Falklandjes | Herman Heijermans, Jr. | General Fiction, Short Stories | Audiobook | Dutch | 7/7
Hoe een berleiner babbelde van falleklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opgenomen door Herman Roskans, falleklandjes door Herman Heiermans. Hoe een berleiner babbelde. Over elven in stampvol café restaurant binnengekomen, zat ik over hem neer. Deed mijn bestelling, bleef de spijskaart er veel taandachtig herlezen om niet verplicht te zijn, de etende overbuurman in de mond te kijken. Het was een kleine tafel, je raakte mekaar met de knieën. Eerst had hij linsenssoep met meelknoedel als vuisten gestouwd, toen een positaart en naast de plek bij zijn glas had ik kelener al een half dozijn streepjes getrokken. Omdat kwartiek verlangde vers klaar gemaakt moest worden, minstens twintig minuten zal duren. Omdat ik mijn eetlis niet wilde laten bederven door de suggestie van soep met knoedels en taart met veel rom en omdat de lezing van een spijskaart dikwels maar niet altijd zo bezighoud als een lirisch gedicht draaide mijn stoel af om de achterburen te observeren. Maar gelijk tijdig zijn mijn tafelgenoot vriendelijk, heeft u er bezwaar tegen uw stoel weer recht te zetten meneer? Waarom? Vroeg ook verwonderd. Omdat, omdat, praat die iemand in glimlach, omdat ik hier al een uur zit te drinken, zonder dorsten te hebben en al begonnen ben aan de spijskaart zonder honger om me bij een paar prachtige ogen een houding te geven. Voor ik mijn stoel terug draaide, want waarom iemand in zijn genoegen te stooren, kijk ik natuurlijk als man even om, zag de twee flueel zwarte ogen en de snor van de heer die die twee ogen bewaakte. En ik had mijn buurman van de taart doormorsten met zijn lepelderoom bestelde biernummer zoveel, zat in gedachten, stak een sigaret op, liet er uit, streek nieuwe lucifers af, zorg bezigheidjes, maar teltens over mijn schouder heen voelde zijn gezoek, zijn getast, zijn gedroom naar de zij van de vrouwen ogen. En er was dan in de zijne iets zo timide, zo verlegen, zo fatsoenlijks, zo geen spoor van een vrouw die in gezelschap is op driste manier lastig te vallen, dat ik om de haast jongensachtige verliefdheid gelienlacht. Toen riep de meneer met een steel gesnor achter ons de keller, hoorde gestommeld aan mensen die opstaan, en een moment later kwamen ze ons tafeltje voorbij, gingen ze heen.  De jonge man over me had al die bewegingen gevolgd. Bij dichtvere derdeur keek hij het paar nog na. Toen boog hij zich naar zijn bord, en half tegen mij, half tegen zichzelf, zei hij, ze heeft tegen me gelachen. Dan heeft u een verovering gemaakt, glimlachte ik. In plaats van te antwoorden leund hij met zijn gezicht of iedereen in de beurt hinderte, achterover. Hij had scherpe, fijne trekken, grote, ernstige ogen en de lichtvaardige laatste kleur van iemand met zorg in een wereldstad. Na een poos hernam iets gesprek, is u buitenlander, ja, en kan u berlijn, dat geloof ik wel. En wat heeft u het meest getroffen, ik noem de teen en ander, hij schudde toof, bleef zelf antwoord, nee, zei hij, dat telt niet mee, dat zijn de uiterlijkheden van een stad.  Hier in Berlijn, en daar moet u voortvervolg op letten, hier in de volte van mannen en vrouwen die je eens ontmoet en dan nooit meer, is vreemde, martelende, dat je duizenden het ideaal ziet zoeken, zonder dat ze het durven grijpen, want als ze toen, als ze het in de handen nemen, glipt gelijk een bastende zebbel tussen de vingers door, begrijpt u me wel? Natuurlijk niet, ik praat nog te verwaard, maar luister, ik zal het proberen, de vrouw die daar heen is gegaan, de vrouw met haar prachtige ogen, heeft me een palmaal, verweller man bij zijn biertjes varkenskluif ad, aangekeken, ik haar, en toen ze opstond, glimlachten ze, ze heeft me hier vanavond voor het eerst gezien, ik haar, en we ontmoeten mekaar nooit weer, want morgenavond eet zij in een andere restaurant, ik zeker, ja ik zeker, vanavond heeft die onbekende me met de rogen, en ter heel levende glimlachten, zo gelukkig gemaakt, als ze het later nooit meer zal kunnen, vanavond hier over u ben ik weg van alles geweest, en zij, één moment mijn ideaal, ben ik daar geworden, die vrouw is niet gelukkig, dacht ik, vanaf deze moment dat ik over haar kwam te zitten, ze keek niet alleen haar man, met zijn vette varkenskluif telkens, met doden, zij andige ogen aan, als hij haar niet aankijk, ze keek, onbewust en zonder gedachte, aan vleerd vrienden mijnen, en zich glimlachten toen ze me verbel voor altijd zij, nu terwijl we hier babbelen, zit ze ergens in een tram, naast, of over die meneer, met zijn varkenskluif, met naar huis rijden, denkt ze nog even over mijn gezicht, mijn ogen na, en haar man, heeft ze steuge antwoorden, want ze kent haar man, en iets dat hij kent, kan geen ideaal meer zijn, als ik aan haar voorgesteld was geworden, en ik, daar aan dat tafeltje met haar gepraat had, zou ik, door een gebaar, door een klein don woord afgestoten zijn geworden, dat we zeggen, zou men prachtige, door niets besmurde illusie van daar straks, al dadelijk, ne kou hebben gekregen, en als dogen speelt tot ernst, tot fatale ernst was gestegen, gedaald, zou ik na paar dagen, een paar weken, een paar maanden, ook een varkenskluif etende meneer voor haar zijn geworden, lacht u daar niet bij, ik ben al twee maal getrouwd geweest, van mijn eerste vrouw ben ik na een jaar gescheiden, omdat we elkaar niet verstonen, omdat alles in onze ogen gestorven was.  Mijn tweede vrouw heeft me in de steek gelagen, om met een ander ideaal te proberen. We hadden geen kinderen, zodra je kinderen hebt, van die kinderen houdt, blijf je dikkelt bij elkaar, en de man draait dan in de koffiehuizen en restaurants al rondkijken tot een snor. De vrouw zoekt in zwakke verlaten, eenzame buien, als de dode genegenheid van de varkenskluifetende meneer na zich voelt, en er leven als een grijfding zonder horizont weet, de zwijgende ogen van een ander, van een man dient in het kent, van een man die buiten alle verleden, alle herinneringen staat, van een man weens bescheidige kijk, er alle in de moder liekende meisjes ideale, meisjes droomen, meisjes verlangens, in topstandig geheulen terug roepen. Ik, ik was in mijn eerst huwelijk, later in mijn tweede, de finnigste vijand van mijn vrouwen. Laat ik aannemen, dat ik te sentimenteel, te veel ijs ontaangelegd was. Maar mijn vrienden, wie van mijn vrienden was eerlijk, en echt, en zonder voorbehoud gelukkig, wie? Ik zag niet telkens de leugen van het liefdoening zelfschap, hoorde ik niet voortdurend, ne lach, zonder vrolijkheid, ne lach, zonder ontroerende indige vreuden. Zag ik niet honderd keer, bedwongen getwist, om een kleinigheid, getwist, getwist, dat tot alleen zijn wachten. In Berlijn vriendeling, zijn niet meer ongelukkige huwelijke, niet meer ongelukkige vrouwen en ongelukkige mannen dan daar buiten. Maar in Berlijn, in de warreling van miljoenen, in de zee van mensen, in straten, treinen, trams, theaters, restaurants, wordt niemand zo opgelet als in een kleine stad. In een dorp, in de provincie, in de plaatsen met duizend en zoveel zielen, zielen, ha ha ha, hoeveel zielen zijn er op de wereld? Heeft geen vrouw geen mannen moet, met de ogen, een ideaal te zoeken. Durft geen vrouw het ideaal, dat ze over een paar minuten nooit neerziet, de buglin lachen. Ze zouden de reputase van welgezien burger bederven. Ze weten mekaars naam, mekaars positie, mekaars verhoudingen. Maar in de miljoenen menigte van Berlijn. Elkaar voorbijgaand, zoals Beatrice, ha ha ha, zei meneer. Elkaar voor bijgaand, zoals schepen in donkere nacht, met enkel een licht in de verte. Durft een vrouw, een fatsoenelke vrouw, door kijken van rogen te tonen, dat ze het ideaal nog niet heeft gevonden. En er glimlach terecht aan het wijken, onbekend vriend, dat ze ongelukkig is.  