truy nã của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hồ Duy Phương, một học giả luật khác ít được phương Tây biết nhưng lại có nhiều ảnh hưởng hơn ở Trung Quốc, nhận định thẳng thừng trong tiểu luận „Những bước đầu tiên của thuyết hiến định“ ấn hành vào năm 2003: „Bối cảnh luật pháp tại phương Tây đem lại mối tương phản kỳ thú và rõ rệt nếu so với tình hình luật pháp Trung Quốc, hé lộ sự thiếu nhất quán và tương xứng của hai hệ thống. Dù hệ thống hiện đại của Trung Quốc vay mượn từ phương Tây, mọi việc thường tiến hành trong các phương cách khác nhau giữa Trung Quốc và phương Tây“.
Đề tài mà tôi thuyết trình trong chương trình thứ ba của Reith là khung cảnh luật pháp. Tôi muốn đặt vấn đề là những nước đang phát triển như Trung Quốc có thể tiếp thu về thể chế pháp quyền của phương Tây được không. Tôi muốn đưa ra vài nghi vấn về suy đoán khá phổ biến là hệ thống pháp luật của phương Tây đang lành mạnh. Điều mà Trung Quốc cần làm là sao chép những kinh nghiệm tốt nhất của chúng ta, bất kể loại kinh nghiệm nào.
Nhưng đâu là ý nghĩa đích thực của thể chế pháp quyền? Trong một cuốn sách có cùng tựa đề, vị chánh án tối cao đã quá cố là Lord Tom Bingham đã quy định bảy tiêu chuẩn mà chúng ta phải xét đoán trong hệ thống luật pháp:
1. Luật pháp phải được tiếp cận, càng dễ hiểu càng tốt, rõ ràng và có thể tiên đoán được.
2. Những vấn đề quyền luật định và trách nhiệm phải được giải quyết đúng cách bằng cách áp dụng luật pháp, không do những cách hành sử chuyên đoán.
3. Các loại luật pháp trong nước phải được áp dụng công bình cho tất cả mọi người, tránh mở rộng những khác biệt khách quan (thí dụ thiếu năng lực tinh thần) biện minh mọi sự phân biệt.
4. Các bộ trưởng và công chức các cấp phải hành sử thẩm quyền theo mục tiêu quy định trong sự thành tín, công bình, không vượt giới hạn của những quyền này.
5. Luật pháp phải mang lại sự bảo vệ phù hợp về tôn trọng nhân quyền.
6. Luật pháp cung ứng phương tiện để giải quyết các tranh tụng dân sự nhưng không tốn kém hay chậm trễ, trong sự thành tín mà các phe không thể tự giải quyết.
7. Nhà nước cung ứng thủ tục tài phán công bình.
Môn lịch sử trong chương trình ban cử nhân của tôi tại Oxford dạy rằng uy lực pháp quyền của Anh là kết qủa của một tiến trình tiệm tiến về các quyết định tư pháp tại các toà án, phần lớn dựa trên các án lệ. Bây giờ tôi mới hiểu đúng ra đây là một quan điểm ngây thơ. Ronald Dworkin, một nhà lý thuyết lừng danh đương đại trong hệ thống luật Anh ngữ, giải thích trong tác phẩm Law´s Empire là đích thực có những nguyên tắc công bình và sòng phẳng làm cơ sở cho hệ thống luật pháp chung của Anh, ngay cả khi những nguyên tắc này không được điển chế như những nguyên tắc trong Hiến pháp Hoa Kỳ.
Đằng sau việc vận hành luật pháp có hai vấn đề: sự liêm khiết của các chánh án và, trích theo lời của Dworkin, thì "lập pháp… xuất phát từ kết ước hiện nay của cộng đồng đến những kế hoạch nền tảng của đạo đức chính trị".
Hiện nay, nguồn gốc đạo đức của pháp luật chuyển sang những hậu quả kinh tế của nó mà đúng ra có thể xem là một bước tiến. Nhưng không phải như vậy. Ít sự thật nào được công nhận một cách phổ biến hơn là uy lực pháp quyền - đặc biệt khi uy lực này nhằm giới hạn bàn tay chụp giựt của nhà nước tham lam, vì đây là điều tốt cho tăng trưởng kinh tế cũng như công bình.
Theo Douglas North thì "khi xã hội thiếu khả năng phát triển việc chấp hành hợp đồng hữu hiệu và ít tốn kém thì đó là lý do quan trọng nhất về trì trệ lịch sử và kém phát triển hiện nay".
Thi hành hợp đồng do đệ tam nhân thực hiện là cần thiết để vượt qua mọi trì trệ của các đại lý tư nhân khi dịch vụ của họ có cách biệt về điạ lý và thời gian. Chủ nợ thường sợ người vay không trả nợ khi vay. Các tác nhân tư như công ty giao hoán, tín dụng và trọng tài có thể lãnh thực hiện thi hành hợp đồng.
Nhưng theo North thì luôn luôn là: "việc thi hành hợp đồng do đệ tam nhân thực hiện có nghĩa làm cho nhà nước phát triển như cơ quan cưỡng chế, có khả năng hữu hiệu nhằm theo dõi quyền tư hữu và thi hành hợp đồng".
Vấn đề là nhà nước không được lạm quyền - và do đó cần giới hạn quyền nhà nước. Avner Greif lập luận khi cơ quan thi hành hợp đồng thuộc về nhà nước, mà cơ quan lại lộ tin tức về điạ điểm và giá trị các tài sản tư nhân, thì chính nhà nuớc hay các công chức phục vụ có thể tìm cách tước đoạt tài sản ấy.
Bởi thế, ở đâu mà nhà nước không bị luật pháp ràng buộc, thì ở đó những thể chế tư nhân lo chuyện chấp hành hợp đồng tạo an toàn hơn, như hệ thống mạng lưới các thương nhân Maghibi ở vùng bờ biển Địa Trung Hải vào thế kỷ XI, họ chỉ dựa trên mối ràng buộc của Do Thái giáo và quan hệ thân tộc. Cùng với các hiệp hội thời Trung cổ, các thể chế này thất bại khi có khuynh hướng đề ra những rào cản về thâm nhập thị trường và thiết lập những độc quyền mậu dịch, cản trở cạnh tranh và giảm bớt hiệu năng kinh tế. Đó là lý do tại sao thi hành hợp đồng tư nhân có khuynh hướng nhường bước cho nhà nuớc khi nền kinh tế trở nên phức tạp hơn. Nhưng tiến trình này tùy thuộc vào sự giới hạn việc sử dụng quyền cưỡng chế nhà nước, nhờ đó mà quyền tư hữu được tôn trọng.
Thượng tôn luật pháp đó chính là chức năng chủ yếu trong kinh tế học. Thực ra, tôn trọng quyền tư hữu còn quan trọng hơn nhân quyền.
Không phải hệ thống dân luật của Pháp, bắt nguồn từ truyền thống luật La Mã, cũng không phải hệ thống luật pháp của Đức và Bắc Âu là tốt đẹp, mà không nói đến hệ thống luật pháp của các nước không thuộc phương Tây.
Điều gì đã và đang làm cho hệ thống luật truyền thống Anh tốt đẹp hơn về phương diện kinh tế?
Trong một tiểu luận có ảnh hưởng sâu đậm vào năm 1997, La Porta, Lopez-de -Silanes, Shleifer và Visnhy lập luận rằng hệ thống luật của Anh tạo điều kiện rộng rãi để bảo vệ cho các chủ đầu tư và các chủ nợ. Kết quả là dân có tiền thích đầu tư và cho giới doanh nhân vay mượn nhiều hơn các giới khác Giới trung gian tài chính cao cấp có khuynh hướng gây tác động cho tỷ lệ tăng trưởng cao hơn.
Giống như một vài lập luận trong khoa học xã hội, lý thuyết về nguồn gốc của luật pháp này hàm ngụ một vài lối giải thích của lịch sử: Tại sao luật của Pháp rốt cuộc đưa tới tình trạng tồi tệ hơn Anh?
Vì hoàng gia Pháp thời trung cổ có quá nhiều chuyên quyết trong các đặc quyền hơn ở Anh. Vì về phương diện nội trị thì Pháp ít ổn định hơn Anh và về đối ngoại thì Pháp lại bị tổn thương nhiều hơn Anh. Vì Cách Mạng Pháp bất tín nhiệm giới chánh án, nên tìm cách cải biến họ như người máy, áp dụng luật theo như quy định và điển chế bởi giới lập pháp hay hoàng đế. Kết quả là ngay cả một hệ thống tư pháp và toà án dù ít độc lập hơn nhưng vẫn ngăn ngừa việc xét lại những hành vi hành chánh. Khi Pháp xuất cảng mô hình sang các nước thuộc điạ Á Phi, kết quả càng tồi tệ hơn.
Lý thuyết về nguồn gốc luật pháp cũng đã có những ảnh hưởng lịch sử quan trọng đối với những hệ thống luật pháp không thuộc phương Tây. Hồ Duy Phương lập luận rằng trong thời kỳ quân chủ chính phủ Trung Quốc quy định „không hề có việc phân quyền mà để cho các quan lại hành sử thẩm quyền toàn diện kể cả tam quyền căn bản mà cụ thể là hành pháp, lập pháp và tư pháp.“
Khổng giáo và Lão giáo bày bác vai trò các luật sư và kết án phương cách phản biện. Những thử nghiệm du nhập các yếu tố của hệ thống luật pháp Anh vào Trung Quốc bị thất bại. Khi triều đại nhà Thanh tham gia vào lĩnh vực mậu dịch khá muộn màng, nhà nước làm việc trong một phương cách phản tác dụng, đánh thuế quá mức các thương nhân, ủy quyền cho các tập đoàn độc quyền mà không thể tự kiểm soát hoặc uỷ quyền kiểm soát không hữu hiệu. Kết quả là tham nhũng tràn lan và thu hẹp kinh tế.
Trong những năm gần gần đây có những phản ứng dữ dội chống lại những giả thuyết về nguồn gốc luật pháp. Naomi Lamoureaux và các tác giả khác vạch ra rằng nền kinh tế Pháp có nhiều thành tựu tốt hơn, không phải ít nhất là về mặt tài chính, mặc dù không thuộc về hệ thống luật của Anh. Đối với tôi, nhược điểm trong lý thuyết này trở thành hiển nhiên, nếu như chúng ta chỉ nhìn vào tình trạng hệ thống pháp luật của Anh trong một thời kỳ để làm thí dụ, thì phải thấy là nền kinh tế này có nhiều tốt đẹp nhất, thí dụ thời kỳ cách mạng công nghiệp, khi mà Anh và các nước láng giềng vùng biển Celtic thay đổi triệt để về tiến trình lịch sử của kinh tế thế giới.
Đây là một vài mô tả đương thời về một tòa án của Anh vào thời ấy:
… Một vài thành viên chủ yếu của Luật sư Đoàn tham gia vào một trong vô số trong các giai đoạn của một vụ kiện với nguyên nhân bất tận, tạo cho người khác bị sập vào bẩy của những án lệ khó khăn, dò dẫm ngập đầu về các chuyện chuyên môn, chạy theo chi tiết để chống lại trong chử nghĩa và khi những người được phép tham dự làm ra vẻ chuộng công bình với những khuôn mặt nghiêm nghị.
Nhiều luật sư khác nhau tham gia trong một vụ tố tụng, có khi có hai hay ba luật sư trong nhóm thừa hưởng vụ kiện do người cha của mình, họ tạo nên cơ nghiệp do kiện tụng. Họ cấu kết nhau, đứng theo hàng giữa bàn đỏ của các viên lục sự và các áo thụng luạ với đủ loại giấy tờ từ hoá đơn, bảng trả lời, lời phản bác, lời khai có tuyên thệ, tài liệu tham khảo, giấy tờ hàng núi nhưng tốn kém và vô nghĩa sắp đống trước mặt họ.
Đó là Toà Tối cao ... làm cho kiệt quệ tiền bạc, hết kiên nhẫn, can đảm, hy vọng, làm cho đầu óc quay cuồng và tâm cang bấn loạn, không có một người khả kính nào trong giới này đưa ra lời báo động: "Anh hãy chiụ đựng bất công xảy ra hơn là anh tới đây", thường thì họ không làm như vậy.
Người ta có thể chê trách Charles Dickens vì ông không công bình đối với luật giới trong thời của ông qua tác phẩm Bleak House. Dickens khởi đầu văn nghiệp bằng cách viết các bài tường thuật từ tòa án. Ông ta đã chứng kiến thân phụ mình bị vào tù vì nợ. Người viết tiểu sử ông xác nhận rằng ông biết rõ những gì ông đề cập đến. Các sử gia về hệ thống pháp luật của Anh vào thế kỷ XIX xác nhận chuyện này.
Đầu tiên chúng ta phải ghi nhận tầm vóc nhỏ bé của hệ thống. Vào cuối năm 1854 toàn bộ hệ thống tư pháp của Anh và Wales chỉ đếm được đúng 15 toà án.
Thứ hai, mãi đến năm 1855 có nhiều luật giới hạn khả năng doanh nhân lập ra doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn, một di sản của thời gian khi những nhà cổ vũ cho doanh nghiệp độc quyền như South See Compagny thành công trong việc nâng cao giá trị các cổ phần.
Thứ ba, trong một lĩnh vực quan trọng nhất trong thời kỳ cách mạng công nghiệp là đường sắt. Những công trình nghiên cứu gần đây tiết lộ rằng hệ thống luật của Anh và các luật sư của Anh đã gây những tác động tiêu cực sâu rộng. Các luật sư gây nhiều tiếng xấu khi làm người quảng cáo các cổ phần đầu cơ cho hoả xa, các chánh án bị công khai cáo buộc thủ lợi riêng và các luật sư của quốc hội có thủ thuật làm tiền bất chánh khi chấp thuận bán giấy phép cho mở những đường xe lưả mới.
Chúng ta phải làm gì với chuyện này? Có phải lịch sử phủ nhận luận đề về nguồn gốc luật pháp mà hệ thống luật pháp Anh đã thắng các hệ thống khác không? Không hẳn.
Mặc dù có những khiếm khuyết hiển nhiên về hệ thống luật pháp của Anh trong thời kỳ công nghiệp, vẫn có những bằng chứng hùng hồn mà luật có thể và đã thích ứng cho sự thay đổi thời gian, ngay cả có thể trong cách tạo thuận lợi và thích nghi trong tiến trình. Điểm này được minh chứng rõ rệt nhất khi tham khảo về tranh tụng trong năm 1854 của Hadley và Baxendale - được sinh viên khoa luật hai bên bờ Đại Tây Dương biết rõ.
Tranh tụng xãy ra giữa hai doanh nghiệp xay bột mì tại Gloucester là Joseph & Jonah Hadley với Pickford & Co, công ty vận chuyển ở Luân Đôn. Hadleys kiện Pickfords bồi thường toàn bộ tiền thiệt hại kể cả doanh thu vì việc giao hàng trễ để thay thế cho một trục máy xay bột thủ công. Không hề có chuyện trùng hợp là Pickfords hiện nay vẫn còn hoạt động mà Hadleys thì không.
Dù toà địa phương đã chuẩn y bản án như Hadleys thỉnh cầu nhưng toà phá án ở Luân Đôn đã không y án. Theo ý kiến của Richard Posner, chánh án người Mỹ và là một học giả về luật, thì vụ Hadley và Baxendale bao gồm nguyên tắc „khi nguy cơ thiệt hại chỉ có một bên của hợp đồng biết, thì phiá bên đối tác không chịu trách nhiệm bồi thường khi thiệt hại xãy ra“.
