Kleine Zielen | Louis Couperus | Literary Fiction | Talkingbook | Dutch | 2/6
Otto was met zijn oudste zuster, Louise, die 25, vocht op hem in leeftijd, altijd in drukkegors fondentie gebleven. De twee studenten waren alleraardigst met hun jonge, uitgaande zusjes, en Henry was zelfs een beetje jaloers, dat Emily geangageerd was. Alleen Carol was misschien een beetje uithuizig, en te veel weg uit de familie kring, voor zo'n jongen en jongen, met al zijn clubs en gewichtigheid. En daardoor had Marietje, het jongste meisje, van veertien, het wel wat stil. En toch hielden ze allemaal van Marietje, de studenten, de oudere zusjes. Ja, dat was iets liefst in geheel hun grote familie, het familieswak, de gehechtheid aan elkaar, de trots op elkaar, de trots op de namen van Van Lohe en van Nagel. Het niet kunnen dulden dat wie ook een familielid te na kwam. Zelfs al wetl'crintique in de familie kring zelfs niet gespaard. Maar dat iemand van de kennissen aan een lid van de familie raakte, dat kon zij niet dulden, ging van allen. Zelfs voor constancen hadden ze altijd gevoeld, dat zwak, omdat zij een zuster was. En de oude mevrouw herinnerde zich, wat constans aan ging, de wijsgerige beschouwingen van haar jongste zoon Paul, de moeite die Doreen had gedaan, alle broers en zusters te verenigen op die eerste zondagavond dat constans zou komen. Zij herinnerde zich de meegaandheid van al haar kinderen. Want tegen haar, uit een eerbied, had niemand kritiek geoefend over die zuster die slecht had gehandeld. Ze zag het zo bij een allen, het familie zwak voor elkaar. Ze voelden zich altijd behoer en zuster. Ze hielden elkaar de hand boven het hoofd, ook al was er wel eens verschil van mening, zoals Jaluzi. Zij voelden in de kring zich in. Dat was voor de ouderdom deze hermoedig en grootmoedig de grote glorie. Dat was voor haar een hoog idee, een natuurlijk ideaal, een bereikte illusie, een troost voor haar stille naleven van in haar grote huis eenzame vrouw. Dat zijn dat grote huis eenzaam wilde zijn, en nog Doreen, nog Ernst, nog Paul bij zich dulde, was een bijzonderheid in haar die niets afdeed tot haar godsdienst voor het hoge idee. Haare innige blijdschap, dat zij het ideaal verwezenlijkt, de illusie bereikt zag. Zat een gelukkige ouderdom, zat in haar grote huishouden veel verdriet ook gehad. Trots al haar grootheid, maar niet meer dan haar menselijk deel.  Gelderlijke zorgen, omdat nog van Lowe, nog zij, zuinig waren. Twee kinderen verloren slag op slag, terwijl constantes misstap zeer zeker een zware slag was geweest, waaronder zij vermoeden dat van Lowe eigenlijk was bezweken, lijdende in stilte, en altijd om het verdriet dat zijn lievelingsdochter hem wat aangedaan. Maar zij, al had ze geleden, met meer veerkhacht, had al dat verdriet niet meer geteld dan haar menselijk deel. Dat wat ieder groot huishoudend de beurt kan vallen. En dat zij nu, op haar heel oude dag, haar kinderen in éénzelfde stad om zich verzameld hield, in een nauwe familie kring, in een liefdevol familieleven, zij dacht het een groot geluk. Zij was haar god dankbaar voor. Zij had niet meer kerkelijke godsdienst dan fatsoenlijk was in haar kringen, die vooral niet waren, de orthodoxiek kringen, der sommige oudhaagse families. Maar zij was god in haar hart dankbaar. Zij dankte god voor haar geluk, voor haar gelukkige oude dag. Het was nu, alles goed, nu zij constans erbij terug had gekregen, erbij terug in Den Haag. Den Haag, dat was, na buiten zorg, altijd geweest voor haar, de ideale plaats om te wonen. Er was het hof, en haar man had haar geleerd van grootheid te houden. Er was een atmosfeer van officiële gewichtigheid, in hun kringen, waarin zij behagen schepten als in een element, dat haar was natuurlijk geworden, en waarin Van Nagel en Bertha ook gekomen waren, tot hun grootheid en hoge positie. Karel was er teruggekomen na wat gebeurgemeester te hebben, en ze haalt in hem er haar zoon weer bij, ook al hield zij in stilte, niet van kato. Gerrit, gedurende zijn luidenansjarend deventer, te Venlo in garnizoen, was nu ritmeester in Den Haag. En de andere kinderen, ze waren Den Haag nooit uitgewist, ze had ze altijd om zich kunnen houden. Ze was gelukkig en ze was dankbaar. Ze was zelfs dankbaar dat Otto terugkwam. Al was de reden wat treurig, de ziekte van zijn vrouw, omdat ze haar achterkleinkinderen zou zien. Het waren haar eerste, zij voelden om ze een nieuwe vreugd, een ongekende aandoning. Ze had om Otto zelf, haar eerste kleinkind, ook zo iets dergelijks gevoeld. Maar nu was het gevoel bijna intensig, misschien omdat het was om hun vierde geslacht, een voortzetting van de familie, ook al was het Van Nagel en niet Van Lohen.  