Andersens Sproken en vertellingen | Hans Christian Andersen | Myths, Legends & Fairy Tales | 3/9
De Droom van de Oude Eik uit Andersens Sproken en Vertellingen Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Tauwaki Andersens Sproken en Vertellingen Door Hans Christian Andersen Na verteld door Simon Jacob Andriessen De Droom van de Oude Eik In het bos, hoog op de steile oever vlak bij de zeekwust, stond een heel oude eik. Hij was 365 jaar en oud. Maar die lange tijd was voor de boom niet meer dan even zoveel dagen voor ons mensen zijn. Wij waken overdag, slapensnachts en hebben dan onze dromen. Met de boom gaat het anders. Hij is drie jaar getijden achtereen wakker. Eerst tegen de winter komt zijn slaap. De winter is zijn rust tijd. Is zijn nacht na de lange dag. Die lente, zomer en herfst heet. Op menige warme zomerdag had het haft dat kleine schepzotje om zijn kroon heen gedanst. Hij leeft, gezweeft en zich gelukkig gevoeld. En ruste een ogenblik in stille gluk zaligheid op één der grote frisse eikeblaren uit. Dan zei de boom altijd. Arme kleine, slechts een enkele dag duurt uw gehele leven. Wat is dat kort? Het is toch treurig? Treurig? Wat bedoelt je daarmee vroeg het haft dan altijd? Om mij heen is het immer zo helder, zo warm en zo schoon. Dat maakt me vrolijk. Maar slechts één dag, dan is alles uit. Uit, herhaalde het haft. Wat is uit? Zijt jij ook uit? Nee, ik leef misschien duizenden van uw dagen. En mijn dag duurt gehele jaargetijden. Dat is zo iets langs, dat je het niet eens kunt uitrekenen. Nee, dat begrijp ik u niet. Gij hebt duizenden van mijn dagen, maar ik heb duizenden van ogenblikken, waarin ik vrolijk en gelukkig kan zijn. Houdt dan al de heerlijkheid deze wereld op als gestervd? Nee, zei de boom, die duurt zeker veel langer, oneindig langer dan ik mij kan voorstellen. Maar dan hebben wij immersieven veel, wij rekenen alleen maar anders. Het haft, dansten en zweefden in de lucht, verheugde zich in zijn kunstige flerkjes, in hun gaas en flueel, verheugde zich in de warme lucht die bezwangerd was met de heerlijke geur van het klaverveld en de rozen, van de vlier in de kampervoelie, van het muskesplantje en de kroezemunt.  De geur was zo sterk dat het haft er bijna doorbedwelmd werd. De dag was lang en schoon, vol vreugde en genot. En als de zon ten ondergang neeg, voelde het haft zich altijd vermoeid van dat vrolijke zweven. De flerkjes wilden het lichaampje niet meer dragen, en zachtjes en langzaam streek het neer op de zachte, golvende grashalm, knikten met het kopje en sleep zacht en welge moed in. Het was de dood. Arm kleinhaft, zei de eik, dat was toch een al te kort leven. En op iedere zomerdag werd dezelfde dans, dezelfde toespraak, hetzelfde antwoord en hetzelfde inslaapen herhaald. En het werd herhaald door geheelige slachten van haften, en allen gevoelden zich gelukkig en evenvrolijk. De eik stond daar wakend op zijn lem te morgen, zijn zomermiddag en zijn herfstavond. Met rasse schreden naderde zijn rust tijd, zijn nacht. De winter was op handen. Reeds zongen de stormen hun goedenacht, goedenacht. Hier viel een blad, daar viel een blad. Wij rukken en schudden, ga slapen, ga slapen. Wij zingen nu in slaap, wij wiegen nu in slaap, maar, niet waar, dat doet goed in de oude takken. Ze kraken daarbij van lauter plezier. Slaap zacht, slaap zacht. Het is uw 365ste nacht. Eigenlijk zei het toch maar een kijkende wereld. Slaap zacht, de wolk strooit sneeuw naar beneden. Ze geeft een dek dat zich warm over uw voet uitspreidt. Slaap zacht en aangename dromen. De eik stond daar van zijn bladeren beroft om ter rust te gaan gedurende de gehele lange winter en menige droom te dromen, altijd iets wat hij zelf beleefd had. Evenals het in de dromen der mensen gaat. De grote boom was ook klein. Ja, een eikel was eenmaal zijn wie geweest. Na menselijke berekening was hij nu alleen zijn vierde eeuw. Hij was de grootste en beste boom uit het bos. Met zijn kroon stak hij ver boven al de andere bomen uit. werd uit zee op een verre afstand gezien en diende de zeliden tot een baken. Hij had er geen vermoeden van dat zoveel ogen hem zochten. Hoog boven in zijn groene kroon bouwde de bosduif haar nest en de koekoek deed zijn geroep daaruit horen en in de herfst wanneer de bladeren eruitzagen als of ze geplettenkoper en plaatjes waren kwamen de trekvogels en rustden daar voordat ze over de zee wegvlogen. Maar tans was het winter.  