Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Dutch | 13/14
Of schoon deze zusterkunst minder dan iemand reden hadden om met de verandering van zaken ingenomen te zijn, waren ze echter te onmachtig, te zeer verzufd door ouderdom of lichaamsgebreken, om anders dan met stille verzichtingen en gebeden te passteren tegen de nieuwe heren en de nieuwe wetten. De jongste haren had reeds de zestig bereikt, onder de zulken die tot de zeventig en tachtig waren geklommen, bevonden zich kreuplen en verlanden, die, levensmoede, niets meer begeerden van de aarde dan een rustig sterfbed. Men moest Bartels zijn om de lust tot samensweren toedichten aan deze hulp behoevende wezens, maar al waren zij zich, haren onschuld bewust op dit punt, de ordenantien der herenstaten, tegen die van het oud geloof, waren uiterst gestrengen. En, als ze voorkomen zuiver waren van alle overtredingen deze, dat was een andere vraag. Zeker is het dat de schrik haar allen om het hartesloeg bij het binnendringen van de schout in haar kluis. Door de enige lekenzustig, die als partiesterdienst deed, liet Gerrit Meermann, diegene onder haar, die als prioress ageerde, someren, om voor hem te verschijnen en hem te woord te staan. Zij hette Hadewij, had bekwaad been, en was bij gevolg verplicht de achtbare magistraat in haar vertrekte ontvangen en zittende aan te horen. Deze ondervoeg haar met zijn gewone, groeelijke slimheid naar de overige zusters, en naar haar verhouding tot Leisbeth, die zonder aardeling op de meest natuurlijke wijze werd verklaard. Leisbeth had eenmaal tot de haren behoord, en al had ze zich naar het uiterlijk geloven van haar gescheiden, de banden der goede vriendschap waren niet losgemaakt. Leisbeth deed enkele boodschappen voor haar in de stad, als van vlas inkopen voor diegene onder haar die nog konden spinnen. Wist nog wel eens enig werk te verschaffen, aan een enkele haarig die met stoppen of kantklossen terecht kon, en was al zo van grote nuttigheid voor de zusterkunst die nooit uitgingen. Maar zo de heer Schout achte dat men tot het aannemen van dergelijke kleine diensten niet gerecht het was, zou men het nalaten en de overigheid operiëren. De Schout moest erkennen dat daar geen kwaad in stak, en dat men op deze voet kom voortgaan. En zo kwam hij op het tweede punt van zijn onderzoek, dat groter bezwaar had. De vraag, wie onder haar relatie in onderhield met de baronde Giselle. Hier volgde een verwart en ontwijkend antwoord.  Maar vrouw Hade wij wist niets, of wilde niets bekennen. Ze zeiden alleen dat zo waar een man binnen haar muren was doorgedrongen, dit niet zijn kon, dan haar's ondanks. Als op dit ogenblik de heer Schout zelf daar was, maar geen sinds omdat er verstand houden kon bestaan, tussen deze en één haar dochteren. Schout Gerrit werd knorrig, ongeduldig, beweerde dat hij om de tuin werd geleid, en dreigde dat hij, bijgestaan door zijn underschout, die daar buiten wachten, haar woning zouden doorzoeken, om te zien of ze daarin ook iemand vreemds onthield, die in betrekking stond, tot de verdachte personaatje. Dit werkte sneller en krachtiger, dan Schout Gerrit zelf al kunnen wachten, maar op gans andere wijze. Zijn luiden, toornige stem, begeleid door het driftig op de grondstampe met zijn stok, klonk het gansen huis door, en leed zeker de arme zusterkunst opstrikken in haar kamerkens. Maar de meesten waren bed legerig, of zo impotent, dat ze niet bij machten waren, zich rondom haar eerwaarde moeder te scharen, want de plek is gevaars. Toch kwam er een staatgevrouw tevoorschijn, wel met omsluid gelaad, maar overigens in deftige, wereldlijke kleding. Is het nobel en een vroom magistraatwaardig, weerloze vrouwkens, dus te dreigen, en te verschrikken om een zaken die haar niet aangaat, hier Schout, spakt zij met een klaren vaste stem, maar die zo liefle klonk, en die Schout Gerrit zo zeker wist, niet voor het eerst te horen, dat hij niet eens op de woorden letten, maar als door een betoveringgeboeid, zwijgen bleef, om haar te kunnen luisteren. Gij wilt van mevrouw de prijures weten, wat de Bastard van de Baron de Giselle hier is komen doen, ging de gesluyer ervoort. Dat mogen hij voor God verantwoorden, maar deze goede zusters hebben niet met hem uit te staan. Hij is hier doorgedroon, onder voorwenzel, dat hij Julian van Echtmond was, en zijn moeder wilde spreken, maar de Baroness de Giselle is dood, en de doden laten zich niet meer verschalken. Dood? Dood? Nee, machtel van Echtmond is niet dood, dat weet ik, dat voel ik, riep schout Gerrit in de sterkste ontroering, die sluierweg dat ik u bidde, mevrouw. Machtel, machtel, verberg u niet langer voor mij. Ik ben Gerrit Meermann. Schout van Delft, hernaam Machtel, maar sloeg haar sluierweg. Die u zoekt uit alle macht, om je naar zijn beste vermogen te dienen, antwoordde hij.  