Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Talking Book | 6/14
Hoogstuk 10, tweede deel, van de Delfse Wonde Roktig. Deze liep je voks opname bood het publieke domein, opname door Anna Simon, de Delfse Wonde Roktig, door ALG-Posbom Toussaint. Hoogstuk 10, tweede deel. In mijn voegeljeugd er iets verpletterd, door de vadervloek, heb ik nooit voorspoed nog geluk gekend. Alles diep mij tegen. Zelfs datgene, wat ieder ander zou ten goede zijn gekomen, hield ten kwaarde uit voor mij. Zelfs het goede dat ik mij voornam te doen, keerde zich tegen mij, en werd nieuwe verlocking tot kwaad, werd mij als schuld aangerekend, overvolgde onheil uit voor mijzelf en andere. Mijn beste bedoelingen lopen averechts uit, en de edelste bewegingen mijn harten eindigen in zonde en misdrijf. En toch, de zoonmijn ermoedig, was niet geboren, om een booswicht te zijn, zoals ik geworden ben. Geloof mij, viel hij zichzelf in de reden, terwijl hij zonder te weten dat hij zo ik steed, op de bank naast daar ik op Jan zet ging, en zijn hoofd op dienstschouder liet rusten. Deze drukte hem de hand, terwijl hij hem met tereheid en zachte weemoed in de ogen zag, eer hij antwoorden. Ik geloof u. Maar zitgen, die vadervloek, verdiend of niet, die vadervloek doet zijn kracht, en druk mij, en vervolgt mij, werwaart zich mij ook wende, als een onzichtbare hand die mij van de goede weg afhoudt, als de engel met het vuur gezwaard, die mij van dat paradijs terugdrijft, zo vaak ik dat zou willen naderen. Met oorlof, mijn vriend, ik duchte dat hier een sombere inbeelding u parten speelt. Mijn moet onzichtig zijn met niet buiten zichzelf te zoeken, wat ons tot afdolen brengt van het goede pad. Wilde hartstochten, ontembare driften, en het verzuim om de zin en lust onder tucht te houden, zijn de kwaarde machten liet hem verder vervoeren. En het is zeer gevaarlijk zichzelf er buiten te stellen, en alles mij te laten aankomen op een bezwering, op een geheim zinnig overmacht, daar men zich niet tegenmint te kunnen verweren. Daaruit volgt een leidelijk overgeven aan het kwaad, dat men dat moeten weerstaan. Denk daar wel over na. Ik ontken niet, hernam jullie aan, na een pauze, dat ik mij aan deze dingen heb schuldig gemaakt, die jij daar opnoemt. Ik zie dat jij een juiste blik hebt geslagen in het menselijk hart, en raad hoe het in het mijne is gesteld.  Maar toch, anderen die geen betere weg zijn gegaan dan ik, wisten ten laatste over een ongeregelde hartstochten te zegenvieren, en hun ging het goed. Anderen die zich wel niet openlijk overgaven aan de wilde uitspattingen die mijn jeugd hebben beflekt, maar toch, list en misdrijf gebruikten als instrumenten om zich te verheffen, zijn tot hun doel gekomen en leven in hun ere en wilde. Waarom moest ik dan juist op deze diep te zinken, zowat niet die bezwering, die veroordeling waren, door een vader over mijn hoofd gebracht, die mij ter verwerping heeft aangewezen? Nee, zo vaak ik tot nadenken gekomen ben over mijzelf, is het mij duidelijk geworden dat ik niet meer anders kan dan tot een ramsalig einde komen, na een leven vol ellende en jammeren. Daar is voor mij geen ontkomen aan. Nee, nee, daarom zou ik mij ook niet beten, al wilde ik naar verbetering van leven staan, het zou maar erger met mij worden. Als dat u ernst is, naar betering van leven te drachten, zou dat niet erger met u worden, dat verzeker ik u, want dan zal God u bijstaan met zijn genade, en zijn liefde is alleen te meten aan zijn almacht. De zegen God is machtigig dan de vloeg eens mensen, zij het ook eens vaders. Maar dat saapt juist bij mij vast, dat God mij niet zegen wil, omdat mijn vader mij heeft gevloekt. Dat is de kwelende gedachte die mij al jaren lang in het hoofd rondwoelt, de worm die mijn leven knaagt en die niet iets weg te nemen. Als ik maar kan zoek ik die weg te wendelen in de bedwelming van drank en zinggenot, in het dolzinnig spel en in het gewoel van het kruisrimoer, dat alles geeft me soeda's voor. Een pose, toch, helaas, altijd komt het weer op, altijd klinkt het bijopnieuw in de oren, als of duizend echos het nabouwen. Gevloekte, gevloekte, gij, Julian, zei de gevloekte. Wat vecht men dan ook het goede van een gevloekte? Het was op schillen kruisende toon dat Julian dit laatste uiten, en hij bracht de beide handen naar het hoofd, als voelde hij daar werkelijk de pijn waarvan hij klaagde. De wonderokter begreep dat het idee fix eerst moet worden geschokt eeg hierop herstel was te denken. Waarom heeft uw vader uw gevloekt? Vroeg hij met zachte meewaarigheid.  