De boom stond daar ontbladerd en nu kon men goed zien hoe krom en gebogen de takken van de stam uitliepen. Krayen en raven kwamen aanvliegen en zette er zich bij afwisseling op neer en spraken over de slechte tijden die nu begonnen en dat het in de winter heel moeilijk viel voedsel te vinden. Het was omstreeks het heilige kerstfeest. Toen droomde de boom zijn schoonste droom. De boom had blijkbaar een gevoel van de feestelijke tijd. Het was hem als hoorde hij de klokken van alle kerken in de omtrek luiden en daarbij schinnend hem tevens een heerlijke zomerdag te zijn. Zacht en warm. Fris en groen sprijden hij zijn forse kroon uit. De zonnestralen speelden tussen bladen en takken. De lucht was vervuld met de geur van kruiden en bloemen. Bonte kapellen vlogen elkaar achterna. De haften dansten als of alles alleen daarom bestond op dat zij zouden kunnen dansen en pret maken. Alles wat de boom jarenachtereen beleefde had en wat er om hem heen gebeurd was, trok voorbij hem heen als in een plechtige optocht. Hij zag de ridders en de edele vrouwen uit oude tijden te paard met golvende wederbossen op de hoed en een valk op de hand door het bos rijden. De jacht hoorn weer klonk en de honden blaften. Hij zag feandelijke krijgslieden in bonte kleren met blanke wapenen, met spies en helbaard, tenten opslaan en weer afbreken. Het wacht vuur vlamde en men zong en sliep onder de takken van de boom. Hij zag minnende paaren elkaar in stil geluk bij zijn stam in de maneschein ontmoeten en hun namen, de beginletters, in de grouwachtig groene bast snijden. Zieters en harpen waren eenmaal, ja, er lagen vele jaren tussen beide, door reisende, vrolijke klanten aan de takken van de eik opgehangen. Nu gingen zij er weer, nu zongen zij weer met wonderbare tonen. De bosduiven keerden als wilde zij vertellen wat de boom daarbij gevoelde en de koekhoek riep hem toe hoeveel zomer dagen hij nog te leven had. Toen was het hem als stroomde hem een nieuw leven tot diep in de kleinste wortelen en tot in de hoogste takjes, ja, tot in de bladeren. De boom gevoelde dat hij zich daarbij uitrekte. Ja, hij gevoelde het door middel van de wortel hoe er ook onder in de grond leven en warmte was.  Hij voelde zijn kracht toenemen, hij wies al hoger en hoger, de stam schoot omhoog. Er was geen stilstand, hij groeide gedurig meer en meer. De kroon werd voller, sprijde zich uit, verhief zich. En al na dat boom groeide, steeg zijn geluk, zijn zaligend verlangen om gedurig hoger te rijken, zelfs tot aan de schitterende warm zon. Reeds was hij hoog boven de wolken opgeschoten, die als donkere scharen van trekvogels of grote witte zwanen onder hem voorttrokken. Ieder blad van de boom had de gaven des gezichts, als had het ogen om te zien. De sterren werden op de helderen dag zichtbaar, groot en vonkelend, elke daarvan vonkelde als een paar ogen lievelijk en helder. Ze riepen hem bekende, vriendelijke ogen, ogen van kinderen, ogen van minnende paaren, als deze elkaar onder de boom ontmoeten in het geheugen terug. Het was een verwonderlijk zalig ogenblik, zoveel vreugde en blijdschap. En toch gevoelde de boom te midden van deze vreugde en verlangen, een onweerstaanbaar verlangen dat alle andere bomen van het bos daar beneden, alle struiken, alle kruiden en bloemen zich ook met hem mochten kunnen verheffen, op dat ook zij deze glans zouden kunnen zien, deze vreugde smaken. De grote majestueuse ijk was in zijn heerlijkheid niet vollkomengelukkig zonder hen allen groot en klein bij zich te hebben. En dit gevoel trilte door alle takken, alle bladeren, innig en krachtig als door een menselijke borst. De kroon van de boom wiegelde zich heen en weer als ze zocht zij indringend verlangen. Ze staarde achterwaarts. Nu roog de boom de geur van het muskesplantje en alspoedig de nog sterkere geur van de kamperfolie en de viooltjes. Het was hem als hoorde hij de koekoek hem antwoord geven. Ja, door de wolken kwamen de groene toppen van het bos tevoorschijn en onder zich zag de ijk de andere bomen, hoe ze groeiden en zich vrieven. Struiken en kruiden schooten hoog op. Enkele rukten zich met de wortel los en vloogen nog sneller naar boven. De berk was het vluchtst. Aan een witte bliksemstraal gelijk schoot zijn slanke stam al zichsagsgewijzen in de hoogte. De takken golfden als groen gaas om hem heen. Al de gewassen uit het bos, zelfs het bruingepluimde riet groeiden mee. En de vogels volgden en zongen.  