Om de schatten van Il Tigretto | Johan Been | Action & Adventure | Audiobook Full | Dutch | 2/5
Hoogstuk acht van On de Schatten van Ildegretto. Deze liep je volksopname behoort tot het publieke domein, opname door Anna Simon. On de Schatten van Ildegretto, door Johan Been. Hoogstuk acht, de nieuwe grote mast. Toen Paddeltje voor het eerst als opperstuurman, bij zijn nieuwe schipper, lijnt schotten in de kayuit gezeten was, had hij hem een poosje opmerkzaam aangekeken. Ben jij nou dat soort kermiswonder van hun zwaagig? Spak hij eindelijk? Paddeltje had hem ook aangekeken, een beetje kluchtig verbaasd, onder de schipper, een man van ongeveer dezelfde leeftijd als de Ruitig en met die een zuster grietje getrouwd die twee jaar jonger was dan Michiel. Zo raar deed. Bij dien, niet minder wonderige uitroep, had de jeugdige opperstuurman een gat in de lucht geslagen. Ik, een kermiswonder? Nou, als zwaarger Michiel het over jou had, dan was hij niet licht uitgepraat. En ik niet over hem, schipper. Deze kiek enige ogenblikken zwijgend voor zich uit. Ja, ja, zei hij toen, op zijn enigszins leize getoond. Jullie zaten op ene stoel. Paddeltje schoeden ontkende het hoofd. Dat heeft schipper Michiel Adriaanzen u nooit kunnen zeggen, sprak hij met nadruk. Waarom niet? Omdat hij dat niet geduld en mij dat niet gepast zou hebben. Schipper leint schotte ik hem aan. Dat bevalt me, erkende hij. Er ging op dat ogenblik veel in de hersenkast van paddeltje om. Weet je wat, dacht hij, het moet er maar uit. Schipper, ik zou graag een hartig woordje met je spreken. En ik met jou? Dat komt dan goed uit. Zou het daar maar niet het beste zijn als je begon? Nou, daar kun je wel gelijk en heb ik. Ben je niet eigen wijs? Ik? Och ja, dat spreekt. Van zijn eigen zichzelfers weten mensen dat niet gauw. Paddeltje haalde de schouders op. Ik heb altijd maar één wijsheid gekend, die van de nauwen. Daar zette hem juist in, stuurman. Aan boord van mijn schip doelde ik maar een wijsheid en die is de mijne. Precies wat de nauwen me geleerd heeft, veel paddeltjes antwoordt als een hamerslag neer. Weer zag zijn meester hem aan. Dat bevalt me, stuurman. Eén vraag aan jou, schipper. Moet ik hier in de kayuit stuurman blijven? Wou je soms als kayuitsjongen behandeld worden? Dat laat ik aan jou over, schipper. Maar zie je, ik was gewend dat een oude paddeltje tegen me zij. De schipper knikte.  Ik geloof dat we elkaar beginnen te verstaan. Zie je jong, een oud zeemanspreekwoord zegt dat er op één schuid geen twee grote masten kunnen staan. Dat weet ik, schipper. En als ik eens van mijn leven zelf een schip mag commenteren, zal ik en ik alleen de grote mast zijn. En als dan een zwaarger van je, die niet één, maar twee witte voetjes bij de heren Lampsen heeft, je bijgeval een grote mast bezorgt, dan gaat die over boord, schipper. Dadelijk. Dat is goeie praatpaddeltje. Dat is voor het eerst dat de schipper die naam uitsprak. Dank je, schipper, liet paddeltje erop volgen. Even zwicht de schipper, maar toen kwam het er weer even langzaam bij hem uit. Dus je bent niet eigenwijs. Wat zal ik hierop antwoorden, schipper, vergt dat je zelf af als we samen een reisje achter de rug hebben. En met dat woordje samen bedoel ik helemaal niets grote masterigs. De schipper knikte. Aan boord van mijn schip, herhaalde hij, is slechts één wil. Niet altijd, schipper. Verbaasd keek deze hem aan. Hoe bedoel je dat? Er kunnen omstandigheden voorkomen dat ieder naast God op zichzelf moet rekenen. Hm, dat kan waar zijn. Maar toch? Schipper, zou je willen dat ik in een vliegende storm telkens aan jou kan vragen hoe ik nou weer mijn handen uit de mouwen moet steken? Nee, maar er is toch maar één wil. Precies, en een ondergeschikte van jou die niet zonder vragen naar die wil kon handelen als het om leven of dood gaat, moest nog gauwe over boord dan die tweede grote mast. De schipper knikte. Das gesproken als een man. Dank je schipper, en zo hoop ik te handelen. Er kwam iets als een glimlach over het gelaad van de schipper. Je hebt je tongetje wel tot je dienst, stuurman. Dat heb ik geleerd in de koopmanschap, en dan was het schou ook, daarin ging ik niet voor een matroos opzij. Ja, poten genoeg ben je, en met de pen moet je ook nog al kunnen omgaan. Paddeltje wou zeggen dat de nauwe hem dit geleerd had, maar schander als hij was begreep hij voor deze schipper niet te veel op zijn vorige meester te moeten roemen. Och, gaf hij ten antwoord, ik weet daar zo'n beetje van. En, van sommen? Als ik je van dienst kan zijn schipper, je hebt maar te bevelen.  Nu kwam er een glans over het stugge gelaad. Nou, daar kun je wel eens last van krijgen. Ik heb er een broertje aan dood. Paddeltje vond het gevaarlijk om hier iets op te antwoorden, en beperkte er zich toe even te knikken, weer een stilte. Paddeltje begon de schipper weer. Menswager Michiel is het lieve kindje bij de heren Lampsons, omdat hij zijn goed koopman is. Dat zal wel waar zijn, spakt paddeltje uit de grond van zijn hart. Even pauzeren, de schipper. Toen zei hij ineens, ben jij dat ook? Ik heb het een beetje van hem afgezien, schipper. Nee, het moet geen beetje, het moet veel zijn. Noem je me dan niet eigen wijs? De schipper lachte. Je onthoudt alles weergaarsgoed. Het is mijn plicht, als je eerst ondergeschikte. Dus toch nog iets van een grote mast. Daar zijn ook andere masten aan boordschippig, zonder die was de grote mast alleen minder waard. Dat is jouw slag. Wel nu, toon me dan eens in deze tijgen dat je zo'n ander stuk mast bent. Tot je dienst, schipper, als je maar zeggen wil hoe. Dat zal ik je zeggen. Jij gaat voor me naar de heren Lampsons en breng al die zaakjes waarbij hanenpoten te pas komen in orde. En ik, met de tweede stuurman, zorg voor het uitrusten van het schip, de eetwaren en al die verdere snoropijpareien. Moet ik daar dan geheel gebuiten blijven? Weer keek de schipper hem strak aan. Als het waar is wat mijn zwaager van je vertelde, ken je een schip wel van binnen en van buiten. Ook zonder de boel onder de ogen gehad te hebben? Ben je voor wat je geboodschat bent, dan zal dit wel loslopen. Toch ben ik meer zeeman dan koopman, schipper, dat zal je te bewijzen hebben en hiermee pasta. Paddeltje stond op, het onderhoud was geëindigd, bij de deur wend hij zich nog even om. Dat is waar ook, schipper, ik heb nog geen kennis gemaakt met een maat, het is alles ook zo gauw gegaan. De schipper knikte. De mens te heel gauw is hij een graadje naar omlaag gegaan, ik had hem eigenlijk al voor opper stuurman aangenomen. Paddeltje keerde weer terug. Dat is jammer, riep hij uit. Dat vind ik ook, stemde de schipper drogjes toe. Heel de vierheid van paddeltje kwam daar tegen in een opstand.  Ik heb daar niets van geweet, de schipper. Schipper leint schotten, ze gaan weer strak aan. Is dat waar, stuurman? Zo waar, riep paddeltje uit, die nu helemaal in het vuurje was, dat ik weiger om die man dat affront aan te doen. Zo, dat affront was anders ook voor mij, en niet zuinig ook. Dat gevoelde paddeltje, dan is het in oor, de schipper. Dus, neem hem mee zoals je het zelf verkist, en je schuit ben ik nu verbonden, en blijf ik verbonden, dat is nood als matroos, want terugkrabbelen doe ik niet. De schipper krabpte zich eens achter het oor. Hij dacht aan de heren Lampsons, hij dacht aan zijn vrouw, hij dacht aan zijn zwager, Michiel Adriaanssen. Stilzwijgend stond paddeltje voor hem, maar zijn brede post ging snel op en neer. Schipper leint schotten, geef hem aan. Hij zag en voelde de durf van die stevige boy. Hij voelde de kracht van die velle ogen. Ja, dat was toch een aanwind voor zijn equipage. Toch bleef hij even kalm en bedaard, tenminste uiterlijk. Je gaat naar de heren Lampsons, je maat zal doen wat ik hem beveel, met hem zie je het zelf wel in orde te brengen, en ik krabbel net zo min terug als jij. Goed begrepen, paddeltje? Graag houd ik die naam schipper, maar nu had ik er liever wat anders voor gehoord. Wat dan? Naar jukkozen, matroos of stierman, ook factoor, als dat moet. Factoor, glimlachtde schipper, dat was nog zo kwaad niet, want je lijkt me iemand die goed zijn mondje roeren kan. Al ben je voor koopman eigenlijk een beetje te gauw op je paartje. Maar meer waard is me toch een goede eerste stierman, en dat ben je en blijf je. Verstaan? Tot je dienst, schipper? In gevolgen zijn opdracht was toen paddeltje naar het kantoor ter heren Lampsons gegaan, en daar had hij inzagen van de facturen gekregen, terwijl de koop waren al ingepakt en naar het schip vervoerd werden. Eén der patroons bemoeide zich er zelf mede en was heel vriendelijk tegen hem, vooral toen hij ras bespeurde met een, ook in dit opzicht, waardig leerling van Michiel de Ruiter te doen te hebben. Het was burgemeester Cornelis Lampsons zelf, en die drukt er zijn hoop bij uit dat er met deze onderneming even goede zaken gemaakt zouden worden als gewoonlijk bij de Ruiter geschieden.  