De Tafel van Martinus - Mirjam van Reisen - Tilburg University
De corona-crisis heeft enorm veel invloed op de mobiliteit en de vraag die we ons gesteld hebben, wat is eigenlijk de invloed op de meest mobiele groep vluchtelingen? En daarvoor zijn we met ons onderzoek naar Tunisie gegaan. Vluchtelingen in Tunisie hebben geen toegang tot testen. Blijkt ook dat ze geen toegang hebben tot gezondheidszorg en dat ze enorm de negatieve consequenties, de desastreuze gevolgen van de economische crisis ondervinden en daardoor vaak onder heel gevaarlijke omstandigheden doorreizen. Dat betekent dat wij in Europa heel veel nieuwe groepen vluchtelingen binnenkrijgen die we eigenlijk niet kennen, die we niet registreren, die niet getest zijn en waarvan we niet weten in hoe ver die besmet zijn met het coronavirus. We hebben met dit onderzoek veel publiciteit gewonnen en de aandacht proberen te vestigen op het belang van meer aandacht voor de corona-crisis onder vluchtelingen en om meer aandacht te vragen voor de noodzaak om vluchtelingen te beschermen. We hebben geleerd uit het onderzoek dat er echt weinig bekend is onder de invloed van corona vluchtelingen en we hebben dan ook besloten dat we dit onderzoek moeten uitbreiden en dat we gaan kijken naar de manier waarop in linieën, in etioopje corona van invloed is op nieuwe groepen vluchtelingen. Dag Mirjam, welkom bij de tafel van Martides. We gaan het hebben over de invloed van corona op vluchtelingen en dan hebben we het me naam over vluchtelingen uit de horen van Afrika. We gaan daar zo naar kijken met een kaartje erbij hoe dat ook weer topografisch allemaal in elkaar zat, want misschien moeten elkaar een beetje helpen daarin. Maar toch je werkt of je doet onderzoek in best ingewikkelde omstandigheden. We hebben het over vluchtelingen die in kampen zitten in oorlogsgebieden waar oorzaken liggen. Hoe doe je nou onderzoek? Ja, we doen heel veel onderzoek via de mobiele telefoon en zoals we met covid ook geleerd hebben, dat via de telefoon en via de computerop heel veel plaatsen kunnen zijn. Maar in dit specifieke onderzoek hadden we een onderzoeker in Tunisie zelf die daar eens gaan kijken en daar onderzoek, ja, interviews gaan doen en het onderzoek is gaan uitvoeren. En in het onderzoek waar ik hier ook over praten in etioopje, werken we ook heel nauw samen met de universiteit in Mekkelle en andere universiteiten daar waar we dan samenwerken met de onderzoekers die in die universiteit werkzaam zijn.  Hoe vaak hebben jullie dan contact en hoe wisselen jullie alle data uit? Bijna al dagelijks. We hebben één keer per week een overleg van alle onderzoekers op Zoom. En daarnaast hebben we vaak wel dagelijks zowel met WhatsApp, signal, op allerlei manieren ook nog contact. Oké. En om ook nog een beetje context te krijgen van waar we het nou eigenlijk over, kun je aangeven over hoeveel vluchtelingen we het hebben als we het over Noord-Afrika en de horen van Afrika spreken? Dan hebben we het echt over honderdduizenden vluchtelingen. En zeker meer als een miljoen over die hele route, zeg maar, vanuit de horen Lohul, Noord-Afrika. Na die centrale mediterrane route waarmee vluchtelingen dan maar met name Italië gaan. Laten we daar eens naar kijken naar het kaartje. Dus we hebben de horen van Afrika, het puntje is Somalia, rechtsonder. Wat is de situatie als ze naar links, naar Ethiopia en naar boven naar Eritrea kijken? Wat speelt zich daar allemaal af op dit moment? Ja, dus op dit moment moet er een oorlog tussen Eritrea en Ethiopia in de deelstaten Tigray. En ja, dat is echt een vernietigende oorlog. Er zijn 200.000 IDPs, dus internally displaced persons