Niels Holgersson's Wonderbare Reis | Selma Lagerlöf | Action & Adventure Fiction | Dutch | 2/12
Hofstuk 3 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze Libri-Vox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margareta Mayboom. Hofstuk 3, het leven van de wilde vogels. Op de boerderij. Juist in die dagen gebeurde er in Skane iets waar veel over gesproken werd en dat zelfs in de courant kwam, maar dat velen voor een praat hielden omdat zij niet in staat waren het te verklaren. Het was namelijk zo, een eekhorn was in een hazelstruik die aan de kant van het vondmeer groeide gevangen en naar een boerderij in de buurt gebracht. Alle mensen in de boerderij, oude en jongen, hadden plezier in het mooie kleine dier. Met zijn grote staart, zijn verstandige nieuwsgierige ogen en zijn kleine nettepootjes. Ze wilden de hele zomer het genoegen hebben naar zijn vluggebewegingen, zijn handige maniertjes om noten te pellen en zijn vrolijke spelen te kijken. Ze maakten gauw, een oude eekhornkooi in orde. Die bestond uit een klein, groengeschilderd huisje en een wiel van ijzerdraad. Het kleine huisje dat een deur en ventzas had, moest de eekhorn gebruiken als eet- en slaapkamer. Daarom legten ze daar een bed van bladen in en zetten en wat melk en noten neer. Het ijzerdraadwiel moest zijn speelkamer zijn, waar hij kon springen en klauteren en ronddraaien. De mensen meenden dat zij heel goed voor de eekhorn hadden gezorgd en ze waren verwonderd over dat hij niet schinkte tieren. Hij zat betroefd en knorr in een hoek van zijn kamer en nu en dan liet hij een scherpe klagende kreethoren. Hij hoorde het eten niet aan en draaide het wiel geen enkele keer rond. Hij is zeker bang, zeiden de mensen op de poederij. Morgen als hij zich thuis voelt zal hij wel eten en spelen. Intussen waren de vrouwen op de boerderij bezig met toebereidselen voor een feest en juist die dag, toen de eekhorn gevangen werd, waren ze allen aan het bakken en of ze hadden tegenspoed gehad met het deeg dat niet reizen wou, of ze waren langzaam geweest want ze moesten werken lang na dat de donker geworden was.  Natuurlijk waren ze druk aan het werk in de keuken en er was zeker niemand die tijd had om te zien hoe de eekhorn het had, maar er was een oud moedertje in huis die te oud was om mee te bakken. Dat begreep ze zelf wel, maar ze vond het in ieder geval niet prettig zo overal buiten te staan. Ze was bedroefd en daarom ging ze niet naar bed, maar bleef bij het venster zitten in de huiskamer en keek naar buiten. In de keuken hadden ze voor de warmte de deur open gezet en een helderen lichtschijn viel naar buiten op de plaats. Het was een ingebouwde plaats en die werd nu zo goed verlicht dat de oude vrouw de spleten en gaten in de verf op de muur aan de overkant kon zien. Zij zag ook de kooi van de eekhorn die juist hing waar het licht hetsterkst viel en ze merkte dat de eekhorn een hele nacht van zijn kamer in het wiel sprong en van het wiel in zijn kamer, zonder een ogenblik te rusten. Ze vond dat de dier wonderlijk onrustig was, maar ze dacht natuurlijk dat het door het scherpe licht wakker bleef. Tussen de koestal en de paardestal was er in de plaats een brede, overdekte inrijpoort en die lag zo dat zij ook werd verlicht. En toen het wat later in de nacht was geworden zag het oude moedertje dat uit het poort gewelf zag en voorzichtig een klein feintje kwam sluipen die niet meer dan een handbreed lang was. Hij droog klompen en een lerenbroek zoals een gewoonarbeidig. Het oude moedertje begreep dadelijk dat het de kabouter was en ze werd helemaal niet bang. Ze had altijd gehoord dat hij op de plaats woonde maar ze had hem nog nooit gezien en een kabouter bracht immers geluk als hij zich vertoonde. Zodra de kabouter over de stenen kant om de plaats heen gekomen was, sprong hij regelrecht op de kooi van de ecorenton en omdat die zo hoog ging dat hij en die bij kon ging hij naar de schuur waar het gereedschap stond en haalde een lat. Zetten die tegen de kooi en klouten de daarlangs naar boven op dezelfde manier waarop de zeeman tegen een touw opklout had.  Toen hij bij de kooi gekomen was, rukte hij aan de deur van het kleine groene huisje als of hij die open wou maken maar het oude moedertje bleef heel calm want ze wist dat de kinderen een hangslot voor de deur hadden gamen uit angst dat de buurjongens zouden proberen de ecorenton te stelen. De oude zag dat toen de kabouter de deur niet kon openkrijgen, de ecorenton naar buiten kwam in het wiel daar overlegde hij en de kabouter het lang met elkaar en toen de kabouter alles gehoord had wat het gevangen dier hem te zeggen had, gleed hij langs de lat naar de grond en liep hard weg door de poort. De oude vrouw dacht niet dat zij die nacht meer van de kabouter zou te zien krijgen maar ze bleef toch voor het venster zitten. Na een poos kwam hij terug, hij had zo'n haast dat ze vond dat zijn voeten de grond bijna niet raakten en hij liep gauw naar de kooi van de ecorenton. De oude vrouw zag hem duidelijk met haar verziende ogen en ze zag ook dat hij iets in de hand hield maar wat dat was kon ze maar niet begrijpen. Wat hij in de linkerhand had legde hij op de stenen neer maar wat hij in de rechterhand had nam hij mee naar de kooi. Hier schopte hij met de klomp tegen het kleine venster zodat er ruitsprong en stak dat hij in de hand hield aan de ecorenton daar binnen toe. Daarop gleed hij weer naar beneden, pakte weer op wat hij op de grond had gelegd en kloutte er ook daarmee weer naar de kooi en dadelijk daarna draafde hij weer weg met zulken haast dat de oude vrouw hem nauwelijks met de ogen kon volgen maar nu bleef ook het oude moedertje niet langer stil in de kamer zitten ze liep heel stil naar buiten op de plaats en ging in de schaduw van de pomp staan om de kabouter af te wachten en er was nog iemand die hem opgemerkt had en nieuwsgierig was geworden dat was de huis kat. Zij kwam zacht aansluipen en bleef bij de muur staan een paar stappen van de helderse licht schijn af.  Zij stonden buitenlang te wachten in de koude maartnacht en de oude vrouw begon er over te denken om meer naar binnen te gaan toen ze geklepper op de stenen hoorde en zag dat de kleine kabouter er weer aan kwam stappen. Net als de vorige keer droeg hij iets in beide handen en dat wat hij droeg piepte en spartelde en nu ging er een licht voor het oude moedertje op. Zij begreep dat de kabouter naar de Notenhaag was gelopen om de jongen van de eekhoorn te halen en dat hij ze bij haar bracht op dat ze niet dood zouden honderen. De oude moeder bleef stilstaan om hem niet te stoeren en het scheen ook niet dat de kabouter haar opgemerkt had. Hij zou juist het ene jong op de grond leggen om met het andere naar boven naar de kooi te kunnen klimmen toen hij de groene ogen van de huiskat dicht bij hem vonklen zag. Hij bleef radeloos staan met de jong in iedere hand. Hij keerde zich om, keek naar alle kanten uit en werd nu het oude moedertje gewaar toen bedacht hij zich niet lang maar ging naar haar toe en rijkte haar het ene jongen eekhoornje toe en het oude moedertje wilde zijn vertrouwen waartomen, boog zich neer en nam het jongen eekhoornje aan. Ze bleef staan en hield het vast tot de kabouter met het ene naar boven naar de kooi was geklommen en het andere kwam halen wat hij haar had toevertrout. De volgende morgen toen de mensen op de boerderij bijeen kwamen om koffie te drinken kon het oude vrouwtje niet laten te vertellen wat ze de vorige nacht gezien had en allemaal lachten ze haar natuurlijk uit en zeiden dat ze het gedroomd had.  