Kleine Johannes | Frederik van Eeden | Literary Fiction | Audiobook Full | Dutch | 1/3
Dat bracht een verwarring en ontstelten is de weg. Haastig vlogen mannen en vrouwen van de zo lang verdrukte mos en gasplaatjes op. Ook het armenblauwe klokje werd bevrijd door de welgeslaagde aanval van twee oorwurmen op de benen van de dikke juffrouw. De vertwijverding nam toe. Danzend en springend onder de zondelingsde gebaren trachten de mensen hun vervolgens te ontkomen. De blekeman bood lang weerstand en sloeg met een zwart stokje woedend in het rond door een paar baldadige mezen die geen aanvalsmiddel te laag achter en een wesp die hem door zijn zwarte broek heen in de kaartstak stelde hem buiten gevecht. Toen kon de vrolijke zon zich niet langer goed houden en verborgen het aangezicht achter een wolk. Grote regendropels taalden op de strijdende partijen. Het was alsof door de regen plotseling een bos van grote zwarte paddenstoelen uit de grond opschoot. Dat waren de regenschermen die eilings werden uitgespannen. Sommigen sloegen de rocken over het hoofd witte onderrokken, witgekouste benen en schoenen zonder hakkenzicht bijwerden. O, wat had Windekind zijn pret. Hij moest zich aan de bloemstengel vasthouden van het lachen. Dichter en dichter stroomde de regen. Hij begon het bos met een grouwe glinsterende sluier te omhullen. Kletterende waterstralen vielen van parapluus, hoge hoeden en zwarte jassen die glommen als de schilder van een watertoch. De schoenen zoenden in de doorweekte grond. Toen gaven de mensen het op en dropen bij kleine troepjes zwijgend af een menigte papieren, ledige flessen en synezappelschillen als onogelijke sporen van hun bezoek achterlatend. Op het openveldje in het bos werd het weer eenzaam en rustig en hoorde men spoedig niets meer dan het eentonige ruisen van de regen. Nu, Johannes, nu hebben we ook mensen gezien. Waarom lachte hij ook niet om hen? Ach, Windekin, zijn alle mensen zo? Oh, er zijn er nog veel erger en lelijker. Soms razen en tieren zij en vernielen al wat schoon en zierlijk is. Ze hakken bomen om en zetten er plompen vierkante huizen. Zij vertrappen de bloemen moedwillig en doden voor vermaak elk dier dat onder hun bereik komt. In hun steden waar ze op eenkruipen is alles vuil en zwart en de lucht bedompt en vergiftigd door stank en rook. Ze neemt van de natuur en hun medeschepselen. Daarom maken zij zoek en dwaas en dovig figuur als zij hierin terugkeren. Ach, Windekind, Windekind.  Waarom weent jij, Johannes? Ga moet niet ween, omdat jij bij mensen geboren bent. Ik heb u in mis lief en u verkozen onder allen. Ik heb u de taal van vlinders en vogels geleerd en de blik der bloemen doen verstaan. Heeft u lief als haar liefste kind? Waarom zou het geniet blij zijn daar ik uw vriend ben? Oh, Windekind, dat ben ik, dat ben ik, maar ik moet toch huilen om al die mensen. Waarom? Ga je behoeft niet bij hen te blijven als u dat verdriet doet. U kunt hier wonen en mij altijd ver gezellen. We zullen huizen in het dichtste van het bos in de eenzame zonne geduinen of in het riet aan de vijver. Ik zal met u zweven over velden en wouden, over vreemde landen en zeeën. Ik zal spinnen, fijne klederen voor u laten maken en uw vleugels geven, zoals ik ze draag. We zullen leven van bloemengeur en met de elven in het maan licht dansen. Als de hers komt zullen we met de zomer meetrekken, daarheen waar de hoge pannenband op reizen, waar kleurige bloemtrossen aan de rotsen hangen en met de vleugels en met de bloemtrossen