 නේටෝවේ ඉතිහාසය සාරාංශ කරන්න
දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසුව සහ සීතල යුද්ධයේ ආරම්භයේ දී, ජර්මනියේ හෝ ප්‍රංශයෙන් එල්ල විය හැකි ප්‍රහාරවලදී සන්ධාන සහ අන්‍යෝන්‍ය සහය පිළිබඳ ගිවිසුමක් ලෙස 1947 මාර්තු 4 වන දින ප්‍රංශය සහ එක්සත් රාජධානිය විසින් ඩන්කර්ක් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. සෝවියට් සංගමය. 1948 මාර්තු මාසයේදී, මෙම සන්ධානය බෙනලක්ස් රටවල් ඇතුළත් කිරීම සඳහා බ්‍රසල්ස් ගිවිසුමේ දී පුළුල් කරන ලද අතර, සාමාන්‍යයෙන් බටහිර සංගමය ලෙස හැඳින්වෙන බ්‍රසල්ස් ගිවිසුම් සංවිධානය පිහිටුවා ගන්නා ලදී. උතුරු ඇමරිකාව ද ඇතුළත් විය හැකි පුළුල් මිලිටරි සන්ධානයක් සඳහා වූ සාකච්ඡා එම මාසයේ දී එක්සත් ජනපදයේ ද ආරම්භ විය, එහිදී ඔවුන්ගේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය Truman මූලධර්මය යටතේ ඔවුන් 1948 පෙබරවාරි කුමන්ත්‍රණය වැනි කොමියුනිස්ට් ආක්‍රමණ ලෙස දුටු ක්‍රියාවන්ට එරෙහිව ජාත්‍යන්තර සහයෝගීතාව ප්‍රවර්ධනය කළේය. චෙකොස්ලොවැකියාවේ. මෙම සාකච්ඡා වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1949 අප්‍රේල් 4 වන දින බටහිර සංගමයේ සාමාජික රටවල් සහ එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව, පෘතුගාලය, ඉතාලිය, නෝර්වේ, ඩෙන්මාර්කය සහ අයිස්ලන්තය විසින් උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම අත්සන් කරන ලදී. කැනේඩියානු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු වූ ලෙස්ටර් බී පියර්සන් ගිවිසුමේ ප්‍රධාන කර්තෘ සහ කෙටුම්පත්කරු විය. දිගු සෘජුකෝණාස්‍රාකාර කාමරයක් එක් එක් පැත්තේ වාඩි වී සිටින පුද්ගලයන්ගේ පේළි කිහිපයක් සහ කෙළවරේ කොඩි එල්ලා ඇත. බටහිර ජර්මනිය 1955 දී නේටෝවට සම්බන්ධ වූ අතර එය සීතල යුද්ධයේදී ප්‍රතිවාදී වෝර්සෝ ගිවිසුම ගොඩනැගීමට හේතු විය. කොරියානු යුද්ධය ඒකාබද්ධ මිලිටරි ව්‍යුහයක් සමඟ එය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා නේටෝව පිහිටුවීම ආරම්භ කරන තෙක් උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම බොහෝ දුරට නිද්‍රාශීලී විය. 1951 දී Super Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE) පිහිටුවීම මෙයට ඇතුළත් වූ අතර, එය බටහිර සංගමයේ බොහෝ හමුදා ව්‍යුහයන් සහ සැලසුම්, උපකරණ ප්‍රමිතිකරණය පිළිබඳ ගිවිසුම් සහ යුරෝපීය රටවල විදේශීය හමුදා ස්ථානගත කිරීම පිළිබඳ ගිවිසුම් ඇතුළුව සම්මත කරන ලදී. 