Er waren geen jonge eekhoorns zo vroeg in het jaar maar zij was zeker van haar zaak en vroeg of ze eens in de kooi van de eekhoorn wilde kijken en dat deden ze en daar lagen op het bed van doorbladen in de kamer vier kleine half nakten en half blinde jongen die tenminste een paar dagen oud waren toen de vader op de boerderij zelf de jongen zag zei hij het mag nu wezen zoals het wil maar zeker is het dat we ons voor dieren en mensen moeten schamen en hij nam de eekhoorn met al jongen uit de kooi en legde ze in de schoot van het oude moedertje ga maar naar de Notenhaag zei hij en laat ze vrij die gebeurten is was het die zoveel besproken werd en zelfs in de courant kwam maar die de meeste mensen niet wilde geloven omdat ze niet verklaren konden hoe zo iets had kunnen gebeuren vits kuffelen een paar dagen later gebeurde er nog zo iets hondelijks een troep wilde gansen kwam op een morgen neerstreiken op een akker in oost skane niet ver van het grote landgoed vits kuffelen in de troep waren dertien gansen van de gewone grijze kleur en één witte ganserik die op zijn rug een klein ventje droeg gekleed in gele lerenbroek groenvest en een wit slaapmutsje ze waren nu heel dicht bij de oc en op de akker waar de gansen waren neergestreken was de aarde met zand vermengd zoals gewoonlijk aan de zekust het scheen dat daar in die streek vroeger beweegelijk stuifstand was geweest dat vastgelegd had moeten worden want op verschijne plaatsen zag men grote dennenplantages toen de wilde gansen een poosgewijd hadden kwamen er een paar kinderen aan in de geppel de gansen die op wacht stonden vlogen dadelijk luikklapweekend in de hoogte op dat de hele troep zou horen dat de gevaar was alle wilde gansen vlogen op maar de witte bleef kalm op het veld lopen toen hij zag dat de andere vluchten richten hij het hoofd op en riep en na jullie hoef niet weg te vliegen voor die daar dat zijn immers maar een paar kinderen het kleine ventje dat op zijn rug had gezeten zat nu op een hoogtertje aan de kant van het bos en plukte een dennenappel uit elkaar om bij de zaartjes te kunnen komen de kinderen waren zo dicht bij hem dat hij niet over het veld naar de witte gans durfde te lopen hij verstopte zich wel onder een groot door distalblad en niet meteen een waarschuwend roepen horen maar de witte scheen bepaald van plan zich niet bang te laten maken hij bleef op het veld lopen en keek niet eens waar de kinderen heen gingen zij werken in tussen van hun weg af liepen over het veld en kwamen op de gansen rik toe toen hij eindelijk op keek waren ze vlakbij hem en nu was hij zover bluft en verwart dat hij vergat dat hij vliegen kon en haastig weg liep de kinderen liepen hem achterna jeugden hem in een sloot en vingen hem daar de grootste van hen nam hem onder de armen en droeg hem weg toen het feintje dat onder het distalblad lag dat zag sprong hij op alsof hij de gansen rik van de kinderen wilde afnemen maar toen dacht hij eraan hoe klein en machteloos hij was en gooide zich neer op het aardhoogtertje en bonste van hopend met zijn vuistjes op de grond de gansen rik riep om hulp zo hard hij maar kon duimelot helpt me toch duimelot helpt me toch maar toen begon de jongen te lachen midden in zijn angst ja ik ben wel de rechten om iemand te helpen zei hij toch stond hij op en liep de gansen rik na ik kan hem niet helpen zij maar ik wil te minstens zien wat ze met hem uitvoeren de kinderen waren hem een heel eind vooruit maar de jongen had toch geen moeite hen in het oog te houden tot hij aan een diepte in het veld kwam waar een lentebeek voortpruisten die was niet breed en stroomde niet hard maar hij moest toch ver langs de kant lopen eer hij een plaats vond waar hij over springen kon toen hij tegen de kant was opgeklommen waarom de kinderen verdwenen hij kon nog een spoor zien op een smal pad dat het bos in liep en hij bleef het volgen spoedig kwam hij aan een kruis weg en hier moesten de kinderen van elkaar zijn gegaan want van daar gingen de spooren in verschillende richting nu keek het feintje helemaal verslagen maar op hetzelfde oog omlik zag hij op een klein hoogtetje op de wij een wit veertje hij begreep dat de ganserik het aan de kant van de weg geworpen had om hem te wijzen waar hij heen gedragen was en daarom zette hij zijn tocht voort hij volgde zo de kinderen het hele bos door van de ganserik zag hij niets maar overal waar hij zich in de richting vergissen kon lag een wit veertje en wees hem de weg die jongen volgde trouwe de veertjes zij leiden hem uit het bos over een paar akkers een weg op en eindelijk door de laan van een groot landgoed aan het eind van de laan kon hij vloog gevels en torens met rode tegels bedekt onderscheiden ze waren versierd met lichte randen en ornamenten toen die jongen zag dat daar een groot buitenlag meen hij wel te kunnen begrijpen wat er van de ganserik geworden was de kinderen hebben steller de ganserik naar die buiten gebracht en hem hier verkocht en dan is hij zeker al geslacht zij hij in zichzelf maar hij wou niet rusten voor hij precies wist wat er gebeurd was en liep voort met nog groter haast hij kwam niemand tegen in de laan en dat was maar goed ook want zulken als hij zijn gewonelijk bang onder mensen gezien te worden op het buiten waar hij gekomen was stond een prachtig oud gebouw in het vierkant gebouwd om een slotplaats heen aan de oosij was een diepe gewelfde boord die naar de slotplaats leiden tot zover liep het ventje door zonder te aarselen maar toen hij daar kwam stond hij stil verder waagde hij zich niet maar hij bleef erover staan denken wat hij nu doen zou het ventje stond nog met de vinger langs de neus de pijnzum toen hij achter zich voetstappen hoorde en toen hij zich omkeerde zag hij een hele schare mensen de laan opkomen hij sloopt gauw achter een waterton die toevallig bij de poort stond en verstopte zich daar zij die daar aankwamen waren een 20 jonge mannen van een volkshoogschol die een voetreisje deden en er was een leraar bij en toen zij aan de poort gekomen waren vroeg deze hun daar even te wachten terwijl hij naar binnen ging om te vragen of zij het oude kasteel fits kuffelen mochten bekijken de nieuw aangekomenen waren warm en hoe als of ze een lange wandeling gemaakt hadden een van hen had zo'n dorst dat hij naar de waterton ging en zich voorover boog om te drinken hij had een botaniseerd trommel om de hals hangen en hij vond zeker dat hij hem hindelde want hij groeide ze op de grond. Daardoor ging de deksel open zodat men zien kon dat er een paar lentebloemen in lagen. De botaniseerd trommel viel vlakbij het ventineer en nu vond hij dat er zich een uitstekende gelegenheid voordeed om in de borg te komen en te horen wat er van de Ganserik geworden was. Hij kroop vlug in de trommel en verstopte zich zo goed hij kon onder anemonen en hoefblant nauwelijks was hem dat gelukt of de jonge man nam de botaniseerd trommel op hing ze om en sloeg de deksel dicht. De leraar kwam niet terug en zei dat hij toegang tot het slot had gekregen om te beginnen bracht hij hem niet verder dan de slotplaats daar bleef hij staan en begon over het oude gebouw te spreken. Hij herinnerde er hen aan dat de eerste mensen die in het land kwamen in krotten en holen in de grond intenten van dierenhuilen en rieten hutten hadden gewoond en dat er veel tijd was voorbij gegaan. Eerste bedacht hadden een huis te timmeren van boomstammen en daarna hoe lang hadden ze niet moeten werken en zoeren om zover te komen dat ze een slot konden bouwen met honderd kamers. Zoals vitzkuffelen ongeveer 350 jaar geleden bouwden de rijke en machtigen zich zulke kastelen als dit zei de heim. Men kon wel zien dat vitzkuffelen gebouwd was in een tijd dat oorlog en rovers het onveilig maakten in Skane. Rond om het kasteel liepen gracht en daarover lag vroeger een brug die kon worden opgehaald. Boven het poortgewelf was nu nog een wachttoren. Buitenlangs de muren van het kasteel liepen wachtgangen en in de hoeken stonden vaste torens met muren die wel een meter dik waren. De leraar sprak lang en uitvoerig en het ventje dat in de botaniseertrommel zat opgesloten werd braaf ongeduldig maar hij moet toch heel stil gelegen hebben want de eigenaar van de trommel merkte in het geheel niet dat hij hem bij zich had. Eindelijk ging dan het gehele gezelschap het kasteel binnen maar als het ventje gehoopt had gelegenheid te hebben uit de botaniseertrommel te ontsnappen dan had hij het mis want de leerling hield hem bij zich en hij moest mee door alle kamers. Het werd een langdurige wandeling. De leraar bleef elk ogenblik staan om iets te verklaren of die jongen luid wat te leren.  