in Tigray. Aan de andere kant in Sudan zijn er nu 60.000 vluchtelingen, sinds dat conflict is uitgebroken op 4 november. Waarschijnlijk zijn er zo'n 2,5 miljoen mensen in Tigray nu uit hun huis en hebben geen dak meer bovenhoofd. En dat zijn deels Ethiopia's en deels Eritreëers? Nee, dat zijn Eritreopjes, maar van een bepaalde deelgroep uit Tigray. En de Eritreëers zijn onderdeel van het conflict, het leger, maar er zijn ook heel veel vluchtelingen uit Eritrea, want Eritrea is het Noord-Korea van Afrika, is een van de ernstigste dictature ter wereld. Dus er komen ook heel veel vluchtelingen van uit Eritrea in het Ethiopia. En dus in Tigray alleen waren er 100.000 Eritreese vluchtelingen voor de aanvang van dit conflict, die dus natuurlijk nu ook niet meer veilig zijn daar. En ondertussen ook veiligheid hebben gezocht in Sudan en dan vaak doorreizen naar Libye. Ja, want hoe ziet die reis eruit? Want het is een hele afstand, wat voor afstand is dat ongeveer in kilometers? Ja, eerlijk gezegd heb ik me die vraag niet gesteld, ik kan me niet beantwoorden, maar het is een enorm reis.  Eritrea, wat dus eigenlijk mijn heel klein onderdeel of een heel klein land is, als je het zo op die grote kaart ziet, maar Eritrea alleen is fiek eens groter als Nederland. Dat geeft een beetje de dimensies aan. Als je uit Eritrea vlucht, dan is er een heel lange grens met Ethiopia en op die grens is een shoot to kill beleid, dus dat is al heel erg gevaarlijk. Nu met die oorlog is het helemaal gevaarlijk. Er zijn 20.000 vluchtelingen die vanuit Eritrea in Ethiopia waren, die zijn verdwenen. De VN weet ook niet meer waar die zijn, er zijn vermoedens dat die ook weer terug gekidnap zijn naar Eritrea, dus dat is al heel gevaarlijk. Dan om te proberen veiligheid en veilig heen komen in Sudaan te vinden, dan moet je die grens over en die grens wordt nu bewaakt door Ethiopische militairen. Dus ook dat is zeer onveilig en dan ook weer in die kampen aan de Oostkant in Sudaan zitten heel veel militairen vanuit Eritrea, dus daar ook daar kun je weer gekidnap te worden. Dan gaan mensen die moeten betalen en dat gebeurt vaak al bij de grens of in Eritrea zelf of over de grens en dat gebeurt allemaal per telefoon. Dan worden mensen die in handen zijn van die militairen, groepen die samenwerken met mensenhandelaars, worden gedwongen om via de telefoon familieleden te telefoneren die dan vaak in de buitenland zitten en die moeten via de telefoon geld sturen, allereerst om in leven te blijven maar vervolgens ook om bevrijd te worden en dan weer een stuk van een volgend onderdeel van die reis te kunnen doen. En dat is allemaal in de loop van de reis? Ja, hoewel je ook al zou kunnen zeggen dat dat begint bij aanvang in Eritrea maar dat is een beetje een grijs gebied omdat mensen vaak daar denken dat ze betalen voor een bepaald traject en eigenlijk niet weten dat ze op die manier ook al in die keten van mensenhandelaars terechtkomen. Dus zit je dan al in de mensenhandel of niet? Dat is een goede vraag. Veel vluchtelingen gaan vervolgens naar Libye. Daar is het veel te doen. En wat is de omstandigheid waarin ze daar verkeeren? De situatie in Libye is verschrikkelijk, omdat dus in toekomst vaak je hebt dan de regering door de VN ingesteld en dan de oppositie van Uithaftar.  