Machtel, mijn machtel, nu zult gezien dat ik dankbaar ben. En zonder op de tegenwoordigheid der gebrekkige prijures te letten, sloot hij haar in zijn armen. Maar de goede Hadewij strompelde ter deuren uit, al te discreet, om langer, facieus, trajem te zijn, en wel verheugd dat men het zo ontkomen was. Want een huiszoeking, die moest hij zichzelf bekennen, zou niet goed voor haar zijn uitgevallen. De rijd met tuinkamer, waarvan de buitenluikend dag en nacht gesloten bleven, was voor een huiskapel ingericht, met het al taag, en alles wat tot het bedienen der paapse mis nodig was, waarvan uitdrukkelijk was gezegd, dat zij niet mocht worden gedoogd. Erger, een aangrenzend kamerke, werd als consistorie gebruikt, en men zag er eens misklederen en priester gewaad. Allererst, de consistorie liep uit op een groot vertrek, op dit ogenblik bewoont, en wel door een priester. Eén van die zwervende priesters die uit het buitenland naar de geunieerde provincie was komen afzakken, en waar tegen scherpe veroordeningen waren ingesteld door de staten. Niet zonder recht, dat moet gezegd worden. Want Veling kamer niet slechts om de verdrukte gemeente te stichten en op te bouwen, maar met nevenbedoelingen, die schadelijk waren voor de rust en de belangen van de opkomende republiek. Veling hulden met de Spaanse vijand en stelden zich, zoals de plakaten hen aanduiden, instrumenten om de welstand van de landen te terberen. Maar toch, niet al waren schulden aan zulke praktijken, en deze hier was nog een lid van de socialiteit van Jezus, tegen welke vooral het plakaat was gericht, nog een samenswerdig. Hij was zelfs van hen wie het tegenstond dat de kerk zich leende tot wereldse bemoeingen, het geen echter niet beletten zou, dat hij bij apprehensie tot de zulken zou worden gereken. Ziedaar, waarom de zusterkens met de prioresse aan het hoofd, zich grotelijks hadden te verheugen over het tussentreden van Magtoth van Echmond, de nicht haar voormalige abdisse, de nicht ook van de voormalige apt van Echmond, en door deze haar aanbevolen, die tegelijk door hun ruime toelaag gezorgde dat deze gastvrijheid haar niet tot een bezwaar zouden worden. Waartoe overigens de omzwervingen die een leidende vrouw op te sommen. Zijzelf was te vier om te klagen.  Magtoth, Magtoth, waarom heb jij u dus hard nekkiglijk ontrokken aan de naasporen in uw vrienden? Waarom heb jij u hier als leven begraven? sprak Gerrit Meermann met zacht verwijt toen zij alleen waren. Uitsmart, uitschaamte, om niet aan smaad en vervolgingblood gesteld te zijn. Ik moet zijn en blijven als een dode voor allen, zelfs voor mijn juliaan. De bedroogend vrouw, de mishandelde gade, de moedig, zo bitterlijk in haar zoon gegriefd. De vrouw die haar echtgenoot is ontvlooden, kan niet meer met waardigheid optreden onder verwantene vrienden, allerminst hier waar Magtoth van Echmond in ere plachten zijn. Ja, toch, Magtoth, zij kan het, zij zal het, als gelukkige moedig. U, juliaan, is geen onwaardige. Ik weet het, mijn vriend. De trouwe lijspet heeft mij alles gezicht. Zij heeft mij zelfs okazie gegeven mijn kind weer te zien toen wij meenden dat hij zou sterven. Hij herleeft, mogen hij met mijn zegen ook al mijn werelds goed tot zich nemen. Zo het rechtens op eng kan overgaan. Ik, ik moet hier blijven in de duisternis. Voorzahans geef ik dat toe, maar later, later als het voor al de wereld zal uitkomen dat uw zoon een waardige jongheer van Echmond is. Toch blijf ik de Bauroneste Giselle, fluisterde zij, met de mengeling van smart en bitterheid. Gerrit Meermann verwond ditmaal niets op haar besluit, maar hij wist haar later te