Zo was een vrouw, ze lette niet zo zeer op de naam. Bertha was haar dochter, Otto haar kleinzoon, dienstkinderen, haar achterkleinkinderen. Zo rekenen ze het naar zich toe, en hoe de naamluiden was haar van minder belang. Het waren haar kinderen, haar kleinkinderen, haar achterkleinkinderen, die ze alle lief had, in één grote liefde, in een familieliefde. Dat ze alleen woonde in haar grote huis, was omdat zij oud was. Druckte alleen kon velen als ze Druckte was voorbereid, als ze wist dat haar Druckte zou zijn. De zondagavonden waren Druck, maar ze vermoedden haar niet. Maar Paul of Terine bij zich te hebben in huis, ze telkens te horen thuis komen, uitgaan, zou haar zenuwachtig hebben gemaakt. Ze dwaalde iedere dag al de kamers van het grote huis door, om te zien of alles wel netjes was, stond op zijn plaats. Terine was slordig, en Paul was lang niet gemakkelijk, en ernst met al zijn rariteiten, zou zijn helemaal niet bij zich kunnen hebben, omdat ze bang was voor al de bacteriën die zitten in al die oudheden. Maar daarom hield zij toch van allen, en was ze blij dat zij woonden in Den Haag, en dat zij hen geregeld zag. Ze was nu eenmaal zo, niet anders. En bij Perta kwam ze nu iedere dag, afwachtende Otto en zijn kinderen. Tot Constance-Jaloers werd, en haar eens verweed dat zij helemaal niet kwam, in haar nieuwe huis bij de bosjes. Einde van hoogstuk 14 Hoogstuk 15, van De Kleine Zielen. Deze liepevoxtopname behoort tot het publieke domein, opname door Anna Simon. De Kleine Zielen, de Louis Coupéris, hoogstuk 15. De Van Nagels gaven een partij in de oude doelen, twee dagen na dat Emilie en Van Raven waren aangetekend. Een partij voor familie en intieme kennisen. Een diner van een kleine honderd couvert. Daarna zouden de jonge lui wat voorstellen, en daarna werd er gedanst. Het was na die neen, en Adolfine vroeg aan Omruivenaar. Is-ie geweest op die zwaree van ze hier gisteren? Welke zwaree? In gisteren, de dag na de aantekening, toen hebben ze een zwaree gegeven thuis. Ongeveer 60 mensen, alleen de schieke kennisen en hun hofkliek. Wij niet, mama is er geweest, maar van de broers en zusters niemand. Ik wist zelfs niet dat er een zwaree was. We zijn voor eergisteren het bruidspaar smiddags gaan feliciteren.  In gisteren hebben ze een schieke partij gegeven. Vanavond is het maar een feestje voor ons en voor de rommel van de kennisen. Op die eerste zwaree had Bert een lage japon en een sleep. Nu is ze hoog. Om lachte. Van ja, zei hij, zo een partij en een hotel vind ik altijd een afdoener. Het diner was maar zozo. Zo echt hotel eten. Hm, de champagne was goed, zei Om, die goed gedronken had. Wat heeft Van Nagel slecht gesproken? Spreekt hij ook zo slecht als hij zijn indische begroting verdedigd? Wat ziet die mama van Van Raven eruit? Net een pottertring. Het zijn toch schieke lui? Ja, tuurlijk zijn ze schiek. Anders zou Bert haar hem niet aan haar dochter hebben geluimd. Een voorlopig sujet die aanstaande neefhammen. En wat hangt Emily altijd aan hem? Als Floortje zo hing aan Dijkerof, zou ik het haar thuis eens flink zeggen. Die Emily doet net een gemene meid. Om was goed moedig omdat hij gedronken had. Hij pubte een beetje en had garene zijn vest wat losgeknopt. Dat rokvest werd aan tenou. Wat ziet Floortje er aardig uit vanavond, Tadolfien? Dat wit staat haar goed. Ze lachte, blij, gestreeuwd. Ja, niet waar? Emily maakt het zo bleek. Mama van Lowe ging voorbij aan de arm van Otto Van Nagel. Maakt Franse ze het nogal goed, mijn jongen? Ja, oma, vandaag is ze vrijwel. Het is dadelijk moe, dadelijk. Hij was lang, mager, een fronds boven zijn harde van Lowe ogen. De ogen van zijn grootvader. Hij was in die paag indische jaren zo verbitterd dat het voor zijn grootmoedig, zijn ouders, terug was hem aan te horen. Zo jammer dat jullie niet in India zijn kunnen blijven, niet waar Otto? Ha, pa, oma, wat een land. U heeft mooi spreken. U heeft India gekend als residenzvrouw en als vrouw van de Goeverneur generaal. Maar voor jonge mensen die beginnen? Papa had je toch geholpen? Ja, papa, helpt dat. Viesland, gemeen en lendig land. Maar Otto, ik vond het er heerlijk. Jawel, in uw paleis de buitenzorg, dat spreekt. Maar is hij ooit givier van de landraad te rank als betong geweest? Nee, Otto, nee, natuurlijk niet. En dan met een vrouw die twee keer in de week omver valt van de warmte. Plat op de grond. Otto. Ach, wat, gulp mama.  Dit is het beroerste, geminste, smeerigste land dat ik ken. We moesten die kolonien maar aan Engeland verkopen, anders nemen ze ze ons toch nog af op een goede dag. Otto, ik ben heus niet gewend aan zo'n toon. Jawel, ik ken dat, oma, al die officiële gewichtigheid om te gaan in die. Maar niet iedereen is Goeverneur generaal of minister van kolonien. Als ik dat ooit word, zal ik India dadelijk aanbidden. Je bent bitter, omdat Franse ziek is. Ziek, ziek. Ze is niets. Ze is een riet. Als je tegen haar blaast, breekt ze. Zoals jong meisje aan een zwak dingetje, Otto. Nu maar, ik kan haar geen sterk dingetje maken, hoor, oma. Voei, Otto. Wees niet zo pittig. Je hebt twee zulke lieve kinderen. Ja, kinderen, had ik ze maar niet. Dat zijn ook de verruchten van ogenblikken van onbedachtzaamheid. Ik beklage de arme stumpers. Begin te voorstaan nu. Tableau Vivant door die goede Louise gearrangeerd. Een pantomim van Franse en Henri. Vervelende dingen altijd, die praoderspartijen. Ik vond er onze onuitstaanbaar. Beste Otto, je bent in een onverdreigelijk humeur. Oma, zo ben ik tegenwoordig altijd. Dan raad ik je sterk aan, je een beetje te beheersen. Want dan heb je geen leven. Niet voor jezelf, niet voor je vrouw, en niet voor je familie. Nee, ik heb ook geen leven voor mijn familie. Hoe ben je toch Otto? Maar ik leef dat niet voor mijn familie, Oma. Ach, jongen, heus, je bent akelig. Breng me naar mijn plaats. Ik zie Bert en mijn wenken. Ze willen me daar hebben bij zich. En bij tant de ruivenaar. De voorstelling begint. Ja, teemde Cato tegen Van Zatsema, van der Welke en Kairon. Een svarie van zestig mensen. En er was de Russische gezand. En de grootmeester is, van de koningin. Nu maar, als ze zoveel kennis hebben, vergoel ik de Kairon aan Soudine. Ja, maar Kairon, niemand van de familie. Waren jullie misschien geïnviteerd van der Welke? Nee, wij niet. Zo, jullie ook niet. Wel, ik had toch gedacht dat ze constant erbij zouden vragen. Waarom? Voel van der Welke koel. Ach, omdat die toch ook aan het hof is geweest. Volg er. En jij ook niet waar. Van der Welke? Ja, ik ook. Zij van der Welke droog. Van der Welke, zei Kairon.  