En op de halm, die als een lang groenseiden ligt in de lucht vladderde, zat de spring aan en speelde met de vleugel lang zijn scheenbeen. De mijkevers bromden en gonsten. Iedere vogel zong zoals hij gebekt was. Alles was zang en geklank en vreugde tot in de hemel. Maar dat kleine blauwe bloempje bij het water, waar blijft dat? Riep de oude ijk. En het rode klokje en het maar de liefje. Ja, de oude ijk wilden ze alle om zich heen hebben. Wij zijn er, wij zijn er, zong en klonket. Maar het mooie muskensplantje van de vorige zomer en in het vorig jaar was hier toch een menigde mijbloempjes. De witte appelboom die zo mooi bloeide, en al die pracht van het bos jaar in jaar uit, leefde het nu maar, was het nu maar geboren, dan zou het er ook bij hebben kunnen zijn. Wij zijn erbij, wij zijn er, zong en klonket nog hoger. Het was alsof ze vooraan gevlogen waren. O, dat is al te schoon, ongelooflijk schoon, jubelde de oude ijk. Ik heb ze allemaal, klein en groot, niet ene zer vergeten. Hoe is toch al die geluk zaligheid denkbaar? Hoe is ze mogelijk? In de hemel van de eeuw gegot is zij mogelijk en denkbaar, klonket door de lucht. De oude boom die al doorvoortgroeide, gevoelde het hoe zijn wortel zich uit de grond los rukte. Dat gaat goed zo, dat is het allerbeste, zei de boom. Nu houden mij geen banden meer terug. Ik kan u opvliegen naar het allerhoogste licht en de allerhoogste glans. En al mijn lieven zijn bij mij, kleine en grote, allen. Dat was de droom van de oude ijk. En terwijl hij zo droomde, bruiste er een geweldige storm over land en zee heen, op het heilige kerstfeest. De zee stuwde haar golven tegen de kust aan, het kraakte in de boom. Hij werd met de wortel op de grond geworpen, juist op het ogenblik waarop hij droomde, dat zijn wortelen zich van de aarde los rukten. Hij viel. Zijn 365 jaren waren nu als één dag van het hafd. Op de morgen van de eerste kerstdag, toen de zon op ging, was de storm gaan liggen.  Van alle kerktorens klonk feestelijk klokgeluid en uit iedere schoorsteen zelfs uit de kleinste der nederigste hut steeg de rook in blauwe wolken omhoog, evenals van het altaar de rook van het dankoffer bij het feest der druiden. De zee kwam allengst tot bedaren, en aan boord van een groot schip dat gedurende de nacht met het stormachtige weder gekampd en dit gelukkig doorgestaan had, werden nu alle vlaggen als tekender kerstvreugde gehesen. De boom is weg, de oude eik, ontsbakken op de kust, spraken de zelieden. Hij is in deze stormachtige nacht gevallen. Wie zal hem kunnen vervangen? Niemand vermacht dit. Zulke lijkerheden, kort maar wel gemeent, kreeg de boom die op het sneeodek aan de oefen der zee uitgestrekt lag, en over hem heen klonken de zandtonen van het schip af, een lied van de kerstvreugde en van de uiting der menselijke gedachten bij het aanschouwen van de bestering van de albarmhardige. Zingt luid ten hemel, laat klinken uw tonen, het is vervuld, uw vorst zal het lonen. Juist vrolijk over godschena, halleluja, halleluja. Zo klonk het oude gezang, en iedereen aan boord van het schip gevoelde zich op zijn wijze opgeheven door het lied en het gebed. Evenals de oude ijk zich opgeheven gevoelde in zijn laatste schoonste droom in de kerstnacht. Einde van de droom van de oude ijk. Opname door Tauwaki. Zij deugde niet. Uit andersens sproken en vertellingen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bidi. Andersens sproken en vertellingen door Hans Christian Andersen. Na verteld door Simoniak op Andrisen. Zij deugde niet. De burgemeester stond voor zijn open raam. Hij was in zijn overhemd met manchetten en droeg een keurige doek speelt. Hij was zeer glad geschoren, hetgeen hij zelf gedaan had. En toch had hij zich een klein sneetje toegebracht. Maar daarop kleefde een stukje krant. Hoor eens kleine riep hij. Deze kleine was geen ander dan de zoon, de arme wasvrouw, die juist het huis voorbij liep en zijn pet erbiedig afnaam. De klep daarvan was in het midden gebroken. De pet was er geheel op ingericht om in elkaar gerold en in de zak gestoken te worden.  In zijn armoedige, marzindelijke kleren, met zware klompen aan de voeten, stond de knaap daar eerbiedig, als of hij tegenover de koning zelf stond. Je bent een beste jongen, zei de burgemeester. Je bent een beleefde knaap, je moeder is zeker in de rivier aan het wassen. Daar moet je stellig heen brengen, wat je in de zak hebt zitten, wat zit erin? Een halve pintje, zei de knaap, op een vluisterende toon. En vanmorgen heeft zij even veel gekregen, vervolgde de burgemeester. Nee, dat was gister, antwoordde de knaap. Twee halven maken één heel. Zij deug niet, het is trurig met zo'n soort van mensen. Zeg tegen je moeder, dat zij zich moest schamen, en word jij maar geen dronkaart, maar dat wil je wel worden, arm kind. Ga maar heen. En de knaap ging verder. Zijn pet bleef hij in de hand houden, en de wind speelde met zijn blonden lokken. Hij sloeg de hoek de straat om en kwam in het straatje dat naar de rivier liep, waar zijn moeder druk met wassen bezig was. Het water stroomde sterk, want de sluizen van de molen waren open gezet. Het beddelaken dreef met de stroom mee. De wasval had werk om het vast te houden. Het had niet veel