overreden, en er mochten reine pleidschapsmaken daar moedig, haar zoon, in de armen te voeren. Ik zou vrezen mij in lezen resten te bededigen, zo ik meende haar verbeelding te hulp te moeten komen door een beschrijving van dat toneel. Dat part als je een duchtige vermaning kreeg, om voortaan de huizingen der konventualen tegen alle overlast van Indoniers te beveiligen, spreekt wel vanzelfen. Die waaksemheid had echter haar gevaarlijke zijde, uit aanzien van de gast die men haar huis festen. Toch was aan Lijspeth vrije uit- en intocht vergund, hetgeen maakte dat deze uit Stouten Waagstuk durfde bestaan, om aan het stilsverlangen van de Giselle te voldoen. Einde van Hoogstuk 19 Eerste deel van Hoogstuk 20 van de Delftse Wonderdokter. Deze liep uw volksopname boven tot publieke domijn, opname door Anna Simon, de Delftse Wonderdokter, door ALG Bosbom Toussaint, Hoogstuk 20, eerste deel.  In één der vertrekkende van het stadhoudersquartier, gelegen aan het Binnenhof, te zagen, dat toen zeker een beter aanzien had dan nu, toch met welks beschrijving wij ons niet kunnen ophouden, zit Prins Maurits, zoals de jonge Nassauze held, toen reedst door het volk en niet selden in de buitenland werd genoemd, al kwam die titel hem nog niet wettig toe. Zit Prins Maurits, rustig aan het schaak spel. Zijn partner, tegenover hem, is geraaf Willem Lodenwijk van Nassau, zijn volle neef, wie naar Beurtelings, Heuvetter, of Mon Cousin noemt, naarisdicht voor de Duitse of Franse taal bediend. Hij haalt hem even goed, broeder kunnen noemen, want door zijn kortstondige echt met Anna van Nassau, dochter van Prins Willem en Anna van Saxen, was de graaf aan Maurits verzwaagerd. Sinds 1587 was haar sprake geweest van een dichte verbintenis tussen Willem Lodenwijk en Sabina van Egmond, die echter, zoals wij weten, niet tot stand is gekomen. Een teleurstelling die hij zeker nogal goed heeft kunnen verzetten, want zijn voorkomen heeft niets van iemand die door harte leed wordt verteerd. Hij liet er opgewekt en welvarend uit, met een neiging tot gezetheid zelfs, die in zijn portretten van later leeftijd sprekend uitkomt. Voort is hij klein van gestalte en gaat kreupel de gevolgen in haar wond die hij bij het belegg van koelvoorde heeft bekomen. Maar gezeten, zoals hij nu was, kwam dat gebrek niet uit en we zien een schrandig en rustig gelaat, een hoog voorhoofd waarop vastheid van Will zetelt, kort afgesneden haar en een vrij zware baard die met zorg onderhouden wordt. De deftige kant de kraag omgeeft zijn hals en daar het schaakspel geen andere gevaaren met zich brengt dan die van zekere zedelijke nederlaag tevorder verliezig, is hij even als zijn doorluchtige neef zonder harnas, alleen in een bruinvluwelen wanbuis en hozen met zatein van dezelfde kleur afgezet. Toch draagt hij zijn degen, even als Maurits. Ging van beiden zou zich in volle zin gekleed achten zonder dit wapen. De kamp tussen hen, hoe vreed zijn ook, spant beiden in. Zweigend bereken zij iedere zet en alleen de verplichte waarschuwing bij het schaak zetten van de koning of het nemen van pion of een raadzeer verbrekt de stilte.  We nemen haar waag om een enkel woord over Willem Lodewijk te zeggen, die wij nog niet ontmoet hebben en over wie het handelwijze jegens hem, Juliaan, zich bij haar haling heeft beklaagd. Dat is te meer vreemd, daar de graaf, zelfs door zijn vijanden, niet van hartfortigheid of haar draagendheid wordt beschuldigd. Hij was er zoveren af van in drift of overeiling onrecht te plegen dat hij zelfs zijn invloed op Maurits gebruikte om diens heftigheid te temperen en hem van onvoorzichtige stappen af te houden, die de jeugdige, vuurige stadhouder van de Vijfprovinzin wel eens op het punt stond te begaan, als hij geprikkelt werd door de weerstand en de lauwheid der staten of als zijn ongedoot werd geterged door de belemmeringen die het omslachtig samenstel van het bestuur teweegprachten in de spoed waarmee hij zijn ondernemingen tegen de vijand wensen door te zetten. Willem Lodewijk wist dan ter ene zijde de harttocht te stillen zonder de geestrift te ontnuchteren en ter andere tot vruchtbaar handelen aan te sporen door kalme overredingskracht. Hij zelf had in zijn governement gelegenheid