Daarvoor is onze hoop ook op jou gevesterd paddeltje, sprak hij. De burgemeester liet niet doorschemeren, dat het bij schipper lijn schotten. Een hoogst bekwaam Zeeman, maar een minder gewiekst koopman, gewoonlijk niet zo voorspoedig met de handel ging. De autoriteit moest gehandhaaf blijven, al kon het geen kwaad die jonge Zeeman in zijn goed woordje te geven. In die tijd was een goed woordje van een burgemeester iets heel kostbaars. Zo één behoorde op de eigenlijke koningen van onze Republiek, en als zij bij een wandeling voorbij een wacht kwamen, werden de soldaten naar buiten gehoopen en presenteren het geweer. Na sluiting van het kantoor was paddeltje weer naar het schip gegaan. Hij moest dadelijk in de kei uitkomen. Je hebt mij hierom boden schipper? De schipper, die bij het licht van een vetkaars over een zekaart gebogen zat, kijk op. Heel donker stond zijn gelaat. Je maat is nog niet gekomen. Gisteravond laat had ik hem verwacht, en daarom was ik vanmorgen wel wat uit mijn humeur. Plots heb ik kunnen merken, dacht paddeltje, maar hij wachtte zich wel dit te zeggen. Vagend, kijk hij zijn meester aan. Nu zit ik wel wat onthand. Heel de dag heb ik mijn bodde hier aangezet dat het kraakte. Dat kan me nou wel niet veel schelen, maar er valt meer voor me te doen. Dat begreep paddeltje. De koopwaren zijn toch naar de ijs gestuwd schipper? Dacht je dat jij alleen de wijsheid impacht had? Het bloed vloog de jonge zeeman naar het hoofd. Ik vraag het niet voor mezelf, nu zo over mijn woorden valt, wil ik je wel zeggen van wie ik die woorden overbreng. Spreek op. Van wie? Wie durft zich met mijn zaken we moeien? Paddeltje azelde even. Hij kon er het brusk te zeggen, deze man voor altijd tot zijn veiland maken. Je weet dat ik van het kantoor kom, schipper. Ja, ja, en? Daar was de patroon zelf. Wie van de twee broers? Cornelis, gaf paddeltje de antwoord, zonder de titel van burgemeester erbij te volgen. Hm, hm, en wat zei die? Nog enkel over rekeningen en facturen en meer van die snor op hij parij, en hij voeg toen naar het stuwen. En je antwoord? Dat jou daarvoor zorgde. Je wist toch dat je maat? Ik wist enkel van de grote mastschipper.  Nu lachte de schipper ook, je bent de duvel te slim af. Toch niet, ik was in je dienst, waarmee je eigenlijk zeggen wil dat ik, zo geen hele, dan toch een halverduvel ben. Eerst uit paddeltje rood, maar toen schoot hij in de lach. Schipper lijnschotten, die aan het ijsberen door het kajuitje was gegaan, hield nu vlak voor hem stil en klopt hem op de schoudig. Ik begin te geloven dat we het samen wel vinden, zullen, verklaarde hij. Tot je dienst, antwoordde paddeltje invoudig. En nu eens, tot het eigenlijke van de zaak. Er moet nog de halve nacht gewerkt worden, en ik ben op van vermoeidheid. Twee heren kan mij niet tegelijk dienen, en daarom heb ik maar even laten ophouden, om hier weer te gaan zitten peuteren. Paddeltje was al bij de deur. Hele gauw knap, ben je dan niet half kapot van dat letters en cijfers slikken? Even, maar gehaast keerde paddeltje zich om. Mijn kopper ze beurs van schipper, en daarom moeten mijn knuisten in zijn de gang. Weg was hij. Ik geloof, mompelde de schipper zich neerzettend. Ik geloof, dat ze me geen knol voor ons citroen in de hand gestopt hebben. Zie je, die slimme zwager van me? De rest van zijn woorden ging verloren. Hij zat weer verdiept in zijn berekeningen van de tevolge koers. De halve nacht werkte de batrozen door onder de leiding van de nieuwe opperstuurman. Het scheepsvok dat zelfhaas niet per kon zou aan het opperen begonnen zijn, of omdat men aan boord dat niet heel spoedig durf te doen, aan het lijntrekken, aan het stiekem tegenwerken, als die opperstuurman zelf niet meegewerkt had met een eiver waarvan ze toch opkeken. Ze afsnouwen of uitvloeken deed hij niet. Het was, komt jongens, nog eens aangepakt. Straks op zee zal ik je er wel voor laten leiden, en wat extra's kun je dadelijk krijgen als dit vrachtje nog op zijn plaats komt. Ofwel, hij maakte grapjes over al die kisten en balen. Zij, dat er de rocken in zaten van de zwarte meisjes, en nog meer van die flauwij tijten, waarover men toch lachen moest. Omkort te gaan, hij hield door woord en voorbeeld, en niet op minst door het laatste, er de moed in. Einde van Hoogstuk 8. Hoogstuk 9 van Om de Schatten van Ilde Gretto.  Deze liepievox opname behoort tot het publieke domein, opname door Anna Simon. Om de Schatten van Ilde Gretto door Johan Been, Hoogstuk 9. Nog anderhalf man bij de equipage. De volgende morgen lag paddeltje nog in een slaap, zo vast dat het heel wat moeite leek om hem uit de kooi te krijgen, toen de schipper een van de kei uit jongens een leuke slungel met een spoedachtig gezicht erop uitzond om de stuurman te porren. Paddeltje moest eerst eens verzinnen waar hij was. Dat gaat bij een zeeman tussen het in de kleren schieten door. Soms is voor het nadenken ook al geen tijd aan boord. Daar dient dadelijk aangepakt te worden, en men zal wel horen wat. Nu maar, hij was al klaar wakker hoor, want hij mopperde al. Dat een oude die maar afslaven zal vormen tijd. Stuur, stuur! klonk weer de hoge stem van de scheepsjongen. En de rakker begon op de deur van de hut een roffel te slaan of hij in een leer was bij een tambour. Vloep, daar vloog die deur open, en paddeltje had de aap bij het nekvel. Zal je leren roffelen, klein ondier? O, ou, nou ken ik het wel. Lachend, wie paddeltje de knap van zich af. Wat had je, rakker? Een nek stuur, maar ik geloof dat je hem afgeknepen hebt. En hij stond maar te vrijven over dat lichaamsteel. Is dat gejank haast uit en kom ik te horen wat je boodschap is? Of is het een qua jongenstreek? Dan de knap strekt de beide handen afweerend uit. Nee, heus niet stuur, maar je moet dadelijk bij de nauwe komen. En dat zag je me nou pas, jouselder mensen aap. Ik heb het al een half uur voor je hut staan uitschreeuwen, stuur. Maar je bleef maar snorken, op wat laatst dacht ik heuselijk dat je een zagen was. Even, kreeg paddeltje hem grimmig aan, maar hij had verder geen tijd meer om de jongen nog een veeg uit de pand te geven. Het geen deze hoogst aangenaam was, op te maken uit een riks lelijke gezichten en dreigementen met de vuist achter de rug van de stuur. De schipper was weer uit ijsberen. Daar zit ik lelijk mee in, stuur. Je maat is, ja, ik weet niet waar, en geen mens weet het.  