Zorgsalon 24 juni Herman Savelkouls. Tranzo, Tilburg University
Dank je wel, Dieke. Dank ook voor de uitnodiging om hier iets van ons werken te mogen laten zien op dit onderwerp. De vorige sprekers hebben een helder inzicht gegeven, Roland en Ronald, over twee belangrijke thema's van het arbeidsmarktbeleid, zowel de kennis van de cijfers als de vraag of e-health mogelijk ook arbeidsbesvarend kan zijn. In mijn kant van het verhaal wil ik ingaan op de arbeidsmarktperikelen in Brabant, speciaal in midden Brabant, waar ik actief mee ben. Maar voordat ik dat doe, wil ik eerst even kort uitleggen wat Prima Cura is en wat ik daar doe. Ik mag zelf dus iets doen. Prima Cura, huisartsenzorg midden Brabant, is een nieuwe organisatie. Een januari jongsleden ontstaan uit de fusie van de huisartsenpost midden Brabant, van de zorggroep RCH en van de stichting huisartsen en kwaliteit, de laatste die je organiseert in de schundigheidsbevoordering voor de huisartsen in de regio. En mijn naam is Herman Savakouls, zoals net gezegd, ik werk zo'n jaar of elf in de huisartsenzorg op allerlei thema's rondom strategisch personeelsmanagement en algemeenmanagement. Ik wil zo meteen beginnen met de schetsen van algemeenbeeld van hoe wij als het op arbeidsmarktvraagstuk aankomt hoe wij daarna kijken. En als tweede probeer ik een lichte werp op de vraag hoe de zorg zich de komende jaren gaat ontwikkelen en wat dat voor het volume op de arbeidsmarkt betekent. En tot slot wat wij dan aan acties doen in deze regio om daarop in te spelen. Dat het een belangrijk vraagstuk is, dat bleek een jaar geleden, een ruime jaar geleden wel, begin 2020 toen zowat alle huisartsen praktijken in de regio midden Brabant gesloten waren voor nieuwe inschrijvingen, voor nieuwe patiënten. De REC leek eruit, het absorptievermogen lijkt een beetje op zijn eind te lopen van de eerste lijn om nog meer zorg op te kunnen vangen met elkaar, als alles blijft zoals het nu is. Toen startte corona, dat gaf op de een of andere wonderlijke manier wel verlichting, maar tegelijkertijd startte er ook een nieuwe praktijk in het centrum van Tilburg. En het effect daarvan was groot, dat merkten we in de hele regio. Dus het is belangrijk dat we nieuwe ontwikkelingen blijven volgen, maar erg voor de komende jaren moet ook gewoon kapisiteit bij. Zo plat is het dan soms ook weer.  De vraag blijft bestaan in de regio, maar ik denk ook wel in Brabant en andere regio's hebben we op de schiet van Ronald gezien. Kun je als huisartsenzorg de garantie afgeven dat je continuïtijd kunt bieden? En laten we zeggen tot 2030, daar ga ik met mijn presentatie wat verder op in. Kunnen wij garanderen dat in midden Brabant, de letters zijn net groot genoeg. Iedere patiënt toegang heeft tot de huisartsenzorg dicht bij huis. Hoe ontwikkelt die zorg zich dan? Hebben we voldoende praktijken en hebben we voldoende mankrachten? Hoeveel uitstroom kunnen we verwachten als we de cijfers hebben of zouden hebben? Hoeveel toestroom zou er dan moeten zijn? Is de aantrekking kracht groot genoeg van deze branch? Want we krijgen veel concurrentie en hoe pakken we dat aan? Dat zijn vragen die we graag beantwoord zouden willen hebben. En die volgens mij niet puur een glazen bol antwoord vragen, maar daar kun je bredonneerd naartoe werken. En daarvoor, wat ik al zei, zetten wij een bepaalde bril op die van de strategische personeelsplenning. Ik geef daar een wat vereinvoudigde weegave van, maar het begint heel eenvoudig bij de feiten die je hebt. Je probeert feiten te verzamelen en een beetje door je oogwimpels naar de toekomst te kijken. Maar wat heb je nu in huis en wat heb je nu nodig? En er zijn op