Về sau được biết đó là lời tuyên bố gốc của chánh án ở Assize, Sir Roger Crampton. Ông không bao giờ công nhận là khái niệm hệ thống luật của Anh tự thích nghi do một tiến trình liên tục phát triển tạo nên sự thay đổi tình hình khi xã hội thăng tiến.
Chắc chắn một điều đây không phải là phương cách của các chánh án toà phá án là các Nam tước Alderson, Parke và Martin, nếu nói theo ngôn ngữ của các bình luận gia hiện nay thì họ „đem lại một nội dung mới về luật bồi thường thiệt hại“. Khi Nam tước Anderson lập luận: “Chỉ trong những tình trạng mà nguyên cáo thông báo cho bị cáo biết vào lúc mà hợp đồng ký kết là các cối xay bị hư. Nhưng không có thông tin về tình trạng đặc biệt là máy xay phải ngưng và doanh lợi thua lỗ do trì trệ trong việc giao trục máy“. Do đó, thất thu doanh lợi không thể được cứu xét khi ước lượng thiệt hại. Khi đơn thuần đặt vấn đề, thì luật này để tạo thuận lợi cho doanh nghiêp lớn hơn các doanh nghiệp nhỏ - Nhưng thật sự đây là điểm không quan trọng. Vấn đề ở đây là lập luận của Nam tước Anderson minh hoạ được hệ thống luật của Anh như là một trình tự tiến triển, một tiến trình mà Lord Goff mô tả tài tình trong vụ kiện Kleinwort Benson với Hội đồng thành phố Luân Đôn vào năm 1999.
Khi một chánh án quyết định một vụ kiện mà ông thụ lý, ông phải dựa trên cơ sở những hiểu biết về luật khả thi. Việc này có nghĩa là ông khám phá những luật có thể áp dụng, nếu có thể, ông tìm ra những tiền lệ bắt nguồn từ những phúc trình hay những quyết định của toà án trước đây... Trong tiến trình quyết định vụ kiện đang xử lý, tùy theo trường hợp, ông có thể triển khai hệ thống luật trong khi cứu xét quyền lợi công lý, dù là trong quy luật tổng quát, ông làm việc này trong sự kết hợp chặt chẻ. Điều này có nghĩa là ông không chỉ hành động trong khuôn khổ của những tiền lệ quy định mà còn chú ý tới những thay đổi, coi thay đổi này như những tiến triển, luôn là những tiến bộ khiêm tốn, xem những nguyên tắc đang có và xem việc xãy ra như là một phần phù hợp trong hệ thống luật chung.
Tôi tin rằng việc làm này đem lại một sự hiểu biết hữu ích về đặc tính tiến hoá đích thực của hệ thống luật Anh. Trong bài thuyết trình này, tôi muốn đề cập đến một vấn đề khác: Trong thực tế hiện nay, thể chế pháp quyền tại các nước phương Tây, đăc biệt tại các vùng nói tiếng Anh, tốt đẹp như thế nào? Tôi nhận ra bốn mối đe doạ.
Đầu tiên chúng ta phải đặt vấn đề quen thuộc là tự do dân sự bị mất dần trong một nhà nước có vấn đề an ninh quốc gia - một tiến trình mà thực ra chúng ta tính lui lại từ trăm năm trước từ lúc bùng nổ Thế Chiến Thứ Nhất và qua đến việc chuẩn y đạo luật 1914 Defence of the Realm Act. Những thảo luận gần đây về giam giữ tù nhân bị nghi ngờ khủng bố không đem điều mới lạ. Có chăng là một sự chọn lựa giữa tôn trọng nhân quyền theo luật và hàng trăm xác chết.
Mối đe doạ thứ hai hiển nhiên hơn mà người ta đặt ra là sự vi phạm của Luật châu Âu đối với hệ thống luật Anh trong khía cạnh luật dân sự, đăc biệt là những ảnh hưởng sâu rộng trong việc xác nhập Công ước Âu Châu về Quyền Căn Bản và Tự Do 1953. Điều này được coi như là sự trả thù của Napoleon: hệ thống luật của Anh sẽ tuần tự chuyển hoá theo kiểu của Pháp.
Mối đe doạ thứ ba là tính phức tạp - và luộm thuộm - của luật thành văn ngày càng nhiều. Một vấn đề trầm trọng của Bắc Mỹ và Tây Âu khi việc khởi thảo luật lệ gây hỗn loạn tràn lan trong chính giới.
Mối đe doạ thứ tư, đặc biệt nhất thể hiện rõ tại Hoa Kỳ, là chi phí luật pháp tăng cao. Theo Bản tường trình của Sở Quản lý Doanh nghiệp nhỏ Hoa Kỳ ước lượng khoảng 1,7 nghìn tỷ đô la hàng năm là chi phí phụ trội trong việc chấp pháp. Đứng đầu về chi phí này thuộc về hệ thống luật hình của Hoa Kỳ, theo Pacific Research Institute cho là chiếm khoảng 2, 2 % TSLQG năm 2003.
Người ta có thể lý giải về các số liệu này. Nhưng kinh nghiệm của tôi cho thấy có một chuyện tương tự: lập một doanh nghiệp mới tại các tiểu bang thuộc New England dính dáng đến nhiều luật sư và tốn nhiều chi phí hơn tại nước Anh. Những chuyên gia về cạnh tranh kinh tế, thí dụ như Michael Porter của Đại học Kinh tế Harvard, định nghĩa vấn đề bằng cách bao gồm các khiá cạnh như khả năng của chính quyền thông qua những luật lệ hữu hiệu, bảo vệ tác quyền sỡ hữu vật chất và trí tuệ, không tham nhũng, hiệu năng của một khung pháp luật, kể cả hệ thống tài phán với phí tổn thấp và nhanh chóng, dễ dàng trong việc thiết lập doanh nghiệp và các luật lệ hữu hiệu và có thể tiên đoán được.
Bằng chứng cho thấy là Hoa Kỳ hiện nay đang chịu nhiều thiệt hại thuộc về lĩnh vực cạnh tranh thể chế, điều này không những tìm thấy trong những công trình gần đây của Porter mà còn trong trong Bảng chỉ số cạnh tranh toàn cầu của tổ chức World Economic Forum, và đặc biệt là của Executive Opinion Survey. Tài liệu khảo sát này bao gồm 15 biện pháp liên hệ đến thể chế pháp quyền, xếp hạng từ bảo vệ quyền tư hữu đến kiểm soát tham nhũng và kiểm soát tội phạm băng đảng.
Một sự kiện đáng ngạc nhiên, dù ít khi được công nhận, là trong số 15 biện pháp này Hoa Kỳ bị chấm điểm tệ hơn Hồng Kông. Theo Bảng chỉ số của Heritage Foundations Freedom, Hoa Kỳ đứng hàng thứ 21 trong Bảng chỉ số không tham nhũng, sau Hồng Kông và Singapore.
Có lẽ bằng chứng thuyết phục nhất là của Ngân hàng Thế giới về Lãnh đạo Toàn cầu. Theo tài liệu này thì từ năm 1966 Hoa Kỳ chịu xuống dốc về phẩm chất lãnh đạo trong ba lĩnh vực: hiệu năng chính quyền, phẩm chất luật lệ và kiểm soát tham nhũng.
So sánh với Đức và Hồng Kông thì Hoa Kỳ tụt hậu hơn nhiều. Một điều an ủi là Anh không bị suy tàn như vậy trong lĩnh vực phẩm chất thể chế.
Nếu thể chế pháp quyền, định nghĩa một cách rộng rãi, đang suy vi tại Hoa Kỳ thì ở đâu là nơi tốt hơn? Gần đây tôi nghiên cứu một tài liệu hữu ích của Ngân hàng là Bảng chỉ số Tăng trưởng Thế giới, để tìm hiểu xem nước nào của châu Phi là khá theo các khía cạnh:
1. Phẩm chất của hành chánh công quyền
2. Khuôn khổ cho luật kinh tế
3. Quyền tư hữu và cai trị dựa trên luật pháp
4. Quản lý khu vực công
5. Tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và chống tham nhũng trong khu vực công.
Trong 20 nước đứng đầu trong các nền kinh tế đang phát triển có 4 nước hay nhiều hơn lọt vào tiêu chuẩn này là Burkino Faso, Ghana, Malwi và Rwanda.
Với một cách khảo hướng khác tôi xem trong tài liệu tường trình về đối tác kinh tế của IFC từ năm 2006 và tìm xem trong các quốc gia đang phát triển về cách giảm bớt số ngày để hoàn tất hồ sơ trong 6 loại thủ tục sau đây: xin đăng ký doanh nghiệp, xin giấy phép xây cất, xin đăng ký tài sản, trả thuế, nhập cảng hàng và thi hành hợp đồng.
Những nước châu Phi đạt được thành tựu này là Nigeria, Gambia, Mauritius, Botswana và Burundi. Những quốc gia đang trổi dậy đang đi đúng hướng này là Azerbaijan, Croatia, Iran, Malaysia và Peru. Tôi nói rằng riêng đối với Iran thì tôi sẽ ngưng đầu tư vào nước này trong năm nay.
Ngược lại, Trung Quốc đạt được mức tăng trưởng đáng ngạc nhiên mà không có thể chế luật pháp tốt đẹp và không có cải thiện nhiều trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, một vài học giả lập luận nếu Trung Quốc hiện nay không chuyển tiếp vào thời kỳ có thể chế pháp quyền thì sẽ phải còn ở mức thể chế tụt hậu làm giới hạn tăng trưởng trong tương lai.
Trường hợp chống tham nhũng của Bạc Lai Hy tại Trùng Khánh minh chứng được Trung Quốc tiến bộ trong việc áp dụng uy lực pháp quyền.
Như Hồ Duy Phương vạch ra rằng các chánh án của Trùng Khánh đã hành sử như một cánh tay nối dài của Bạc, chấp nhận việc tống tiền, bỏ qua thủ tục điều tra chéo. Từ nhiều năm nay Hồ Duy Phương cổ vũ cho nền tư pháp độc lập, trách nhiệm của Quốc hội Nhân dân một thực thể chính trị hợp pháp có đăng ký, chịu trách nhiệm trước pháp luật, kể cả những quyền luật định hiện nay nhưng vô nghĩa theo điều 35 Hiến pháp của Trung Quốc.
Đối với một số trong chúng ta, những người đang sống tại phương Tây, nơi mà luật sư thường dường như trở thành nhóm lợi ích mà họ mong đợi, thì đương đầu với các luật sư là chuyện lạ khi họ nhắm vào việc thay đổi cực đoan. Tuy nhiên, hiện nay, nếu tính vào năm 2007 thì luật sư Trung Quốc chỉ có đúng khoảng 150.000, họ là lực lượng chủ yếu làm phát triển nhanh chóng khu vực công tại Trung Quốc. Những thăm dò gần đây cho thấy rằng họ quan tâm mạnh mẽ đến cải cách chính trị và bất mãn sâu xa với tình trạng chính trị hiện nay.
Khi đọc những lời tuyên bố sau đây của một luật sư tỉnh Hồ Nam buộc chúng ta phải nhớ lại thời các luật sư là giới tiên phong trong sự thay đổi trong thế giới nói tiếng Anh.
"Uy lực pháp quyền là khởi điểm cho dân chủ, quyền luật định là tiền đề cho thể chế pháp quyền, bảo vệ quyền luật định là nguyên ủy của các quyền lợi và luật sư là giới tiên phong cho việc bảo vệ quyền luật định".
Trường hợp Bạc Hy Lai trong năm nay là một trong những dấu hiệu cho thấy những phần tử trong nội bộ Đảng Cộng sản nghe được những lập luận này.
Trong một diễn văn gần đây tại Thẩm Quyến, Zhang Yansehng, Tổng Thư ký Ủy ban Khoa học Phát triển và Cải cách Quốc gia, lập luận, tôi xin trích, "chúng ta phải thay đổi dựa trên uy lực pháp quyền", ông nói thêm, " nếu cải cách này không lan toả, Trung Quốc rơi vào tình trạng hỗn loạn trầm trọng, những vấn đề nguy ngập".
Điều mà chúng ta không biết được là khi Trung Quốc thử nghiệm du nhập những khái niệm về uy lực pháp quyền sắp tới có thành công hơn trong quá khứ hay không. Với lý luận thuyết phục, Hồ Duy Phương cảnh báo những cóp nhặt ngây ngô của hệ thống luật pháp Anh hoặc Hoa Kỳ.
Trong tác phẩm "Giấc Mộng Đêm Hè" của Shakespeare ông có viết một cách tha thiết: "Người đã biến thành khỉ, và người khác thét lên, xin chúa phù hộ cho anh, anh đang bị thay đổi".
Việc du nhập hệ thống luật phương Tây vào Trung Quốc cũng giống như vậy. Hệ thống luật của Anh khi du nhập vào Trung Quốc có thể giống như chuyện tệ nhất, một trò khỉ hay nếu không cũng là chuyện ngu ngốc.
Giống như tổ chức con người trong chính trị hoặc là lý do săn đuổi theo nền kinh tế thị trường, bối cảnh luật pháp là một thành phần trong việc thiết lập thể chế mà chúng ta đang sống. Giống như một cảnh trí đích thực, thể chế là sản phẩm có tính hữu cơ, một sản phẩm của một tiến trình lịch sử chuyển động chậm chạp - một loại điạ chất học của luật pháp.
Nhưng đây cũng là một khung cảnh theo ý nghĩa của Brown: nó có thể được cải thiện. Và đó cũng có thể tạo nên chuyện đáng sợ, ngay cả trở thành một sa mạc, bằng các áp đạt quá vội những mô hình ảo tưởng. Chúng ta có thể hình dung ra những khu vườn phương Đông tại Anh và những khu vườn Anh tại phương Đông. Dĩ nhiên, cũng có những thành tựu mức độ của việc du nhập này.
Một khu vườn khi đã xanh tươi có thể trở thành khô cằn qua tiến trình tự nhiên. Marcus Olson thường lập luận qua thời gian tất cả mọi hệ thống chính trị không chống nổi sự sơ cứng, phần lớn do những hoạt động thủ lợi của các nhóm lợi ích. Có lẽ đó là điều mà chúng ta thấy đang xãy diễn hiện nay tại Hoa Kỳ. Người Mỹ có thể khoe là hệ thống của họ là chuẩn mực cho thế giới, Hoa Kỳ là tượng trưng cho uy lực pháp quyền. Nhưng ngày nay chúng ta thấy thao túng của các luật sư, đó là chuyện khác biệt. Chắc chắn một điều là không có sư trùng hợp ngẩu nhiên khi khi đa số nghị sĩ và dân biểu là luật sư. Như tôi đã lập luận trong bài thuyết trình này, thì hệ thống này phải cải cách như thế nào, khi đã có quá nhiều mục nát trong hệ thống này, trong cơ quan lập pháp, trong cơ quan điều tiết và chính ngay trong hệ thống luật pháp. Đó là vấn đề.
Câu trả lời mà tôi sẽ lập luận trong bài thuyết trình cuối cùng của chương trình Reith là cải cách, dù trong thế giới Anh ngữ hay Trung Quốc - phải đến từ một lĩnh vực ngoài phạm vi các thể chế công quyền. Nó phải đến từ tổ chức thuộc về xã hội dân sự, nói vắn tắt, nó đến từ chúng ta là những người dân.
N.F.
Dịch giả gửi trực tiếp cho BVN

