Klaasje Zevenster, deel 3 | Jacob van Lennep | Published 1800 -1900 | Audiobook Full | Dutch | 6/6
— En werkelijk lag daar, — onder het geen te bij een meer aandachtige beschouwing, — voor een oud paardedeck, — een brok tapijt — en enige onbruikbare kledingstukken herkend zou hebben, — een vijftal kinderen op stro te snurken. — Dit waren de oudste spruiten van treuwen. — De drie jongsten sliepen in de bedsteden dernevens. — Het hart komt Nicolette ineen bij het bespeuren van zoveel armoede, — en toch herinnerde zich als kind meer dergelijke toneel te hebben bijgewond. — Nu was zij vrij en veilig, — maar toch was haar toestand — nog alles behalve beneden zwaard, — zoals zij daar neer zat, — koud, — van de regen doortokken, — zwak en dood vermoeid, — op een plaats waar geen enkelige riefelijkheid aanwezig was, — waar zij waarschijnlijk geen gelegenheid zou vinden, — nog om te slapen, — nog om zich indelijk of uiterlijk te verwarmen, — en bij dat alles zonder vooralsnog te kunnen antwoorden — op de moeilijke vraag, — wat nu? — Een vraag die Haag en haar geleidstig tegelijk van de lippen vloeiden, — toch uitgesproken werd op verschillende toon. — Immers, bij Nicolette, lieten die woorden zich omschrijven als menen ze ermeden. — Hoe kom ik nu van hier naar Amsterdam? — In de mond van trui hadden ze de betekenis van, — wat zou je voor het ogenblik verlangen? — En kan ik je ook ergens meedienen? — Zou lieten dan ook opmiddelijk opvolgen? — Ja, het spijt me dat ik je niet beter kan ontvangen. — Dus je wel wat krompen. — Je zal dan moe zijn, Ziel. — Ik wou er ook naar maar wat voor je had. — Wacht, ik heb geloof ik nog een klein beetje brandewijn in een flesje. — En meteen stond ze op om dat te zoeken. — Nee, vriendelijk dank, — zei Nicolette. — Ik zie nu in hoe ik alleen nog mijzelf gedacht heb, — en niet op de last die ik je veroorzaken zou. — Ja, ik ben moe, en toch, ik zou nu geloof ik niets kunnen gebruiken, — en ook niet rusten met het denkbeeld dat ik je misschien in ongelegenheid breng.  — Wat zullen je kinderen zeggen als ze wakker worden, — en je buren als we morgenochtend eens zagen? — Was het niet beter als ik maar weer heen ging in een fatsoenlijk logement? — Of nee, niet in een logement. — Hier dacht Nicolette eraan hoe zij eens misleid was geworden. — In? — Bij? — Ach, ik weet niet waar ik zou kunnen gaan. — En bij het besef van haar verlatenheid barsten zij in tranen uit. — Nee, huil maar niet, Klaasje, — zei Tray. — Alles zal zich immer zwaar schrikken. — Het is het slimste dat je nou geen hoed of doek hebt. — En al wou je er nou nog zoveel vergeven. — Ik zou op dit uur geen kans zien en winkel te vinden waar ze m'n open doen. — En toch, als ze je morgenochtend hier zien, dat is ook al bedenkelijk. — Wacht, daar schiepen ze binnen. — Kijk, hoe kon ik toch zo dom wezen dat ik daar niet eer op dacht? — En meteen stond ze op, en dan haar stoel ging daarmee naar de bedsteden. — Klom maar op, op de stoel namelijk, voelde op een dwarsplank die hoogboven in de bedsteden zat en kwam van haar ontdekkingstocht terug met een strooie hoed. — Dat is een hoed, — zei ze, terwijl ze er met haar boeselaar de stof van afsloeg. — Die heb ik van een mevrouw gekregen waar ik uit school maken was. — Heel nieuwe wets is je wel niet, en het lint is wel een beetje verkleurd, maar voor het ogenblik zou je ermee geholpen wezen, als we nou nog maar een doek of een mantier je hadden. — Wel, bedunt die hoed is nog best, — zei Nicolette, nadat ze haar kaproen afgezet, het hoedje gepast had. — En als nu de blauwe foale die ze zich herinnerde dat hij haar pakje zat voor de dag gekregen hadden, bond ze die om de bol heen, wat de rand die een weinig beschadigd was, bedekte en aan het geheel iets vrolijkers bijzetten. — Maar bedenk nu eens, zou het niet mogelijk zijn een rijtag te krijgen? Ik kan toch, zoals ik ben, niet over straat gaan, of mijn intelligence of spoortrijn vertonen, indien ik een rijtag nam tot leiden bijvoorbeeld. — Daar kent mij niemand.  