dit moment al voorbeelden in de regio dat er nul sollicitanten op een factuur voor een doktersassistent reageren. Dus het verschil tussen wat we nu in huis hebben en nu nodig hebben begint langzaam uit elkaar te lopen. Nou, de andere vraag is, wat heb je dan straks nodig? Als wij nu bedenken, bijvoorbeeld door IHELS, dat de inhoud van het werk verandert, dan moet je daar de opleiding op voorbereiden. En dat doet dan ook drie of vier jaar voordat die doelgroep van de opleiding afstroomt. Dus we moeten echt proberen naar de toekomst te kijken. Dus de ene kant van het verhaal is, hoe denken we dat de maatschappij zich ontwikkelt, dat de zorgvraag zich ontwikkelt en hoe de zorgvraag er in 2030 uitziet en wat we dan nu voor actie moeten gaan nemen om met het huidige personeelsbestand langzaam op de stomen en klaar te maken naar 2030. En dan niet alleen kwantitatief, maar ook wat Ronald al onderstreed heeft, we moeten ook kwantitatief gaan kijken.  Ik neem jullie nou graag mee in drie sheets, dat is het overzien, aan de linkerkant van dit plaatje. Het zijn misschien wat de open deuren, maar ik vind het belangrijk om ze hier nog een keer even onder de aandacht te brengen. De eerste is de groei van de zorgvraag door de vergrijzing. Ik liep hier nog niet zo lang geleden tegenna, ik vond het heel opvallend. Het zijn cijfers van het CBS. We weten dat er door de vergrijzing en de babyboom die er aan zit te komen, dat het aantal ouderen enorm gaan toenemen, vrouw Houdensgewijs. Maar wat we ook zien, is dat als mensen langer blijven leven, dat ze ook meer chronische ziekte is ontwikkelen. Maar wat hier nog naar voren komt, en dan pak ik wel even het plaatje erbij. Ik kan het goed meelezen. Is dat het aantal levensjaren zonder chronische ziektes is, waarbij mannen in dit geval de gemiddelde eind leeftijd toeneemt, het aantal jaren zonder chronische ziektes afneemt. Dus mensen ontwikkelen eerder chronische ziektes. En een vergelijkbare plaatje bij vrouwen, gemiddelde leeftijd neemt toe, en heel naar rechts het aantal levensjaren in goede gezondheid te varen, neemt amper toe. Dus het is niet alleen dat we meer mensen krijgen met ouderdomsziektes, maar het begint ook eerder. Dat is een soort dubbele toename. Een andere ontwikkeling die we zien, ik heb gezegd, ik zou drie sheets laten zien met drie verschillende invalshoeken die over die ontwikkeling van die zoveel vraag gaan, is de ontwikkeling die ik plat weg zou kunnen zeggen van de ontwikkeling van een soort consumentisme. Maar de patiënt wordt een soort consument. En dit is van het RVM, zijn dit conclusies, een toenemende plieriformiteit. Dus het is niet meer één groep patiënten die zich op dezelfde manier gedragen, maar je hebt echt met verschillende claims te maken vanuit verschillende achtergronden waar mensen van aankomen. We zien een toenemende verwachting van de zorg. Dus we gaan meer claimen en de acceptatie van ziekte en ongemak neemt af. Dus mensen gaan eerder vragen stellen. De patiënt is beter geïnfermeerd, mondiger, veel ijzender. En toen neemt de verschillende omgaan van technologie. Ik had dat van de week in deze sheet opgenomen, maar vanochtend op de radio hoorde ik een item dat er vier miljoen Nederlanders moeite hebben met de digitalisering van de overheid.  