markdown:
**Niall Ferguson ** **Đỗ Kim Thêm** dịch *(Lời người dịch) Nguyên tác Anh ngữ của bản dịch là The Landscape of Law, Chương III trong tác phẩm The Great Degeneration - How Institutions Decay and Economies Die, Allen Lane, 2012 của Niall Ferguson. Tác giả đặt vấn đề là Trung Quốc và các nước chậm tiến dù có đủ loại luật lệ nhưng không thể áp dụng nghiêm minh vì thiếu một bối cảnh luật pháp thích hợp và để cải cách luật pháp cần học ở phương Tây. So sánh hai truyền thống luật La Mã và Anh ngữ, tác giả chứng minh hệ thống luật Anh ngữ là mô hình về thể chế pháp quyền thích hợp hơn, nhưng mọi sự cóp nhặt thiếu chọn lọc khôn ngoan sẽ phản tác dụng trong tiến trình du nhập. * *Với The Great Degeneration Ferguson cảnh báo là thể chế của phương Tây đang tàn lụn vì bốn trụ cột nền tảng là dân chủ đại nghị, kinh tế thị trường, thể chế pháp quyền và xã hội dân sự không còn đứng vững mà suy trầm kinh tế, nợ công chồng chất, dân số lão hoá và thái độ vị kỷ của con nguời là nguyên nhân.* *Do ưu thế địa lý, khí hậu và trình độ khoa học mà phương Tây đã lãnh đạo văn minh thế giới trên 1500 năm. Ngày nay dân chủ không còn dựa trên căn bản hợp đồng giữa người dân và chính quyền, không đem đến ổn định trong hiện tại và công bình cho thế hệ tương lai. Quy luật kinh tế thị trường chuyển biến cực kỳ phức tạp và không thể kiểm soát nên gây xáo trộn cơ chế vận hành và thiệt hại cho người tiêu thụ. Dù thể chế pháp quyền là để bảo vệ công bình xã hội, nhưng luật pháp trở nên quá chuyên môn và khó hiểu nên giúp cho các luật sư càng thêm thao túng tiền bạc, làm cho tranh tụng cực kỳ tốn kém và công lý là món hàng đắt giá. Xã hội dân sự không còn năng động cải cách, vì con người thờ ơ trước các biến chuyển thời cuộc và các nhóm lơị ích áp lực nặng nề hơn. Vì phương Tây lãng phí nhiều thời gian và năng lực nên mọi nổ lực bị trì trệ và đã đến lúc nên cảnh tỉnh là cải cách càng bức thiết hơn bao giờ hết.* *Niall Ferguson là giáo sư môn Lịch Sử Kinh tế và Tài Chính tại Đại học Harvard. Ông nổi danh với những tác phẩm The Pity of War, The Rise and Fall of the American Empire và The Ascent of Money, A Financial History of the World. Theo Tuần báo Times, ông là 1 trong 100 trí thức có ảnh hưỏng nhất hiện nay trên thế giới. * *Nguyên bản Anh ngữ là một chương thanh phát thanh của The 2012 BBC Reith Lectures Radio 4 và có thể truy cập tại đây. Tựa đề bản dịch là cuả người dịch. *
“Vấn đề căn bản nhất mà chính phủ Trung Quốc phải đối phó là tình trạng không luật lệ. Trung Quốc không thiếu luật mà là thiếu về uy lực pháp quyền... Vấn đề xã hội không luật pháp sẽ là một thách thức quan trọng nhất mà giới lãnh đạo mới phải đối đầu khi họ được thành lập vào mùa thu này. Thực vậy, ổn định chính trị của Trung Quốc có thể tùy thuộc vào khả năng phát triển thể chế pháp quyền trong hệ thống đang hiện có“.
Đó là lời tuyên bố của Trương Quang Thành, một luật sư khiếm thị, người mà gần đây đã được phép rời Trung Quốc sang Hoa Kỳ du học sau khi đã trốn thoát thành công khỏi sự truy nã của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hồ Duy Phương, một học giả luật khác ít được phương Tây biết nhưng lại có nhiều ảnh hưởng hơn ở Trung Quốc, nhận định thẳng thừng trong tiểu luận „Những bước đầu tiên của thuyết hiến định“ ấn hành vào năm 2003: „Bối cảnh luật pháp tại phương Tây đem lại mối tương phản kỳ thú và rõ rệt nếu so với tình hình luật pháp Trung Quốc, hé lộ sự thiếu nhất quán và tương xứng của hai hệ thống. Dù hệ thống hiện đại của Trung Quốc vay mượn từ phương Tây, mọi việc thường tiến hành trong các phương cách khác nhau giữa Trung Quốc và phương Tây“.
Đề tài mà tôi thuyết trình trong chương trình thứ ba của Reith là khung cảnh luật pháp. Tôi muốn đặt vấn đề là những nước đang phát triển như Trung Quốc có thể tiếp thu về thể chế pháp quyền của phương Tây được không. Tôi muốn đưa ra vài nghi vấn về suy đoán khá phổ biến là hệ thống pháp luật của phương Tây đang lành mạnh. Điều mà Trung Quốc cần làm là sao chép những kinh nghiệm tốt nhất của chúng ta, bất kể loại kinh nghiệm nào.
Nhưng đâu là ý nghĩa đích thực của thể chế pháp quyền? Trong một cuốn sách có cùng tựa đề, vị chánh án tối cao đã quá cố là Lord Tom Bingham đã quy định bảy tiêu chuẩn mà chúng ta phải xét đoán trong hệ thống luật pháp:
1. Luật pháp phải được tiếp cận, càng dễ hiểu càng tốt, rõ ràng và có thể tiên đoán được.
2. Những vấn đề quyền luật định và trách nhiệm phải được giải quyết đúng cách bằng cách áp dụng luật pháp, không do những cách hành sử chuyên đoán.
3. Các loại luật pháp trong nước phải được áp dụng công bình cho tất cả mọi người, tránh mở rộng những khác biệt khách quan (thí dụ thiếu năng lực tinh thần) biện minh mọi sự phân biệt.
4. Các bộ trưởng và công chức các cấp phải hành sử thẩm quyền theo mục tiêu quy định trong sự thành tín, công bình, không vượt giới hạn của những quyền này.
5. Luật pháp phải mang lại sự bảo vệ phù hợp về tôn trọng nhân quyền.
6. Luật pháp cung ứng phương tiện để giải quyết các tranh tụng dân sự nhưng không tốn kém hay chậm trễ, trong sự thành tín mà các phe không thể tự giải quyết.
7. Nhà nước cung ứng thủ tục tài phán công bình.
Môn lịch sử trong chương trình ban cử nhân của tôi tại Oxford dạy rằng uy lực pháp quyền của Anh là kết qủa của một tiến trình tiệm tiến về các quyết định tư pháp tại các toà án, phần lớn dựa trên các án lệ. Bây giờ tôi mới hiểu đúng ra đây là một quan điểm ngây thơ. Ronald Dworkin, một nhà lý thuyết lừng danh đương đại trong hệ thống luật Anh ngữ, giải thích trong tác phẩm Law´s Empire là đích thực có những nguyên tắc công bình và sòng phẳng làm cơ sở cho hệ thống luật pháp chung của Anh, ngay cả khi những nguyên tắc này không được điển chế như những nguyên tắc trong Hiến pháp Hoa Kỳ.
Đằng sau việc vận hành luật pháp có hai vấn đề: sự liêm khiết của các chánh án và, trích theo lời của Dworkin, thì "lập pháp… xuất phát từ kết ước hiện nay của cộng đồng đến những kế hoạch nền tảng của đạo đức chính trị".
Hiện nay, nguồn gốc đạo đức của pháp luật chuyển sang những hậu quả kinh tế của nó mà đúng ra có thể xem là một bước tiến. Nhưng không phải như vậy. Ít sự thật nào được công nhận một cách phổ biến hơn là uy lực pháp quyền - đặc biệt khi uy lực này nhằm giới hạn bàn tay chụp giựt của nhà nước tham lam, vì đây là điều tốt cho tăng trưởng kinh tế cũng như công bình.
Theo Douglas North thì "khi xã hội thiếu khả năng phát triển việc chấp hành hợp đồng hữu hiệu và ít tốn kém thì đó là lý do quan trọng nhất về trì trệ lịch sử và kém phát triển hiện nay".
Thi hành hợp đồng do đệ tam nhân thực hiện là cần thiết để vượt qua mọi trì trệ của các đại lý tư nhân khi dịch vụ của họ có cách biệt về điạ lý và thời gian. Chủ nợ thường sợ người vay không trả nợ khi vay. Các tác nhân tư như công ty giao hoán, tín dụng và trọng tài có thể lãnh thực hiện thi hành hợp đồng.
Nhưng theo North thì luôn luôn là: "việc thi hành hợp đồng do đệ tam nhân thực hiện có nghĩa làm cho nhà nước phát triển như cơ quan cưỡng chế, có khả năng hữu hiệu nhằm theo dõi quyền tư hữu và thi hành hợp đồng".
Vấn đề là nhà nước không được lạm quyền - và do đó cần giới hạn quyền nhà nước. Avner Greif lập luận khi cơ quan thi hành hợp đồng thuộc về nhà nước, mà cơ quan lại lộ tin tức về điạ điểm và giá trị các tài sản tư nhân, thì chính nhà nuớc hay các công chức phục vụ có thể tìm cách tước đoạt tài sản ấy.
Bởi thế, ở đâu mà nhà nước không bị luật pháp ràng buộc, thì ở đó những thể chế tư nhân lo chuyện chấp hành hợp đồng tạo an toàn hơn, như hệ thống mạng lưới các thương nhân Maghibi ở vùng bờ biển Địa Trung Hải vào thế kỷ XI, họ chỉ dựa trên mối ràng buộc của Do Thái giáo và quan hệ thân tộc. Cùng với các hiệp hội thời Trung cổ, các thể chế này thất bại khi có khuynh hướng đề ra những rào cản về thâm nhập thị trường và thiết lập những độc quyền mậu dịch, cản trở cạnh tranh và giảm bớt hiệu năng kinh tế. Đó là lý do tại sao thi hành hợp đồng tư nhân có khuynh hướng nhường bước cho nhà nuớc khi nền kinh tế trở nên phức tạp hơn. Nhưng tiến trình này tùy thuộc vào sự giới hạn việc sử dụng quyền cưỡng chế nhà nước, nhờ đó mà quyền tư hữu được tôn trọng.
Thượng tôn luật pháp đó chính là chức năng chủ yếu trong kinh tế học. Thực ra, tôn trọng quyền tư hữu còn quan trọng hơn nhân quyền.
Không phải hệ thống dân luật của Pháp, bắt nguồn từ truyền thống luật La Mã, cũng không phải hệ thống luật pháp của Đức và Bắc Âu là tốt đẹp, mà không nói đến hệ thống luật pháp của các nước không thuộc phương Tây.
Điều gì đã và đang làm cho hệ thống luật truyền thống Anh tốt đẹp hơn về phương diện kinh tế?
Trong một tiểu luận có ảnh hưởng sâu đậm vào năm 1997, La Porta, Lopez-de -Silanes, Shleifer và Visnhy lập luận rằng hệ thống luật của Anh tạo điều kiện rộng rãi để bảo vệ cho các chủ đầu tư và các chủ nợ. Kết quả là dân có tiền thích đầu tư và cho giới doanh nhân vay mượn nhiều hơn các giới khác Giới trung gian tài chính cao cấp có khuynh hướng gây tác động cho tỷ lệ tăng trưởng cao hơn.