Heb je dat kaartje ook van me gevonden? Welkaartje? Wel, toen je in de stad zou komen, heb ik je een visite gemaakt. En ik ook hoor Van der Welke. Viel van Zatsema in. Oh ja, zij van der Welke. Het was heel beleefd van jullie. Nu, ik zal je wel eens een kaartje terugbrengen. Oh, maar daar zeg ik het niet om, zei van Zatsema. Daar zeg ik het niet om. Er haalde Kairon breed en goedmoedig. Ik had het alleen heel beroerd gevonden, als het weg was geraakt. Ja, krönde kato. Omdat het dan zo onhartelijk had geschenen. Wat ziet het bruidje rood? Zatsema? Dat wit maakt een melitje wel rood. Meer geel, zei van Zatsema. Ja, zeer de kato. Jouw vloortje, hè? Zatsema? Die ziet er snoezig uit, in het wit. En wat is Dijkerhof een nette jongen? Zo'n degelijke man. Maar Berta, wat ziet die bleek? Meer groen, zei van der Welke, heel ernstig. Kato keek op met de eilenogen. Groen, herhalde zij bedachtzaam. Vind jij Berta, huis, groen, van der Welke? Ja, ze is zeker moe. Morgen dacht van der Welke, weet Hildenhaag dat ik Berta groen heb gevonden. Een tableau werd zichtbaar in de verte, het was een idee van Paul geweest, en hij legde het aan constans uit. Zie je, wat is de wilde? Het grote rat, waaronder Marianne en Karolintje liggen verpletterd, is de industrie. En vloortje is de wilde, die staat met een danspas op de industrie, en strooit goud en parel snoeren van een dubbeltje. Het is misschien wat onduidelijk, de wilde, die bovenop de industrie staat, en Marianne en Karolintje verpletterd. Vloortje, Wiebelt en Greenicht. Ha, je moet weten, Adolfine vond het heerlijk, dat vloortje, haar vloortje, de wilde was, en Marianne van Berta verpletterde. Constans, te midden van geheel haar familie, was in een zacht gelukkige stemming. Ach, Paul, het is toch een lief moederlijk gevoel van Adolfine, dat ze haar kind gaarne gelukkig ziet, boven een ander. Paul proestde. Maar zo, denk je, dat vloortje gelukkig is, als de wilde, bovenop Marianne, en dat Marianne ergens sofreert, ronder? Konnie, wat ben je week vanavond? Wat zeg je, gekke dingen? Maar, je ziet haar lief uit. Kom, laten we hier eens gaan zitten. Ja, haar wordt al grijs, maar ik stel me voor, dat je uit kockaterie Arnica doet, omdat je staat bij je jonge gezicht.  Het is een mooie kleur van grijs geworden. Het is geen oud haar, maar je bent ook nog jong. En je ziet haar lief uit, heel lief. Ja, ook me een beetje voor de gek, geloof ik. Ik hou zo van mooie mensen, en je ziet er zo weinig. Kijk eens door de zaal heen, allemaal lelijke mensen. De ene loopt scheef, de andere is Krom. Die heeft een vooruitstekende boezem, die een dikke buik. Hij kan niet tegen lichaamsdelen die promineren. Dat maakt muziek naar te kijken. Maar ja, eigenlijk zijn alle mensen lelijk. Weet je, als je uit alle romans van de wereld, al de mooie heldinnen in Spelkaarnham, dat zou je dan een hoop mooie vrouwen krijgen. Geen romansier heeft ooit een moed een afschuwelijke held in te nemen. Scheeuw, scheef, met een bochel. Als ik rijk was, loofde ik een premie uit voor een afschuwelijke held in. Ja, kijk dan te lot. En hij deed na het indies accent. Schitterend van de diamanten, en met twee handen streen en haar beruin zat hij in een buik. Alweer een buik, en ik kan niet tegen buiken. Maar toch wel goeder, tante. Kijk, oom, die heeft zijn vest losgeknopt, onhebbelijke vent. Heb je mijn vest gezien, Constance? Het wit broché, het is heel schiek. Zeg, Connie, kijk eens mama. Dat is toch een knappe oude vrouw, zoals zij loopt, lacht, praat. Dat is iets, hè? Dat zie je dadelijk. Dat is een schieke vrouw. Kijk daarnaast nu eens, die oude mevrouw Vriesenstein. Burgelijk, uitruchtig, winnig. Figuur van Miele Schoonmaakster. Afschuwelijk, afschuwelijk. Kijk ernstig eens, Connie. Dat is nu een broer van me. Net een oude jood. En wat een rock. Wat een rock. Waar heeft de vent het vel laten maken? Hij verdoet al zijn geld aan vazen en pullen. Kijk gered eens, Connie. Die doet weer vrolijk. Die joviale huzaar met de brede borst en de brandenboers. Arme keel. Hij vergaat al meenagolie. Heel geloof me niet. Het is heus zo, hoor. Kijk, radolfines, Connie. Let een vogel, die kwaad spreekt. Berthas oren zullen wat tuiten. Oh god, die oren van Bertha, die altijd knippen. Ze moest er wat aan laten doen. Kijk doorineens, Connie. Onbehagelijk ziet ze er altijd uit. Eigenlijk, Connie, zijn er maar een paar mooie mensen in de zaal. Mama en jij. En jij. Je man heeft ook een goede lijn.  