En die niet goed mee kunnen in al die stappen die de overheid op digitalisering aan het zetten. Dus e-held, ja, het is oplossing. Maar ik hoor vaker het werkvalt van Herman de Houdereke mee. Niet voor iedereen. En de derde grote trend die ik wil laten zien is de verschuiving in het zorgaanbod. Om de toenemende vraag houdbaar te houden, client gericht. O, wacht, ik denk dat ik wel de goeie vorm heb. Zijn er enorme stelstelwijzigingen en een trend van zorg die uit de instellingen gaat. En je zou een nieuw motto kunnen zeggen, thuis is de beste plek om ziek te zijn. En dat is ook wel iets wat misschien is dat ook wel zo voor de patiënt. De huisartsen zijn heel hard aan het werken om van die thuis-situatie in goede plek te maken om ziek te zijn. Manteel zorg speelt er een rol in. En voor de maatschappij is het goed, want het is ook de goedkoopste plek om ziek te zijn. En die kosten, daar zit heel veel druk op. Dus, samengevat aan de kant van de maatschappelijke ontwikkeling, meer jaren met zorglast, meer mensen die meer willen, complexere zorg, een crimpende instellingzorg en een groeiende bevolking. Dus het linker plaatje heb ik nu ongeveer in 7 mailslaars en wel zwaar in beeld gebracht. Maar dan moet ook naar het rechterplaatje gaan kijken. Wat hebben we dan in huis? Hoe ziet die arbeidsmarkt eruit? Hoe groot is die? En wat kunnen we daar dan voor aan verwachten van pensionering, van uitstroom die er toch wel is? Even stilte, dan kun je hier even naar al die cijfers kijken, maar ga het uitleggen. Ik heb een heel simpele rekenst omgemaakt. Brabant heeft ongeveer 2,5 miljoen inwoners. En de NZA die geeft normen van hoeveel FTE-huisartsen per 2095 patiënten, één FTE-huisarts per 2095 patiënten. Zo'n norm is er ook voor doktersassistenten en ook voor POHS, voor de praktijkmanagement, voor de POHGGZ. Ik heb alleen maar die normen even op die 2,5 miljoen inwoners berekend. En dan kom ik uit op 3,5 duizend FTE aan arbeidskracht in de huisartsenzorg. Stel dat de deeltijdfactor 0,6 is, ik weet het op dit moment niet precies, maar het zou toch wel ergens kunnen zitten. Dan gaat het over 6 duizend mensen. Toch een behoorlijk groep, maar verdeeld in het soort van midden- en kleinbedrijven.  Dus verdeeld over heel veel kleine winkeltjes. Voor Noortoos-Brabant zou het gaan over 1400 mensen. Zuid-Oos-Brabant, 1800. Midden-Brabant, 1000 mensen. En West-Brabant, ruim 1600 mensen die in de huisartsenzorg werken. Dus toch wel een behoorlijke arbeidsmarkt. Als je al vergelijkt met de FTE of met de ziekenhuizen, dan zijn dit misschien bescheiden aantallen. Maar toen bedacht ik, maar je kunt je ook op een andere manier naar kijken. Met deze 6000 mensen bedienen we 2,5 miljoen patiënten. Want dat zijn alle brabanders, zijn in principe ingeschreven bij een huisarts. Dus eigenlijk wel een hele relevante sector. Misschien niet de grootste, maar wel belangrijk. Nou, die cijfers nog even in perspectief. Dit is de bevolkingsgroei van Brabant. Dan moet je de rode stippenlijn volgen. Nou ga ik het toch proberen. Hier ergens zit 2030. En dan komen op 2,7 miljoen mensen uit. Dat is nog een toename van 8 procent. Dan hebben we het niet over toename van meer jaren ziekte, etc. Puret aantal mensen is 8 procent. Dus ik zou deze cijfers allemaal met 8 procent kunnen verhogen. Dat zou bijvoorbeeld voor doktersassistenten betekenen dat er 200 doktersassistenten tot 2030 bij moeten. Nou, daar moeten we voor aan de bak. Overigens filmen we op dat die blauwe stippenlijn, dat was de prognose van de bevolkingsgroei in 2017. Dus we hebben prognoses van bevolkingsgroei, maar die prognoses stijgen ook. Dus we moeten prognoses van prognoses gaan maken. Het is maar even hoe lastig het is dit allemaal te voorspellen. Is de huisartsenzorg continu toegankelijk? En voor nu de vraag hebben we voldoende medewerkers. In middenbraad, want ik kom nou toe. En dit waren de grote lijnen. Ik kom nou toe in hoe we dat in middenbraad aanpakken. We hebben echt het kapisiteitsvraagstuk. Daarvoor hebben we vier hoofdonderwerpen benoemd. Mensen