Waarom? Dat hangt samen met mijn gantse familiegeschiedenis. Wie gij mij niet kunt of niet mocht vertrouwen? Zo aan iemand dan voorzeker aan u. Zult gij dat alles willen aanhoren? Op uw leeftijd geen nachtrust? Wat dat betreft rustige uren dan juist deze nachtelijke komt er voor ons licht niet meer. Maar ik vrees de afverwatting voor mijn patiënt. Dat ben ik niet meer. Mij schilden niets dan vermoeienis en overspanning. Maar ik zou omgekomen zijn van desperatie en zelfvervoeiing, zo uw hand mij niet had gevat. Hierbij u vindt u voor het eerst wat naar rust gelijkt, en dat doet mij zo goed eens alles uit te spreken. Wel nu, denk dan op niets anders. Zoals gij mij nu ziet, schaam ik me bij kans te zeggen wat toch de waarheid is. Ik ben Edelman, en gesprooten uit in de aanzienlijkste geslachten in de zuidelijke Nederlanden. Mijn moeder was uit Holland herkomstig. Wezen en rijke erfdochter trouwde de baronde Giselle Haag uit het huis van haar vocht La Moraal, Graaf van Egmond. De betrekking, waarin mijn moeder heeft gestaan tot deze vorstselijk heer, heeft te grote invloed geoefend op mijn lot gevallen, dan dat ik er niet van zou spreken. Het kasteel waarop ik geboren ben ligt tussen wavren en duffel in de ontdruk van Brussel. Ik herinner mij nog flauwelijk dat het die tijd druk bezocht werd door Edelen en aanzienlijke heren die er af en aantrokken en waarmee mijn vader zaken scheen te hebben. Tot al op zekere dag de Edelen Egmond zelf, na een korte woordenwisseling met mijn ouders, mij met zich nam naar Brussel, waar ik in zijn huis opgevoed zou worden met zijn kinderen. Later heb ik de reden van deze maatregel begrepen. Mijn moeder behoorde in het heimelijk tot de nieuwe religie en kon niet meer besluiten voor het uiterlijke katholiek te leven. Om haar het denk en leefwijze te verbergen, zou zij verder eenzaam en terugtrokken blijven wonen op haar kasteel, met enige vertrouwde bedienden. Mijn vader daarantegen beklede een ereamt aan het Hofterland voortes en was meest de Brussel waar hij een huis had. Doch zijn huishouding daar had ook haar een mysterie en was niet ingericht op zulke voet dat een jong Edelman er een opvoeding kon ontvangen naar zijn stand. Dat had de Edelen Graaf ingezien, en dat bewog hem zich mij naar aan te trekken.  In zijn huis vond ik alles wat het verdeelde gezin van mijn ouders niet had kunnen schenken, tot de omgang met kinderen van mijn leeftijd toe. Vrolijkheid, gezelligheid, een stoet van pages en jonge Edelieden, die, evenals ik, in die vorstgelijke Hofhouding zich in de wapenhandel en allerlei ritelijke oefeningen moesten bekwamen, en er zich de hoofdse toon, de zeden en manieren van hun stand konden eigen maken. Ik was gelukkig in deze kring. Ik miste er nauwelijks mijn vader, die ik zeer zeldend zag, en dat alleen zeker heimwee naar mijn zachte, bleke moedig, die ik meest had gezien in haar eenzaamheid over haar bijbel heengepogen, en mij met die zielvolle ogen zowel je moedig teder aanstaande. Toch kon zij toen niet raden welk jammerlijk lot haar enige te beurt zouden vallen. Enkele maanden slechts werd het mij veroorloofd, korte uren op het ouderlijk kasteel door te brengen. Maar ik voelde er mij dan eenzaam, gedrukt, vervreemd, en het leven in de woelige Hofhouding van Echtmond wist de spoedig, de sombere indrukken weer uit. Mijn Edelenmeester was voor mij het model van de volmaakte riddig, van de bemiddelijke mens wie ik tot aanbeding toe vereerde, en wie ik lief had, ondanks datgene wat men later zijn gebreken heeft genoemd. Ik kon ze niet in hem zien, en het meeste giefde uit mij dat ik nog te jong was om werkelijkdienst bij hem te doen en hem op zijn krijgstochten of reizen te vergezellen. Intussen deed ik mijn eerste communie met zijn zonen en deelde de lessen der jonge gravinnen in talen, muziek en danskunst. Dat waren gelukkige dagen. Opeens werden ze voor ons allen tegelijk beneveld. De beul van Philips, de hertog van Alba, was in het land gekomen. Mijn meester die hem gerust en vertrouwelijk was tegemoet gegaan, de waarschuwingen niet achtende van zijn beste vrienden. Listig door hem in de strik gelokt, was gevangen genomen, moest terechtstaan voor de bloedraad, en werd openlijk op een schaafvot onthoofd, als waren hij een verrader en misdadiger geweest. Wat wisseling van hoop en vrees, wat angsten en smarten wij overigen, die hem lief hadden, moest u uitstaan, eer die laatste slag ons tot wanhoop bracht, zal ik u niet schetsen, al voel ik nog de pijn, die mij het harder door vleimde, toen we dat nobelen hoofd zag vallen, dat edele bloed zag flieten.  