te over om de deugten van leidzaamheid, voorzichtigheid en zelfbeheersening te oefenen. Toen de eerste Willem, de grote oranjevorst, aan de opkomende Republiek ontviel nog voorzij genoeg samenvastheid had verkregen werd het stadhouderschap van Holland en Zeeland in naam opgedragen aan de 17-jarige Maurits. Maar het stadhouderschap van Vriesland en Groningen was niet slechts Paradra de Nessans omdat hij een zoon was uit het huis van Nassau maar bovenal Paradra de Conquête omdat hij door zijn krijgsbeleid en persoonlijke moed die gewesten had helpen behouden en haar overop de vijand. Hij had op voortdurend nog strijd te voeren tegen de inwendige verdeeldheid en de tegenstand die zijn bestuur belemmerden. Een strijd waarin de overwinning niet was te behalen dan door zulke mate van schranderheid, politiek overleg, zachtmoedigheid en oprechtheid als deze veel begaafde zoon van John van Nassau in zich wist te verenigen. Zijn vastheid van Will werd nooit tot onverzettelijk doordrijven opgevoerd. Zijn goedheid voortkomende uit gemoedelijke ernst en niet uit zwakheid stelde hem in staat om de meeste toegevelijkheid te oefenen zonder dat het schade aan het ontzacht had met hem toedrog. Tiesondanks moest hij nog altijd de worsteling volhouden tegen de stijf hoofdigheid van zijn vrieste tegenstanders.  Hun jaloersheid op hun werkelijke of vermeende rechten en hun onrechtmatige wand trouwen dat juist toenam met zijn grote verdiensten gaven telkens op nieuw aanleiding tot onmin en misverstand die hem met onwaardwutkelijk gedeeld dacht erbij te leggen of op de helderen. Hij achtet zijn grootste triompf dat er wel gezinnen zich rondom hem verenigden en tot zijn doel medewerkten uit welk geen ander was dan de waarachtige welstand des lands te verzekeren in een vast en vrijgeverig bestuur. Ook was het volk met kinderlijke liefd aan hem gehecht en had hem de irenaam van vader hajten gegeven. Dat hajten Willem met opzet, onrecht en hartheid komplegen zouden ook door geen zener goede vriezen mogelijk worden geacht zelfs niet door de Spaanse veldoverste Verdugo die hem te meer vreesde en haate naarmate hij gedwongen was hem ogert te achten. En zo scheen het geen zins voor jullie aan te pleiten dat zulk een veldoverste het nodig had geacht hem zonder vorm van proces snel en heimelijk uit zijn leger te verwijderen. Hoe dat ook zij de stadhouder van Vriesland dacht nu wel niet meer aan dat verleden. Hij gaf zijn gehele oplettenheid aan zijn spel en hij had haar reden toe want Maurits was geen gemakkelijke tegenpartij. Tocht onder de kansen reedt niet meer gelijk. De prins had een paar zetten gedaan die eer van overmoed dan van goed overleg getuigden en de graaf had niet verzuimd met die misgrepen zijn voordeel te doen. Maar m'che, met mijn kasteel te nemen geeft hij uw koningblood, voegd hij Maurits toe. Ik zie het zelf, Cousin, antwoerde Maurits, een weinig verdrietelijk en het ergste is dat hij maar voor het ogenblik is te beveiligen. Met een paar zetten ben ik mat. Ik zie het komen. De eer van het spel is aan u. Ik geef het op. Opgeven, wat nog niet werkelijk verloren is, ligt niet in uw aard. Dat is zo, maar toch spartelen tegen een verzekerde Nederland lust mij niet meer. En met zekere drift weer Maurits te stukken dooreen. Willem Lodewijk schudde even het hoofd en sprak geen lachend. Gelukkig had uw excelentie voor Steenwijk en Geertruidenberg meer geduld zo'n best dan had. Want ik zie het u aan. De provisie is nu op. Dus de revanche morgen? Ja, morgen. Ik zou nu het hoofd niet meer bij hebben. Daardoor heb ik u te spreken.  Als de heer op stoornes komt. Het is nu bijna drie uur. Vervochten hij op zijn horloge ziende. Ik wacht zo aanstond. De jonger van Echmond hier. Welke jonger van Echmond? Vroeg Willem Lodewijk. Wat verrast? Lameraal? De prins van Gavran? Nee, toch. Die niet. Schoon het wel te vrezen is. Dat we dien op een mooie dag zo ineens als een bom uit de lucht zullen zien vallen. De persoon die ik bedoel is zijn neef Juliaan. Die zekere Juliaan van Echmond, die eigenlijk de Giselle moest heten. Dezelfde waarvoor jij mij eens gewaarschoed hebt. Het was mij ernst met die waarschoing, uw excelentie. Antwoordig gaaf Willem wat strak. Daarom