en middelen. En ook hier hebben we voldoende personeel, voldoende huisartsen zijn de voldoende praktijken. Wordt er efficiënt gewerkt, want er is het misschien wel winst te halen als er efficiëntieplannen binnen de huisartsen praktijk gaan komen. Nou, er zit heel veel druk en behoefte aan het digitale versnelling. En een aantal randverwaarden ga ik nou niet op in. Het gaat nu om voldoende personeel. Daarvoor is er een regionaal actieplan aanpaktenkorten in middenbraad, want speciaal toegespitst op de huisartsenzorg. En dat is iets wat we ontwikkeld hebben met de werkgeversorganisatie Transform.  In 2014, 2013 zijn we daar mee in overleg gegaan. Toen was er geen arbeidsmarktbeleid. En ik kwam erachter dat de dagpraktijken en de huisartsenpost de eindelijk concurrent van elkaar waren op de arbeidsmarkt. En huisartsen ook. En ik begrijp dat allemaal, maar het is niet altijd handig. Ook werving deden van dokters assistentes binnen de huisartsenpost. Dat is een beetje dat je ook in je eigen voedschiet, want daarmee komt de continuïteit in de weekend heel erg onder druk te staan. Er is een raad, een regionaal aanpak te korte. Dus regionale actieplannen aanpaktenkorten voor huisartsenzorg in middenbraadband. En in middenbraadband zijn we vorig jaar daarvoor vanuit allerlei losse acties, hebben we de stap gezet om tot een projectstructuur te komen met een projectteam, waarin de huisartsenkring vertegenwoordigd is de huisartsenpost, de zorggroep en transform. Dan is er een stuurgroep met bestuurders, waar ze nu dan ook de bestuurders van de opleidingsinstelling voor uitgenodigd worden als dat op dat moment een relevant issue is. En we hebben een programma-commissie, een klangbordgroep, waar een huisartsinzit, een praktijkondersteuner, een verpleegkunderspecialist, doktersassistent, in z'n gemikste groep, waar we graag meer klangborden want we komen erachter, we kunnen heel veel bedenken en het is ontzettend belangrijk dat we steeds maar in dialogue met de praktijken blijven, zodat we niet alleen met theoretische oplossingen bedenken, maar ook oplossingen die in de praktijk echt iets kunnen betekenen. Onder die projectgroep hangen vijf thema's die we belangrijk vinden, waarvan er vier echt gericht zijn op het verhoogen van de instroom en de laatste op het behoud van personeel. Ik heb nu twee sheets waar van deze werkgroepen alle activiteiten opgesomd zijn. Ik ga die nu niet allemaal doornemen, dat zou heel gedetieerd worden, maar ook veel tijdkosten, ik wil er twee uitlichten. En dat is de opleiding het opleiden van boll studenten en het opleiden van zij instruments die laatst, daar wil ik even langer bij stilstaan. We zijn lang bezig geweest om te proberen tot een BBL terecht te komen. Dat is de boll, dat zijn de dagstudenten en de BBL, dat zijn mensen die een aantal dagen per week werken en een dag in de week naar school gaan. En zou je ook als zij instruments kunnen benoemen. Daar zijn we lang mee bezig geweest, het is twee keer vast gelopen, maar drie maal scheepsrechten.  Het is gelukt om 7 maart een nieuwe klas BBL studenten te starten. Elf zij instruments, allemaal even enthousiast om een overstap te maken naar de functie van doktersassistenten in de dagpraktijk van de huisartsenzorg. En die vullen wonderlijk, allemaal facturen in. Dus die hebben geen opleidingsplaats aanvullend aan het team, maar daar heeft de huisarts een facturen mee kunnen opvullen. Dat is een letterlijke aanvulling van de arbeidsmarkt. Het is lastig van de bollstudenten, dus de dagstudenten die na drie jaar afseleren, daarvan te weten hoeveel er precies in de huisartsenzorg uitstromen. Maar van deze elf weten we het