Leeuw van Vlaenderen of de Slag der Gulden Sporen | Hendrik Conscience | Historical Fiction | 4/8
Hoofstuk 13 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopname behoort het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als gijwilligig, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen. Door Hendrik Conscience. Hoofstuk 13. Nee, gij vraagt geen tranen. Nee, het vader weet en troost. God, gij weet het. Gij alleen. Wat mijn boezem heeft doorstreen bij mijn snikken kroost. Jeevee Wouters. Tijdens de oorlog van het jaar 1296, wanneer de Fransen, Gans, West, Vlaanderen hadden niet genomen, boded slot Nieuwenhoven, hun een hartnekkige tegenstand. Een groot getal Vlaamse ridders hadden zich onder rubrecht van betunen erin opgesloten en wilden het niet overgeven, zodan een van hen zich kon verdedigen. Maar het groot getal Vijanden maakte deze heldenmoeten onnutten. Zij sneuvelden meestal op de muren der vesting. Door de omvergeworpen wallen in het slotredende vonden de Fransen niets anders dan lijken, en daar zijn hun woeden op geen vijanden konden verzadigen, staken zij het kasteel in brand, braken de muren af en vervulden de grachten met gruis. De overblijfsels van Nieuwenhoven lagen op twee mijl van bruggen, in de richting van Kortrijk. Ten midden in een dicht wout en ver van de woningen der landlijden gelegen zijnde, was het zeer zeldend dat de voeten van een mens, de wilde gewassen deze puinhoopen vertraden. Te meer daar het geduregd gekrasterd nachtvogels, de bijgelovige dorpelingen had toen denken dat de zielen der gesneuvelde vlamingen om vraag of lafenis kwamen roepen. Oh, wél de brand het gehele slot in vlam had gezet, was het echt wel niet zo zeer vernieuwd of de rechtstaande muren tekenen nog zijn eerste vormen aan het oog af. Het gebouw bestond nog, maar met oneindige spleeten en scheuren. De daken waren nevends de muren die hen wel leren ondersteunen, neergevallen, en van de ruitloze vensters bleef niets dan de lange stenen ribben over. Alles toeg de kentekens enerhaastige verwoesting, want nog enige delen waren ongeschonden overgebleven, terwijl andere met veel arbeid ten gronde gedrukt waren. Op de voorhof, die door de half afgebroken vestingsmuur omringt was, lagend hier en daar menigvuldige gruishopen, in gevallige heuveltjes op klimmende. Zes jaar was Nieuwenhoofen in deze staat op het ogenblik dat wij voor de zelfs beschrijving verkozen hebben. De kruiden, welke door de wind tussen de verstroaide stenen gezeid waren, hadden zich op die tijd grotelijks vermenigvuldigd.  Een wildere gras schoot zijn groene stijltjes overal in de hoogte, en als de geliefkoosten kinderen daar woest de natuur bewogen de veldbloemen hun zilvere kelken boven de toppen der puinhopen. Tegen de bruine muren van het gebouw koop een lange vell ranken en wortelden zich in de uitgebrande naden der stenen. Andere gewassen, als wilde wijngaard en eiloof, smeten zich van de ene muur op de andere en vormden al dus voor de typisch geuren een weefsel van het aangenaamste groen. Het was vier uur in de morgen. Een zwakke schemering kleurde het oosten met een twijfelachtig geel en een krans grulden lichtstralen blonk als de voorboden der zon achter de kim. Echter waren de puinen van Nieuwenhoofen nog met gereize schaduwen overdekt. Onvatbare tinten, die mij niet als verven mocht aanzien, lagen overal op de nog slapende natuur, terwijl het reizen dag ligt, zich reedt in de blauwe hemelkolk een spiegelde. Hierof daar vlood nog een trage nachtuil met afschrik naar zijn hol en krijst de neidig tegen de glans die hem kwam verjagen. Op dit oogomlijk zat een mens op één der gruis hopen, te midden der puinen. Een helm zonder vederbos was met twee wangsnoeren op zijn hoofd gereemd. Een harnas omvatten zijn machtig lichaam en stalen platen bedekten de overige leden. Hij leundde met zijn ijzeren handschoen op een schild welkers wapentekenen men nutteloos zou