twijfel ik niet. Gij zou het niet uit, kortswijl, iemand bij mij verdacht maken. Trouwens, hij erkent zelf een woestelling en een dobbelaar geweest te zijn en al heel raar door het leven te zijn gerold. En dat is ook niet vreemd. Van zijn veertiende jaar af geheel aan zichzelf overgelaten onder de smartelijkste en ongunstigste omstandigheden is het wel sterk dat er nog iets van hem terecht is gekomen. Iets, maar ik verzeker uw excelentie dat ik goede verwachtingen van hem heb gehad. Hij had aanleg, toon de karakter, ik had zeker vertrouwen op zijn goed hart, in die maar niet. Juist, zijn sloordige zeden perdierven dat alles en maakten dat hij zijn dienst en plicht en verzuimde, maar een mens kan zich beteren. Dat zou het gaan mij toestemmen. Zeker, een mens kan zich beteren met godsgenadige hulpbaltans. Nu, de jong man in questie, moet werkelijk in zulke staat van genade verkeerd hebben en ganselijk tot een nieuw leven bekeerd zijn na het getuigenis van personen die ik in deze betrouwbaar acht. Ik verzeker u wel dat ik mijn preventies tegen hem niet bij het eerste zeg en van andere heb laten varen, overtuigd dat hij goede gronden had voor uw mistrouwen, al had hij mij juist niet op feite gewezen. Maar uitz wachtte of de graafje zou invallen, dan winnen me lodewijkdrukte de lippen opokandig en zweeg. Maar toen zoveel rondom mij, vanmeester Dietrich af, die een goed trouw man is tot de advocaat van Holland toe. Bij moeite advocaat van Holland zich daar ook al mee, fiel de graaf in, met zeker voorhoofd fronzen. Ja, die ook, opgewekt door de schoud van Delft en een van de waardigste en singulierste Delftse burgers.  Toen moest ik mij wel gewonnen geven, en dat te eeuw daar Frans Waze van Egmond zelf het op mij kwam om de zaak van haar neef te bepleiten. Gij weet dat zij wat durft en nogal heftig valt in haar pleidooi. De graaf knikte. Doe excelentie moest voor die stormwind bezwijken, dat begrijp ik. Te meer daar zijn mij een aandoenlijke levensschets van Julia aan te lezen gaf, waar zijn moeder opgesteld en nevens uit testement gevoegd. Is, mag tot van Egmond overleden? Nog niet, maar daar zij de liften en lagen van zekere integrant vreesden had zij de wettigheid en de rechten van haar enig kind laten verzekeren om op zijn hoofd haar persoonlijke bezittingen te kunnen overbrengen. Eén en ander bewolkt mij om de ongelukkige de helpende hand toe te steken en mee te werken tot zijn oprichting. Had jij daar tegen? Nu, uw vorstelijke Edelmoedigheid dit besluit heeft genomen, zal ik voorwaar niet hinderlijk tussen beide trainen. Het is niet enkel Edelmoedigheid, het is een reparatie die ik hem doe en die ik hem schuldig ben. Daar haar bij u in een kwaad blaadje stond en met mij in het eerst allerlei kwaade streken en dwazige dragingen van hem kom aanbrengen, gaf ik wat onbedacht bevel hem in hechtenis te nemen. Juist aan iemand die er, zoals ik later van nam, het grootste belang bij had, hem uit de weg te ruimen. Voort was hij betrokken in een zotte historie van een zogenaamd komplot tegen mijn leven. Daarvan althans woord hij zich te kunnen zuiveren, viel de graaf in met levendigheid, eer hem gunst wordt verleend. Daarvan heeft hij zich alweer triumphantelijk gezuiverd. Het is juist door zijn kloekheid en nobele handelwijze dat er van die hele aanslag niet is gekomen. Zijn aanklager was zelf een der schuldigen en toch is hij het geweest die er gevangenschap en vernedering voor gedragen heeft. Gij begrijpt al, dat ik hier iets heb goed te maken. Wat is het meeste dedrigg? Veelde prins zichzelf in de reden, zingen dat zijn dinaag het hangt daarbij het weg schoof en aanzoelend bij de ingang van het vertrek bleef staan. Waarom komt hij ontstoren? Uw excelentie, de heer van Malderen beveelt mij u te verwittigen dat die heren gekomen zijn. Die heren? Ik wacht de jonker van Egmond.  