Ik zou me daar het nodige kunnen aanschaffen om verder te komen. — Waarachtig, — zei Trui. — Dat is een goed denkbeeld dat je daar hebt, — maar ja, dat zou kunnen gaan. — Bij de voerluik kan man altijd terecht. — Als je daar maar zo lang hier blijft, dan zal ik zien of ik een rijtag voor je krijgen kan. — Probeer jij ondertussen of je niet tot slapen kunt. — Zo gezegd, — zo gedaan. — De goede vrouw aan Nicolette tenminste een betrekkelijk comfortwillende verschaffen zette nevends de stoel waar deze op zat haar eigen, de enige nog beschikbare stoel, aan verlie t het huis, Nicolette alleen laatende, want het slapende achthal kon nauwelijks een gezelschap genoemd worden. Dus eenzaam in dat treurig verblijf, koud, verlaten met een onzekere toekomst voor zich, moest het arme meisje zich alles behalve op haar gemak gevoelen. Gelukkig was er vermoeidheid naar lichaam en geest te groot dan dat zij het toestand geregeld overdenken kon. En niet lang had zij met de benen uitgestrekt op de voor haar geplaatste stoel naar het hoofd in de arm, op de tafel gelegen, of de slaap deed haar besef van haar toestand verliezen en schonk haar, zij het geen kalme en lieflijke, dan toch een betrekkelijk weldade gerust. Hoe lang die rust dieurde zou zijn moeilijk hebben kunnen bepalen. Dikwijls was die afgewoken geworden. Nu eens als een benouden droom haar met een schrik ontwaken deed, dan weder door het ene van de gerucht dat een daar kinderen maakte. Telk een reizen echter viel zij onmiddellijk weer in slaap. Zo duurde het totdat de goede vrouw terugkwam en haar wakker schudde. Hij wacht ons al bij de brug met het rijtuig, zeiden zij. Inderdaad, riep Nicolette, opspringende. Ja, het is niet zonder moeite geweest dat ik er een gekregen heb. Ik ben er bij drie geweest en eerst bij de derde ben ik klaargekomen. Hij wou het niet minder dan 12 gulden doen. Ja, dat is ook waar, zijn Nicolette. En meteen het rolletje in haar zak openbrekenen, nam zij drie van de gouden tientjes die het bevatten en stopte die in de hand van trui. Ik hoop het hier niet bij te laten, zeiden zij, voor het ogenblik duizendmaal dank. Wel, ik moet dank je zeggen, Klaas.  Je vrouw, zij trui, die een lang zulke geldswaarde niet in handen had gehad. Zeg maar altijd Klaasje, zijn Nicolette, dat wil ik voor u altijd blijven. En nu trokken beide de deur uit en de straat wederop, terwijl Trui en Nicolette het fabeltje vertelde dat zij de huurkoetsier had wijs gemaakt. Er was iemand voor haar jevrouw's familie te leiden gestorven, had ze gezegd, en daar moest haar jevrouw nu onmiddellijk naartoe. Waarom dat de moeder van de jevrouw schrikken zou als er snachts een rijtuig voor de deur kwam, moest het niet aan huis rijden, maar zou de jevrouw eraan de brug inkomen. Of nu de huurkoetsier, of de voerman, iets van die roman geloofde, is een zaak die wij niet te onderzoeken hebben. En het was hun dan ook vrij onverschillig, mits de een maar zijn vracht, en de ander een goede voor verdiende. En werkelijk aan de brug stond het rijtuig. Dag jevrouw, goeie reis, riep Trui, die de fabel aan de koetsier vertelt wilde blijven spelen, en daarom de nadruk legde op de eerste selave. Jevrouw toch is de titel waarmede met het algemeen elke ongehuurde aanspreekt. Jevrouw zegt maar alleen tegen haar bij wie men dient, en meteen opende het partier en sloeg de treden neer. Dag Trui, zijn Nicolette, terwijl ze de ene voet op de treden zetten, maar eerder andere