aan de rotsen hangen en het donkerblauwe zee vlak schittert in de zon. En ik zal u altijd sprookjes vertellen. Wilt u dat, Johannes? Zal ik dan niet meer onder mensen wonen? Onder mensen wacht u eindeloze kommer, verveling, vermoeienis en zorg. Dag en dag zult ge toppen en zuchten onder de last van uw leven. Zij zullen uw teder is heel stoten en peinigen door hun grofheden. Zij zullen u ter doodvervelen en machtelen. Je meer lief dan mij? Nee, nee, Windekind, ik wil bij u blijven. Nu kon hij tonen hoeveel hij van Windekind hield. Ja, hij wilde allen en alles voor hem verlaten en vergeten. Z'n kamertje, presto en zijn vader. Vol vreugde en vastberaden herhaalde hij zijn wens. De regen hield op. Onder grauwe wolken door straalde een heldere glimlach van de zon op de vochtig glans in de bladeren en op de droppels die aan elk twijgje en haam gevonkelden en zelfs de spinnenwebbezeerden die over het eikenloof gespannen waren. Langzaam steeg een fijne nevel uit de vochtige grond tussen het kreupelhout omhoog. Duizend zoelen dromerige geuren meevoerend. De merolf loog nu in de hoogste boomtop en zong in korte innige melodien tot de dalende zon.  Als wilde zij tonen welke zang hier passte in de plechtige avond stilte bij de zachte begeleiding der vallende droppen. Is dat niet schone dan mensen geluid, Johannes? Ja, de Merel weet wel de juiste toon te treffen. Hier is alles harmonie. Zo voorkomen zult hij zijn bij mensen nooit vinden. Wat is harmonie, windekind? Dat is hetzelfde als geluk. Het is dat waarnaar alles streeft, ook de mensen. Toch zij doen als jongens die in vlinder willen vangen, ze jagen aan juist weg door hun dobben pogingen. Zal ik haar bij u vinden? Ja, Johannes, maar dan moet jij de mensen vergeten. Het is een slecht begin bij mensen geboren te zijn, maar jij bent nog jong. Hij moet alle herinneringen aan uw mensenleven van u afzetten. Bij hen zou het gedwalen en in verwarring strijd en ellende geraken. Het zal met u gaan, zoals met de jonge mijkever van wie ik u vertelde. Wat is daarmee verder gebeurd? Hij heeft het heldere schijn zo gezien waarvan de oude kever sprak. Hij dacht niet beter te kunnen doen dan er dadelijk heen te vliegen. Regelrecht vloog hij in een kamer en viel in mensenhanden. Drie dagen lang is hij daar gemachteld. Hij heeft in kartonnen dosjes gezeten maar hij heeft hem draad die zijn de poten gebonden en zo laten vliegen. Toen heeft hij zich losgerukt en een vleugel en een poot verloren en is eindelijk, helpeloos en rondkruipend en nog vruchteloos pogend de tuin te bereiken door een zware voet verpletterd. Alle dieren Johannes die in de nacht ronddolen zijn zowel kinderen van de zon als wij en al hebben zij nimmer hun schitterende vader gezien toch drijft hen een onbewuste herinnering immer weer tot al waaraan ligt ontstraal. En duizenden arme schepsels der duisternis vinden een jammerlijke dood door die liefde en wie zij sinds lang gescheiden en vervreemd zijn. Zo brengt een onbegrepen onwierstaanbare neiging de mensen te verderven in de schijnbeelden van dat grote licht dat hen deed ontstaan en dat zij niet meer kennen. Vragen zag Johannes op naar Windenkins ogen doch ze waren diep en geheimvol als de donkere hemel tussen de sterren. Bedoeld geen god voeg hij eindelijk schuchtig. God, de diepe ogen ik weet Johannes waar hij gedenkt als hij die klank uitspreekt. Aan de stoel voor uw bed waartegen hij het lager gebetje iedere avond zegt.  