Paddeltje zet een gezicht waarin men kon opmaken, dat hij het ook niet wist. Weet je zijn huisgenoten dan niet, schipper? Die bezit hij hier niet. Het was, hach ja, door al dat gezanenk met jou en die kantoorelende en dat stuwen heb ik je niet eens verteld. En wat kan het je ook eigenlijk schelen? Nou dan, het was een engelsman, maar hij goed zijn hollandspak. Zeus bedoel je toch zeker, schipper? Voeg paddeltje met een eigenaardig glimlachje. Wel jong, spak de schipper, en hij hield vlak voor zijn stierman stil. Je bent toch een echte zeusse put. Paddeltje grinnigde, en zijn baas, die dat zag, had er schik in. Doch ineens weer zijn wandeling heen en weer door het karjuitje hervattend, waardoor paddeltjes ogen heen en weer moesten gaan, als de langzame slinger van een toerklok begon hij opnieuw. Eer gisteren op zijn laatst had hij hier moeten zijn. Hij was er niet. Ik heb er hard door moeten werken, gisteren heel de dag, jij van nacht, en heel in de vroegte kwam er een boodschap van zijn kostvrouw, of ik niets van hem afwist. Zou hij hem dan gedrost zijn? Ik weet het niet, en geloven doe ik het ook niet, hij was er te fel op om met me mee te gaan. Als vlissingen nu een Engelse haven was, maar het is juist vlissingen, en het volk aan wal begint tegen de Engelsen te mopperen. Koningsmoorders, zei paddeltje, precies, dat hoor je de hele tijd aan wal, en dat bevalt me niet. Dat ze de koning vermoord hebben schipper, nu, maar mij ook niet hoor. Nee, nee, dat spreekt vanzelf, er moet overal een baas zijn. Een grote mast plaagt de paddeltje, precies, en als die over boord gezeld wordt, dan ziet het er niet best uitschipper. Ik ben het met je eens, stuur, maar wat ik eigenlijk zeggen wauw, is dat ik niet graag zou willen hebben, dat door al dat gescheld en nageroep en gejouw er, ja, het is werkelijk niet te hopen, oorlog mocht komen tussen ons en de Briten. Paddeltje, bleef onbewogen, ja, sprak de schipper die dat opmerkte, jij kon pas kijken, jij hebt nog geen doorzicht.  Ik heb die twee, zei paddeltje, eenvoudig, terwijl hij zijn vuist om vooruit stak, en naar het matrozen meswijzende, dat in een leren schee in zijn riem stak, en een dieën schipper, vlak voor hem hield de schipper weerstand. Maar ik heb vrouwen en kinderen, stuur, paddeltje dacht eerst aan zus, toen aan zijn ouders en de kleine thuis, hij zegt er eens. We laat ons toch niet op ons kop zitten schipper, die keek hem aan, alsof paddeltje heel wat doms geuid had. Wel neen ik, zei die eenvoudig, dan zijn we het een schipper, in zoveren, dat als het over ons hoofd besloten ligt, we niet in een hoekje zullen wegkruipen, als dat maar niet die zarders doen, ruzie komt het meest door qua jongens, en als de moeders er elkaar over in de haren vliegen, zorgen zij wel uit het hoekje te blijven, waar de slagen vallen. Maar met al het geriddeneer komt onze vermiste niet boven water, als hij maar niet in het water geraakt is schipper, daar ga ik ook voor vrezen, het is avonds op de kaaiën stik donker, en hij is geen geboren vlissinger. Wat denkt zij kostvrouw? Die is in de grootste benauwdheid, het kon niet erger wezen, als het haar zoon was. Wie is zij? Hoog, een mens, al op leeftijd, en van wie rare praatjes gegaan hebben. Oneerlijk? Nou, het zat zo'n beetje in betrekking tot zeer overrij, en ik weet niet, of je ooit gehoord hebt, dat daar de eerlijkheid voor het opschappen ligt. Paddeltje ontstelde, het zou toch niet, ja, uit de nadere toelichting begreep hij, dat hij hier babette bedoelt werd. Maar, die Ellsman, hij had er bij babette niets van gehoord of gezien. Hoe heet het toch eigenlijk schipper? Dixon, Johnny Dixon. Die naam was paddeltje onbekend. Zeker nog een jonge kerel schipper. Schappelijk, zo tussen Mal en Dwaas. Daarmee kwam paddeltje niet veel verder, en het kon hem feitelijk niet veel schelen. Eigenlijk zou het hem niet onaan genaam zijn, als die persoon om de een of andere reden niet mee ging. Nou, wat er gebeurd was, zou het misschien bij deze schipper niet goed gaan. Er kwam nu ook weer veel te veel werk aan de winkel. Er was haast bij het uitvaren. Daar stonden door al die oorlogsgeruchten en voorgevoelens van boze tijden, de heren Lampsens, bijzonder op.  Ook begonnen in het binnenland onrusten komen door het meer en meer aan de dag komen van de verschillen tussen staats- en prinsgezinden. Het was te vrezen dat er voor de handel een zeer ongunstige tijd aanstaande was. Daarom kon niet één redig en schipper gebruiken die niet van opschieten wist. En zo kwam het dat paddeltje maar weinig tijdsgegunth werd om thuis afscheid te nemen. En van die tijd moest hij nog wat afnemen ook, want er was aanwoord van het schip alweer een ram bijgekomen. Eén van de beide schepjons, niet het brutaaltje dat er paddeltje bij het nekvel was gepakt, bleek van zijn ouders die te Middelburg woonden, weggelopen en had om aan boord te komen op de gruwelijkste wijze gelogen en bedrogen. Nu ging hij huilend om de twee pakkerslaag die hij respectiefelijk van de nauwen en van zijn vader gekregen had naar zijn woonplaats terug waar hij weer als apie op de schoolbank een kon gaan zitten. Daarom werd de opperstuurman opgedragen ergens. Het ging hoe het ging zo'n jochie op de scharlen. Toen hij daarbij zijn kortbezoek thuis overklaagde, zegende dat hij op die manier bij een ezelgeleek wie men het hele zooitje op de rug laden, begon ineens zijn 12-jarige poortje Kees luiden te grienen. Wat scheelt hij jongen, voeg paddeltje, die best begreep dat het niet uit medelijden met hem was. Kuren, meen de moedig, ziek is anders, want hij heeft pas zoveel naar binnen geslagen dat ik niet begrijp dat hij nog niet uit elkaar gebastend is. Dan is het daarvan, bezist de paddeltje, maar Kees wierp zich plotseling op de grond en begon met handen en voeten te trappelen. Vol deelneming wilde zus, wie er hartje bij dit korte afscheid, toch al zo vol was, hem troosten. Kees weerde haar af, en daar begon hij te brunnen. Ik wil mee, met paddeltje mee! Daag rees een gedachte bij deze op, en terwijl vader en moedig bezig waren, de jongen te temmen, riep hun oudste zoon uit. Te duikig, dat zou nog zo kwaad niet zijn. In een whip was Kees op. Mag ik, mag ik, riep hij door zijn tranen en snikken heen. Een storm reest haar tegenop, maar paddeltje had er al zoveel doorstaan. Hij begon te preken als brugman. Het kon niet mooier, meende hij. Aart stond dat hij er zelf niet aan gedacht had.  Hij kon op de boëletten, en nu hij zelf het eigenlijk erg eenzaam zou hebben aan boord. Hij, die altijd de nauwe en lange meeuw is bij en om zich had gezien, zou hij op die manier toch een stukje gezelligheid meevoeren. Oh, maar dat kon niet. Een zeemansuitrusting. En dat zo gauw. Dat komt in orde. Kees gaat mij mee naar vlissingen, en in het omzien zit hij in z'n volle. Zijn ze te groot, dan groeit hij er wel in. En nu hij zoveel gegeten heeft, zullen zij hem zeker niet te nauw aangepast kunnen worden. Kees was aan het dansen door de kamer. Nog te voeg, want allerlei bezwaren kwamen opzetten. De jongen hielp bij de visserij. Vader zou ineens onthand zitten. Daar stak een achtjarige snuitig zijn neus in de wind. Dan vaar ik met vader mee, zei hij heel parmantig. Allen lacht er om, zelfs zus. Nu was Kees niet meer van zijn grote broer af te slaan. Jonge, je trekt maar de loren van het lijf, en denk er vooruit aan dat jij voor de grote wangst moet blijven. Op z'n best dulden ze je in de leeuwenkuil. Kees probeerde een gezicht als een roofdier te trekken, en berulde dat een klein zusje er bang van werd en begon te schrijven. Die haalde er wel door, verklaarde vader, toen moeder nog allerlei bezwaren had. Zo ineens ook een kind van je weg te haan. Gauw ging ze nog het een en ander inpakken, z'n complete verschoning, en met een gedeelte van het ondergoed dat erg versteld was kwam ze voor paddeltjes staan. Kan ik nou zo een kind meegeven? Waarom niet? Hij komt niet onder de voedschappen van het stadhuis. De matrozen zullen naar schanden van spreken. Dat komt dan op mijn kop, beziste paddeltje. Nee, op die van zijn moeder. Houdig op, mens. Van die onderspulletjes is er nog wel vooruit genoeg invlissingen. Laat dat maar aan mij over. Ik heb dat varken voor mezelf te dik was gewassen. Ja, maar wie zat op het talen? Geloof, repaddeltje uit, dat spreekt immers vanzelf. En alvast stond Kees afscheid te nemen van zijn broertjes en zusjes en maakte zongeweld dat de grote mensen elkaar op z'n best verstaan konden. Hij was maar aan het beloven van al wat hij mee zou brengen, al de koeien uit Brabant met de vergrulden hoeren erbij.  