Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart | Aagje Deken, Betje Wolff | Epistolary Fiction | 2/9
was zo dronken van blijdschap dat ik hem wel de handen had willen kussen en al mijn mooiste muziek zo gaan voorspelen wat ben ik toch een wonderlijke meid over weinige dagen heb ik al mijn traanen verkwistend weggeweend en nu zou ik uit dagthalheid wel stel te zetten ik heb de meiden getrakteerd onze oude eliezer, alias Frits een vrije dag bezorgd en aan mijn kootje beloofd zodra ik uit ging hem mede te nemen onderwijl loop ik op mijn kousjes op de ziekenkamer en zou mijn letje die mij dit nadoot zo ook wel eens een menuwetje doen willen uitgaan en de waarde lieve zieken alleen laten ik zou mij zelfs braaf afkloppen zo ik eraan dacht het is een plezier zo een vrouw op te passen het moeit mij maar dat zij zo verlegen is ze heeft tijd ze begint weer wat te eten en op te zitten al wat zij zegt is onze aandacht waardig zij heeft uit de kelklaar tegenheden gedronken maar zij dankt god ook daarvoor eentig zei letje en mij die zoetjes zaten te keufelen met de tederste oplettendheid aan mij ne twee engelen zij zij en zweeg wij vatten elk één haar handen en drukte die aan ons hart zij gaf ons elk een kus wij beide riepen tegelijk uit moedelijke vriendin zei zij ik zie dat jij beide mij lief hebt mag ik mij van die liefde niet wel bedienen om u bij gelegenheid te tonen hoeveel belang ik neem in uw beide geluk jij zei beide ouderloos mijn enige dochter heeft god vroeg van mij genomen laat ik mijn zandje in u weer vinden jij zult in mij althoos ene vriendin vinden die jaren meerdere jaren en grote orraal ondervinding althoos zal aanleg om u nuttig te zijn met dat oogmerk zal ik u het een en ander uit mijn levensloop verhalen wel verzeker dat jij beide hetgene kus je zal zeggen voor u zult houden hetgene kus ook verzoek ik ben uit een aardelijk gelderland afkomstig en mijn familie leeft daar nog in aanzien mijn vadersmiddelen waren daartoe rijkend door geen holland betekende zei niet veel mijn moeder had ene vriendin in amsterdam en had haar beloofd op haar aanhoudend verzoek om mij bij haar te laten immers voor enige tijd die dame was ene bejaarde coquette en wij leefden in de grote smaak ik vond wel niet veel behaag in zo'n levenswijs maar ik was jong en nooit tegen zulke uitsporigheden gewaarschuwd zijn volgde ik mijn weldoenster in zoveren dat ik mij alleen wacht voor het genik zeer wel wist on eerlijk te zijn onze dagen waren op de geregeldse wijze on geregeld balts, soepes, speelpartijen, comedypartijen carousels, alles was onze gading men zeiden dat ik niet lelijk was ik was tenminste te gezond en speelde ze goed als de meeste dames men kwam mij vertellen dat men mij beminden toch niemand hield het staande nadat men hen zeiden dat ik ene adelijke Gelderse vreulen was zonder geld dit beviel mij zeer wel want mijn trouwensluis was gering eindelijk beviel ik aan een schattrijk jong oostindiceer en die had de moed om mij naar de genoemde ontdekking nog smoorlijk zoals zij zeiden te beminden zijn eigen meester zeiden had hij mijn en mijn oudere goedkeuring nodig de grootheid zijn aan middelen verbijsterde mijn ouders dermaten dat men bij bevalt dien heer te trouwen en zulke schone partij niet af te slaan meneer vrouw kwiks, zo hielte mijn moeders vriendin trad in hun gevoelen de jonge heer toonde zijn een belangeloosheid en ben minder mij op zijn de wijs toen waarlijk mijn tegenwerpingen werden voor eigenzinnigheden uitgekreten of niet begrepen geen zijt en romaneske maloot kreeg ik ten antwoord, wie vraagt u daarna welmietje hebt jij nu zoveel maanden in de bomen er geweest en weet jij nog niet dat de liefde en het huwelijk nimmer te samengaan kort gezijd ik toon er dat ik een dochter was uit het geslag te buigen samen