Aan de groen saai je gordijnen voor het kerkraam wanneer hij zondagmogen zo lang kijkt. Aan de kapitane letters van uw bijbotje. Aan het kerkensakje met de lange steel. Aan lelijk gezang en een muffen mensenlucht. Wat jij met die naam bedoelt Johannes is een belachelijk schijnbeeld. Een grote petroleumlamp waar aan honderden en duizenden muggjes hulpeloos zitten vastgeplakt. Maar hoe heet dan dat grote licht Windenkind en tot wie moet ik dan bidden? Johannes het is alsof een schimmelplankje mij vroeg hoe de aarde heette die met haar rondhaait. Was er een antwoord op uw vraag jij zou het verstaan als in aardwarm de muziek ter sterren. Doorbidden zal ik u leren en met de kleine Johannes die in stille verwondering zijn woorden pijnsten vloog hij uit het bos omhoog zo hoog dat over de duinrand een lange als goudfonkelende streep zichtbaar werd. Zij vloog ervoor de griller beschadelde duinflakte gleed onder hun blikken weg en breder en breder werd de lichtstreep. De groene kleur der duinenweek vaal zag het helm en vreemde bleekblauwe planten groeide er tussen. Nog een hoge heuvelreeks zandstrook en dan de weide ontsachelijke zee. Blauw was het grote vlak tot aan de verre kimmen. Onder de zonnechter straalde een smalre strook in verblindend rode schittering. En lange donzigwitte schuimrand omzoomde het zeevlak zoals Hermelin blauwvluwilomzoomd. En aan de kimmen scheiden lucht en water een fijne, wonderbare lijn. Een wonderscheensee, recht en toch gebogen scherp en toch onbestemd zichtbaar en toch onaspuurlijk. Zij was als de toonener harp die lang en dromend makelingd. Die schijnt weg te sterven en toch blijft. Toen zette de kleine Johanne zich op de duinrand en staarde. Staarde in lang, roerloos zwijgen totdat het hem was als of er ging sterven. Als of de grote gouden duren van het Hiddal zich staatig ontsloten ziel het eerste licht der oneindigheid tegensweefde. En toen de aardse tranen die in zijn wijd geopende ogen welden de schone zon omvloersten en de pracht van hemel en aarde deden wegdijnsen in een duisteren, trillende schemering zo moet hij bidden, zij toen winden kind. Einde van hoofdstuk 4 Hoedstuk 5 van de kleine Johannes Deze Librivox opname is vrij van auteursrechten. Oplamen door Bart de Leeuw. De kleide Johannes van Frederik van Aden Hoedstuk 5 Heb gewellings op een vrije herfstag door het bos gedwaald.  Als de zon zo stil en helder op het rijk getinte loven schijnt als de takken kraken en de dorre bladeren ruizen onder uw voet. Dan scheet het woud zo moeder. Het kan nog slechts pijn zijn en leeft in oude herinneringen. Een blauwe nevel omringt het als een droom met geheim zinnige pracht en de glinsterende herstraden zweven door de lucht in trage golfing als schone, doeloze mijmeringen. Toch uit de vochtige grond tussen bos erbladeren vrij ze dan plotseling en raadselachtig de wonderlijke gestalten der paddenstoelen. Sommige dik, van stalter en vlezig. Andere slang en reizig met geringde steel en schitterend gekleurde hoedst. Dat zijn zondelingen droombeelden van het wouds. Dan ziet men ook de vermollemde boomstronken talloze kleine witte stammetjes met zwarte topjes alsof ze verbrand waren. Sommige wijze mensen houden ze voor een soort zwammen door Johannes leerde beter. Het zijn kaarsjes. Zijn branden in stille hersdachten dan zitten er die kaboutenmannetjes bij en lezen in kleine boekjes. Dat leerde hem windekind op zok en stille herfstag en Johannes ademde droomstemming in met de doffe geur die uit de bosgrond opsteeg. Hoe komen de bladeren van de estoren zo zwart gevlekt? Ja, dat doen