gezocht hebben, want er was niets op de zien dan een bruine dwarsstrip. Deze wapens, ja, zelfs de lange speer die Nieuwensen lag, waren met zwart gekleurd. Vermoedelijk was het dat de ridder uit wan hopige droevheid zich al dus had uitgerust. Op een kleine afstand stond een baard, nog zwartere dan de ridder, daar het ook gans met ijzerens helpen overlaanen was, boog het dier zijn hoofd met moeite tot bij de grond en graasde al zo de vochtgetoppen der kruiden. Het slagzwaar dat aan de zadel hing, was verwonderlijk groot en schelen reuzenhand te behoren. Terwijl een dode stilte boven de puinen hing, zuchtte de ridder menigmaal van mistroost en zijn handen bewogen zich alsof hij met iemand sprak. Van tijd tot tijd wende hij het hoofd met mistrouwen naar de bossen en wegen die buiten het slot lagen en wanneer hij van zijn eenzaamheid verzekerd was, hielf hij het voorstuk van zijn helm omhoog. Hierdoor ontdekte hij zijn wezenstrekken.  Het was een man van hoge ouderdom, met rimpelige wangen en grijzende haren. Allewel de kentekens daar lang het roefheid op zijn gelaad geprent stonden, bleef er echt er nog vuur genoeg in zijn boezem om aan zijn ogen een buitengewone levendigheid te geven. Na enige ogenblikken op de overgebleven muren van nieuwe hoven gestaard te hebben, glimde een bitterer lag op zijn wangen. Hij liet zijn hoofd voorover gaan en scheen tussen het gras iets te bezien. Twee tranen plonken onder zijn oogleden en rond een glimt strand op de grond. Dan sprak hij. O, mijn helden, mijn broeders! Uw edel bloed is tussen deze stenen vergroten geweest. Onder mij rusten uw lijken, in de eindeloze slaap des doods. En de eenzame bloemen hebben zich als heilige martelkronen boven uw gebeenten gewordeld. Gelukkig gij die dit pijnlijk leven voor het vaderland had mogen verliezen, want de slavernij van Vlaanderen heb gij niet gezien. Vrij en heerlijk zijn gij gesneuveld. Uw zielen dragen die schandvlek niet welke de vreemdeling op het hoofd der Vlamingen heeft gedrukt. Het bloed van de genen die gij de totse naam van de Leo had gegeven, heeft met het uwen deze grond bevochtigd. Zijn zwaard was een vertelgende bliksem en zijn beukelaren muur. Maar nu, o, schande, nu zit hij op uw stillegraven als een verworpen mens te zuchten. Nu verliet het tranen van onmacht al uit het oog en er zwakke vrouw over zijn wangen. De ridder stond eentklaps op en trok het voorstuk van zijn helm met haast over zijn aanzicht. Hij keerde zich naar de baan en scheen aandachtelijk op iets te luisteren. Een gerucht als de stappen van paarden deed zich in de verte horen. Wanneer hij zich overtuigd had dat zijn oor hem niet bedroog, ief hij de speer van de grond en liep met snelle tred naar zijn draver. Hij met gebitten in de mond gestoken hebende klom hij in de zadel en reed tot achter een muur die hij moest verbergen. Maar hij was niet lang in deze schuilplaats wanneer andere klanken hen toekwamen. Tussen het geratel van de wapenen en het brissen van rennende paarden mengde zich het klagend geheul in haar maagd. Bij het horen deze noodkreten verbleekte de ridder on zijn helm.  Die kleur kwam niet uit vrees op zijn wangen, want de vrees was hem een onbekend gevoel, maar de eeuw en de plicht en eens ridders bevolen hem deze klagende vrouw ter hulp te snellen. Zijn moedig hart gloeide reeds bij de neiging om een ongeluk te redden, al wel gewicht geredenen en een plecht gebloften en verboden zich door iemand te laten kennen. Hij verbleekte dan door de bevechting die hij in zichzelf moest onderstaan. Na een korte weel naderde het gevaarten en de klachten daar maagd werden voor de ridder verstaanbaar. O, mijn vader, mijn vader, riep zij op een toon die haar pijn te kennen gaf. Nu werd de ridder van alle verdere bedenking beroofd. Deze stem had iets onbekends in zich dat zijn hart diep geroerd had. Hij stakte spoor met drift in de buik van zijn draver en vloog snel over de