Doong men zo jeugdige knap, als hij toen zijn moest, zulke afgereiselijke schauspel aan te zien, voeg graswinkel met een mengeling van verwondering en deernis. Geen menselijke macht had mij kunnen terughouden, het smartelijkst, maar dierbaarst voorrecht, met hen die hem trouw gebleven waren te deden, en hem nog eens voor het laatst te zien, waren het dan ook op een schafot, waren het dan ook om zijn bloed op te vangen op onze neusdoeken, en zelfs dierbare reliek op onze borst te verbergen. Waren ik toen van troefheid bezweken, het zou grunt des hemels zijn geweest, want van toen aan nam mijn lot een keer, zoals ik wel niet had kunnen wachten. Mijn vader had in de troebelen, die de komst van de hertocht van Albaar vooraf gingen, en, zo mijn zijde, nodig maakten, partij gekozen met het meer een deel daar edelen, in weerkringen hij verkeerde, onder privilégien, te handhaven en religiedwang tegen te staan. Maar, naar ik vermoed, had het zich meer door het voorbeeld van Anderen laten meeslepen dan dat hij het eigen overtuiging was toegetreden. Zo niet, dan miste hij zeker die vastheid en volharding door de prins van Oranje en de overige heren betoond, die liever als ballingen uitweken, dan ten ontijde de partij te verlaten, die op hen rekende. Want hij had zich vogig van de bondgenoten afgewend, toen hij zag dat de gang die de zaken namen, de landvoogd hij smishaagde. Maar al hield hij zich voortaan ter zijde, hij had het verbond meegetekend, en hij wist zich gecompromiteerd in de ogen van de nieuwe landvoogd, niet minder dan Echmond zelf, die hem het treurig voorbeeld had geleverd, hoe weinig, te laat berouw, in de ogen des konings, en in die van dienst handlangig, te betekenen had. Bij het ging Anderen van Vraaklustijd Zieden, zuchte Baron de schrik om het harten, en hij wierp zich in het stof ter diepste vernedering, om de man te verbidden, wiens ijzeren arm hij reeds dreigend over zijn hoofdzag opgeheven. Door welke beloften en betuigingen het hem geluk moet zijn, de zoen te treffen met de hertocht, kon ik wel niet raden, toen ik het bevel kreeg, mijn afscheid te nemen, van de gravin door Jeren, en mijn onverweld naar het kasteel de Gissel te begeven. Dat op ontbod viel mij rauw op het harten.  Wel had er vorstelijke weduwen, sinds de gevarenschap van haar gemauw, haar stoet van dinaren en edelknapen moeten onslaan, om met haar kinderen de wijk te nemen, in een klooster, maar toch, ik. Ik was in dat gezin altijd als een kind des huizes behammeld, en ik meende dat het mijn plicht was, bij de treurende te blijven, en met hen te leiden, in die eerste dagen van die perrouw, waar ze er nog heen trokken. Maar de waardige gravin spoerde mij zelf tot gehoor ze mij aan, en zo begaf ik mij naar het oudelijk slot met een bloedend harte, vastbesloten, éénmaal, als ik de vrije beschikking zou hebben over mijzelf, de dood van mijn meester te vreken op de Spaanse tiram. Terwijl ik, schrijende aan de borstmijn ermoedig, haar verslag deed van het huivering wekkend schouwspel dat ik had bijgewond, kwam de baron zelf, die wij nog te Brussel waanden, ontovervallen. Hij ergerde zich aan mijn droevheid, hij ergerde zich aan mijn rauwgewaad, hij eiste dat ik het ter stond zou verwisselen, met een ander, meer passend aan de eisen van het ogenblik. Mij kwam het vorig dat niets voor mij meer gepast kon zijn dan de rauw die mijn hart vervulde over de geliefde meester, ook in mijn kleding te tonen. Dan, mijn vader, was van een ander gevoel een. Ik moest bereken met dat verleden, omdat hij er zelf mee gebroken had. Mijn getrouwheid stuidte hem, als verwijt van zijn ontrouw, en hij gaf mij te kennen dat ik van nu aan bestemd was, een heer te dealen, die mij niet kon believen, met kinderacht getraanen en zulk rouw misbaar. Versufd van verbazing, vroeg ik, voor wienstdienst, hij mij dan toch bestemde, daar geen Nederlands heer deze rauw zou kunnen afkeuren. Omdat kan zijn, maar hij zult het voorrecht hebben aan het eigen hof van de land volgt, uw opvoeding verder te voldoien. Als wezenloos, bleef ik de baron aanstaren. Ik begreep hem niet. Ik meen dat ik hem misverstond, dat, wat ik geloofde te horen, hem geen ernst kon zijn. Maar het was droeven, onverbiddelijke ernst. Ik was bestemd om bij de hertoch van Alba, bij de beel van mijn meester, als page in dienst te treden.  Terwijl de ganze Nederlandse adel van verontwaardiging gloeide over het geen tegen echtmond en horne was geschiet, trof mijn vader een vergelijk met de verafschuwde hertoch, en bood zijn zoon aan tot geizelaar van zijn trouw. Maar de baron had zich in mij vergist, toen hij meende dat hij over de veertien jaar geknaap kon beschikken naar welgevallen, als waren hij een stroop op, zonder hoofd, nog hard, die mij verzet, zoals mijn wil. Het afgrijselijk schouwspel dat ik de overspannen moed had gehad tot de einde toe aan te staren, had een onuitwisbare indruk bij mij nagelaten, en had mij, als met één schok, gerijpt tot een vastheid van wil, die alles durven trotseren. En in mijn jeugd geovermoed was ik blind voor het gevaar, kende ik geen vrees, en schien buigend mij een laagheid. De vergeefs dreigde mijn vader met de toren van de