In een kamer was een oude haard en daar bleef hij voor staan om te vertellen van de verschillende stookplaatsen die de mensen in de loop daar tijden hadden gebruikt. De eerste stookplaats binnen huis was een stenenplaat midden in de kamer geweest met een opening voor de rook midden in de dak die regen en wind binnen liet. De tweede was een grote gemetzelde oven zonder schoorsteen geweest en die had wel de kamer verwarmd maar die ook met rook en damp gevuld. Toen vits kuffelen gebouwd werd waren de mensen juist zover gekomen dat ze open haarde hadden met een weide schoorsteen voor de rook maar die ook de meeste warmte mee de lucht in zonden. Als dat kleine ventje ooit heftig en ongeduldig was geweest kreeg hij dien dag een goede gelegenheid om zijn geduld te oefenen. Nu had hij al bijna een uur onbeweegelijk gelegen. In de volgende kamer waar de leraar kwam bleef hij staan voor een oud bed met een hoge hemel en prachtige gordijnen en dadelijk begon hij te vertellen van bedden en slaplaatsen in de oude tijd. Hij haasten zich niet waarin wist ook niet dat er een klein stumpertje in de botaniseerd trommel nog opgesloten en er maar op wachten dat hij zou ophouden toen hij bij een kamer kwam. Met goud leren behang begon hij te vertellen hoe de mensen al van de eerste tijden af en wanden hadden bekleed. Als hij bij een oud familieportret kwam vertelde hij van de vele vormen van klederdracht en in de veezalen beschreef hij de wijze waarop men in vorige tijden een bruiloften en begrafenissen hield. Onder dit alles lag het ventje doodstil. Als hij ooit ondeugend was geweest en de kelderdeur achter vader of moeder had dichtgegooid dan kon hij nu voelen hoe dat voor hen was geweest want het duurde uren voor de spreker ophield. Eindelijk ging de leraar weer naar buiten op de plaats en daar vertelde hij ervan hoe lang de mensen hadden moeten werken om zich werktuigen en wapens, kleren en huizen, meubels en versier zoals te verschaffen. Hij zei dat zo'n oude bort als vits kufelen als een melpaal op de weg was. Daar kon men zien hoe ver de mensen waren gekomen voor 350 jaar geleden en zelf beoordelen of ze sinds die tijd vooruit of achteruit waren gegaan.  Maar naar deze toespraak hoefde het ventje niet te luisteren want de leerling die hem in zijn botaniseerd trommel meedroeg kreeg weer doorst en sloopt naar de keuken om een beetje water te vragen. Toen nu het ventje in de keuken werd gedragen wou hij zeker proberen eens naar de Ganserik uit te zien. Hij was begonnen zich te bewegen en hierdoor drukte hij bij ongeluk zo hard tegen de deksel dat hij open sprong. Botaniseerd trommels springen altijd open en de leerling dacht dan niet verder over na maar drukte die eenvoudig weer dicht. Maar toen vroeg het keukenmeisje of hij een slang in de trommel had. Nee, er zijn alleen wat planten in, antwoordde de leerling. Maar er was iets dat zich bewoog. Heel de kookste vol. De leerling deed toen de deksel open om haar te laten zien dat zij zich vergisten. Zien nu maar zelf of maar verder kwam hij niet want nu durfde het werkje niet langer in de botaniseerd trommel blijven. Hij sprong op de grond en liep weg. De meisjes konden nauwelijks zien wat het was dat daar weg sprong maar ze liepen er alle hard achteraan. De leraar stond nog te praten maar hij werd gestoord door luidhopen. Pak hem, pak hem, liepen zij die uit de keuken kwamen en al de jonge mannen liepen het werkje achterna dat nog harder weg liep dan een rat. Ze proberden het de weg af te snijden in de poort maar het was niet makkelijk zo'n kleintje te pakken te krijgen en ik kwam gelukkig naar buiten. Hij durfde niet door de open laam te lopen maar ging een andere kant uit. Hij vloog door de tuin, de plaats achter het huis op en steeds jagde de mensen achter hem aan met gescheeuw en gelach. De kleine stumper vloog voort zo hard hij kon maar het scheen toch dat de mensen hem zouden inhalen. Toen hij voorbij een arbeidershuisje liep hoorde hij een gans kakelen en hij zag een wit veertje op de stoep liggen. Daar had hij eindelijk de ganserik. Hij was dus op de verkeerde weg geweest. Hij dacht niet meer aan de meisjes en de jongens die hem achterna zaten maar klom gauw de trappen in het gangetje op. Verder kon hij niet komen want de kamerdeur was dicht.  Hij hoorde de ganserik schreeuwen en hij jammeren daar binnen maar hij kon de deur niet open krijgen. De grote jacht achter hem aan kwam al nader en nader en in de kamer schreeuwen de ganserik steeds jammerlijker. In de uiterste nood nam het werkje al zijn moed bij elkaar en bondste met alle kracht op de deur. Een kind kwam open doen en het werkje keek de kamer binnen. Midden op de vloer zat een vrouw die de ganserik vast hield om zijn vleugels te knippen. Haar kind had hem gevonden en zij wilden hem geen kwaad doen. Ze wilden hem bij haar eigen gansen laten. Als ze alleen maar zijn vleugels geknipt had zodat hij niet weg kon vliegen. Maar een grote ongeluk konden de ganserik bijna niet overkomen en hij schreeuwen en jammeren zo hard hij maar kon. En het was een geluk dat de vrouw niet eerder was begonnen met knippen. Nu waren nog maar twee pennen door haar schaar gevallen toen de deur opend ging en het werkje op de drempel stond. Maar zo iets had de vrouw nog nooit gezien. Zij kon niet anders denken dan dat het de goa kabout er zelf was. En ze liet, van schrik, de schaar vallen. Sloeg de handen in elkaar en vergat de ganserik vast te houden. Zodra hij zich vrij voelde, sprong hij naar de deur. Hij had geen tijd om stil te staan, maar in het voorbij gaan greep hij het dwergje bij de kraag en nam hij mee. En op de stoep sloeg hij de vleugels uit en vloog op in de lucht. Meteen maakte hij een zeerlijke beweging met de hals en zette het dwergje op zijn gladden donzige rug. En zo zweefden ze weg hoog door de lucht. Aan heel fietskuffelen stond ze na te kijken. In het klooster van Euvet. Heel de lange dag toen de gansen met de vos speelden, lacht de jongen in een verlaten eekhoringsnest te slapen. Toen hij tegen de avond wakker werd, was hij heel bezorgd. Nu wordt ik gewoon naar huis gestuurd, dacht hij. En dan moet ik me wel aan vader en moeder vertonen. Maar toen hij de wilde gansen opzocht, die zich baden in het fondmeer, zei geen van hen er een woord over dat hij moest heen gaan.  