ik weet voor iets dat ik geen kans zag te wijgen de heer speelgoed werd mijn man en ik een het dier ongelukkige vrouwen weer schone partij met neidige ogen aanzag maar speelgoed reed zijn eigen huisbewon had ik niets te doen dan mij in zijn kuts daarheen te laten brengen dat hij zeer rijk was, bleek aan zijn overgrote verspillingen die hij alle ruim en rijkelijk betaalde zijn huishoudster, hoewel verbitterd omdat zij door mij, zo zij waande in haar loop was teleurgesteld had al te veel wereld om mij niet met de uiterste beleefdheid te ontvangen de eerste 14 dagen liepen tamelijk wel af mijn mans geen verzot op zijn vrouw en alle mijne wensen voor maar, de welheid te veel van het welustige asiatische karakter had om mij geen billeke reden tot misnoegen te geven ontdekte ik wel draad dat ik mij verbonden had aan een man die alleen vat al was voor de alle grootste zinnelijke vermaken en wel spoedig ontdekte ik dat man Morzell Bartin met hem in ene zondige gemeenzaamheid leefde dit niet alleen maar dat ik mijn man deelde met het uitschot ter seksen zo een ontdekking is wat het grievende niet te beschrijven ik had mijn man, het is waar, genomen omdat ik het niet zag te onduiken toch mijn hart zou hem, indien hij het mij zelf niet onmogelijk gemaakt had uit erkentenis genegen zijn geworden en indien ik hem in een ordentelijk man had kunnen veranderen, dan zeker zou hij mij dierbaar hebben kunnen worden ik was zwanger, hoef ik iets meer te zeggen? toch, wat kon ik aanvangen met een man die geheel verbest was en geen verstand had zijn baldadig leven ruineerde zijn en ik zag nu wel dat geen rijkdom hoe groot bestand was tegen ene vertering die in weinige maanden duizenden belieb deze pijnlijke overdenkingen en de staat waarin ik mij bevond, bedame bij spoedigde gezondheid die ik als mijn de beste bezitting uit mijn gezond vaderland had mede gebracht ik heb te veel achting voor de kiesheid van u lieve juffrouwen om u te vervelen met de spoorloze en walgelijke tonelen die mij nu zelf onder mijn oog opende, laat ik u alleen zeggen dat ik van ene dochter beviel en het onuitdrukkelijk hartzeer had van te zien dat mijn man zelf toen toonde niet vatbaar te zijn voor die bijna onwierstaanbare blijdschap die een vader gevoelt als hij zijn hervrouw, moeder ziet van een gezond, zo even geboren kind de vol maakt overtuigd dat de natuur mij in staat gesteld had op mijn eigen kind zelf te zogen vol deed ik aan die heilige plicht toch zo rast hij dit merkte voer hij verschrikkelijk uit ik was niet eens een aanmerking neemende ik antwoorde alleen met tranen en dan voor wat er gebeurde dat punt niet op te geven hier op volgde van zijn de kant zaken die ik u niet kan mededelen weet alleen dat zijn afkeer voor mij als in haat veranderde we hadden nu niets meer gemeensch dan het huis waarin wij woonden maar Morzell Bartin beheerst hem geheel en nu was het niet langer een geheim voor mij dat zij hem er iets twee kinderen gegeven had deze onnooselen wichten had ik dik was bij haar gezien onder de naam van twee ongelukkige weesjes uit haar familie het was mij niet mogelijk deze kinderen na die ontdekking minder vriendelijk te behandelen dit heeft men en bespot en gevraakt, maar ik ben een vrouw en was zelfmoeder mijn liefkind trok nu al mijn liefde al mijn zorg en vergoedde mij al het verdriet dat haar ongelukkige vader mij deed mijn ouderstierven door de uitkomst geleerd hebben de dat ik in alle opzichten te beklagen was het spel en de roofzucht van verschrijdende metresjes deden het oost in die scheld als in een zegonderloze colk wegzinken de zorg voor mijn kind gaf mij de moed die mij ontbrak ik beproefde of ik dit dol mens niet tot staan konden krijgen vergeefs, van welke zijde was hij te raken die de huwelijksbanden verscheurde en ongevoelig