de kabouters ook zij windekind. Als zij de snachts geschreven hebben gooien zij de spoigers de rest van hun inkpotjes over die bladeren uit. Ze houden niet van die boom. Van esse hout maakt men kruisjes en stelen voor kerkenzakjes. Johannes werd nieuwsgierig naar die kleine vleidige kabouters en hij liet windekind beloven hem bij een van hen te brengen. Lang was hij reeds bij windekind geweest en er was zo gelukkig in zijn nieuw leven dat hij nog weinig berouw voelde over zijn belofte om al het achtergelatenen te vergeten. Er waren geen tijden van angst of eenzaamheid waarin altijd het berouw komt. Windekind verliet hem nooit en bij hem was elke plek één te huis. In het wiegelend nest van de karkiet dat tussen de groene riethalmen hing al brilde de roeidomp en kraste de kraaien nog zo onheilspelend. Geen angst voelde hij bij kletterende regen of zuizende storm. Dan schoel hij in holle bomen of konijneholen en kroop dicht onder Windekind's manteltje en luisterde naar dienstem die sprookjes verhaalde. Doch nu wilde hij de kabouters zien. Het was een goede dag daarvoor. Zo stil, zo stil.  Johannes beende reed zijn fijne stemmetjes en het geschuifel hun er voetjes te horen doch het was nog middag. De vogelen waren bijna allen weg alleen de lijsters smulden aan de hel rode bessen. Eén zat gevangen in een strik. Met uitgespreide vleugels hing zij daar en spartelde tot het scherp omknelde pootje bijna van één scheurde. Spoedig bevrijde haar Johannes en onder blijge tink vloog zij eilingsweg. De paddenstoelen hadden de druk onder elkaar. Zij mij eens, zij een dikke duivel swam, heb je ooit zoiets gezien? Zie hoe dik en wit mijn stel is en hoe mijn hoed glimpt. Ik ben de grootste van allen en dat in één nacht. Bah, zijde de rode vliegerswam. Gij zei het zeer lomp, zo bruin en grof. Ik wiegel op mijn slanke stel als een riethalm. Ik ben prachtig groot en best een en sierlijk gespikkeld. Ik ben schooner dan allen. Stil, zei Johannes, die hen wel kende van vroeger dagen. Gij zei het beide giftig. Dat is een deurt, zei de vliegerswam. Zij het geen mens bij geval, bromde de dikke schamper. Dan mag ik leiden dat hij mee opeet. Dat deed Johannes echt er niet. Hij nam door het takjes en stak die in de vleesen gehoed. Dat stond gek en alle anderen lachten. Ook een troepje dunne paddenstoelen met bruine kopjes die gezamenlijk in een paar uur waren opgeschoten en elkaar verdrongen om in de wereld te kijken. De duifelswam werd blauw van kwaadheid. Daar kwam zijn giftige aard mee voor de dag. Aardsterren hielden haar ronde op geblaze hoofdjes op vierpuntige voetstukjes. Van tijd tot tijd vloog een bruinwolkje uiterspijnpoeder uit de opening van hun ronde hoofdje. Waar dat poeder neer viel in vochtige bodem zouden zich gedraden door de zwarte aarde vlechten. Zij vloog een bruinwolkje uiterspijnpoeder en gedraden door de zwarte aarde vlechten en het volgend jaar honderden nieuwe aardsterren opreizen. Welk een schoon bestaan zeiden zij tot elkaar. Stuiven is het mooiste levensdoel. Welk een gelukte kunnen stuiven zolang men leeft. En met aandachtige toewijding dreven zij de kleine poederwolkjes in de lucht. Hebben zij gelijk, windenkind. Waarom niet? Wat kan voor haar hoger zijn? Gelukkig dat zij niet meer verlangen en ze kunnen niet anders. Toen de nacht was gedaald en de schade woerderbomen tot een gelijk matig duister waren in één gevloeid hield het grijmzinnige woutleven niet op.  