puinhoopend tot in de baan. Hier zag hij op een kleine afstand het gevaar te aankomen. Zes Franse ruiters, zonder speren, maar anders wel gewapend, dreven hun paarden met volle toom in de baan. Eén van hen had een vrouw voor zich en omarmde haar met kracht. Het lichte kleedsel der maagd vloog in de wind en haar vrije lokken golften zachtjes achter haar neerhangend hoofd. Zij verweerde zich wanhopiglijk tegen de genet die haar in zijn armen gevangen hield en vervulde de lucht met haar smartlijke kreten. De zwarte ridder bleefende wegstaan en velde de speer om de schakers af te wachten. Verwonderd over zulke onverwachte hindepaal vertraagden de ruiters de gang hun haar paarden en bezagen die zwarte kamper niets zonder in een gevrees. Hij, die onder hen scheente gebieden, kwam veruit en riep Uit de weg, hier ridder. Uit de weg, of hij loop u over het lijf. Ik beroep U, falsen en uneerlijke ridders, dat geedeze vrouw loslaat, was het antwoord. Zo niet, verklaar ik mij haar kamper. Vaart, vaart, riep de overste tegen zijn mannen. De zwarte ridder gaf een geen tijd om te naderen. Hij boog zich voorover op de nek van zijn paard en viel plotseling te midden der verbaasde Fransen. Met de eerste steek zijn er speer, boorde hij door de stormhoed en het hoofd van een Fransman en wierp hem doodelijk uit de zadel.  Maar terwijl het allemaal zo gelukt was, een zijn ervijanden te verwinnen, hadden de anderen hun zwaarden van alle kanten boven zijn hoofd gegeven, en reed dat de overste de sempool met een schrikkelijke hout de schouderplaat van de zwarte ridder losgehaakt. Deze, door zoveel vijanden besprongen, liet zijn speer vallen en toog zijn reuzenswaard uit de schede. Hij omvatte het gevest met de twee handen en sloeg zo wild in het rond dat geen Fransman hem doorst genaken, want elke hout van zijn wapen viel als een plettrende hamerslag op de uitrusting zijn ervijanden. De ruiter, welke de vrouw droeg, verweerde zich met een lange degen en hield het sprakeloze meisje met de andere hand tegen zijn borst gevestigd. Door al te grote aandelingen van schrik en hoop geschokt, had de geschakte maagd geen kracht meer om te spreken of te klagen. Haar ogen stonden met een ijselijk onbeweegelijkheid in haar hoofd, en haar wangen, hoe teder ook, waren in bevende rimpels samengetrokken. Soms bracht zij haar armen als in een smeking naar de onbekende, die haar moest verlossen. Toch zij hing welhaast machteloos en slap over de rug van het paard. De ijselijke slagen der zwaarden op de helmen en beuklaars deden het omstaande gebomte weer kalmen dreunen. Bloed liep onder de harnassen uit, doch in de driftersvraak gaven de kampers hierop geen acht en gingen heigend in het strijden voort. De wapenrustingen waren op veel plaatsen doorhakt en verbroken, en het paard van het sempel had een weide wonen in de nek. Het liet zich daarom door zijn meestig niet wel meer sturen, en deze had de grootste moeite om de slagen van de zarte redder te ontwijken. Zien er dat het gevecht voor de Franse een zeer nadelige wending kreeg, deed hij een teken aan de soldanier die de vrouw bewaarde. De ruiter dit verstaande pogte volgens de bevel van het slagveld te vluchten, maar de zwarte redder begreep zijn inzicht, en de spoor in de zijde zijn strafversdrukkende sprong haar plotseling voor de soldanier. Terwijl hij met kundigheid te slagen daarover een geveil aan een wis af te wearen, riep hij, op uw lijf en ziel, zet die vrouw ter aarde! Zonder op die roep te letten, keerde de soldanier zijn paard ter zijde en zocht al zo uit de baan te spreen.  