geschreeld, of ik was zelf met de stroom mee gesleept, zij zei. Het is goed dat je komt, want ik heb wel een hartsterkling nodig. Zes uren sta ik hier al. Heb je wat voor mij? De knaap haalde de fleste voorschijn en zijn moeder zette haar aan de mond en nam een ferme slok uit. Dat doet goed. Dat verwarmt. Je ziet er geducht bleek uit. Je hebt het zeker koud in je dunne kleren. Het is dan ook herfst. Voef het, is dat water koud. Als ik maar niet ziek word, maar dat zal ik wel niet. Geef mij nog een slok in drinkokens, maar slechts een klein slokje, want je mocht er niet aan wennen, mijn arme goede jongen. En zij ging naar haar zoontje toe terwijl het water haar uit de kleren droop. Ik sta mij hier af te beulen, maar doe het graag, en op dit ogenblik kwam er een oude vrouw aan, die er zeer ermoedig uit zag. Ze was aan haar ene been lam en droeg een lange false lok over haar ene blinde oog.  Het oog moest door die lok bedekt worden, maar ze deed eigenlijk het gebrek nog meer uitkomen. Het was een vriendin van de wasvrouw. De Lammemarta met een lok, noemde de buren haar. Wat ben je daar weer in dat koude water aan het wassen? Je hebt waardelijk wel nodig dat je je een weinig verwarmt en toch maken de boze tongen veel wat ophef van de slokjes die je drinkt. En nu duurde het maar weinige oogemblikken of al de woorden van de burgemeester waren aan de wasvrouw overgebracht, want Marta had alles gehoord. En zij had zich erover geergerd dat hij op zoek een wijze tegen het kind overdien zijn eigen moeder en over de weinige droppeltjes sprak die zij gebruikten. En wel omdat het juist op een dag gebeurde, waarop de burgemeester een groot gast maal gaf, waarbij de wein bij stromen vloeide, fijne weinen en koppige weinen, voegde zij erbij. Maar dat doen men geen drinken, zij deugen wel, maar jij deugt niet. Wel zo, heeft hij met je gesproken, zij de wasvrouw tot haar jongen en haar lippen trilde daarbij. Je hebt een moeder die niet deugt, misschien heeft hij wel gelijk, maar tegen het kind moest hij zoiets niet zeggen. Uit dat huis is er al veel ellende over mij gekomen. Je hebt daar immers gediend, toen de ouders van de burgemeester nog een leven waren in het huis bewonen. Dat is al vele jaren geleden. Je hebt zo'n zout gebruikt en men moet dus wel dorst hebben. En Marta glimlachtte. De burgemeester geeft vandaag een groot gast maal, eigenlijk had het afgezegd moeten worden, maar het werd te laat en het eten was ook al klaar. Ik heb het van de huisknecht gehoord, zo even is er een brief gekomen dat zijn jongste broeder te koop hagen gestorven is. Gestorven liep de wasvrouw uit en werd doodsbleek. Wel, zei Marta. Trek je je dat zo hergaan? Ik kende het hem nog van de tijd toen je daar in huis diende. Je zei dood. Het was zulke goedman. Je woorde niet veel zoals hij gevonden en de tranen bigelden langzaar wangen. O, maar God, het draait me alles voor de ogen. Dat komt omdat ik de fles leeggedonken heb. Dat heb ik niet kunnen verdragen. Ik voel me alles behalve wel. Mijn hemel, je bent werkelijk ziek, zei de andere vrouw.  Het is te hopen dat het maar regauw over zou zijn. Het zal best te wezen dat ik naar huis breng. Maar dat was het dan. Ik zal wel voor de was zorgen. Kom aan, geef mij maar een arm. De jongen kan hier blijven en oppassen totdat ik terug kom. Dan zal ik het overige wel wassen. Dat is immers maar een kleinigheid. En de knieën daar wasvrouw knikten. Ik heb te lang in de koude gestaan en zei dat vanmorgen heb ik droog nog nat over mijn lippen gehad. De koorts brandt mij door de leden. O, maar God, help mij om naar huis te gaan. Mijn arm kind. Zij weende. Ook de knap weende. En als poedig daarop zat hij alleen aan de rivier bij de natte was. De beide vrouwen liepen slechts langzaam voort. De wasvrouw slepend en wachelend. Ze gingen het straatje door en kwamen het huis van de burgemeester voorbij. En vlak daarvoor viel zij op de straatstenen neer. Er verzamelde zich verschrijdende mensen om haar heen. De lame Marta liep in het huis om hulp te roepen. En zijn gasten gingen naar het raam toe. Dat is de wasvrouw zei. Die heeft een beetje te diep in het glaasje gekeken. Zij deug niet. Het is jammer van de aardige jongen die zij heeft. Ik mag dat kereltje inderdaad graag leiden. Maar zijn moeder deug niet. En de wasvrouw kwam weer bij. En men bracht haar in haar armzalige woning waar zij te bed gelegd werd. De goede Marta maakte wat warmbier met boter en suiker klaar. Dit middel dacht zij was het beste. En daarop begaf zij zich naar de rivier. Waste heel slecht, maar noemde het goed. En deed eigenlijk niet anders dan de natte was in de mandoen. Tegen de avond zat zij in het armoedige kamertje bij de wasvrouw. Enige gebakken aardappelen en een lekker vet stuk ham had de keukenmeid van de burgemeester haar voor de zieken gegeven. Daaraan deden Marta en de knap zich te goed. De ziekengenoot van de heerlijke geur. Deze was heel voedzaam beweerden zij. En de knap werd de bed gebracht. In dezelfde bed stevarin zijn moeder lag. Maar hij had zijn plaats aan haar voeten. En dekte zich met een oude deken toe. Met de wasvrouw ging het een weinig beter. Het warme bier had haar versterkt.  