Hij heeft een aangename rug. Ik ben gevoelig voor prettige rugen. Ik hou iets van mijn rug. En mijn rok zit toch netjes, hè? Een rok, dat is zo lastig. Tegenwoordig kan bijna geen kleermaker een goede rok maken. Ja, mijn vest is netjes. Kijk maar naar. Net de knoopjes, hè? Het zijn safiertjes, ongoslepen en cabochon. Ja, je hebt een schiek broertje. Kom, neem zijn arm maar eens. Dan wandelen we wel door de zaal. Heb je gehoord? Ze zijn allemaal woedend. Ruivenaar, saatsamaas, Karo en Kato, omdat ze niet gevraagd zijn op de eerste partij. Het plan was die tegeven voor de aantekening. Maar Otto's komst kwam er net tussen. Ook een raté die Otto met z'n papieren vrouwtje. Kijk die vanavonds, Connie. Die houden zich strak bij Van Nagel en Bertha, om zich niet te enkenaleren met de saatsamaas. Zeg, Connie. Ben je blij hier toch te zijn? Hou je heus van al die familie? Ik geloof niet dat ik heb dat familieswak dat er is in mama en in jou, en ook in Bertha en in Doreen. Bertha heeft het in haar eigen huis. Doreen en mama strooi in het met wel daden uit over alle kinderen en kindskinderen. Zeg, Connie, dat noemen de mensen nu zich amuseren, omdat er een paar gaan trouwen. Maar kijk eens rond, niemand die zich amuseert. En daar geven Van Nagel en Bertha nu een paar duizend gulden voor uit, om ze eten te geven en wat te laten dansen en naar mijn wilde te kijken. Floortje bovenop Marianne. Kijk die gezichten. Niemand die natuurlijk opgewekt is. Natuur. Natuur, Connie. Dat is weg. Totaal weg bij mensen zoals wij. Er is geen gebaar, geen woord en zelfs geen gedachte bij ons die natuurlijk is. Alles is aanstellerij en voor de gekhouderij. Van de een van de ander. En niemand loopt erin. Het is toch een misselijke poel, zo een maatschappij als de onze. Zo van nette mensen. Zou je niet eigenlijk kunnen begrijpen dat een anarchist daar met plezier een bom in zou gooien? Bijvoorbeeld tegen de buik van een ruivernaar? Geen één anarchist die van een buik houdt. De buik typeert de bourgeois. Daar gaan ze wat dansen. Kijk hoe lelijk ze vliegen door de zaal. Net lampgeslagen mussen. Er is in ons mensen te veel zwaarten, loomheid en ernst om gracieus te dansen.  Kijk, het wordt bijna spectraal. Door al die voor de gekhouderij van elegance en chic en dansen en vrolijk doen. Zie je dat de een maagpijn heeft, de ander hoofdpijn. Dat Van Nagel denkt hoe hij gister in de kamer is uitgescholden. En Adolfine, hoe zij haar bereidertspartij in, maar half zo granioos zal opvoeren als Bertha. Ze liet zich maar wiegen op zijn woorden, en hij wist van geen einde. Hij kon praten altijd door. Zijn moedig, zusters, nichjes, legde hem dik als het zwijgen op, liepen weg midden in zijn ontboezmingen. Maar zij hield van hem, vond wel iets waars in zijn woorden, door zijn humbuk heen. Hij had een blik op die mensen rondom hem die haar verbaasde, maar die zij, eensklaps, niet helemaal onjuist vond. Het was zeer zeker waar. De mensen waren niet natuurlijk aan vrolijk, gewoonweg. Ze waren daar bijeen uit beleefdheid om Bertha en van Nagel, maar eigenlijk was de een moe, de ander neidig. Tante, ze Emilie, die aan de arm van Van Raaf en Rond ging, heeft Paul u te pakken, dan laat hij u niet meer los. Ze noem daar jongste oon bij de naam. Ze was wel een bekoorlijk meisje, al zag Paul geen drie mooie mensen bijeen, en naast haar was haar aanstaande van zulke een bleke onbeduidendheid dat men zich verwonderde waarom ze hem genomen had. Ze was wat maagig, maar had iets gratueus, ongewoonst en oorsponkelijk in haar wazig wit japonnetje van fijn geploeide moeselin de zwa. Zat een paar aardige ogen van een vreemd, vonkelend, goud grijs, als van een onbekende edelsteen. Het haar rossig, met goud gloed erin, een paar fijne spoetjes, op haar matten van bleek blond meisje. Zat een lieve lach, een zachte stem, een lenigheid om liefde zijn en iets aardigs te zeggen. En vooral had zijn ingeboeren distinctie, en zo, wit en glansig, had ze iets, op mijn bijne gezicht, van een heel mooi albaste dingetje, of van een witte azalea in zonlicht, een lichtende blankheid, fijn en doorzichtig en bloutjes dooradigt. Constans wist dat ze een talent had, meer dan meisjes gewoon, voor schilderen, maar dat ze in haar drukke leven van uitgaand meisje nooit gelegenheid had gehad, zich te ontwikkelen.  En ze verwonderen zich over van raven, bleek, dünn, stotterend, stamelend, correct en toch onhandig, met een scheeverschoudig, en drie haartjes van een snog in de lucht, werkzaam aan buitenlandse zaken. Aan de familie, meer onvervalste Hollandse orthodoxe gestringheid, zich ergarde aan veel in de Van Loos, de Van Nagels, en vooral aan het indische element de Ruivenaars. Maar die toch, de dochter van de Algemeen Rijk, gedachte minister van Kolonien, een geschikte partij voor haar zoon hadden geacht. Van Nagel, Bertha, Royal, gaven een aardige toelage mee, en Constance, toen Emily en Van Raven verder gingen, complimentjes maken aan de gasten, verwonderen zich tegen Paul. Zou ze heus van hem houden? Zomzij van hem? Wel, nee. Waarom ze dan trouwen? Dat is het mysterie. Nog van Nagel, nog Bertha hebben het idee hun dochter aan de man te brengen, zelfs Adolfine. Louise is driemaal gevraagd en wil niet. En waarom Emilytje, dat fijne, witte kindje, waar heus wel iets aarders in is? Iets artistiques, iets delicats, iets exquise, en ik zou zeggen, bijna iets natuurlijks. Die paint-plukker heeft genomen, die zo'n beetje Duits