થોડા સમય પહેલાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક તરફથી નોટબંધી અંગેની આંકડાકીય માહિતી જાહેર કરવામાં આવી હતી . એ માહિતી પરથી સ્પષ્ટ થયું હતું કે , 99 ટકા જૂની ચલણી નોટો પરત આવી ચૂકી છે . ત્યાર બાદ હવે એ સવાલ થઇ રહ્યો છે કે , જો મોટાભાગની રકમ સિસ્ટમમાં પરત આવી ગઇ હોય , તો કાળા નાણાં ક્યાં ગયા ? આ અંગે આરબીઆઇના પૂર્વ ગવર્નર રઘુરામ રાજને નિવેદન આપ્યું છે . રઘુરામ રાજને આ અંગે કહ્યું કે , તેમણે સરકારને નોટબંધીને કારણે લાંબા ગાળે થનારા ફાયદા પર નોટબંધી પછી તુરંત થનાર નુકસાન હાવી થશે , એની ચેતવણી આપી હતી . કાળા નાણાં સિસ્ટમમાં પરત લાવવા માટે તેમણે નોટબંધી સિવાય બીજા વિકલ્પો અંગે પણ સૂચન કર્યું હતું . રઘુરામ રાજને આ વાતો પોતાના આગામી પુસ્તક ' I Do What I Do : On Reforms Rhetoric and Resolve ' માં લખી છે . આ પુસ્તક આવતા અઠવાડિયે બહાર પડશે . રાઘુરામ રાજને જણાવ્યું કે , તેમના કાર્યકાળમાં ક્યારેય નોટબંધી અંગે નિર્ણય લેવાનું કહેવામાં નથી આવ્યું . રાજન અનુસાર , આરબીઆઇ તરફથી એ અંગે પણ જાણકારી આપવામાં આવી હતી કે , યોગ્ય તૈયારીઓના અભાવને કારણે નોટબંધી બાદ શું નુકસાન થઇ શકે છે . નોંધનીય છે કે , 5 સપ્ટેમ્બર , 2016ના રોજ રઘુરામ રાજનનો કાર્યકાળ સમાપ્ત થયો હતો અને નોટબંધીની જાહેરાત 8 નવેમ્બર , 2016ના રોજ થઇ હતી . ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલ આંકડાકીય માહિતી અનુસાર , કુલ 15.44 લાખ કરોડમાંથી 15.28 લાખ કરોડ રૂપિયા આરબીઆઇમાં પરત આવી ગયા છે , એટલે કે 99 ટકા રૂપિયા પરત આવ્યા છે . આ પરથી કહી શકાય કે , કાળા નાણાંને બહાર પાડવામાં નોટબંધીની નીતિ નિષ્ફળ રહી .