Giống như một vài lập luận trong khoa học xã hội, lý thuyết về nguồn gốc của luật pháp này hàm ngụ một vài lối giải thích của lịch sử: Tại sao luật của Pháp rốt cuộc đưa tới tình trạng tồi tệ hơn Anh?
Vì hoàng gia Pháp thời trung cổ có quá nhiều chuyên quyết trong các đặc quyền hơn ở Anh. Vì về phương diện nội trị thì Pháp ít ổn định hơn Anh và về đối ngoại thì Pháp lại bị tổn thương nhiều hơn Anh. Vì Cách Mạng Pháp bất tín nhiệm giới chánh án, nên tìm cách cải biến họ như người máy, áp dụng luật theo như quy định và điển chế bởi giới lập pháp hay hoàng đế. Kết quả là ngay cả một hệ thống tư pháp và toà án dù ít độc lập hơn nhưng vẫn ngăn ngừa việc xét lại những hành vi hành chánh. Khi Pháp xuất cảng mô hình sang các nước thuộc điạ Á Phi, kết quả càng tồi tệ hơn.
Lý thuyết về nguồn gốc luật pháp cũng đã có những ảnh hưởng lịch sử quan trọng đối với những hệ thống luật pháp không thuộc phương Tây. Hồ Duy Phương lập luận rằng trong thời kỳ quân chủ chính phủ Trung Quốc quy định „không hề có việc phân quyền mà để cho các quan lại hành sử thẩm quyền toàn diện kể cả tam quyền căn bản mà cụ thể là hành pháp, lập pháp và tư pháp.“
Khổng giáo và Lão giáo bày bác vai trò các luật sư và kết án phương cách phản biện. Những thử nghiệm du nhập các yếu tố của hệ thống luật pháp Anh vào Trung Quốc bị thất bại. Khi triều đại nhà Thanh tham gia vào lĩnh vực mậu dịch khá muộn màng, nhà nước làm việc trong một phương cách phản tác dụng, đánh thuế quá mức các thương nhân, ủy quyền cho các tập đoàn độc quyền mà không thể tự kiểm soát hoặc uỷ quyền kiểm soát không hữu hiệu. Kết quả là tham nhũng tràn lan và thu hẹp kinh tế.
Trong những năm gần gần đây có những phản ứng dữ dội chống lại những giả thuyết về nguồn gốc luật pháp. Naomi Lamoureaux và các tác giả khác vạch ra rằng nền kinh tế Pháp có nhiều thành tựu tốt hơn, không phải ít nhất là về mặt tài chính, mặc dù không thuộc về hệ thống luật của Anh. Đối với tôi, nhược điểm trong lý thuyết này trở thành hiển nhiên, nếu như chúng ta chỉ nhìn vào tình trạng hệ thống pháp luật của Anh trong một thời kỳ để làm thí dụ, thì phải thấy là nền kinh tế này có nhiều tốt đẹp nhất, thí dụ thời kỳ cách mạng công nghiệp, khi mà Anh và các nước láng giềng vùng biển Celtic thay đổi triệt để về tiến trình lịch sử của kinh tế thế giới.
Đây là một vài mô tả đương thời về một tòa án của Anh vào thời ấy:
… Một vài thành viên chủ yếu của Luật sư Đoàn tham gia vào một trong vô số trong các giai đoạn của một vụ kiện với nguyên nhân bất tận, tạo cho người khác bị sập vào bẩy của những án lệ khó khăn, dò dẫm ngập đầu về các chuyện chuyên môn, chạy theo chi tiết để chống lại trong chử nghĩa và khi những người được phép tham dự làm ra vẻ chuộng công bình với những khuôn mặt nghiêm nghị.
Nhiều luật sư khác nhau tham gia trong một vụ tố tụng, có khi có hai hay ba luật sư trong nhóm thừa hưởng vụ kiện do người cha của mình, họ tạo nên cơ nghiệp do kiện tụng. Họ cấu kết nhau, đứng theo hàng giữa bàn đỏ của các viên lục sự và các áo thụng luạ với đủ loại giấy tờ từ hoá đơn, bảng trả lời, lời phản bác, lời khai có tuyên thệ, tài liệu tham khảo, giấy tờ hàng núi nhưng tốn kém và vô nghĩa sắp đống trước mặt họ.
Đó là Toà Tối cao ... làm cho kiệt quệ tiền bạc, hết kiên nhẫn, can đảm, hy vọng, làm cho đầu óc quay cuồng và tâm cang bấn loạn, không có một người khả kính nào trong giới này đưa ra lời báo động: "Anh hãy chiụ đựng bất công xảy ra hơn là anh tới đây", thường thì họ không làm như vậy.
Người ta có thể chê trách Charles Dickens vì ông không công bình đối với luật giới trong thời của ông qua tác phẩm Bleak House. Dickens khởi đầu văn nghiệp bằng cách viết các bài tường thuật từ tòa án. Ông ta đã chứng kiến thân phụ mình bị vào tù vì nợ. Người viết tiểu sử ông xác nhận rằng ông biết rõ những gì ông đề cập đến. Các sử gia về hệ thống pháp luật của Anh vào thế kỷ XIX xác nhận chuyện này.
Đầu tiên chúng ta phải ghi nhận tầm vóc nhỏ bé của hệ thống. Vào cuối năm 1854 toàn bộ hệ thống tư pháp của Anh và Wales chỉ đếm được đúng 15 toà án.
Thứ hai, mãi đến năm 1855 có nhiều luật giới hạn khả năng doanh nhân lập ra doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn, một di sản của thời gian khi những nhà cổ vũ cho doanh nghiệp độc quyền như South See Compagny thành công trong việc nâng cao giá trị các cổ phần.
Thứ ba, trong một lĩnh vực quan trọng nhất trong thời kỳ cách mạng công nghiệp là đường sắt. Những công trình nghiên cứu gần đây tiết lộ rằng hệ thống luật của Anh và các luật sư của Anh đã gây những tác động tiêu cực sâu rộng. Các luật sư gây nhiều tiếng xấu khi làm người quảng cáo các cổ phần đầu cơ cho hoả xa, các chánh án bị công khai cáo buộc thủ lợi riêng và các luật sư của quốc hội có thủ thuật làm tiền bất chánh khi chấp thuận bán giấy phép cho mở những đường xe lưả mới.
Chúng ta phải làm gì với chuyện này? Có phải lịch sử phủ nhận luận đề về nguồn gốc luật pháp mà hệ thống luật pháp Anh đã thắng các hệ thống khác không? Không hẳn.
Mặc dù có những khiếm khuyết hiển nhiên về hệ thống luật pháp của Anh trong thời kỳ công nghiệp, vẫn có những bằng chứng hùng hồn mà luật có thể và đã thích ứng cho sự thay đổi thời gian, ngay cả có thể trong cách tạo thuận lợi và thích nghi trong tiến trình. Điểm này được minh chứng rõ rệt nhất khi tham khảo về tranh tụng trong năm 1854 của Hadley và Baxendale - được sinh viên khoa luật hai bên bờ Đại Tây Dương biết rõ.
Tranh tụng xãy ra giữa hai doanh nghiệp xay bột mì tại Gloucester là Joseph & Jonah Hadley với Pickford & Co, công ty vận chuyển ở Luân Đôn. Hadleys kiện Pickfords bồi thường toàn bộ tiền thiệt hại kể cả doanh thu vì việc giao hàng trễ để thay thế cho một trục máy xay bột thủ công. Không hề có chuyện trùng hợp là Pickfords hiện nay vẫn còn hoạt động mà Hadleys thì không.
Dù toà địa phương đã chuẩn y bản án như Hadleys thỉnh cầu nhưng toà phá án ở Luân Đôn đã không y án. Theo ý kiến của Richard Posner, chánh án người Mỹ và là một học giả về luật, thì vụ Hadley và Baxendale bao gồm nguyên tắc „khi nguy cơ thiệt hại chỉ có một bên của hợp đồng biết, thì phiá bên đối tác không chịu trách nhiệm bồi thường khi thiệt hại xãy ra“.
Về sau được biết đó là lời tuyên bố gốc của chánh án ở Assize, Sir Roger Crampton. Ông không bao giờ công nhận là khái niệm hệ thống luật của Anh tự thích nghi do một tiến trình liên tục phát triển tạo nên sự thay đổi tình hình khi xã hội thăng tiến.
Chắc chắn một điều đây không phải là phương cách của các chánh án toà phá án là các Nam tước Alderson, Parke và Martin, nếu nói theo ngôn ngữ của các bình luận gia hiện nay thì họ „đem lại một nội dung mới về luật bồi thường thiệt hại“. Khi Nam tước Anderson lập luận: “Chỉ trong những tình trạng mà nguyên cáo thông báo cho bị cáo biết vào lúc mà hợp đồng ký kết là các cối xay bị hư. Nhưng không có thông tin về tình trạng đặc biệt là máy xay phải ngưng và doanh lợi thua lỗ do trì trệ trong việc giao trục máy“. Do đó, thất thu doanh lợi không thể được cứu xét khi ước lượng thiệt hại. Khi đơn thuần đặt vấn đề, thì luật này để tạo thuận lợi cho doanh nghiêp lớn hơn các doanh nghiệp nhỏ - Nhưng thật sự đây là điểm không quan trọng. Vấn đề ở đây là lập luận của Nam tước Anderson minh hoạ được hệ thống luật của Anh như là một trình tự tiến triển, một tiến trình mà Lord Goff mô tả tài tình trong vụ kiện Kleinwort Benson với Hội đồng thành phố Luân Đôn vào năm 1999.
Khi một chánh án quyết định một vụ kiện mà ông thụ lý, ông phải dựa trên cơ sở những hiểu biết về luật khả thi. Việc này có nghĩa là ông khám phá những luật có thể áp dụng, nếu có thể, ông tìm ra những tiền lệ bắt nguồn từ những phúc trình hay những quyết định của toà án trước đây... Trong tiến trình quyết định vụ kiện đang xử lý, tùy theo trường hợp, ông có thể triển khai hệ thống luật trong khi cứu xét quyền lợi công lý, dù là trong quy luật tổng quát, ông làm việc này trong sự kết hợp chặt chẻ. Điều này có nghĩa là ông không chỉ hành động trong khuôn khổ của những tiền lệ quy định mà còn chú ý tới những thay đổi, coi thay đổi này như những tiến triển, luôn là những tiến bộ khiêm tốn, xem những nguyên tắc đang có và xem việc xãy ra như là một phần phù hợp trong hệ thống luật chung.
Tôi tin rằng việc làm này đem lại một sự hiểu biết hữu ích về đặc tính tiến hoá đích thực của hệ thống luật Anh. Trong bài thuyết trình này, tôi muốn đề cập đến một vấn đề khác: Trong thực tế hiện nay, thể chế pháp quyền tại các nước phương Tây, đăc biệt tại các vùng nói tiếng Anh, tốt đẹp như thế nào? Tôi nhận ra bốn mối đe doạ.
Đầu tiên chúng ta phải đặt vấn đề quen thuộc là tự do dân sự bị mất dần trong một nhà nước có vấn đề an ninh quốc gia - một tiến trình mà thực ra chúng ta tính lui lại từ trăm năm trước từ lúc bùng nổ Thế Chiến Thứ Nhất và qua đến việc chuẩn y đạo luật 1914 Defence of the Realm Act. Những thảo luận gần đây về giam giữ tù nhân bị nghi ngờ khủng bố không đem điều mới lạ. Có chăng là một sự chọn lựa giữa tôn trọng nhân quyền theo luật và hàng trăm xác chết.