nadoet, omdat hij 14 dagen in Perlijn is geweest. Zij snorrala keizer in de lucht, zijn straffen militaire buigingen, die hij nog onhandig doet op de koop toe. Maar ik kan het je niet zeggen. Bertha, die heel blij was toen otter trouden, heeft geheil toen Emilytje die vent wel aannemen. De keel is zo dom als mijn schoen. Let de sokjes heb ik, vind je niet? Ja, Connie, waarom de mensen soms trouwen met elkaar? Adolfine en Saatzema, waarom? Ik vraag je in godsnaam waarom? Otto met Francis, waarom? Ze voelde dat hij op de lippen had, en jij met Van der Welke, waarom? Waar hij zei dat niet, ging voort. Trouwen, dat is verschrikkelijk, vind ik. Ik kan er uitzoeken onder honderden, en dan zeggen, ik trouw met jou, ik leef met jou, ik slaap met jou, eet met jou, krijg kinderen met jou, word oud met jou, ga dood met jou, wil je? Oh god, Connie, hoe is het mogelijk dat er getrouwd wordt? Is altijd maar lukker aak, ik ril ervan als ik eraan denk. Paul, zeg me nu eens, wie zijn al die mensen? Ze kenden bijna niemand, van de kennissen, zowat aan 60 mensen, die zich verloren tussen de 40 leden der familie.  Het was nu de eerste keer, dat zij in Den Haag meer uitwas, en hoewel het men zich veel aan haar had laten voorstellen, had zij weinig gesproken, de mensen weer vergeten. Paul, in zijn element, legt haar uit, hoe de mensen bij elkaar waren gehaald, in welke korterie zij thuishoorden. Mensen die elkaar niet kennen, of nooit zagen, of niet groeten, al kennen ze elkaar, op deze bruidelspartij te samengesleept, omdat de ene familie, de Van Nagels, en de andere, de Van Ravends kenden. Om al die elkaar onbekende elementen, was de partij zeker zo gedwongen, hokt en touwgens te gesprekken, dwaalde de mensen, die niet dansten, doeloos om. Zagen ze naar de dansenen, met een vage blik van een schrikken martelaarschap. In mijn liedje ging tussen ze heen, heel lief, blank en diafaan. Van Raven achter zich, spakt ze met allen een woordje. Van Nagel en Berta, ook, waren rustig druk, als gastheer en gastvrouw, als mensen van de wereld die dat kennen en het afdoen zonder inspanning, eigenlijk denkende en wat zij morgen te doen hebben. De leden der familie, de ook het telkeste voorschijn tussen de kennissen. En tussen ze en allen, als het beweegelijkst, Doreen. Zat het heel druk, als altijd, liep zich in het zweet voor accessoires van de cotillon, dansen niet, draaftemaar. Paul noemde haar het Kameel. Het was misschien vreemd, maar Constance, naast Paul, voelde zich tevreden, gelukkig. Ze hadden in jaren zo niet meer bijgewoond, en ze voelde een rust en voldaanheid, dat zij te midden daar haren was. Traanen wilden telkens in haar ogen. Ze wist niet waarom. Op die eerste familieavonden bij mama, had ze dat zwak voor familie nog niet zo intens gevoeld, misschien omdat zij nog te schuchter geweest was. Ah, hoe was het mogelijk geweest, dat zij die veertien eenzame jaren in Brussel had kunnen doormaken. In jaren had zij alleen het weldaderen van liefde, sympathie, vriendschap gevoeld, voor haar kind. Nu voelde zij voor hen allen. Door haar vloot weer dat gevoel, dat mama zo sterk had, een warmte in zich, die zij al jaren gemist had. Iets weeks en weldaders van nu oud te kunnen worden, van nu zich te kunnen wijden aan haar kind voortaan, ten midde van een atmosfeer van vaderland en huisgezin. En ze dachten niet aan. Ze letten niet op, dat de familie, de kennissen, haar instilte bekeken.  We oordeelden en ver oordeelden. Het is een wefde vrouw, zei mevrouw Van Raven, de aanstaande schoonmoeder van Emilie, tegen mevrouw Vriesenstein. Het is wel een bezoeking voor de Van Nagels, dat die zuster uit Brussel weer eens opkomen dagen. Na veertien jaren, zei de oude dame scherp, belust op nieuws, op schandaal. Na veertien jaren geeft ze gelegenheid weer alle herinneringen van vroeger op te halen. En mevrouw Vriesenstein vond het heerlijk dat constantste deteet. Ze heeft haar vader vermoord. Ik heb de stafelaar nog gekend, een heel achterzwaardig mens. Ze zijn al die jaren niet ontvangen worden bij haar schoonouders. Ik hoor dat ze zeer integreerd om nu bij ze ontvangen te worden. Dat kind is niet van van de welke. Nee, het kind is van Italiaan. Het is eigenlijk een gemeene vrouw. Marie is de moeder niet waar, haar kan je niet kwalijk nemen. Maar de familie, die moet er verhinderen, dat ze in de naag kwam. Dat zeg ik ook, mevrouw. Juist, dat zeg ik ook. Zijn leef van het geld van haar schoonouders. Nu, de van Loos hebben wat. Van de vader. Niet veel. Nee, niet veel. Het zijn heel ongelukkig juwelijk. Ja, haar kind krijgt een opvoeding. Vreselijk. Het kind doet wat het wil. Verbeeld u, mevrouw. Het kind heeft het huis gehuurd. Nee, huis. Wat een toestand. Alles even onzedelijk. Waarom komt ze in de naag? Het verveelde haar in Brussel. En ze wilden zich hier poesteren aan het hof. Dat heb ik ook gehoord. Ja, dat is zo. Oude relatie is niet waar. De Van Nagels. Ze wil aan het hof. Oh, maar de Van Nagels zullen wel zorgen dat ze er niet komt. Of tenminste, dan doen ze verstandig. Wat een voorbeeld voor de jonge meisjes, die tante. U weet dat de staflaar haar gevonden heeft in de armen van Van der Welke. De oude dames vluisteren. Nee. Ja, huis. Hij is ook een gemeenschuzie. Ja, hij heeft een metresse in Brussel. Waarom ze er maar gebleven? Wat een tante constans weer ergens select, zij vloortje tegen Dijkerhoof. Ze blijft de hele avond zitten naast Paul, antwoorden haar aanstaande. Niemand is natuurlijk goed genoeg voor haar. Nu, als je de vrouw van een diplomaat bent geweest. En nu, Baron Ness van der Welke.  