was voor de teder inspraakt en natuur het liep van kwaad tot erger zijn een vraagzucht, want nu had ik hem die man en heer was beledigd en was ik niet maar slecht zijn vrouw terg dat mij dermate dat hij aan Bartin op eenmaal voor wel duizend dukaten aan juwelen in mijn bijzijn presenteed ik moest hem desverlaten of mij alles getroosterd de aarde draagt maar mijn inzien geen ongelukkige vrouw dan die die in de bloei haar slevens van haar man gescheiden is en ook wat te beginnen mijn ouders hadden alles op zijn edelmoedigheid laten aankomen ik had wel vrije juwelen en vele presente van hem maar wat beduidde deze dingen om van te leven ik had ook een kind moest ik daar niet voor zorgen ik vleide mij dwaasend die ik was dat hij nog voor hij bedorven was zijn ogen zouden openen en dat hij mij en mijn kind tenminste het reen uit de schipreuk gered was zouden overlaten zien er dan dat ik ongelukkig was besloot ik om mij mijn ongeluk te nutten te maken Ernst is de vriend des tegenspoets Ernst maakt ons vriend en terwijl hij onze ogen op onze plichten vestigt geeft hij ons lust en kracht om het geen mijn wel begrijpt gemoedelijk te betrachten ik wijde mij geheel aan mijn kind en stelde mij door het lezen van goede boeken in staat om de plichten in de moeder op een en verlichte wijze uit te voeren mijn naaldwerk en mijn muziek verdeelde ene tijd die ik nu geheel voor mij had ik zag geen gezelschap en wandelde niet dan in de fraaie hoofd die achter ons huis lag en vreemde zeer van de kander hoewel zij mij nooit reden tot misnoegig af en ik haar altoos dankbaar bleef voor de gunsten mij betoond eindelijk behaagde het god om mijn man de droevige gevolgen zijn naar lospandigheid te doen ondervinden hij kreeg een het beroerd en lag etelijke maanden meer dood dan levend ik eilde naar hem toe dochpartaan had zich als een het trotse meestressen van zijn persoon meester gemaakt eens evenwel was de gelegenheid gunstig ik kniel er voor zijn bed ik schrijde mijn dochtertje nu zes jaar oud stond bij mij het schrijde ook lieve papa zeiden het kind en streeelde op een stoofje geklommen met haar klein handje zijn wang hij zag mij sterk aan greep mijn hand wilde iets zeggen toch zijn de spraak was zo belemmerd dat ik niets verstand en sedag lag hij meest altoos met de ogen open toch zonder spraken en, zo ik meed, zonder enige onderscheiden kennis hij stierf nog geen veertig jaar voor mij, zoals bij de uitkomstbleek meer schuld dan goed partaan had in de confusie het huis verlaten en tijd overig gehad om het loonharen onderdeugd in veiligheid te stellen laat ik een kleed mogen leggen over alle de ontmoetingen die mij sedat overkwamen ik was 26 jaar arm van voldzoen en had een kind waarvoor ik moest zorgen wel rast begaf ik mij bij Liede in huis op twee goede kamers en bezuinigde zoveel mijn mogelijk was hopende dat de goede voorzienigheid mijn uitkomst zouden geven ik verkocht mijn juwel en kostbare kleren zet het geld bij zeker koopman uit en begon gelukkig te worden je vrouw quicks die in weer wil haar dwaar zijn levenswijs een medelijnd hart bezat deed mij nogmaal de voorslag om bij haar voor gezelschap je voet te wonen met belofte van voor mijn kind te zorgen maar dit loka zelf was niet mochtig om mij hier toe over te halen niets even naar de afkeer die ik had van een levens strand die ik nu kende het leven du bonton kwam mij zo verachtelijk voor dat ik veel liever met mijn handen mijn brood zouden willen winnen dan delen in alles wat wilde aanzien en vermogen in zo'n inheuushouding uitstrooien hoe vast ik ook besloten had voor deze aanbieding te bedanken eiste dezelfde echter alle mijne erkentenissen en mijn goede opvoeding zowel als mijn voorzichtigheid noopte mij om in de beleefste uitdrukkingen daarvoor te bedanken terwijl ik echter onbewimpel