Mối đe doạ thứ hai hiển nhiên hơn mà người ta đặt ra là sự vi phạm của Luật châu Âu đối với hệ thống luật Anh trong khía cạnh luật dân sự, đăc biệt là những ảnh hưởng sâu rộng trong việc xác nhập Công ước Âu Châu về Quyền Căn Bản và Tự Do 1953. Điều này được coi như là sự trả thù của Napoleon: hệ thống luật của Anh sẽ tuần tự chuyển hoá theo kiểu của Pháp.
Mối đe doạ thứ ba là tính phức tạp - và luộm thuộm - của luật thành văn ngày càng nhiều. Một vấn đề trầm trọng của Bắc Mỹ và Tây Âu khi việc khởi thảo luật lệ gây hỗn loạn tràn lan trong chính giới.
Mối đe doạ thứ tư, đặc biệt nhất thể hiện rõ tại Hoa Kỳ, là chi phí luật pháp tăng cao. Theo Bản tường trình của Sở Quản lý Doanh nghiệp nhỏ Hoa Kỳ ước lượng khoảng 1,7 nghìn tỷ đô la hàng năm là chi phí phụ trội trong việc chấp pháp. Đứng đầu về chi phí này thuộc về hệ thống luật hình của Hoa Kỳ, theo Pacific Research Institute cho là chiếm khoảng 2, 2 % TSLQG năm 2003.
Người ta có thể lý giải về các số liệu này. Nhưng kinh nghiệm của tôi cho thấy có một chuyện tương tự: lập một doanh nghiệp mới tại các tiểu bang thuộc New England dính dáng đến nhiều luật sư và tốn nhiều chi phí hơn tại nước Anh. Những chuyên gia về cạnh tranh kinh tế, thí dụ như Michael Porter của Đại học Kinh tế Harvard, định nghĩa vấn đề bằng cách bao gồm các khiá cạnh như khả năng của chính quyền thông qua những luật lệ hữu hiệu, bảo vệ tác quyền sỡ hữu vật chất và trí tuệ, không tham nhũng, hiệu năng của một khung pháp luật, kể cả hệ thống tài phán với phí tổn thấp và nhanh chóng, dễ dàng trong việc thiết lập doanh nghiệp và các luật lệ hữu hiệu và có thể tiên đoán được.
Bằng chứng cho thấy là Hoa Kỳ hiện nay đang chịu nhiều thiệt hại thuộc về lĩnh vực cạnh tranh thể chế, điều này không những tìm thấy trong những công trình gần đây của Porter mà còn trong trong Bảng chỉ số cạnh tranh toàn cầu của tổ chức World Economic Forum, và đặc biệt là của Executive Opinion Survey. Tài liệu khảo sát này bao gồm 15 biện pháp liên hệ đến thể chế pháp quyền, xếp hạng từ bảo vệ quyền tư hữu đến kiểm soát tham nhũng và kiểm soát tội phạm băng đảng.
Một sự kiện đáng ngạc nhiên, dù ít khi được công nhận, là trong số 15 biện pháp này Hoa Kỳ bị chấm điểm tệ hơn Hồng Kông. Theo Bảng chỉ số của Heritage Foundations Freedom, Hoa Kỳ đứng hàng thứ 21 trong Bảng chỉ số không tham nhũng, sau Hồng Kông và Singapore.
Có lẽ bằng chứng thuyết phục nhất là của Ngân hàng Thế giới về Lãnh đạo Toàn cầu. Theo tài liệu này thì từ năm 1966 Hoa Kỳ chịu xuống dốc về phẩm chất lãnh đạo trong ba lĩnh vực: hiệu năng chính quyền, phẩm chất luật lệ và kiểm soát tham nhũng.
So sánh với Đức và Hồng Kông thì Hoa Kỳ tụt hậu hơn nhiều. Một điều an ủi là Anh không bị suy tàn như vậy trong lĩnh vực phẩm chất thể chế.
Nếu thể chế pháp quyền, định nghĩa một cách rộng rãi, đang suy vi tại Hoa Kỳ thì ở đâu là nơi tốt hơn? Gần đây tôi nghiên cứu một tài liệu hữu ích của Ngân hàng là Bảng chỉ số Tăng trưởng Thế giới, để tìm hiểu xem nước nào của châu Phi là khá theo các khía cạnh:
1. Phẩm chất của hành chánh công quyền
2. Khuôn khổ cho luật kinh tế
3. Quyền tư hữu và cai trị dựa trên luật pháp
4. Quản lý khu vực công
5. Tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và chống tham nhũng trong khu vực công.
Trong 20 nước đứng đầu trong các nền kinh tế đang phát triển có 4 nước hay nhiều hơn lọt vào tiêu chuẩn này là Burkino Faso, Ghana, Malwi và Rwanda.
Với một cách khảo hướng khác tôi xem trong tài liệu tường trình về đối tác kinh tế của IFC từ năm 2006 và tìm xem trong các quốc gia đang phát triển về cách giảm bớt số ngày để hoàn tất hồ sơ trong 6 loại thủ tục sau đây: xin đăng ký doanh nghiệp, xin giấy phép xây cất, xin đăng ký tài sản, trả thuế, nhập cảng hàng và thi hành hợp đồng.
Những nước châu Phi đạt được thành tựu này là Nigeria, Gambia, Mauritius, Botswana và Burundi. Những quốc gia đang trổi dậy đang đi đúng hướng này là Azerbaijan, Croatia, Iran, Malaysia và Peru. Tôi nói rằng riêng đối với Iran thì tôi sẽ ngưng đầu tư vào nước này trong năm nay.
Ngược lại, Trung Quốc đạt được mức tăng trưởng đáng ngạc nhiên mà không có thể chế luật pháp tốt đẹp và không có cải thiện nhiều trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, một vài học giả lập luận nếu Trung Quốc hiện nay không chuyển tiếp vào thời kỳ có thể chế pháp quyền thì sẽ phải còn ở mức thể chế tụt hậu làm giới hạn tăng trưởng trong tương lai.
Trường hợp chống tham nhũng của Bạc Lai Hy tại Trùng Khánh minh chứng được Trung Quốc tiến bộ trong việc áp dụng uy lực pháp quyền.
Như Hồ Duy Phương vạch ra rằng các chánh án của Trùng Khánh đã hành sử như một cánh tay nối dài của Bạc, chấp nhận việc tống tiền, bỏ qua thủ tục điều tra chéo. Từ nhiều năm nay Hồ Duy Phương cổ vũ cho nền tư pháp độc lập, trách nhiệm của Quốc hội Nhân dân một thực thể chính trị hợp pháp có đăng ký, chịu trách nhiệm trước pháp luật, kể cả những quyền luật định hiện nay nhưng vô nghĩa theo điều 35 Hiến pháp của Trung Quốc.
Đối với một số trong chúng ta, những người đang sống tại phương Tây, nơi mà luật sư thường dường như trở thành nhóm lợi ích mà họ mong đợi, thì đương đầu với các luật sư là chuyện lạ khi họ nhắm vào việc thay đổi cực đoan. Tuy nhiên, hiện nay, nếu tính vào năm 2007 thì luật sư Trung Quốc chỉ có đúng khoảng 150.000, họ là lực lượng chủ yếu làm phát triển nhanh chóng khu vực công tại Trung Quốc. Những thăm dò gần đây cho thấy rằng họ quan tâm mạnh mẽ đến cải cách chính trị và bất mãn sâu xa với tình trạng chính trị hiện nay.
Khi đọc những lời tuyên bố sau đây của một luật sư tỉnh Hồ Nam buộc chúng ta phải nhớ lại thời các luật sư là giới tiên phong trong sự thay đổi trong thế giới nói tiếng Anh.
"Uy lực pháp quyền là khởi điểm cho dân chủ, quyền luật định là tiền đề cho thể chế pháp quyền, bảo vệ quyền luật định là nguyên ủy của các quyền lợi và luật sư là giới tiên phong cho việc bảo vệ quyền luật định".
Trường hợp Bạc Hy Lai trong năm nay là một trong những dấu hiệu cho thấy những phần tử trong nội bộ Đảng Cộng sản nghe được những lập luận này.
Trong một diễn văn gần đây tại Thẩm Quyến, Zhang Yansehng, Tổng Thư ký Ủy ban Khoa học Phát triển và Cải cách Quốc gia, lập luận, tôi xin trích, "chúng ta phải thay đổi dựa trên uy lực pháp quyền", ông nói thêm, " nếu cải cách này không lan toả, Trung Quốc rơi vào tình trạng hỗn loạn trầm trọng, những vấn đề nguy ngập".
Điều mà chúng ta không biết được là khi Trung Quốc thử nghiệm du nhập những khái niệm về uy lực pháp quyền sắp tới có thành công hơn trong quá khứ hay không. Với lý luận thuyết phục, Hồ Duy Phương cảnh báo những cóp nhặt ngây ngô của hệ thống luật pháp Anh hoặc Hoa Kỳ.
Trong tác phẩm "Giấc Mộng Đêm Hè" của Shakespeare ông có viết một cách tha thiết: "Người đã biến thành khỉ, và người khác thét lên, xin chúa phù hộ cho anh, anh đang bị thay đổi".
Việc du nhập hệ thống luật phương Tây vào Trung Quốc cũng giống như vậy. Hệ thống luật của Anh khi du nhập vào Trung Quốc có thể giống như chuyện tệ nhất, một trò khỉ hay nếu không cũng là chuyện ngu ngốc.
Giống như tổ chức con người trong chính trị hoặc là lý do săn đuổi theo nền kinh tế thị trường, bối cảnh luật pháp là một thành phần trong việc thiết lập thể chế mà chúng ta đang sống. Giống như một cảnh trí đích thực, thể chế là sản phẩm có tính hữu cơ, một sản phẩm của một tiến trình lịch sử chuyển động chậm chạp - một loại điạ chất học của luật pháp.
Nhưng đây cũng là một khung cảnh theo ý nghĩa của Brown: nó có thể được cải thiện. Và đó cũng có thể tạo nên chuyện đáng sợ, ngay cả trở thành một sa mạc, bằng các áp đạt quá vội những mô hình ảo tưởng. Chúng ta có thể hình dung ra những khu vườn phương Đông tại Anh và những khu vườn Anh tại phương Đông. Dĩ nhiên, cũng có những thành tựu mức độ của việc du nhập này.
Một khu vườn khi đã xanh tươi có thể trở thành khô cằn qua tiến trình tự nhiên. Marcus Olson thường lập luận qua thời gian tất cả mọi hệ thống chính trị không chống nổi sự sơ cứng, phần lớn do những hoạt động thủ lợi của các nhóm lợi ích. Có lẽ đó là điều mà chúng ta thấy đang xãy diễn hiện nay tại Hoa Kỳ. Người Mỹ có thể khoe là hệ thống của họ là chuẩn mực cho thế giới, Hoa Kỳ là tượng trưng cho uy lực pháp quyền. Nhưng ngày nay chúng ta thấy thao túng của các luật sư, đó là chuyện khác biệt. Chắc chắn một điều là không có sư trùng hợp ngẩu nhiên khi khi đa số nghị sĩ và dân biểu là luật sư. Như tôi đã lập luận trong bài thuyết trình này, thì hệ thống này phải cải cách như thế nào, khi đã có quá nhiều mục nát trong hệ thống này, trong cơ quan lập pháp, trong cơ quan điều tiết và chính ngay trong hệ thống luật pháp. Đó là vấn đề.
Câu trả lời mà tôi sẽ lập luận trong bài thuyết trình cuối cùng của chương trình Reith là cải cách, dù trong thế giới Anh ngữ hay Trung Quốc - phải đến từ một lĩnh vực ngoài phạm vi các thể chế công quyền. Nó phải đến từ tổ chức thuộc về xã hội dân sự, nói vắn tắt, nó đến từ chúng ta là những người dân.
**N.F.**
Dịch giả gửi trực tiếp cho
*BVN*

