බුදුදහමට අනුව 'කර්ම' යනු කුමක්ද?
කර්මය යනු බුදුදහමේ සියලුම සම්ප්‍රදායන්ට පොදු වූ බෞද්ධ ධර්මයේ කේන්ද්‍රීය හා මූලික අංගයකි. කර්මය පිළිබඳ බෞද්ධ සංකල්පය අපගේ සියලු ස්වේච්ඡා ක්‍රියාවන් සමඟ ක්‍රියාත්මක වන ස්වාභාවික ක්‍රියාවලියක් වන අතර එයට විනිශ්චය කිරීමේ බාහිර ආයතනයක් හෝ බලයක් අවශ්‍ය නොවේ. බුදුදහමේ කර්මය සදාචාරාත්මක යුක්තිය හෝ විපාක දීමේ ක්‍රමයක් ලෙස නොසැලකිය යුතුය, එයට දඬුවම් කළ යුත්තේ කාට හෝ විපාක දිය යුත්තේ කාටද යන්න තීරණය කිරීමට බාහිර ආයතනයක් හෝ අධිකාරියක් අවශ්‍ය වේ. ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ කර්ම ක්‍රියාවලිය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ පූර්ණ අවබෝධයක් ලබා ගත්තේ බුද්ධත්වයට පත් වූ රාත්‍රියේදී, දිව්‍ය ඇසින් (දිබ්බචක්කුව) බුදුන් වහන්සේ අනෙකුත් ජීවීන් මිය යන ආකාරය සහ ඔවුන්ට අනුව සතුටින් හා අවාසනාවන්ත ලෙස නැවත ඉපදෙන ආකාරය දුටු බව විශ්වාස කෙරේ. කර්මය. මජ්ඣිම නිකාව (බුදුන් වහන්සේගේ මධ්‍යම දිග දේශන එකතුව) චූල කම්මවිභංග සූත්‍රයට අනුව සුභ නම් තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙක් බුදුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මනුෂ්‍යයන් අතර මෙතරම් අසමානතාවක් ඇත්තේ මන්දැයි විමසා ඇත. කෙටි ආයුෂ හෝ දීර්ඝායුෂ, රෝගාතුර හෝ නිරෝගී, අවලස්සන හෝ ලස්සන, බලවත් හෝ බල රහිත, දුප්පත් හෝ පොහොසත්, පහත් උපන් හෝ උසස් උපන්, නූගත් හෝ බුද්ධිමත් යනාදී ලෙස බුදුන් වහන්සේ එදා මෙසේ පැහැදිලි කර ඇත: "සියලු ජීවීන් ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන්හි අයිතිකරුවන්, ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන්ට උරුමක්කාරයන්, ඔවුන් ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන්ගෙන් ආරම්භ වේ, ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන් තුළින් ඔවුන් සම්බන්ධ වේ, ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන් ඔවුන්ගේ රැකවරණය ලෙස ඇත, ක්‍රියාව හෝ කර්මය සත්ත්වයන් පහත් හා උසස් ලෙස වෙන්කර හඳුනා ගන්නේ කර්මය යන වචනයයි. සංස්කෘත භාෂාවෙන් පාලි සහ කර්ම යනු ක්‍රියාව යන්නෙන් අදහස් කරන නමුත් එය සමන්විත වන්නේ චේතනාන්විත, ස්වේච්ඡා සහ හිතාමතා සහ ඉක්මනින් හෝ පසුව ප්‍රතිවිපාකවලට තුඩු දෙන ක්‍රියාවන් පමණි.මනසට (සිත්තට) තනිවම මානසික, වාචික හෝ ශාරීරික ක්‍රියාවක් කිරීමට හෝ මෙහෙයවීමට නොහැකිය. ඕනෑම මානසික, වාචික හෝ කායික ක්‍රියාවක් මෙහෙයවන චේතනාව, කැමැත්ත, මානසික උත්සාහය හෝ කැමැත්ත (සෙටනා) වේ. “චේතනාහම් භික්ඛවේ කම්මං වදාමි චේතයිත්වා කම්මං කරෝති, කායෙන, වාචය, මනසා” “මම කර්මය කියා හඳුන්වන්නේ කැමැත්තයි, කැමැත්තෙන් යමෙක් කය, වචනය හෝ මනසින් කර්ම කරයි” යනුවෙන් බුදුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළහ.