මෙම ඡේදයේ ඇති රැකියාව සහ පවුල් ජීවිතය අතර සම්බන්ධයේ විවිධ පැති පැහැදිලි කරන න්‍යායන්වල කෙටි බුලට් ලැයිස්තුවක් කරුණාකර මට ලබා දෙන්න.
සම්බන්ධතාවයේ ප්‍රමුඛ න්‍යායන් න්‍යායන් කිහිපයක් රැකියාව සහ පවුල් ජීවිතය අතර සම්බන්ධයේ විවිධ පැති පැහැදිලි කරයි. මායිම් න්‍යාය සහ දේශසීමා න්‍යාය යනු මෙම භූමිකා ගැටුම් අධ්‍යයනය කිරීමට පර්යේෂකයන් භාවිතා කර ඇති මූලික සිද්ධාන්ත දෙකයි. මෙම න්‍යායන් දෙකේ පදනම මත වෙනත් න්‍යායන් ගොඩනැගී ඇත. මායිම් න්‍යාය සහ දේශසීමා න්‍යාය ප්‍රථමයෙන් යෝජනා වූ දා සිට දශක දෙක තුළ, තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණයේ (ICT) නැගීම වැඩ-ජීවිත අතුරුමුහුණත දැඩි ලෙස වෙනස් කර ඇත. වැඩ දැන් ඕනෑම වේලාවක සහ ඕනෑම ස්ථානයක අවසන් කළ හැක, එනම් වසම් මිශ්‍ර වීමට වැඩි ඉඩක් ඇති අතර මායිම් යන්තම් පවතියි. මායිම්-මායිම් වර්ණාවලියේ මෙම සම්බන්ධතාවය පැහැදිලි කිරීමට ප්‍රමුඛ න්‍යායන් හතක් භාවිතා කර ඇත; මෙම න්‍යායන් නම්: ව්‍යුහාත්මක ක්‍රියාකාරිත්වය, ඛණ්ඩනය, වන්දි, පරිපූරක සහ ප්‍රතික්‍රියාශීලී වන්දි, භූමිකාව වැඩි දියුණු කිරීම, කාන්දු වීම සහ වැඩ පොහොසත් කිරීමේ ආකෘතිය. ව්‍යුහාත්මක ක්‍රියාකාරීත්වය මෙම න්‍යායේ මූලයන් 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී, කාර්මික විප්ලවය විසින් ආර්ථික කටයුතු පවුලේ නිවසෙන් වෙන් කරන විට සොයා ගත හැක. 19 වන සියවසේ යන්ත්‍රෝපකරණ සහ නිෂ්පාදනයේ තාක්ෂණික දියුණුව නිසා පවුලෙන් රැකියාව වෙන් කිරීම ආරම්භ විය. කෙසේ වෙතත්, වැඩ-පවුල් න්‍යායන් පිළිබඳ පළමු දැක්ම හැඩගැසීමට පටන් ගත්තේ 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදීය. 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ ප්‍රමුඛ සමාජ විද්‍යා න්‍යායන්ගෙන් එකක් ලෙස ව්‍යුහාත්මක-ක්‍රියාකාරීත්වය ස්වභාවික අපේක්ෂකයෙක් විය. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව මතු වූ ව්‍යුහාත්මක ක්‍රියාකාරීත්ව න්‍යාය කාර්මික විප්ලවයෙන් සහ මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ පිරිමින් සහ කාන්තාවන්ගේ සමාජ භූමිකාවේ වෙනස්වීම් වලින් බොහෝ දුරට බලපෑවේය. මෙම න්‍යායෙන් ඇඟවෙන්නේ ජීවිතය ප්‍රධාන වශයෙන් වෙනම ක්ෂේත්‍ර දෙකක් සමඟ සම්බන්ධ වන බවයි: රැකියා ස්ථානයේ සිදුවන ඵලදායි ජීවිතය සහ නිවසේ ඇති බලපෑම්කාරී ජීවිතය. ව්‍යුහාත්මක ක්‍රියාකාරීත්ව න්‍යාය විශ්වාස කරන්නේ රැකියාව (ආයතනය, සේවා ස්ථානය හෝ වෙළඳපල) සහ පවුල් අතර රැඩිකල් වෙන්වීමක් පවතින බවයි. මෙම න්‍යායට අනුව, මෙම දෙක (රැකියා ස්ථානය සහ පවුල) වඩාත් හොඳින් ක්‍රියා කරන්නේ "පිරිමින් සහ කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් වෙනම ක්ෂේත්‍රවල විශේෂීකරණය කරන විට, නිවසේ සිටින කාන්තාවන් ප්‍රකාශන වැඩ කරන විට සහ රැකියා ස්ථානයේ පිරිමින් උපකරණ කාර්යයන් ඉටු කරන විට" (කිංස්බරි සහ ස්කැන්සෝනි, 1993; උපුටා දක්වා ඇති පරිදි. MacDermid හි, 2005: 18). ගිජු ආයතන ලුවිස් ඒ. කෝසර්ගේ "ගිජු ආයතන" යන සංකල්පයට අනුව වැඩ-පවුල් ගැටුම්, විශේෂයෙන්ම භූමිකා ගැටුම් අර්ථකථනය කළ හැකි බවට තර්ක කර ඇත. මෙම ආයතන "ගිජු" ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ ඔවුන් පුද්ගලයන්ගේ කැපවීම සහ පක්ෂපාතීත්වය මත සර්ව සම්පූර්ණ ඉල්ලීම් කරන අතර අනෙකුත් සමාජ ක්ෂේත්‍රයන්හි මැදිහත්වීම අධෛර්යමත් කිරීමට නැඹුරුවන අර්ථයෙනි. ආගමික නියෝග, නිකායන්, ශාස්ත්‍රීය, ඉහළ මට්ටමේ ක්‍රීඩා, හමුදා සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ කළමනාකාරීත්වය වැනි ආයතන ගිජු ආයතන ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. අනෙක් අතට, භාරකරුවෙකුගෙන් ඉල්ලා සිටින ඉල්ලීම් සැලකිල්ලට ගනිමින් පවුල කෑදර ආයතනයක් ලෙසද අර්ථකථනය කර ඇත. පුද්ගලයෙකු ගිජු ආයතන දෙකකට සම්බන්ධ වූ විට - එය ළමා රැකවරණය සහ විශ්ව විද්‍යාලය, හෝ පවුල සහ හමුදාව හෝ වෙනත් අය - කාර්යය සහ භූමිකාව ගැටුම් ඇති වේ. ඛණ්ඩනය මෙම න්‍යාය මත පදනම්ව වැඩ සහ පවුල එකිනෙකාට බලපාන්නේ නැත, මන්ද ඔවුන් ඛණ්ඩනය වී එකිනෙකාගෙන් ස්වාධීන වේ. මෙම න්‍යාය විස්තර කිරීම සඳහා කොටස්කරණය, ස්වාධීනත්වය, වෙන්වීම, විසන්ධි කිරීම, මධ්‍යස්ථභාවය සහ වෙන්වීම යන යෙදුම් භාවිතා කිරීම ද සාහිත්‍යය වාර්තා කරයි. වන්දි ගෙවීම 1979 දී, Piotrkowski තර්ක කළේ මෙම න්‍යායට අනුව සේවකයින් "තමන්ගේ නිවෙස් තෝතැන්නක් ලෙස බලන්න, වෘත්තීය ක්ෂේත්‍රයේ අඩු තෘප්තියේ මූලාශ්‍ර ලෙස තම පවුල් දෙස බලන්න." වන්දි න්‍යාය පෙර න්‍යායන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනාගත හැකි දෙය නම්, වන්දි න්‍යායේ දී, පළමු වතාවට, පවුලට රැකියාවේ ධනාත්මක බලපෑම හඳුනාගෙන ඇත. පරිපූරක සහ ප්‍රතික්‍රිය වන්දි න්‍යායන් යනු 1980 දශකයේ අගභාගයේ සහ 1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී වර්ධනය වූ වන්දි න්‍යායේ ද්විකෝටික දෙකකි. වන්දි න්‍යාය වෙනත් ක්ෂේත්‍රයක විකල්ප ත්‍යාගයක් හඹා යාමේදී සේවකයින්ගේ හැසිරීම විස්තර කරන අතර, පරිපූරක සහ ප්‍රතික්‍රියාශීලී වන්දි න්‍යායන් සේවකයින්ගේ වැඩ-පවුල් වන්දි හැසිරීම පිටුපස හේතුව විස්තර කිරීමට උත්සාහ කරයි. භූමිකාව වැඩිදියුණු කිරීමේ න්‍යාය මෙම න්‍යායට අනුව, යම් යම් භූමිකාවල සංකලනය යහ පැවැත්මට සෘණාත්මක බලපෑමක් ඇති කරනවාට වඩා ධනාත්මක බලපෑමක් ඇති කරයි. මෙම න්‍යාය පවසන්නේ එක් භූමිකාවක සහභාගීත්වය අනෙක් භූමිකාවට සහභාගී වීමෙන් වඩා හොඳ හෝ පහසු වන බවයි. එපමනක් නොව, මෙම න්‍යාය වැඩ-පවුල් සම්බන්ධතාවයේ negative ණාත්මක බලපෑම පිළිගනී, යම් ඉහළ සීමාවකින් ඔබ්බට පමණක් අධික බරක් හා විපත්තියක් ඇති විය හැකිය, කෙසේ වෙතත්, මෙම ඉදිරිදර්ශනයේ කේන්ද්‍රීය අවධානය ප්‍රධාන වශයෙන් රැකියාවේ සහ පවුල් සබඳතාවල ධනාත්මක බලපෑම් මත ය. සම්පත් වැඩි දියුණු කිරීම වැනි. වැඩ පොහොසත් කිරීමේ ආකෘතිය මෙම න්‍යාය රැකියාව සහ පවුල අතර සම්බන්ධය පැහැදිලි කිරීම සඳහා මෑත කාලීන ආදර්ශවලින් එකකි. මෙම ආකෘතියට අනුව, එක් භූමිකාවක (වැඩ හෝ පවුල) අත්දැකීම් අනෙක් භූමිකාවේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නංවනු ඇත. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, මෙම ආකෘතිය වැඩ-පවුල් සම්බන්ධතාවයේ ධනාත්මක බලපෑම් පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කරයි.