volgte vergatst haar rol, keerde zich om, viel de schoonmaakster om de hals en kuste haar hartelijk. Toen rukten ze zich los en klom in de vigilanten. Trui maakt het partier weer dicht, de voerman leidde zweep over de paarden, en het rijtuig stelde zich in beweging. Nicolette vrong zich in een hoek van het rijtuig, en zover van het partier mogelijk, op de tocht het ligt haar lantaarans niet op haar vallen, en haar aan deze ofgene voorbijganger verraden zou. Zolang ze over de straatstenen van Den Haag reed, achten ze zich maar halfveilig. Zelfs verlieed ze die houding niet, toen de paarden, de dreef op en het bos ingereden waren.  Eerst toen het rijtuig de hoek van de koekamp omsloeg, en zijnde overzijden in de verte diezelfde prachtige kaai, maar nu door talloze lantaarans verlicht terugzag, die ze op de avond van haar komst had begroet, toen bukte ze zich voorover naar het glas en weer op een laatste lange blik naar die stad, waar van het ogenblik dat ze er was afgestapt, haar schier niets dan miskenning en leed was wedervaren. Vaarwelden Haag, zeiden zij, stad die alle jonge meisjes verlangen te bezoeken en zich afschilderen als een paradijs volgenot, mij zeid hij een kerk er geweest en ik dank God dat ik er uit verlost ben. En zich in de visilan tot de knieën werpende, wenden ze haar hart tot God met een lang en innig dankgebet voor haar bevrijding. Voor het overige was de verwisseling van toestand, of schoon talkunsten goede, nog verre van tot het volmaak de geleid te hebben. Dun gekleed, zonder warme dok of mantel, op dat vroege uur voordat de dag aanbreekt, en wanneer de lucht ook zelfs in de heetste zomer zo scherp en kil is, hielp het Nicolette niet of ze de raampjes al dicht had, en zich de handen vreef en met de voeten trappelde. De nachtkou dronkt door alles heen, en bijzondere voortgouw maakte het rijtaag niet. De voerman begreep zeker dat hij ten gevallen van een jonge jufgouw alleen zijn paarden zo niet behoogde te vermoeien. Aan de tolhuizen duurde het ook telkens een geruime tijd eerder gaarder wakker geschreeuwd was. Bij de eerste tol was zelfs Nicolette een poos erg in verlegenheid toen de man aan het portier kwam om het tolgeld af te voorderen. Ze had niet dan goud bij zich dat ze niet voor de dag wilde halen, en de voerman had geen geld. Gelukkig dat de gaarder hem kende, en even als die aan de volgende tolgen zich liet tevredenstellen met de toezegging vanbij het weeromkomen te betalen. Aan de laatste tolstilhoudende deed de voerman de natuurlijke vraag. Waar moet de juffrouw Talayen wezen? Dat was waar ook. Waar moest ze wezen? Leiden was wel de stad waar zij, wij willen nog niet zeggen, geboren, dan toch zeker, als geboren ingeschreven was. Maar ze was er met dat al, zo onbekend als de negapatnaam. Ze strikte op duikbeeld vanbij vreemden, misschien weerverkeer, talant te komen. En toch, er zat niet anders op.  Immers al begon een vale streep in het Oosten het naderen van de dageraad te verkondigen. Toch was het nog geen uur om winkels te bezoeken en zich van het nodige te voorzien. Ze besefte dus dat het noodzakelijk was in een herberg te gaan. En dan daarbij gevoelden zij, dat het eventueel noodzakelijk voor haar was, enige rust te nemen die zij moeilijk elders vinden zou. Ze antwoordde dus op de gedane vraag. Primae mij naar het logement. Naar welke logement, juffrouw, vroeg de voerman weg. Och, waar het stil en rustig is, bij... Bij je moeder sletten, heel goed, zei gelukkig de kutsier. Ja juist, bij moeder sletten, herhaalde die koeletten, die zich ter stond herinnerde, dat zij die naam meer malen had horen noemen door bol en door eilag, die beiden, gelijk trouwens alle studenten, steeds met opgetogenheid van de aangename