geduchte landvocht, met de zijnen. Ik hoorde het aan, en had altijd maar één antwoord. Ik haalde de zaktoek tevoorschijn, met het dierbaar bloed van de martelaar doorweekt, en zwoer bij die redelijk, dat ik de hertocht niet dienen kon, zolang dat bloed ongevrokken bleef. Mijn koel geweld tegen mij plegen, mij opsluiten, mij laten verhongeren, maar mijn dwingen, tegen mijn wil, bij de hertochtdiensten doen, dat kon mij niet. Al dreigde de baron mij aan handen en voeten gebonden, naar het paleis van Alba te doen brengen. Ik ontsenoede die dreiging, door de verzekering, dat ik die tiran met mijn ponjaar doorsteken zou, of vergift mengen in zijn beker, zo met het waagde mij in zijn huis te voeren, en mij gelegenheid gaf, zijn persoon te naderen. En mijn vader was zo zeer overtuigd van de vastheid mijn ervoornemens, van mijn roekeloze stoutheid, dat hij het er niet op wagen durfde, mij deze dwing aan te doen. Het spak ook wel vanzelf, daar ik het onderpant moest zijn, van de sparrons getrouwheid, was gewillige volgsamheid van mijn zijden, de noodzakelijke voorwaarden, en die was niet meer te wachten, bij zulke een besviste afkeer als ik toonde. Te vergeefs was mijn moeder verzachtend, en bemiddelend tussen beide getreden. Zelf kon zij het gedrag van de boron niet goedkeuren, en waar zij mij tot gehoorzaamheid vermaandde, was het op zulke toon, die mij wel liet doorzien, dat zij veel meer mijn moed en strand vastigheid bewonderde, dan mijn ongehoorzaamheid afkeurde.  Daarbij, al had zij het kunnen verbergen, ik wist immers, dat zij in deze, niet aan de zijde mijn vaders kon staan. Zij was een vrouw van een zachte, stille geest, waarvan een kluk gemoet, en bereid zelf te leiden voor haar religie, die de Nieuwe Landvoogt zich voorstelde tot het uiterste te vervolgen. Zij ook was een echmond, en voelde diep de smaad en de smarte door de vreemdening haar edelgeslacht aangedaan in haar nobelen bloedverwand. Een echmond, uw moeder is toch niet, magt dat van echmond, heer Hendrik van Kenenburgs ervdochter. Zij heet de machtel van echmond, en naar mijn beide grootvaders werd ik Juliaan Hendrik genoemd. Zou het haar mijn moeder gekend hebben? Zeker heb ik de jongvrouw van echmond gekend, hij nam de grijzaard met levendigheid, maar beiden waren wij toen nog heel jong, en sinds hij naar Brabant trok, om met een vreemde edelman te huurlijken, zag ik haar niet weer. Er was iets in de toon waarop Jacob Jans dit zijde, als wekte deze herinnering zijn er jeugd, ernstige of toevige waarwoordingen bij hem op. Op aarde zult hij haar niet weer zien, spark Juliaan, hen de hand drukkende. Zij is naar Holland uitgeweken, om het te sterven. Het gerucht van haar dood is niet op mij gekomen, haar nam gaswinkel rustig. Maar wil voortgaan met uw mededelingen, en geloof dat de zoon van machtelt, mijn vaderlijke belangstelling inboezend. De enige die mijn hartnekkige wil had kunnen buigen, was juist mijn moeder geweest, zoals hij mij vorgesteld had, wat ik zelf het eerst had moeten bedenken, dat zij, mede, de last zouden dragen van mijn weerbarstigheid. Toch voerden zij dit zwangermiddel niet aan. Zij vergat zichzelfige heel, en hield mij alleen voor, dat ik door mijn vader dus te vertoornen, en te weerstaan, mij voor het leven zijn ongunst op de hals haalde, en dat zij het ergste voor mij vreesde van zijn verbittering.  Maar als sprak zij dus in volle ernst, toch koesterde zij in het geheim de hoop dat de beron zijn enige kind, de erf genaan van zijn rang en voortuin, zou dus paren, en zich liever, op een of andere wijze, bij de hertog zou zoeken te verontschuldigen, dan mij tot het uiterste te drijven, terwijl ik bleef volhouden, dat ik mij liever het hoofd voor de voeten liet leggen, zoals men mijn meester had gedaan, dan de hand te kussen van zijn beul. Helaas, mijn vader had zich verbonden bij de man die, eventjes rander als vreed, geen voorwenzel zou laten gelden, en allermist zou geloven dat het verzet van een knap de ware reden was van zijn aanlaatigheid. De hertog, die zich gehaat wist, hechte er juist aan, in deze tijd de zoon uit één der aanzienlijkste Nederlandse geslachten aan zijn persoon te verbinden. Aan uitstel viel niet te denken, dag en uur, waarop albar rekenen dat zijn gijselaar zou worden voorgesteld, waren bepaald. Ik begrijp mij nu wel, dat de beron overtuigd dat mijn weerstand niet zou zijn te overwinnen, naar een wanhopig redmiddel greep. Hij had zijn zoon beloofd, wel nu, hij zou toch boord houden, al bleef zijn wettige erf genaam en volgszaamheid wijgeren. Machtels van Egmond had hare berekening gemaakt op zijn vadelijk hart, op zijn vadelijke trots, om eenmaal vergiffenis voor mij te verwerven. Ze had zich misrekenend, omdat zij de geheimenissen van het huis te Brussel niet kende, die