Reinaart de Vos | Unknown | Myths, Legends & Fairy Tales | Audiobook Full | Dutch | 1/2
Deel 1 van Rijnaard de Vos. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoort tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. Rijnaard de Vos. Vertaald uit het middel Nederlands door Julius de Geitig. Deel 1. Willem, die de Maadok maakte, waar hij menig nacht omwaakte, kon het langer niet verduren dat men nog Rijnaards avonturen niet had geschreven in de tids. Vleiten ging hij dus aan het zoeken in een aantal walsche boeken, en nu heeft hij Rijnaards leven met godshulp hier neergeschreven. Godshulp ontbrek u ook in niets. Maar al voor ons voor te gaan, dorpers en dwazen, hoort mij aan. Mocht er soms een lomperd wezen die mijn boek zou horen lezen, en vond er zulke wat aan mis, dat hij het later zoals het is. Te vele slachten zij de kraaien, die tot pauwen zich vervraaien, zij vervalsen en verdraaien, waar zij juist zoveel van weten, als ik zelf hun zeggen kan, hoe elke vrouw en elke man tans in Babylonie heeten, verandert dus geen versier van. Dat is alleen niet mijn verzoek, ongeschreven waren dit boek, hadden mij een edele vrouw, hoog van naam en hoofd van zeden, met zoetenaandang niet gebeden, dat ik voor haar het schrijven zou. Al per respect dan de dwazen, die nog nooit iets keurig slazen, echter schreef ik voor elkeen rijk en arm, groot en kleen, die bestendig daartoe streven, dat zij kies en hoffelijk leven en verstaan met goede zin. Hoort nu aan hoe ik begin. Het was omtrempte sinkse dagen, over heiden, bossen, hagen, op bergen, veld, in wij en dal, fris en groen was het overal. Vogelen zongen, bloemen bloeiden, dieren speelden, beken vloeiden, of het zilver was, waarin de zonnoglom. Koning Noopel had Alon uitdoen roepen, vrede, vrede, en komt allenten hoven mede. Allen kwamen dan ook tot de heer, groot en en kleinen, tot Noopels eerg. Menige straat leiden daarheen, skoningspalijs van Marmersteen rees op een heuvel en was omgeven van een plein met zeven dreven. Gras en water, fris en rijn, overdekten dit koningsplein. De rechterstoel van Wit Arduin stond in de midden van een tuin, daarop, eer het feest en aanvang nam, zou Noopel hoeren wie klagen kwam. Rijnartervos, volloose streken, bleef alleen het hoofd ontweken, want hij had te veel misdaan om maar heen te durven gaan.  Wie zich schuldig kent, ontziet. En wat al schuld had Rijnart niet? Daarom schuwde hij eens koningshof, al bracht hem dit maar krankenlof. Toen Gans het Hof vergaderd was, vond men er niemand dan de das, die door Rijnart was gespaard, de velle met de rode baard. Uit een mond viel men aan het klagen, Wolf Izegrim en al zijn magen gingen het eerst voor de koningstaan. Heer Izegrim vindt plechtig aan, gij die koningzijd en heer, door uw edelheid en eer, ook doorrecht en doorgenade, ontferm u over al de schade die mij Rijnart heeft gedaan. Ik heb van hem zoveel doorstaan, schande, verlies en ongeval. Maar ontferm u bovenal, over dit, dat hij mijn wijf heeft bezoodelt met zijn lijf, en op mijn onnozelkoost zijn vuil water heeft geloest. Twee menen kinderen, waar zij lagen, beseekte hij dat ze nooit meer zagen. Ja, zij werden steke blind. Spreek toch recht voor vrouw en kind. Nog een ander honen is mij overkomen, eens was dag en uur genomen dat hij mij plechtig de vrede zoen geven zou en hulp te doen, men bracht redekwijs van een sand, maar Rijnart liep mij in de brand en liep spotend naar zijn veste. Macht gekoning, uw trouwste en beste heren staan hier rond om u, allen zullen getuigen u, wat al leed mij Rijnart deed, zij zullen het getuigen onder eet, waar al het laken perka ment, dat mijn heden weefd ingent, men zou er al zijn wanbedrijven niet op kunnen nederschrijven. Ik zwijger ervan, hoe diep ontroerd, maar vorst, hij heeft mijn wijf verhoerd, blijven dat niet ongevrokken. Toen Isengrim was uitgesproken, is er een hondje opgestaan en spakken het Frans de koning aan. Het hiet Courtois en zeiden dat het eent zo arm was als een rat, niets anders hebben dan een worst in de strengste wintervorst, en dat hem Rijnart die ontnam. Tiberd de kater werd nu gram, hij sprong te midden in het berk. Koning riep hij groot en sterk, daar Rijnart niet aan het hofverscheen beschuldigt hem nu iedereen, zelfs de blootste spreekt hier stout, maar klagen terechter jong en oud niet veel betekend toch de klacht die door Courtois wordt ingebracht. Het is met die worst al zo lang geschiet, en koning, ze was de zijne niet, gewonnen had ik ze door moed en list.  Op zekere nacht als het niemand wist, sloop ik binnen in de molen, daar heb ik de worst gestolen, nu voor meer dan zeven jaar, van de slapende molenaar. Kreeg ze Courtois in zijn bezit, dat was de mijne, vraag u dit, wijs de klacht af die hij doet. Nee, sprak Panzer de Bever, het is goed, dat wij al onze klachten uiten tegen Rijnart die guit der guiten, van ouds een moordenaar, een dief, niemand, niemand heeft hij lief, zelfs de koning niet, zijn een heer. Ja, des koningslijf en eer zou hij schenden en verdoen voor het bouwtje van een hoen. Tibert, wat, die klacht vervoeien, dan eerst zou men het aanzien groeien. Plegde Rijnart gisteren nog door sluwe listen en bedrog, niet de strafbaarst eeuweldaad op Haas Kuwaard die hier staat, alsof geen vrede was verkondigd en Kuwaard ooit al had gezonderd. Rijnart bacht hem in de Waan dat hij hem tot kapelaan konden maken met studeren. Eerst moest hij de credo leren. Waarom Rijnart, grijpens gereed, tussen zijn benen hem opzittendeed? Toen gingen zij, of het zo moest wezen, luid aan het zingen, spellen, lezen. Juist geviel het om die tijd dat ik uit ging en niet wijd van de plaats kwam waar zij zongen. Waar ik toen niet bij gesporren, het moest met Kuwaard slecht vergaan. Meester Rijnart las al aan, speelde de les op, zijden ze voeren, leerde hem zingen naar behoren, maar op eenmaal in het gespeel, greep hij Kuwaard bij de keel. Hij haalde wist hem het hoofd ontnomen, waar ik niet ter hulp gekomen, in die hachelijke stond. Forst zie Kuwaard's verse woont en de andere tekens van het feit, spreek nu recht naar billijkheid. Laat gij, koning, ongevroken, dat uw vrede dus verbroken, dus versmaat wordt door dienviel, straft gij niet, bedaard van ziel, als uw rechters hem verwijzen, zal uw kinderendoem is prijzen, menige dag, ja menig jaar. Pansig, wat gij zegt, is waar, ja, bij God spak is een grijn, Rijnart moest al gehangen zijn, eerder deugt het voor ons niet. Forst, zo waar als gij mij ziet, blijft die booswicht langer leven, worden zijn misdaden weer vergeven, hij zal nog honen binnen de maand, wie zulke honen onmogelijk waant. Hier sprong Grimbaard op de das, die Rijnarts broeders zonen was.  Heer is een Grim, riep hij verbolgen, ik zou hem nog wat meer vervolgen, vergeet het spreekwoord niet zo grof, vijands mond spreekt zeldend lof. Hoor, deed Rijnart nog al veel, als een rover bij zijn keel, wou ik zien hangen aan die boom, zij dan u, zij dan mijn oom, hem die het meeste heeft misdaan. Zou met u maar slecht vergaan. Doch, wilt ge u met hem bevrienden, ik zal nog heden hem gaan vinden, ik zal u helpen, zal hem raden, en mijn oom zal het niet versmaden, wie dan ons meeste heeft misdreven zal boet en eerhuisstelling geven, hij aan u of hij aan hem, al komt hij niet klagen met zoveel klem. Ha, vond hij bij Hof en Koning, de helft der eer- en gunstbetoning, die men u hier zo openlijk doet, uw zaak stond ook niet goed. Nee, gij bleef niet omgegrepen, voor de beten en de strepen, door uw tanden toegebracht, aan zijn vlees en aan zijn vacht, al liet ze Rijnard ongebroken. Ise gim zij, wel gesproken, gaf u Rijnard less in het kwaad, het is alles leugen wat gepraat. Leugen, nee, het is niet gelogen, gij hebt hem veel te veel bedrogen, en op meer dan een en wijs, namelijk ook met die plaatijs, die hij u toeweept van een karre, daar gij volgt het, stil van verre, aat gij die alleen niet op, aan Rijnard geefend staart nog kop, slechts de ruggegraad, die gij hem tegendoegt uit Spotternij. Heeren, hoort wat ervan is? Een boer kwam aangereden met vis, en daar het hem Ise gim geboot, Lijnard rijnard zich neer op de weg voor dood. De boer nam hem op voor de rijke vacht, en gooi de blij hem bij zijn vracht. De dode herleefde, en weer planksachtig, ten wolven, de wedstam plaatijs van de pachtig. Maar toen hij kwam, en vroeg naar het zijn, bood gij hem graten, iets een grijn. Ook met een hesp, zo vet als spek, speelde gij hem een valse trek. Hij die ze won, kwam deel u vragen, waar gij die zaad op te knagen, en wat gaafgij voor bescheed? Schone jongeling, wel, ik weet, dat uw verzoek zeer billig is. Zie, de hesp hing aan die vis, knauw daraan, zij is zo vet. Zo werd Rijnard afgezet. Rijnard, die voor deze hamp, gewet het, schier om het leven kwam.  