te kennen gaf dat deze mijn levenswijs meis zowel bewiel dat ik geen reden had om naar enige verandering te staan me verstond mij men hield af en ik verzuimde niets om mijn veelbeloven kind ene betere opvoeding te geven dan ik zelf ontvangen had de ondervinding had mij hier toe in staat gesteld ik slaagde ook gelukkig en leefde dus 8 jaar zonder dat mij veel aanmerkelijkst weder voor, onbekend of vergeten hoe kan ik mijn lieve juffers voortgaan om u het grootste verdriet dat mij ooit weder varen kon te verhalen dit lieve meisje aan het welke ik reed een vriendin had, dat veelbeloven kind dat mij het leven aangenaam maakte kreeg de kinderpokjes en werd mij in weinige dagen ontdrukt u een denk wil te geven van de smarte die ik toen onder ging is mij volstrekt onmogelijk moeders alleen kunnen dat beseffen ik zag het lieve meisje sterven sprak niet, ween het niet al mijn bewegingen waren werktuigelijk mijn voorhoofd groeide mijn ogen stonden strak mijn borst was zo beklemd dat ik nauwelijks zuchten kon eerst op de dag de begraving begonnen mij naar tranen te druppelen konden ik zuchten en de natuur ontving die verlichting die zij niet kon omberen zonder mij in zinloosheid te storten alles komt tot ene zekere hoogte wat daar boven is verwoest ons indien het van een smartelijke aard is ik ben tans in geen gemoetsgesteldheid om dit onderwerp breder uit te werken ik spreek nu alleen van de dood mijn dochter de tijd die alle droevheden vermindert deed in mij dien vriendelijke dienst niet iedere morgen baard ik mij in tranen en nooit sliep ik dan met natte ogen alles verleven dichter mijn smarten en alles wat de deed was mij dierbaar mijn kind, mijn kind mijn zandje dit haalde ik duizend keren een geheel jaar dus gesleten hebben besloten ik me alles wat mijn liefkind gedragen had alles wat zij geschreven, getekend had alle haar aardige handwerken zorgvuldig bijeen te leggen en in een koffer te sluiten mijn wonden openen zich opnieuw het binnenst van mijn hart onderroerden zo dikkels ik iets haar betreffende aanraakte hierop verviel ik in een aller diepste troefgeestigheid ik werd de ellendigste allervrouwen ik had geen eenvriend want de lieden daar ik in woonde waren gewend mij met die ondergeschiktheid te bejegenen die mij naar geboorte en ten hunne op zich de ruime om zandigheden eisten eens op een avond bad ik god met al die ernst en eerbied die ons betaamt als wij ons ververen moedigen om hem aan te spreken ik smeekte om hulp, om wijsheid, om geduld en onderweerp mij te volle aanzijne geschikking uitroepende heren, jij bent rechtvaardig jij bent goeder tieren jij naamt voor mij dat kind uit welk ik als de beste uw erzegeningen ontving jij naamt haar van mij in ene tijd dat ik mij gelukkig vond met haar, dat ik haar voorbereide tot de eeuwigheid ik door zie u, oogmerk geen zins, toch het is uw wil vader, uw wil geschieden ik rees op, droog me de mijne tranen af en versterkte mij in dat denkbeeld dat de goede god mij om zeer wijzerheden dit verlies had doen leiden de aannemende kant mei naar ziel, stelde mij in staat om mij op mijzelf te bepalen ik begreep dat ik mijn onderwerping aan god niet beter kon bewijzen dan door mij op te heffen boven deze droefheid deze eenzame, eenzelfige levenswijs is niet geschikt om mij hier toe te brengen de wereld, voei wereld, wat dan? ik kreeg een plan in het hoofd dat mij voorkwam, als recht gepast om mij, zonder mij in de wereld te voeren echt op bezigheid een afleiding te verschaffen ik besloot tot die levenswijs waarin jij mij hebt leren kennen ik maakte dit mei naar familie bekend die het zeer afkeurde en toen men zag dat ik het er uitvoer bracht mij van laagheid beschuldigde ik onderging smadelijke behandelingen zij troffen mij niet ik wist dat ik wel deed en dat mij ter redding