1952 දී නේටෝවේ මහලේකම් තනතුර සංවිධානයේ ප්‍රධාන සිවිල් පුරවැසියා ලෙස පිහිටුවන ලදී. එම වසරේ පළමු ප්‍රධාන නේටෝ නාවික අභ්‍යාස, ව්‍යායාම Mainbrace සහ සංවිධානයට ග්‍රීසිය සහ තුර්කිය ඇතුළත් විය. ලන්ඩන් සහ පැරිස් සම්මන්ත්‍රණවලින් පසුව, බටහිර ජර්මනියට 1955 මැයි මාසයේදී නේටෝවට සම්බන්ධ වූ බැවින්, බටහිර ජර්මනියට යුදමය වශයෙන් නැවත සන්නද්ධ වීමට අවසර ලැබුණි, එය අනෙක් අතට, සෝවියට් ආධිපත්‍යය දරන වෝර්සෝ ගිවිසුම නිර්මාණය කිරීමේ ප්‍රධාන සාධකයක් වූ අතර, එහි ප්‍රතිවිරුද්ධ පැති දෙක නිරූපණය කරයි. සීතල යුද්ධය. 1961 දී බර්ලින් තාප්පය ගොඩනැගීම සීතල යුද්ධයේ ආතතීන්ගේ උච්චස්ථානයක් සනිටුහන් කළ අතර, 400,000 එක්සත් ජනපද හමුදා යුරෝපයේ ස්ථානගත කර තිබුණි. අනාගත සෝවියට් ආක්‍රමණයකට එරෙහිව නේටෝ ආරක්‍ෂාවේ විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ සැකයන් සමඟ යුරෝපීය රාජ්‍යයන් සහ එක්සත් ජනපදය අතර සම්බන්ධතාවයේ ශක්තිය පිළිබඳ සැකයන් පහව ගොස් ගලා ගියේය - ස්වාධීන ප්‍රංශ න්‍යෂ්ටික බාධකයේ වර්ධනයට සහ ඉවත් වීමට හේතු වූ සැකයන් 1966 දී නේටෝ හමුදා ව්‍යුහයෙන් ප්‍රංශය. 1982 දී අලුතින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ස්පාඤ්ඤය සන්ධානයට එක් විය. යුරෝපයේ 1989 විප්ලවයන් නේටෝවේ අරමුණ, ස්වභාවය, කර්තව්‍යයන් සහ මහාද්වීපය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම පිළිබඳ උපායමාර්ගික නැවත ඇගයීමකට තුඩු දුන්නේය. 1990 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නැගෙනහිර ජර්මනිය ජර්මනියේ ෆෙඩරල් ජනරජයේ සහ සන්ධානයේ කොටසක් බවට පත් වූ අතර 1990 නොවැම්බර් මාසයේදී සන්ධානය සෝවියට් සංගමය සමඟ පැරිසියේදී යුරෝපයේ සාම්ප්‍රදායික සන්නද්ධ හමුදා පිළිබඳ ගිවිසුම (CFE) අත්සන් කළේය. 1991 පෙබරවාරියේ වෝර්සෝ ගිවිසුම බිඳ වැටීමෙන් සහ දෙසැම්බර් මාසයේ සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව, නේටෝවේ තථ්‍ය ප්‍රධාන විරුද්ධවාදීන් ඉවත් කිරීමෙන් පසුව එය මහාද්වීපය පුරා නිශ්චිත මිලිටරි අඩුකිරීම් නියම කළේය. මෙය යුරෝපයේ මිලිටරි වියදම් සහ උපකරණ අඩු කිරීම ආරම්භ කළේය. CFE ගිවිසුම අත්සන් කරන්නන්ට ඊළඟ වසර දහසය තුළ සාම්ප්‍රදායික ආයුධ කොටස් 52,000 ක් ඉවත් කිරීමට ඉඩ ලබා දුන් අතර 1990 සිට 2015 දක්වා NATO හි යුරෝපීය සාමාජිකයින්ගේ මිලිටරි වියදම් සියයට 28 කින් පහත වැටීමට ඉඩ දුන්නේය. 1990 දී බටහිර නායකයින් කිහිප දෙනෙකු විසින් NATO බවට සහතිකයක් ලබා දෙන ලදී. පුද්ගලික සංවාද පිළිබඳ සංදේශ මගින් හෙළිදරව් කරන ලද පරිදි, නැගෙනහිරට තවදුරටත් ව්‍යාප්ත නොවනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, එම වසරේ අගභාගයේදී අත්සන් කරන ලද ජර්මනියට ගරු කිරීම සමඟ අවසන් බේරුම්කරණය පිළිබඳ ගිවිසුමේ අවසාන පාඨයේ නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාප්ත කිරීම පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් නොමැත. නිල් වීදුරු ජනෙල් සහිත වක්‍ර ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිරිපිට තණකොළ තණකොළක බිත්තියක උස කොන්ක්‍රීට් කොටස් දෙකක්. 