In Berlijn, verrendeling, is kijken van een vrouw taarvelend even lachen van een vrouw geen dristheid, geen bedrog, geen zoek van een onheervolle relatie. In Berlijn loopt ideaal voor ieder die ogen heeft. Als een bedelaar, als een smekeling grond, geeft verdriet soms een onoorbare schreeuw, klacht de zie van een vrouw grond die van een gewond man zonder een klank. In Berlijn verraad tinnere kleven zich door tontmoeten van vier ogen, door het vlucht die glackelen van een paar lippen. Als ik in een tram zit vreemdeling en een andere tram passeert, kijk ik soms in twee ogen, één, twee seconden, misschien langer, misschien korter. En ik neem iets van het gottelijkst ideaal mee naar huis. Als ik een theater bezoek zie ik door mijn binokkel, een vrouw en die ziet mij op een afstand. En in de pauze flaneren we elkaar voorbij, kort, vluchtig. Twee paar ogen die me kan er één ondeelbaar moment van de eeuwigheid herkennen en voorbij. Soms in een station van de ring of hoogbaan blijft je trein, tien, twintig tellen, over een andere trein staan. Kijk je in ogen wie je een wacht. Even later rommelt u coupé de duisternis van de baan in. Soms, voortraan van je woning soezend, let je ogen op, die kijken en nog eens omkijken. En bij de gedachten, waar, waar kunnen we elkaar vroeger, veel vroeger gezien hebben. Glimmlag je bijden, onthoud die glimlach vreemdeling, onthoud die superben, in ik een glimlach van de fatsoenlijke vrouw in Berlijn. Zoek er niets laag achter. En als je het geluk van twee zoekende ogen en van een glimlach, zoals ik straks heb gehad aan waard, dat als een ween moet gegroet, als de stem uit een land waarin heel selden twee mensen tegelijk binnen treiden. De grote stadvreemdeling heeft uitwassen, verderve, maar ook de grote stad alleen kent zoeken van mensen ogen. Het voorstelijke, dichterlijke schenk van een aarzelende verlegen, dan ziel tot zielgaan de vrouw lach. Daadelijk in de mensen wolpen verdwenen. De grote stad alleen toont de naaktheid van lieden, die met geluk hebben afgeweken en met ogen als dwallichtjes het verlorene trachten te herdinden. Dat is de grootheid van de grote stad. In de kleine leeft enkel de leugen. Zonder dat we voorgesteld hadden, zerlieten we elkaar. Maar na zijn confidenties, men ik hem danst telkens en telkens terug te zien.  Einde van, hoe een Berlijner babbelde. Tarquinië Superbus van Valklandjes Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnames zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aantemelde als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Kattenkliek. Valklandjes. Door Herman Heiermans. Tarquinië Superbus. In die dagen, toen ik nog als je dingen deftige naam wil geven, secretaris bij de vorig jaar gestorven theaterdirector Perrier was, in die dagen gebeurde er zoveel, kreeg je zoveel onder je ogen, zoveel zondelings en merkwaardigd dat je er een spannend boek over zou kunnen schrijven. Het hele koelistenleven ging aan je voorbij, het ene schandaaltje na het andere. Het was een kaleiderskoop van eidelheidjes, eendags vliegen, een gedwarrel en gefladder om het grote theater ligt, dat iets meer op z'n geweten heeft dan een op een zomeravond buiten brandende lamp. Ik, als secretaris, was de vrijfpaal in al de gevallen dat de directeur zich buitenschot liefde te houden. Ik kreeg standjes van boven, van beneden en om een positie te handhaven intregeerde ik mee, zoals de omstandigheden dat mee brachten. Ik was koninkie op het derde plan. Ik had gelijk het eens met een fietsrijder die na beneden trappen uitdeelt en na boven ze ruggekomt houdt. Wanneer het niet van hun intimus van de directeur was, zuisbebolden de manuscripten het eerst in mijn handen. En omdat er soms dagen waren, dat eenzelfde poster twee, drie bracht, las ik de meeste in een vloek en een zucht, en na een paar bladzijden wist ik al of het echt of on-echt, of het natuurgave of surrogate, boter of margarine was. Groter kwelling dan het kennis maken met zoveel dramatische producten, onleesbaar, hond slecht, idiot, huis en hoog beneden het middelmatige kun je je niet voorstellen. En als je er niet met zeer bekwamenspoed doorheen worstelde, regende het brieven en klachten die meneer de directeur, als hij door een beroerde recette uit zijn humeur was, door een vergrootglas bekeek en met niet zeer hoffelijke bewoedingen naar mijn afdeling verwees. Elke dag lag er een stapel of een stapeltje op mijn schrijftafel en zelden ging ik zonder een zwaar gespekte portefuie naar mijn gebeubleede kamers terug. Onder de klunnels in vijf bedrijven waarmee ik toen mijn tijd vermorsten en waarvan ik niet één aan moet houden heb, bevond zich Tarquinia Superbus, treurspel in veertientafrede en in verzen.  Als ik zeg dat ik niet één na meemoreerde en ik met Tarquinia Superbus een uitzondering maak, bedoel ik daar mij allerminst iets te gunsten van dat treurspel. Tarquinia Superbus is in mijn herinnering als een onstervelijk stuk blijven leven, door een klein lief treurspel dat ik je ga vertellen. Ik had het na een half door zijn pagina's in mijn bed te hebben gelezen, het bed is de plekbaar excellence om de spoedelskerm van dramatische arbeid al of niet te ontdekken, met een gebaar eens gevolten naast het nachtkaasje laten vallen en was ingeslapen. De volgende morgen, op het punt het per aangetekend pakket en met het gedrukt formuleer dat daarvoor diende aan de dichter te retonneren, aanzelde ik voor het eerst van mijn leven, want de schepper van Tarquinia Superbus woonde in hetzelfde huis alleen een verdieping hoger dan ik. Wat je nu mal lijken, het mag van mijn wankel en wispeltuurigheid ook van mij niet berekenend zijn voor het fijn vak van literair beoordeling getuigen, voor ik het stuk waarlijk impakte, doorbladen deed ik nog een paar taferelen om meerdere balken onder het eis mijn opinion te leggen. Toen verdween Tarquinia Superbus uit het kantoor. Ik was stellig en vast overtuigd dat mijn bovenbuurman Theodore Schmit, die ik niet kende en nooit had gezien, een onvoorwaardelijk pril had gevrocht. Enkel de intieme sensatie van onder één dak te wonen, had me een moment toen aarzelen. Ook de visie van twee zwarte vrouwenogen in een nog jong gelaat, die ik wel eens op de trappel stegen gekomen, de vrouw van de dichter, een charmant wijfje dat bij de baring van Tarquinia Superbus ongemeen op haar itage geleden moet hebben. Een dag later, zo toen ik op mijn kamer m'n toffels aan had getrokken, of ze m'n thuiskomen beloerd had, werd bezoek aangediend. Het vrouwtje van boven. Ze had, wat bij die afstand onlogisch scheen, hun mantel, hun hoed, hun vaja, hun handschoenen aan, en ze viel met de deur in huis. Meneer, zei ze verlegen, ik heb pas vandaag gehoord dat u secretaris bij meneer Perrier is, en meneer Perrier heeft aan uw man een stuk teruggestuut, glimlacht ik, pak je dat ze in een giganteerde hand hield op de omvang van Tarquinia Superbus taxerend.  Juist, zei ze, en nu kwam ik even bij u aan om een beroep op uw rechtvaardigheidsgevoel te doen en uw bemiddeling in te roepen, want het stuk waarom mijn man meer dan een jaar gewerkt heeft, kwam nooit om meneer Perrier in zo'n korte tijd gelezen zijn. Paddomme vrouw, zei ik, meneer Perrier leest alles voortreffelijk. Meneer, viel ze bij in de reden, dan is met ons stuk een vergissing gebeurt, want de meeste bladzijden, die bij het inbeen aan elkaar vast zijn geraakt, zijn niet eens open gesneden. Dat zal dan voor oorzaak hebben, pogde ik met tak te argumenteren. Ze liet me niet aan het woord, en ik traagte niet aan het woord te komen, want ze sloeg er voor je terug, en als een zwak man, onderging ik niet alleen de charme van een bemiddelijk, vrouwelijk gezichtje, maar ook de manhoop van een inner-man-gelovend wijfje. Ze babbelde aan één stuk door, vertelde hoe Theodor maanden en maanden het historisch materiaal voor zijn truspel bestudeerd had, hoe hij niet uit was gegaan, en zijn toch als wakke gezondheid bij het schrijven en herschrijven van het stuk letterlijk verwoest had. Nachten en nachten, herhaalde ze, met tranen in haar stem, is hij er voorop gebleven, heeft die hele fragmenten omgewerkt, en nu het eindelijk klaar is, is hij door de reactie zo ziek en uitgeput dat hij het bed moet houden. Toe, meneer, lees u het eens persoonlijk. Mijn man en ik zou u zo dankbaar zijn. Ik heb hem natuurlijk nog niet gezegd dat meneer Perrier, die nooit een kunstenaar zijn kan, zo onrechtvaardig is geweest het stuk nauwelijks in te kijken. Hij denkt dat het nog bij meneer Perrier is. Toen ze uitgepraat had, wilde ik haar overtuigen, de tragedie liever aan een meer kunstinnig theater-director te sturen. Ik bekladde mijn chef. Ik zei dat andere theaters duizendmaal meer geschikt waren, zo ook een werk op te voeren. Het had geen vat. Alleen bij Perrier wou de zieke dichter Tarquinius superbes opgevoerd zien. Ze verdedigde het werk. Ze kende er passages van buiten. Ze dweepte ermee. Ze praatte er over met verliefde ogen. Ze sprak met een enthousiasme of ze het zelf had geschreven.  