urenspraken die zij al daar hadden gesleten, van de goedhartige zorg van de vrouwdeshuizes en van de wakkerheid vandoor. Helaas, ook zij is niet meer, die braven, vluggen, gedienstigen door sletten, weer schitterende bruine ogen overal te gelijkwaarden, om te onderzoeken of er iets benodigd was, of ontpak, of weggenomen of verruilt moest worden en iemand wend zijn raden eer zij nog waren uitgesproken. Door die alle studenten lief hadden en eer biedigden als een oudere zustig aan wie zij hun plannen, hun liefde geheimen, het onderwerp, hun articitatie, hun twisten, de brieven die zij van huis kregen, de overlast die zij van hun beren hadden en hun uitkomsten voor de toekomst mededeelden, die met belangstelling naar hun verhalen luisterden en nimmer hun vertrouwensgrond, die verstandig wist te praten en raat te geven en wist te zwijgen als het graf, vreden zij haar assen. Geen eeuw brengt haar gelijken in de academiestat, zo ergens, terug. Terwijl nu de voorman verder reed, had Nicolette de tijd de fabel te bedenken die zij vertellen zou om aan de kastelijnes het vreenden te verklaren van haar komst op zilk een ongewoon uur en met zilk een sobere uitrusting. Met haar ingeboel, een gevoel van oprechtheid, dronhaar ergdig, daarbij zo min mogelijk van de waarheid af te wijken, wat dan ook wel het verstandigste was. Ook dit zijn nog iets wat evenzeer verstandig was. Ze telden namelijk de tientjes die ze van Donia gekregen had. Die waren, met degenen die zijn trui gegeven had, 25 in getal.  En daarmee zou zij, naar zijn meende, zich voorlopig wil redden. Het was juist toen de dag aanbraak dat de vigilanten voor de deur van het logement stil hield. Vrijspoedig werd er open gedaan. Een dienstmaagd verscheen. En antwoorden op de haar gedaane vraag of er nachtverblijf was toestemmend. Waarop Nicolette na voor de huur van het rijtuig en vervolg twee tientjes aan haar voerman te hebben gegeven omdat zij geen zilvergeld had. Het is soms schade te rijk te zijn. En hij terug kon geven. En ook naar hij beweerde wie er er stond terug moest, naar binnenstapte. Zicht door de meid die wel wat vreemd keek, maar nog te slaapig was om veel op te merken, veel min om vragen te doen. Haar slaapvertrek liet aanwijzen. Verzocht tegen acht uurig roepen te worden. Zicht zodra ze alleen was uitkleden. En nu eindelijk, na zoveel vermoeienis en koude, een verkwikkende en verwarmende rustgenoot. De volgende morgen zat ze in haar kamertje met smaak te ontbijten toen de dochter van hun huizen zich bij haar vervoegde om te horen of ze haar in iets van dienst kon zijn. Nicolette behoefde nu tot haar vreugd niets te vertellen want haar was geen onbescheide vraag gedaan en gewiss had haar voorkomen, zo invoudig, zo zedig en innemend, beledt dat haar enige ongunstig vermoeden aan gaande haar kon staan. Ze nam dus getig de gelegenheid waag en verzocht enige adressen van winkels waar ze zich verschaffen kon wat zij behoefde. De vriendelijke jevrouw bood zich daar stond aan om haar geleidster te zijn. En zodra was het ontbijt niet afgelopen of ze waren te samen op weg naar een bazaar waar alles te krijgen zou zijn. En inderdaad, Nicolette kocht een hoed, een echar, een mantel, enige andere toiletartikelen en een fatsoenlijke reiszak om een en andere in te bewaren. Toen ze aan de herberg terugkeerde was haar schat natuurlijk wel heel wat verminderd. Doch zij kon weer presentabel voor de dag komen. Ze gevoelde nu zonderling genoeg als men de zware ziekte in aanmerking neemt waar zij pas van opgerezen was en de hevige gemoedbewegingen die er stond daarna, haar gevolte hadden, volstrekt niets van haar zwakheid meer en in tegendeel zich sterk genoeg om de reis naar Amsterdam hoe eer hoe beter te aanvaarden. 