Cache-Control: private, max-age=0

X-Content-Type-Options: nosniff

X-XSS-Protection: 1; mode=block

Server: GSE


text:
Niềm tin người tiêu dùng Việt Nam lên cao nhất trong 2 năm
Dán nhãn năng lượng cho sản phẩm: Lợi đôi đường
Máy đóng gói tự động bằng cân điện tử
Hệ thống lọc chi phí thấp và hiệu quả cao

Cache-Control: private

Content-Type: text/html; charset=utf-8

X-Powered-By-Plesk: PleskWin


text:
Để xem được clip bạn cần kích hoạt JavaScript và có phần mềm Macromedia Flash cài trên máy.
Click vào link sau để tải Flash Player
Để xem được clip bạn cần kích hoạt JavaScript và có phần mềm Macromedia Flash cài trên máy.
Click vào link sau để tải Flash Player
Tags: chàng trai, con chó, bán quy, nexttop.vn, bin heo
Gửi
Nhớ thông tin truy cập
Đăng nhập
Quên mật khẩu?

Server: Apache/2.2.22 (Unix)

Content-Type: text/html


text:
Lý do thông báo:
Mô tả chi tiết lỗi (tùy chọn):
Naruto Shippuuden tập 223 vietsub
Tags: Naruto Shippuuden
Đăng ngày 06-08-2011
Naruto Shippuuden tập 223
Naruto Shippuuden tập 223
Like để cập nhật clip nóng hổi !
Để xem được clip bạn cần kích hoạt JavaScript và có phần mềm Macromedia Flash cài trên máy.
Click vào link sau để tải Flash Player
Tags: Naruto Shippuuden

markdown:
### Lý do thông báo:
### Mô tả chi tiết lỗi (tùy chọn):
# Naruto Shippuuden tập 223 vietsub
Tags:
[Naruto Shippuuden](/search?keyword=Naruto+Shippuuden)
Đăng ngày 06-08-2011
Naruto Shippuuden tập 223
Naruto Shippuuden tập 223
Like để cập nhật clip nóng hổi !
Để xem được clip bạn cần kích hoạt JavaScript và có phần mềm Macromedia Flash cài trên máy.
Click vào link sau để
[tải Flash Player ](//www.adobe.com/go/getflashplayer)
Tags:
[Naruto Shippuuden](/search?keyword=Naruto+Shippuuden)


text:
DHL là một trong những Công ty vận chuyển hàng đầu thế giới. Gửi DHL được coi là một cụm từ chỉ việc gửi tài liệu, hàng hoá một cách nhanh nhất.
Dove Express là một nhà thu gom dịch vụ của DHL. Công ty chúng tôi cung cấp cho khách hàng dịch vụ gửi chuyển phát nhanh qua DHL với giá cả rẻ nhất cùng các dịch vụ hỗ trợ chuyên nghiệp.
Xin vui lòng liên hệ:
Tại Hà Nội: 04.3533.5153
Tại TP. Hồ Chí Minh: 08.2218.0607
Hotline: 0904.82.83.62

markdown:
DHL là một trong những Công ty vận chuyển hàng đầu thế giới. Gửi DHL được coi là một cụm từ chỉ việc gửi tài liệu, hàng hoá một cách nhanh nhất.
Dove Express là một nhà thu gom dịch vụ của DHL. Công ty chúng tôi cung cấp cho khách hàng dịch vụ gửi chuyển phát nhanh qua DHL với giá cả rẻ nhất cùng các dịch vụ hỗ trợ chuyên nghiệp.
Xin vui lòng liên hệ:
**Tại Hà Nội**: 04.3533.5153
**Tại TP. Hồ Chí Minh**: 08.2218.0607
**Hotline**: 0904.82.83.62

Server: Apache


text:
Chế độ hiển thị: Chuyển đến: Bình thường · Mở rộng · Chuyển đến: Thu gọn
Cùng thể thoại
Chủ đề sôi nổi
Chủ đề mới khác
Album hot nhất
Giới thiệu Games
2, 3, 123, 5, 208, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 37, 38, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 243, 50, 251, 53, 54, 56, 57, 58, 192, 61, 62, 63, 64, 65, 229, 69, 70, 71, 246, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 86, 88, 89, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 213, 110, 111, 252, 114, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 126, 124, 125, 136, 133, 134, 137, 144, 167, 150, 151, 155, 158, 164, 166, 179, 181, 180, 210, 182, 185, 184, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 193, 49, 202, 197, 198, 247, 199, 200, 203, 204, 205, 206, 209, 211, 212, 220, 221, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 230, 231, 233, 235, 236, 238, 239, 240, 241, 242, 244, 256, 245, 248