Kortom, ik kreeg zo'n meeleide met haar opgewondheid, er wan hoop en zo'n sympathie met haar zwarte ogen dat ik, ik, Judas, die de twaftafreden in de kamer naastan naast het nachtkastje had laten vallen en bij het rurspel in verse ingetukt was, ernstig beloofde bij Perrier pressie uit te voeren en het stuk ook, persoonlijk en met meer aandacht aan mijn chef te bestuderen. Ze drukte me met verwarmende sympathie de handen. Ze zei dat ze ten voorrecht achter met zo'n fijn gevoelig menskennis te maken. Ze inviteerde me tegen de volgende zondag, als het niet derangeerde, als ik met een erg huiselijk dineetje gedoegen nam, enzovoort. Ik accepteerde. Zet, om het minder dichtelijk, door op de werkelijkheid gebaseerd uit te drukken, zet bij de rattenklem van een horribel stuk het spek van een paar mooie ogen en de meest literair ontwikkelde dramateur verliest in het gunstigste geval wat veren van zijn reputatie. Ik accepteerde, maar schrijf reeds de volgende dag dat ik plotseling verhinderd was van de verindelijke invitatie gebruik te maken. Het was me te machtig. Nog eens, nu waarlijk met helden moet, doorworstelde ik de resterende tapvreden van Tarquinius Superbus, de bloedregiaventuur van Tarquinius Priskus, Servius Tullius, Tullia en hoe ze verder heten. Bij de gruwelijke scene tussen Sextus en de ondeerde Lucretia viel het doek op het ogenblik van het Pomaan Suprem, aan het einde van het vijfde toneel. En bij het begin van het zesde zat Lucretia een driebladzijde lange monoloog jammerend op haar sponden. Ondoenlijk. De taal was gezwonnen, rectorisch. De luchubelste, meest tragische scenes belovde een schitterend lachsucces. Tegelijk met mijn beleefde excuse voor de komende zondag, did ik het keurig verpakt manuscript met een inhoffelijke termenvervatte kritiek omhoog dragen. Ik gaf mijn bovenbuurman dichter, gelijk dat bij het weigeren van een stuk gebruiklijk is, te kennen dat ik vele passages in zijn werk tenzeerste bewonderde, dat vele fijne gedachten me buiten gewoon hadden getroffen. Maar dat, en maar dat, en maar dat, en maar dat. En dat ik bij gevolg tot mijn leedwezen verplicht was, ter Quillius Superbus te returneren. Daarmee was de zaak nog niet van de baan. Twee, drie dagen later, terwijl ik met Perrier conferreerde, werd de visitekaartje afgegeven, het kaartje van mijn bovenbuurman. Kijk jij eens even wie dat is, zei de directeur. Daar hoef ik niet voorop te staan, antwoorde ik ongeduldig.  Dat is een hartnekkig type met een stuk, dat ik al twee maal gelezen en twee maal geweigerd heb. De dichter werd niet ontvangen. Maar nog dezelfde dag kwam er een onaangenaam briefje, door hageschreven, waarin ze zich bij Perrier beklaagde, dat ze secretaris een partiprie tegen een bepaalde kunstrichtingsgeen te hebben. Dat die secretaris er zo talentvolle man niet ver had behandeld, door een arbeid, waar aan Theodores Smith twee jaar gewerkt had, in een uur door te snuffelen. En dat ze een beroep op het hart en het verstand van meneer Perrier, die in kunstkringen zo hoog stond aangeschreven deed, om het treus speel zelf eens in te kijken. De directeur, goed gehumeurd door de volle zalen van een drama aan grand spectacle, deponeerde het onvriendelijk schrijven in de snippermand. Ik ontstempt door de vrij dubbelzinnige houding van jonge vrouw, die in adoratie van april 1. directeur tegen mij, toen mij tegen de directeur, trakte uit te spelen, groete haar bij een ontmoeting in de buurt haar gezamenlijke woning met de nodige reserven. Ik had ook zelfs dat achterwege kunnen laten, want ze negeden me tot taal. Ze liep me met de gemaneerdheid van een actrice, met een slechte pers, voorbij. Ze zag me niet. Ik bestond niet voor haar. Omdat het hele theater leven van zulke mallen hebben dingetjes aan mekaaring, glimlacht ik en vergat het kleine evenement. Tot de maand januari een verrassing bracht. Wat lees ik van nonces in het ochtendblad, viel Perrier achter zijn krant uit. Heb jij dat opgegeven? Mel ne, hoe komt u daarop? Vroeg ik, me evenzeren over het andere file van drie regels verbazend. Het stond al duidelijk. Naarwijvenemen heeft het theater Perrier, nog ter opvoering in dit seizoen, de treurspel in vijf bedrijven Tarquinius Superbus van onze stadsgenoot Theodores Smidt aangenomen. Wat is dat voor een individu? Wat is dat voor een stuk? Drong me chef aan. Ik herinnerde me de man van de vrouw met de zwarte ogen. Herinnerde me dient ten gevolge ook de ontsamenhangende poespas die met de ontee de Lucretia en de poenige Tarquinius verwandtrap had. Wil ik het officieel tegenspreken? Vroeg ik bereidvaardig. Nee, daar vliegen we niet op in, zei Perrier. Of de redacteur heeft het uit zijn duim gezogen, of het is een lokvogel. We zullen er geen reclame voor maken. Pa de Broei poer in omlet. Hij had geen ongelijk.  Als we alle uit de lucht gegrepen vermoedden, alle met zeker opzet gelanceerde berichtjes ontkenden of bevestigde, hadden we dagwerk. Toch wilde het toevall dat ik me nog eens met Tarquinius Superbe zou bemoeien. We hadden premieren en in de pauze rond slentrend ontmoete ik de man van de avondpost waarin we de grap hadden gelezen. Nieuws? Vroeg-ie me. Nee, zei ik spottend. Jullie weten het doorgaans vroeger dan wijzelf. Hoe meent u? Vroeg hij op m'n gezicht ongewenst onraadbespeurend. Wel, zei ik, dat bericht over het stuk van Zekere Smidt dat jullie voor ruime week brachten, was bepaald fameus voorbarig en indiskreet. Voorbarig, zei hij, waarom voorbarig? Ik heb toch zelf het telegram van Perrier aan Smidt gelezen? Werkelijk, spotte ik. Op m'n woord, zei hij verbaasd, en ik zou wel willen weten, sinds wanneer het een indiskretie is, dat je van een nieuwtje dat de vrouw jezelf in vertrouwen laat lezen misbruik maakt. Oh, als dat het geval is, zei ik nadenkend en ernstig, als dat het geval is heb ik niets te beweren. Dus hij heeft een telegram laten zien. Ja, een stadstelegram. Wanneer? Nou, een dag voordat ik er een andere filee over schrijf, is er een kink in de kabel gekomen? Waar de heer, zei ik, maar retireerend, daar mag ik me niet over uitlaten. Maar wees u voor het vervolg zo verindelijk, is dan berichten op te nemen, als ze u uit het theaterbureau opgestuurd worden. Dat is ons aangenamer. Ik sprak er geen woord met Perrier over, had een paar supposities die me beletten, er nog meer mensen in te mengen. Dat telegram, het welk voorbeurg van de avondpost gelezen had, was natuurlijk nooit op Perrier verzonden. Het kon al niet, omdat me een brave chef dat soort dingen niet zelf deed, en het kon nog minder, omdat we samen over het geweigerde stuk hadden gesproken. Zorgers, bij mijn ombeid, maakte me hospitaar een praatje. Wat doet me dat een plezier voor meneer Smidt boven, wabbelde ze. Wat doet me dat machtig plezier, dat zijn stuk opgevoerd wordt? Nou, glimlachte ik, dat kan nog wel een paar jaartjes duren. Meent u, hoe jammer, sprak ze teleugesteld. Heeft u het ook gelezen, lachte ik, maar over de plotseling en belangstelling van het vrouwtje dat uit overtuiging nooit een voet in het theater zetten verwonderend? Nee, dat niet, ontkenden ze.  