Econtrack - Jaap Voeten over maatschappelijk verantwoord innoveren
Mijn onderzoek ging over maatschappelijke verantwoord-innoveren in Vietnam. Dat is ingekaderd geweest in een programma van de NWO. En het komt voort uit mijn werk, mijn vroege werk in Vietnam. Ik heb zelf lang in Vietnam gewoond. En ik heb daar bezig gehouden met onderwijsprogramma's voor kleinschalige ondernemers. En in de dorpen waar ik werkde rond Hanoi hadden we veel te maken met armoedebestrijding. Daar kwam ik kleine dorpen tegen, kleinschalige ondernemers. Die zelf nieuwe dingen deden, die zelf het heft in handen namen. En vanuit de ontwikkelijkste economische oogpunt was dat heel erg interessant. En toen ben ik eens gaan kijken van, kun je dat nou innovatie noemen? Hoe past dat in de economische theorie? En zo zijn de onderzoeksvragen ontstaan. En dat is langzaam toegewerkt naar de vraag maatschappelijk verantwoord innoveren. Eigenlijk twee grote zaken zijn er uitgekomen. In eerste instantie heb ik gekeken door middelen van kwalitatieve methode. Hoe je innovatie moet begrijpen in die context. Hoe je moet conceptualiseren. En ik heb daar een meetinstrument uit ontwikkeld. Een kwalitatief meetinstrument en kunnen aantonen dat kleinschalige ondernemers. In clusterverband, inderdaad, innoveren en daarmee hun inkomen verhogen. Dat was een aardige, interessante uitkomst. Maar we moeten het niet allemaal te romantisch schetsen. Want naast die positieve uitkomsten waren er ook veel negatieve uitkomsten. En dan moet je vooral denken aan milieuvervuiling, ongelijke verdeling van de baten. Nou ja, allerlei nieuwe problemen waar we deze wereld mee te maken heeft. Gelder ook in die kleine maatschappijen of in die kleine gemeenschappen. En daar heb ik een model voor ontwikkeld hoe je dan maatschappelijk verantwoord innoveren moet duiden. Dus aan de ene kant van hoe begrijp ik innovatie in die contexten. En de andere kant hoe begrijp je maatschappelijk verantwoord innoveren in die contexten. En belangrijk daarin is dat, dat heb ik niet gedaan op basis van Westerse modellen. Ik ben begonnen met zaken als People Planet Profit, Corporate Social Responsibility. Dat soort concepten heb ik proberen los te laten op die contexten. Maar dat werkte niet in die complexe, informele georganiseerde contexten. En toen ben ik meer gekeken naar hoe maatschappelijke conflicten aan de hand, die veroorzaakt werden door innovatie uitkomsten, hoe die opgelost werden. En daaruit heb ik een model ontwikkeld wat dan maatschappelijk verantwoord innoveren heet.  Kun je er iets meer over vertellen over dat model? Ja, dat model is gebaseerd op een gemeenschap die zelf van het innoveren is geslagen. Daar kunnen bepaalde effecten uit dat innovatie tevoorschijn komen. En hoe gaat de gemeenschap daarmee om? En hoe gaan de innovatoren daarmee om? Daar kunnen ze ene zijds van zeggen van nou, de gemeenschap kan zeggen van die innovatie uitkomsten, vervuiling, dat soort zaken. Die nemen we van lief, want de situatie is niet zoveel verbeterd voor ons. Onze kinderen kunnen naar school, we kunnen een nieuwe brommer kopen, ook belangrijk, dat soort zaken. Of er staat een maatschappelijk conflict, dat de steekholders, de belanghebbenen zeggen van nou, die vervuiling wordt wel erg hinderlijk. En dan is het aan de innovatoren wat die dan doen, zeggen die dan van nou, wij accepteren of wij het nemen verantwoordelijkheid voor die uitkomsten en wij gaan productietechnieken veranderen, producten veranderen. Of hebben we gedragen, ons opportunistisch, en we zeggen van jongens, we zitten in de vrije markt economie, er zijn geen wetten, geen regels, wij kunnen vervuilen wat we willen. En zo kun je dat model, heb ik ontwikkeld uit een aantal cases in Vietnam waar in sommige dorpen, inderdaad innovatoren spontaan verantwoordelijkheid namen en in andere dorpen namen ze dat niet. En juist die contrast, dat heeft me toen aan de denken gezet en het idee gegeven om dat model te ontwikkelen. Heb je nou ook het idee dat we elkaar beleid een andere kant om moeten? Zeker in die context. Ik kan daarover westerse landen niet zoveel zeggen, maar wat je wel vaak ziet, is dat beleidse ideeën vaak gestoeld zijn op westerse benaderingen. En zo'n benadering, als je de maatschappelijk verantwoord innoveren begrijpt of duid, zoals ik het geduid heb, dan passen die macro-benaderingen niet. De macro-benaderingen van beleid zijn daar vaak op, we zijn ontwikkeld van, er is ergens een tekort, een ondernemer heeft weinig geld, weinig training, weinig technische kennis en dan, zeg maar, één op één wordt daar een beleids, een soort statische beleidsmaatregeling op verzonnen. Als je uitgaat van het maatschappelijk procesmodel, dan erken je dat een maatschappij dynamisch is, dat de uitkomsten van maatschappelijk verantwoord innoveren kunnen veranderen, de percepties kunnen veranderen, of daar een conflict uit ontstaat, dat kan ook veranderen. Dus je moet dat beleid, moet je eigenlijk context specifiek hebben en dat moet je dynamisch hebben. 