Ze vinde zeker dat de witte te moe is om vanavond met mij naar huis te gaan, dacht de jongen. De volgende morgen waren de gansen al wakker bij het aanbreken van de dag lang voor zonsopgang. Nu was de jongen ervan overtuigd dat hij naar huis moest. Maar vreemd genoeg mochten de witte ganserik en hij mee op hun vroege tocht. De jongen begreep niet wat de oorzaak van dit uitstel was. Maar toen maakte hij voor zichzelf uit dat de gansen de ganserik niet wilde wegsturen op zo'n lange reis voor hij eerst flink zijn genoegen gegeten had. Maar hoe het ook was, hij vond dat ieder uur dat voorbij ging voor hij zich aan zijn ouders vertonen moest winst was. De wilde gansen vloegen over het buiten van Euvet Klooster. Dat in een heerlijk park lag ten oosten van het meer en een prachtig uitzag met zijn groot kasteel, zijn mooie stenen slotplaats, door lage muren en paviljoens omgeven en zijn mooie ouderwetse tuin met geschooren hagen, dichte persoon, vijfers, fontijnen en watervallen. Verrukkelijke bomen en kort geschooren grasvelden om lijst door bom te randen lentebloemen. Toen de gansen over dat grote buiten vloegen in de vroege morgen was er nog geen mens op. Toen ze daar zeker van waren, daalden ze tot dicht bij het hondenhoek en riepen. Wat is dat hier voor een klein hutje? Daaderde kwam de hond uit het hok, woedend, razend en scholdt ze uit. Noem jullie dat een hutje, jullie schooiers? Zie je niet dat het een groot kasteel van steen is? Zie je niet wat mooie muren het heeft? Zie je al die vensters en de hoge poorten niet en dat prachtige terras? Wauw, wauw, wauw, noem je dat een hutje? Zie je dan de tuin niet en de boomgaard? Zie je dan de orangerie niet? Zie je de marmeren beelden niet? Noem jullie dat een hutje? Hebben hutjes dan een park waar beukendbossen, een kreupelhout van hazelaar zijn en waar je velden met loofbomen en eikenhagen en rijendennevind en een hertekamp vol herten? Wauw, wauw, wauw, noem je dit een hutje? Heb je ooit een hutje gezien met zoveel bijgebouwen, dat het wel een hele stad leek? Jullie kent zeker veel hutjes die hun eigen kerk en pastorie hebben en die macht hebben over het landgoederen en boerenhuizen en pachterijen en boerderijen.  Wauw, wauw, wauw, noem je dat een hutje? Bij dat hutje hoort het grootste landgoed van Skane, jullie bij de laars. Waar jullie in de lucht hangt, kun je geen handbreed rondzien, dat niet bij dit hutje hoort. Wauw, wauw, wauw, het lukte de hond dit alles in één adem uit te bluffen en de ganzen vlogen heen en weer over het landgoed en luisterden naar hem tot hij even moest ophouden om op adem te komen. Maar toen riepen ze, waarom ben je zo boos? We volgen niet naar het kasteel, we volgen enkel naar je hondenhokje. Toen de jongen die grap hoorde, lachte hij eerst. Maar toen kwam een gedachte bij hem op, die hem op eens weer ernstig maakte. Stel je eens voor hoeveel grappen je horen zou, als je met de ganzen mee mocht, het hele land door, heel tot Lapland toe, zei hij in zichzelf. Nu je kan toch zo akelig aan toe ben, was zo'n reis het beste wat ik bedenken kom. De wilde ganzen daalden neer, op één van de grote velden, ten oosten van het landgoed, om gaswortels te eten en dat deden ze urenlang. In die tijd ging de jongen in het grote park dat aan de veldegrensde zocht naar een noodhaag en begon naar boven in de struiken te kijken, of er niet hier en daar een nood was blijven hangen van de vorige herfst. Maar telkens kwam de gedachte aan de reis terug, terwijl hij daar door het park liep. Hij stelde zich voor hoe prettig het wezen zou met de wilde ganzen mee te gaan. Honger en koudleiden zou hij zeker vaak genoeg, maar daarom tegen zou hij ook vrij zijn van werken en leren. Terwijl hij daar liep, kwam de oude leidste gans naar hem toe en vroeg of hij iets te eten had gevonden. Nee, dat had hij niet, zei hij, en toen probeerde ze hem te helpen. Noten kon zij ook niet vinden, maar ze ontdekte een paar rozenbottels die aan een wilde roze straag gingen. De jongen had ze met graag de op, maar hij dacht ondertussen wat moeder en wel van zeggen zou, als hij wist dat hij nu van rouwe vis en over winter de rozebottels leefde.  Toen de wilde ganzen eindelijk genoeg gegeten hadden, trokken ze weer naar het meer en daar vermaakte ze zich en speelde tot tegen de middag. De ganzen daagde de witte ganzerik uit tot een wedstrijd in alle mogelijke lichaams oefeningen en spelen. Ze zwommen, sprongen en vlogen om het hartst met hem. De grote tamerganz deed zijn best, maar hij werd alder overwonnen door de vlugge wilde ganzen. De jongen zat alder op de rug van de ganzerik en moedigde hem aan en had even veel pret als de anderen. Het was een geschreeuw en gelach en gekakel dat het een wonder was, dat de bewoners van het kasteel hen niet hoorde. Toen de wilde ganzen het spelen moe waren, vlogen ze naar het ijs en rusten een paar uur. De naammiddag brachten ze bijna op dezelfde manier door. Eerst een paar uur eten, dan baden en spelen in het water aan de kant van het ijs tot zonsondergang. Toen moesten ze gauw gaan slapen. Dat zou nu juist een leventje voor mij zijn, dacht de jongen. Toen hij onder de vleugel van de ganzerik kroop, maar morgen zal ik wel naar huis gestuurd worden. Eer hij insleep, lag hij eraan te denken dat hij, als hij met de wilde ganzen mee mocht, van alle standjes over zijn luidheid afwas. Dan mocht hij de hele dag luijeren en zijn enige zorg zou zijn dat hij moest zien iets te eten te krijgen. Maar hij had nu zo weinig nodig dat dit wel terecht zou komen. En dan dacht hij aan alles wat hij te zien zou krijgen en aan alle avonturen die hij meemaken zou. Ja, dat werd heel wat anders dan al dat zwoegen en schouwen thuis. Als ik maar met de wilde ganzen mee op reis mocht, dan zou ik er niet bedroefd omwezen dat ik betoverd ben, dacht hij. Hij was alleen maar bang dat hij naar huis zou worden gestuurd. Maar ook somsdags zeiden de ganzen er niets van dat hij weg moest. Die dag ging op dezelfde manier voorbij als de dinsdag. En de jongen vond het leven in de wildernis steeds prettiger. Het was als of hij het eenzame park bij Euvetklooster dat zo groot was als een bos voor zich alleen had. En hij verlangde niet terug naar het enge kamertje en de akkertjes thuis.  Die woensdag dacht hij dat de wilde ganzen van plan waren hem bij zich te houden. Maar donderdag daarop gaf hij die hoop weer op. De donderdag begon op dezelfde manier als de andere dagen. De ganzen wijden op de grote velden en de jongen zocht naar voedsel in het park. Na een poosje kwam Aka bij hem en vroeg of hij al iets te eten had gevonden. Nee, dat had hij niet. En toen zocht ze een droog komijne plantje voor hem. Dat al zijn vruchtjes nog had. Toen de jongen gegeten had, zei Aka dat ze vond dat hij al te onvoorzichtig in het park rond liep. Ze zou wel eens willen weten of hij wist hoe veel vijanden hij had, waar hij voor oppassen moest. Hij die zo klein was. Nee, dat wist hij helemaal niet. En nu begon Aka ze voor hem op te noemen. Als zij in het park liep, zei ze, moest hij oppassen voor de fos en de marter. Als zij aan het strand kwam, moest hij om de otters denken. Als zij op het stenen plaatje zat, moest hij de wezel niet vergeten. Die door het kleinste gaartje kruip kon. Als zij zou willen slapen in een hoopje dorrebladen, moest hij eerst onderzoeken of niet een ander ook daar zijn winter slaap deed. Zodra hij op het openveld kwam, moest hij de hafik en de kiviet, den aarend en de valk in het oog houden. Die hoog boven in de lucht zweefden. In de notenhaag kon hem de sperwevanger. Extres en kraaien waren overal en die moest hij niet te veel vertrouwen. En zodra de schemering inviel, moest hij de oren spitsen om te luisteren naar de grote uilen die zo stil voortvlogen. Dat ze vlak bij hem konden komen. Eerij het merkte. Toen de jongen hoorde dat er zoveel waren die hem naar het leven stonden, begreep hij wel dat het volle komen onmogelijk was dat hij het kon behouden. Hij was niet zo heel bang om dood te gaan, maar hij vond het niet prettig om opgegeten te worden. En daarom vroeg hij Akka wat hij doen moest om zich tegen de rovendieren te beschermen.  