De jonker is niet alleen, de heer van Malderen wil weten of de schoud van Delft die hem vergezeld ook is bescheiden. Ik meen de jonker alleen te ontvangen, maar laat binnenkomen wie er zijn, maar ik kan niet weten waar het goed voor is. Mogelijk heb je hen te ondervragen, hervetig, ging Maurits voort toen Dietrich het vertrek verlaten had. Verschoen mij uw excelentie, ik wens geen zins van shutragem te zijn bij dat particuluur onderhoud, staat mij toe heen te gaan. Ik verlangt er contrari dat hij blijft. Hij zou zeker garen er nu ook zijn pers maken met u. Dat kan zijn, maar ik ben niet als uw excelentie hem een reparatieschuldig, en zijn hij toch gereeds mijn vergiftnis heeft, kom ik daarop liever niet terug. En de graaf wenden zich gereeds naar een zijdeur om zich te herwijderen. Het vertrouwelijke gesprek was geëindigd. Er kwam een page binnen om het schaakspel op te ruimen, en een luidtenand van de stadhouders garde legde zwijgend een degen op de tafel neer en scheen de orders van Maurits af te wachten, maar deze zag niet naar hem om. Hola, kozum, sprak hij wat drift tot het graaf willen. Zo ontkomt hij me niet, gij zegt het alles op een toondie, maar niet bevalt, er steekt meerachtig, en gij moet u ronduit verklaren. Ik heb niets meer te zeggen. Uw excelentie staat mij toe, er mij buiten te houden. Hurtzij, waar je zult maar verplichtend te blijven. De graaf boog, en ging alleen een weinig ter zijde, want reeds zag mijn schout Gerrit Meermann binnengeden in volle plechtgewaad met de degen op zijde en de gouden keten om de hals. Juliaan volgde in het rijke kostuum dat Leisbed een prinselijke drift had genoemd, maar zonder sherp of degen. Hij was bleek van ontroering, maar zijn gang was vast, en hij hield het hoofd opgericht, als bewust van zijn recht om hier binnen te treden. Maurits wisselde een paar woorden met de luitenand, die zich daarop verwijderde. Wende zich nu om, en stond plotseling voor Juliaan, eer nog schout Gerrit, die eens handelt kunnen vatten tot een plechtige voorstelling, zoals deze van plan was.  Maurits liet zwijgend de blik op hem rusten, als wilde hij hem, met zijn diep blauwe ogen, tot in de ziel zien, en scheen voldaan, toen Juliaan zich uit zijn erpiedige buigen ophefende met kalme vrijmoedigheid die blik beantwoorden. Hij stak hem nu de hand toe, en leidde hem ene gesreden voort, tot bij de tafel, terwijl hij sprak. Zijt mij welkom, jonker van Egmond. Gij wens het mij te spreken, en ik heb u ook wat te zeggen. Allereerst wens ik u geluk met het besluit hen oorhoog mogenen, waarbij Gij in uw rang zijt haar stelt, en de bezittingen van uw moedelijke grootvader aan u worden toegekend. Menus u deze vergoeding te meer schuldig, sinds Gij der staat een zijde hebt gekozen, daarvoor de wapenen hebt gedragen, en door die keuze feitelijk afstand heb gedaan van de rang, de rechten en bezittingen die u zouden behoren als de wettengezoon van de baronde Giselle die aan Spaanse zijde is gebleven. Maar er is meer. Ik was tegen u ingenomen, verschillende omstandigheden zoeren samen om mij toe te brengen u te verdenken, en zelfs de goede dienst te miskennen die men beweerde dat gij mij had bewezen. Onder zulke indrukken heb ik onrecht tegen u gepleegd, en u in gevangenschap gehouden, tegen de raad van de zulke aan die bevoegd waren over uw schuld of onschuld te oordelen. Is het niet zo, heerschoud? Ja, uw excelentie, zo is het, antwoorden meerman, met een diepe buiging. Ik mag met waarheid betuigen, want ik ook uw excelentie in de tijd door de Heer advocaaten plaatten vertonen, dat de jonger in gevangenschap werd gehouden, om hun zaken daarin hij ganselijk geen schuld had, terwijl hij veel eer de dank had verdiend van uw excelentie. En van alle oprechte voorstanders werd Patria. Dit zie ik het nu ook. Zo is het daarmee, jonger van Echmond, om meer excuses te maken, en nu te vragen mij de hand te geven, ten bewijze dat jij deze hardheid en dit onrecht vergeven en vergeten kunt. Julian had moeite zich staande te houden, geduwende de toespraak van Maurits, onder de heftige aandoeningen die hem bestormden. Mijn voorstelijke heer, was alles wat hij kon uitbrengen, terwijl hij de aangeboden hand van de stadhouder nam en die eerbedegelijk kusten.  