En de geur van het heerlijke eten had haar goed gedaan. Hartelijk dank, zei zij tegen Marta. Ik zal je alles eens vertellen als de kleine slaapt. Ik geloof dat hij al in rust is. Wat ziet hij er lief uit, zoals hij daar met gesloten ogen ligt. Hij weet niet hoe het met zijn moeder gesteld is. Godgeven dat hij de knap was, was hij al in rust. Godgeven dat hij dit nummer te weten kwam. Ik diende bij de ouders van de burgemeester. Eens trof het zo dat de jongste der zoons de student thuis kwam. In de tijd was ik nog jong, een joolig meisje, maar eerbaar. Dat mag ik voor het aangesicht God zeggen, zei de wasvrouw. De student was vrolijk en opgeruimd. Iedere droppelbloed aan hem was goed en rechtschapen. Een beter mens is er nooit op aarde geweest. Hij was zoon in huis, ik slechts meid. Maar wij hadden ook al in rust. Doch in alle eerend deugd een kus is toch geen zonde als men elkaar waarlijk lief heeft. En hij zei het tegen zijn moeder wie hij een afgolische liefde toedroeg. En hij was verstandig en liefderrijk. Hij vertrok en staat mij zijn gouden ring aan zijn vinger. En zodra hij het huis uit was, riep mij mijn vrouw mij binnen. Ernstig en toch liefderrijk sprak zij tegen mij, alsof het God zelf was die tegen mij sprak. Zij deed mij de afstand gevoelen die er tussen hem en mij bestond. Nu let hij er slechts op hoe aardig je eruit ziet, maar je schoonheid zou vergaan. Je hebt niet zo'n opvoedinggenoten als hij je staat niet op dezelfde trap van ontwikkeling. En dat is een ongeluk. Ik acht, den armen, zei de zij, bij God staat hij hoger aangeschreven dan menen gerijken. Maar hier op aarde moet men er zich voor wachten in een verkeerd spoor te komen als mijn voorwaarts rijdt. Ik weet dat een braafman, een handwerksman, om je hand gevraagd heeft. Ik bedoel Erik de handschoenmaker. Hij is wedunaar en heeft geen kinderen, denk daar maar eens over na. Ieder woord dat hij sprak sneekt mij als een mes door het hart, maar de vrouw had gelijk. En dat drukte loodswaar op mij. Ik kust haar hand en stort de bitteren taanden en weende nog meer mijn bedweer. Het was een pijnlijke nacht die er nu volgde.  God weet wat ik leed en streed. Op de daar aanvolgende zondag ging ik aan de tafel des heren omdat het mij licht zou worden. Het was als een godlijke beschikking toen ik de kerk uit trat nam Erik mij tegen. En nu bleef er geen twijfel meer in mijn ziel over. Wij pasten voor elkaar wat rang in stand betreft. Ja, hij was zelfs een welgesteld man en ik ging dan ook naar hem toe, geef zijn hand en zei heb je nog zin in mij? Ja, eeuwig en altijd, zei hij. Wil je een meisje nemen dat je acht en eerd maar niet lief heeft, doch, dat kan nog wel komen. Dat zal wel komen, zei hij. En daarop gaven wij elkaar de hand. Ik ging naar huis naar mijn vrouw. De goudering die haar zoon mij gegeven had droeg ik op mijn hart. Ik kon hem overdag niet aan mijn vingers steken, maar deed dit alle avonden voordat ik de bed ging. Ik kustte de ring zodat mijn lippen ervan bloedde. Daarop gaf ik die na mijn vrouw en zei tegen haar dat ik in de volgende week met de handschoenmaker zou gaan trouwen. Toen om helsten en kustte mijn vrouw mij. Zij zei niet dat ik niet deugde, maar de tijd was ik misschien wel beter. Of schoon ik nog niet zoveel ervaring omtrend een lende die er in de wereld bestaat opgedaan had als nu het geval is. Met vrouwendag vierden wij de bruiloft. En in het eerste jaar ging het goed. We hadden een knecht en een leerling en jij Marta diende bij ons. O, gewaard een lieve goede huismoeder zijn Marta. Nimmer zal ik vergeten hoe goed geen nieuw man voor mij geweest zei. Ja, dat waren de tijdste goede jaren toen je bij ons waard. Kinderen hadden we nog niet. De student zag ik niet meer. Maar ja, ik zag hem toch nog eens, maar hij zag mij niet. Hij was hierbij gelegenheid van de begravenis zijn moeder. Ik zag hem bij het graf staan. Hij moedst bleek uit en was diep bedroefd. Maar dat was om zijn moeder. Later toen zijn vader stierf, was hij in vreemde landen en kwam niet weer hier. Hij is nooit getrouwd, dat weet ik. Hij werd advocaat, geloof ik. Mij had hij vergeten.  