De takjes kraakten en knapten. De dorreblijtjes ritzelden hier en daar tussen dit gras en in het kreupelhoud. Johannes voelde de tocht van onhoorbare vleugels lagen en was zich bewust van de nabijheid van onzichtbare wezens. Nu hoorde hij toch duidelijk stemmetjes vloosteren en voetjes trippelen. Zie, daar in de duisteren diepte dat struiken gloeide even een klein blauw fonkje en verdween. Daar weer heen. En weer. Stil, als hij goed luisterde hoorde hij geschuifel in de bladeren vlakbij hem, bij die donkere massa. Een boomstronk was het en de blauwe lichtjes kwamen naar achter te voorschijn en hielde stil op de top. Overal zag Johannes nu lichtglans voren. Zij zweefde tussen de donkere lover, dansten met kleine sprongen langs de grond en gint straalde een grote, tintelende massa als een blauw vreugde vuur. Wat is dat voor vuur, vroeg Johannes? Dat brand prachtig. Dat is een vormom de boomstam, zij winnen kind. Ze gingen op een stil helder lichtje af. Nu zal ik u een wistik voorstellen. Dat is de oudste en wijste der kabouters. Dichter bijgekomen zag Johannes hem bij zijn kaarsje zitten. Duidelijk kon hij bij de blauwe schijn het gerimpelde gezichtje met de grijze baard onderscheiden. Hij las hard op met samengetrokken wenkbrouwen. Op het hoofd roeg hij een eikelkapje met een klein veertje. Voor hem zat een kruispin en luisterde naar de voorlezing. Toen de twee naderten keek de kabouter zonder het hoofd op te heffen uit zijn boekje op en trok de wenkbrouwen in de hoogte. De kruispin kropt weg. Goedenavond zei de kabouter ik ben wistik. Wie zet jij bij de? Ik heet Johannes. Ik wilde graag met u kennens maken. Wat leest jij daar? Dat is niet voor uw oren bestemd zijn wistik. Dat is alleen voor kruispinnen. Naar het mij ook eens zien liven wistik vond Johannes. Dat mag ik niet. Dat is een heilig boek der spinnen. Dat bewaar ik en mag ik nooit uit handen geven. Ik heb de heilige boeken van torn en vlinders en egos en mollen en al wat hier leeft. Ze kunnen niet alle lezen en als zij nu iets willen weten lees ik het hun voor. Dat is een grote eer voor mij. Een post van vertrouwen. Begrijp je? Het mannetje knikte een paar maal zeer ernstig en stak een wijsvingertje op.  Waaraan werd je nu bezig? Aan de geschiedenis van Kribbelgau de grote helpte kruispinnen die heel lang geleden leefden en een net had dat over drie bomen gespannen was waarin hij 1200 vliegen op één dag ving. Voor Kribbelgau's tijd maakten de spinnen geen netten en leefden van gras en dode bezes. Maar Kribbelgau was in knappe kop en beweest dat ook levende bezes tot spinnenvoedsel gemaakt waren. Toen vond Kribbelgau ook de kunstige netten uit door moeilijke berekeningen want hij was een groot wiskunstenaar. En de kruispinnen maken haar netten precies. Draadje aan draadje zoals hij het geleerd heeft maar veel kleiner want het spinnengeslacht is zeer ontaard. Kribbelgau ving grote vogels in zijn net en vermoorde duizend van zijn eigen kinderen. Dat was nog een grote spin. Eindelijk is er een geweldige storm gekomen en heeft Kribbelgau met zijn net en de drie bomen waar aan het vast zat meedoed de lucht gesleept naar verbossen waar hij nu eeuwig vereerd wordt met grote bochtlust en vlugheid. Is dat alles waar, voeg Johannes? Het staat in dit boekje, zei Wistik. Geloofd jij het? De kribbouter kneep één oog dicht en legde de wijsvingen langs de neus. In de heilige boekjes van andere dieren waarin over Kribbelgau gesproken wordt heet hij een vervoeilijk en verachtelijk monstig. Maar ik houd mij er buiten. Is er ook een kribbouter boekje Wistik? Wistik keek