haar nu ontsluiderd zouden worden. De beronde gijsel had nog een zoon, zes één jaar mijn ouderen, maar die, buiten huwelijk geboren, in de diepste verborgenheid was opgegroeid onder de ogen van zijn grootvader, een doodarme hidalgo, die de val van zijn dochter met niet-altestrenger blik scheen te be zien. Sinds hij het echt verwinded is met de jongvrouw van Egmond, had de beron zich niet verder met deze familie bemoed, dan om hen van tijd tot tijd een handvol goud toe te werpen. Maar het eenzelfige leven dat mijn moeder wel haast begirden te leiden en zijn verplichting om de Brussel een pirater te houden, schijnt hem verlog te hebben om de betrekking met zijn schone spaantse minnares weer aan te knopen. Zij ging door voor zijn huisbestierster en was slim genoeg om niets meer te willen schijnen en alle opspraak te vermijden.  Zij had aan landgenoten van zekere leeftijd bij zich als haar duenne en verder geen bediende dan de oude kamerdinaag van de baron, die in het vertrouwen was. De piqueurs en lakkeien die hem naar het hof van de landvoogdes moesten vergezellen werden elders geherbergt, om het zij niet door over en weerpraten het geheim van de Spaanse huishouding zouden verklappen op het castel de Giselle. Toch werd haar zoon van Donna Marianne nog een afzondering gehouden, tot hij door mijn schuld aan het volle licht werd gebracht en zie daar wat ik mij allermeest heb te verwijten tegen mijn moedig. Ik, haar zoon, was de vreugd en de trots van haar gemaal en het had maar aan mij gestaan om het altijd te blijven en haar al de grieven te sparen die zij later moest ondergaan. Waarom kon ik ook niet buigen? Ik ben immers later wel andere diepte door gegaan. Had ik het niet moeten doen voor haar. Een kniebuiging voor de tiran was dat dan zo moeilijk. Licht waar ik haast in zijn ogen doodschuldig geworden, maar dan waren ik alleen het slachtoffer geweest. De eer mijn vaders bewaard gebleven en het geluk mijn hermoedig niet verwoest. Lilian liet na die weeklacht het hoofd in de hand vallen en bleven ogenblik in smartlijk nadenken verzonken. Er is in de jongheid soms een tereit van conscientie, een kiesheid van gevoel die alleen maar zekere leiding nodig heeft om het iets goedst en grootst te worden. Dat werd ongelukkelijk bij u verzuimt, trooste gaswinkel. Maar toch, waar u een moeder leed door de schuld van de baron, zal zij dat wel niet aan haar zoon geweten hebben. Mij heeft die bijgedachte altijd vervolgd, ziende dat nog bedreigingen nog beloften iets vermochten tegen mijn halstarigheid keren de baron in alle haast naar Brussel terug nadat hij mij in de gevangentoren had opgesloten, met de waarschuwing dat mij nog 24 uren van berat waren toegestaan. Aan de avond van de tweede dag kwam de vertrouwde kamer die naag van de baron mij aanzeggen dat ik geroepen werd om voor mijn vader te verschijnen. Naar zijn vertrek geleid zag ik daar een jong man van mijn leeftijd met zorg gekleed en die een gestalte, inhouding, ingelaad, zo sprekend op mijn geleek dat wij Elkander in verbazing aanstaarden. De baron beval ons Elkander als broeders de hand te rijken en te omarmen.  Toen wij gehoorzaamden sloeg hij ons met de meeste aandacht gaden. De vreemde broedig, van wie ik nooit had gehoord, nog gezien, was iets groter en forserer dan ik en de opslag en kleur van ogen verschilden. Maar overigens was de gelijkenis zoveel komen dat mijn vader geen bezwaar behoeft te maken om zijn ontwerp uit te voeren. Er lag een prachtige pageskledij gereed alles fluweel en zijde, schitterend van goudpordursel en een ponjaard in rood fluwele scheden wat iforen greep en goudsmeewerk versierd een verlockend speeltuig van knap van mijn leeftijd. De baron wees op dit alles en voeg mij, of ik nog willes was, hem te gehoorzamen. Ik kan niet, riep ik, onder tranen en stort er mij aan zijn voeten om hem te verbidden. Hij stoot er mij ruw van zich. De derding was geworpen. Hij had de ongehoorzame zoon met zijn vloek gedreigd en hij zou die bedreiging op het vreeslukt vervullen. Hij schelde zijn kamer die naag. Op zijn wenk trat deze naar mij toe, ontkleden mij en weerp mij een schamel-pelgrimsmantel als boetekleed om de leden. Terwijl ik, leidelijk, maar gloeiend van schaamte en zitterend van smart deze vernederende handeling onderging, viel mijn oog op armand. Ik zag een glimlach om zijn lippen zweven. Zo mijn blikken zwaard waren geweest, had hem in diezelfde oogomblik het harde doorboord. Met zoek een gevoel van haat zag ik hem aan. Mijn vader was opgestaan, had het hoofd afgewend, legte beide handen op mijn schouders en verplichte mij neer te knielen. Zelf sneed hij mij nu de welige haarlocken af en weerp ze mij voor de voeten, stroi de mij as op het hoofd, strekt de opgeheven armen daarover uit en sprak op vaste, door dringende toon, de vervloeking over mij uit in de afgrijselijkse termen. Hemel en aarde, lucht en water, alles werd tegelijk voor mij onbruikbaar gemaakt. Waar ik heen ging, zou mijn vaders vloek en als hemel stoorn mij volgen. De plek die ik betrad zou vervloekt zijn om mij, zo zijn mijn ruste boot. Mijn hart werd als koud in mijn binnenste. Ik had geen traan, geen snik, ik was als versteent. Nu zeid hij niets meer van mij, nog ik voor u, sprak de baron, met die doordringende stem, die mij nog in de oren krijst.  Nu is deze, uw broeder Armon, die mij gewoorzaam en zal, voortaan mijn enige zoon, Julian de Giselle. Reeds had deze de ponjaart in de hand genomen en dit prachtige vest blinken bij de wastoorts op de luchtig. Ik kon niet zeggen, niet eens meeken om mijn barbing. Ik had een gewaarwoording of alles ondig en rondom mij wegsonk. Toen mijn vader had uitgesproken, bleef ik bewusteloos liggen, en toen ik weer tot mijzelf kwam, zat ik in mijn eenzame kerkig. Nooit, al zou ik ook een eeuw lang op deze voor mij vervloekte aarde moeten voortleven, zal bij mij de indruk worden uitgewist van die schrikkelijke uren, waarin ik als ter dood, als ter helle werd gewijd door mijn eigen vader, een naamloos gevoel van haat tegen die broeder die met zo vrede welust in mijn plaatstrad maakte zich van mij meestig. Als met eigen hand had mijn vader mij aangewezen om een kaan te zijn. En toch, toch gevoelde ik het juist in die uren dat ik die vader die mij zo onmenselijk strafte, lief had gehad, met een tearheid die mij nu de zilver scheurde. Want ik kon hem niet meer om vergiffenis vragen, al waren daarmee alles nog te herwinnen geweest. Een ijzige koude deed mij rillen, en toch was het mij over iets op mijn hoofd branden, het merk teken van de vadervloek. Seuf, en als verstond, zat ik voor mij heen te staren. Eerst, te midden nacht, toen mijn moeder bij mij kwam, werp ik mij met een kreet van wilde wanhoop in haar armen en vond er verlichting der traanen aan haar borst. Wat het haar ook had gekost, mijn moeder had moeten toestemmen in alles wat de baron over mij had besloten. Zelfs in die verwisseling, waardoor Arman in mijn plaatstrad, om mijn leven te redden, om mij te veiligen althans voor het lot dat mij aanvankelijk was toegedacht, levenslange opsluiting in een kloosterkerker. Nu ik voor de baron niets meer was dan een hindernis, moest die tot elke prijs uit de weg worden geruimd. In de angst haar harten voor hetgeen mij van hem te wachten stond, had mijn moeder haar woord gegeven dat zij mij verre weg zou zenden in het diepste geheim, en dat nog zij, nog ik, zouden optreden om het gevaarlijk bedroogte ontmaskeren. Zij kon in alle gerustheid die beloofde doen.  Het waren vadermoord geweest, zo ik niet zwijgend het harde vondels had gedragen, en al grueelde de vrakles tegen Arman ook in mijn borst. Hij was veilig, achter het schild van de baron, dat hem dekte. Mijn moeder zelfe was zo getroffen geweest door de gelijkenis van Arman op mij, toen hij in het zielijk pazersgewaad bij haar binnentrad, aan de hand van haar gemaal, dat zij een kreet had geslaakt van smartelijke verrassing, waanende dat ik bezweken was voor de verlocking, en nu de lieverij van de tiran had aanvaard. Toen zij de vergissing ontdekte, had de Bastard de vermetelheid zich aan haar voeten te werpen, om haar te smeken, zijn een moeder te willen zijn. Ik zal de zoon van de baron nooit als een bedrieger aan de openelijke verachting prijsgeven. Ik zal zwijgend toezien, bij het onrecht dat het tegen mijn kind wordt gepleegd. Maar, meer dan dit moet er nooit van mij geveerd worden, was haar antwoord geweest. Dat was dan ook wel genoeg, en alles wat hij voortaan nodig had van haar om zijn rol te spelen. De mijne, mijn zwerstocht als gevlukte banneling, ving aan reeds in die eigen nacht. Door een getrouwen dinaver en geloofsverwand mij naar moeder begeleid, in boerenkledij vermoed, verlieed ik in het diepste geheim met ouderlijk slot. De barones had al wat zij in geld en klein noder je in konden missen aan de goede Johan toevertrout voor de reis. Zij help mij brieven van aanbeveling meegegeven aan sommige haar vrienden en verwanten in Holland met welke zij nog in goede verstandhouding was gebleven. Vooral rikken ze in deze op de graaf van Cullenborg. Zij hoopte dat ik op tientkasteel voorlopig een veilige schuilplaats zou kunnen vinden en dat hij mij later de weg zou banen om als vaandrug bij het Vrijheidsleger van de Prins te worden aangesteld. En had ik deze aanwijzing kunnen volgen en met de trouwe Johan Cullenborg kunnen bereiken. Zeker zou mijn lot en leven een gans andere loop hebben genomen. Maar dat spreekt vanzelf. Dat mocht niet zijn. Al de voorzorgen in haar trouwe en tere moedig was niet machtig de uitwerking van de vadervloek te weeren die mijn hoofd moest treffen. Eer bij de Gelderse grenzen waren genaderd werden we overvallen door een bende Spaanse soldaten die stropend te pattenland afliep.  