Waarom zijn ze eigenlijk ernaar gekomen? Mama denkt, omdat ze bang is, dat als schulpama, die een vrouw van de dag is, sterft. Van nu, wat dan? Wel, dat ze dan niet precies krijgt, wat haar toekomt. Ach, kom. Nee, ze vertrouwt ons niet. Maar daar is immer zijn testament, de wet. Ja, maar die kent ze niet, de Hollandse wet. En om zeker te zijn van wat ze krijgt, wil ze erbij zijn, als schulpama sterft. Ze hebben schulden. En hij voelt niet zuid. Nee, in Brussel heeft hij wijn verkocht. Dus een nette bol die familie van jou, al zijn ze Baron, een diplomaat. Oh, maar wij beschouwen ze niet als familie. Dat heeft mama uitdrukkelijk gezegd. Dus, zei de meneer van Raven, tegen van Nagel en van Satsama. U denkt, dat ze alleen hier zijn komen wonen, omdat ze het zeer eenzaam in Brussel hadden. Maar de familie, was er niet voor. Ik heb zelf nog wel eens met mama van Lowe gesproken, of ze niet beter zou doen, niet aan te raden. En mama is moedig, niet waag. Constans is toch haar kind. We hebben alle toegegeven. En dan is het al zo lang geleden, dat ik moet zeggen, zei meneer van Raven, met bedoeling, het is heel edel van u allen. Ja, van Nagel heeft het heel noble beschouwd, zei van Satsama. Zier optiende tegen zijn zwaagig, minister, excelentie, hem vleiende, houdende, de vriend. We hebben alle gedaan, zoals van Nagel goed vond. M'n weet toch nooit, zei van Raven bedenkelijk. Maar, pardon, het is uw schoonzuster, en het is heel edel, heel edel van u. Twee tantes van Adeline hielten het blonden moedertje vast. Adeline'tje, tante. Die nieuwe zuster van je, is die aardig, is die lief. Ja, tante, heus heel lief. Maar het is een onfotsundelijke vrouw geweest. Ach, tante. Ja, ja, ja, meisje, wij weten er alles van. Wees maar wat voorzichtig, en wordt niet dadelijk hoek en ei. Hier bent ze onbedacht, z'n Adeline'tje. Hé, Gerrit, het is zo goedig. Pasen jullie maar op. Zo iemand kan hem kwaad doen, in zijn carrière. Ach, tante, wat, als de van Nagel zijn ontvangen. Ja, het wordt echt afgekeurd in de van Nagel's. Het is toch hun zuster. Iedereen heeft de mond vol over hen, ze zeggen, wat. Dat Constance geen kind is van haar vaardig. Maar tante, dat is toch vreselijk.  Om te van Loos allen zo vertoenlijk zijn, kan zij niet. Nee, kan ze niet een dochter zijn, van de oude van Loor. Hoor eens, tante, dat is lauter geklets. Adeline'tje, ik word er niet meer naar horen, tante. Neven en nichten van de Van Saatsamaas, samen met de ijkstraas, familie van Catoe. Die Arofin, ze is woerend. Waarom? Oh, om allerlei redenen. Ten eerste, omdat de van Nagel's een zwaree hebben gegeven, waarop de hele familie is geniëerd. Nee, maar, dat is dan toch ook. Dan, omdat Arofin geen plaats heeft in haar huis, een zwaree te geven, waarop ze ook de familie zou kunnen nieëren. Om de plaats waarop ze zat, zo even aan tafel. En hen om de getuigen van Emilietje, haar oom van Nagel, de commissaren zijn overijssel, en Carol van Loor. Terwijl zij zegt, dat Van Saatsama ouder is dan Carol, dus, en ook nog om het japonnetje van Emiliet, omdat dat witte dingetje uit Brussel komt, en 300 franc kost. Maar wat die Van Nagel uit moet geven, voordat huwelijk. Nee, het is Bertha, uit zijn er Van Loos, die gewoon het geld altijd weg. Nu juist, dat zeg ik ook, Arofin doet ook net, of ze het heeft. Dat is, omdat ze allen, die Van Loos, vergaan van hoog moet zwaan zien. Ja, zeer dat de vader Goeverneur, generaal is geweest, zijn ze altijd ontapbaar geweest. Die oude mevrouw, dat is net een pauw. En Bertha dan, met haar schieke kennissen, en dan die mevrouw van der Welke, die heeft een verleden, maar het doet ook nog altijd, of ze de koning in is. En ze zijn maar van een hele eenvoudige familie, van Loos. Ja, ze zijn niets, de grootvader was kruidenier. Nee, wel ja. En die gekke ernst dan, die altijd in de familie papieren studeert, of ze eigenlijk niet van Adel zijn? Ja, die is gek. Of vol, zijn ze allemaal, een beetje gek. Ja, er loopt door z'n allen een streepje. En nu, zeg maar een streep, en die loopt voort bij de Van Nagels. Adolfine is toch de beste. Maar ook hoogmoetswaanzin. Zeg, die mevrouw van der Welke, wat komt die hier eigenlijk doen? Nee, ze denkt dat alles vergeten is, maar zijn vijftien jaren overheen, ze is met van der Welke getrouwd. Maar niet voor de Hollandse wet. Nu maar dat kan ze over laten doen.  