Johannes enigszins van trouwend aan. Wat zei het jij eigenlijk voor een wezen, Johannes? Je hebt zoiets menselijks, zou ik zeggen. Nee, nee, wees gerust Wistik, zei Winde kind toen. Wij zijn elfen. Maar Johannes heeft vroeger veel mensen gezien. Gekunt merkte vertrouwen. Het zal hem geen kwaten. Ja, ja, dat is goed en wel. Maar ik heet de wijsterderkabauters en ik heb lang en eivrig gestudeerd voordat ik wist wat ik weet. Nu moet ik voorzichtig zijn met mijn wijsheid. Als ik te veel vertel, verliezen ik mijn reputatie. Maar in welk boekje denk je dan dat het rechter staat? Ik heb veel gelezen maar ik geloof niet dat ik dat boekje ooit gelezen heb. Het is niet het elfen boekje ook niet het kabauter boekje. Toch moet het er zijn. Het mensenboekje misschien? Dat ken ik niet, maar ik zou het niet denken. Een boekje moet groot geluk en grote vrede brengen.  Daarin moet nauwkeurig staan waarom alles is zoals het is zodat niemand iets meer kan vragen of verlangen. Nu, zover zijn de mensen geloof ik niet. Oh, oh nee, lacht de windenkind. Is er stel ik zo ook een boekje? Vroeg Johannes gretig. Ja, ja, ik weet het uit oude, oude verhalen en, stil, ik weet ook waar het is en wie het vinden kan. Oh, wist ik, wist ik. Waarom heb jij het dan nog niet? Vroeg Windenkind. Geduld maar, dat zal wel gebeuren. Enkele bijzonderheden weet ik nog niet. Doch spoeder zal ik het vinden. Ik heb er mijn leven lang voor gewerkt en aangezocht, want voor hem die het vindt zal het leven zijn als een eerlijke herstag. Blauwe lucht omhoog en blauwe nevel rondom. Doch geen vallend blot zou ritzelen. Geen takje zou kraken en geen druppel zal tikken. De schadewe zullen niet veranderen en het goud o te boomtoppen zal niet verbleken. Wat ons licht schijnt zal duister zijn en wat ons gelukkig schijnt zal droeven gewezen voor hem die dat boekje gelezen heeft. Ja, dit alles weet ik en ik zal het ook eenmaal vinden. Het kaboutertje trok de wegbrouwen zeer hoog op en legde de vinger op zemels. Wist ik, en die kon je kunnen leren, begon Johannes. Door eerheid kon uitspreken voelde hij een hevige windvlaag en zag een grote zwarte gedaante vlakboven zich die snel en onhoorbaar voorbij schoot. Toen hij weer naar wist ik, kijk, zag hij nog even een voetje in de boomstronk verdwijnen. Wip, was het kaboutertje voorover in zijn hoogespongen met boekje eddel. Het kaarsje begon flauer en flauwer te branden en ging opeens uit. Het zijn zeer bijzondere kaarsjes. Wat was dat, vroeg Johannes, zich in een duizend angster aan windenkind vastklemmend. Een nachtuil, zijn windenkind. Zij zwegen beide een tijd lang. Toen vroeg Johannes, gelooft hij wat wist ik gezegd heeft. Wist ik is niet zo wijs als hij zelf denkt, zo ik een boekje vind hij nimmer en ga je ook niet. Maar bestaat het? Dat boekje bestaat, zoals uw schaardoel bestaat, Johannes, hoe hard jij loopt en hoe onzichtig je grijpt, gezult hij niet inhalen of vatten. En eindelijk merk je dat je u zelf verzoekt. Wees niet waars, en vergeet je kabouter praat. Ik zal u honderd mooier in geschiedenislessen vertellen.  Ga mee, we zullen naar de rand van het bos gaan en zien hoe onze goede vader de witte worden doudekens van de slapende wijnlanden ligt. Ga mee. Johannes ging, doch windenkinds woorden begreep hij niet en raad volgde hij niet. En terwijl hij de schitterende, herstmoor gezagreizen mijmerde hij over het boekje waarin stond waarom alles is zoals het is en herhaalde zakjes bij zichzelf en herhaalde zakjes bij zichzelf wist ik, wist ik. 