1989 දී බර්ලින් තාප්පය කඩා වැටීම යුරෝපයේ නේටෝවේ භූමිකාවේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් සනිටුහන් කළ අතර බිත්තියේ මෙම කොටස දැන් නේටෝ මූලස්ථානයෙන් පිටත ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. 1990 ගණන් වලදී, සංවිධානය කලින් නේටෝ උත්සුකයන් නොවූ දේශපාලන සහ මානුෂීය තත්වයන් දක්වා සිය ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත කළේය. යුගෝස්ලාවියාව බිඳී යාමේදී, සංවිධානය 1992 සිට 1995 දක්වා බොස්නියාවේ සහ පසුව 1999 දී යුගෝස්ලාවියාවේ සිය පළමු මිලිටරි මැදිහත්වීම් සිදු කරන ලදී. මෙම ගැටුම් ප්‍රධාන පශ්චාත් සීතල යුද්ධයේ මිලිටරි ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් සඳහා පෙලඹීමක් ඇති කළේය. නේටෝවේ හමුදා ව්‍යුහය කපා හැර ප්‍රතිසංවිධානය කරන ලද අතර, මූලස්ථානයේ මිත්‍ර විධාන යුරෝපයේ වේගවත් ප්‍රතික්‍රියා බලකාය වැනි නව බලවේග ස්ථාපිත කරන ලදී. දේශපාලනිකව, සංවිධානය අලුතින් ස්වාධීන මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර යුරෝපීය රාජ්‍යයන් සමඟ වඩා හොඳ සබඳතා අපේක්ෂා කළ අතර, නේටෝව සහ එහි අසල්වැසියන් අතර කලාපීය සහයෝගීතාව සඳහා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සංසද මෙම පශ්චාත් සීතල යුද සමය තුළ පිහිටුවන ලදී, සාමය සඳහා හවුල්කාරිත්වය සහ මධ්‍යධරණී සංවාදයේ මුලපිරීම ද ඇතුළුව. 1994, 1997 දී යුරෝ-අත්ලාන්තික් හවුල්කාරිත්ව කවුන්සිලය, සහ 1998 දී නේටෝ-රුසියාව ස්ථිර ඒකාබද්ධ කවුන්සිලය. 1999 වොෂින්ටන් සමුළුවේදී, හංගේරියාව, පෝලන්තය සහ චෙක් ජනරජය නිල වශයෙන් NATO සමඟ සම්බන්ධ වූ අතර සංවිධානය සාමාජිකත්වය සඳහා නව මාර්ගෝපදේශ ද නිකුත් කළේය. පුද්ගලීකරණය කරන ලද "සාමාජිකත්ව ක්‍රියාකාරී සැලසුම්". මෙම සැලසුම් පසුව නව සන්ධාන සාමාජිකයින් එකතු කිරීම පාලනය කරන ලදී. 2007 දී ප්‍රංශ ජනාධිපති නිකොලස් සාකෝසි තේරී පත්වීම ප්‍රංශයේ මිලිටරි තනතුරේ ප්‍රධාන ප්‍රතිසංස්කරණයකට තුඩු දුන් අතර, 2009 අප්‍රේල් 4 වන දින පූර්ණ සාමාජිකත්වය වෙත නැවත පැමිණීමත් සමඟ අවසන් විය, ස්වාධීන න්‍යෂ්ටික බාධකයක් පවත්වා ගනිමින් ප්‍රංශය නේටෝ හමුදා අණ ව්‍යුහයට නැවත එක්වීම ද ඇතුළත් විය. උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුමේ 5 වැනි වගන්තිය, සන්නද්ධ ප්‍රහාරයකට යටත්ව ඕනෑම සාමාජික රාජ්‍යයක සහායට පැමිණිය යුතු සාමාජික රාජ්‍යයන්ට අවශ්‍ය වන අතර, සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයෙන් පසුව පළමු සහ එකම අවස්ථාව සඳහා ක්‍රියාත්මක වූ අතර ඉන් පසුව නේටෝව යටතේ ඇෆ්ගනිස්ථානයට හමුදා යොදවන ලදී. - නායකත්වය ISAF. සංවිධානය එතැන් සිට ඉරාකයට පුහුණුකරුවන් යැවීම, මුහුදු කොල්ලකෑම් විරෝධී මෙහෙයුම් සඳහා සහාය වීම සහ 2011 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ 1973 යෝජනාවට අනුව ලිබියාව හරහා පියාසර තහනම් කලාපයක් බලාත්මක කිරීම ඇතුළු අමතර කාර්යභාරයන් රාශියක් ක්‍රියාත්මක කර ඇත. රුසියාව විසින් ක්‍රිමියාව ඈඳා ගැනීම ප්‍රමුඛව සියලුම නේටෝ සාමාජිකයින් විසින් දැඩි ලෙස හෙළා දැකීමට සහ නේටෝ සාමාජිකයින් අතර උපදේශනය ඉල්ලා සිටින 4 වැනි වගන්තිය ඉල්ලා සිටි අවස්ථා හතෙන් එකකි. පෙර කාලය ඉරාක යුද්ධය සහ සිරියානු සිවිල් යුද්ධය අතරතුර ඇතුළත් විය. 2014 වේල්ස් සමුළුවේදී, නේටෝවේ සාමාජික රටවල නායකයින්, 2024 වන විට ඔවුන්ගේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් අවම වශයෙන් සියයට දෙකකටවත් ආරක්ෂාව සඳහා වැය කිරීමට ප්‍රථම වතාවට විධිමත් ලෙස කැපවූ අතර, එය කලින් අවිධිමත් මාර්ගෝපදේශයක් පමණක් විය. 2016 වෝර්සෝ සමුළුවේදී, නේටෝ රටවල් එස්තෝනියාව, ලැට්වියාව, ලිතුවේනියාව සහ පෝලන්තයේ බහුජාතික බලඇණි ප්‍රමාණයේ යුධ කණ්ඩායම් හතරක් යෙදවූ නේටෝ වැඩිදියුණු කළ ඉදිරි පැවැත්ම නිර්මාණය කිරීමට එකඟ විය. 2022 රුසියානු යුක්රේනය ආක්‍රමණයට පෙර සහ අතරතුර, සන්ධානයේ නැගෙනහිර පැත්ත ශක්තිමත් කිරීම සඳහා නේටෝ රටවල් කිහිපයක් ගොඩබිම් භටයන්, යුධ නැව් සහ ප්‍රහාරක ගුවන් යානා යවා ඇති අතර, රටවල් කිහිපයක් නැවතත් 4 වැනි වගන්තිය ක්‍රියාත්මක කළහ. 2022 මාර්තු මාසයේදී, නේටෝ නායකයින් අසාමාන්‍ය සමුළුවක් සඳහා බ්‍රසල්ස්හිදී රැස් වූහ. හත්දෙනාගේ කණ්ඩායම සහ යුරෝපා සංගමයේ නායකයින් ද සම්බන්ධ විය. නේටෝ සාමාජික රටවල් බල්ගේරියාව, හංගේරියාව, රුමේනියාව සහ ස්ලෝවැකියාව යන රටවල අතිරේක යුධ කණ්ඩායම් හතරක් පිහිටුවීමට එකඟ වූ අතර නේටෝ ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට නේටෝ ප්‍රතිචාර බලකායේ මූලද්‍රව්‍ය ක්‍රියාත්මක විය. 2022 ජූනි වන විට, රුසියානු ආක්‍රමණය වැලැක්වීම සඳහා නේටෝව එහි කිලෝමීටර් 2,500ක් දිග (සැතපුම් 1,550) නැගෙනහිර දෙසින් 40,000 සෙබළුන් යොදවා ඇත. මෙම සංඛ්‍යාවෙන් අඩකට වඩා බල්ගේරියාව, රුමේනියාව, හංගේරියාව, ස්ලෝවැකියාව සහ පෝලන්තය යන රටවල යොදවා ඇති අතර, රටවල් පහක් විසින් 