En al had hij mij ook gezien, dan zou hij mij toch zeker niet herkend hebben. Zoveel leelijker ben ik geworden. En dat is ook wel goed. Zij sprak over de dagen der beproeving en vertelde hoe het ongeluk was om ons barsten. We bezaten, zei zij, 500 daalders. En omdat er de tijd in de straat een huis voor 200 te koop was en het te moeite was al loonen dit af te breken en een nieuw te bouwen, werd het gekocht. De Metselaar en de Timmerman maakten een begroting. En een nieuwe gebouw zou duizend en twintig daalders kosten. Erik had krediet. Het geld leende hij in de hoofdstad, maar de schipper die het zou overbrengen kreegst deze tijd pracht ik mijn lieve jongen die daar slaapt ter wereld. Mijn man kreeg een hevig en langdurige ziekte. Drie vierendeel jaar moest ik hem aan en uitkleden. We gingen gedurigd meer achteruit, we maakten schulden. Alles wat we hadden ging verloren en mijn man stierd eindelijk. Ik heb gewerkt, gestreden en geleden ter wille van mijn kind. Ik ben uit schoonmaken gegaan. Ik heb voor de mensen gewassen, maar ik mag het niet beter krijgen zoals gods wil. Maar hij zal mij wel tot zich nemen en ook mijn zoontje niet verlaten. Daarop viel zij in slaap. Tegen de morgen voelden zij zich verquikt en krachtig genoeg, zoals zij menen, om weer aan het werk te gaan. Zij was weer aan het wassen gegaan. Daar begon zij eenskaps te beven en viel in onmacht. Kamp achtig sloeg zij met de hand in de lucht en deed een enkele stap en viel neer. Haar hoofd lag op het land, maar haar voeten in de rivier. Haar klompen, die ze aangehouden had, in elke daarvan zat een bordje stro, dreven met de stroomweg. Zo vond maar de haar toen zij haar koffie wilde brengen. Ondertussen was er iemand van de burgemeester naar haar huis gezonden met de boodschap dat zij eens dadelijk bij hem moest komen, want dat hij haar iets te zeggen had. Het was te laat. Er werd een chirurgijn gehaald om een adelaatting te doen. De wasvrouw was dood. Doodgedronken, zei de burgemeester. In de brief die hem de tijding van de dood zijn broeders bracht, was de inhoud van het testament meegedeeld.  En daarin stond dat er zeshonderd daalers aan de weduwe van de handschoenmaker waren vermaakt, die vroeger bij zijn ouders gediend had. Zoals men dit het beste vond, moest het geld bij grote of kleinere gedeelte aan haar of aan haar kind uitbetaald worden. Er heeft zo wat een vrijage tussen mijn boer en haar bestaan, zei de burgemeester. Het is goed dat zij maar dood is. De knap krijgt nu alles en ik zal hem bij braven mensen in de kost doen. Er kan een flink handwerksman van hem groeien en op deze woorden schoon god zijn zegen. De burgemeester liet de knap bij zich komen. Beloofde dat hij zich zijn er zou aantrekken en voegde er nog bij hoe gelukkig het was dat zijn moeder maar gestorven was. Zij deugde niet. Men bracht haar naar het kerkhof, naar het kerkhof te herarmen. Marta stroi de zand op het gaf en vante er een klein rozenboompje op. De knap stond naast haar. Mijn lieve moeder, zei hij, terwijl de tranen hem langs de wangen bigelden. Is het dan waar? Deugde zij niet. Ja, zij deugde wel, zei de oude meid en sloeg geblikten hemel. Ik weet het sedert vele jaren en sedert de laatste nacht. Ik zeg je dat zij wel deugde. En god in hemel zei het ook. Laat de wereld dan maar zeggen, zij deugde niet. Einde van zij deugde niet. Opname door Biddy. De herderin en de schoorsteenveger uit Andersens, Sproken en Vertellingen. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als wij williger, ga naar LibriVox.org. Opname door Biddy. Andersens, Sproken en Vertellingen door Hans-Christian Andersen na verteld door Simon Lager. Opname door Biddy. Andersens na verteld door Simon Lager. De herderin en de schoorsteenveger. Heb geweldings een oude houten kast gezien, die helemaal zwart van ouderdom geworden en met uitgesneden krullen en lofwerk versierd was. Zulkeen stond er in een zekere huiskamer. Zij was van een overgrootmoedig geerft en van boven tot beneden met uitgesneden rozen en tulpen bedekt. Daaraan had men de zonnelinkste krullen en uit deze kwamen kleine hertekoppen met horenste voorschijn. Midden op de kast stond een man uitgesneden. Hij was belachelijk om aan te zien en hij grijnste ook, want lachen kon men het niet noemen.  