De trouwe Johan weer stond te woestelingen zo lang mogelijk op dat ik zou kunnen ontkomen en mijn leven redden. Nu, dat bracht ik er dan ook af. Maar niets dan dat. Het paard van Johan waarop het valis was vastgebonden dat mijn gantse voortuin inhield werd buitgemaakt door de roofbende ondanks zijn wanhopige weerstand. Ik juoch voort met het mijne toch reeds had een landstekerd in de zijde getroffen en ik bacht dat er geen half uur verder mee of het viel dood onder mij neer. Mijn boerenpak en enige kleinode in mijn ermoedig tussen mijn kleren verborgen was nu al wat mijn resten. Zelfs de kostbare brieven die mijn geloof moesten geven bij hen aan wie ik mij zou wenden als Juliaan van Egmond een neef van de baronden Giselle waren zo vuldig als één pakket in het valis neergelegd. En al had ik ze ook gehad waartoe konden ze mij nog udienen. Het stond niet meer in mijn macht de weg naar Cullumborg te nemen. Ik moest op goed geluk afvoortgaan al heel blij zo een herdersknaap mij de weg wees over de Noord-Brabantse hei om het Spaanse krijgsvolk te vermijden. Er was een boer mij voor enige uren rust te gunnen op zijn hoeven. Toch bereikte ik eindelijk de Duitse bodem na veel kommig en ellende te hebben doorgestaan. Maar niet wetende werwaarts mij te wenden om het hoofdkwartier van de Prins van Oranje te bereiken wien ik mij voorstelde als reeds aan het hoofd van een leegig om het vaderland tegen Alba te helpen te komen en verplicht mijn kleinoodie te verkopen trok ik de eerste stad de beste binnen in de hoop dat ik hier wel voortgeholpen zou worden en alles te weten zou komen wat mij nodig was. In mijn onbekendheid met de wereld en de mensen reken ik erop dat mijn jongheid mededogen zou wecken en dat de Nederlandse vluchteling vrienden en beschermers zou vinden zodat hij maar over de grenzen was. De kastelijn bij wie ik Herberg wilde nemen ontnam mijn reester stond die waan op de vreedste wijze. Hij moest eerst door het vertonen van een juwede ring tot inschikkelijkheid worden bewogen en daar ik hem in mijn naïef vertrouwen raad vroeg hoe ik op de beste wijze dat Syra tot geld kom maken.  Drong hij mij die af voor een spotprijs onder bedreiging van mij aan de justitie in handen te leveren. Een boerenknaap die er zo armelijk en havenloos uitzag en het bezit was van zulke kostbaarheden kon daar niet aangekomen zijn op eerlijke wijze meende hij. En daar ik nog vrij geleide nog paspoort bij mij had en zelfs niet gerechtigd was de waarheid te zeggen omtremp hem persoon en verwandschap moest ik niet zo zeer duchten dan aangeklaagd te worden en een onderzoek door te staan van een schout of antman. Ik trof dus een vergelijk met de inhalige Herberg hier die mijn enige dag een huisvesting toestond daar het gerucht ging van zekere krijgstoerrusting en mijn wachten dat ik krijgsvolk door zou trekken bestemd voor het leger van de prins. Werkelijk nam een werf officier met enige manschap voor een paar dagen intrek in deze taveren. Ik wist niet speters met mijzelf te doen dat mij bij dit volk te laten aannemen. Hoewel groot voor mijn leeftijd was ik nog fors, nog sterk en zag haar bleek en vermagert uit naar de doorgestane vermoeienissen. Ik werd dus als bij gratie aangenomen zonder handgeld. Maar ik was toch tevreden overtuigd dat ik wel spoedig onder de hoede zouden geraken van de prins of eenzijner krijgsoversten en dat ik voor mijn vaderland en tegen Alba en de Spaniarden zou mogen strijden. Er duwde heel lang in het zoverkwam. Ik was onder het ergste soort van volk geraakt. Overlopers uit alle landen van alle partijen die geen hard hadden voor de zaak welke zij verbonden waren te dienen, die alleen maar vlanden op buit en op de voldoening hun er lage lusten, ellendige huurlingen die met mijn geestdrift de spot dreven en die de aankomende knap maar al te spoedig tot getuigen tot deelgenoot maakten van hun afschuwelijke leefwijze. De zoon van machtel van Echmond die met zijn vorstelijke nichten op gelijke voet had verkeerd was nu de gelijke geworden van woestesoldeniers en zwerf met hen om in Duitsland tot ze de plaats hadden bereikt waar de algemene monstering zou gehouden worden. Al had ik mij van hen kunnen losmaken ik zou het toch niet meer hebben gewuld.  