 මෙම ඡේදය කියවන විට මට කියන්න ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ මිනිසුන් කතා කළේ කුමන භාෂාවද?
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරය (IVC), ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරය ලෙසද හැඳින්වේ, එය දකුණු ආසියාවේ වයඹ දිග ප්‍රදේශවල ලෝකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයක් වන අතර එය ක්‍රිස්තු පූර්ව 3300 සිට ක්‍රිස්තු පූර්ව 1300 දක්වා පැවති අතර එහි පරිණත ස්වරූපයෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව 2600 සිට 1900 දක්වා විය. පුරාණ ඊජිප්තුව සහ මෙසපොතේමියාව සමඟ එක්ව, එය ආසන්න පෙරදිග සහ දකුණු ආසියාවේ මුල් ශිෂ්ටාචාර තුනෙන් එකක් වූ අතර, තුනෙන් වඩාත් පුළුල් විය. එහි ස්ථාන පකිස්ථානයේ බොහෝ ප්‍රදේශයේ සිට ඊසානදිග ඇෆ්ගනිස්ථානය දක්වා සහ වයඹදිග ඉන්දියාව දක්වා විහිදී ගියේය. ශිෂ්ටාචාරය සමෘද්ධිමත් වූයේ පකිස්ථානය හරහා ගලා බසින ඉන්දු ගඟේ ඇලුවල් තැනිතලාවේ සහ වයඹ දිග ඉන්දියාවේ සහ සෘතුමය ගංගාවක් වන ගගර්-හක්‍රා ආශ්‍රිතව වරක් ගලා ගිය බහු වාර්ෂික මෝසම් පෝෂණය කරන ලද ගංගා පද්ධතියක් ඔස්සේ ය. නැගෙනහිර පකිස්ථානය. හරප්පා යන පදය සමහර විට ඉන්දු ශිෂ්ටාචාරයට යෙදෙන්නේ එහි හරප්පා වර්ගයේ අඩවියෙන් පසුව වන අතර, 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී එවකට බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවේ පන්ජාබ් පළාත වූ සහ දැන් පකිස්තානයේ පන්ජාබ් ප්‍රදේශයෙන් කැණීම් කරන ලද ප්‍රථම ස්ථානයයි. හරප්පා සහ ඉන් ඉක්බිතිව මොහෙන්ජොදාරෝ සොයා ගැනීම 1861 දී බ්‍රිතාන්‍ය රාජ්‍යයේ ඉන්දියාවේ පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය ආරම්භ කිරීමෙන් පසු ආරම්භ වූ කාර්යයේ උච්චතම අවස්ථාවයි. එම ප්‍රදේශයේම මුල් හරප්පන් සහ පසුකාලීන හරප්පා යන සංස්කෘතීන් පැවතුනි. . මුල් හරප්පා සංස්කෘතීන් නව ශිලා යුගයේ සංස්කෘතීන්ගෙන් ජනාකීර්ණ වූ අතර, එයින් පැරණිම සහ වඩාත් ප්‍රචලිත වන්නේ පකිස්ථානයේ බලුකිස්තානයේ පිහිටි Mehrgarh වේ. හරප්පා ශිෂ්ටාචාරය සමහර විට පරිණත හරප්පා ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ එය පෙර සංස්කෘතීන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සඳහා ය. ඉපැරණි ඉන්දු නදියේ නගර ඔවුන්ගේ නාගරික සැලසුම්, පුළුස්සන ලද ගඩොල් නිවාස, සවිස්තරාත්මක ජලාපවහන පද්ධති, ජල සැපයුම් පද්ධති, විශාල නේවාසික නොවන ගොඩනැගිලි පොකුරු සහ හස්ත කර්මාන්ත හා ලෝහ කර්මාන්තයේ ශිල්පීය ක්‍රම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. මොහෙන්ජොදාරෝ සහ හරප්පා බොහෝ විට පුද්ගලයන් 30,000 ත් 60,000 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, ශිෂ්ටාචාරය එහි පුෂ්ප මංජරිය තුළ පුද්ගලයන් මිලියන 1 ත් 5 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් සිටින්නට ඇත. ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සහස්‍රයේ දී කලාපය ක්‍රමක්‍රමයෙන් වියළීම එහි නාගරීකරණය සඳහා ආරම්භක උත්තේජනය විය හැකිය. අවසානයේදී එය ශිෂ්ටාචාරයේ අභාවයට හේතු වන පරිදි ජල සැපයුම අඩු කර එහි ජනගහනය නැගෙනහිරට විසුරුවා හැරියේය. පරිණත හරප්පා ස්ථාන දහසකට වඩා වාර්තා වී ඇති අතර සියයකට ආසන්න කැණීම් කර ඇතත්, ප්‍රධාන නාගරික මධ්‍යස්ථාන පහක් ඇත: පහළ ඉන්දු නිම්නයේ මොහෙන්ජෝ-දාරෝ (1980 දී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස "මොඑන්ජෝදාරෝ හි පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන්" ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී), හරප්පා බටහිර පන්ජාබ් කලාපයේ, චෝලිස්තාන් කාන්තාරයේ ගනේරිවාලා, බටහිර ගුජරාටයේ ධෝලවිර (2021 දී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස "Dholavira: A Harappan City" ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී), සහ හර්යානා හි Rakhigarhi. හරප්පා භාෂාව සෘජුවම සහතික කර නොමැති අතර ඉන්දු අක්ෂර වින්‍යාසගතව පවතින බැවින් එහි සම්බන්ධය අවිනිශ්චිතය. ද්‍රවිඩ හෝ එලමෝ-ද්‍රවිඩ භාෂා පවුල සමඟ සම්බන්ධයක් විද්වතුන්ගෙන් කොටසක් විසින් අනුමත කරනු ලැබේ.
ඉන්දු නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ කොටසක් වන හරප්පා වැසියන් කතා කළ භාෂාව නොදනී. කෙසේ වෙතත්, විද්වතුන් ඔවුන්ගේ භාෂාවේ මූලයන් ද්‍රවිඩ හෝ එලමෝ-ද්‍රවිඩ භාෂා පවුලට සම්බන්ධ කරයි.