Want reed had hem de boer gevangen, en in een zak omhoog gehangen. Nog erger angst, nog erger pijn, had hij te leiden van iets een grijn. Dan, wat dunkt u van een man, heren, die niet zwijgen kan, over het ging met zijn wijf is bedreven, zijn minnen elkaar al een jaar of zeven, geheim en in stilte, ja, maar trouw, leeft herzinne die schone vrouw, door kwa de zenen en minne gequel met pronten Rijnard in overspel, is het niet dwaars daarvan te praten. En het heeft geen wonden nagelaten. Voorts, de klacht van Kuwaart de Haas, is al mee maar een waterblaas. Wel Kuwaart slecht de kredolas, mocht Rijnard, die zijn meester was, hem wel slaan. Hij was kastijdbaar. Dat is bij het leren onvermijdbaar. Klaagd kortwa, dat hem een worst werd ontnomen in de worst. Beter liet hij dat verholen, want hij weet, zij was gestolen. Hij ging daarmee als het spreekwoord leert, zo gewonnen, zo verteerd. Nam de vos het gestolen goed, zulke een zaak eist recht nogpoed. Rijnard is een eerlijk man. Sinds de koning zijn een ban en zijn genade liet verkonden, heeft hij de vrede niet geschonden. Ik weet het goed, hij leeft als waar hij heren meid of kluizen naart. Hij draagt op het fel een haren kleed. Hij geeselt zich zo streng als vreed. Iemand die hem gisteren zag, zei mij dat sinds jaren dag hij geen vlees meer heeft geeten. Nog wild nog tam, hij mocht het weten. Zijn kasteel en aardelijkst huis, het allon beroemde Malpertuis, vrouw en kroost, heeft hij begeven om in een kluis alleen te leven. Een lemenkluis, daar ligt hij in. En ander voetsel of ander gewinn, geloof ik niet dat hij nog heeft, dan het geen met hem liefdade geeft. Kortom een almoes nu en dan. Hij wordt een bleek en maagerman, vastend, boetend voor zijn zonden. Zo wordt Reinaar tansbevonden. Terwijl dus grimbaard stond te spreken, werd plots door allen omgekeken. Van een berg kwam Kantenklaar, met luidgeschrij en droefmisbaar. Op een berg lag koppen zijn kind. Reinaard had hij verrast als de wind, en hap het hoofd haar afgebeten. Dat moest koning Nobel weten. Haar vader dus, Haan Kantenklaar, stapte krijzend voor de baar. Hij sloeg zijn vederen af en aan. Rechts en links ging nog een Haan. De een hiet krajaard, zo ik meen. Schooner Haan bestond er geen.  Kantaard ging aan de andere kant. Beide dogen in de hand, brandend was licht recht en lang, gewijt in de kerk bij gebet en gezang. Koppen's broeders, alle twee, riepen vraken. Ach en wee, hun jammer klacht was pijnlijk groot, om hun zusters vrede dood. Pinten en sproeten dogen de baar. Beide ook was het hart zo zwaar om haar zuster, dat men het gekrijt horen konden, wijd en zijt. Nobel ziet zo strak het aan, dat allen stom en angstig staan. Dan brult en brist hij zo luid en gram, dat kuwaard zit het als een lam. Kantenklaar, na plichtbetoning, sprong in de ring en spakt en koning. Forst door God en door Genade, ontferm u over de grote schade, die ons rijnaard heeft gedaan, mij en mijn kinderen die hier staan, allen tegen onze wil. Bij het ingaan van april, als alles groeide fris en groen, wandelde ik zo vir als Koen. Ik was trots op mijn geslacht, trotsja op mijn zoon's al acht, op mijn dochteren alle zeven, vol van kracht en lust in het leven. Mijn rode, de vroetstuit heel het gewest, had zuidgebroed in ene nest. Allen waren vet en sterk en huppelde in een prachtig park, omzingeld door een stenen muur. Binnen het park stond er een schuur, goed bewaakt door tal van honden, die elke dief verscheuren konden. Dies waren wij onvervaard. Rijnaard te vos, die neidegaard, wel het zo veilig was daar binnen, kon geen enkelkieken winnen. Wel sloopt het door trap te gebeuren, tik was loerend langs de muur. Legde listen, legde lagen, doch als hem de honden zagen, snelden zij hem na met kracht. Op zekere dag, naar bij de kracht, werd hij zo door de honden belopen, dat ik hem zag een deel bekopen van zijn dieften, van zijn roof. Daar zijn hem beten, dat het stoof. Doch de godvergeten guit, zag niet af van zijn buit. Ik dacht een poos, we zijn hem kwijt. Maar hij kwam als heren meid, weer te voorschijn. En de dief bracht, heer koning, mij een brief, waar uw zegel vast aan was. Voorst, uit de letteren die ik las, vernam ik dat hij door heel de staat kwijt had gescholden, het gepleegde kwaad, een vredegeboot, heel rijke vrede, aan alle dieren en vogelen mede.  Rijnard zegt hem erbovendien, dat hij nu ook had afgezien van de wereld en haar genoot, dat hij anledelijk nog leefde voor god, in een kluis op blote voeten, om zijn zonden streng te boeten. Hij toonde mij de pelgrimstaf, die men hem in Elmar gaf, de kap, de koord en het kleed van haar. Dankzij god, heerkante klaar, sprak hij, het is met mij gedaan in de zonnige wereld, gezot voortaan van stelen en roven, meer horen nog weten, ik mag geen vlees of vet meer eten. Het voegt mij, grijzaard, levensmoe, dat ik voor mijn ziel wat toe, slechts voor de hemel blijf ik leven. Zij alles vergeten, alles vergeven, smorgens, smiddags, avondslaat, pleeg ik versterving voor voegerkwaad. Tekum paks, verwel, moet heenen, het uur daar kastijding is weer verschenen. Prevelen toog hij in het bos. Heere koning, denk, de vos, zou niet langer ons meer hinderen, ik ging het melden aan mijn kinderen, en gaf op hen nu minder acht. Zelfs waagt ik met mijn geslacht mij nu en dan eens buiten de muren. Ijlaas, te kwader avonturen, want kort nadien, na laag op laag, koop Reinaard heimelijk door de haag, het park binnen, langs onder de poort. Spoodig was er een kind vermoord, het eerste der vijftien, waar hij vlug weg meelief op zijn rosse rug. Wee, wat al rand mij nog genaakte, daar mijn kind zo lekker smaakte in zijn onverzaadbare mond, kon geen wachtig, kon geen hond, ons nog beschutten, nog beschermen. Mocht, gek koning, u die's erbarmen, immer getiger naar mijn geslacht, stal hij nu, bij dag, bij nacht, één voor één schier al mijn kinderen. Ik zag hun aantal steeds verminderen. Ja, van vijftien tot op vier. Reinaard, dat moordadig dier, heeft uit vraadzucht hen verslonden. Gisteren hebben hem de honden, het lijf van koppen toch ontjaagd, dat men op de baren draagt. Edelen, vorst, haar bloed eist vraag. Mijne zaak is uwe zaak. Grimbaard, zei de koning, das, het schijnt dat uw oom een kluizenaar was. Wat vast hij streng, maar o, voorwaar, ik zal hem leren, binnen het jaar. Nu, heer vader, kant de kler, wat zeg ik u daarover meer? Uw dochter ligt hier vreed verslagen. Moog haren zielen, gode behagen, want wij zien het maar al te zeer. Niemand geeft haar het leven weer. Haar begraven is tansplicht. Met vigilisang en licht zullen wij de lijktienst eren.  