Nu dit vergelijk is getroffen, hervatte Maurits op meer gemeensame toon en zelf wat bewogen, toen hij uit de pleidschap die de verongelijkte nu overmeesterde inzacht wat deze moest geleden hebben onder zo pittere miskenning. Zot hij wel uit mijn hand de degen wil aannemen die ik u biede met Hopmans rang, als een zwakke schadevergoeding voor het geledende. Een compagnie bij mijn garde is er niet te begeven op dit pas, maar zodra die open valt zal ik aan u denken. En Maurits, de prachtige degen neemende welks rijk vergold gevest een jong Edelman verlockend in de ogen moest blinken, bood hij die juliaan van Egmond aan. Maar deze in plaats van die tevatten trat terug en weerde hem af met een eerbiedig maar ernstige baar, terwijl hij sprak. Verschoen mij, uw excelentie. Ik kan geen Hopmans rang aannemen. Ik kan zelfs de degen als Edelman niet aanvaarden. Voor ik verkregen heb wat mij nodig is. Herstel van eer. Het is om dit te verkrijgen dat ik bij uw excelentie een gehoor heb verzocht. Ik versta je niet wel. Uw geveurendschap is niet geweest dan een beroving daar vrijheid en waar het ganselijk niet bezwaard met enig publiek vond is. Daaruit deformatie zou kunnen vulgen. Is het niet zo heerschoud? Uw excelentie heeft daarin voldkomen gelijk, antwoordde schoud Gerrit opnieuw met een diepe buiging. Er is daar een boven de meest mogelijke discreetie gebruikt. Ja, zelfs geheimhouding bevolen. De blaam van de misvatting zou allereerst vallen op de justitie zelf. Het is ook niet daarover dat ik mij beklaag, spakt jullie aan. Maar er is wat anders dat meer zegt. Ik ben een gecasseerde luitenand. Een zodanige kan nog wel in zijn rang worden hersteld of het hopmansrang bevorderd, zodat het blijkt dat de redenen zijn naar cassatie niet onterend zijn geweest. Maar ik, ik ben van mijn dienst ontzett en als schelm en verradig uit het vaandel gejaagd, zonder dat men zich heeft verledigd mij de oorzaak van deze vernederende maatregel groen kennen, zonder dat men die door enige vormen van proces heeft laten verafgaan en ondanks mijn dure verzekering dat ik mij geen lijst schuld bewust was die tot zodanige hardheid gerechtigde. Wat zou er nu volgen zou ik mij verstouten de rangte aan vaarden die u in excelentie mij wil toekennen. Ik behoefd dat mijn doorluchtige heer niet na haar aan te duiden.  Geen edelman, geen officieer ter goede naam in faam staande zou mij als krijgsmakker de hand willen drukken. Men zou mij de rug toekeren of achter mijn rug over mij vluisteren en minachtend de schouders ophalen. Ik zou dagelijks in de verzoeking komen daarvoor ik met gods hulp en vastelijk besloten ben niet te bezwijken om in mijn eigen zaak en voor mijn eigen eer de deeg te trekken die ik alleen wens ter hand te nemen zodat het met ere kan geschieden tegen de gemeene vijand van deze republiek. Dit voornemen is prijselijk Hernan Moritz getroffen door de waardige houding die jullie aan aannam terwijl hij dus sprak en door de zielenadel die had zijn trekkerblonk. Maar hoe wilt gij dat ik die uw antecedenten niet ken zal medewerken tot deze onmisbare eer haar stelling? Zou het niet veel eer wezen aan de stadouder van Vriesland onder Wins Vanen gij het gediend dat gij uw wenden moet. Juist aan deze doorluchtige heer en het is daarvoor dat ik de intercessie van uw excelentie wens te interroepen. Die uw opstaande voet kan worden geakkordeerd. Hij liever, graag Willem, blijf nu niet langer volhouden bij uw besluit om uw buiten deze kouzen te houden. Dus opgehoepen moest de graaf wel uit de schuilplaats tevoorschijn treden die hij zich opzettelijk had gekozen in de vensternis bij één dar kruisrahmen. Zodra hij nader kwam, wenden jullie aan de blik op hem met een onbeschrijflijke uitdrukking van blij de verrassing. Onder de indruk zijn er geroemdbeweging bij het binnen treden en later staande het onderhoudend Maurits had hij het oog niet her en derwaard door de zaal laten gaan en hij zou niet hebben kunnen zeggen of er buiten de prins nog andere personen aanwezig waren geweest. Schout Herrit had wel een edelman bij één der vensters zien staan en zelfs opgemerkt dat deze Julián Gadesloeg met gezette aandacht maar haalt niet in de persoon die zich zo bescheiden terzijde hield de stadhouder van Vriesland herkent. Al wist hij dat deze zich in Den Haag bevond. Mon Cousin laat u nu goed doen kun de jonker van Egmond te woord te staan spakt Maurits toen deze zich bij hem had gevoegd en gij jonker zien u zelf hoe gij het maakt om uw genoegdoening te verkrijgen.  