Ja, maar ze zijn niet getrouwd voor de Hollandse wet. Nu maar, dan werd ik ze niet getrouwd. Niet voor de Hollandse. Ja, maar nee. Ja, nee. De Svaree liep ten einde. De gasten vertrokken. Einde van Hoogstuk vijftien. Hoogstuk zesdien, van de Kleine Zieden. Deze liepevoxtopname behoort op de publieke domein, opname door Anna Simon. De Kleine Zieden, de Louis Coupéres. Hoogstuk zesdien. De volgende dag, waren Emilie en Marianne van Nagel, bezig in haar boudwaag. Zij hadden een zitkamer samen, en Louise, de oudste zuster, had een apart. Emilie was bezig waterverven van de wand te nemen. De kamer was zo gezellig, zeiden ze zacht, en schoofde aquarellen samen. Marianne begon plotseling te snikken. De kamer was geheel overhoop, omdat Emilie verzamelde wat het haren was, en het behangsepapier kwam uit vreemde, frisse onverschoten vierkante plekken tevoorschijn. Waarom trouw je ook die aqualige jongen? riep Marianne, snikkende uit. We waren zo plezierig te samen. We leefden met elkaar. Als je trouwt, heb ik niemand meer, en het kan me niet schelen opnieuw mijn kamer te arrangeren. Emilie had een vage blik van de staren in een vage toekomst. Kom, Marianne. Ik blijf in den Haag. Nee, ik heb je al verloren, snikte Marianne, driftig voort. Wat heb je in de jongen gezien? Wat heb je in de jongen gezien? Zij omhelst haar zister woest tegen zich aan en dwing. Zeg het dan, wat heb je in de jongen gezien? In Edeward? Ik hou van hem. Zo, zei Marianne, is het dan dat alleen maar, hou er van een man, liefde? Een meid kwam binnen. Vreulen, daar is een koffer uit Brussel, met uw japonnen. Mevrouw vraagt of die dadelijk naar boven kan worden gebracht, om geen rommel beneden te hebben. Ja, prima boven. Marianne was zenewachtig in een stoel gezonken, sloot de ogen. Zij was zeer zenewachtig, terwijl Emilie vreemd, kalm, dozen, portretten, biebeloos, schrikte bij elkaar. Emilie, zijn Marianne gelaten. Wat maak je een rommel? Wacht maar, ik neem alles weg. Ja, juist, dat is het, alles gaat weg, alles gaat weg. Marianne, toe, hou je toch goed? Twee meiden zilden een koffer aan. Waar vreulen? Laat me op de gang. Bertha kwam boven. Dadelijk uitpakken, Emilie, anders kreukt het. Zou het mijn breidsjapon zijn? Ik denk het van wel. Dan mag het mijn bed. Nee, hangen, in mijn gouden robben.  De meiden opende de koffer, haalde dozen tevoorschijn, een derde meid kwam aan. Een kwittantie van Vanalaan, mevrouw. Marianne, daar is mijn sleutelmandje, betaal even, 66 gulden. De twee studenten kwamen boven. Ongezellige boel tegenwoordig, zei Frans. Je vindt nooit iemand in de salon als je thuis komt. Het is of partij, of rommel. God, wat zien jullie cameraen uit? Wacht, wil ik mij uitpakken? Mevrouw, ik verstaar niets van, wat de babbel zegt, van die jonge vrouw. M'l-apa, haal je maar. Marianne, je moeder vraagt, of Marianne Bessar even boven komt, zei de babbel, in een malijs. Ja, ik kom dadelijk. Wat doen jullie hier? Riep Marietje aan de deur. Mama, is Emily Japan gekomen? Mag ik zien? Mevrouw, daar is de oude mevrouw en mevrouw van naar welke? Vragen dat ze dames in de salon wachten? Oma, giel de Frans naar beneden. Wacht, zei Henri, de trap afrendende. Ik zal Oma en Tante halen. Marianne begon te snicken. Mijn god, wat is er nu, Marianne? Rieperte. Ik word gek, riep Marianne. Emily zoende haar. De oude mevrouw van Lohe kwam langzend de trap op. Galant geleidt door haar kleinzoon, tegemoet gekomen door haar andere kleinzoon. Oma, de bruit Japan van Emily is gekomen en ze moet hem passen. Riep Marietje opgewonen. Ben ik niet te veel, voeg Constance. Nee, Constance, rieperte. Zeker niet, kom binnen. Van Boedwaar en slaapkamer zonden alle deuren open. Luise was binnengekomen. Meestal hield ze zich buiten de druktes en ze ploiden met Bertha in de kaminier de witte Japan uit, die de gehele kamer plotseling vulde met een sneeuw schitterende blankheid. Wat is er, baboe? voeg mevrouw van Lohe. Nonya moeder vraagt of Nonya Bessar even boven komt, herhalde de baboe. Maar als de kanjung Nonya Bessar misschien zou kunnen komen, voegte ze aan toe. De titels op elkaar staplend uit ijabiet voor de oude mevrouw, die de Nonya Bessar Pokor was geweest. Dan zal ik maar even gaan, zei de oude mevrouw. Constance, kom je mee? Heel langzaam, een beetje moe van de trappen, ging de oude mevrouw de treden op, herrenhand aan de leuning. Constance volgde haar. Op de bovenverdieping tocht het met plotseling avai, deuren sloegen. Baboe, zat er een venster open? De baboe liep onmiddellig rond, nog niet wetende van Hollandse deuren en vensters. In de zitkamer was Francis otters vrouw met de twee kinderen.  Maar Francis, heb je het raam open? Ho, gehoopt mama, ik stikte. Baboe, dodaadelijke het raam dicht. Francis, hoe is het mogelijk? Kan niet kan jeng, zegt de baboe, met de kracht van de mug drukend op de knoppen vratzolide Hollandse venster. Constance hielp haar, drukte het venster neer. Hier is Tante Constance, die komt kennis met je maken, Francis. Maar Francis, ben je in Sarongen en Cabai? Mag dat niet, oma? Dacht Tante? Kind, hoe ben je in vier jaar zo verindist? riep de oude mevrouw, zo boos als Constance haar zich niet herinnerde. Hoe is het mogelijk? Hoe is het mogelijk? Ben je Holland vergeten? In maart, het raam open, in een vliegende tocht, met je twee kinderen, jij in Sarongen en Cabai, en huig in een hempje? Wil je jezelf en de kinderen vermoorden? Baboe, takzien je een baatje aan? Francis, Francis, ik ben jaren in Indië geweest, maar ik wil zelfs in Indië bijna altijd gekleed. En toen ik in Holland terugkam, was ik Holland niet zo vergeten, als jij, een geheel rondsvrouwtje in vier jaren vergeten bent. De oude vrouw had al zelven het kind op de schoot genomen, en kleden het warmig. Groep mama, wat prom je? Zegt liever eens aan de keukenmijd, dat ze de boepoer van Otterlinkje beter maakt. Die stijfsel kan het kind niet eten. En ze heeft aan Baboe verteld, dat ze geen tijd