uit mijn droefgeestigheid geen beter middel konden aan de hand gegeven worden je vrouw kwik stierf en had de edelmoedigheid er gehad om mij een vrij legaat toe te schikken ik vertrouwde mijn voornemen aan de koopman bij wie ik mijn klein sommetje had hij oordeelde dat ik wel deed en hij bezorgde mij drie jonge dames die genoeg verteerden om mij tot ene ordentelijke huishouding in staat te stellen toch evenwel mijn geld schoot ik er bij in en moest nog duizend gulders opnemen van een zeker man die mij onhuis heeft behandeld toch ik ben zeer dat enige dagen in staat geweest om die som af te doen dat mij zeer verblijdt zie daar liever je vrouw uit mijn levensgeschiedenis wilde zeggen mogelijk zult jij de voorkomende gelegenheid u er enig nut uit kunnen bezorgen het verlies van mijn dochter sprijt wel in een nevel over mijn geest maar ik leef in de zalige hoop van haar in de onstervelijkheid weer te zien en zei dat ik u, liever je vrouwen bij mij heb, ondervindt ik dat ik nog fadbaar ben voor zou het gij het wel geloven kunnen voor blijdschap hier zweeg de waarde vrouw hoe dickwals had wij met haar geweend onder het verhaal dat ik vrouw was gedrukt nooit was ik zo aangedaan terwijl alles nog leefend in mijn geest legt schrijf ik het u haar de vrijheid verzocht hebende om het verhaal aan één mijner vriendinnen die zulk zwaardig was te mogen mededelen lees en zeg mij kan mijn zulk in de vrouw te hoogschratten oh, hoe lief heb ik haar verwel mijn vriendin Sarah Burghardt 45e brief meer vrouw Sarah Burghardt aan m'n vrouw Anna Willis waar de vriendin voor het eerst ben ik na het toeval mijn geërde je vrouw Buijshaam uit geweest niet op ene klosse partij niet met een wijsneus en een aanstaande dominee maar met mijn kostelijke vriend zij Jan van Gijsend tegen z'n bok de heer Jacob Brunier verzel van de zelfs sister Alette Brunier en dat wel in de Franse comedy daar heb je hem eens niet stegen ik kon nu wel wijsmaken dat ik er ging om mijn Frans te onderhouden met geen ander oogmerk dan om in z'n Franse comedy te zien spelen Bel naartje, ik raad u sterk aan om, voorgij van staat veranderd er ook eens te gaan en zo dit gelijk mijn tante zegt de tente de Satan's is dan moet ik u maar zeggen dat hij als hun nom de Gouw en Comile Faux gelogeerd is ik zag Lefam Schervant spelen een stuk van de grote modiëren mijn genoegen was groot alles dacht mij was natuur het maakt mij, maar dat excusé moi monsieur je n'en tapas du cric hoe bekend ik daar mede ben had al het aantrekkelijke de nieuwigheid toen het weer uitgesproken toen een schone jonge actrice weer talenten men toejuigde ik was niet weinig misnoegd over het gedrag van etlijke heren en dames in drie of vier loge's het spel zelf trok hun aandacht niet dat is hun ne zaak, maar andere verzoonlijke lieden te beletten om te voldoen aan het oogmerk de eerste onbeleefd zo ziet hij kind dat alles onvormaakt is of zoals de heer Blancaart zegt alle rechtertjes hebben er slinkertjes zulke onvoorzoelijkheden denk ik kunnen niet beletten worden wie doet de pauze in de band kootje zegt mij ik noem mijn ooteur om destem meer klem aan zijn woorden en aanhalingen te geven dat lachen, praten, badineren onder het spelen van de zielroeren centreurspelen, tans, du ton is en dat menig champion daarmee om tegenzeggelijk bewijzen dat zij lieden van rang zijn en tenminste reeds deze zes laatste jaren geweest zijn zeg je zo, was mijn antwoord even wel al wiert ik auto's maar voor een koopmansdochter gehouden ik meen deze certificatie van mijn vatsoen niet mede te nemen omdat ik mijn lieveouders niet in verdenking wil brengen of zij mij ook wel hebben opgevoet niet tegenstaande deze en nog een half dozen ongevalligheden moet ik u maar zeggen kind dat ik niet kan begrijpen wat of men toch kan inbrengen tegen een