Vaders zal ik met deze heren overwegen en bespreken hoe wij best ons zullen vreken op Reinaard over die snone moord, zoals naar wet en recht behoort. Toen beval hij jongen en ouden, dat zij vigiliën zingen zouden, en allen, behalve het gezin van de haan, hieven het placebo domino aan. Wat men in koor nog verder zong, uitwiens mond het sylvers klonk, wie de les der doden las, kortom hoe gans de lijktienst was, meld ik niet, het waren te lang. Eindelijk, na gebed en gezang, nam men het dode lichaam af, en men legt het in een graf, vrij gebeeldhoud van Arduin, onder een linde met brede kruin. Dan kapten men in de blauwe steen, ter eeuwige stichting van iedereen. Hier ligt koppen, een achtbare kip, vreed vermoord door Reinaard, rib. Haas Kuwaard had kort zo straf, hij strekte zich neder op koppers graf, en ziet, o, wonder, Kuwaard genas, zodat koppen wel wis een heilige was. Woedend werd nu de dierenschaar, tegen Reinaard, de moordenaar. Isegrim zei dat hij tandpijn had, hij leid dus ook zich neer en bad, draa spon hij op, en weg is de pijn, riep de godfruchtige Isegrijn, maar niemand geloofde het, hij had met de vos te veel gestolen in dorp en bos. Einde van deel 1 Deel 2 van Reinaard de Vos Deze Libyvox-opname behoort tot de publieke domein, opname door Anna Simon. Reinaard de Vos, vertaald door Julius de Geiter. Deel 2 Toen de miracelen waren gedaan, sprak de Vos zijn er rechters aan, en vroeg hun samen wijzerraad tot het straffen der boze daad. Al de grijze mannen rieden dat hij Reinaard zou ontbieden, om ten hoven te worden verhoord, over de klachten, over de moord. En, naar rijpelijk overleggen, koos er Bruin om met hem aan te zeggen. Noble was van hetzelfde gedacht. Heer Bruin, geef op mijn woorden acht, sprak hij de beerd toe. Edeldier, ga, en daag de Vos naar hier. U voegt een boodschap zo gewichtig, maar ik bid u wees voorzichtig. Reinaard is door trapt een fel. Al deze heren weten het wel. Hij zal u vleien, hij zal liegen. Kan hij, zo zal hij u schandig bedriegen. Is hij arm aan kracht, hij is rijk aan geest. Als hij het geis streng, wees toch bevreesd, vooral van woorden zoet als honing.  O, zij Bruin, o, heren koning, laat hij het beproeven, ik ben erbij. Brengt mij Reinaard schimp of hoon, dat mij God vermadedij zou ik het hem niet dubbel loon. Mij, en zal hij niet verklikken. Wees gerust, ik zal het wel schicken. Bruin ging met verhaaste spoed, recht zijn onheil tegemoet, al scheen het hem een overdaad, dat hem iemand enig kwaad toe zou brengen, zelfs de Vos. Door een zwart en donker bos, dan langs tal van krommen gangen, waar Reinaard liep om wil te vangen, dan weder door een zandig oord, reis de Bruin al denkend voort. Achter die wildenis lag een berg, voort beklimmen stijl en erg. Doch erover moest hij raken, wou hij Malpert thuis genaken. Reinaard had wel menig huis, maar het kasteel van Malpert thuis was de beste zijnerborgen, waar hij in trok als hem zorgen overkwamen of verdriet. Het slot reed heerlijk in het verschiet. Bruin kwam aan, doch stapte voort tot voorde Valburg en de Poort. Hij liet over alles zijn oog eens gaan, koos een plek voorde barbekaan en zette zich over de staart in het kruid. — Zijd gij thuis? — Sorrypij luid. — Ik ben Bruin, des koningsboden. Reinaard nobelsoer bij Gode, met een donderende stem, komt gij niet ter stond tot hem om recht te nemen en te geven en in vrede voorteleven, dat hij uw breken en raderen zal. Volg mijn raad in dit erg geval. Reinaard, doe wat ik besluit. Ga mee ten hoven voor mij uit. — Zog het niet zwaar bezurend zult. Juist had Reinaard fijn gesmult. Lekkebaardend, zoals meer bij zulke prachtig lenteweer, lag hij in de warme zon, voor zijn poort, toen Bruin begon. Reinaard herkende ter stond zijn stem, doch hij was niet bang van hem. Na het horen van het gebot trok hij binnen in zijn slot. Lustig nam hij daarbaraat, hoe met Bruin de velle vraat nu eens fijn de spot te drijven en toch zelf in eer te blijven. Hij kwam terug en uit de tuin riep hij traag. — Heb dank, heer Bruin, dank voor die woorden. Maar, zoet de vriend, kwalijk heeft u die man gediend, die u maandet op zulke gang, die een reis van uur en lang over de berg u deed bestaan. Ik zou ten hoven zijn gegaan, al had het geëerd mij niet geraden.  Doch mijn buik is overladen op zulke een ongemene wijs door een vreemde nieuwe spijs dat ik waarlijk niet kan gaan. Ik kan niet zitten of niet staan. Ik ben zo uit de mate zat. — Rijnaard, vriend, wat aatge, wat? — Wat nog niet goed is voor een raaf. Een arme man en is geen graaf. Heer Bruin, ik moet mij tans generen, met spijs het die niet wil verteren. U durf ik mij noodruft klagen. Honingraten, alle dagen. Honingraten met wat brood, eet ik tans uit hoornsnood. Anders heb ik niets te winnen. Maar ze zijn nog nauwelijks binnen over krim van ongemak. — Bruin, toch op, en spak. — Lieve Rijnaard, help, wel, vriend, — zei het gij met Honing niet gediend. Honing is een zoete spijs die ik boven alles prijs. Kreeg ik die ik zou niet klagen, mocht ik u de Honing vragen. Edele Rijnaard, zoet en neef, haal mijn Honing, haal en geef. Met gans mijn hart uit al mijn zinnen zal ik u heel mijn leven minnen. — Honingraten, Bruin, gij spot. — Rijnaard, nee, dan waar ik zot, en ik ben een ernstig man. — Ik weet het, Bruin, gij mocht i dan? — Nu verlangt gij eens Honing te eten, laat gerust het mij maar weten. Uw en lust zal ik verzaden, ik zal u met Honing overladen. — Ja, al waard gij met uw tienen, spreek maar op, als u kan dienen. — Met ons tienen, nee, dat is mis, want de Honing die er is tussen hier en Portugal slikte ik zelfvel al te maal. — Is het waar, vroeg Rijnaard blij? — Hoor, een kerel woont hierbij, Landfried, die heeft Honing. Voor waar, gij aat hem niet op in zeven jaar. — Al die Honings schaffen ik u aan, heer Bruin, in die je mij bij wilt staan, zo gaant Hof mijn zaak verdedigt. — Bruin belooft het, en beedigt, dat hij al om, ook in leed en pijn, Rijnaard's beste vriend zal zijn, als hij mag eten tot wanneer hij zeggen zal, ik kan niet meer. — Rijnaard lach, hij heeft zijn de wil. — Vermaarde held, zo spreekt hij stil, gaven mij God een zo goed geval, als u de Honings maken zal, als oud geervaten van begeren. — Rijnaard staal, in het oordeis Beren, klinkt Hozuud als hemelzang.  Bruin, de vraad, lacht luid en lang. — Maar Rijnaard, nog immer binnen het kasteel, mompelt, vlegel, lach maar veel, nog heden, wordt mijn wens vervuld, komt gewaar gij niet lachen zult. — Rijnaard trat nu zonder schroom buiten het slot, en zij, Bruin, oom, welkom vriend, als het vrienden hoeft. — Doch, waarom nog langer getoefd, hier gepraateld en gestaan, volg mij, ik zal voeren gaan. — Houden wij dit konkelend pad. Heden nog, eet gij u zat. — Ja, zo het gaat gelijk het dient, zoveel zult gekrijgen, vriend, dat gij er niet meer kunt verdragen. — Rijnaard meende, grote slagen. Bruin, nog dommer dan een kalf, Bruin verstond de zin maar half. — Duur ook zal hij draa bekopen, dat hij zo guldig is meegelopen. — Ze komen al koudend, zonder gedruis, aan Lampfriet werven, voordiens huis. — Lampfriet is een akkerman, die ook handig timberen kan. — Rijnaard loont naar Bruin, zijn een oom. Een eind van het woonhuis ligt een boom, waarin, tot klieven of tot zagen, men dikke spiezen heeft geslagen, dat hij gaapt breed en wijd. — Daarom is Rijnaard recht verblijd. — Bruin, zo spreekt hij, duurbare oom, zegen deze ijkerboom. — Zie, deze stam van binnenhol, is van lekkere honing vol. — Kom, en slik hem door u keel, maar ik bid u niet te veel. Wees matig met die zoete dingen. Ik raad u aan, u te bedwingen, in uw lust naar honingraten. Eet met reden, eet met maten. Anders kwam het tot verderven, en, Bruin lief, ik zou het besterven, of waar onteert mijn leven lang. — Bruin grondde, en wees niet bang, dat ik mij overeetend zal. Matigheid past overal. — Dat is waar, sprak Rijnaard, oom, waarom ik ook voor u zo schroom, waarachtig, kom, en kruip erin. — Bruin, in zijn verdwaaste zin, Bruin liet zich zover bekoren, dat hij het hoofd tot over de oren, en ook de voorste poten instak. — Rijnaard sprong nu toe, en brak bij de spien uit de boom. En zo stond Bruin, de dierbare oom, nu vastgeklemmt, erger gevangen, dan een dief in ijzere prangen. — Wat raad geen bruine tansen doen, dat hij sterk is, woest en koen, zal hem weinig helpen mogen. — Het blijkt hem wel, hij is bedrogen.  