Akka antwoordde dadelijk dat de jongen moest proberen goede vrienden te worden met de kleine dieren in het bos en op het veld, met de acorns en de hazen met vinken en mezen en leverriken. Als hij hun goede vriend was geworden, konden zij hem voor gevaren waarschuwen, hem schelplaatsen bezorgen en in hoge nood konden ze zich verenigen en hem verdedigen. Maar toen de jongen later op de dag die een raad wilde volgen en zich tot Cyrle, een eekhorn, wende, om hem om hulp te vragen, bleek het dat deze hem niet wilde helpen. Van mij of van de andere kleine dieren moet je niet schoets verwachten, zei Cyrle, meng je dat wij niet weten wat jij Niels de Gantse jongen bent. Die verleden jaar zwaluwnesjes vernieelde, spreven eieren kapotgooide, jonge kraaien in de mergel groeversmeed, lijsters in strikke ving en eekhorns in de kooi zetten. Jij moet jezelf maar helpen, zo goed je kunt, en wees maar blij dat wij ons niet tegen jou verenigen en je terugjagen naar je familie. Dat was nu juist een antwoord dat de jonge vroeger niet ongestraft zou gelaten hebben, als hij nog Niels de Gantse jongen was geweest, maar nu was hij alleen bang, dat ook de wilde Gantzen zouden horen hoe ondeugend hij kon wezen. Hij was zo bang geweest, dat hij niet bij de wilde Gantzen zou mogen blijven, dat hij zich ook niet aan het kleinste kattenkwaad had durven wagen, sinds hij met hen in gezelschap was gekomen. Het was wel waar, dat hij niet zoveel kwaad had kunnen doen, nu hij zo klein was. Maar hij kon toch nog veel vogelnetjes hebben uitgehaald en veel eieren stuk gegooid, als hij daar lust in had gehad. Nu had hij zich voor durend goed gedragen. Hij had geen enkel veertje uit de Gantse vleugel getrokken, nooit een onbeleefd antwoord gegeven, en iedere morgen, als hij akka, had goede morgen gezegd, had hij de muts afgenomen en een buiging gemaakt. De hele donderdag liep hij er over te denken dat de wilde Gantzen hem zeker niet mee naar Lapland wilde nemen om zijn ondeugendheid. En toen hij tegen de avond hoorde dat de vrouw van Zerlen, de Ekhorn, was gerofd en haar kinderen op het punt waar het dote hongeren, besloot hij hen te helpen. En wij hebben al gehoord hoe goed hem dat gelukte.  Toen de jonge vrijdags in het park kwam, zongen de bergvinken in iedere struik, hoe de vrouw van Zerlen, de Ekhorn, door vrede rovers van haar terrejongen, was weggevoerd. En hoe Niels de Gantze jongen zich onder de mensen had gewaagd en haar de kleine Ekhornetjes gebracht had. Wie is nu zo gevierd in het park van Euvet Klooster als duimelot zongen de vinken? Hij die allen vreesden toen hij nog Niels de Gantze jongen was. Zerlen, de Ekhorn, zal hem nood geven. De arme hazen zullen met hem spelen. De reën zullen hem op de rug nemen en met hem vluchten. Als Smyrre de Vos er aankomt, ne mezen zullen hem beschermen voor de sperwer. En vinkende leverriken zullen van zijn helden daad zingen. De jongen was er vast van overtuigd dat Aka en de wilde Gantze dit alles hoorden. Maar toch ging de hele vrijdag voorbij zonder dat ze er iets van zijden dat hij bij hen blijven mocht. Heel tot zaterdag toe mochten de Gantzen op de wijden om Euvet Grazen zonder door Smyrre de Vos te worden gestoord. Maar toen zij zaterdag morgen op het veld kwamen, lag hij daar op de loer en vervolgde hen van de ene wijde naar de andere, zodat zij niets te eten kregen. Toen Aka begreep dat hij niet van plan was en met rust te laten, nam zij vlug en besluit. Verhief zich hoog in de lucht en vloog met de hele troep verschijde meile ver over de vlakke velden van vers en de metje never best begroeide heuvels van de bergrug van Linderhout. En ze daalden niet neer voor ze in de buurt van Vits Kuffelen kwamen. Maar daar werd de Gantzen rik gestoden, zoals ze al verteld hebben. En als de jongen niet alle kracht had ingespannen om hem te helpen, was hij nooit weer terechtgekomen. Toen de jongen met de Gantzen rik die zaterdagavond bij het fond meer terugkwam, vond hij dat hij een goed dagwerk had gedaan. En hij was nieuwsgierig naar wat Aka en de wilde Gantzen zouden zeggen. En zij waren in het geheel niet spaarzaam met hun lof, maar ze zeiden niet wat hij zo verlangde te horen. Zo werd het weer zondag. Een hele week was nu voorbij gegaan, sinds hij betovert was. En nog steeds was hij even klein, maar het scheen dat hij er niet hard om treurde.  Die zondagmiddag zat hij in een grote, wildere groeiende wilgestruik bij de kant van het meer en blies op een rietvluitje. Om hem heen zaten zoveel mezen en vinken en spreven als de struik maar houden kon. En ze kwinkeleerden diepjes die hij probeerde na te spelen. Maar de jongen was niet heel bedreven in de kunst. Hij blies zo vals dat de veren bij al zijn kleine leermeesters te bergen rezen. En dat ze van vanhoop schreeuwen en vladdden. De jongen lachte zo hartelijk om hun opgewondenheid dat hij zijn vluit niet vallen. Hij begon weer van voor en af aan en het ging even slecht. En alle vogeltjes jammerden. Vandaag speel je slechter dan gewonelijk duimelot. Je vluit niet één zuiverend toon. Waar zijn toch je gedachte duimelot? Ze zijn ergens anders, zei de jongen. En dat was waar. Hij zat er aan te denken hoe lang hij nog bij de wilde gansen zou mogen blijven. En of hij misschien al deze dag naar huis zou worden gestuurd. Op eens gooide de jongen de vluit weg en sprong uit de struik op de grond. Hij zag akka en alle gansen op zich toekomen in een langer rij. Zij liepen zo geweldig langzaam en plechtig dat de jongen dadelijk meende te begrijpen dat hij nu zou te weten komen wat ze met hem voor hadden. Toen ze eindelijk stil stonden, zei akka. Je hebt alle reden gehad je over mij te verbazen duimelot omdat ik je er niet eens voor bedankt heb dat je me uit het klauwen van smeren de vos redde. Maar ik dank liever met daden dan met woorden. En nu geloof ik duimelot dat het me gelukt is je een grote dienst te bewijzen. Ik heb een boodschap gestuurd aan de kabouter die heeft betoverd. In het begin wou er niet van horen om je weer beter te maken maar ik heb hem de ene boodschap naar de andere gestuurd en hem laten zeggen hoe goed je je bij ons gedragen hebt. Hij laat je nu goed in en zeggen dat je zodra je weer thuis komt weer een mens mag worden. Maar stel je nu voor even blij als de jongen geweest was toen de wilde grans begon te spreken even bedroefd was hij toen ze uitgesproken had. Hij zei geen woord maar keerde zich om en begon te schrijven.  Wat in de wereld is dat nu? Zij akka. Het lijkt wel of je meer van me hebt verwacht dan ik je nu aanbiedt. Maar de jongen dacht aan zorgeloze dagen en vrolijke grapjes aan avonturen en vrijheid en tochten hoog boven de aarde die hem mislopen zou. En hij herhaalde hard op van droefheid. Ik geef hem niet om of ik een mens word, zei hij. Ik wil met u mee naar Lapland. Ik moet je wat zeggen, zei akka. Die kabouter is heel licht geraakt en ik ben bang dat als je nu zijn aandacht niet aaneemt het je moeilijk vallen zal er hem later weer toe te bewegen een mens van je te maken. Dat was nu vreemd van de jongen. Zolang hij had geleefd, had hij van niemand gehouden. Hij hield niet van zijn vader of moeder, niet van de meester, niet van zijn kameraden, niet van de jongens in de buurt. Alles wat die wilden, dat hij doen zou, spelen of werken, had hij altijd vervelend gevonden. Daarom was er nu niemand die hij miste of naar wie hij verlangde. De enige met wie hij het wel had kunnen vinden was Asa. Het ganzen hoedstertje en kleine mats. Een paar kinderen die net als hij ganzen hoedden, maar echt van en houden deed hij ook niet. Nee, helemaal niet. Ik wil geen mens worden, snikt de jongen. Ik wil met u mee naar Lapland. Daarom ben ik een hele week zoet geweest. Ik wil je niet beletten met ons mee te gaan zei akka, zover je maar wilt. Maar denk er nu nog eens over of je niet liever naar huis wilt. Je kunt er later zo'n spijt van hebben. Nee, zei de jongen. Er is niets om spijt van te hebben. Ik heb het nooit zo prettig gehad als hierbij u. Nu, dan zullen we doen wat je wilt, zei akka. Dank u, zei de jongen. En voelde zich zo gelukkig dat hij schrijde en weende van blijdschap, zoals hij eerst van verdriet had geschrijd. Het einde van hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in vertaling van Margareta Meibom.  