Maar ik groeide er zo in, omdat hij zo crimineel ziek is, en toen deed me zo'n machtig plezier dat de brief van meneer de directeur kwam. Een brief, herhaalde ik, zo niet schrikkend dan toch met gespitste aandacht. Heeft u een brief van de directeur onder uw ogen gehad? Natuurlijk, natuurlijk, zei ze. Ik was gisteren boven om te horen hoe het met meneer Smidt ging, en toen liet hij me de brief lezen. Een brief met het firmastempel van ons theater, informeerde ik. Ja, zo precies heb ik dan niet nagekeken, praat het vrouwtje. Een brief is een brief. Meer vragen deed ik er niet, kwist genoeg. Bij het vlug de trap afwippen, ik had me ongelman niet verslapen, bodste ik bijna tegen m'n buurvrouw met de zwarte ogen. Pardon, zei ik haastig uitwijkend, toch niet zo haastig of ik zag een vermoeid gezichtje onder een slordig opgestoken hoed. Even keerde ik me nog om. Hoe is het met meneer, vroeg ik. Goed, antwoorden ze schuw. Toen zei ik zonder spot en zonder enige hatelijke bedoeling. Als ik u een raad mag geven, mevrouw, laten u dan niemand meer uw telegramma en brief lezen. Dat is een gevaarlijk spelletje. Ze antwoorden niet, ze vroeg niet wat ik bedoelde. Ze keek me alleen met angstig gejaagde ogen aan, en kreeg zenuutrekkingen op hun gezicht, of ze moeite hadden tranen in te houden. Dat was de laatste keer dat ik er zag. Ik schreef er nog eens, drie dagen later. Het adres van een visitekaartje met rouwe klag. Het einde van Tarquinië Superbus. Het schot van de vallen klantjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen zijn vrij van uteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leeuw. Vallen klantjes door Herman Heijermans. Het schot. Ja, ik heb wat bij de oude pyrriën meegemaakt. Verdelde hij uitblazend en de nieuwe sigaar opstekend. En als het je niet te zeer verveelt, in de letteren van Grijsd Kameraad, hou ik je nog een uurtje bezig. Drommels drommels. De schrijnende dingetjes achter de coulissen, waarna geen haan kruiden. De verwoedheid, lamlendigheid, ziekte, opstand, die in het publiek achter het voet ligt, werd weggelachen. Maar laat ik je niet over het interessant gedoe van het boheermedleven uitwijden. Daar weet je zelf genoeg van.  Heb je de weerhaan gezien? Nee? Ja, wel, herinner je maar, om en om tachtig. Kom nou, de fameuse weerhaan, de weerhaan die voor pyrriën de kip met de gouden eieren werd. De weerhaan, meer dan 150 maal gegeven. Gezien heb je het eminent drama per se, dan heb je door de overdaad van het genoten de weer vergeten, ouwe jongen. Ja, als je me zo steller verzekert dat je er nooit van gehoord hebt, dan moet ik je voor het goed begrip met twee woorden iets van de inhoud oprakenen. Of liever van het laatste bedrijf, waarin werd geschoten. De rest van het stuk schenk ik je. In dat laatste bedrijf, bar tragisch, dreigde vader door alle verwoedheden heen z'n meer dan lichtzinnige dochter met een rivolver. Stalles, Parket en het Verdenvrouws volkende theater knippende om en om tachtig op dat moment meer dan vijf maanden lang met de ogen. Maar schieten deed de vader niet. Moeder en grootvader vallen voor hem op de knieën. Hij laat zich door de tranen en het gespeek overhalen om de snoede dochter met haar komende generatie te sparen. Met de rivolver is in hand gaat hij somber en gebroken, tweede pland links af. En geen tien tellen later klinkt het noodlottig besluit van een knal die aan de voldringen van een gemarteld vaderhard een einde maakt. Herinneren jullie het stuk nou? Nee, hoe is het mogelijk? Affen, dat was het slot van de weer aan. En met dat slot dreven we een paar maal in het begin van de serie op onze zenuwen omdat de vervloekeling, de altijd drinkende tweede regisseur die achter de schermen een dodelijk schot op moest leveren, een keer te voeg, een keer te laat en een keer met wat kruid dat eerst na drie maal overhalen van de haan reageerde schoot. Dat even te vroeg schieten konden mee door. Het publiek wist dan tenminste dat de vader ontsield leid, maar het uitblijven van de knal was iets om een toeval bij te krijgen. Dan moesten de mensen op het oordeel rekken en rekken en juist op dat dramatische ogenblik de meest onnozelen en banale praatjes verzinnen als kijk jij een zuisje die ik wat hij doet, of nou maar, hij heeft wel gelijk, je moest dit schamer klotilde, je zult te laat een speik genoeg van hebben dat je hem zoveel verdriet aan hebt gedaan.  Of, wat is hier stil? Wat zou die je godsdam uitvoeren? Op de gaping aan te zorgen. Ons pak het angst zweet uit, maar het goeie, best de brave publiek dat ze gaan tranen en dat de zaktoeken verlekkerden, merkte er niet men dal van. Je begrijpt dat daar de drie mislukkingen van het schot de ellendeling in het oog werd gehouden en dat de inspecient vijf minuten over half twaalf, een paar minuten later klonk de knal, om de tweede regisseur met een hulprivolver voor het geval dat de eerste weigerde heen draaide. En nou klonk op een van de avonden door weer te grote eiver een dubbele knal, omdat ze tegelijk schoten, dan hinderde dat minder. Ja, het verhoogde zelfs de tragiek van het supermergeval. Juist, nadat we die voor treffelijke voorzoeksbaardregelen hadden genomen, treigde een intermet zo, een vreed gebeurtenissen, de boel onderste boven te schoppen. Achter de Schalburg was een door de brandweer voorgeschreven open plaats en daaromheen een blok woonhuizen. Diep je overdag door de brandgang van het theater naar het toneel, dan observeerde je rondom de schuttingen de aangrenzende miniatuurtuintjes, het klim op, de drogende luiers, lakers, slopen en trikkobroeken der bewoners van de zij en achterstraat. In het duitje links in de hoek, dat je in zich geheel kon zien, omdat de schutting daar als de duigen van een stuk een vat in brocken hing, was het een knieze gebende. Er lag van alles, auto's, grasbuizen, kapotte fietsbanden, kisten, gooye labben enzovoort, maar tussen het gras, als in een wilde is, opwas geschoten. Achter de morse geruute had je de bergplaats van een fietsenhandelaar, een oud paarsmammetje dat met zijn ene gedochter de eerste etage bewoonde. Het was een ongemakkelijk heer dat voordurend met de portier van de Schalburg, die de duivel opna hield, overhoop lag. Vlogen de tammerdieren op een van de kozijnen van de eerste etage, dan vloekte het malletjes weg. Ze zieken dochter naar die beweerde, kon het geker en het getochter van de duivel niet verdragen, en daarin boven had hij het zuur aan de souvenir's, die de beesten op het verfeloze hout achterlieten. Een van de duivel had aan de kwaliteitigheid van de overbuurman een manke potendanke. Nu gebeurde het bij de twintigste of tertigste voorstelling van de Weerhaan, dat de portier bij me binnenkwam en me met een verveeltnijde gezicht een allermalste boodschap overbracht.  De kerel van achter in de hoekmeneer is daar netwezen opspelen, dat als dat schieten om half twaalf nog lang aan duurt, hij hierbij de politie werk van zal maken. Zeg hem dat hij gek is, zei ik, de schouders ophalen. Het heb ik hem al gezegd meneer, maar toen heeft hij nog eens zo hard gescholen. Laat hem naar de politie gaan, zei ik onverschillig. We zullen meneer permissievragen of vermogen schieten. Het spreekt vanzelf dat er die avond geschoten werd, en de volgende avond en de hele week, en dat ik de nonsense vraag glad vergad. Maar zondag om 7 uur al vroeg bij de ingang controlerend werd ik door het mannetje aangesproken. Ben jij de directeur, vroeg hij, met een door ingehouden kwadaardigheid nog paars vergezicht? Nee, zei ik, door zijn vrij posten getoond in mijn wiek geschoten. Maar als je meneer periën wat de vraag hebt, kun je dat mij ook doen. Zo grond hij, door zijn neus stuifend. Nou, daar wil ik maar zeggen dat als jullie me vanavond weertreiteren, je je uur zal onthouden. Jullie vervloekten kerels, jullie honden, jullie tuig. Ga alsjeblieft heel goud door, zei ik, met de kant van iemand die personeel en politie in de buurt heeft. Hij werd driftiger, balde de vuisten, schreeuwde, schimpte, en doordat ik dat op dat uur, terwijl de bovenste rangen keu begonnen te maken, niet hebben kon, liet ik hem eenvoudig door een agent van de stoep die onze stoep was verwijderen. Daar had ik de volgende morgen gespijd van, want bij de post was een brief. Een ruw uit een schoonschrift geschulde bladzij, met potenverlekken en duimen dat ik geen nog kan vertonen. An de directeur van de Schaumburg. Zijn edelen in handen. Als dat ik u zeggen wou, als dat het een gemeene streek is, om als iemand zijn dochter op sterven leid, iemand de stuiver op zijn lijf te jagen, als iemand op sterven leid zijn best doet om in te slapen, als u voor uw mede mensen christelijk voelde, zou uw mede mensen die op sterven leid zijn laatste levensdagen niet met schieten verpesten. Dat is gemeen hoor, en dat zal aan uw bezocht worden. Ook al kan de politie daar niets aan doen, want ook van de politie een gemeene streek is, daar zijn de arbeider altijd te vinden weet, maar zeker voor uw schieten betaald wordt.  