Hij leek was tapelzot. Door dit alles viel voor dit maal het afscheid van paddeltje al heel kort. Even toch moest zus haar armen om zijn hals slaan, en hij kuste haar, zoals hij dat als gevangenen van Iltiretto gedaan had. Het was voor Kees een triomphtochter van vlissingen, en aan boord kwam hij als of hij de schout bij nacht was. De schripper vond alles goed, want hij was in zijn humeur omdat er zich een plaatsvervanger van de verdwenenden had opgedaan. Wel enkel voor matroos, maar daardoor was de matroos die nu als stiermansmaat naar de gewijde wereld achter de grote mast overging, ook al in zijn schrik, zodat er een algemene voldoening aan boord was. Wie is die nieuwe man? Voeg paddeltje. Paarjen, ook al een Engelsman, antwoordde de schripper. En hoe heet hij? Enkel Saam, een makkelijke naamstuur. De zijnen werden gehesen, alles kwam in volle werking, en onder gewijf, groezee en verwel, voer het schip de haven uit en de schelde op. Einde van Hoogstuk 9. Hoogstuk 10 van Om de Schatten van Iltiretto. Deze liep je volksopname boord tot de publieke domijn, opname door Anna Simon. Om de Schatten van Iltiretto, door Johan Been, Hoogstuk 10. Veritas in de klem. Het kan niet ontkend worden, dat Veritas hevig ontstelde, toen men hem plotseling overviel, maar hij was te zeer aan allerlei lotswisseningen gewon geraakt, dan dat hij niet spoedig de heerschapij over zichzelf en hervat zou hebben. Zijnbar geheel kalm, stond hij daarom enige ogenbeken later, voor een hoog en reizig man, die in een grote leunstoel gezeten was, naast een ongeveerste tafel, waarop enige stenen kruiken en tinnek groezen. De personen, die hem in dit van alle verdere gemakken gespeende vertrek, met zand bestroeiden tegelvloeg en grote, beroakte balken gebracht hadden, bleven achter hem staan. Bij de Haart, waarin een turfvuur brandde, bevonden zich nog een twee taal lieden, die naar hun kleding te oordelen tot de klassen der zeevarende behoorden, maar weer gelaten, even als dat van de hoofdpersoon niets voor naams had. Die hoofdpersoon had het hoofd in verrassing opgeheven en bekeekte gevangenen van het hoofd tot de voeten. – Is haar dat werkelijk? – Vroeg hij in het Engels, aan de aanvoerder dergene die de daad van oplichting volbracht hadden. – Yes, my lord, antwoordde deze. Het voorhoofd van de man in de leunstoel fronste zich.  – Hoe dik was Rob, heb ik je niet verboden deze titel te gebruiken. Eerst wanneer onze genadige koning Karo II. in zijn palijs van White Hall was terugkeerd, geef ik je dat recht terug. – Ik dacht, denken is niet goed voor je, laat dat maar aan mij over. Alleen vergeet niet dat we hier in den Vreemde zijn, en al mogen the Dutchmen niet op de hand van de overweldige Cromwell zijn die de duivel halen. – Amen, klonken tweevoudig, aan de zijde van de haard. – Neemt dat toch niet weg, ging hij voort, alsof hij deze instelling met zijn verwensting niet gehoord had. – Dat the Dutch copelite zijn die voor geld alles over hebben, zelfs hun eer. – Ola, captain, klonken twee erom van de haard. Die woorden zijn hier waar de muren oren kunnen hebben, wel zo gevaarlijk als het gebruiken van uw titel door Bob. – De kapitein, kijk de kant van het spreker uit. – Hier bent wijzels altijd, mijn trouwe secretaris. – Ik bedoel, Tom. – En de gevangenen heeft ook oren, volgde de andere die zich bij Tom bevond hierbij. – Heb je die, volgde captain, zich direct tot de gevangenen richtende. – Even aazelde Viritas, toen sprak hij. – Yes, sir. – De captain glimlachte. – Waarom vijns je niet, dat je me niet verstaat? – Omdat het fijnse rij zou zijn, en ik heet Viritas. – De captain knikte. – Ik moet zeggen, dat je het verst mee kon, want we wisten dat je het Engels bijna zo goed spreekt als een geboren Engelsman. – Viritas gaf geen antwoord op deze opmerking, en keek de captain aan met de gezicht waarop niets zijn gedachten verriet. – Nu zou je me één genoegen kunnen doen, Viritas. – En u mij ook één, sir. – Dat laatste staat te bezien. – Doe jij in elk geval de eerste stap, en noem me captain. – Daar heb ik niets tegen, captain. – En nu is het uw beurt mij te vragen waarmee u mij een genoegen kunt doen. – En wat wou je dan wel, Viritas? – Lat u mij die boeienlied afnemen. – Knellen ze zo. – Wil u er de proef eens van nemen? – Als het mijn beurt is, Viritas. – Mogen die nooit komen, captain? – Ik help wat je wensen.  – Maar zie je, die banden zijn voor mij een hele geruststelling. – Viritas trok minachtend de bovenleep op. – Wat zou ik alleen tegen u allen kunnen beginnen? – Niet veel, dat geef ik toe. – Toch, een dolkstoot. – Dolken varen we niet, captain. – Nu, je metrozen mes. – En daar maak ik ook niet graag kennis mee. – Laat dan één van uw mannen het mij afnemen, in die u geen vertrouw in mij stelt. – De captain, kijk hem even strak aan. – Viritas? – Captain? – Wil je beloven mij of mijn kameraden geen kwaad te doen? – Wat verstaat u onder kwaad? – Bij onze koning Martalaag. – Denk je dat ik voor jou plezier daarover wil uitweden? – Dan zouden we het op morgen ochtend wel werk hebben. – Viritas, haal de schouders op. – Als ik niet weet waaraan ik mij te houden heb, kan ik ook geen beslissend antwoord op die vraag geven. – Daar heb je gelijk en moet ik zeggen. – En zicht op de liederwendende die zich achter de gevangenen bevonden, beval hij? – Ontboeid hem. – Maar houd een ogen het zeil. – Aan zijn bevel werd gehoorzaamd. Viritas rekte de armen uit en nog eens uit en vroeg toen heel calm alsof hij op bezoek was. – U zult wel willen toestaan te gaan zitten. – En daad bij het woord volgende schoof hij met de voet een bank bij en zette zich daarop neer. In kluchtige verbazing had de captain dat aangezien. – Je schijnt je wel op je gemak te gevoelen. – Zeker, captain. Ik besef dat ik me onder gentlemen bevindt. – Waarmee je op z'n minst wil aanduiden dat jij er ook in bent. – Dat zou ik zo denken, captain. – Wil ik er eens de proef van nemen? – Hoe bedoelt u dat? – Door je linie en recta naar de schout te laten brengen? – Viritas lacht de feintjes. – Ik twijfel niet aan uw moed, captain. Maar ik geloof toch niet dat u zelf heel graag de schout in uw particuliere zaken mengt. De aangesprokenen glimlachten. – Daar kon je wel eens gelijken hebben, Viritas.  – Wat echt er niet weg zou nemen dat ik een potje zou kunnen breken als ik het gerecht van vlissingen in het eventjes de voornaamste dinaag van Wylen Il Tigretto in de handen speelde. – Ik vermoed zelfs dat het een buitenkansje zou worden voor de heren Staten van Zeeland. – Dat zie ik nog niet in, captain. – Men zou mij te eten moeten geven. – En al is dat in een gevangenis niet veel zaaks. Men kijk toch in deze dure tijden op elke kleinigheid. – Ja, klonkt het van de haard. – Een hennep en wensstukken kost ook geld, gezwegen nog, dat men historiën, of hoe heet hier een vlissingen debuil, het niet voor niemand al doet. – Juist, sir, zei Viritas, zich die kant uitwendende. – Dat had ik bij mijn optelling van uitgaven nog vergeten. – En nog iets, voegde de captain erbij. – Viritas zag een vraag aan. – De meester van de scherpe zwaarden rekent ook item zoveel voor de exercitie met de pijnbank. – Het scherpe examen, Viritas. – Even, voelde deze zich iets kouds over de rug lopen, maar uiterlijk bleef hij kalm. – Die kosten kunnen voor mij uitgespaard worden, sprak hij toch nog op scherzende toon. – Wel, ik behoef niet dat de erkenten is der waarheid gebracht te worden, want ik spreek immers altijd der waarheid. – De captain kreeg hem strak in de ogen. – Ook, waren het de schatten van Iltigretto betreft? – Ineens was aller aandacht op Viritas gericht. – Deze had niet kunnen naanaten, even met de oog te knippen. – Dus schatten van Iltigretto, voeg hij langzaam, om tijd te winnen. – Ja, heus niet die van zijn nemaestheid, koning Karol II., klokken van de zijde van de haard. – Stil toch, William, bestrafte hem de captain, maar kon zelf en glimlach niet onderdrukken. – Dit alles was vlug aan Viritas voorbij gegaan, maar dit korte tijdsverloop was voor hem van grote waarde. – Ik vrees dat die meneer daar gelijk heeft, sprak hij even eens op scherzende toon. – Zwijg, Viritas. Dat zijn zaken boven je begrip. – Ik wou dat ze er beneden stond, de captain, want als iemand kan meegevoelen met zijn nemaestheid, dan ben ik dat wel. – Hoezo? – Ook ik ben in ballingschap. – Met andere woorden.  – Zijn er onder de djentemen die Frans verstaan? – Een algemeen gelag verhief zich, tot verbazing van Viritas. – Kom maar op met je Frans, – Wel, captain. – Ik wilde enkel maar zeggen, dat ik Cur d'Arzone ben. – Viritas. – Als je niet mijn gevangenen en een zeer overwas, zou ik zeggen, broedig, rijk mij de hand. – En dat zouden al deze djentemen, waaruit je kunt opmaken, dat wij wel enige belangstelling voelen voor de schatten van Iltikretto. – En opnieuw zag hij zijn gevangenen uitvarsend aan. – Deze vertrok geen spier van zijn gelaad. – Als het mij veroorloofd was van uw woorden de mijne te maken, zou ik, ook in dit opzicht, tot u moeten zeggen, broedig, rijk mij de hand. – Er kwam enige onrust onder de aanwezigen. – Dus, je ontkent? – Ik ontkent niet. Ik beweer alleen, dat ik graag zelf die schatten bezeten zou hebben. – Je spreekt in de verleden tijd. – Zijn er dan niet meer? – Hoe kan ik dat weten? Zodat er een half dozen jaren, de werveling op alle zeeën geweest, heb hard gewerkt, weinig verdiend en ben op het moment arm als een kerkrad. – Spreekt Veritas, tans de waarheid, vocht de verrolijke meneer bij de haard. – Het heeft mij nooit zo danig gespeed en dat ik het doen moest. – Dat begrijp ik. – Als je inderdaad doodarm bent, nan de captain weer het woord. – Alleen zou ik willen weten of je waarheid voor dit mal de waarheid was. – Stel een onderzoek in aan de lijven. – De captain maakt een afweerend gebaar. – Genoeg, we geloven je. – Toch hadden we van je schanderheid meer verwacht. – Zeer vereerd captain, al moet ik eerlijk bekennen u niet opgrijpen. – Kom, wees niet onnozel of liever weinstat niet. Jij, die beschikend kunt over de schatte van Iltigretto zou leven als aan landloper. – Heel begrijpelijk captain. – Dat zie ik nog niet in. – Toch. Ik wil niet opnieuw de lachlust der gentlemen opwekken wat het geval schijnt te zijn wanneer ik zinspeel op hun kennis van de Franse taal. – Anders zou ik vragen of zij bekend zijn met Chateau en Spanje. – Of we daarmee bekend zijn moet je vooral aan ons Engels hun vragen die wel ondervonden hebben dat ze luchtkastelen zijn.  – Daar bedoel je mee dat er door u bedoelde schatten verre buiten mijn bereik liggen en ook buiten het uwe. – Dat staat achter bezien. – Heb je schepen? – Ja. – Mannetjes genoeg? – Mannetjes wel of ik er genoeg kan missen als een tweede. – Toch komt het daarop aan. – In welk opzicht moet je die schatten zoeken en wanneer ze door uw expeditie op het spoor geholpen worden dat spoor zeker zouden volgen de katten de kastanjes uit het vuur zouden laten halen om vervolgens die katten de hersens in te slaan. – Katten hebben een taai leven vererdas maar tijgers niet minder captain. – Tijgers? – Ja, want de begeerter naar goud spreekboer pas op je gansen riep William uit maar nu in meer of minder gebroken Hollands bij deze opmerking keek de captain veredasvraagend aan. – Heeft mijn vriend daarin gelijk? – Ja, en nee, ja, omdat het spreekwoord waarheid bevat voor de boeren. – Nee, omdat ik u en uw gezellen nu juist niet voor boeren houdt. – Blijft over, de vos, spotten William. – Die is voor deze avond lief zich. – Die kun je in je zak steken, William, riep de captain uit. – Te eerig, omdat die zo want hoop het leeg is, lachte deze. – Daarom zal veredas ons helpen die te vullen, stelde de captain hem gerust. – En zich wederom tot veredas windende, voegt hij erbij. – Wat zeg je daarvan, vriend? – Veredas win het al maar te doen was, om tijd te winnen, ontweek al wederom een regelrecht antwoord. – Dat hangt gelijk ik opgemerkt heb, niet van mij alleen af. – Je bent niet maar alleen, my dear. – Je hebt, bijna zei ik, te bevelen over een voldoend aantal schepen, en de mannetjes zullen wel naden gevonden worden. – Waarom slikt u bijna, dat word je bevelen in, captain? – Omdat er één beveelt. – En die één? – Ben ik. – Wat moet ik dan zijn? – De gids. – Een gevaarlijk baantje, captain, want in dat vreemde land zullen dat komt toch op hetzelfde neer, tenminste zowat. Een gesnaptes pion hangt men op, en een gids die onbetrouwbaar bleek laat men door een heinepen venster kijken. – Met andere woorden, u dwingt me.  – Begrijp jij, schandere veredas, dat nu pas? – Ik zal dat nooit begrijpen, want met de dood van de gids gaat ook al wat hij weet te logen. – Maar ja, wat zou dat? – Verscheurt u ooit een zekaart? – Dat is te zeggen, als die vals gebleken is. – Dan kan het te laat zijn. – Een goed zeeman vaart op een goede kaart. – Daarom waren wij op jou. – Waaruit volgt dat u me nooit verscheuren, dat wil zeggen, ophangen zult. – Hij valt door de band, Repulium. – Hij zelf heeft nu bekend een goede kaart te zijn, dus hij weet alles. Veredas voelde dat hij erin zat, toch lachte hij, maar met de wanhoop in zijn hart. – Wel, Veredas, voor de captain. – Wat zeg je daarop? – Ik mag daar geen antwoord op geven, captain. – Al dus, begon hij er zich uit te werken. – Waarom niet? – Een goede kaart ligt in de kayuit van de schipper. – Wat bedoel je hiermee? – Dat hier te veel dak op huis is. – Stel je gerust, het zijn hier allen vertrouwde personen. – Ook waar het betreft om schatten op te zoeken? – Captain, niets veranderde de mens zo zeer als geld zucht. – De captain keek getroffen voor zich, en er heerst vertrek, dat ieder daar aanwezigen zijn hart in de boezem menen te hoeren kloppen. Het was of die snedige opmerking van Veredas verdeeld hij onder het kleine gezelschap aanbracht. – Wat moest de captain doen? Hij erkende ten volle de waarheid van het geen Veredas in het midden had gebracht. – Toch, als hij slechts één van de aanwezigen verzocht had om zich te verwijderen, zou deze hem dit nooit vergeven hebben. – Nu was hij hetzelf die uitstel zocht. – Veredas, sprak hij, hij niet alleen deze, maar allen luisterden met de grootst mogelijke aandacht. – Ik begin te geloven dat je ons niet goed kent. – Dat is zo, gaf deze onverbloemd toe. – Anders, zo ging de hoofdman voor het, zou je begrepen hebben dat er op de wereld lieder gevonden zijn bij wie de eer boven geld gaat. – Wanneer men juist niet enkel als gewoon zeer overgeliefde te beschouwen, zou ik derven opmerken dat ook ik van het gevoelen ben. – Het zij zo.  Zelfs wil ik dit voor een ogenblik nemen, omdat je dan desto beter beseffen zult, hoe wij alles over hebben voor onze jeugdgekoning, die zich in Schotland bevindt. – Ik weet daar iets van, Captain. – Ook ik bevond mij de tweede juni van dit jaar te veren toen zijn een majestijd zich inscheepte om naar Schotland te gaan. – Daar heb ik de toewijding gezien van zijn volgelingen, en die hebben ook kunnen bespeuren hoe de zeeuwen in hun hart de beste wensen koesterden voor de twintig jaar geforst, wiens vader verleden jaar op een schavot gestorven – Bravo, riep de secretaris, die wij de naam van Tom hoorde geven, en allen stemden met die bijvalsbeduiging in. – Goed gesproken, Veritas, beduigde Captain, en uit die woorden maak ik op dat je van hard te gaanen de zaak des konings helpen en bevorderen zult. – Als zeer over, voeg Veritas feintjes. – Even, keek Captain hem aan. – Ja, spakt hij, niet weinig tot verbazing van Veritas, en eensklaps ging het op. – Vergeving, als ik dwaal, heb ik soms de eer met prins Ruprecht van de Palt te spreken. – On te begrijpen wat Veritas met die vraag bedoelde, moet men weten dat tijdens de burgeroorlog in Engeland tussen de koningsgezinnen, of cavaliers, en de parlementsgezinnen, waarvan de uiterste partijgaars round heads geëten werden, eerst genoemden reeds in 1644 een kleine zeemacht geformd hadden. Die zeemacht bereiden zich allengs aanzienlijke flotilen aan, welke alle Engelse oorlogs- en koopverdijsgepen aanviel die de vlag van het parlement voerden. Ze gingen nog verig door neutrale schepen aan te tasten, vooral toen prins Ruprecht van de Paltz, een neef van de vermoorde koning, daarover het oppervelfel op zich genomen had. Wij, Nederlanders, hadden daar maar al te veel trurrige ervaringen van opgedaan, en hoewel de geest hier te landen, over het algemeen op de hand was der cavaliers, konden wij toch niet die aanraanding onze koopverdijsgepen doelden. Daarom was admeraal tromp uitgezonden om die kaafvaart te beteugelen, en omdat daarvan de skillieilanden het steunpunt vormden, werden die door tromp bezet. Deze eilanden waren zo wat het enige deel van Engeland waar men nog het gezag van de koning bleef er kennen, waarom Karel II. die ontzettend veelgebrek aan geld had, zelfs het plan koesterde, ze aan de stad Amsterdam te verpannen, waarvan eventueel niets gekomen is.  