 පහත පාඨයේ, 1966 බෞද්ධ නැගිටීමේ ප්‍රධාන සෙන්පතියන් සහ නායකයින් හඳුනාගෙන, ඔවුන්ගේ භූමිකාවන් උපුටාගෙන, ඔවුන්ව බුලට් ලැයිස්තුවකට ඇතුළත් කරන්න.
1966 බෞද්ධ නැගිටීම (වියට්නාම: Nổi dậy Phật giáo 1966), හෝ වියට්නාමයේ මධ්‍යම වියට්නාමයේ අර්බුදය (වියට්නාම: Biến động Miền Trung) ලෙස වඩාත් පුළුල් ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවේ, දකුණු වියට්නාමයේ විශාල සිවිල් සහ හමුදා නොසන්සුන්තාවක් ඇති වූ කාල පරිච්ඡේදයකි. මධ්‍යම වියට්නාමයේ රටේ උතුරේ I Corps ප්‍රදේශයේ. මෙම ප්‍රදේශය වියට්නාම බුද්ධාගමේ මර්මස්ථානයක් වන අතර, එකල ක්‍රියාකාරික බෞද්ධ භික්ෂූන් සහ සිවිල් වැසියන් ජාතිය පාලනය කරමින් සිටි මිලිටරි ජුන්ටා මාලාවකට විරුද්ධ වීම මෙන්ම වියට්නාම් යුද්ධය උත්සන්න වීම ප්‍රමුඛව ප්‍රශ්න කිරීමෙහි පෙරමුණ ගෙන සිටියහ. කතෝලික Ngô Đình Diệm ගේ පාලන සමයේදී, බහුතර බෞද්ධ ජනගහනයට එරෙහිව වෙනස් කොට සැලකීම, ජාතික දේශපාලනයට සහභාගී වීමට සහ වඩා හොඳ සැලකීමට උත්සාහ කරන විට බෞද්ධ ආයතනවල වර්ධනයක් ඇති කළේය. 1965 දී, 1963 දී Diệm පාලන තන්ත්‍රය බිඳ වැටීමෙන් පසුව සිදු වූ හමුදා කුමන්ත්‍රණ මාලාවකින් පසුව, එයාර් මාර්ෂල් Nguyễn Cao Kỳ සහ General Nguyễn Văn Thiệu අවසානයේ පිළිවෙළින් අගමැති සහ රාජ්‍ය ප්‍රධානියා යන තනතුරු දරමින් ස්ථාවර ජුන්ටාවක් පිහිටුවා ගත්හ. Kỳ-Thiệu තන්ත්‍රය මුලදී පාහේ වැඩවසම් ක්‍රමයක් වූ අතර එය ප්‍රාන්තයකට වඩා යුධ නායකයින්ගේ සන්ධානයක් වූ අතර සෑම සේනාංකාධිපතිවරයෙකුම තම ප්‍රදේශය ඔහුගේම රාජ්‍යයක් ලෙස පාලනය කළ අතර, ඔවුන් එකතු කරන ලද බදු වලින් සමහරක් සයිගොන්හි රජයට භාර දී එය තබා ගත්තේය. තමන් වෙනුවෙන් විවේක ගන්න. එම කාලය තුළ වියට්නාම සමාජයේ බෞද්ධ සහ කතෝලික කොටස් අතර සැකය සහ ආතතිය දිගටම පැවතුනි. මෙම ආගමික සාධකය Kỳ සහ I Corps හි අණදෙන නිලධාරියා වන ජෙනරාල් Nguyễn Chánh Thi අතර බල අරගලයක් සමඟ ඒකාබද්ධ විය, කලාපයේ බෞද්ධයෙකු සහ ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රිය විය. ති දක්ෂ අණ දෙන නිලධාරියෙකු ලෙස සලකනු ලැබූ ශක්තිමත් කැමැත්තක් ඇති නිලධාරියෙකු වූ අතර, ජුන්ටාව තුළ සිටි අනෙකුත් අය මෙන් Kỳ ඔහුව තර්ජනයක් ලෙස දුටුවේය. 1966 පෙබරවාරියේදී, Kỳ Honolulu හි පැවති සමුළුවකට සහභාගී වූ අතර, එහිදී ඔහු ශක්තිමත්ම සහ දක්ෂතම සේනාංකාධිපතිවරුන් වන Thiට එරෙහිව යාමට ඇමරිකානු සහය ඇති බව ඔහුට ඒත්තු