Ik vraag u nou nog eens, in het Vatsoenlijke, mijn dochter rustig te laten sterven, zoals uw enele ook rustig wil sterven als uw uur gekomen is. Zij schrikt elke avond om half twaalf als een geest en slaapt al het meer in van de schrik. Ik vraag uw enelen in het Vatsoenlijke of uw Jood of Christen is niet meer te schieten, zo noem het mij, die uw buurman is, Jan Kladders. Je ziet ouwe jongen, met wat een zorgen en topperde man het had geschreven, en je snapt dat ik eerst op dat moment een verklaring voor het onhebbelijk optreden vond. Obdat ik hem liever niet deftig officieel wel beantwoorde, wipte ik na koffie drinken bij hem aan. Ik deed het zonder bedoeling, zeker niet met de bedoeling af te neusen of iets te ontdekken. Nee, het was enkel om het eerlijk te bekennen, het gebaar van een businessman die niet van zwart op wit houdt en herrie voor zijn deur wil voorkomen. Ik trof hem beneden in de rommelige werkplaats bezig een fiets te repareren. Goedemiddag, zei ik, ze gebogen rug toesprekend, met een snel in z'n ogen keekie van de draaibankop en vroegstur van Botje. Maar me herkennend werd hij een tikje vriendelijker. Kom maar in, zei hij, dat is de meeste fatsoenlijk dat je over bebriefel spreekt. Hij ging me naar het achterkamer, waarvan je de morse geruiter bij ons op de binnenplaats van de Schouwburgr kon zien, voor. Het was er, wat je in Amsterdam een keek noemt, en de balken van de zoldering hingen een paar fietsen, op de rekken aan de wanden stond van alles, potten, verf, lege biervlesjes, en tijnaardappelen laat ik niet verder beschrijven. Ik verval in de oude fout van het dingliterator, dan als het een hond ziet, een descriptie van de staartaren tot een natte neus geeft, en als het een menselijke val zal verhalen, zich in de saus der diktijs verdringt. Gladders smet een vol beladenstoel voor me leeg. Zetten zichzelf op een kist over me. Zonder pet op zag hij er nog enog zich, verhafender, ruiger uit. Hij dronk, daar hoefde je bij het zien van de grote zwarte pupillen, vooral bij de geproduceerde dranknucht die zijn gepraatbegeleide niet aan te twijfelen.  Je eerste indruk was dat het een ruwe, kwadaardige keer al moest zijn, en daarin vergiste je je niet, alleen als je over z'n dochter begon, kozen z'n woorden met een verwonderlijke zachtheid en schoeheid. Ze lei al volle drie maanden in de kleine kamer boven. Hij had er naar het gasthuis kunnen laten brengen, verdrijden dat omdat ze de laatste uit de nest van zeven was. Hoop was er niet meer, wat ze had, hadden de andere gehad, daar wist hij nou al meer dan de meester zelf van. Ier het voorjarig was, zou bijzonder aanspraks zijn, en al beredderde hij het huishouden alleen, al kookte hij het potje voor zich en voor haar, het bleef een bezoeking om je vuist te meten ballen. Nou, nou moest meneer zelf oordelen of het menselijk was dat zo'n arme slokker die God dankte, als er een oogomelijk zonnig pijn was, midden in de nacht op hetzelfde uur werd wakker geschikt. Ik lei uit dat het niet anders kom, dat het de weer aan zonderschot die te spelen was, dat we het mogelijke zouden doen om de knal te temperen, maar dat dan ook het enige was, wat ik namens meneer Perrier kon beloven. Je kan mij niet wijsmaken, gromte-ie naar mijn uiteensetting, dat er geen andere middelen zijn om een kerel op het turneel die jullie dood willen hebben van kant te maken. Wat weerga, kan in zich niet zijn hals afstijden, of rattenkruits slikken, of ergens in de gracht springen. Heb ik het zelf niet eens met een stuk behakkerskoord geprobeerd? Moet je daarvoor de hele buurt in rip en roer brengen? Wat weerga, dat kan niet kladders, zei ik, het publiek moet het horen. Kun je niet iemand na te opkomen en zeggen dat er smearpijpen in de kamer naast aan lijkt te stuiptrekken? Ik tracht hem duidelijk te maken dat het onmogelijk was, dat juist de knal op dat ogenblik voor de spanning in de zaal nodig was, dat nog de auteur van het stuk, nog meneer Perrier, dat concessies bereid zouden zijn. Wel wat bliksen, vloekte-ie, kom je dan zelf overtuigd hoe het hier door het huis drunt? Dat beloofde en deed ik.  Ik had het even goed kunnen laten, want Perrier, wie ik die historie vertelde, coopeerde me naar het eenzettingen met een zakelijk hou-op met je sentimentele geschiedenis, laat die vet voor mijn part verkassen. Ik deed het om te horen of de man niet overdreef, of er een kans bestond om door het geluid op het rodeel te verplaatsen de knal minder sterk te doen klinken. Van de honderd zaken die verteld worden, zeg je 99 auteurs als ze het geval tenminste hebben beleefd, dat ze het nooit zullen vergeten. En dan liegen ze in zoverre dat ze morgen weer van de hak op de tak van de nieuwe impressie springen. Toch moed het op mij van de lippen, dat ik zacht gesproken nog dik was aan de bedstee, waarin Kladders zijn dochter lach en aan dat hete benoude kamertje met een petroleumlamp dicht op het tafel zijn boedtänken. Het was een gedrochtelijk lelijke meid van misschien 2,23 jaar die door de ziekte een ouwe vrouw lekt. Zoals met een lange benen genus, de hoekige gelaadsjukkerd, de bleke zinnelijke lippen, de neilige loer wat de vreemde met zijn smoken en gelakte lazer kwam doen, werkelijk afstotend. Ze zijn geen goede avond en sprak niet. Zijn lijn met de handen achter het hoofdgevouwen knikte vrevelig als de vader wat vroeg. Toen ook ik een belangstelling praatje begon, draaide ze met haar magere rug toe, trok een dek over de schouders. Je moet bijdenken dat ze ziek is, volschuldig te zich Kladders. Ga zitten en let nou eens goed op meneer hoe het hier klinkt, met het raam toe. Het was buiten zoel, begin oktober weer. In het kamertje muften en rooken het zo ellendig weer dat je de onweldoe werd. Zou een beetje frisse lucht niet beter zijn, vroeg ik, op mijn horloge berekenend, dat het schot nog wel een minuut of zeven uitkom blijven. Geen denken aan, zei het mannetje, zijn zwarte sigaar bezuigend. We hebben hier de gewoonte niet, met open ramen te slapen, en zeker niet met eens meer geduiver, en zolang jullie spektakel duurt. Ik pogde het gesprek op te houden. Hij verzogt met de zwijgen en voor zijn dochter, die het niet hebben kon, en voor het schot, waarop je misschien minder zou letten, als je er doorheen sprak.  Met het horloge in de hand, bleef ik in de afschuldige stilte, een stilte, als je je niet kan voorstellen, een bitterer en vijandige stilte, wachten. De dochter in de bed stee aandoende met pijnlijke heigingen, kwellende kreuntjes en fluitjes van zieke longen. Het dopje boven de lamp tickelde nervuus aan de roodgroeiende haerspelt. Een horloge rumoerde. Het duurde lang, tegen het lang. Je zeedde we over stuurmakend lang. En omdat dat het schepsel in de bed stee, die er ook op lag te wachten, nog sterker dan ons ophitste, woelden ze zich om en zonder een geluid te geven begon ze me met de grote grijze ogen zonder een knippering, zonder een beweging van wimpers aan te staren. Enkel aan te staren. Ik had het niet schuld, maar bij het uitblijven van het vervloekte schot, het zwijgen van vader en dochter, het koortsachtig loeren der ogen voelde ik me in mijn spoking met mijn grunnenkend gelakte schoenen als een misdager. Toen, terwijl ik om aan de eeuwigheid in einde te maken, opnieuw met kladders een praatje wilde inzetten, voor het eerst sinds mijn binnenkomen sprak de dochter. Ze staden me niet meer aan, ze vergadden me. Als een gevolter dier vrikten ze zich op de ellenbogen heigde moeilijk en zei oh lieve god, oh lieve god. Dan, huilend, weklagend, ploften ze in het kussen terug. En ik sloopte dus terug. En ik sloopte deur uit. Zonder der Perrier, die geen man voor gevoeligheden was in te kennen, nam ik de volgende avond de proeven aan de andere zijde van het toneel om het gedruin van het schot te verzwakken. Het hielp niet. In de grote holle ruimte van steen en ijzer resonneerde en echt gode het overal zonder nuwansen. We speelden er weer aan meer dan 150 maal. We hadden bij het 100ste en bij elk kroon al een voorhuis, bloemen en fanfaris. Maar iedere avond, tegen half 12, onderging ik een belabberde sensatie. Zag ik op het ogenblik van de knol het kamertje met de tradende ruiten. Het lagedoken lampje. De bedstee. De heigend klagende stumper. Ik geloof, zeker weet ik het niet, dat ze kocht voor de 150ste gestorven is. Ik heb er niet op gelet. Je hebt je hoofd bij andere dingen. Niet waar. En dan zou ik zelf directeur in plaats ondergeschiktig geweest zijn.  