markdown:
|
|![]()
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
|
|![]()
Khóc thét vì phải hát trong bể đầy… rắn
|
|![]()
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
![ Start new topic](http://img.vietgiaitri.com/style_images/lam/t_new.gif)
**Chế độ hiển thị:** [Chuyển đến: Bình thường](/chu-de/khoc-thet-vi-phai-hat-trong-be-day-ran-572402.vgt&mode=linear)· **·** [Mở rộng](/chu-de/khoc-thet-vi-phai-hat-trong-be-day-ran-572402.vgt&mode=linearplus) [Chuyển đến: Thu gọn](/chu-de/khoc-thet-vi-phai-hat-trong-be-day-ran-572402.vgt&mode=threaded)
Cùng thể thoại
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Chủ đề sôi nổi
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
|
|Thêm nữa...
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Chủ đề mới khác
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Album hot nhất
Giới thiệu Games
|
|Siêu Mua [-](http://www.vietgiaitri.com/sitemap/) **Sitemap** [-](/lofiversion/index.php?t572402.html) **Bản rút gọn** [-](http://game.vietgiaitri.com/kho-game.vgt) **Kho Game** [-](http://www.vietgiaitri.com/show-hot-tags/) **Hot tags** [-](http://tofaco.com) **Tofaco** **Ongame mobi** [2](/lofiversion/index.php?f2.html), [3](/lofiversion/index.php?f3.html), [123](/lofiversion/index.php?f123.html), [5](/lofiversion/index.php?f5.html), [208](/lofiversion/index.php?f208.html), [8](/lofiversion/index.php?f8.html), [9](/lofiversion/index.php?f9.html), [10](/lofiversion/index.php?f10.html), [12](/lofiversion/index.php?f12.html), [14](/lofiversion/index.php?f14.html), [15](/lofiversion/index.php?f15.html), [16](/lofiversion/index.php?f16.html), [17](/lofiversion/index.php?f17.html), [18](/lofiversion/index.php?f18.html), [19](/lofiversion/index.php?f19.html), [20](/lofiversion/index.php?f20.html), [21](/lofiversion/index.php?f21.html), [22](/lofiversion/index.php?f22.html), [27](/lofiversion/index.php?f27.html), [28](/lofiversion/index.php?f28.html), [29](/lofiversion/index.php?f29.html), [30](/lofiversion/index.php?f30.html), [31](/lofiversion/index.php?f31.html), [32](/lofiversion/index.php?f32.html), [33](/lofiversion/index.php?f33.html), [34](/lofiversion/index.php?f34.html), [37](/lofiversion/index.php?f37.html), [38](/lofiversion/index.php?f38.html), [42](/lofiversion/index.php?f42.html), [43](/lofiversion/index.php?f43.html), [44](/lofiversion/index.php?f44.html), [45](/lofiversion/index.php?f45.html), [46](/lofiversion/index.php?f46.html), [47](/lofiversion/index.php?f47.html), [48](/lofiversion/index.php?f48.html), [243](/lofiversion/index.php?f243.html), [50](/lofiversion/index.php?f50.html), [251](/lofiversion/index.php?f251.html), [53](/lofiversion/index.php?f53.html), [54](/lofiversion/index.php?f54.html), [56](/lofiversion/index.php?f56.html), [57](/lofiversion/index.php?f57.html), [58](/lofiversion/index.php?f58.html), [192](/lofiversion/index.php?f192.html), [61](/lofiversion/index.php?f61.html), [62](/lofiversion/index.php?f62.html), [63](/lofiversion/index.php?f63.html), [64](/lofiversion/index.php?f64.html), [65](/lofiversion/index.php?f65.html), [229](/lofiversion/index.php?f229.html), [69](/lofiversion/index.php?f69.html), [70](/lofiversion/index.php?f70.html), [71](/lofiversion/index.php?f71.html), [246](/lofiversion/index.php?f246.html), [72](/lofiversion/index.php?f72.html), [73](/lofiversion/index.php?f73.html), [74](/lofiversion/index.php?f74.html), [75](/lofiversion/index.php?f75.html), [76](/lofiversion/index.php?f76.html), [77](/lofiversion/index.php?f77.html), [78](/lofiversion/index.php?f78.html), [79](/lofiversion/index.php?f79.html), [80](/lofiversion/index.php?f80.html), [81](/lofiversion/index.php?f81.html), [82](/lofiversion/index.php?f82.html), [83](/lofiversion/index.php?f83.html), [84](/lofiversion/index.php?f84.html), [85](/lofiversion/index.php?f85.html), [86](/lofiversion/index.php?f86.html), [88](/lofiversion/index.php?f88.html), [89](/lofiversion/index.php?f89.html), [90](/lofiversion/index.php?f90.html), [91](/lofiversion/index.php?f91.html), [92](/lofiversion/index.php?f92.html), [93](/lofiversion/index.php?f93.html), [94](/lofiversion/index.php?f94.html), [95](/lofiversion/index.php?f95.html), [96](/lofiversion/index.php?f96.html), [97](/lofiversion/index.php?f97.html), [98](/lofiversion/index.php?f98.html), [99](/lofiversion/index.php?f99.html), [101](/lofiversion/index.php?f101.html), [102](/lofiversion/index.php?f102.html), [103](/lofiversion/index.php?f103.html), [104](/lofiversion/index.php?f104.html), [105](/lofiversion/index.php?f105.html), [106](/lofiversion/index.php?f106.html), [107](/lofiversion/index.php?f107.html), [108](/lofiversion/index.php?f108.html), [213](/lofiversion/index.php?f213.html), [110](/lofiversion/index.php?f110.html), [111](/lofiversion/index.php?f111.html), [252](/lofiversion/index.php?f252.html), [114](/lofiversion/index.php?f114.html), [116](/lofiversion/index.php?f116.html), [117](/lofiversion/index.php?f117.html), [118](/lofiversion/index.php?f118.html), [119](/lofiversion/index.php?f119.html), [120](/lofiversion/index.php?f120.html), [121](/lofiversion/index.php?f121.html), [122](/lofiversion/index.php?f122.html), [126](/lofiversion/index.php?f126.html), [124](/lofiversion/index.php?f124.html), [125](/lofiversion/index.php?f125.html), [136](/lofiversion/index.php?f136.html), [133](/lofiversion/index.php?f133.html), [134](/lofiversion/index.php?f134.html), [137](/lofiversion/index.php?f137.html), [144](/lofiversion/index.php?f144.html), [167](/lofiversion/index.php?f167.html), [150](/lofiversion/index.php?f150.html), [151](/lofiversion/index.php?f151.html), [155](/lofiversion/index.php?f155.html), [158](/lofiversion/index.php?f158.html), [164](/lofiversion/index.php?f164.html), [166](/lofiversion/index.php?f166.html), [179](/lofiversion/index.php?f179.html), [181](/lofiversion/index.php?f181.html), [180](/lofiversion/index.php?f180.html), [210](/lofiversion/index.php?f210.html), [182](/lofiversion/index.php?f182.html), [185](/lofiversion/index.php?f185.html), [184](/lofiversion/index.php?f184.html), [186](/lofiversion/index.php?f186.html), [187](/lofiversion/index.php?f187.html), [188](/lofiversion/index.php?f188.html), [189](/lofiversion/index.php?f189.html), [190](/lofiversion/index.php?f190.html), [191](/lofiversion/index.php?f191.html), [193](/lofiversion/index.php?f193.html), [49](/lofiversion/index.php?f49.html), [202](/lofiversion/index.php?f202.html), [197](/lofiversion/index.php?f197.html), [198](/lofiversion/index.php?f198.html), [247](/lofiversion/index.php?f247.html), [199](/lofiversion/index.php?f199.html), [200](/lofiversion/index.php?f200.html), [203](/lofiversion/index.php?f203.html), [204](/lofiversion/index.php?f204.html), [205](/lofiversion/index.php?f205.html), [206](/lofiversion/index.php?f206.html), [209](/lofiversion/index.php?f209.html), [211](/lofiversion/index.php?f211.html), [212](/lofiversion/index.php?f212.html), [220](/lofiversion/index.php?f220.html), [221](/lofiversion/index.php?f221.html), [222](/lofiversion/index.php?f222.html), [223](/lofiversion/index.php?f223.html), [224](/lofiversion/index.php?f224.html), [225](/lofiversion/index.php?f225.html), [226](/lofiversion/index.php?f226.html), [227](/lofiversion/index.php?f227.html), [230](/lofiversion/index.php?f230.html), [231](/lofiversion/index.php?f231.html), [233](/lofiversion/index.php?f233.html), [235](/lofiversion/index.php?f235.html), [236](/lofiversion/index.php?f236.html), [238](/lofiversion/index.php?f238.html), [239](/lofiversion/index.php?f239.html), [240](/lofiversion/index.php?f240.html), [241](/lofiversion/index.php?f241.html), [242](/lofiversion/index.php?f242.html), [244](/lofiversion/index.php?f244.html), [256](/lofiversion/index.php?f256.html), [245](/lofiversion/index.php?f245.html), [248](/lofiversion/index.php?f248.html)

Pragma: public

Set-Cookie: modpids=deleted; expires=Thu, 01-Jan-1970 00:00:01 GMT; path=/; domain=.vietgiaitri.com


text:
snow91
03-01-2012, 21:18
Cho mình hỏi nếu bệnh lý răng R37 thì chụp phim hàm chếch tốt hơn hay chụp với phim sau răng tốt hơn vậy? lý do tại sao?
Cả nhà giúp giùp mình tí hey!
Thanhks cả nhà!
Cả nhà giúp giùp mình tí hey!
Thanhks cả nhà!
View Full Version : Chụp X quang răng!

markdown:
snow91
03-01-2012, 21:18
Cho mình hỏi nếu bệnh lý răng R37 thì chụp phim hàm chếch tốt hơn hay chụp với phim sau răng tốt hơn vậy? lý do tại sao?
Cả nhà giúp giùp mình tí hey!
Thanhks cả nhà!
Cả nhà giúp giùp mình tí hey!
Thanhks cả nhà!
View Full Version :
[Chụp X quang răng!](http://diendanykhoa.com/showthread.php?14621-Chụp-X-quang-răng!&s=433df073ff57a458ae0a42d87c4e6a26)

X-Powered-By: ASP.NET 4.0

Set-Cookie: bb_lastactivity=0; expires=Sun, 23-Aug-2015 14:55:49 GMT; path=/

Pragma: private

Vary: Accept-Encoding,User-Agent


text:
Bài giảng Tựa "Trích diễm thi tập" - Hoàng Đức Long
"Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!" "Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!" => Tấm lòng tác giả: - Tự hào trước những di sản của cha ông - Xót xa, thương tiếc - Trách nhiệm cần biên soạn.
"Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!"
"Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!"
=> Tấm lòng tác giả:
- Tự hào trước những di sản của cha ông
- Xót xa, thương tiếc
- Trách nhiệm cần biên soạn.
Các file đính kèm theo tài liệu này:
- Bài giảng điện tử- văn- TRÍCH DIỄM THI TẬP.ppt

markdown:
# Bài giảng Tựa "Trích diễm thi tập" - Hoàng Đức Long
"Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!" "Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!" => Tấm lòng tác giả: - Tự hào trước những di sản của cha ông - Xót xa, thương tiếc - Trách nhiệm cần biên soạn.
"Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!"
"Than ôi! Một nước văn hiến, xây dựng đã mấy trăm năm, chẳng lẽ không có quyển sách nào có thể làm căn bản, mà phải tìm xa xôi để học thơ văn đời nhà Đường. Như thế chả đáng thương xót lắm sao!"
=> Tấm lòng tác giả:
- Tự hào trước những di sản của cha ông
- Xót xa, thương tiếc
- Trách nhiệm cần biên soạn.
![ ppt](/images/icons/ppt16x16.gif)
[leddyking34](#)| Ngày: 13/05/2013 | Lượt xem: 1313 | Lượt tải: 0 ![ download](/images/download.gif)
![ download](/images/download.gif)
Các file đính kèm theo tài liệu này:
Bài giảng điện tử- văn- TRÍCH DIỄM THI TẬP.ppt


markdown:
|
|
## Nguyên lý hoạt động của mạch cảm biến hồng ngoại
|
|![]()
|Tác giả||
|![]()
![]()
|
|![]()
Bạn mới
![]()
Gia nhập: 17/05/2010
Đang ở: danang
Status:
![]()
Points: 1
Mấy bạn có ai biết nguyên lý hoạt động của mạch cảm biến hồng ngoại này thì giải thích cho mình được ko.Thanks
|
|![]()
|Di chuyển nhanh||Tôi có thể làm gì trong diễn đàn ?
|![]()
Bạn
không thể tạo đề tài mới
Bạn
không thể trả lời bài viết
Bạn
không thể xoá bài viết bạn đã gửi
Bạn
không thể sửa bài viết bạn đã gửi
Bạn
không thể tạo bình chọn
Bạn
không thể bình chọn
|
Copyright 2006-2013
|DTVT.ORG