Hij had bokspoten, kleine horens op het hoofd en een lange baard. De kinderen in de kamer noemden hem altijd den bokspoot opper en onderkrijgsbevelhebber. Dat was een lang woord, dat moeilijk uitgespreken was en er zijn er niet vele die deze titel krijgen. Maar hem uitgesneden dat betekende ook nogal wat. Toch was hij er nu immers. Altijd keek hij naar het tafeltje onder de spiegel, want daar stond een bekoorlijke kleine herderin van porcelijn op. Haar schoenen waren verguld. Haar japon was met een rode roos versierd en verder had hij een gouden hoed en een herderstaf. Zij was verwonderlijk schoon. Vlakbij haar stond een kleine schoorsteenveger, zo zwart als hoed, maar overigens ook van porcelijn. Hij was zo rein en fijn als hij maar wezen kon. Dat hij een schoorsteenveger was was immers maar iets dat hij voorstelde. De porcelijnwerker had even goed een prins van hem kunnen maken als hij dit gewild had. Daar stond hij heel aardig met zijn ladder en met zijn gezicht zo wit en rood als dat van een meisje. Dat was eigenlijk een fout, want het had toch wel wat zwart moeten zijn. Hij stond vlakbij de herderin. Zij waren er beide neergezet en daar zijn nu zo dicht bij elkaar stonden, hadden zij zich met elkaar geangageerd. Hij kwam er juist bij elkaar naar. Het waren jonge lieden beide van hetzelfde porcelijn en beide even breekbaar. Dicht bij hen stond nog een figuur. Deze was 3-mal zo groot. Het was een oude Chinese die kon knikken. Hij was ook van porcelijn en zeiden dat hij de grootvader de kleine herderin was, maar dat kon hij niet bewijzen. Hij beweerde dat hij macht over haar had en daarom had hij de bokspoot opper en onderkrijgsbevelhebber toegeknikt. Dan krijg je een man, zeiden oude Chinese, een man die zoals ik bijna geloof van Mahoneyhout is. Hij kan je tot bokspoot, opper en onderkrijgsbevelhebbers vrouw maken. Hij heeft de hele kast vol zilver goed, dat hij in rij mijn laden bewaard. Ik wil de donkere kast niet in, zeiden kleine herderin. Ik heb horen zeggen dat hij daarin wel 11 porcelijnvrouwen heeft zitten. Dan kan jij de 12 te worden, zeiden Chinese. Als het zo draad in de oude kast kraakt moet je bruiloft houden, zo waar als ik een Chinese ben.  En daarop knikte hij met het hoofd en viel in slaap. Maar de kleine herderin weende en keek haar minder de porcelijn schoorsteenveger aan. Ik zou je wel willen verzoeken, zei zij, de weide wereld met mij in te gaan. Je kunnen mij niet blijven. Ik wil alles wat jij wilt, zeiden kleine schoorsteenveger. Laat ons dadelijk gaan. Ik denk wel dat ik je door middel van mijn ambacht maar goed en wel van het tafeltje af waren, antwoorden zij. Ik word niet vrolijk voor dat wij de weide wereld ingegaan zijn. En hij troost haar en wees haar hoe zij haar kleine voet op de uitgesneden hoeken en het vergoelde lofwerk aan de poot van de tafeltje moest neerzetten. Zijn ladder nam hij ook te baat en nu waren zij op de vloer. Maar toen zij naar de oude kast keken, heerste daarin heel wat beweging. Al de uitgesneden herten kwamen met hun koppen tevoorschijn, en hun hal ze om. De oude bokspoot opper en onder krijgsbevelhebber sprong hoog in de lucht en riep de oude Chinese stoel. Daar lopen zij weg, daar lopen zij weg. Nu verschikten zij enigszins en sprong eilings in het kastje van de vensterbank. Hierin lagen drie af vier spelen kaarten die niet voltallig waren. En een klein poppetoneel, dat zo goed als het zich liet doen opgebouwd was. Daarop werd comedie gespeeld en al de dames ruuten zowel als harten, klaveren zowel als schoppen, zaten op de eerste rij en verkoelden zich met haar tulpen. En achter haar stonden al de boeren en toonden dat zij een hoofd hadden zowel boven als beneden gelijk de speelkaarten dit hebben. De comedie handelden over twee personen die elkaar niet mochten hebben. En de herderin stortte daarover tranen, want het was als haar eigen geschiedenis. Dat kan ik onmogelijk uithouden, zij zei, ik moet het kastje uit. Maar toen zij weer op de vloer kwamen en naar het tafeltje kijken was de oude Chinese wakker geworden en schudde met zijn gehele lichaam. Nu komt de oude Chinese, schilderde de klein herderin, en viel op haar porcelijnen knieën neer, zo bedroefd was zij. Daar valt mij iets in, zei de schoorsteenveger. Willen wij in die grote vaas die daar in de hoek staat kruipen, daar kunnen wij op rozen en lavendel liggen en hem zand in de oogestroi als hij komt.  Dat kan nergens toedienen, zei ze. Bovendien weet ik dat de oude Chinese en de vaas met elkaar geangageerd geweest zijn. Er blijft toch altijd nog enige genegenheid bestaan als men in zo'n betrekking tot elkaar gestaan heeft. Nee, er blijft niets anders over dan de weide wereld in te gaan. Heb je waarlijk moed om de weide wereld met mij in te gaan, vroeg de schoorsteenveger. Heb je wel bedacht hoe groot deze is en dat wij hier nimmer meer terug kunnen komen? Dat heb ik, zei zij. En de schoorsteenveger keek haar strak aan en toen zij mijn weg gaat door de schoorsteen heen. Heb je werkelijk moed met mij door de kachel zowel door de ijzeren kolom als door de pijp te kruipen? Dan komen wij in de schoorsteen en daarin weet ik mij wel te bewegen. Wij klimmen zo hoog dat zij