Er zijn heel veel met elkaar strijdende milities en het gevolg daarvan is dat met name de vluchtelingen die het meest kwetsbaar zijn, die worden vastgehouden in allerlei ruimtes waar ze echt met honderden, soms duizenden bij elkaar zitten. En dus vastzitten en die dan dat geld moeten inzamelen om vrij te komen. Nou die omstandigheden zijn dramatisch. Mensen sterven daar aan TV, van alles gebrek aan eten, gebrek aan drinken. En daar is eigenlijk best wel weinig over bekend, want de VN kan daar ook niet bij. Dus ja, dat is een heel erg zorgelijk situatie. En als je het over corona hebt, ja, die mensen die zitten volgepakken op die plekken, dat kan daar flink verspreiden natuurlijk. Ja klopt, wat je ziet onder de vluchtelingen, of je het nou hebt over etiopie of Libye of ergens anders, is dat het heel erg moeilijk is om die corona maatregelen uit te voeren, want mensen zitten boven op elkaar. Dus die zijn daar mee al heel kwetsbaar, maar ook dat mensen zo ontzettende grote andere problemen hebben om te overleven. Ze hebben geen toegang tot eten, andere medicijnen, heel onhygienische situaties, geen toegang tot water. Dus ik moet ook wel zeggen dat corona soms de least of der problems is. Dat is eigenlijk het minst in de hele hierarchie van overleven, waar ze zich druk om maken. Maar corona is niet zonder gevolgen, ook daar niet lijkt wat. Ja, ja, er is heel weinig over bekend en dat is natuurlijk waarom we dat onderzoek wilde doen. Die vluchtelingen die hebben helemaal geen toegang tot medische zorg, worden dus natuurlijk ook niet getest, dus daar weten we eigenlijk maar heel weinig van. Nou ja, zelfs al in die steden op die route, bijvoorbeeld de hoofdstad van Sudaan, daar is onderzoek gedaan door Imperial College London, die ervan uitgaat dat 2% van de mensen die sterven aan corona bekend zijn. Dus dat betekent dat 98% niet bekend is. Nou en bij de vluchtelingen kun je ervan uitgaan dat dat nog veel hoger is, want die hebben gewoon op geen enkele manier toegang dan wel tot testen, dan wel tot medische zorg, dus daar weten we eigenlijk helemaal niks van.  Veel vluchtelingen die komen samen in Libië, maar die willen door naar Tunisie, waarschijnlijk met het idee om naar Europa te komen, gebeurt dat in coronatijden? Ja, wat we gezien hebben is dat bij het begin van de coronatijd, gingen natuurlijk de grenzen waren al heel erg op slot, gingen natuurlijk nog meer op slot, maar ook dat de VN eigenlijk niet meer bij de kampen waar ze nog toegang hadden daar geen zorg meer aan konden bieden, dus eigenlijk zijn al die vluchtelingen gewoon uit die kampen gezet en die moesten ze eigenlijk maar uitzoeken. Dus heel veel zijn toen doorgereist naar Tunisie, in de hoop eigenlijk in Tunisie werk te vinden en een toch wat betere situatie. Wat onder corona helemaal niet het geval was, dus eigenlijk is het grootste probleem van die groep is dat er helemaal geen toegang is tot werk, met name ook door de restricties met mobiliteit en sowieso de grote economische gevolgen van corona in Afrika, die dan zeker op die ja meest kwetsbare groep de grootste impact heeft. Dus onze onderzoeker daar heeft gevonden dat en dat was echt wel heel verbazingwekkend, dat mensen van uit Tunisie weer terug gingen naar Libye, wat eigenlijk een hel is voor vluchtelingen, maar waar de situatie eigenlijk zo daarnicht slecht is, dat ze altijd toch ook nog wel weer makkelijker manieren vinden om te overleven, waarbij de uitbuiting enorm is, maar nou ja, er nog wat gedeeld kan worden en zovoort om toch te kunnen blijven overleven. Dus je hebt eigenlijk gezien dat mensen terug gingen. Ja en dan is het liever in Libye dan in Tunisie. Ja, in Tunisie is het een veel stabilere land. Tuurlijk, in Tunisie is veel veel beter moeilijk, maar veel beter als Libye. Dus dat zou je niet verwachten, je zou niet, daar maar volgens de theorie van migratie verwacht je niet dat je nog eens naar een slechtere situatie gaat, maar onder corona was er eigenlijk in Tunisie voor deze groep niks te vinden. 