Hoofd en poten zit hem vast, kracht en list zijn u overlast, slechts een half verstikt geheil, wringt hij pijnlijk uit de muil. Hij slaat en worstelt in zijn toren, maar moeite en pijn, het is al verloren. — Ijlaas, hoe zal het met hem vergaan? — Rijnaard ging van Vera staan, en zag Lamfriek na een weil, die er heen liep met een beil. Lamfriek hoorde dat hij riep, steek uw kop toch niet zo diep. — Bruin, hij zei een baas in het mijnen, maar gezult erin verdwijnen. — Lamfriek komt, die zal u schinken, na het eten moet men drinken. — Dan ving al gouden, loze bos, een hoen, en liep er mee in het bos, zonder afscheid nog gedruis, de weg op naar zijn malperthuis. Lamfriek, nu hij dichter krat, zag dat de beer gevangen zat. Hij bleef niet daar, maar zonder draaden, liep hij weg om help te halen, waar het dorp volhuizen stond. Hier deed Lamfriek al een kond, wat hij wist van Bruin de beer. Bij een liep spoedig gans en heer, in heel het dorp bleef man nog wijf, ieder woude dief aan het lijf. Ieder hielp uit volle macht. Bezems werden aangebracht, vleegels, vorken, schoppen, staken, om de arme bruin te raken, zoals ze kwamen van hun werk. Zelfs de paap kwam uit de kerk, aangelopen met een staf, die hem de koster nodig gaf. De koster zelf doeg hun vaan, om te steken en te slaan. Het wijfdespapen, vrouw Jelokje, kwam gelopen met het rokje van het wiel, waarin zij spon. Ieder liep zo snel hij kon, maar vooruit, in aller eil, Lamfriek met zijn scherpe bijl. Bruin in dit hachelijk ongeval, zou alles zetten tegen al. Toen het gedruis nog naderkwam, sprong hij op, zo fors en gram, dat van zijn muil de warren scheurden, en stromen bloed de bodem kleurden. Maar was er nu zijn hoofd al uit, het kostte meer dan zijn huid. In de boom bleef ook een oor. God, wat schaamte stond hij door, met één oor en zonder kaken, een lelijker dier kon God niet maken, zelfs een aap was niet als hij, en daar bleef het nog niet bij. Om zijn voetenvrij te winnen, liet hij er ook de klauwen binnen, met de schoen van elke boot. Ho, zijn pijn was overgroot.  Vluchten zou hij nog kunnen, nog mogen, het bloed liep zo hem over de ogen, dat hij nauwelijks kon zien. Hij dors niet blijven of niet vliegen. Niet zo blind toch, of hij zag hoe zij kwamen, waar hij lag. Lanfrit eerst in volle draf, dan de pastor met zijn staf, dan de koster met zijn vaan, dan de minste paugejaan. Pachters, knechten, ouden, jongen, zelfs een wijf kam aangesprongen, zonder tanden op een kruk. Is mijn eens in het ongeluk, iedereen schijnt lust te voelen, om een vork op ons te koelen. De arme bruin bemerkte het wel. Zulken dreigten nu zijn vel, die zijn klauwen hadden gevreesd, waren zij laas er nog geweest. Het was terzij van een rivier, dat de beeg ramsalig dier, dus besprongen werd van boeren. Niemand viel aan het reden voeren. Gouw en duchtig fing men aan, met de steken, met de slaan, met de werpen, dat het kraakte. Het was Lanfrit die het ergst hem raakte. Lotram die uit zijn strooien dak, waar hij in verborgenstak, zijn een verbeurde stok had getogen, stak er bruin nu mee naar de ogen. Vrouw Vijlmaart zwoer bij laag en hoog, dat zij hem een sterke loog, koken zou met haar ijzeren staven. Abel Kwak en Moeder Bave, rolden neerder met hun tweeen, twistend en krabbend om hun steen, want daar bleef geen wapenkeus. Lottermoeg met een lange neus, stond een loodwapper te slingeren. Rudolf met de krommenvingeren, gaf allen het zijn tot steek en worp. Hij was de deftigst uit het dorp, had de Lanfrit niet geleefd. Kromgebeende Hugo heeft hij tot vaardig. Na het verhaal is hij geboren in Amtsdaal. En zijn moedig is Orgaarne, die het hout maakt voor Lantaarne. Nog Menigwijf en Menigman, meer dan ik er noemen kan, kwamen op de beer gevallen, die het niet staan kon tegen allen. Wat al neidige slagen, gaf hem de past er met zijn staf. Ook de koster met zijn vaan sloeg er vreselijk gram op aan. Lanfrit tof hem onderwijl, duidelijk met zijn scherpe beel tussen Hals en Achterhoofd. Door de slag geheel verdoofd, sprong hij in een hoop van wijven, dat ze vielen met haar wijven in de stroomende rivier. Wat een eer vergeten dier. Des pape en huisvrouw was erbij. De man was voor de droes niet blij toen zij neerploft in de vliet.  Het lustte hem nu langer niet, bruin te steken en te slaan. Parochialen ziet het aan, riep hij, kinder drijft je lokje met haar spillen, met haar rokje. Help nu toch, wie helpen mag. Ik geef haar stond voor jaar en dag, hem vol een aflaat, vol een zoen, voor al het geen hij zal misdoen. De beer was toch zo goed als dood. Ze deden wat met hun geboot. Mannen en vrouwen, met touwen en haken, wirpen om het flottend wijf te raken. Terwijl mens optrok uit de vloed, stond bruin op en maakte spoed. Zonder kermen, zonder grollen, liet hij zich in het water rollen, en soms zover hij kon, van kant. Ho, wat werd er geknacht, zetand, toen zij gins hem zwemmen zagen, waar hem niemand naken jagen. Bruin, in drijven op de stroom, bruin bat god dat hij de boom, waarin hij zoveel verloor van zijn vel, verdoemen zou tot in de hel. Op rijn naart vloekte hij nog meer, die hem, de sterke, trotse beer, de kop deed steken in de eik, had hij die in zijn bereik. Lantfried ook vervloekte hij, en zo bat hij zijn getij, godvruchtig voort een lange wijl, tot dat hij ruim een halve mijl van de hoef was afgedreven, waar de boeren achterbleven. Van pijn ontzonk hem verdere moed, bij het verlies van zoveel bloed, eil, flauw, suff, moe, zom hij traagzaam landwaarts toe, en kroop liggend op de oever. Zeker is het dat nooit een droever schepsel werd gezien dan het beest dat des Konings gezand was geweest. Bitter viel hij tans aan het wenen, aan het zuchten, aan het stenen. Zijn dikke buik nu sloeg hij hol, slecht van snicken was hij vol. Rijn aart, oh, men moest u hangen. De vos had dus een hoen gevangen, eer hij weg liep van de werf, waar het bruin gestort werd in het verderf. Op een berg ermee gekropen, waar men weg nog pad zag lopen, waar het stil was en gerust, had hij gans zijn hartelust. Eenzaam liggend, onbeluimd, had hij het kieken draaggepluimd, en zijn mager meegevuld. Selden had hij zo gesmeld. Lustig, lachend, daalde hij nedig. Het was een warm, prachtig wedig. Voor de vos een beetje heet, want onder het wandelen liep het zweet hem van het voorhoofd en de wangen.  Zo van dorst allengs bevangen, ging hij naar de water vloed, nam een bad en tronk eens goed, verrolijk denkend op zijn plagen. Hij waande, bruin was doodgeslagen en door Lampgiet buitgemaakt. Ik ben er heerlijk afgeraakt. Sprak hij, nee, ik mag niet klagen. Dood is hij, en weggedragen, die mij aan het hoofd te schaden dacht. Ik zal nu vrij en zonder klacht bij de koning in ere blijven. Terechte mag ik beleidschap drijven. Die vreugd verzond gelijk een droom. Bij het voortgaan langs de stroom viel hem bruinde beer in het oog, waar hij neer lag op het droog. Wat hem beleidschap was te voeren, baarder nu hem smart en toren. En hij riep vol nijd en spijt, Lampgiet ha, vermalen tijd, laffaard, moetijn harte zijn, dijn nog dommer dan een zwijn. Doep is geen kerel, nog geen boer. Doep is de zomer van een hoer. Lidst doe zo de beer ontsnappen. Dien doe dood kon slaan of kappen. Vlegel, wat hebst u gedaan? Hoe menig brokje was er aan, dat men lekker vindt om te eten. Ha, dat doe het fel hem afgereten. Het was zo'n rijke berenhuit. Wee, doe, hebst het mal verbruid, geschotelt zet ik het dij voren. Doe, hebst het lomp en plomp verloren. Zo schoelt Reinaard en nog meer, dan trod hij naden tot de beer om te zien hoe het met hem stond. Heel zijn lijf was ene wond. Naarlijks kon zich bruin verroeren. Reinaard vond genot in het loeren. Ja, hij tildom het geen hij zag. Waarder priester, goede dag, spak hij hem al spottend aan. Heb je Reinaard niet zien gaan? Kent Reinaard de rabau, wie hem kent, ontvlucht hem gauw. De rode schalk, de velle gier. Kijk eens op, gij ziet hem hier. Zeg mij, Patr, zoet een vriend. Bij de heren die gij dient, gij draagt zo vreemd een rode kap. Hoe toch heet uw broederschap? Zijd gij apt of wel prior? Hij ging u wat te nabij het oor, die de kruin u heeft geschoren. Patr, gij hebt u toekaar verloren en uw handchoenen uitgedaan. Zeker wilt gij aan het zingen gaan. Het is nog wat vroeg voor uw avond getijden. Bruin, oh arme, kan niet leiden, dat de vos bij al zijn smart hem nu zo nog zart en tart. Buiten staat om zich te vreken, voldt hij schier zijn hart te breken.  