259,000 භටයන්ගෙන් යුත් සැලකිය යුතු ඒකාබද්ධ හිටපු නේටෝ බලකායක් එක්රැස් කර ඇත. බල්ගේරියාවේ ගුවන් හමුදාවට අතිරේකව ස්පාඤ්ඤය Eurofighter Typhoons යවන ලදී, නෙදර්ලන්තය F-35 ප්‍රහාරක ගුවන් යානා අටක් එවන ලදී, අමතර ප්‍රංශ සහ එක්සත් ජනපද ප්‍රහාරක ගුවන් යානා ද ඉක්මනින් පැමිණෙනු ඇත. නේටෝව එහි සාමාජික රටවල් හරහා මහජන සහයෝගය ලබා ගනී.
උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම් සංවිධානය (NATO, ප්‍රංශ: Organization du traité de l'Atlantique nord) හෝ උතුරු අත්ලාන්තික් සන්ධානය, අත්ලාන්තික් සන්ධානය, බටහිර සන්ධානය, මිලිටරි සන්ධානයකි. එය 1949 දී උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම මගින් පිහිටුවන ලද අතර එය 1949 අප්රේල් 4 වන දින එක්සත් ජනපදයේ වොෂින්ටන්, ඩීසී හි අත්සන් කරන ලදී. 1949 දී එහි සාමාජිකයින් වූයේ එක්සත් ජනපදය, බෙල්ජියම, නෙදර්ලන්තය, ලක්සම්බර්ග්, ප්රංශය, එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, පෘතුගාලය, ඉතාලිය, නෝර්වේ, ඩෙන්මාර්කය සහ අයිස්ලන්තය. 1952 පෙබරවාරි 18 වැනිදා ග්‍රීසිය සහ තුර්කිය ද එක් විය. 1955 මැයි 9 වන දින බටහිර ජර්මනිය සංවිධානයට සම්බන්ධ වූ විට එය "අපේ මහාද්වීපයේ ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක්" ලෙස එවකට නෝර්වේ විදේශ අමාත්‍ය හැල්වර්ඩ් ලැන්ග් විසින් විස්තර කරන ලදී. එහි ප්‍රතිඵලය වූයේ මැයි 14 දින අත්සන් කරන ලද වෝර්සෝ ගිවිසුමයි. 1955 සෝවියට් සංගමය සහ එහි චන්ද්‍රිකා රාජ්‍යයන් විසින් නේටෝවට ප්‍රතිචාර වශයෙන්. 1999 සීතල යුද්ධයෙන් පසු හංගේරියාව, චෙක් ජනරජය සහ පෝලන්තය යන හිටපු කොමියුනිස්ට් රටවල් තුනක් නේටෝවට එක් විය. 2004 මාර්තු 29 දින තවත් උතුරු යුරෝපීය සහ නැගෙනහිර යුරෝපීය රටවල් හතක් නේටෝවට සම්බන්ධ විය: එස්තෝනියාව, ලැට්වියාව සහ ලිතුවේනියාව සහ ස්ලෝවේනියාව, ස්ලෝවැකියාව, බල්ගේරියාව සහ රුමේනියාව. ක්‍රොඒෂියාවට සහ ඇල්බේනියාවට 2008 අප්‍රේල් 3 දින නේටෝ සාමාජික ආරාධනාව ලැබුණි. මැසිඩෝනියා ජනරජයට එකම කොන්දේසි සහිත ආරාධනය ලැබුණේ එය ග්‍රීසිය සමඟ ඇති නාම ආරවුල නිසා ග්‍රීසිය විසින් නිෂේධ බලයෙන් ඉවත් කළ බැවිනි. මොන්ටිනිග්‍රෝව 2017 ජූනි 5 දින සම්බන්ධ විය. ආරවුල අවසන් කිරීම සඳහා එහි නම වෙනස් කළ උතුරු මැසිඩෝනියාව 2020 මාර්තු 27 දින නේටෝවට සම්බන්ධ වී එහි 30 වැනි සාමාජිකයා බවට පත්විය. අයර්ලන්තය 2020 සැප්තැම්බර් 8 වන දින නිරීක්ෂකයෙකු ලෙස නිල වශයෙන් නේටෝවට සම්බන්ධ විය. 2022 රුසියානු යුක්රේනය ආක්‍රමණය කිරීමෙන් පසු 2023 අප්‍රේල් මාසයේදී ෆින්ලන්තය නේටෝවට සම්බන්ධ විය.