Hoofdstuk 4, het huis glimmingen. Zwarte en grijze ratten. In het zuidoosten van Skane, niet ver van de zee, ligt een oud kasteel dat het huis glimmingen heet. Dat bestaat uit E enkelhoog, groot en sterk stenen gebouw, dat meile ver over het vlakke veld te zien is. Het is maar drie verdiepingen hoog, maar het is zo geweldig groot dat een gewone huis dat op hetzelfde landgoed staat en uitziet als een stukje kinderspeelgoed. Het grote steenhuis heeft zulke zware buiten- en binnenmuren- en dakgewelven dat er van binnen niet veel plaats is voor iets anders dan die dikke muren. De trappen zijn smal. De portale klein en er zijn maar weinig kamers. Opdat de muren goed sterk zouden blijven, zijn er maar enkele vensters in de bovenste verdiepingen en in de benedenste helemaal geen. Daar zijn maar smallen lichtgaatjes. In de oude oorlogstijden waren de mensen even blij als ze zich in zo'n sterk en gewelde huis konden opsluiten als we nu zijn wanneer we in de barkoude winter in een pels kunnen kruipen. Maar toen de goede vredestijd kwam, wilden ze niet meer in de donkere koude steenekamers van het oude kasteel wonen. Ze hebben al lang het grote huis glimmingen verlaten en zijn naar woningen verhuisd die zo zijn ingericht dat licht en lucht er binnen kunnen komen. In de tijd dat Niels Holgersen met de wilde gansen rond sfeerf waren er dus geen mensen in het huis glimmingen, maar daarom waren er toch inwoners genoeg. Op het dak woonde iedere zomer een paar ooyvaars in een groot nest. Op de zolder leefden een paar katuilen, in de verborgend gangen hing een vleermuizen. In de haart in de keuken woonde een oude kat en beneden in de kelder waren enige hondenden van het oude geslacht zwarte ratten. Ratten waren juist niet gezien bij de andere dieren, maar de zwarte ratten op het huis glimmingen maakte daar een uitzondering op. Er werd altijd met achting over hen gesproken omdat zij zodappen waren geweest in de strijd met hun vijanden en omdat ze zo flink waren geweest onder de grote ongelukken die over een volk waren gekomen. Zij behoorden namelijk tot een rattenvolk dat eens talrijk en machtig was geweest, maar nu langzame hand uitstief. Jarenlang hadden de zwarte ratten skane en het gehele land in bezit gehad.  Zij waren in iedere kelder, op iedere zolder, in schuren en op dorsvloeren, in provisiekamers en bakkerijen, in koe- en paardestallen, in kerken en kastelen, in branderijen en molens, in alle gebouwen door mensen opgetrokken. Maar nu waren ze bijna overal uit verdreven en bijna uitgeroed. Alleen nog op een of andere ouderwetse eenzame hoeven kon men er enkele ontmoeten en nergens vond mensen in zo grote getalen als op het huis glimmingen. Als een dierenvolk uitsterft, hebben meestal de mensen daar schuld aan, maar dat was nu niet het geval. Wel hadden de mensen met de zwarte ratten gestreden, maar zij hadden hun geen noemend zwaarde schade kunnen doen. Zij, die ze overvonden hadden, behoorden tot een volk van hun eigen stam, de Grijzeratten genaamd. Die Grijzeratten hadden niet, zoals de zwarte ratten, sinds oeroude tijden het land bewoond. Ze stamden af van een paar arme landverhuizers, die zowat een honderd jaar geleden in Malmeu aan land kwamen met een boot uit Lubeck. Het waren daklozen uitgehonger de stumpers, die in de haven zelf hun verblijf hielden tussen de steges rondzommen en het afvalaten, dat in het water werd geworpen. Ze waagden zich nooit in de stad, die aan de zwarte ratten toe behoorde. Maar zo langzamerhand, toen de Grijzeratten in aantal toenamen, werden ze moediger, om te beginnen betrokken ze een paar verlaten en onbewonbaar verklaarden oude huizen die de zwarte ratten hadden verlaten. Ze zochten hun voedsel in de grootstenen en op de mest hopen en namen voor lief alle rommel, die de zwarte ratten niet meer wilde hebben. Ze waren standvastig, met weinig tevreden en onvervaard en in weinig jaren waren ze zo machtig dat ze zich voornamen de zwarte ratten uit Malmeu te verjagen. Ze namen hun zolders, kelders en magazijnen af, hongerden ze uit of beten ze dood, want ze waren in het geheel niet bang voor de strijd. En toen Malmeu was ingenomen, trokken ze voort in kleine en grote troepen om het gehele land te veroveren. Het is bijna onbegrijpelijk waarom de zwarte ratten zich niet bij elkaar voegden en een grote gezamenlijke veldtocht op tau zetten om de Grijzeratten te vernietigen, toen er nog maar weinig waren. Maar de zwarte waren zeker zo overtuigd van hun mag dat ze niet konden geloven dat het mogelijk was die te verliezen.  Ze leefden stil op hun bezittingen en intussen namen de Grijzeratten hun het ene landgoed naar het andere, het ene dorp naar het andere, de ene stad naar de andere af. Ze werden uitgehongerd, verdrooin uitgeroed. In Skana hadden ze zich nergens kunnen staan te houden dan op het huis Glimmingen. Het oude steenhuis had zulke vaste muren en er waren zo weinig ratten gangen, daardoorheen dat het de zwarte ratten gelukt was het te behouden en de Grijzeratten te beletten er binnen te dringen, jaar in, jaar uit. Nacht na nacht was er oordeel gevoerd met aanvallen en verdediging, maar de zwarte ratten hielden trouw de wacht en vochten met de grootste doodsverachting en dankzij dat de heerlijke oude huis hadden ze nog altijd overvonden. Het moet gezegd worden dat zolang de zwarte ratten de macht in handen hadden ze door alle andere levende wezens even erg verafsgoed werden als de Grijzeratten nu en met recht. Ze hadden armen gefederde gevangenen overvallen en hen gepijnigd. Ze hadden zich aan lijken tegoed gedaan. Ze hadden de laatste rapen uit de kelders der armen gestolen, de poten van slapende gansen afgebeten, eieren en kleine donzige kuikentjes van de kippen weggerooft en duizenden misdaden begaan. Maar sinds ze in het ongeluk waren geraakt scheen dit alles vergetend te zijn en ieder moest wel de laatste van hun geslacht bewonderen. Zolang al zij het uitgehouden hadden in de strijd tegen hun vijanden, de Grijzeratten die op de plaatsgelimmingen en in de omgeving woonden zette steeds de strijd voort en trachten elke toevallige gelegenheid te gebruiken om zich van het kasteel meester te maken. Men zou menen dat ze dat kleine troepje zwarte ratten het kasteelgelimmingen in vrede hadden kunnen laten houden. Nu ze zelf het hele verdere land gewonnen hadden, maar daar dachten ze niet aan. Ze zeiden gewonelijk dat het een zaak van eer voor hen was. Eens de zwarte ratten te overwinnen, maar zij die de Grijzeratten kenden, wisten wel dat het alleen was omdat de mensen het huisgelimmingen als kormager zijn gebruikten, dat zij geen rust hadden. Voor zij het hadden ingenomen. De olievaar op en morgen werden de wilde gansen die op het ijs in het vondmeer stonden te slapen, vroeger wekt door luid geroep boven in de lucht. Trie rop, trie rop klonk het.  Trie an het, de kraanvogel, laat akka, de wilde gans en haar troep groeten. Morgen zal de grote kraanvogel dans op de Bergkulla plaatsheppen. Akkas trekte dadelijk de kop omhoog en antwoorden dankjewel, veelgoeten, dankjewel, veelgoeten. Daarop vlogen de kraanvogels verder, maar de wilde gansen hoorden ze nog lang terwijl ze voortvlogen. Roepen over ieder veld en iedere bosrijke heuvel. Trie an het, laat u goeten. Morgen heeft de grote kraanvogel dans op de Bergkulla plaats. De wilde gansen waren heel blij met die boodschap. Je treft het, zeiden ze tegen de witte ganserik, dat je mee mocht naar de grote kraanvogel dans. Is het dan zo iets bijzonders, de kraanvogels te zien dansen, vroeg de ganserik. Dat is iets waarvan je zelfs nooit hebt kunnen dromen, antwoorden de wilde gansen. Nu moeten we erover denken, wat we morgen met Duimelot zullen doen, zodat hij geen ongeluk krijgt terwijl wij op de kulla zijn. Zij akka. Duimelot zal hier niet alleen achterblijven, zei de ganserik. Als de kraanvogels niet willen hebben, dat hij en die dansen, blijf ik hierbij hem. Nog nooit is een mens bij de grote dierenvergadering op de kulla geweest, zei akka. En ik durf Duimelot niet mee te nemen. Maar daar kunnen wij vandaag nog wel eens over praten. Nu moeten we allereerst iets te eten zien te krijgen. Akka gaf toen het teken tot vertrekken. Ook toen zocht ze haar wijde ver weg, om de bos. En daalde niet meer voor ze op de moerasse gevelden ten zuiden van het huis glimmingen kwam. Die hele dag zat de jongen aan de kant van een plasje en blies op zijn ritend fluitje. Hij was uit zijn humeur, omdat hij de kraanvogel dans niet zien mocht en kon het niet over zich verkrijgen, een woord tegen de ganserik of een van de anderen te spreken. Het was toch wel hard dat akka hem nog niet vertrouwde, als zijn jongen had afgeslagen een mens te worden. Om met een paar armen wilde gansen rond te trekken, dan kon men toch wel begrijpen dat hij geen lust had hen te verraden. En ze moesten toch ook begrijpen dat als hij zoveel had opgeofferd om met hen mee te mogen, het toch ook hun plicht was hem al het merkwaardige te laten zien wat ze maar konden vinden.  