 ව්‍යුහාත්මක ක්‍රියාකාරීත්වය: ව්‍යුහාත්මක ක්‍රියාකාරීත්වයේ න්‍යාය පෙන්නුම් කරන්නේ, ඵලදායි ජීවිතය සිදුවන සේවා ස්ථානය සහ බලපෑමෙන් යුත් ජීවිතයක් සිදුවන නිවස හෝ පවුල් ජීවිතය අතර ජීවිතය දැඩි ලෙස වෙන් වී ඇති බවයි. - කෑදර ආයතන: ගිජු ආයතනවල න්‍යාය මගින් ආයතන විසින් පුද්ගලයන්ට විශාල ඉල්ලීම් කරන බවත්, තරඟකාරී ඉල්ලීම් පැනනඟින විට ගැටුමකට තුඩු දෙන වෙනත් සමාජ ක්ෂේත්‍රවල හෝ ආයතනවල පුද්ගල සහභාගීත්වය අධෛර්යමත් කරන බවත් ප්‍රකාශ කරයි. - ඛණ්ඩනය: ඛණ්ඩනය කිරීමේ න්‍යාය තර්ක කරන්නේ රැකියාව සහ පවුල් ජීවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම ඛණ්ඩනය වී හෝ එකිනෙකින් වෙන් වී ඇති අතර එම නිසා එකිනෙකාට බලපාන්නේ නැති බවයි. වන්දි: වන්දි ගෙවීමේ න්‍යාය පවසන්නේ පුද්ගලයන් රැකියාවෙන් රැකවරණය ලබන බවත්, ඔවුන්ගේ ගෘහ ජීවිතය තුළ එහි අඩුපාඩු සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලින් ලැබෙන තෘප්තිය බවත්ය. - පරිපූරක සහ ප්‍රතික්‍රියාශීලී වන්දි: පරිපූරක සහ ප්‍රතික්‍රියාශීලී වන්දි යනු රැකියාව සහ පවුල් සමාජ ක්ෂේත්‍රයන් අතර සිරවී සිටින පුද්ගලයන් විකල්ප ජීවන තෘප්තියක් ලබා ගන්නා ආකාරය විස්තර කරන න්‍යායන් දෙකකි. - භූමිකාව වැඩි දියුණු කිරීම: භූමිකාව වැඩිදියුණු කිරීමේ න්‍යාය පෙන්නුම් කරන්නේ එක් සමාජ ක්ෂේත්‍රයක සහභාගීත්වය තෘප්තිය සහ අනෙක් ක්ෂේත්‍රය තුළ සහභාගීත්වය වැඩි දියුණු කළ හැකි බවයි - අධික බරක් ඇති විය හැකි යම් සීමාවන් දක්වා. - වැඩ සාරවත් කිරීමේ ආකෘතිය: වැඩ පොහොසත් කිරීමේ න්‍යාය එක් භූමිකාවක හෝ සමාජ ක්ෂේත්‍රයක අත්දැකීම් තවත් තෘප්තියට අනුපූරක හෝ වැඩි කළ හැකි ආකාරය පැහැදිලි කිරීමට උත්සාහ කරයි. මේ ආකාරයෙන්, කාර්යය පොහොසත් කිරීමේ ආකෘතිය භූමිකාව වැඩිදියුණු කිරීමේ න්යායට සමාන වේ.