ගියේය. 1966 මාර්තු මාසයේදී, Kỳ තිව සේවයෙන් පහ කර වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා ව්‍යාජ මුවාවෙන් එක්සත් ජනපදයට පිටුවහල් කිරීමට නියෝග කළේය. මෙය Kỳ ගේ පාලන තන්ත්‍රයට එරෙහිව පුලුල්ව පැතිරුනු සිවිල් විරෝධතා දියත් කිරීමට සහ Viet Cong ට එරෙහි මිලිටරි මෙහෙයුම් නැවැත්වීමට සිවිල් වැසියන් සහ සමහර I Corps ඒකක පොළඹවන ලදී. එක්සත් ජනපදයට පිටත්ව යාමට පෙර තී හට I Corps වෙත ආපසු යාමට ඉඩ දීමෙන් Kỳ සූදුවේ නියැලුණි, නමුත් ජෙනරාල්වරයා ඔහුගේ උපන් ප්‍රදේශයට පැමිණීම Kỳ විරෝධී හැඟීම් ඇති කළේය. බෞද්ධ ක්‍රියාකාරීන්, ශිෂ්‍යයන් සහ හමුදාවේ ති හිතවාදීන් "අරගල ව්‍යාපාරයට" ඒකාබද්ධ වූ අතර, සිවිල් පාලනයට සහ මැතිවරණයකට යලි ඉල්ලා සිටියේය. මේ අතර, ති I බලකායේ රැඳී සිටි අතර ඉවත්ව ගියේ නැත; වැඩ වර්ජන සහ විරෝධතා ප්‍රදේශයේ සිවිල් ක්‍රියාකාරකම් නැවැත්වූ අතර රජයේ ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන පවරාගෙන Kỳ විරෝධී ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා යොදා ගන්නා ලද අතර හමුදා මෙහෙයුම් නතර විය. කැරලි සයිගොන් අගනුවරට සහ තවත් දකුණට පැතිර ගියේය. අප්රේල් මස ආරම්භයේදී, Kỳ මාරු වීමට තීරණය කළේය. I Corps හි ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය වන Da Nang කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ පවතින බව ඔහු ප්‍රකාශ කළ අතර අරගල ව්‍යාපාරයට සහය පළ කළ නගරාධිපතිවරයා මරා දමන බවට ප්‍රසිද්ධියේ පොරොන්දු විය. Kỳ හමුදා බල ඇණි නගරයට ගෙන ගොස් ප්‍රහාරයක් සඳහා සූදානම් වීමට එහි ගිය නමුත්, විරුද්ධවාදීන් තලා දැමීමට තරම් ඔහු ශක්තිමත් නොවූ බව පැහැදිලි වූ බැවින්, ඉන් ඉවත් වී බෞද්ධ නායකයන් සමඟ සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට සිදු විය. මේ අතර, ඔහු තිගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ Nguyễn Văn Chuân ඉවත් කළේ ඔහුට පාලනය නැවත ලබා ගැනීමට දැඩි උත්සාහයක් අවශ්‍ය වූ නිසා සහ ඔහු වෙනුවට Tôn Thất Đính පත් කළේය. Đính කියා සිටියේ තත්වය සමනය කළ බව, නමුත් Kỳ තත්වය සන්සුන් කිරීමක් ලෙස සැලකූ අතර, මැයි 15 වන දින, ඔහුගේ හමුදා Đính පලවා හැර අල්ලා ගත්හ. පෙර මාසය තුළ, ඇමරිකානු හමුදා ද ස්ථාවරත්වයට සම්බන්ධ වූ අතර, සටන් ව්‍යාපාරය ඔවුන්ගේ සහභාගීත්වය Kỳ වෙත පක්ෂග්‍රාහී ලෙස සැලකූ අතර, එය යම් ආතති ගැටුම්වලට තුඩු දුන්නේය. මැයි