Nu we enigszins op de hoogte van zullen wij met evenveel spanning het antwoord op Veritas vraag verwachten. Toch werd hij hierin teleurgesteld. Nee, zei de captain, die eer heb je niet, Veritas, maar ik ben hier op het ogenblik zijn plaatsvervangig. En nu je alles weet, omdat je alles begrepen hebt, behoef ik je niet uit te leggen waarom we in de taart een brandende behoefte hebben aan geld. My Lord Montrose, de vriend van onze Johan Koning, heeft half Europa doorgerijst om geld te halen. De armen kwam zo goed als met lege handen terug. Maar met een berg beloften, spotten William. Dat mag je wel zeggen, bevestigde de captain. De Dappere Degen waagt er toch op, landen met zijn handje vol soldaten op de woest de Orkadische eilanden, en deed een inval in Schotland, hoe hij verslagen en gevangen genomen is. Vooral welk een smadelijke dood met hem heeft doen sterven, ligt nog in Idersgeheugen. De elfte dag van de mijmaand van dit jaar heeft één goed cavalier ooit vergeten. Vijfsten balden zich, korte uitroepen van jammer en toorn werden gehoord, en de captain uit voorhoofd gevronst kreeg een weile strak voor zich. Nu maakte hij een gebaar alsof hij die terug herinnering wilde wegvagen. Voel je nu, Veritas, hoe ons bloed niet voldoende is. Om onze koning bij te staan, ja misschien wel te redden. We hebben geld nodig. Veel geld. Waarom u onze land genoten zo vooracht, kon Veritas niet nalaten op te merken. Het zei, ik wil haar niet overtwisten. Jij als landgenoot van deze kooplieden, zult ons dan des te beter kunnen bijstaan. Veritas zweeg. De captain verstond dit zwijgen als een wenk dat de gevangenen niet voor geheel dit gezelschap, maar alleen voor hem spreken wilde. Hij vond dit juist gezien. Veritas, het is laat geworden. We zullen je hier een slaapplaats aanwijzen. Morgen vertrek je met ons. Ik zou op mijn schip uitvaren, captain. Dat is onmogelijk. Een plotseling heel ernstig. Je hebt de kiezen, Veritas. En zo waarachtig ik Edelman ben, zal geen titel of Jota van wat ik tans ga zeggen afgaan. Je gaat met ons mee of... Wel nu, captain? Of deze week haalt men uit de schelden een lijk op. Dit werd op zoek een vast te toon gezegd dat Veritas niet aan de ernst ter bedreiging en haar volvoering kon twijfelen.  Wat kies je? Vroeg nu de captain. Het eerste. Antwoorden Veritas. Einde van hoogstuk 10. Hoogstuk 11 van Om de schatten van Iltikretto. Deze liepen volksopname poort tot publieke domein, opname door Anna Simon. Om de schatten van Iltikretto door Johan Been. Hoogstuk 11. De drie lodenkokers. Papetten zat in zak en as. Veritas was naar de schip gegaan samenslaat en sedert had zij niets meer van hem gehoord. Wel over hem. Want van het schip was er dringende vragen komen waar hij toch vertoefde. Enkele malen was dit herhaald. Toen volgde er ook van die kant tilswijgen, invoudig omdat het schip vertrokken was. En aan boord van het schip bevond ik de enige aan wie zij haar nood had kunnen klagen. En dat was paddeltje. Eerst vond ze het vreemd dat hij zelf niet eens was komen vragen waar Veritas bleef, in plaats van anderen daarop uit te sturen. Maar Weldra zacht zij in hoe paddeltje geen vermoeden kon hebben van de waarheid dat Johnny Dixon en Veritas één en hetzelfde persoon was. Hach, Papetten had het zo bang. Na de diners van de juiciti te gegaan deurten ze niet. Daar bleef men, voorals men een slaapstee voor matrozen hield, liefst ver vandaan. Vooral zij, die de huishouster van een zeeroverkapitein was geweest. Uit angst voor elke openbaring had zij er dan ook voor gedragen dat haar slaapstee zoveel mogelijk te goede naam en faam bekend stond. Daarom kwam ook niet bij haar het schuim van het patrozenvolk. In haar slaapsteeën werd geen te bak gezogen. Men konden geen brandemores krijgen, alleen wijn en bier, welke laatste de algemene vloekstrank was. Als men nu het lijk van Veritas ophalde, want voor zeker geloofde zij dat hij verdronken was, zou men bij de doodschou vrijstellig ook haar als getuigen oproepen en zij licht in moeilijkheden komen. Ach, kom Babette toch maar eens met iemand over al je wende spreken, want zou dat al dadelijk haar gemoet verlichten. De gantse dag, volgende op de verdwijning van Veritas, bracht Babette in een hoogst eigenaardige toestand door. Zodra zij maar iemand aan de huisdeur hoorde, kreeg ze een schok door het hart.  Zelfs verstrooit en ongedureg, gaf verkeerde antwoorden als men haar iets vroeg en verviel soms de midden van een verhaal dat een van haar kostgangers of buurvrouwen deed waaruit zij opschrikte wanneer de andere ophield of wel met een vraag kwam. Menigeen vroeg haar op die dag of ze wat scheelde. Ze klaagde een overhoofdpijn en steken in de zij. Dat was meestal haar redding, want de buurvrouwen en ook wel haar kostgangers begonnen allerlei middeltjes op te noemen die zij eens proberen moest. De een wist dit, de ander dat. Wel, als ze de helft daarvan toegepast had, zou ze vermoedelijk al die eigen avond op haar dode rug gelegen hebben. Nu zal men gewoonlijk zien, dat liever geheel alleen in een afgezondet kamertje zat, er een bezoek komt, het welk men het minst verwacht had. Het gebeurde toch die middag, dat niemand minder een ander van Gelder, de weduwe van Jan Paulsen, de nederige woning van Babette binnen had. Niet zonder enige verlegenheid ontvink Babette deze deftige matronen. Dat het over iets bijzonders moest zijn, begreep zij dadelijk, want niet vaak bezocht een goede vrouw uit de burgerstand een logist voor zelien. Kom zelf maar, zo begon de goede vriendin van Schipper Michiel Adeljansen, omdat ik begrijp dat je moeilijk uit je zaak weg kunt. Nee, dat kon Babette niet, gelijk zijn met een stortvloed van woorden verzekerde. Toch zou ik je graag eens afzonderlijk willen spreken, Babette. Hoog, naderige hemel, doch, Babette, daar heb je het al. Nu komen met een weinig goede wil alles. De enkele logiergasten zouden hun weg wel vinden, het voorkaamertje dat als taverendiende en aan een buurvrouw gevraagd om voor een half uurtje hun oogje op de deur te houden. Zie zo, ze hebben Babette nog een beetje blazenden van al die plotselingen drukte. Nu ben ik geheel tot u dienst, vrouw Palsen. Deze, een weinig ongeduldig, had het binnenkamertje rondzitten kijken, gevonden dat de linenkast wel eens geboend mocht worden, dat er stof lag op de lijst van het spiegeltje en meer van die tekortkomingen opgemerkt, welke aan een vrouw uit de toemalige deftige burgerstand even zoveel het doodzondende leken. Nu ging nog even haar kritische blik over de kleding van Babette, die de bedoeling daarvan gevoelende, hier en daar een pluisje wegblies en een enkel brutaal haartje onder de gladde muts wegstreken.  Babette, ik kom met een vreemd verzoek tot je. Och, de hele dag was vreemd en al wat er op gebeuren kon zou wel niet anders zijn. Dus wachtte Babette, die veel calmer geworden was, zei dat zij een vrouw tegenover zich had aan wie zij dus nood ook iets van haar zorgen vertellen kon, haar lot en af. De broer van mijn dienstmaagd is nogal groot bij je, na ik van Schipper Michiel Adriaansen vernomen heb. Vlistingen was toen een te kleine stad, dan dat het Babette niet geweten zou hebben wie die dienstmaagd was, wie hier broer paddeltje heette. Die is gaf zij te kennen dat Schipper Michiel Adriaansen geen onwaarheid gesproken had. Ken je het huisgezin waar het paddeltje voortgekomen is? O, hemel, dacht Babette. Nu komt zus op de proppen. Ach, was die arme viritas nu maar niet dood. Evenwel, ze had van neen geschut en daarmee betuigde zij geen onwaarheid. De weduwe palsen liet ook niet meer los. Zij dacht eraan hoe de ruiter haar verteld had van dat ouderloze meisje en dat het beter was, zomet over haar maar niet veel spak. Zij pauzeerde even en het was eigenlijk een wonerlijk gezicht die twee vrouwen zwijgend tegenover elkaar te zien zitten. Die beiden tot best aan toe vol waren van dat geen zij al kan er te vertellen had. Nu maakte Babette, die de halve wereld rondgesworven en onder een zeerovers bende verkeerd had, dus van die tweede gewikste was, het de weduwe palsen niet gemakkelijk om los te komen. Zij bleef haar vraagend aan zien en gaf zelf alleen maar antwoorden en nog wel zo kort mogelijk. Dat hield de weduwe niet uit. Zij kreeg het er benauwd van. Babette viel ze uit. Je weet meer dan je zeggen wil. Ik, vrouw palsen? En niet zonder enige lichte spot liet zij rap volgen. Ik ben nu toch niet komen opzoeken en heb even min gevraagd of u dat mij zou doen. Vrouw Palsen voelde de juistheid van deze opmerking. Oh, Babette, ik heb een opdracht van Schipper Michiel Adriaanse en ik wilde wel om een liefding dat hij dit ja, laat ik maar zeggen, aan jou gedaan had. Alweer wist Babette niet wat zij hierop moest antwoorden en verschanste zich dus maar achter een veilig stilswijgen en vragend aankijken. Vrouw Palsen kuchte even.  