Hij kruipt voort, schoon lam en loom, en rot zich weder in de stroom. Om van zijn vijand te zijn omslagen, laat hij de golven opnieuw hem dragen, tot een stil en eenzaam strand, waar hij liggend gaat in het zand. Hoe komt Bruint en Hoverweer? Oh, zijn voeten doen zo zeer. Voor geen schatten wil hij staan. Voor geen wereld durft hij gaan. Lange ligt hij plat in het stof, denkend, hoe kom ik aan het hof? Hoor, hoe hij de tocht bestond. Met zijn hesp en op de grond, kon hij zitten zonder veel leiden. Zo begon hij voor te glijden, zag je zover zijn dikke staart. Werden hij moeder van die vaart, dan rolde hij zich een korte wijl. Langer was het aan een mijl, eerheid als koningshover kwam. Als men er zijn komst vernam, werd er heen en weer gedrenteld, en gevraagd door wild en tam, wat daar zo kwam aangewendeld. Koning Nobel zag al ras, dat het Bruin zijn boden was. En met tranen in de keel spak hij. Bruin is het, maar niet heel. Bruin, mijn trouwe hofgenoot. Oh, wat ziet zijn hoofd rood? En wat heeft zijn lijf wonden? Ik heb hem zo niet afgezonden. Ai, god, wie heeft hem dus mismaakt? Nu was Bruin zo dichtgenaakt, dat het hoofd zijn klacht kon horen. Na een zucht als om te smoren, spak hij. Koning, edele heer, vreek mij om uw eigen eer. Over Rijnaard, die mij vangen en mijn schone beren wangen, door zijn list verliezen deed. Die zo vals was, en zo vreed, dat ik bovendien een oor, en mijn klauwen ook verloor, die mij maakte, wat jij ziet. Einde van deel twee Deel drie van Rijnaard te vass. Deze liepuvox opname behoort tot het publieke domein, opname door Anna Simon. Rijnaard te vass, vertaald door jullie is te geitig, deel drie. Ik mag verdoemd zijn, vriek ik het niet, sprak de vorst in grammenmoet. Dadelijk riep hij uit zijn stoet, allen noemend bij hun naam, de hoogst en wijste heren samen. Met deze hield hij plechtig raad, hoe men Rijnaard's gruweldaad rechten en de kroon zou eren. Toen rieden hem de meeste heren, dat men, zoals de keur het wou, Rijnaard nogmaals dagen zou, ja, desnoods, een derde maal, en horen, taal en wedertaal.  Tiberthe Cater zou ten dezen best des koningsboden wezen, of schoon wat zwak, hij was toch vroet, de koning keurde het voorstel goed, en sprak het zij zo, heer Tiberthe Ga, haal de voss, mijn ongena zou u treffen, op mijn eer, kwaamt hij zonder Rijnaard weer. Is hij anderen dieren te fel? Al deze heren denken wel, dat hij doen zal wat gij raad. Komt hij niet, het is tot zijn kwaad, men zal hem hangen zonder dagen, tot een schande voor al zijn magen. Tiberthe Ga, en zeg hem dat. Tiberthe beefde waar hij zat. Koning, sprak hij, ach, voorwaar, ik ben een zo arme sukkelaar, een zo klein, nietzwaardig dier. Bruin, een held zo sterk als vier, moest nog Rijnaard achterlaten, wat zal mijn bevel dan baten? Klein dat zijt gij, maar geleerd, sprak de koning. Dit vermeert uw vermogen meer dan kracht. De hoogste toch wordt hij geacht, die door list bekomen kan, wat een reus of oorlogsman niet kan krijgen met geweld. List moet tegen list gesteld. Ga dus heen, en voel breng mijn gebot. Tiberthe sprak, nu helpen, god, dat het mij wel mogen vergaan. Ik zal, oh vorst, een reis bestaan, die mij zwaar valt op het gemoet. Ik ga, en wens u alle goed. Zo ging Tiberthe op de baan, door vrees en droefheid aangedaan. Na bij een kruistraad onderwegen, vloog uit de verte een kraaie hem tegen, Sintermarten toegewijd. Tiberthe was nu zeer verbleed. Vogel, riep hij opgetogen, kom al goud op mijn gevlogen, en vlieg toch langs mijn rechterhand. Maar ze nam de linkerkant, en ging zitten in een haag. Dit voorspelde een wisse plaag. Waren de vogel rechtsgekeerd, Tiberthe had er uitgeleerd, dat hij zou hebben een goed geval. Die zou te hopen verdween nu al. Echter wat hij weder moet, en dit als menig ander doet, hij gebaarde, het ging hem wel, en liep voort, nu traag, dan snel, tot dat hij kwam, te Malpert thuis. Reinhardt was gelukkig thuis, gans alleen, maar Frank en trots. Tiberthe sprak. De liefde gods, mogen u een goede avond geven. De koning dreigt u aan het leven, komt hij ten hoofd en niet met mij. Tiberthe klonk het, ik ben blij u te zien, wees welkom neef. Held, dat u gods zijn een zee gegeven, ik gun het u uit heel mijn ziel.  Hoe lief sprak weer de schalke viel, of schoon in het hart op hem gebeten. Tiberthe kater zou dit weten, eer nog met een werd geluid. Lieve neef, zit neer, rust uit, blijf weer slapen deze nacht. Eer bewijs ik ween ik acht. Morgen, als je opzult staan, zal ik mee ten hoofd gaan, zonder dralen, zonder klagen. Zocht ik rond bij al mijn magen, ik vond er niemand waar ik nu mij op verliet, zoals op u. Bruindebeer bezocht mij hier, toch hij tonen zich zo vier, zo woest in houding en gelaat, dat ik bang was van de vraad. Bovendien was hij zo sterk, dat ik voor geen duizend mark met zo één waarmee gegaan. Doch met u ben ik daar baan, morgen, als de dag begint. Tiberthe was wat spoedgezind. Twaar beter sprak hij, dat wij heden nog de reis ten hoofd deden, dan tot morgen voegde beiden. Het maanlicht schijnt op bergen heiden, zo klaar als waar het volle dag. Betere tijd en weder zag men wel nooit voor zulke gang. Nee, zei Reinhard, ik ben bang, dat ons iemand zou ontmoeten, die bij dag ons wel zou groeten, maar die snachts zo dul zou zijn, als in een bos hun everswijn. Nee, hij zult hier slapen blijven. Tiberthe wou daar niet omkijven, doeg hij voeg of hij mocht weten, als hij bleef, wat was er te eten, daar hij honger kreeg van gaan. Nee, daar denk ik ook juist aan, sprakte Vos, maar bent niet wijs, ik ben maar slecht voorzien van spijs. Toch wil ik u niet hongeren laten, hebt gelust naar honingraten, ik heb niets anders bij der hand, is dat kost naar uw entand, zeg me, wilt je daarvan iet? Tiberthe sprak, het smaakt mij niet, hebt gewaarlijk niets beters in huis? Gaaf het mei een vette muis, daar waar ik zeer tevreden mede. Wat, zei Reinerd, zeer tevreden, zei het geop muizen zo verzot, is het dat maar, herengod? Wel, de pastor, mijn gebuur, heeft haar duizenden in zijn schuur. Duizenden? Ja, een volle wagen, ik heb hem dik was hoeren klagen, dat hij rond verhuizen zal, en vette muizen zijn het al.  Vette muizen, waar ik daar? Zo hij lust hebt, zeg het maar, wilt jij die? Of ik ze wil, lieve Reinerd zwijgt al stil, uw woorden doe mij watertannen, het beste wild uit alle landen smaakt als muizen niet zo fijn, breng mij toch waar muizen zijn. Doet jij dat, zo ben ik de man, die u niets meer weigerend kan. Al had het gij mijn eigen vader vermoord, en mij naast zijn al te gadig. Reinerd sprak, maar neef, gij spot? Nee, zo waarlijk helpt mij God. Nu dan, vriend, wees in uw schik, nog vanavond eet gu dik. Dik, dat is wat veel gezijd, ik sfeer op mijn eeuwige zaligheid, een vette muis naar mijn tent, stond ik niet af, vorm bizant. Kom dan, Tibet, naar de schuur van de pastor, mijn waarde geburen, waar gij smullen zoot naar lust, eer gij ronkt in zoete rust. Vriend Reinerd, ja, ik ging van hier, daarvoor wel mee tot Montpellier. Reinerd, zij, zo dus op gang, wij samelen en staan hier al veel te lang. En snel en los, op flinke benen, liepen beiden lustig heen, tot beide aangewezen schuur. Deze was met een leme muur, dichtom singelt en beloken, Reinerd was daardoor gebroken. Ja, de paap had daagste voeren, juist de schoonste haan verloren, die de pastorij bezat. Maar kort daarna voor hetzelfde gat, waar de voss was doorgeraakt, had Martinet een strink gemaakt. Martinet, de zoon des paapen, die schier van gramschap, niet kon slapen. Reinerd wist dat, maar zijn kop stak nog niet in deze strop. Teebert spak hij, hier is het gat, waar je het door moet. Eet u zat aan de muizen waarom liepen, hoor in zaand hoe klaar ze piepen, kruip erin en kom eruit, als jij dikstheid van de buit. Ik zal hier buiten u verbijden, om u weer naar mijn huis te leiden. Morgen gaan wij samen naar het Hof, daarbekomt hij eer en lof. Haast u nu, eet muis op muis. Toe, mijn wijf verwacht ons thuis. Zou ik durven? Zou ik oom? Ik ben niet tenen maar zonder stroom. Ja, ik beef wat gelijk geziet. Paapen, oom, betrouw ik niet. Bij dat volkje stil ik nodig. Lieve neef, wat zeid jij beloden? Zijd jij waardelijk nog zo jong? Teebert schaamde zich, en sprong, waar hem niets dan onhel wachten. Reinerd zag het na, en lachte.  