Na dit gezicht te hebben zette Maurits zich in zijn armstoel of hij te kennen wilde geven dat hij er zich niet meer mee zou bemoeien. Het ging niet beletten dat hij met kennelijke belangstijm toe luisterde en toezag bij het geen ertussen en voorviel. Jonker van Egmond begon graaf Willem zichtbaar zekere tegenzin overwinnende om hem toe te spreken. Wat verlangt gij eigenlijk van mij? Ik heb uw amnestie geschonken voor het vroeger gepasseerde. Ik zal daarop niet terug komen. Mij dacht dat moest u genoeg zijn en gij zelf moest nu ook dat verleden laten rusten door uw voortaan te gedragen zoals een goed, getrouw en vroomedermand behoort dooraan zijn excelentie en aan al de wereld te tonen dat gij in waarheid een veranderd mensheid geworden zoals van u wordt getuigd. Al zo hoop ik te doen uw genade met godes hulp hij nam jullie aan calme maar met vastheid. Toch wat belangt het laten rusten van de vlek die er op mij geworpen is. Dat kan, dat mag ik niet. Allermins nu ik niet langer als een zwerveling door het land zal doden maar mijn plaats moet gaan innemen onder de edelen en welgeboren mannen deze gewesten. Oem zomer is het raadzaam voor u de sluier der geheimhouding niet op te lichten waarmee ik genadiglijk uw schande heb bedekt. Her nam graaf Willem met nadruk, maar zacht, bijna fluisterend of hij wensen dat niemand het dan jullie aan alleen deze woorden zou verstaan. Maar deze antwoorden luid en met een forsheid of hij door zijn inderdelijke verontwaardiging werd meegesleept. Ik begeer zulke genadige verschonen niet. Die sluier waaraf u uw genaden spreekt is een net van herwarring of misverstand dat ontknoopt, dat verscheurd moet worden op dezezelfde stond als zou het mij alles kosten wat ik nu heb verkregen. Onverseemd, had graaf Willem tussen de tanden gesproken terwijl jullie aan aanhoorden. Nu deze zweeg hervatte hij op een toon van ernstige bedreiging. Gij zei het wel vermetel jonger jullie aan om zo te durven spreken. Ik zeg u, het kan u het leven kosten als jij mij uittergt om te doen wat ik mij zelf niet zonder strijd heb opgelegd te laten. Zo wees dankbaar dat ik nog bij mijn besluit blijven om niet op de eens geschoenke genaden terug te komen.  Hij laat af mij dus stoutelijk te totzeren want ik heb verpletterende bewijzen tegen u. Dat was inderdaad verpletterend. Mijn zacht schoudt gert verbleken en Maurits vond ze de wenkbrouwen terwijl hij jullie aan met toren en mistrouwen aanzacht. Maar deze bleef ongeschokt. Indien uw genaden mij tot schuld rekent zekere dwaasheden, woestige dragingen, drinken en dobbelen daarin ik maar al te goed weten mij te hebben misdragen en er nog nodig acht die verschoonlijk voorbij te zien dan kan ik die gunst dankelijk aannemen. Als men alle woestarts en dobbelaars uit het leger wilde verwijderen zouden de gelederende lassie vrij al te zeer dunnen viel Willem Lodewijk in. Hij weet wel dat ik op wat anders doel. Nu dan, heer Graaf. Voor de andere begier ik recht. Geen gratie. Of liever, betoon mij die ene gratie die ik als een recht kan voorderen en laat mij weten waaraf ik eigenlijk beschuldigd word of wil ik mij kunnen verantwoorden en zuiveren. Of zo niet spreek het hartste wonnis over mij uit maar laat mij tenminste weten wat ik tegen u misdreven heb. Mijn degenis mij ontnomen door uw maitre dekang. Ik ben als een schandvlek uit mijn vaandel uit uw leger weggejaagd. De dood werd mij gedreigd zo ook het waagde mij in de omtrek van uw legerplaats te vertonen en dat alles zonder dat ik heb konden raden waarmee ik zulke bejegening had verdiend. Gij spreekt zo, omdat jij wel weet dat uw intentie niet ganselijk ten uitvoer zijn gelegd en gebeeld u in dat ik ze niet heb konden naaspuren. Ik mag met waarheid betuigen en wil het desgevoordig met een plecht geëed verklaren, heer Graaf, sprak jullie aan, kalm en met vierheid het hoofdopheffende, dat ik nooit kwaad intentie tegen uw genade heb gekoesterd, veel min gepoogd de zulke ten uitvoer te leggen, dat ik niet dan de hoogste achting en trouwe gehechtheid heb gevoeld voor uw genade tot tot de dag toe waarop zij mij zo hard en onverdiend haar misnogendeet ondervinden. Zo veel te ergig, want het ga je tegen beter willen en weten in, laten verlocken tot het kwaad. Her dan wil hem lodewijk met smartelijke verontwaardiging. 