Ik zal hun wel eens zeggen hoe ik er over denk, dacht hij, maar het ene uur na het andere ging voorbij zonder dat hij er toen kwam dat te doen. Het lijkt misschien vreemd, maar de jongen had wezenlijk een soort ontzag voor de oude leidste gans. Hij voelde dat het niet gemakkelijk was zich tegen haar wil te verzetten. Aan de ene zijde van het moerasse geveld waar de wilde gansen graasde lag een brede stenenplaats en nu gebeurden het dat de jongen tegen de avond het hoofd ophief om eindelijk met akka te spreken en dat zijn oog op de plaats viel. Hij deed een uitroep van verbazing en alle gansen keken dadelijk op en begonnen dezelfde kant uit te zien als hij. Op het eerste ogenblik dachten zij en de jonge ook dat alle grijze bakstenen waaruit de vloer van de plaats bestond pootjes hadden gekregen en begonnen te springen, maar al gauw zagen ze dat het een troep ratten was die er overheen liepen. Ze bewogen zich heel snel en sprongen voort. Dicht op elkaar gepakt rij aan rij en er waren zoveel dat ze een lange tijd de hele plaats bedekten. De jongen was altijd bang voor ratten geweest, ook toen hij nog een groot en sterk mens was. En hoe zou hij het dan nu niet zijn? Nu hij zo klein was, dat twee of drie van hen hem al de baas waren. De ene rilling na de andere ging over zijn rug, terwijl hij daar naar hen stond te kijken, maar het was vreemd dat de gansen dezelfde afschuw van de ratten schenen te hebben als hij. Ze spraken niet tegen hen en toen ze voorbij waren, schudden ze zich als of zijn modder op de veren hadden gekregen. Zo veel grijze ratten aan het wandelen, dat is geen goed teken, zei IJski van Fasi Jouren. Nu wou de jongen de gelegenheid waren nemen om akka te zeggen dat hij vond dat ze hem mee moest laten gaan naar de kulla, maar hij werd daar weer in verhinderd. Doordat een grote vogel haastig neerdaalde tussen de gansen.  Als men die vogel zag, zou men kunnen menen dat hij het lichaam, den Hals en de kop van een kleine witte gans had geleend, maar daarbij had hij zich grote zwarte vleugels aangeschaft, hoge rode poten en een lange dikke snavel die te groot was voor de kleine kop en die neertrok, zodat het dier er bekommert en bedroefd uitzag. Akka legde gauw zijn vleugeldeck verend terecht en boven verschillende malen de hals, terwijl zij de ollevaar tegemoet ging. Ze was niet heel verbaasd hem zo vroeg in het voorjaar in Skane te zien, omdat zij wist dat de mannetjes ollevaars gewonelijk vroeg daarheen komen om na te zien of hun nest geen schade geleden had in de winter. Voor de vrouwtjes ollevaars zich de moeite geven over de oostzee te vliegen, maar zij vroeg zich heel verwonderd af wat dit kon betekenen, dat hij haar opzocht, omdat ollevaars het liefst met hun eigen stamgenoten omgaan. Ik hoop niet dat er iets niet in orde is met uw huis, meneer Ermerik, zei Akka. Toen bleek het dat het waar is wat men zegt, dat een ollevaar zelde zijn snavel opend als het niet is om te klagen. Wat nu maakte dat, wat de ollevaar zei, nog treuriger klonk, was dat hij zo moeilijk sprak. Hij stond een hele poos niets te doen dan te klepperen en sprak toen met een heze en zachte stem. Hij beklaagde zich toen over alles en nog wat, het nest. Dat bovenop het dak van het huis glimmingen lag, was helemaal bedorven door de winterstormen en hij kon nu geen eten meer vinden in Skane. De Skanners hadden hem nu bijna al zijn bezittingen afgenomen. Ze legde dijken om zijn nattevelden en bebouden zijn nourassen. Hij was zo'n plan uit dit land weg te gaan en nooit meer weer om te komen. Terwijl de ollevaar zo klaagde kon Akka de wilde gans die nergens vriendelijkheid of bescherming vond, niet laten te denken, als ik het zo goed had als u, meneer Ermerik, zou ik me wel schamen te klagen. U is een vrije, wilde vogel gebleven en toch staat u op zo'n goede voet met de mensen, dat niemand op u zal schieten of een ei uit uw nest nemen. Maar dat hield ze voor zich.  Tegen de ollevaar zei ze alleen dat ze niet geloven kon dat hij van een huis zou weggaan, waar ollevaars hun verblijf hadden gehouden, van de tijd af dat het gebouwd was. Toon volgde ollevaar snel of Akka de grijze ratten had gezien die op weg waren naar het glimmingenhuis en toen Akka antwoorden dat zij dat ongedierte gezien had begon hij te vertellen van de dappere zwarte ratten die jarenlang het kastiel verdedigd hadden. Maar vannacht zal het huis glimmingen in handen van de grijze ratten vallen, zei de ollevaar zuchtend. Waarom juist vannacht meneer Ermerik vroeg Akka ja, omdat bijna alle zwarte ratten vannacht naar Kulla zijn vertrokken, zei de ollevaar. Ze vertrouwden erop dat alle andere dieren daar ook naar toe zouden gaan, maar u ziet wel dat de grijze ratten thuisgebleven zijn en nu verzamelen zij zich om het kasteel binnen te dringen, nu het maar wordt verdedigd door een paar oude stumpers die niet meer mee naar de Kulla konden komen. Zij zullen hun doel wel bereiken, maar ik heb nu zo lang in de buurt van de zwarte ratten gewoond dat ik er geen plezier in heb op dezelfde plaats met hun vijanden te wonen. Nu begreep Akka dat de ollevaar zich zo geergaat had over de handelwijze, de grijze ratten, dat hij haar had opgezocht om er zich over te beklagen, maar op de gewone ollevaars manier had hij stellig niets gedaan om het ongeluk te voorkomen. Heb je een boodschap naar de zwarte ratten gestuurd, meneer Ermerik vroeg zij. Nee, zei de ollevaar, dat zou niet schreven. Voor ze hier terugzij is het kasteel al ingenomen. Daar moet u niet zo vast op rekenen, meneer Ermerik, zei Akka. Ik ken een oude wilde grans die zo'n schurre strik graag zou beletten. Toen Akka dit zij, hiefde ollevaar het hoofd op en zag haar met grote ogen aan. En dat was immers geen wonder, want de oude Akka had geen klauwen en geen scherpe snavel die in de strijd dienst konden doen. En bovendien was zij een dagvogel. En zodra het donker werd, viel ze altijd inslaap. En de ratten volgden juist altijd nachts. Maar Akka was blijkbaar van plan, de zwarte ratten bij te staan. Seriepe, Eiske, Van Vasiouren en beval haar de gransen naar het fond meer te voeren.  