Cache-Control: private,No-Store


text:
Từ khóa hot:
Phi Nhung
,
Dan Nguyen
,
Dam Vinh Hung
,
Xuan Mai
,
My Tam
,
Cam Ly
Ca sĩ Minh Vương
Nghe album nhạc
Minh Vuong
MP3, Mời bạn Nghe Tải MV Video Clip
Minh Vương
Mới nhất chất lượng full HD tại nhac.vui.vn
Đăng nhập
/
Đăng ký
Thể loại
Nhạc Việt Nam
Nhạc Hot Nhất
Nhạc Trẻ
Nhạc Vàng
Nhạc Hải Ngoại
Nhạc Trữ Tình
Nhạc Quê Hương
Nhạc Thiếu Nhi
Nhạc Đỏ
Dance Việt
Rock Việt
Rap Việt
Nhạc Trịnh
Cải Lương
Quan Họ Bắc Ninh
Nhạc Nước Ngoài
Nhạc Hot Nhất
Nhạc Âu Mỹ
Nhạc Hàn Quốc
Nhạc Hoa
Nhạc Nhật Bản
Nhạc Đồng Quê
Dance Hot
Rock
Hip-Hop/Rap
Nhạc Spa & Massage
Giọng Hát Việt Nhí 2014
Đồ Rê Mí 2014
Nhạc Trong Phim
Phim Việt Nam
Phim Nước Ngoài
Thể Loại Khác
Nhạc Không Lời
Nhạc Game
Beats / Karaoke
Nhạc Giáng Sinh
Nhạc Bà Bầu
Bảng xếp hạng
Việt Nam
Bài hát
Video
Album
Âu Mỹ
Bài hát
Video
Album
Hàn Quốc
Bài hát
Video
Album
Video Clip
Việt Nam
Âu Mỹ
Hàn Quốc
Giải Trí
Giọng Hát Việt Nhí 2014
Vietnam Idol 2013
Sao Vui
Nhân Tố Bí Ẩn 2014
Nhạc tuyển chọn
Hôm nay nghe gì?
Gửi người phụ nữ tôi yêu
Ngày cưới
Khúc ca tặng cha
Bài hát tặng mẹ
Các ca khúc nhạc Hàn bất hủ
Nhạc Phim Hàn Quốc
Old Songs Collection
Love Songs Collection
Wedding Songs Collection
Nhạc Hoa bất hủ
Nhạc Nga trong lòng người Việt
Nhạc Dance hay nhất
Các ca khúc Quốc Tế bất hủ
TẢI ỨNG DỤNG NHACVUI, NGHE NHẠC MIỄN PHÍ
Nhac.vui.vn
>
Minh Vương
>
Album Nhạc HOT Tháng 8 (2011)
Nỗi Đau Xót Xa - Minh Vương
Nhạc sĩ:
Đang Cập Nhật (VN)
Album:
Nhạc HOT Tháng 8 (2011)
Thể loại:
Nhạc Trẻ
Lượt nghe: 1,726,685
Thích và chia sẻ bài hát trên:
117
thích
Báo lỗi
Download
Nhúng
Thêm
Tặng quà
Tải nhạc 128Kbps
Tải nhạc 320Kbps
Tải nhạc chuông
Cài nhạc chờ
Nỗi Đau Xót Xa
Lời bài hát: Nỗi Đau Xót Xa - Minh Vương
Phiên bản 1/2
Người đóng góp:
Administrator
Một giấc mơ luôn có em trong vòng tay
Ngồi kề bên em cùng nhau ngắm sao lung linh
Thầm nguyện ước có nhau trọn đời
Và rồi em đi xa vòng tay của anh
Tình yêu giờ đã vụt mất
Như cánh chim cuối trời không nói thêm một lời
Bỏ lại con tim xót xa từng ngày
Từng giọt nước mắt đắng vẫn thấm ướt trên môi
Vì trong lòng anh chỉ có yêu một mình em thôi
Cũng không thể xóa hết nỗi buồn, cũng không thể xóa hết nỗi nhớ
Trong con tim anh vụn vỡ
Phải làm sao để quên đi hết những ký ức năm xưa
Dù anh đã cố níu kéo bước em trong mưa
Thôi đành ôm riêng mình anh nỗi xót xa từ đây.....
Xem toàn bộ
Đóng góp lời bài hát tại đây
Chia sẻ cảm nhận về bài hát của bạn tại đây
Bình luận và Chia sẻ cảm nhận của bạn về bài hát tại đây
Cũng đăng trên Facebook
( 0 ký tự )
Bình luận
chotnhanra
Vào lúc: 01:35 sáng Thứ ba
nghe hoài ko chán mà cũng không thể vui được
dangthithuyai
Vào lúc: 08:50 sáng Thứ tư
nghe hoài mà ko thấy chán.
datshinichi5b
Vào lúc: 09:12 sáng Thứ hai
hay qua không chịu nổi ........
Album cùng ca sĩ Minh Vương
> Tất cả
Anh Nhớ Em Người Yêu Cũ
Minh Vương
Mảnh Ghép Đã Vỡ
Minh Vương
Nếu Có Quay Về
Minh Vương
Đừng Làm Anh Khóc (Single)
Minh Vương
Tuyển Tập Top Hit Minh Vương
Minh Vương
Bài hát cùng ca sĩ Minh Vương
> Tất cả
Sắp xếp bài hát theo:
Thời gian
Lượt nghe
Đừng Làm Anh Đau
Minh Vương
Anh Nhớ Em Người Yêu Cũ
Minh Vương
Chỉ Còn Trong Mơ
Minh Vương
Anh Xin Lỗi
Minh Vương
Nỗi Nhớ Mang Tên Em
Minh Vương
Nỗi Đau Xót Xa
Minh Vương
Nhớ Em
Minh Vương
Vệt Nắng Cuối Trời
Minh Vương
Trả Lại Em Hạnh Phúc
Minh Vương
Chỉ Còn Lại Tình Yêu
Minh Vương
Video cùng ca sĩ Minh Vương
> Tất cả
Anh Nhớ Em Người Yêu Cũ
Minh Vương
Ký Ức Còn Đâu
Minh Vương
,
Hồ Quang Hiếu
Đừng Làm Anh Đau (Doremon Chế)
Minh Vương
Hạnh Phúc Vỡ Tan
Minh Vương
Bài hát hot
Top 5 Album Nhạc Trẻ
Lệ Cay Remix (Single)
Du Thiên
Bước Qua Đời Nhau
Nam Dương
Tình Là Sợi Tơ
Phạm Trưởng
Xóa (Single)
Bee.T
Người Đã Yêu Ai
Lương Gia Hùng
Top 10 Bài Hát Nhạc Trẻ
Một Tình Yêu Đúng Nghĩa
Hồ Quang Hiếu
Lời Hứa Chỉ Là Lời Hứa
Nam Du
Quên Người Đã Quá Yêu
Hà Duy Thái
Yêu Xa
Vũ Cát Tường
Cơn Mưa Ngang Qua
Sơn Tùng MTP
Thà Quên Đi Remix
Phạm Trưởng
Vừa Đi Vừa Khóc
Cao Tùng Anh
Không Thể Nói Remix
Phạm Trưởng
Chờ Người Remix
Đình Phong
Con Bướm Xuân
Hồ Quang Hiếu
Top 5 MV Việt Nam
Hạnh Phúc Mong Manh
Thủy Tiên
Quà Cho Anh
Miu Lê
Đừng Giận Anh Nữa
The Men
Thuộc Về Nhau
LEG
Chỉ Có Em Trong Tim
Hàn Thái Tú
Thẻ nội dung
Dem Trang
,
Bon Chu Lam
,
Anh Nho Em Nguoi Yeu Cu
,
Em Cua Ngay Hom Qua
,
Mot Tinh Yeu Dung Nghia
,
Anh Khong Dep Trai
,
Noi Ay Con Tim Ve
Album Hot tháng 8
Video hot
Playlist nổi bật
Nhạc trẻ
Nhạc quốc tế
Nhạc dance
Nhac Viet nam
,
Mp3
,
Nhac dance
,
Nhạc
,
Nhac tre
,
Quang Le
,
Nhac hot
,
Nhac thieu nhi
,
Phuong My Chi
,
Karaoke
,
Hoai Lam
,
Son Tung MTP
,
Nhac Tru Tinh
,
Nhac xuan
,
Nhac vang
,
Nhac vang hai ngoai
,
Giong hat viet nhi 2014
,
Nhac phim
,
Nhac khong loi
,
Nhac che
,
Nhac Au My
,
Le Quyen
,
nhac hai ngoai
,
Nghe nhac
,
Nhac hay
,
nhac
,
zing mp3
,
Ca nhac
,
Nhac san
Nỗi Đau Xót Xa Minh Vương Nghe Tải MP3 320kbps | 208851
Minh Vương | Album nhạc Minh Vuong Video Clip
Nghe nhạc HAY online, Tải nhạc MP3 trực tuyến CỰC NHANH, Hot số 1
Chính sách sở hữu trí tuệ
© Copyright 2004-2011 24H.COM.VN, all rights reserved - Powered by OCM 10
Cơ quan chủ quản: Công ty Cổ phần Quảng cáo Trực tuyến 24H.
Trụ sở: Tầng 12, Tòa nhà Geleximco, 36 Hoàng Cầu, Phường Ô Chợ Dừa, Quận Đống Đa, TP Hà Nội
Tel: (84-4) 73 00 24 24 hoặc (84-4) 3512 1806 - Fax: (84-4) 3512 1804
VPĐD: Tầng 5 – Toà nhà Hải Âu - 39B Trường Sơn, P2, Q.Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh.
Tel: (84-8) 73 00 24 24 hoặc (84-8) 3848 9845 - Fax: (84-8) 3848 6519
Giấy phép số: 254/GP-BC - cấp ngày 20/6/2007Bộ Văn hóa thông tin - Cục Báo chí
Chịu trách nhiệm xuất bản: Phan Minh Tâm.
® Ghi rõ nguồn "NHAC.VUI.VN" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này
Thứ hai, 02-04-2012 08:26 AM (GMT+7)

markdown:
Nhạc sĩ: Đang Cập Nhật (VN)
Album:
[Nhạc HOT Tháng 8 (2011)](http://nhac.vui.vn/album-nhac-hot-thang-8-2011-nhieu-ca-si-a15869p1507.html)
Thể loại:
[Nhạc Trẻ](http://nhac.vui.vn/nhac-tre-c3.html)
Lượt nghe: 1,726,685
|
|![]()
|
|
Nỗi Đau Xót Xa
Ngồi kề bên em cùng nhau ngắm sao lung linh
Thầm nguyện ước có nhau trọn đời
Và rồi em đi xa vòng tay của anh
Tình yêu giờ đã vụt mất
Như cánh chim cuối trời không nói thêm một lời
Bỏ lại con tim xót xa từng ngày
Từng giọt nước mắt đắng vẫn thấm ướt trên môi
Vì trong lòng anh chỉ có yêu một mình em thôi
Cũng không thể xóa hết nỗi buồn, cũng không thể xóa hết nỗi nhớ
Trong con tim anh vụn vỡ
Phải làm sao để quên đi hết những ký ức năm xưa
Dù anh đã cố níu kéo bước em trong mưa
Thôi đành ôm riêng mình anh nỗi xót xa từ đây.....

Content-Type: text/html; charset=Utf-8

X-Cache: QuickCache vv2.1.1rc1 - file

X-CacheDebug-1: Cache scriptkey is set to /index.php

X-CacheDebug-2: Cache varkey is set to GET=a:2:{s:13:"SERVER_REGION";s:2:"HN";s:7:"web_url";s:51:"noi-dau-xot-xa-minh-vuong-m208851c3p1064a15869.html";}

X-CacheDebug-3: Cachekey is set to e93299c32d7d4391b8cad5e9df91671b

X-CacheDebug-4: Data in cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/e9/qcc-e93299c32d7d4391b8cad5e9df91671b has expired

X-CacheDebug-5: No (valid) cachedata for e93299c32d7d4391b8cad5e9df91671b

X-CacheDebug-6: Callback happened

X-CacheDebug-7: Writing cached data to storage

X-CacheDebug-8: Starting wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/e9/qcc-e93299c32d7d4391b8cad5e9df91671b

X-CacheDebug-9: quickcache_filewrite wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/e9/qcc-e93299c32d7d4391b8cad5e9df91671b

X-CacheDebug-11: Successfully wrote cachefile /home/nhacvui/cache/quickcache/30/e9/qcc-e93299c32d7d4391b8cad5e9df91671b