Je weet, Babette, dat zijn vrouw gestorven is toen hij zich nog op zee bevond. Dat wist Babette. En dat hij door de ongunstige tijdsomstandigheden, door al die geruchten en dreigingen van oorlog in haar haastweers uitgevaren. Ook dat wist zij. Het spreekt vanzelf dat hij de beschikking over zijn goederen aan de Notaris en zijn bloedverwand aan heeft overgelaten, zodat alles in orde bevonden zal worden en menselijks mocht overkomen. O, kreeg Babette. Eens klaps haar voorgewende onverschilligheid laatende varen. Is Schipper Michiel Adiaansen dood? Vrouw Palsen ontstelde ervan. Mens, wat die je beschikken. En het is nooit goed zo lichtvaardig over iemand te spreken die op zee is. Babette heradende. Oh, betuigde ze. Als dat mij lag, werd Schipper Michiel Adiaansen honderd jaar. Dat daar maar één over te beschikken heeft, bestrafte haar de weduwen. Maar ik ben het met je eens, dat die Schipper een braaf mens is. Dat is hij, verzekerde Babette met overtuiging. De weduwen knikten. Hij heeft me stichtelijk getroost na het overlijden van mijn man, die, zoals je weet, aan een kwaad koortsgestorvenis, helemaal in de West. Het is wel een hard lot voor een zeemansvrouw te denken, dat haar echt genoot die deens een graf heeft mogen verkrijgen. En drukte het met zulke inigheid uit, dat de weduwen haar voeg of de zulks ook bij onderwinning had. Nee, vrouw Palsen, ik ben nooit getrouwd geweest, en toch heb ik in mijn leven voor heel wat mannen moeten zorgen. Soms ook voor de Schipper, voeg de weduwen losjes weg. Nee, dat niet. Behalve dan op de terugreis, toen ik aan boord voor kork speelde, en daar heeft hem het dik was om geprezen. Op de terugreis? Ik wou wel, dat ik alles van je wist, dan zou er veel voor me opgehelderd zijn, wat mij nu erg duister blijft. Ach, gaf Bette oprecht een antwoord. Ik gaf van een stukje van m'n pink, als ik dat mocht doen. De weduwen zag even nadenkend voor zich. Babetten, begon ze ineens, heel vertrouwelijk. Ik wou wel, dat ik alles van je wist, dan zou er veel voor me opgehelderd zijn, wat mij nu erg duister blijft. Ach, gaf Bette oprecht een stukje van m'n pink, als ik dat mocht doen. Maar als de schipper u niets heeft verteld, mag ik dat ook niet doen, want hij heeft het mij streng verboden.  Het is toch geen kwaad. Vrouw Paulsen, hoe kun je in de verte aan zo iets denken? Geen edelder mens dan de schipper. Maar, waarom al die geheimen? Omdat, omdat er een ander bij betrokken is. Wie? Dat mag ik u niet zeggen. Een man? Nee. Dus, een vrouw. Babetten zat als met stomheid geslagen, maar toen ze de teleurstelling op het gelaat van de weduwen opmerkte, kon ze niet nalaten van neen te schudden. Het gelaat van de weduwen helde erop. Dan moet het een kind zijn. Nee, sla je ogen niet neer, Babetten, want nu weet ik, dat je het meisje bedoelt, dat in het huis gezin van paddeltjes opgenomen. De tijdensogen werden heel groot. Kennt u dan zus? Zus? Zus? Wordt ze zo genoemd? Of kindje. Het docheltje van... Vol spanning, keek de weduwen haar aan. Maar nog op het laatste ogenblik slikte Babetten dat woord in. Vrouw Paulsen, zo viel ze zichzelf in de reden. U zult het haast niet kunnen geloven, maar eerst gisteren wist ik en geef alweer de weduwen niet. Hoorijns, Babetten, op die manier blijft het een verwaarde boel. Ik weet dat in het huis gezin een meisje is dat haar ouders verloren heeft en door de schipper tot zich genomen werd. Dat is ook zo. En jij weet wie de ouders zijn en wil me dat niet zeggen. Dat mag ik niet, vrouw Paulsen. Nu, goed dan. Misschien kom je op andere gedachten als ik je gezegd heb wat ik hier kon doen. Met ongeveinste nieuwsgierigheid heeft de haar aan. Luister dan goed, Babetten. Gelijk ik al zei de, heeft de schipper alles wat hem toe behoorde aan de notaris en zijn bloedverwandten toevertrout. Alleen heeft hij een uitzondering gemaakt voor zekere papieren die betrekking moeten hebben op dat meisje. Babetten kon een kreet niet onderdrukken. Zij wist van de loden kokig door paddeltje meegevoerd en aan de ruiter overhandigd. Toen zij gehoord had van het overlijden van zijn vrouw, was hij de eerste dagen dat de familie die kokers haar openen en wie weet wat daarvan de gevolgen konden zijn. Ook voor Babetten, die liefst haar eindje haalde zonder met de juicitie en aanraking te komen. Verast had de weduwe bij die kreet van Babetten opgekreken. Je was daarmee bekend? Ontkennen was onmogelijk na deze uitroep. Daarom krik de Babetten van ja. Dan komen we een stapje nader.  Wel nu Babetten, de schipper vertrouwde die papieren doorg toe. Heb je ze gelezen? voet Babetten, heel onnozel. Wat denk je van mij, Babetten? Wat mij is toevertrout, blijft me heilig. En bovendien ik kon er geen inzagen van nemen. Babetten glimlachten. Zal u gaan als mij die geen a van een b weten onderscheiden? Nu, met zelfe helpen kan ik toch wel een weinig. Al zou ik van het geleerde schrift van clerken en notarisen niet veel maken. Bovendien deze papieren waren weggesloten. In een koker, niet waar? gaf Babetten toe. Verwond ik, zag de weduwaar aan. In één koker? Wel nee, Babetten, in drie. In drie? Ja, in drie. Beiden kreken elkaar vol verbazing aan. Dat kan niet, bleef Babetten volhouden. Zelf heb ik gezien dat padletje er één bij zich had van het begin van de vlucht af. En zelf heb ik hem die ene koker naar de kreat van de schippers in gaan. Best mogelijk, Babetten. Maar zelf heb ik gezien gevoeld en getast hoe Schipper Michiel Adiaan zijn mij drie kokers overhandigde. Dat bestrijd ik niet, gaf Babetten toe. Maar dan is er wat anders dat hij u gaf. Want die ene, lode, groengeverfte koker met zwarte randjes van boven en van onder, en een rood randje in het midden zie ik nog vormen. Wel nu, Babetten, dan heb je één van de drie gezien, want alle drie de kokers mij door de Schipper overhandigd en toeverthoudt, zien er precies zo uit als jij die ene omschreven hebt. Meer gelijk als eigen, hield Babetten vol. En zij zonden zo al op wat haar bij het uiterlijk van die koker getroffen had. Toen kwam het uit dat door de weduwen datzelfde ook opgemerkt was. Dan geef ik het op, bekende Babetten eerlijk. Daar geef ik je gelijk in, stemde de weduwen toe. En toch kon Babetten niet nalaten te zeggen dat op de dag van heden had ik een eet op de deur verdoen, dat paddelt je maar één koker bij zich had. Daarom zie je alweer Babetten dat het een grote eidoheid en een zware zonde is om te zweren. Dat is het, vrouw Palsen, maar het is ook een hard gelach om van iets dat men zelf gezien heeft te moeten horen dat men zich vergist heeft. De andere knikte. Dat kan ik me voorstellen.  