Teebert voelde iets van de strop, om zijn oren, om zijn kop. Hij sprong wat dieper, sprong wat gauwig, maar de strik werd nauw en nauwig. Wat hij vroom of wat hij trok, het sloot al meer bij elke snok. Nu begon hij zo te brommen, zo te janken, zo te grommen, dat hem Reinerd die buiten bleef, schimpen toeriep. Zoeteneef, zij en de muizen goed en vet? Jammer is dat Martinet, wat te laat misschien zal weten, dat hij zo zit wilt prateten, en dus maakt ik weet niet hoe. Hij bacht u vast wat saus nog toe, want hij is beleefd, die jongen, brazo, dat is vrij gezongen, nu eens fijn en dan eens grof, zinkt men bij het noemmaal zo aan het hof? Gave god, dat de mordenaar Isengrim nu ook hier waar, even blij en even los. Zo schimpte en spotte de vos. Teebert, in zijn ongeval, maakte nu zo luid geschal, dat het doordrong tot aan het bed, van de wakkeren Martinet. Opsprong deze. Ha, god dank, riep hij, ik hoor een lief gejang, mijn strik heeft de goede tijd gestaan, kiekendief gezet eraan, duur zult genude haan betalen. Daarmee de liepheid vuurslag halen, stak al gauw een strofis aan, ging op al de deuren slaan, wekt de moeder, wekt de vader, en de kinderen al tegadig, roepend, schreeuwend, op, staat op, ik heb de vos in mijn strop. Allen zijn uit hun bed gekropen, zelfs de pastor kwam aangelopen, door de slaap de halverdoofd, met zijn hemschier over het hoofd. Onderwel riep Martinet uit de schuur, hij zit in het net, onze paap greep aan de schouw, rast de spinhok zijn er vrouw, die van angst geen woord nu sprak, maar gauwen of verkaars ontstak. Allen snelden naar de schuur, Thiebert blaasde vlam en vuur bij de slagen die hij kreeg, want men gaf er hem ter deeg. Tot zijn grootste pijn en hoon, met een steenwierp hem de zoon vreet een oog uit, en de vaardig trat hem geemig, dreigend nadig, met een dodelijke slag. Toen de kater de schande zag, toen moest de sterven door pape handen, hij die klauwen had en tanden, was hij stout tot vraag gestemd, en de paap stond in zijn hemd. Ha! die zou het lang bewenen, blaasend sprong hij hem tussen de benen, naar de beurzer zonder naad, waar men de bijaard medeslaat.  Eender twee viel op den vloer, de vrouwen kermde, vloekte en zwoer, bij de zielen van haar vader, de offeranden, al te gadig, gaf zij garne, gans een jaar, als het niet voorgevallen waren, wat een schaamte en wat verdriet. Ik weet bij hel en duivel niet, ripsen, waarom Martinet ook die vangstrik heeft gezet. Zo'n uw vaders beste pand ligt door uw schuld daar nu in zand, tot mijn schande, tot mijn schade, tot mijn eeuwig ongenade, al geneest hij nog van de pijn, het zoete spel zal maar flauwe meer zijn. Rijnard hoorde, waar hij stond, die weeklacht vallen uit haar mond. Hij lachte dat zijn lijf zich vrong, en zijn tavernen kraakt en klonk. Zwijcht toch, sprak hij zoete vrouw, zink zo diep niet weg in rauw, vlieg zo hoog niet op in toren, een der klepels is wel verloren, maar te langer ook voortaan zal u heerig de bijaard slaan. Het is geen schande vrouwje lokje, dat men luiden met één klokje, maar hij moet nog eerst genezen. Ik zal voor hem een mis gaan lezen. Anderen troost kreeg het vrouwtje niet van de vos in haar verdriet. Dan haar man was zo gewond, dat hij nier viel op de grond. Allen onder bitter klagen hielpen hem te bedden dragen. Innig blij om Tiberts lot liep Rijnard weder naar zijn slot. De kater meer dan ten halve gedood kreeg wat verpozing in zijn nood. Nu men hem stilliet, en alleen beet hij rap de pees in tweeen. Kroop weer spoedig door het gat, kwam wel haast op de rechte pad dat naar Skonings Hof geleiden en liep voortlangs berg en heide. Eer hij aankwam was het dag. Toen hem noobel naderen zag, sukkelend, ziek en afgemat, toen hij merkte, die werd had op zijn tocht een oog verloren, liet de vorst zich vreselijk horen, tegen Rijnard en dient daad. Aanstond hield hij Hof en Raad en zeiden op zijn rijksbaronen, hier dient rijpelijk op verzonnen. Ieder spakt zijn oordeel uit, doch men kwam tot geen besluit. Rijnard stak zo vol bedrog. Doen was anders dan zeggen toch. Toen tat Gimbaard voor, de das die Rijnard's broeders zonen was. Heren, gij geeft menig een raad. Al waren mijn oom dan nog zo kwaad, niemand zou het durven wagen, hem geen derde maal te dagen, zoals de vrije man behoort. Komt hij dan niet, gaat dan voort.  Spreek dan hem schuldig met haar daad, van het aangeklaagde kwaad. Zo versta ik, keur en recht. Het is alvraai, het ging gij zegt, sprak de vorst. Drimaal dagen moet men ja, maar laat me u vragen, wie brengt hem nu nog mijn bevel? Wie waagt nog oog of mijl aan het spel? Nu is er zeker geen meeg hier, die nog op reis wil naar dat dier. Wie toch, Gimbaard, is zo zot? Gimbaard sprak. Helpen mij God. Zo gij het gebied, ik ben zo koen. Ik zal hem nog uw boodschap doen. Ga dan, Gimbaard, naar u en oom, sprak de koning. Wees zo vroom, doch, pas op voor ongeval. Koning, zei de das, ik zal. En Gimbaard toog naar Malperthuis. Hij vond zijn oom reinaar thuis, met zijn moe, vrouw Hermelin, en hun welpkunst bovendien, die getweeën te spelen lagen. Gimbaard groeten zijne magen en sprak al dus heer reinaartoe. Zij het gij het kwaad doen nog niet moe, dunk de tand u nog geen tijd dat gij u van schand en straf bevrijdt. Hevig wordt gij aangeklaagd en derde werf nu opgedaagd, om voor het hof terecht te staan. Komt gij er morgen nog niet aan, geen genaat is er dan meer te hopen, en duur zult gij u versteck bekopen. Dan bestormt men Malperthuis de derde dag en legt het in gruis. Galg en rad hierop te richten, brengen dan uw vrouw en wichten alleschanderlijkst om het leven. En wat gij doet, ook gij zult sneven. Daarom is het mijn beste raad, dat gij meten koning gaat en voorden hoge raad verschijnt. Wel ligt dat gij in het recht verfeindt, nog het een of andere uitkomst ziet. Immers, hoe dik was hebt gal niet voor een slecht geval gezeten. Nu zult gedenkelijk ook wel weten wat gij doen moet tot verweren en tot veilige wederkeren. Reinaart zei de, dat is waar, nochtans Grimbaard kom ik daar, ik zal er menige wijn te vinden tot mijn nadeel en geen vrienden. Kerik weder Grimbaard het zal enkel wezen bijgeval. Ondertussen, ik volg uw raad, neef uit vrezen vererger kwaad. Lever als ik toch moet kiezen, dat dan alles te verliezen. Goed, kasteel, kinderen, wijf, en mijn eigen dierbaar lijf. De koning kan ik niet ontgaan, ik neem de reis met u dus aan.  