En toen de grans bezwaren maakte, zijn ze kort af en op een toon van gezag ik geloof dat het voor ons allen het beste is, dat je doet wat ik zeg. Ik moet naar het grote steenhuis en als jullie meegaan, dan zien natuurlijk de mensen daar ons en schieten ons dood. De enige die ik op deze reis meenemen wil, is Duimelot. Hij kan me van groot nut zijn, want hij heeft goede ogen en kan nachts wakker blijven. De jongen was die dag in een koepengebui. En toen hij hoorde wat Akka zei, rijkte hij zich uit om zo groot te zijn als hij maar kon. En deed een stap vooruit met de handen op de rug en de neus in de lucht, om te zeggen dat hij niet van plan was mee te doen in het gevecht tegen de grijze ratten. Ze moest maar zien andere hulp te krijgen. Maar op hetzelfde ogenblik dat de jongen voor de dag kwam, begon hun leven in de oorjevaart te komen. Tot nu toe had hij op oorjevaartse manier met gebogen hoofd gestaan en de snavel tegen de hals gedrukt gehouden. Maar nu hoorde men een geluid, diep in zijn keel, alsof hij lachte. Bliksem snel stak hij de snavel naar beneden, pakte de jongen en groeide een paar meter de lucht in. Dat kunsttuk herhaalde hij zeven maal. Terwijl de jongen sreden een akkariep, wat doet hij toch, meneer Ermerik? Dat is geen kicker, dat is een mens, meneer Ermerik. Eindelijk zette de oorjevaar, toch de jongen volkomen ongedeerd neer. Toen zei hij tot Akka, ik vlieg nu naar het huis glimmingen terug. Moeder Akka, allen die daar wonen, waren heel angstig toen ik heen ging. U kunt er zeker van zijn dat ze heel blij zullen zijn als ik kunt vertel dat Akka, de wilde gans en duimelot de mensen dwerg komen om hem te redden. Met die woorden strekte de oorjevaar de hals uit, sloeg met de vleugels en vloog weg als een pijl uit een sterke spanneboog. Akka begreep dat hij haar voor de gek hield, maar dat trok ze zich helemaal niet aan. Ze wachten tot de jongen zijn klompjes gevonden had die de oorjevaar van hem had afgeschut. En toen zetten ze hem op haar rug en volgde de oorjevaar.  En de jongen verzette er zich niet tegen en sprak geen woord over dat hij niet mee wilde. Hij was zo boos op de oorjevaar dat hij bijna zat te brissen. Die lelijke, lange ropoot dacht dat hij nergens voordeugde omdat hij klein was. Maar hij zou hem wel tonen wat Niels Holgersen van Westervemmenhoek voor een flinke baas was, waar een oog omdek later stond Akka in het oorjevaarsnest op het huis glimmingen. Het was een prachtige, grote woning. Als onderlaag had het een wiel en daarover lagen verschijndende lagen takkenden zoden. De woning was zo oud dat allerlei struikende plantenwortel hadden geschoten en als de oorjevaarsmoeder zat de broeden had zij niet alleen een heerlijk uitzicht op en over een groot gedeelte van skanen om van te genieten, maar ze had ook wilde rozen en huislook om naar te kijken. De jongen en Akka konden al gauw merken dat hier iets gaande was, dat alles in de war bracht. Op de rand van het oorjevaarsnest zaten twee katuilen, een oude, grijsgestreepte kat en een dozijn, stokouderratten met schevergroeide tanden en lopende ogen. Dat waren nu juist geen dieren die men gewend was vredig bijeen te zien. Geen van hen bewoog zich om Akka aan te zien of om haar welkom te heeten. Ze dachten aan niets anders dan een paar lange grijzelijnen die hier en daar flautte onderscheiden waren op de rotsen, die kaal en naakt waren door de winter. Ze zaten er onafgebroken op te staren, alles waar de ratten zwegen, men kon hen aanzien dat ze diep vanhopig waren en het wel wisten dat ze nog hun eigen leven, nog het kasteel, konden verdedigen. De beide uilen rolden hun grote ogen heen en weer, trokken met de oogleden en spraken met boze scherpe stemmen over de grote vreedheid van de grijzeratten en dat ze om hen uit hun nest weg moesten, want dat ze gehoord hadden dat ze eieren nog donzige jongen sparenden. De ouder gestreepde kat was er van overtuigd dat de grijzeratten haar zouden doodbijten, alsof zoveelen in het kasteel kwamen en zij bromden onophoudelijk op de zwarte ratten. Hoe kon jullie zo dom zijn en je beste soldaten weg laten gaan, zei ze. Hoe kon jullie op de grijzeratten vertrouwen? Het is onbegrijpelijk.  De 12 zwarte ratten antwoorden niet, maar de oude vaar kon niet tegenstaande zijn troefheid, niet laten, gekscherend tegen de katten praten. Wees maar niet bang, mono, huis kat, zei hij. Zie je niet dat moeder Akka en duimenlot hier zijn gekomen om het slot te redden. Gekunt er zeker van zijn dat hun dat gelukt. Nu moet ik gaan slapen. Ik doe dat met een gerust hart. Morgen, als ik wakker wordt, is er stellig geen enkele grijzerat meer in het glimmenden huis. De jonge knip oogde tegen Akka en beduidde haar dat hij de oude vaar op de grond wilde gooien, terwijl die zich reed maakte om te gaan slapen op de buitenste kant van het nest. Met het ene been opgetrokken, maar Akka belette hem dat. Zij zag er in het geheel niet gekwetst uit. Ze zei alleen heel ver genoegd, het zou wel erg zijn als iemand die zo oud is als ik, zich niet uit grote moeilijkheid zou kunnen redden dan deze. Als maar de uileman en de uilevrouw, die de hele nacht wakker kunnen blijven, een paar boodschappen voor mijn rekening willen doen, dan denk ik wel dat alles goed zal gaan. Dat wilde de beide katuilen wel. En Akka vroeg toen de uileman of hij de zwarte ratten die vertrokken waren, weer opzoeken wilden en hun aanraden zo spoedig mogelijk weer thuis te komen. De uilevrouw zond ze naar Flaméa, de toerenuil die in de Domkerk te lund woonde. Met een zo geheimzinnige boodschap, dat Akka haar die alleen, vluisterend durfte toevertrouwen. De rattenvanger. Het liep tegen middendag toen de grijze ratten na lang zoeken een kelderluik vonden dat open stond. Dat zat vrij hoog in een muur, maar de ratten gingen op elkaar schouder staan en het duurde niet lang voor de moedigste onder hen in het luik zat, klaar om in het huis glimmingen binnen te dringen. Buiten de muren van het kasteel waarvoor zoveel van zijn voorvaderen gevallen waren, de grijze rat zat een poosje heel stil in het luik te wachten of hij ook aangevallen werd. De hoofdtroppen van de verdedigers waren nu wel weg, maar hij nam aan dat de zwarte ratten die in het kasteel waren achtergebleven zich niet zonder strijd zouden overgeven. Met een kloppend hart luisterde hij naar het minste gedruis, maar alles bleef doodstil.  Toen vatten de aan de voerder de grijze ratten moed en sprong naar beneden in de koude, donkere kelder. De ene grijze rat na de andere volgde de aanvoerder. Allen waren heel stil en alle verwachten dat de zwarte ratten zich verweerend zouden. Niet voor, er zoveel in de kelder waren binnengedwongen dat er niet meer op de vloer konden staan waagde zij het verder te gaan. Hoewel ze nooit te vorm in het gebouw waren geweest, viel het hun toch niet moeilijk de weg te vinden. Ze ontdekte al gauw de loopgraven in de muur die de zwarte ratten gebruikt hadden om in de bovenste verdiepingen te komen. Maar voor dat ze die smallen steilen trappen opklouten, luisterden, ze weer heel opletten. Ze waren veel onrustiger doordat de zwarte ratten zich op deze manier schel hielden. Dan ze zouden geweest zijn als ze hun in open oorlog tegemoet waren gekomen. Ze konden nauwelijks aan hun geluk geloven toen ze zonder ongelukken in de eerste verdieping waren gekomen. Zodra ze daar binnen slopen, kwam hun de geur van het koren tegemoet tot in grote hopen op de vloer werd bewaard. Maar het was nog de tijd niet om van hun overwinning te genieten. Ze doorzochten eerst met de grootste nauwkeurigheid de donkere kale vertrekken. Ze sprongen op de haart die midden op de vloer stond. In de oude keuken van het kasteel. En ze waren bijna in de put van de binnenkeuken gevallen. Ze sloegen geen enkele van de smallen lichtopeningen over bij hun onderzoek. Maar ze vonden nog steeds geen zwarte ratten toen die verdieping dus geheel en al in hun macht was begonnen ze even voorzichtig de volgende te onderzoeken. Weer moesten ze een moeilijke en gevaarlijke kloutenpartij door de muren ondernemen terwijl ze in ademloze angst verwachten dat de vijand op hun aan zou vliegen. En hoewel de heerlijkste geuren uit de korenhopen verlockend tot hen kwamen, dwongen ze er zich toe met de grootste orde de duurzuilige steunde, bediende kamer van de vroegere knechtste onderzoeken, hun stenen tafel en haart, de diepe vensternissen en het gat in de vloer dat men er vroeger dagen had gemaakt. Om daardoor kookende pek over een binnendringende vijand te kunnen gieten nog steeds bleven de zwarte ratten onzichtbaar. 