Maar waar toe? Wat had ik beters kunnen aanvangen? In het begin dat is waar walgte ik van hun uitspaddingen schoon ik er in deel de uitfalse schaamte om niet als een lafbeik uitgejouw te worden bovenal om mij zelf te bedwelmen en te vergeten wat achter mij lag. Later was ik vergeten wat ik plagde zijn en deed mijn best om mij dat niet meer te herinneren. Toen ik eindelijk in een gelegenheid werd gesteld om een beter en meer geregeld leven aan te vangen was de plooi gezet en was het op behoefte geworden wat mij vroeger van afgeerde het reelen. In het dus genoemde maasleger van de prins aangekomen zou ik onder een troep die met de algemene naam Duitse voetknechten werd gestempeld zijn verscholen gebleven daar ik reeds tevrij moedigheid miste om mij als edeman aan te melden bij wie ook zo niet één daar hop lieden door ik weet niet wat in mijn voorkomen getroffen mij had toegesproken en mij later in een gemeenschermonderhoud dat deel mijn geschiedenis had ontlokt wat ik mocht prijsgeven. Hij is het andere. Mijn moedig, ongerust dat er maanden bij maanden verliepen zonder dat zij iets van mij of Johan hoorde had aan haar neef van Kenenburg geschreven die zich met een compagnie van honderd arke beseers bij de prins had gevoegd. Dit schrijven was tot hem gekomen en hij was een nobel man die zich het lot van zijn jeugdge neef aantrak. Ik werd als vaandrige plaat bij zijn vendel en een oog sluitend voor mijn gebreken wist hij mijn eersucht en mijn geestrift weer op te wekken gaf mij de gelegenheid met de onderscheiden en wist mij te vervorderen tot zijn luitenand. Maar het was voorbeschikt dat ik geen geluk zou hebben. Deze vriend en beschermer wiens leidingreed aanving mij ten goede te brengen, sneeuwelde op een mislukte krijgstocht en ik, die mijn leven had willen stellen voor het zijnen, bleef als verweestachtig en weer aan mijzelf overgelaten voelde ik opnieuw de vloek mijn vaders op het hoofd branden en voor die snaerpende pijn ken ik geen remedie dan de roest der zinnen waarin ik mij bedwelde. Eerst als ik de helft van de nacht met haar stochterlijk spelen en drinken doorbracht, kon ik de andere helft slapen.  Zo niet, dan spookt een allerlei schrikbeelden om mij rond en het leiden van de nacht verekte zich in zulke matheid dat ik alle energie miste om mijn volk onder orde en tug te houden, tenzij ik mij verhitte door de drank. Nu was ik onder de macht geraakt van een hopman die van lage geboorte zich reeds geergerd had aan mijn snelle bevordering en zonder verschoning was voor mijn fouten, ja, die mij tot fout maakte wat mij mogelijk door een overhoofd van minderkwaarde gezintheid als ijver zou zijn toegerekend. Was ik achterloos bij de gewone gang van zaken zo vaak een gevaar te trotseren moed de tonen viel wist ik van geen aarzelen was ik onder de eersten en vuurigsten maar de hopman noemde mij moed over moed en verweed mij die als vergrijp tegen de krijgstucht. Eén die er vergrijpen werd met vernedering en terugzetting gestraft. Ik was niet in de stemming om leidelijk te dragen het ging mij vreed onrecht toescheen. Ik kwam in verzet ik daagte mijn overste uit ik versloeg hem. Na de krijgswet had ik de dood verdiend. Door tussenkomst mijn ermoedig werd mijn gratie verleend maar met het kaansmerk op het voorhoofd uit het vaandel gejaagd voelde ik mij opnieuw met gewissheid meer dan ooit de gevloekte de ellendige en was op mijn zekerheid dat ik niet meer anders kon dan tot verderf geraken. Ook leefde ik van toen aan niet meer anders dan voor het genot van het ogenblik voor de voldoening mij naar lusten en tochten hoe die voldoening dan ook mocht zijn verkregen. Wat zal ik u meer zeggen? Mijn verdere lot gevallen hoe afwisselend ook zijn niet geweest dan de voortzetting van het schrikkelijk begin. Ik zal al u niet verder mee vermoeien. Gij weet nu waarom mijn vader mij heeft gevloekt wat mijn moeder heeft toen leiden en waarom ik niet gerecht het ben deel te hebben aan de zegen gods. En Julian verborgen het gebogen hoofd in de handen met een doffe zucht.  Einde van hoofdstuk 10 Tweede deel Hoogstuk 10 derde deel van De Delse Wonde Rachtig Deze liep in vochtopname boord de publieke domijn opname door Anna Simon De Delse Wonde Rachtig door ALG Bosbom Tusa Hoogstuk 10 derde deel Niemand is daartoe gerechtigd antwoorden graswinkel ook niet de beste onder ons want er is geen sterveling geen enkele die niet tegen God heeft gezondigd en zijn liefde heeft verbeurd. Maar God is genadig over allen die zich zonder eens bekennen en zijn genade is voor ons allen genoeg. Zo u hart u veroordeelt wees getroost wees gerust God is meer dan uw hart en hij wil u aanzien in zijn zoon die volkomen gehoorzaam is geweest aan zijn vader tot het dood ja tot het dood des cruises en die alles heeft volbracht voor u voor mij voor allen Hij heeft er vloek der zonde voor ons gedragen voor ons weggedaan ook de vader vloek wees er zeker van wedstrijd u niet in vertwijfeling van uw verlosser wegwend maar geloofig u door zijn en redden de hand laat vatten. Kunt? Wilde gedat? Ik kan niet hernam jullie aan met een doven gehoofd schudden. 