precies. Dit is een klas doktersassistentens voor de huisartsenzorg. Wij zijn daar heel enthousiast over dat we dit voor elkaar hebben kunnen krijgen samen met het ROC Tilburg. Daar hangen voorwaarden aan vast. Voor een ROC is het gewoon een nodige minimaal volume aan doktersassistenten te hebben om zo'n opleiding rendabel te maken. Midden Brabant is eigenlijk als gebied alleen te klein om zo'n klas blijven te kunnen vullen. En ik denk dat we Brabant breed wel groot genoeg zijn om dit te kunnen blijven noemen. En dan hebben we echt een concrete arbeidsmarktproject waarin we mensen kunnen opleiden voor de huisartsenzorg. Blijf dat dat gelukt is. De tweede die ik uit wil lichten is wat ik denk dat echt het belang is dat we ons laten zien in de bollopleiding. Dat we aanwezig zijn, dus dat er een vermenging komt van het werkveld met het onderwijsveld. En dat gebeurt nog te weinig. Dus naast alle acties die we doen, waren dit twee onderwerpen die ik uit zou willen lichten van deze sheet en de volgende werving en promotie en behoud. Dus als daar straks vragen over zijn, dan wil ik die graag beantwoorden toe lichten. Voor nu zou ik even wat nog wat verder willen. De vraag met alles wat wij doen in die projectstructuur en met die werkgroepen doen we genoeg en weten we hoe het zit. Willen mensen in de huisartsenzorg werken, als ze ook de keuze hebben om in de VVT te werken of in de ziekenhuizen te werken. Dus kunnen we concurreren. Hoe staat het met behoud van personeel? Het lijkt erop, de cijfers die ik nu heb, dat de uitstroom uit de huisartsenzorg niet van dingaard is wat we in andere zorgsectoren wel zien, maar minder acute.  Maar ik bemoet de alert blijven op iets wat ik hier genoemd heb, kwaliteit van de arbeid. Het is hoe is het werk georganiseerd en is het werk zo georganiseerd, blijft het leuk, blijft het interessant, blijven mensen uitdagingen houden om te willen blijven hangen. Zijn er vier thema's om naar te kijken. Hoe is de inhoud van het werk? En die komt in ontwikkeling meer i-houd. Betekent dat de inhoud van het werk wel eens zou kunnen gaan veranderen? De voorwaarden, dat ga ik nou niet te diep op in, dat is allemaal eindelijk in de CO vastgelegd. Zijn de verhoudingen oké, is er werkoverleg? Is het goed? Kunnen mensen meedenken over de organisatie van het werk? Ik vind dat in de huisartsenzorg vaak, omdat MKB is een kleine bedrijf is vaak makkelijk. Makkelijk kan dat er veel daar wel mogelijk in is. De omstandigheden vind ik een zorgpunt. Want als de druk groter wordt op de huisartsenzorg, dan neemt de wachttijd voor patiënten, neemt de druk op de praktijk, neemt de stress, neemt de biegingen aan de telefoon wordt vervelender. En we zien een trend, ik denk te horen in het werkveld, dat agressie aan de telefoon aan het toenemen is. En dat zou een risico kunnen zijn. Ik denk dat het een punt van aandacht is voor de komende jaar of jaren. Dus doen we het goed. Bieden we als huisartsenzorg een duurzaam perspectief aan ons personeel. Ik kan de vraag nu niet beantwoorden, maar ik vind het wel een belangrijke vraag om ze nu een hand op tafel te nemen. Dan kom ik bij mijn laatste twee sheets. En dat is niet wat doen we in de regio, maar wat zouden we kunnen gaan doen? Dus een kijkje naar de toekomst. Misschien overspel ik hiermee mijn hand, maar ik wil het toch niet nalaten om eens een toekomstschets te bieden. Dit kan weg, dit slaak over. Dit is een inspiratie, dit is de Schilders en Stukendoors branch. De Schilders en Stukendoors, die hebben een eigen opleidingcentrum, helemaal in co-creatie met het ROC. Waar de praktijk de mensen opleidt en waar de theorie het onderwijs veld, de mensen schuld. 