Hermelijn, geliefde vrouw, mijn kinderen bevel ik aan uw trouw, zorg voor hen nog meer dan u. Bovenal bevel ik u, Reinaart Dijn, mijn oudste zoon. Het stekel haar staat toch zo schoon aan zijn melkenreed te prijken, ik hoop dat hij mij zal gelijken. En hier oceel, de kleine dief, heb ik ook zo hartelijk lief, dat ik het recht niet zeggen kan. Ik laat ze bij aan uw zorgen dan. Ik ga naar het Hof, en kan het bestaan, ik zal mijn straf nog wel ontgaan. Grimbaard, neef, dat God uw loon voor uw vriendelijk hulp betoon. Reinaart kustte, kroost en wijf, en verliet zijn oud verblijf. Hermelijn bleef ongetroost, zitten treuren bij haar kroost. Einde van deel 3 Deel 4 van Reinaart te Vos. Deze liep u Vox opname behoort tot de publieke domein, opname door Anna Simon. Reinaart te Vos, vertaald door jullie is de geiter, deel 4. Toen ze kwamen aan de heide, spark Reinaart grimbaard aan en zeiden, lieve Grimbaard, zoete neef, ik word zo angstig dat ik beef om mijn grote boeven streken. Ik wou zo graag mijn bicht heen spreken, Erik Komans Konings Hof, want mijn zonden zijn zo grof, ik wil vergiffenis verwerven. Moet ik dan ellendig sterven voor hetgeen ik heb misdaan, zal mijn ziel toch wel vergaan. Is hier juist geen priester nu neef, zo bicht ik mij aan u. Grimbaard hoorde het verwond het aan. Reinaart, wilt gij te bichtend gaan? Spak hij plechtig, zo moet gij beloven, nimmer meer te zullen roven, waar en hoe het ook wezen zou. Bichtend moet men met berouw, anders helpt het niet een zeer. Ik weet het, zei het loze dier, toch een zondar vindt genade en het berouw komt nooit te spade. Ik volg daarna uw boetbevel. Nu dan, Grimbaard, luister wel. Confiteur, patig, matig, dat ik de otter en de kater en zo menig ander dier kwaad heb gedaan voor mijn plezier. Grimbaard sprak. Wat is het dan, zei het gij een waal, waarom dat Frans spreekt mij diets, ik zal het verstaan. Reinaart zeiden, ik heb misdaan tegen al de dieren die leven. Bid, dat God het mij zou vergeven. Ik was het, die ome Bruin, scheren deed, geweed wat kruin, door hem in een boom te prangen. Tiberd leerde ik muizen vangen, vastgestopt bij de papende schuur. Het stond te kater ijselijk duur.  Kanteklaars gepleimde kinderen deed ik in tal deerlijk verminderen. Ik heb er tien van opgesmult. Dat is niet alles, door mijn schuld raakt de koning Noble in onmin met de koning in. Ik dorst op deze schimpen en smalen. Duur zal ik haar eer betalen. Meeg anderen heb ik zo bedrogen dat ik het niet zou te zeggen vermogen, met omstandigheid en tal. Ik bieg nu maar het ergste van al. Izengrim noemde ik door list altijd oom, hoewel ik wist, dat hij mijn geslacht niet raakt. Monnick heb ik hem gemaakt, binnen Elmaar, waar wij samen voor een bout novene kwamen. Hij luide zo garene, de vormig gast. Ik bond zijn voet aan het klokzeel vast en liet hem zwieren in de kerk. Het luide toen zo hard en sterk dat men binnen Elmaar zwoeg, het was de duivel of zijn moer die de klok zo geweldig deed gaan. Paters en boeren snelden aan, en Izengrim, die op en af bijste, sloeg aan zij als kaff. Gelukkig riep hij nu meteen, ik hou novene, ik hou novene. Zonder dat was hij verloren. Ik maakte dat hij werd geschoren als een Monnick, en voorwaar, zo deed ik hem branden in het haar, dat zijn huid tezamesgroeide en hij gelijk een slacht os loeide. Ik plaagde hem nog op andere wijs, ik leerde hem vissen op het ijs, totdat hij vast voorpijden staart, en ter deeg werd afgesmeerd. Ook leid ik hem na de hand, eens naar een paap in het Waanenland. Indiend Keldig, zout en zoet, lager vlees in overvloed. Het had mij dik was al gesmaakt. Ik had in die kelder een gat gemaakt, en zegt het het gulzig een izengrijn, zo hij bij Ham en Runt wou zijn, dat hij door het gat moest kruipen. Geen hij deed. Hij vond er kuipen lekker vlees, maar zwolg zoveel door zijn onverzaad parakeel, dat zijn buiken op van zwol, en hij niet weer kon door het hol. Ik wist dat de papa aan tafel zat en liep ter plaatse waar hij had. Voor hem stond een lekker hoen, zeer waarschijnlijk een kapoen, want die had hij alle weken. Ik liet er hem geen hetand aansteken, maar sprong en hapt het waar het stond, en liep er mee weg in mijn mond. Hij kiek het aan, en zat verstond. Eindelijk liep hij.  Mensen, kond, vangt hem, slaat hem, laat niet los. Wel, wat onbeschaamde vos in mijn huis en voor mijn ogen. Zo iets zag geen mens gedogen. Sangt daar spiritus, sta bij, tief, dat gult gebekopen, gij. Grijpend naar zijn tafelmes, brak hij eerst een volle fles, stiek de tafel op de vloer, weerp naar mij, en vloekte en zwoer. Ik snelde voort, en de paap mij na, immer roepend, vang en sla. Weer had hij zijn mest er hand, en dreef mij juist uit naar de kant, waar de wolf voort kelder gat binnen in gevangen zat. Het kieken viel mij toen wat zwaar. Ik liet het vallen, vlak al daar, over het mijn leed was of de lief. Ha, schilderde priester, tief, tief, uw roof moet gemelaten, maar het zal u weinig paten. Pas op, gij wordt nu zelf debuid. Doch ik was het gat al uit. Toen dan de langrok kieken op, en zag Izengrim eens kop. In dienst oog weerp hij zijn mes. Eensklaps kwamen nu vijf of zes boeren, en sloegen de wolf op het hoofd. Izengrim van het moed beroofd, wilde vluchten op mijn spoor, doch hij kwam dat gat niet door, schoon hij vwoong, zowel hij konden. Toen ontving hij wonnen op wonnen, van het immer bijgestroomde volk, dat sloeg en stak met piek en dolk. Op het horen van het geluid, kwamen ook de kinderen uit, weerpen met stenen, verbonden zijn ogen, en Izengrim moest alles gedogen. Men trok hij met hol uit bij een been, en bond hem aan de hals een steen. Zo dreef men hem voort met honden, die hem beten en verwonden, totdat hij neer viel op het gras, alsof hij steendood was. Dansend op die pleide maag, legten de kinderen hem op een baar, doorgen over struik en hech, tot buiten het dorp, hem al zingend weg. En bij het vallen van de nacht, weerpen hem in een diepe gracht. Ik weet niet hoe hij thuis geraakte. Toen hij omtrend genezend was, maakte ik met hem een dienstverdrag, voor één jaar en één dag. Al die tijd woer hij mij trouw. Ter vergoeding wilde en zou hij eens zoveel kiekens eten, als een wolf er maar kan vreten.  Ik hield hem voor een prachthuis staan, en zij dat hinnen en een haan, vet en lekker uitermaten, bovenop de zolder zaten, op één een balk, en zo hij wou dat ik haar boven brengen zou. Wat ik zei, moest hij geloven, want wij klommen snachts naar boven op het dak bij het schoorsteen gat. Zag ik, oom, hier zit de schat. Kruip deze opene valdoor binnen, en gij vindt haar haan en hinden. Lachend klom hij hoger op, straks zijn domme wolvenkop in de schouw en tasten rond, daar hij haan nog kiekens vond, spak hij, neef, het is hier duister, ik hoor geen hunderen, wat ik luister, nog ik vind haar wat ik zoek. Zoek maar in de rechterhoek, antwoord ik, kruip dieper in, zonder moeite geen gewinn. Ik stal de voorste kiekens weg, kruip wat dieper als ik zeg. Ik zag wel dat hij doen zou wat ik van de lummel garne had, ik hielp een handje en hij voer van op het dak tot het te vloer. Het was zo hoog en zwaar een val, het maakte zulk een groot geschal, dat allen die in de kamer sliepen, hun bed uitsprongen en riepen. Lieve hemel, wat is dat? Wat ploft haar zo door het schoorsteen gat, het schijnt een duivel die daar ligt. Middelenwijl ontstrak men ligt, en men vond toen, is een gein. Ik laat u denken wat al pijn hij moest uitstaan, wat al slagen. Ik zou nog meer van hem gewagen, doch wat ik met zijn vrouw misdeed, overtof zijn ergste leed, want hij mint haar boven het leven, God mocht al het kwaad vergeven, door schone herzinden en mij begaan, daar beter nog te doen dan gedaan. Hier viel gimbaard hem in het woord. Weeld hij biechten zo het behoort, zegt aan alles onbedekt, ik weet niet waar toe u reden strekt, hoe toch moet ik dat verstaan, ik heb zoveel met zijn wijf misdaan, zeg mij duidelijk wat het was, biedt rechtuit, zo spakt het af. Het gimbaard, neef, zei hij naartoe, ik houdt mij gaan op mijn fatsoen, met mijn maagschap klein en groot. Het zou je hinderen, zei ik bloot, met mijn moeie heb ik geslapen. Dat er klapt toch, voegt recht schapen, en beschaft een lieden niet. Gij weet zeer wel wat dit bediet, meer waar onbescheidenheid.  