Nicola Jägers over het reguleren van bedrijven en mensenrechten
De afgelopen tien jaar is er heel erg veel aandacht gekomen voor de impact van bedrijven op mensenrechten. Dat is iets anders dan wat wij vaak petitelen als maatschappelijk verantwoord ondernemen. Er is specifiek aandacht gekomen voor wat internationale standaarden op het bedrijf van mensenrechten betekenen voor bedrijven. En dat is eigenlijk vooral aangejaagd door een ontwikkeling binnen de VN, wat we kennen als de UN Guiding Principles, waarin precies is vastgelegd wat de verplichtingen zijn van staten op het terrein van mensenrechten en bedrijven en wat de verantwoordelijkheden zijn van bedrijven om de rechten van de mens te respecteren. En toch gaat het wel eens mis in de wereld. Ja, er zijn helaas ontzettend veel voorbeelden waar activiteiten van bedrijven een negatieve impact hebben op mensenrechten. Een van de meest dramatische voorbeelden is het ongeluk met Rana Plaza, een groot gebouw in Bangladesh, wat in 2013 in elkaar stortte. Het bleek een zeer onveilig gebouw te zijn, dat was bekend. En er zaten moskeuren in dat gebouw, daar werkte zo'n 5000 mensen. Die werkte daar aan kleding, die hier in Nederland en in allerlei West-Dusselanden in de winkel hangt. Die werkte daar aan en ondanks dat het bekend was dat het gebouw niet veilig was, moest dus toch aan het werk en stortte dat gebouw vervolgens in, met als gevolgd dat daar meer dan 1200 mensen bij omgekomen zijn. En dat heeft gezorgd dat er weer heel erg veel aanmacht is voor welke rol en welke verantwoordelijkheden bedrijven nou eigenlijk hebben als het gaat om mensenrechten. Zijn er dan ook nieuwe initiatie van ploiten? Ja, na aanleiding van Bangladesh zien we eigenlijk iets wat je nu veel breder ziet gebeuren en dat is eigenlijk rond die VN-richtlijnen ontstaan, is dat er samenwerkingsverbanden zijn ontstaan tussen NGO's, bedrijven, vakbonden en vaak zijn staten daar niet eens bij betrokken en dat zijn samenwerkingsverbanden die er op zijn gericht om mensenrechten beter te beschermen en na te leven. En na het dramatische ongeluk in Rana-Plazen zien we daar een goed voorbeeld van, dat is de Bangladesh Fire Safety Accord waar vakbonden, bedrijven, 150 bedrijven en NGO's zijn gaan samenwerken om de brandveiligheid en de algele veiligheid van dat soort gebouwen te inspecteren. En er zijn nu, geloof ik, zo'n duizend gebouwen inspecteerd.  En het interessante daarvan, vanuit de juridisch perspectief, is dat we dus zien dat er nieuwe regulering en toezicht op standaarde ontstaat waar staten eigenlijk helemaal niet bij betrokken zijn. En dat is hoopgevend en dat houdt een belofte in omdat het internationale recht, in zaken de rechten van de mens, per definitie beperkt is door het grondgebied waarover staten verantwoordelijk zijn. En dit soort nieuwe vormen van governance zoals we dat noemen, die omzijlen eigenlijk die beperking. Is er ook weerstand tegen? Tegen dit soort vormen van regulering zeker. Het is eigenlijk een al oude weerstand of je dit soort dingen nou eigenlijk moet overlaten aan bedrijven en niet statelijke actoren of dat er toch uiteindelijk regulering, bindende regulering door staten nodig is. Dit soort initiatieven zelfregulering stuit met name bij ontwikkelingslanden op veel weerstand die ook vaak de negatieve gevolgen ondervinden van allerlei bedrijfsactiviteit. En ik denk dat je in dit licht ook het nieuwste voorstel moet zien wat vorig jaar juni in de Mensrechteraad is aangenomen en dat is het idee op initiatief van Ecuador en Zuid-Afrika om te komen tot een nieuw internationaal verdrag op het rijn van mensrecht en bedrijven. Hoe denk je dat het verder gaat? Nou, deze resolutie in de Mensrechteraad is aangenomen, dus dat betekent dat er nu een werkgroep is opgericht die gaat werken aan het totstand brengen van een dergelijke verdrag. Maar dat stuit op een heleboel weerstand met name door westenste staten en ook bij bedrijfsleven is hier afkeurend op gereageerd. Maar zo'n 85 staten met name ontwikkelingsstatus steunen dit initiatief. Dus hoe je het ook went of keert, deze ontwikkeling is nu begonnen. En het is dus misschien ook zinvoller om niet te praten over of het slecht idee is, maar om echt goed nadenken van wat moet er dan in zo'n verdrag komen, wat echt iets toevoegt. Wat is het standpunt van Nederland? Nederland schaart zich net als de rest van de Europese Unie achter het standpunt dat dit eigenlijk niet een goed idee is en dat we ons beter kunnen richten op het verder ontwikkelen en implementeren van die VN-richtlijnen op het rijn van mensrecht en bedrijfsleven. En wat je eigenlijk ziet is dat het heel erg tegenover elkaar wordt gesteld, dat het ene het ander zou uitsluiten. 