මස දෙවන භාගයේදී, Kỳ ගේ හමුදා මෙම ප්‍රශ්නයට බල කිරීමට පටන් ගත් අතර, ඔහුගේ ආක්‍රමණශීලී ප්‍රහාරවලට වැඩි ඇප හානියක් සිදු කිරීමට හැකියාවක් ඇති බවට සමහර ඇමරිකානු විරෝධයන් නොතකා, කැරලිකාර I Corps බලකායන් වෙහෙසට පත් වූ බැවින් ක්‍රමයෙන් අරගල ව්‍යාපාරය යටපත් විය. එක් අවස්ථාවකදී, Kỳ ගේ හමුදා ඇමරිකානු හමුදා සමඟ ගැටුමකින් අවසන් වූ අතර, පසුව, ඇමරිකානුවන් වියට්නාම කන්ඩායම් අතර පතල් පාලමක් සම්බන්ධයෙන් ගැටුමකට මැදි විය. Kỳ ගේ හමුදා වීදි සටන් වලදී Da Nang සහ Huế ආපසු ලබා ගත් විට, Struggle Movement ආධාරකරුවන් ඇමරිකානු මැදිහත්වීම Kỳ හිතවාදී ලෙස දුටු අතර එක්සත් ජනපද විරෝධී කැරලි හේතුවෙන් සමහර ඇමරිකානු ගොඩනැගිලි ගිනිබත් විය. Kỳ ගේ ජයග්‍රහණය නිසා දේශපාලනය කෙරෙහි බෞද්ධ ව්‍යාපාරයේ බලපෑම අවසන් වූ අතර ඔහු ඔවුන්ගේ නායක Thích Trí Quang නිවාස අඩස්සියේ තබා ඇති අතර, ති එක්සත් ජනපදය බලා පිටත්ව ගියේය.
-- Nguyễn Cao Kỳ: දකුණු වියට්නාමයේ එයාර් මාර්ෂල් 1966 බෞද්ධ නැගිටීම දක්වා ප්‍රමුඛයා විය. 1965 දී Nguyễn Văn Thiệu සමඟ එක්ව Kỳ-Thiệu පාලනය ලෙස හැඳින්වෙන ස්ථාවර ජුන්ටාවක් පිහිටුවා අගමැති තනතුර දැරීය. මෙම ජුන්ටාව I බලකායේ කමාන්ඩර් තීට තර්ජනයක් විය, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහුට පිටුවහල් කිරීමට සිදු විය. තීගේ පිටුවහල් කිරීම "අරගල ව්‍යාපාරය" ලෙස හැඳින්වෙන පුලුල්ව පැතිරුනු සිවිල් නොසන්සුන්තාවයට හේතු විය. අවසානයේදී, ප්‍රාදේශීය දේශපාලනය කෙරෙහි බෞද්ධ ව්‍යාපාරයේ බලපෑම අවසන් කරමින්, Kỳ බෞද්ධ නැගිටීම ජය ගත්තේය. -- Nguyễn Chánh Thi: දකුණු වියට්නාමයේ ජෙනරාල් 1966 බෞද්ධ නැගිටීම දක්වා මෙහෙයවීය. I බලකායේ අණදෙන නිලධාරියා, තී කලාපයේ ප්‍රදේශයේ බෞද්ධයෙකු වූ අතර ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රිය විය. ඔහු දක්ෂ අණ දෙන නිලධාරියෙකු ලෙස සැලකෙන ශක්තිමත් කැමැත්තක් ඇති නිලධාරියෙකු ලෙස සැලකේ. Kỳ-Thiệu ජුන්ටාව විසින් Thi තර්ජනයක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර, Kỳ විසින් එක්සත් ජනපදයට පිටුවහල් කරන ලදී. ඔහුගේ පිටුවහල් කිරීම "අරගල ව්‍යාපාරය" ලෙස හැඳින්වෙන පුලුල්ව පැතිරුනු සිවිල් නොසන්සුන්තාවයට හේතු විය. ති නැවතත් දකුණු වියට්නාමයට පැමිණියේ බෞද්ධ නැගිටීමට නායකත්වය දීම සඳහා ය. අවසානයේදී, තිගේ පරාජයට පත් වූ අතර, ඔහු නැවත එක්සත් ජනපදයට පිටුවහල් කිරීමට හේතු විය.