ons niet kunnen bereiken en heel bovenaan komt men door een gat in de weide wereld. En hij bracht haar naar het kachelduurtje toe. Wat ziet het daar zwart uit, zei de zij, maar schen ik toch met hem mee door de kolom als door de pijp waarin een stik donkere nacht heerste. Nu zijn we in de schoorsteen, zei hij, en zie, daar boven funkelt de heerlijkste ster. En het was een werkelijke ster aan de hemel, die flak op hen neerscheen, alsof zij hun de weg wilde wijzen. En ze klauterde en kropen, hun ellendige weg was het oneindig hoog. Maar hij tilde haar op en hielp haar. Hij hielde haar vast en wees haar de beste plaatsen waar zij haar kleine porcelijnen voeten kon neerzetten. En zo bereikten zij de schoorsteenrand en daarop zetten zij zich neer. Ze waren geducht vermoeid en dat was niet anders dan natuurlijk. De hemel met al zijn sterren was hoog boven en al de daken der stad diep beneden hen. Ze zagen ver in de ronde, ver de weide wereld in. De arme herderin had het zich nooit zo voorgesteld. Zij leunde met haar hoofd de schoorsteenveger aan en toen meende zij zo geducht dat het goud van haar gordel afsprong. Dat is te veel, zei zij, dat kan ik niet verdragen. De wereld is al te groot, was ik maar weer op het tafelte onder de spiegel. Ik word nooit vrolijk voor dat ik daar weer ben.  Nu ben ik je in de wereld gevolgd, nu kan je mij ook weer terugbrengen als je mij werkelijk lief hebt. En de schoorsteenveger sprak verstandig met haar. Sprak over de oude Chinese boodopper en onderkrijgsbevelhebber. Maar zij snikt te geweldig en kust haar kleine schoorsteenveger zodat haar wel niet anders kon dan zich naar haar te schrikken of schone dwaas was. En zo klauterden zij met velen bezwaren door de schoorsteenwin naar beneden en kopen door de pijp en de kolon. Toen stonden zij in de donkere kachel. Nu luisterden zij achter het deurtje om te weten te komen hoe het in de kamer gesteld was. Zij keken naar binnen. Ach, daar lag de oude Chinese midden op de vloer. Hij was van het tafeltje naar beneden gevallen toen hij hen achterna wilde en lag nu in drie stukken op de grond. Zijn gele rug was er in één stuk af gegaan. Zijn hoofd was in een hoek gerold. De boodopper en onderkrijgsbevelhebber stond waar hij gestaan had en dacht na, Dat is verschrikkelijk, zei de kleine herderin. Mijn oude grootvader is aan stukken gesprongen voor zijn schuld. Dat zal ik niet overleven en daarop rong zij haar kleine handen. Hij kan nog wel gemaakt worden, zei de schoorsteenveger. Hij kan nog wel gemaakt worden, maakt maar niet zo'n geweld. Als ze hem in de rug lijmen en hem een goede spijker in de hals geven dan zal hij zo goed als nieuw zijn. Hij kan ons nog heel wat onaangenaamst zeggen. Zou je dat denken? Zijn zij. Toen kropen zij weer op het tafeltje en zo ver geweest zei de schoorsteenveger. We hadden ons al die moeite wel kunnen besparen. Als wij mijn oude grootvader eerst maar weer heel hadden zei de herderin, zou het erg duur zijn? En gemaakt werd hij. De familie liet hem in de rug lijmen maar hij kreeg een goede spijker door zijn hals. Hij was zo goed als nieuw maar knikken kon hij niet meer. Je bent zeker hoogmoedig geworden zei dat je in stukken gesprongen bent. Zij de boodopper en onderkrijgsbevelhebber mij dunkt dat je volstrekt geen reden had om zulke gevaarlijke sprong te maken. Mag ik haar hebben of mag ik haar niet hebben? En de schoorsteenveger en de kleine herderin keken de ouderschenees in angstige spanning aan. Zij vreeste dat hij zou knikken. Maar dat kon hij niet.  En het kwam een verschrikkelijk voor aan een vreemde te vertellen dat hij een spijker in zijn hals had zitten. En zo bleef de porcelijn de schoorsteenveger en de porcelijn herderin bij elkaar. En zij segende de spijker en de grootvader en had ook al naar lief tot dat zij in stukken braken. Hijn van herderin en de schoorsteenveger opname Erbidi. De flessehals uit Andersens sproken en vertellingen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoeven tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leel. Andersens sproken en vertellingen door Hans Christian Andersen navertelt door Simon Jacob Andersen. De flessehals. In de nauwe Krommenstraat tussen andere huizen der Armoede stond een bijzonder smal en hoog houten huis waar aan de tijd zulke pachten gespeeld had dat bijna al de planken uit de vroegen geweken waren. Het huis werd door Armelide bewoond en het Armoedigst zacht er wel op het zolderkamertje uit waar voor het enige kleine raampje een oude vogelkooi in de zonenschein hing waarin niet eens een waterglaasje zat maar slechts een omgekeerde met water gevulde flessehals met een kurk erop. Een oude jevrouw stond voor het raampje. 