Wat zou ik er aan hebben kunnen doen? Einde van het schot. Asperges van Valklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Ricky Fleuren. Valklandjes. Door Herman Heijermans. Asperges. Ik herinner me hoe ik na oemsbegravenis met Grootva in de Tweede Volgkoets kwam te zetten. En hoe ik daar met meer de verbazing over een onvermoed ding op het Kerkhof dan met verdrietig gemijmer over den één of twee keer gezienen vervelende oom nadacht. Geef je arm jongen, had die gezegd, zo toen de ongezellige plechtigheid stuggevrij gezels geen in niemand een vriend te hebben voorbij was. Geef je arm, ik wil nog een paar graven zien. Ik weigerde het natuurlijk niet, hoe zeer ik bevreesd was de aansluiting te missen en bij me meisje dat met koffiedrinker wachten te laten komen. Langzaam tussen de graven aanstappend, de oude verzakte vermoomde bemosste stenen en kruisen gevoelde ik waarschijnlijk meer beklemming en in zachte ademingschuilend ontzag voor de dood. Bij het gesluier daar blaren en takken het verweer daar kiezels onder de voeten het schilpen van vogels en het vreemd doorzichtige der stillte op de wijde rondom, dan de kleine gebogen man, wiens knokken hand op mijn arm rusten, wiens witte haren het zonlicht in zilverspreiling grepen. Hier ligt je grootmoeder Weesie en naast haar is ook mijn plaats besteld, ik heb het beloofd. Ja ja, zei ik in den hartelijk gedeelte een toon die men bij zulk een gelegenheid aanslaat, u heeft nog een halve eeuw den tijd, wat? Hij glimlachten zonder te antwoorden. Mensen op leeftijd zijn dikwijls innerlijk sterker dan in jeugdprotsenden. Van de plek bij het middenpad liep hij na de groenbegroeide muur. De lente had tussen de bakstenen bloemen gestrooid, fleurige halmen tonschelen paddenstoelen. Kun jij lezen wat daar staat? Vroeg hij even aarselend een ontkruid verzonke zerk. Voorzichtig, beneepen van beweging wiede mijn voet in de letters gevreed de mos. Kla-zina, las ik spellend. Juist, glimlachtig grootva, dan heb ik me niet vergist. Daar rust Klaasje, mijn eerste vrouw. Met een stille, troeble glans in de ogen keek hij naar den grouwe gespleeten steen. Ik stoorde hem niet. Er trof me dat hij nog een bezoek aflegde, met één herinnering op dat kerkhof had.  Na den koets terugkerend de wijde met het door den wind strak gekuift de gras langs steund hij weer op mijn arm en zei spijt me, spijt me. Het is dom en kleintjes van me geweest, maar wat bedoelt u? Vroeg ik bij zijn geaarsel. Niemand al zei hij het hoofd schuddend, bestapt in den koets. Jammer, hernam ik na een poos. Ik mis positief de aansluiting. Zo zal zonder me koffie drinken. Dat geeft een bar zuurgezicht grootvaar. Een zuurgezicht in den engagementstrijd, jongen, is een heel kwaad teken, zei hij me scherp aankijkend. Nou, nou, lacht ik. Zo'n vaart loopt het niet. Als je, sprak hij met stellige waarschuwingstem, als je in den engagementstrijd dingen oplet, die je hinderen, die je niet aanstaan, aarzel dan niet, jongen. Beta de opspraak van een verbroken verloving dan de een band. Der waan is kurz, die roi is lang. Ja, ja, spot ik vrolijk. Als je van elkaar houdt, heeft Schiller ook niet gezegd, troen prüven, wer zich eeuwig bindend, op dat zich herstzoemherzen vindend. Dat was, glimlach, de grootvader, een van Schiller's onbegrijplijke vergissing, jongen. Harten en hartjes vinden mekaar makkelijk genoeg, maar eer het ene verstand, het andere gevonden heeft, die zijn. Wanneer koo je met een zuur gezicht wacht als je te laat komt koffiedrinken, denk dan serieus na, jongen, of dat een vrouw voor je zal zijn, jongen. Hij zei dat jongen ontroerend vriendelijk. Ik glimlach te wijs. Ieder wil zijn vlerken branden, gebranden vlerken van een ander, aan vaartje niet. Groot va, groot va, zei ik, een tikje geergerd. Wat drommel was ik niet mans genoeg om uit mijn eigen ogen te zien. Ik heb een vriendelijk lid, om op die wijze tussen twee jongen lui die van elkaar hielden te stoken. Zou u zo iets zeggen waar koop bij was? Is dat een aardige raad? Misschien wel, misschien niet, antwoorden die zijn brilleglazen drogend en met een onwezelijke tasting door het portier binnenstortend licht beknipperend. Als ik niet zo pas bij Klaasje er graf had gestaan, zou ik mogelijk minder scherp en eerlijk uit een hoek zijn gekomen. Perges weer stokte die in tristige herinneringslag. Ik drong aan, hij vertelde. Als student jongen, was kopper verlieft van een verlieftheid, een hartstocht of voor mij nog nooit iemand datzelfde doorstaan had. En zij, zij, om geen grote woorden te gebruiken, kon geen seconde buiten me.  Betrouwden, na een arrangement van hemelbestormende tederheid, tortelen zonder eind, gekibbel om niemand al. Er is geen verloofd paar of het meisje huilt zijn mijn moeder. Door zijnetjes leer je elkaar kennen, waarderen. En haar vader, een beste kerel, lachte naar iedere futiele kwestie en sprak. De ruzie'tjes, jongen Luij, zijn er om me kander weer af te zoenen. Ik had me als dokter gevestigd, alles zuinigjes aan, bang voor nieuwe schulden bij de oude die ik als student had gemaakt. Een inzetjaar moesten we van hopig schaven overwegen. Vanuitgaan was geen sprake, behoefde geen sprake te zijn, omdat we als geswooren kameraden samens in mijn werkkamer zaten. Heel kort, misschien heel lang, is het te meten, kenden we een prachtig intiem geluk. Totzij, als ik beoordelen mag, het onderste boven smeed. Ze hield van me met een verstikking de genegenheid, waaruitleg van een gebaar, van een moment voor jezelf uitdroomen, van rimpels betogende zucht. Mijn oude, verharende kater, die ik jaren had gehad, die zijn plaats op een stoel bij de tafel kende en me aanplachtte stooten, als ik bij het lezen der krant zijn hapjes vergad, die goeie, brave kater moest de straat op. Hij was onzindelijk, zei ze, ik deed zo ziekelijk lief met hem, zei ze, ze kon geen katten zetten, zei ze. Op een dag van visite thuiskomend vond ik zijn stoel leeg. Ze had hem door de meid ergens buiten en toen ik daarover verwijtemaakte helden ze en mochten een paar uur. Een week later werd de meid gecheest. Ik maakte van een meid een vriendin, zei ze. Ik wist mijn afstand niet te bewaren, zei ze. Ik was voor de meid evenvriendelijk als voor haar, zei ze. Kom er een brief van een studie vriend, dan moest ze die brief lezen en ergden ze zich aan de losse toon. Als ik hem wilde inviteren, om bij ons te eten, weigerde zij. Ze begreep niet waarom ik ineens, zomaar uit de lucht gevallen. Vriendschap voor iemand voelde over wie ik nauw links in de engagementstijd had gesproken. Dreef ik me wel door, dan werd het een dineetje met frokkende, belabbe de stemming.  