Neef, nu heb ik al gezijd wat ik mij herinneren kan, geef me de absoluutie van, priester, zie, ik val je te voet, zeg mij hoe ik boeten moet. Op het horen deze vraag, brak de das een rijstje uit een haag, en ga vrij naar het veertig slagen, die hij leid zijn moest verdragen voor het kwaad dat hij bedreef. Verder zegt hij hem neef, dat hij vroom en braaf zou wezen, wel zou waken, wel zou lezen, wel zou vasten. Bovendien zag hij ooit verdraalde lieen, dat hij die de weg moest wijzen, het kwaadenschuwen, het goede prijzen, zich onthouden bovenal van roof, in huis, schuur of stal. Reinaard knikte bij het vermaan, en dan was de bicht gedaan. Nu ging, verkwikt en opgeklaard, men opgenade hoven waard. Buiten de weg die zij begonnen, lag een priorij van nonnen, haar menige maalse gans en hoen, menige hinnen, menig kapoen, plachten te wijden buitenuit. Reinaard wist het, de slimme guit, en hij voeg aan Grimbaard, zeg, gaan wij wel de rechte weg? Mij dunkt, maar zouden beter gaan, langs waar geen kindse schuur ziet staan. Zijn naam had dan het wegje naar de schuur, waar de hoenders buiten de muur wederom liepen, hier en daar. Reinaard werd zij zodra niet gewaar, of vuurig begon hij het oog te slaan, op een rijk gekleurde haan, die zeer vet was, vet en jong. Bliksem snel deed hij een sprong, dat de haan de pluimen stofen. Grimbaard sprak, wie zou het geloven? Onzalig man, wat wilt je doen? Wilt hij voor een nietig hoen, uw geweten weer belaan? Wel, hoe? Uw bicht is pas gedaan, wat het Grimbaard toch schalken viel. Reinaard zeide, bij mijn ziel, ik was een vergeten lieve neef. Bid, dat God het mij vergeef, nu geschiet het niet meer. Toen kwamen zij aan een omrekeer, en gingen over een smalle brug. Hoe gretig keekte Vos terug, waar de lieve hoenders gingen. Nauwelijks kan hij zich bedwingen, gelijk een vuur dat niemand plust, zo gloeit in hem de kiekenlust. Hoe streng en statig Grimbaard stapt, hadden met het hoofd hem afgekapt, het waren hoenden waarts gevolgen. Grimbaard zag zijn draai in de ogen, en zijde graam, onrijne verraad, ik lees uw ziel op uw gelaat. Nee, en het spijt mij dat uw woorden zo onverwacht mijn beden stoorden. Mijn harte kreeg gelijk een bons.  Laat mij toch lezen, een vader ons, voor de zieltjes van een al, die ik uit het klooster stal. Hoen, gans, duif, lampreeuw, ik heb er waarlijk al te veel van die heilige zwarte nonnen door mijn listen afgewonnen. Schudde kopend op dat woord, stapt de Grimbaard sneller voort. Toch keek Rijnaard stil en stom immer nog naar het klooster om. Dan het hof rees in de verte, en plotseling beefde zijn schuldig harte. Hij werd bleek, dacht en herdacht, hoe hij daar werd afgewacht, door de dieren die hem haden, wat hij doen zou of zou laten, tot behoud van lijf en goed. Rijnaard was niet blij gemoet. Als men in Skonings hof vernam, dat de vos ter vier schaar kwam, vergezeld van Grimbaard ter das, bleek het dat er niemand was, rijk of arm in goed of magen, of hij bereide zich tot klagen. Rijnaard met de rode baard, Rijnaard hield zich onvervaard, ja, toonde een Frank en stout gelaad. Breng mij door de hoogste straat, Grimbaard, sprak hij tot zijn neef, dat ik mij die ere geef. En het was zo deftig dat hij trot, alsof hij de koning tot vader had, en nooit nog iemand had misdaan. Trots ging hij voor nobel staan, en sprak koning, mijn vorst en heer, God almachtig, laat in eer en zoete beleidschap lang uw leven. Ik heb mij naar een hof begeven op verzoek van Grimbaard ter das. Ik groet u diep, want trouwer was er nooit een knicht of onderzaad dan Rijnaard die hier voor u staat. Ik heb u vaak mijn dienst betoond, en uw gunst heeft mij immer beloond, een gunst die vele zouder oven, woudt hij, koning, hen geloven. Dat zult hij niet, dat hun hoon. Forst, het betaamt niet, dat de kroon te licht geloven wat de vellen en de schouken al vertellen. Nochtans, ik mag goede klagen, menige schouken onze dagen, klom zeer hoog in rang en eer, door lastertaal, bedrog en meer. Maar die en zal men niet aanhoren, want de ondereugd is hun ingeboren. God freek de valsheid op hun leven. Ja, hij mogen hun eeuwen geven, zoveel straf en zulke druk, als de vormen zoet geluk.  De koning sprak, ofos, ofos, uw tongen hangt nog immer los, gij toont nog steeds een schoon gelaad, maar van binnen zit het kwaad, met uw vlijen, met uw smeken, met uw pleiten, met uw prijken. Ben ik tans niet meer gediend, niet al zo wordt gij mijn vriend. Ik zond met een boodschap u in het woud, en gij verbraakt de vrede stout die gij nauwelijks had gezwooren. Wee, wat heb ik al verloren, riep de ha nu die daar stond. De koning sprak. Houdt u een mond, heer Kanteklaag, laat mij nu spreken. Ik antwoord op zijn vossen streken. Ha, heer Reinaard, ha, heer Dief, gij hebt altijd mij nog even lief, dat guwen koning nimmer hoont, hebt gons met daad getoond. Arman, Thiebert, en Rijk heer Beruin, wie nog het bloed loopt van de kruin, hoorde ik beiden uw lof vermelden. Ik zalt u aan de kil vergelden, en dat nog heden, bij mijn zielen. No, meneer Patoen, Christoen Vile, is het mijne schuld, spak Reinaard, dat Beruin nog zo rood ziet op de kruin? Heb ik hem geslagen of gestoken? Dan had hij zich wel gevroken, want wat kan ik tegen hem? Niets, hij stakt zich in de klem, en sponk dan dom en dwazen het water. Thiebert nu, de loze kater, dien ik zo herbergsaam ontving, maar die snachts uitsteden ging, of schoon ik het hem had afgeraden, durf die nu ook al mij beladen? Wat de past door hem misdeed, hoe hij zelf hem klaude en beat, wel, bij God, wat gaat mij dat aan? Als ik daarvoor in moet staan, dan ga hem wet en recht verloren. Koning Leo wil Reinaard horen, toen met hem naar hun wil. Niemand brengt hierin geschil, wat uw macht en voorrecht zij. Gij zei het heerster over mij. Gij kunt mij wel doen of mij schaden. Mij doen zieden, mij doen beraden, mij doen hangen, mij doen blinden. Niemand zal uw strafbaar vinden. Ik ben gans in uw bedwang. Gij bent machtig, ik ben krank, maar als taakt gij zelf mij neer, het waren toch maar weinig eer, u op Reinaard dus te vreken. Maar voordat hij nog meer kon spreken, was Ram Belein vooruit gedroon, en met je naast Belein gespoongen. Ze scheelden beiden, laat ons klagen. Heer Bruins vong bij, met al zijn magen. Heer Izin ging met al zijn bloed.  Ook Tiber te kater was verwoed, en op een kemel naast Aap Martijn zat oude rave Tisselein. Heer kan te klaar met zijn gezin. Heer Eekhoorn met zijn Duelin. Panzer de Bever, Hert de Dijn, Courtois, een Ezel, een Cornijn, een olifant als onder Tannen, naast andere dieren uit verre landen. Fred Kleinbejag, paard grootgespan. Veel meer dan ik er noemen kan. Ze stonden voor de rechterstoel, te schreeuwen, te klagen, in bondgewool. Dat Reinaard erg hun had misdaan, en, nobles lijfwacht, geef hem aan. Hevig werd daarop gepleid. Grootere welsprekendheid bracht een vele dieren voort, dan er ooit al was gehoord. Allen ijsten, hij zou vallen. Maar Reinaard overtrof hen allen, door de spierkracht zijn herreden, en zijn een hoofdse spreektrand mede. Hielp het? Nee, hij kon het niet staan, want men bracht geschriften aan, welke er inhoud weder lichten, wat hij daar zo kunstig zegt. Niemand tuigt het op zijn voordeel. Koning Nobel vergt het oordeel der hoge barronen tot besluit, en deze spraken het vondens uit. Aan een galg, zo sterk als vast, zal men Reinaard, de velle gast, hangen bij de keel. Waarlijk, het wordt voor Reinaard zeer gevaarlijk. Daarop werd de rosbaard weggeleid, totdat een galg zou zijn bereid. Einde van deel vier. Deel vijf van Reinaard te Vos. Deze liepen Vox opname behoort op het publieke domein, opname door Anna Simon. Reinaard te Vos, vertaald door Julius de Geiter, deel vijf. Zowaast de verwijzing was gedaan, is Grimbaard de Das heenig gegaan, met de Vos zijn naast de magen. Geen van deze kon verdragen, en voor een eer mocht geen gedogen, dat men Reinaard voor hun ogen op zou hangen als een dief. Velen hadden hem nog lief. De konings geen hun verdriet te verstaan, want hij zag mismoedig aan, dat zo menig jongeling uit zijn hoofd dus heenig ging. En hij dacht met zwaar gemoet, want de vorst was wijs en voet. Waarlijk, hier past goede raad. Al is Reinaard zelf zo kwaad, hij heeft onbesproken magen, aan wie ik niet garen zou mishagen. Hij ging tot Bruin en Isengrijn, die bij Reinaard moesten zijn tot voelvoering der strengen straf. De weddedhof dien last hun gaf. En spak, dat ik u toch vraag, waarom zeid hij nu zo traag, heer Isengrim en heren Bruin, leidt u Reinaard on den tuin. Het wordt al laat, en de avond zingt. 