uitspanning die wel ingericht zoveel goods kan uitwerken nu, dat mogen de glere afhaspelen ik ga haar heen en dat wel zonder dat mijn hart mij iets verwijt je vrouw Rian Dutou was zeer uit je humeur omdat wij haar niet hadden meegenomen, het is mij schuld ik vrees dat die beustelachtige woelgeest ons maar zou gehinderd hebben als wij weer gaan zal ik haar zien in een loge te plakken, daar zal zij bij ons die eenvoudige komen om te horen te zien, te ween of te lachen a propos, weet jij wel dat de tans voor zeer ongemenierd gehouden werd te schrijven bij ene Alzier en te lachen bij de Francais Londres zie, dat alles a governo het kon u toek pas komen ik moet u nog al meer vrijs verhalen onlangs was ik met mijn trouwe schildknap op een publiek concert Co had gehoord dat er ene de eerste zangeressen voor het eerst singen was dat Cavallini het cavier zouden trakteren maar moest mij geen geduld hebben zo thai als een lerenlap, wil ik spreken om niet tornigjes te worden op de manier van doen van enige der grote lieden daar snapt de 3, 4 dames zo luid dat ik duidelijk hoorde hoe het discourse ging over het pustelen van de quafuur geen stonden een paar heertjes als een paar malle jongens, het zouden ik zeggen ze ook niet verstaan had dat ze aanstaande vaderen des vaderlands waren voor ons ambassant enig cabriolen op de kop toevererende en dat terwijl mijn gehele ziel wegsmold door het heerlijkste vocaal en instrumentaal muziek dat ik in m'r hoorde hoe is het mogelijk zo ongevoelig te zijn ik spreek niet eens van het onvoegsamen men doet veel om du-ton te zijn en diezelfde babbelaagstertjes effecteerden zich toen de een en ander vroeg of zij zich de avond beklaagden dat zij geanfanteerd waren en er nu nog een kort woord aan dachtigen het is waar dat de overgang is wat griddig zo spreek ik van comedy en concerten en zo kom ik tot mijn deftige vriendinnen nu jij weet hoe ik ben los bedroefd los wel zou tante zeggen wel kijk eens aan nigt daar moest de tante van je vriendin juist de Rotterdam wonen daar moest zij ziek worden daar moest je vrouw Willis met haar dochter bij haar komen daar moest een buurman wezen die een klein soepetje gaf en daar moest juist de proponent in de stad zijn om haar dienavond bij te wezen wat is dat groot dus verre tante en wat zegt nigt wel nigt is zeer in haar schrik met die tijding en nigt hoopt nog binnen het jaar haar vriendin en het eerwaardig karakter van dominees vrouw gelukkig te zien hele naadje dat moest je doen bedunkt dat jij met niemand een juk kunt aantrekken dat u zowel voegers al dan met ene eerwaardigen om mij wat zal ik dan dik was bij u komen al wonen maar aan het einde van de wereld of zelf op marken buiten want ik ben overtuigd dat de man die grijver kiest waardig is dat men om hem de hele toverlandtaar in der wereld goede dag zegt het ziet geen niet dat ik tants ene hele schrijvige natuur over mij heb ja kind, Saartje gaat nu weinig op de trill en onze dierbare patiënten is nog te zwak om haar met mijn gerammel te vermoeien toch lang vaste is geen brood sparen ik moet noodzakelijk eens met letje uit je vrouw Rianne toe heeft onlangs gekocht en dat zeer goedkoop ik moet eer het stuk opraakt er ook van hebben zo koot je maar mee kan, want hij heeft wurmdare is ook zijn truc dus en het schijnt dat hij voor een heertje van de mode zijn de zaken voorbeelding waarin neemt wat zou het geen goed werkverrichtenaatje als jij hem wist te beduiden dat hij waarlijk zeer wel zou doen in die hij zo attent was in het verbeteren en in oorden brengen zijn er denkbeelden die nu in zijn hartstofvat als een hoop stouten jongens in de donker rondtuimelen maar de borst is heel gezegelijk en de geest is tegensprekens heb ik met wortel en tak uitgerooid nu uw beurt, hoor je kind ik ben nieuwe vriendin S.