Tracht ik bij de sigaar een boom op te zetten, als in de oude tijd, dan stotterde, strompelde, haperde ik bij een kijken van haar ogen, bij een trekje op haar gezicht, bij een woord waarvan ik ten ondergrond als een verwijt, een toespeling van haar ogen. Na maanden en maanden van die excelent gemeende tyrannie, welke sommige verkeerlijk jalozie noemen, verkeerlijk omdat je in jalozie niet tegenover een dier een voorwerp, een boek, een corresponderende vriend kan verklaren. Na maanden eenzame opsluiting bij de vrouw waarvan ik au fond hield en die zo moordend van mij hield was ik een leugenaar, een filister geworden. En als ik er voeten op het cel hoorde, ongerust als ze over mijn laat oplijven werd, smeerde ik het als een betrap misdadiger, het eerst het beste over mijn brief. En als ik het op het cel hoorde, dan moed ik het onderweg binnen geroepen. Eerst als ze in bed lag, waagde ik het, de brief van iemand die haar bijzonder onsympathiek was te zeggen, het eerst het beste over mijn brief, loog dat een wetenschappelijk werkma had bezig gehouden. Ik, die altijd recht door zee gehandeld, gedacht had, zat na twee jaar huwelijk volgeniepige afschuwelijke streekjes om een redeloos verliefde vrouw in het evenwicht te houden. Of ik zwakker dan een ander was beste jongen, ik weet het niet. Ik had geen vrijheid meer, geen eigen wil, geen keus van gezelschap, geen zelfstandigheid. Een slaafje. Tot een uitbarsting durfde ik het nooit te laten komen, omdat ze kwakkelde over hoofdpijn en moeheid klaagde. En als het verzet me tot de buiten spoorgheid van snachts later thuis komen dreef, angstig bleef opzitten tot ik er weer was. Als ik tevreden ben en meer dan tevreden als jij over me zit te werken, waarom ben jij het dan niet? Was er telkens terugkerend verwijt. Zo daagde het derde voorjaar jongen. De post bracht de uitnodiging voor een medisch congres dat op een uursporen van onze stad zou worden gehouden. Al mijn studievrienden zouden er niet alleen komen. Ik lieg niet als ik zeg dat dat één der grootste attracties was, maar daarin boven zouden dat dingen behandeld worden die voor mij als specialist, dat was ik geworden, van marrachtige betekenis waren. Een week lang hield ik de uitnodiging als een billet d'amour tussen onnoozelijke paparassen verborgen.  Toen zei ik natuurlijk niet, klaas kind, nee, ik wiep voorzichtig een balletje op. Wat ze er vandaagd, als, als, als. Zonder me te laten uitspreken, dadelijk voelend waarheen ik wou zei ze, schijt uit met je gekheid, wat heb jij daar nodig. Ze zullen zonder jou wel lekker eten en drinken. Ik verdedigde me, ze keek me gebluffd aan, of ik zelf niet altijd met minachting over de congresserij had gesproken. En wat me nou ineens bezielde. Ik was al zo'n laughback geworden jongen. Ik was niet, je lag te vroeg. Alleen getrouwde mannen kunnen dat beoordelen. Dat ik me niet schrap durfde te zetten. Tenminste niet op hetzelfde ogenblik. Ik nam taai en behoedzaam nieuwe aanloopjes. En in een bui van opvliegendheid, gesteund door de vrouw van een collega, die wel eens op bezoek kwam, accepteerde ik de uitnodiging. Het gaf een hele week opstand, kwestie, gehuil, geboedeer. Ook een hele week vervloekte worsteling in mezelf, minstens 10 keer besloopt me de laughheid te schrijven, niet te gaan, de minste te zijn, met te onderwerpen. Ik zou vermoedelijk nog in het laatste uur zijn teruggekrabbeld als een tikje takt had getoond. Ook contraire, zo zeker was ze van de overwicht, dat ze takkineerde en prikkelde en het me beslist verboot. Ik deed het, ik deed het zonder lust, zonder animo, zonder wil. Het urend in trein voelde ik me kregenlijk onstemd vermoeid, baloreg door een balast en kregenkken en bewegen gehinderd, afgemat. Op het congres obsedeerde me het witte gezicht van mevrouw. Als ik handen drukte, stond zij naast me. Als ik luisterde, zat ik het voor en tegen van haar en mijn argumenten te vermalen, eindeloos te vermalen. Quas op mijn woord, een losgebroken vogel die tralisch miste. Zie zo, dacht ik, midden in een debat het spoorboekje raadplegend. Toch niet weg en morgen en overmorgen zal ik het congres laten schieten. Om 1 uur begon de gezamenlijke lunch aan La Carte, met zijn zessen vrienden die elkaar uit het oog hadden verloren, zaten we aan een gezellige hoektafel. Een jong professor, ook dood vandaag, trakteerde me op champagne. Na het eerste glas knapt ik op, raakte het spook zo kwijt bij het tweede smuldek van Asperges. Ik had ze nog nergens gezien, Quas ter dol op.  Zonder iemand goede dag te zeggen, bang voor de vragen en het ironisch kijken van mijn vrienden, die zo goed als ik schene te weten hoe laat het was, krob ik in de trein en om half zes, eerbiedwerkend vroeg, sloop ik de trap op, bereidt het allerlei vrienden op. Zonder iemand goede dag te zeggen, bang voor de vragen krob ik de trap op, bereidt het allerergste te ondergaan. Verassing, enorme verrassing, ze, zij, sloeg de armen om me heen en met een groot behulp gezicht zei ze dat het er zo speelt, dat ze na had gedacht en nooit meer zo kinderachtig zou doen. Daar, als ik wou, mocht ik morgen weergaan. Hipergebluffter, een kranig best wijfvindend, stelde ik van de speeches van de debatten, die ik om moet had. Geen tien minuten later zaten we aan tafel. Zij glimlachten, ik glimlachten, om het zo veroverd trein. Als je nu zo met me omgaat praat ik op gewekt, krijg je nog honderd duizend maal meer van me gedaan, Klaas. Toen naderde de katastroven. De meid bracht een sauskom, waarop ik niet lette, hemel. Ik had geen eetlos na het kopioos en ongewoon laat lunchen. De meid bracht een bord die ik even min aandacht had. De meid bracht een zwaardampende schootel met lange, gele slierten. En terwijl mijn vrouw glimlacht flapte ik de verstrooit uit. Wel allemachtig, weer als persjes. Klaasje werd wit als het tafel kleed. Ik keek me met grote ogen aan, stond op, smakte in de leunstoel bij het raam en begon hard verscheurend te snikken. Wat is dat, vroeg ik verschrik. Ze antwoorden niet. Mijn heftig afsnikte woester. Ik begreep de geniota van, werd op mijn beurt ontstemd. Klaasje, schij uit alsjeblieft. Alsjeblieft, hè. Schij uit met die curen. Wat leg ik je in de weg? Wat heb ik misdaan? We zijn toch pas weer de beste vrienden geworden? Toe, kom en tafel. Ze keek me van het hoofd tot de voeten dodelijk vernietigend aan. Holde de kamer uit, sloot zich in de logeerkamer. Het ergste teken van komend onweer op. Ik, driftig, me van niets bewust, bediende de meid, rode geen asperge aan. Wat een zonde, meneer. Hoe ken u de dure asperges laat staan? Verweet-ie goedig. Dat dacht mevrouw u zo'n plezier mee te doen. Daar heb ik vijf groentenwinkels voor moeten aflopen omdat mevrouw u verrassen wou.  Het is net de eerste bos die in de stad is te krijgen. Ik snapte. In de stemming, er stemming van berouw en toeschietelijkheid, had zij, om het ook materieel, goed te maken. De meid uitgestuurd om me op een primeur. Waarbij ik in normale omstandigheden gewatertansel hebben te trakteren. En in plaats van dat hartelijk te apprecieren had ik vormeel broed geroepen, wel allemachtig, weer asperges. Hoe malletje lijkt, beste jongen, en hoe zeer het er al ziek zijn bewees, het ongeval met de asperges en het lang ademig disput waarbij ik moest bekennen hoe ik met vrienden gelunscht die twee bos naar binnen gewerkt had, dat ongeval knoude er zo dat ze er eigenlijk niet meer helemaal bovenop kwam. Als je bij Koba te laat koffie drinkt, bukt dan niet jongen. Wanneer je elkaar niet vanaf het begin vrijheid laat wordt je huwelijk een ramp. Onthoud dat. Een vrouw die van een man een filister maakt, begraat een misdaad jongen. Koba deed een beetje humorig. Ik vertelde een groot vaas verhaal. Wat een aakleg oude man wiel ze uit. Wat kan een man nog meer verlangen dan een vrouw die zo van hem houdt? Maar wij, ventlief, krijgen over zulke baggetellen nooit woorden, he? Wat zit je nou stil? Wat denk je aan? Als je geheimen voor mij hebt, word ik heus boos, hoor. Ja, je keek daar zo vreemd uit je ogen. Nee, nee, toe zeg het. Wat dacht je aan? Het einde van asperges. Sprook je van den Zondeling? Van falklantjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Ricky Fleuren. Falklandjes. Door Herman Heijermans. Sprook je van den Zondeling? Er was dus een man. En een vrouw. En een kind. Ze waren met z'n drieën. Was er ook een kat, maar die telk pas later mee. De man had een mond en ogen en oren en een snor als ieder ander. Maar toch was hij geen gewone man. Omdat hij altijd lachte. Als hij zich pijn deed, lachte hij. Als hij zorg had, lachte hij. Als er geen eten genoeg in huis was, lachte hij. Als het regende of vroor of stormde of zo heet was dat een vissen dood in het water dreven, lachte hij. Hij lachte altijd, altijd.  