En als het nu voor je in orde is niet, mompelde Babetten. Dus geloof je me niet? Ik moet wel, vrouw Palsen. Goed. Alleen in dat geval kan ik je zeggen wat de schipper mij omtrempt die drie lodenkokers opgedragen heeft. Ik luister, betuigde Babetten onderworpen. Wel nu dan, de schipper was er erg bevreesd voor dat het oorlog met Inland zou kunnen komen. En in dat geval zijn we geen van allen zeker van onze goederen. Wat vind je lief, kreeg Babetten. Wat hebben toch die mannen eraan om telkens met elkaar te vichten? Dat begrijp ik even min als jij, Babetten. Toch is het nu helemaal zo. En dan kan het best gebeuren dat we vluchtelingen worden. Daarvoor bewaren u de hemel, vrouw Palsen. Waarom nu juist mij? Omdat ik dat al bij ondervinding heb. Kom, Babetten. We blijven toch onder Christenen. Maar ik was onder de wilden, liet Babetten zich ontvallen. Toen kreeg ik haar met verbazing aan. Dan heb je al heel wat ondervonden, mens. Babetten ging hierop niet verder in, maar stond eens op. Het was daar net of ik iemand bij de deur hoorde. Ze openen die deur. Er was niemand. Toen ze weer op haar plaats gezeten was, ging de wederwevoort. Om al die redenen, vond de schipper het beter, dat niet ik alleen in de bezit van die kogers bleef. Eén was veiliger, meen jij. En die twee andere. Moest ik in bewaring geven, aan twee door hem aangewezen personen. Eén daarvan, ben jij, Babetten? Babetten kreeg hun kleur van. Zo vlijde haar dit bewijs van vertrouwen. Oh, vrouw Palsen, met liefde zal ik die koken ontvangen. En dan nog meer zorgvordragen dan voor mijn eigen spullen. Dat zei de schipper al vooruit. Zij heet dat? rie Babetten in verrukking uit. Wel, het is zonde. Dan zou ik haast willen, dat er oorlog kwam. Ik ben alleen om te bewijzen dat ik het vertrouwen van de schipper waard ben. Voei, Babetten, is dat een taal? En denk eens aan de schipper zelfen. Ach, pah, vrouw Palsen, we hadden aan boord een bijzonder langer betroos en die zei altijd dat de schipper het er overal doorhaalde. De weduwe lachte. Hier bent een wonderlijk mens, Babetten. Ach, dat word je vanzelf als je een grote passivitriet op je brood gehaald hebt.  De aangesprokenen vies dat zij zelf pas geleden had en aan de gevaren welke hem bedreigden die de enige was door wie in godsvrucht en kalme wijsheid zij de moed had kunnen vinden om in haar leed te berusten. Babetten daarin tegen was een en al op gewonderheid. Zij dacht niet meer aan de angst welke zij die morgen doorstaan had. Zie zo. Al dus vatten de weduwen wederom het gesprek op. Nu ben ik van een deel van mijn zorg ontslagen. Mij rest nu het laatste deel van zijn opdracht en de kans ziet te vervullen. Kan ik je soms helpen? Voeg Babetten. Dat zal wel onmogelijk zijn, zuchten de weduwen. Want die derde kokig is voor paddeltje en ongelukkig is hij te overhaast uitgevaren want ik die aan hem heb kunnen geven. Ja, dat zag er minder mooi uit en beide vrouwen verloren zich in diep nadenken. Daar sprong Babetten op. Ik weet uitkomst, jubelde zij. Hoe dan? Wel, breng die derde kokig bij zijn ouders. Dat zijn toch braven mensen? Daar zeg je zoiets, beaande de weduwen en ze fleurden er helemaal van op. En dat is zeker in de geest van mijn vriend ook. Haastig stot ze op. Ik ga dat maar dadelijk in orde brengen. En jij, Babetten, zie dat je liefst vanavond of uiterlijk morgenochtend even tijd vindt om het kostbare voorraad bij mij te komen halen. Op dit ogenblik wenden zich Babetten wederom naar de deur. Opende die. Zal de wind zijn? Al dus stelden zij de weduwen gerust die angsten vroeg of men het niet had kunnen beluisteren. Ik heb wat ogenblik niets anders in huis dan twee Engelse zeelieden en die zouden ons toch niet kunnen verstaan. Ik kan het op zijn best hen doen. Hoe spring je dan met er om? Ho, vrouw Paulsen, daarvoor moet een jarenlang een slaapstee voor zeelieden gehad hebben. Op dit ogenblik hoorden zij weer iets bij de deur. Ja, dat was de wind die opstak en door heel het huis weeklaagde en de ramen deed klapperen. Vrouwen die met zeelij omgaan hoeren dat niet graag, maar tans vonden zij erbijden een geruststelling in. Nu nam de weduwen afscheid en Babetten leidde haar uit. Toen zij uit het gangertje was kwam met een portaal een mannengestalte tevoorschijn. Zijnelde onhoorbaar stil op de kouzenvoeten door het gangertje bereikte de trapdeur en sloop haastig naar boven.  Einde van Hoogstuk 11. Hoogstuk 12 van Om de Schatten van Iltigretto. Deze liep in volksopname boort tot het publieke domein. Opname door Anna Simon. Om de Schatten van Iltigretto door Johan Been. Hoogstuk 12. Tegenwind in het kanaal. Geen schepsel ter wereld had in die dagen meer schik in zijn leven dan Kees, de jongste scheepsjongen aan boord van het Wapen van Zeeland, waarvan schipig lijnschotten de gezagsvoerder was. Zijn andere lotgenoot, de jongen die wij door paddeltje bij het nekveel hebben zien pakken, en die van zichzelf een leunis heten, maar door het scheepsvoelk de garnaal genoemd werd, omdat hij bij heel licht geel, bijna withaarig een paar donkere ogen had, terwijl zijn gezicht vol sproed in zat. Die andere lotgenoot had dan al dadelijk geprobeerd om over Kees de baas te spelen. Jij, Nieuwenling, landswabber, poere prengel, moet alles doen wat ik je commandeer. Op je lelijke garnale kop, enigde het dadelijk terug van de kant van Kees, die al heel gauw achter de bijnaam van Leunis gekomen was. Die wond zich over deze ongehoorde interse coordinatie verschrikkelijk op. Wat stinkende aap, wou jij hier aan boord qua jongestreken uit halen? Pats, daar had garnaal er een op zijn linkerwang te pakken, en voor hij nog goed en wel begreep, wat er eigenlijk geschieden, kreeg hij er een op zijn rechterwang. Oh, oh, oh, riep hij uit. Wat is dat? Hij riep Kees met zijn hoge jongestem, anders raak ik de tel kwijt en weer had de garnaal er twee te pakken. Houd me tegen, riep die in de hoogste woede uit, of ik begaan ongeluk. Ongeluk, dat ben jezelf. Daar, en daar, nu is het half door zijn vol, of wil je nog meer van de ogen vuisten? Hola, daar greep mijn stevige hand Kees bij de kraag van zijn baadje, en een andere garnaal bij het nekvel. Wat is dat hier? Daar werden de stem van paddeltje. Het was een hele gerustzelling, toen Kees zijn boer herkende. Zeg nu zelf eens paddeltje. Zwijg, klein ongeluk. Hier aan boord is er voor jou geen paddeltje. Dat zeg ik ook, stuur. Wee klaar de garnaal. Stil, garnaal, je moet je schamen te huilen. Op die manier krijg je je Kees niet onder. Kijk, zo moet je doen. En met zijn reuze kracht aan dek, lijm over de knie, en telde hem wat voor op zijn werkbroek.  Kees kickte nog mikte, maar dat zijn stevige broer de handen vol had aan het werkje, komen aan paddeltje wel bespeuren, die rood van de inspanning was geworden. Toen hij, met een smak de jongen op het dek neerzette, stond ineens diens hele lichaam ernaar om zijn broer aan te vliegen. Toen zag hij in dienst gezicht iets dat hem daarvan terug hield. Pas op, beet paddeltje aan toe. Leunis had hem bij het baadje getrokken. Jo, denk om, de stuur! Onwillig schuurde Kees zich los. Blijf jij wel mijn lijf, snoude hij, en mokkende kreeg hij met zijn ogen, die op dit ogenblik in hun velheid verwonderlijk veel op die van paddeltje gelikken, zijn broer aan. Leunis, zei de stuurman, jij gaat mee naar achteren. Daar is voor eerst jouw plaats. Die jongen moet eerst eens van de matrozen leren zich een beetje authentelijk te gedragen. Garnaal in zijn sas. Wat had hij in de angst gezeten dat het broertje van de stuurman in de hutten van de officier aan het werk zou gesteld worden. Wel gluiden zijn wangen nog van de klappen die hij van Kees te pakken had, maar hij vergat al het geleden leed voor deze schitterende eerherstelling. En dat wel, in het bijzijn van zijn aarts vijand, als houdaanig hij Kees voor de eerst volgende uren beschouwde. Maar avonds, toen Leunis zijn werk achter de mast verricht had, en hij weer zijn eigenlijk woon- en slaapgebied volgde hij toch weer Kees op. En, nu ze maar eerst met hun vuiste kennis hadden gemaakt, leed het niet lang, of zo waren de beste vrienden. Kees was wel opvliggend, maar wist niet wat haatdragendheid was. Terwijl Leunis in zijn geel-witte rage bol niet één kwaadhaartje bezat. Door zijn eerste optreden had Kees het hart van de matrozen gestolen. Die er bij tegenwoorden geweest waren, vertelden het met de nodige opsiering aan een maats. En op die manier kwam er een soort van geruststelling in de leeuwenkuil. Waren er niet bijster mee in hun schik geweest, toen, net even voor de afvaart, een broertje van de eerste stierman als het waren uit de lucht was komen vallen. Verder weg het grootste gedeelte van de bemanning voor de mast bestond uit nog jong volkje, dat graag nog eens een streek uithaalde. 