had andere te maken. Het hele huis is dol, omdat Emily trouwt. We kunnen huis niet blijven bij papa en mama, hier op die bovenverdieping. Fransus, verkleed je eerst, anders word ik ernstig boos. Alla dan toch, groep mama, riep Fransus geergerd, maar toen Constance haar ook raden, wierp ze een penraag over haar sarong en kabai heen, en bleef zo de blote voeten in muiltjes. Geen wonder, als je altijd ziek bent, pom de groep mama, nog bezig met het kind. Achtante Constance, kunt u niet even naar de keuken gaan, en aan de keukenmijd zeggen, dat Otterlinkje andere boepoer moet hebben. Lieve Fransus, lacht de Constance. De keukenmijd heeft mij nog nooit gezien, en ik haar niet. En als ik in haar keuken kwam, en over die boepoers sprak, zou ze mij gedecideerd de deur wijzen. Wat een boel dan toch hier in Holland, riep Fransus. Mijn kind gaat dood van de hore. Ik wil wel even naar mama gaan.  Ja toe, wil u? Constance ging. In het poedwaar stond van een grote spiegel Emily in haar bruit Japan. Het zware, witte satijn verpletterde haar, stond haar hard en vreed, toen zij ongekapt was, ermoe en bleek uitzag. Het lijf zit slecht. Het moet in godsnaam terug naar Brussel, zei Perthen. Elendig, ze Emily, aan het woord als bijna een vloek tussen haar en lippen. Marianne, schrijf jij de brief erbij. Ik zal de spel erbij steken. Of nee, ik zal liever zelf schrijven. Constance, zie toch eens. Het plooit hier, zei Constance, maar het is niet erg. Durf je niet hier laten veranderen? Daar betaal ik nu waarachtig, begon Perthen, maar ze hield zich in en zeiden niet hoeveel. En dan zit het nog slecht. Perthen, Francis zent me naar je. Waarom? Er is een kleine moeilijkheid met de boerboer van Otterlyntje. Ik kom, zei Perthen, doodmoe. De Kameneer, de sleef van Emily in de handen, volgde haar in de slaapkamer. Marianne en Constance bleven alleen. Constance zag dat Marianne schrijdde. Wat is er, kind? O, tante. Wat is er? Is het leven heuswaard zoveel drukte en omslag te maken? Trouwen, jubelverhuizen, dansen, dineesgeven, zwarees, japonnen bestellen, die slecht zitten en honderden kosten, zieks zijn, kinderen hebben, boerboer eten. Tante, is het heus alles de moeite waard? Kind, het is of ik pal hoor. Oh nee, ik heb Pals wel sprekendheid niet, maar ik stik erin. Het zit me tot hier, en ik voel me dood, dood, dood ongelukkig. Marianne. Het jonge meisje, plotseling, barsten in een zenuw snikken uit en weerp zich in de armen van Constance. O, maar heen was de kamer één rommel. De deuren stonden open. Marianne, ik zal de deuren sluiten. Nee, tante, laat maar, en blijf even bij me. Ik kan niet meer. Ik kan niet meer. Ik ben zo moe van die omslag, van die nodeloze drukte, van die zwaregistre, van die tableau vivance, van die neidigheden van floortje, van die hatelijkheden van tante Adolfine. Ik ben moe, moe, moe van alles. Ik kan niet meer tante. Ik hou zoveel van Emily. Altijd zijn we samen geweest. Het was zo lief, zo gezellig. En nu ineens trouwt ze, met die lame jongen. En hij neemt haar aquarelle weg. En nu is het gedaan. En nu is alles weg. Nu is alles weg. En Henry, hij is ook zo akelig om.  Hij houdt net als ik doel van Emily. Hij begrijpt ook niet waarom ze doet. Ze heeft het hier goed. Papa en mama en iedereen houdt van haar. We hadden zo een lief levertje. Er was er wat druk, en al houdt niet veel eeuwen geuitgaan. Maar nu, nu is alles weg. Nu is alles weg. Ik heb gisteren met Henry zitten huilen. En op de zwaree moesten we vrolijk zijn. En iedereen dacht dat hij vrolijk was. De vrolelijke student. En de jongen was er zo treurig om. En gisteren moest ik in de tableau weer van meedoen. Een vloortje was allerhatelijkst. En Henry met Frans hadden immers een dialoog. En die jongen kon niet. En ik vroeg u, Tante, waarom toch? Waarom toch al die ellende, als we zo prettig samen waren? En waarom trouwt Emily nu met die lame jongen? Met die lame jongen. Ze balde haar vijsten. En door haar snikken begon ze ineens luidkielst te lachen. Ach, Tante. Ach, Ach, Tante, let toch toch niet op wat ik zeg. Ik ben dol. Ik ben dol. Maar ze maken me ook dol. Mama, de jongens, de meiden, de baboen, Frans en de kinderen. Dit is altijd net een draaimolen. Ha, heeft u ooit zo'n drukte gezien als bij ons in huis? Ze snikten nu en lachtte tegelijkertijd. En plotseling bedacht zij dat ze zich teveel hadden geuit tegen een vreemde Tante. En dat mama niet hield van die spontane ontboezing tegen vreemde. En omdat ze zich herstellen wilde, voeg ze ineens deftigig. Heeft u zich gisteren nog al geamuseerd, Tante Constance? Ja, Maiane, ik vond het heel prettig, zo bij jullie alle terug te zijn. Vindt u Brussel niet prettiger dan in Haag? We hadden het zo stil in Brussel, de laatste tijd. Rome, dat zou ik wel garen willen zien. Ja, Rome is heel mooi. Nu zwegen ze stil, en ze voelden beiden dat verledende dingen haar scheiden, de nieuwe, vreemde Tante die terug was gekomen uit het verleden, en het jonge meisje, dat plotseling bang was ervoor. En zonder dat Mariane begreep waarom, smachten zij dwars door die schicht gevrees heen. Oh, een geluk, een groot geluk, dat me helemaal vult. Geen dineesmeer, een japonne, en omslag om niets, maar een geluk, een groot geluk. Ze voelden zo vreemd, duizelig, maar ze voelden nog kracht om te zeggen. 