Soms gezellig, soms dat het klapte, soms zuur, soms met een mond zo wijd en breed dat z'n lippen z'n oren raakte. Dat vond z'n vrouw niet plezierig. Altijd lachen doet niemand, zei ze. Als ze het laatste kolengrois uit het hock schrapte of als ze de resterende aardappelen schilden of als ze haagse boterhammen snee en den dikke kant zo leid dat je geloofde dat ze echt waren of als ze langschemende om geen nieuwe olie in de lamp te doen. Altijd lachen doen mensen die niet wijs zijn. En omdat zij wel wijs was, zat ze dikwijls in der eentje of bij het bed van het kind te huilen. Dan zei het kind vader lacht niet. Je ziet toch dat moeder houdt. Voei, vader, voei. Ik zal niet meer van je houden. Dan lachte de vader en zei ik kan het niet helpen. Ik heb altijd gelachen en kan me niet 1, 2, 3 afleren. En dan, Angelintje, zo heet het kind. Het was een mooie naam, maar dat doet er niet toe. En dan, vind jij lachen niet prettiger dan huilen? Held een vogel? Held een bloem? Held de zon? Held de maan? Nee, zei het kind. Maar de wolken huilen. Dat is geen huilen, lachte de man. Als de wolken het niet deden, zou nooit meer iemand lachen. Zouden we geen gras zien groeien en geen brood meer eten en geen water meer drinken en geen melk van de koeien meer krijgen. En dan zou poes dood gaan. Dat is waar, lacht het kind. En ze zei tot de moeder. Moesie, wil je het wel laten? Dan zei de moeder. Als ik huil, heb ik een reden voor. Hoor je dat, vader? Moeder is bang voor morgen en overmorgen. Daar ging de man bijzitten en schudde bolden met een pret. Een uitgelatenheid of hij minstens honderdduizend blinkende reks daalers uit de loterij van het land had getrokken. Bang voor morgen en overmorgen schatende proesten die.  Zijn we bang voor gisteren en vandaag geweest? Waarom gisteren en vandaag niet zo deksels gezond dat we geen hap op ons bord hebben gelaten? Dat we het zonnetje zonder een cent voor te betalen hebben gewandeld? Dat we het groen aan de bomen alweer hebben gezien? Dat we naar hartelust in de beek hebben gedronken en morgen en overmorgen net zo'n gretig zullen doen? Wat doe jij liever? Lach of huilen? Lachen, zei het kind. Nou, dan gierde de vader en hij lachte zo met zijn benen de lucht in dat het kind tranen lachte. Maar diezelfde avond werd Angelintje in haar bedje door de harde stem van moeder die zo vreselijk boos was, wakker. Moeder sprak zo luid dat de poes op het dek bij het kind gevlucht van angst begon te blazen en het licht van de lamp door de wind van haar stem op een neewiegde. Moeder zei dat ze het bij vader niet langer uithield, vader zei niets. En omdat hij niet zei, dacht het kind nou, lacht hij eruit. En omdat ze zo'n verschrikkelijk meelij met moeder die al maar doorhuilde en klaagde had kroop ze onder de dekens en droogte door ogen met een slip van het laken en bleef wakker tot vader naar bed kwam. Waar is moeder? Vroeg ze verbaasd opzittend. Anders kleden moeder zich tegelijk met vader uit. Moeder is, zei hij, zo vreemd lachend als het nog nooit had gezien. Moeder is boodschappig aan doen. Nou nog, vroeg het kind. Ja, nou nog, antwoorden hij. Je bent toch niet zo'n bang met z'n tweeën? Nee hoor, zei het kind alweer lachend. Als jij bij me ben, ben ik nooit bang. Want jij bent zo sterk, niet waar lachte de man en om er te laten zien hoe sterk hij was boog hij zijn arm dat de spieren zo dik als kabeltouw werden. Toen sliepen ze beide in donker in, vast en gerust en werden door niemand gewekt. Ook niet door moeder. En ook niet ten volgende nacht, want moeder die het lachen van vader niet hebben kon als zij voor het tranen geen zakdoeken genoeg had, bleef boodschappen doen. Boodschappen bij de andere mensen en andere mannen om zich over vader te beklagen. De eerste dagen vroeg het kind nog wel eens vader, maar blijft moeder? Moeder is op reis gegaan, antwoorden hij. Altijd en altijd glimlachend.  Lachend snee je het brood, klede je het kind, dat nog niet alleen kon, wandelde met haar tot aan de beek, waar je forellen en goudvissen zag zwemmen. Luisterde met haar na het fluiten van merels en vinken, keek met haar naar het voorjaarsgroen, was geweest, maar nu Monter zingend uitliep. Kwamen ze met hun tweetjes thuis, dan zei Poes, of ze wou zeggen, vergeten jullie me niet? Dan speelde vader met het kind en met de Poes tot ze er alle drie moe van werden en de vader in donker alleen bleef. Vader, wat doe je voor het kindje in de bedje? Ik kijk naar de sterren en naar de maan en naar de wolken, antwoorden die en na zijn stem hoorden ze dat hij lachte. Die heb je al zo dikwijls gezien, zei ze, teheerlijk vindend, zo in de schemer met hem te babbelen. Die zie je nooit genoeg, die zijn altijd nieuw, antwoorden die en neuri de zo verheugd dat het kind ook aan de sterren, de maan en de wolken denkend, heerlijk glimlachend insliep. De volgende dag had Angeline de boterham van de bord, dat van vader was leeg. Heb je geen honger, dat je niet eet, voeg ze verwonderd. Hij keek naar de lege broodschaal en lachte. Nee, zei hij, ik heb al gegeten. Als je te dik wil eet, word je te dik. Haha! Toen lieten ze met Poes alleen en dan, zo'n gekke man was het, de kleren die hij nog had. De dek is van zijn eigen bed en een boek waarin hij last voordat hij naar bed ging en als hij op stond, in een grote zak mee. Toen hij terugkwam rammelde hij zo met geld of er een arresleen voorbij reed en onder zijn arm droeg hij een brood langer dan Poes als die zich in het zonnetje rekte. Heb je nog trek, vroeg-ie? Ja, zei het kind, dat zo'n grote maag had dat het altijd kon eten. Ik ook, zei de man. Ik heb van het lopen honger gekregen en de Poes, die met de verkeerde benen uit bed was gestapt, kreeg melk met veel water. Vader, zei het kind, is het niet prettig, vind je niet dat we niet huilen? Huilen is dom en een lelijk aanwensel, zei de man.  Zo lelijk als bijt op je nagels of als liegen of als stelen of als bij de Poester staartrekken. Als je niet wil huilen, huil je niet. Probeer het maar. Zieke mensen huilen en pange mensen en mensen die slecht geweten hebben en mensen die niet denken. Als je later groot bent geworden zal je net als ik om alle natte ogen lachen. Heus hoor. En toen hij smiddags met haar wandelde lachte hij aan één stuk door. Om de blauwe hemel uit schuil ei spelen van bomen en struiken in de wind om de vogels die met takjes en pluisjes in de bekken rondvlogen. Om het gespartel van de vissen in de beek, het glinster van de kiezelstenen, het kwaken van de eenden, het kakelen van de kippen, het blaten van de schapen en het hollen van veelens in de wijn. Ik hou zoveel van jou, zo vreselijk veel, zei het kind, zijn handsoenend. En ik nog meer van jou, lachte de man. Terinner sterke armen naar huisdragend. Omdat ze van elkaar hielden, waren ze gelukkig. Want mensen of kinderen of mensen en kinderen die van elkaar houden kunnen natuurlijk niet ongelukkig zijn. Zo gingen dagen voorbij. En weer op bemorgen had Angelintje haar boot ran. En was het bord van de vader zo leeg dat je erop kon dansen. Heb je weeg in honger, zei het kind. Nee, zei de man. Maar hij jokte. En omdat hij toch lachte, lachte hij niet zo aardig als anders. Dat begrijp je niet waar? Zij bleef alleen met de poes. Die niet spon en niet speelde. Hij ging uit, zoals hij zo dikwels gedaan had om iets te zoeken, wat hij niet vond. En op zijn schouder droeg hij een pak zo dik en zo zwaar en zo breed dat de deur ervan schrikte. Net als de vorige keer rammelde hij met gulden's halve en kwart gulden's toen hij weer al kwam en in zijn hand hield hij een brood vet als een speenvarken. Maar wat hij had willen vinden, had hij niet gevonden. Omdat de Lieden, bij wie hij geweest was om zijn sterke arm te verkopen, niet van hem gediend waren. Laat we eerst de mensen die huilen helpen, zeiden ze overal. Zolang je lacht heb je geen zorg. Dat was natuurlijk een domheid van die mensen. Maar ze bouwen niet anders. 