Maar het zwaart van de zwarte redder viel met een verdubbelde kracht op zijn helm, en kloof hem het hoofd tot beide schouders. Het bloed sprong in twee dikke stralen uit de nek van de ruiter en viel terug op het hoofd en het witte kleed daar maagd. Haar fijne blonden lokken werden naar gans door bevochtigd en werften zich met een donkerrode kleur. De geslagde Fransman viel uit de zadel. Alloewel het leven in hem was opgehouden, bleven er echter nog krachtige stuiptrekkingen in de spieren van het lijk, en het meisje werd nog met neidigheid tegen het harnas gedrukt. Na een vluchtig ogenblik lieten de armen van het lijk haar los. Vrouw en lijk rolden beiden op de grond. Terwijl had de zwarte redder nog een andere Fransman in de baan nede geworpen, en er bleven hem niet meer dan drie vijanden over. Het gevecht scheerde nu nog hard mekkiger te worden, want bij het zien van het rookende bloed wierden deze strijdbare mannen als door razernij vervoerd. De paarden werden heen en weer geslingerd en bristen bij elke slag die op hun ijzeren deksel neerviel. Het meisje lag zonde gevoel tussen hun voeten. Daar zij bij de val eerst uit de zadel raakte, was het lijk van een soldinier op haar gevallen, en zo bevond het bloedend lichaam zich boven haar. Verwonderlijk was het dat de paarden haar niet kwetsten, want zij stapten om en bij haar, door raakten haar uitgestrakte leden niet. Alleenlijk stamten deze dieren de aarden der baan en de hoogte, en bedekten de vangen der maag met slijk en stof. De strijders heegden om adem, en waren allen door zware kneuzingen of verlies van bloed, verlamd of verzwakt. Echter hielden zij niet af, en zwoeren in hun ziel dat zij tot de dood vechten zouden. Eensklaps weekte draven van de zwarte ridder eniggetreden achteruit, en bleef staan. De Fransen verblijden zich inderlijk op het gezicht van die wijkende beweging hun sfeyans. Ze dachten dat hij rust nodig had, en het weldraa zou opgeven. Maar zij bedogen zich, want hij kwam met losse toon op haar aanvallen, en haalde zijn slag zo juist bereken dat het hoofd van de vorste soldinier met de helm uit de baan vloog. Door deze wonderdaad verschrikkt en verbaasd, vlood de sample met zijn overblijvende makkig in alle eil van het slagveld.  Zij dreven hun paarden als peilen voort, en verlieten de zwarte ridder met het innig geloof dat hij zich van duivels konst had bediend. Dit gewicht had zegt enige oogomblikken geduurd, want de slagende herstriders waren zonder tosserpoos geweest. Dins volgens was de zon nog niet boven de kim, en de felden waren nog niet met haar stralen verlicht. Echter klommen de dampen reeds boven het woud, en de toppen der broomen kleurden zich met liefdelijke groen. Wanneer de ridder zich meester van het slagveld zag, en geen vijanden meer ontwaarde, steeg hij van zijn paard, bondt het aan een boom en naderte bij de roerloze maagd. Zij lag uitgestrekt onder het lijk van de soldinier en gaf geen teken van leven. De grond was om haar door de voeten der paarden geploegd en tot morg gekneed. Onmogelijk was het voor de zwarte ridder haar wezenstrekker te herkennen. Het bloed van de Fransman was op haar wangen met aarde gemengd en gestold, en haar lange lokken waren de paarden in de grond getreden. Zonder langer onderzoek hief de ridder dit ongelukkig slachtoffer van de grond en donk het in zijn armen tot binnen de puinen van nieuwe hoven. Hier plaatste haar zachtjes op het gras van de voorhof en ging in het overblijvend gedeelte van het gebouw. Tussen al de rechtstaande muren vond hij nog een zaal, welkers welfsel niet gevallen was en die nog tot schaalplaats kon dienen. De ruiten der vensters waren wel door de vlam gesprongen en gesmolten, maar de overgedelen waren nog in een geheel. Lange stukken van gescheurde tapijten hingen aan de wand en gedeelte van verbrijzelde kasten en bedden lagen in wanoorden op de vloer. De ridder raapte enige deze overblijf volgens bijeen en vormde van dezelfde met planken die haar opschikten, een hoop die wel aan een legerbed geleken. Dan scheurde hij de tapijten voort van de muur en legde dezelfde op de planken welke hij geschikt had. Verheugd over het vinden deze gunstige plaats keerde hij bij de gevoeloos jongvrouw terug en doeg ze in de zaal. Met angstige zorg liet hij ze uitgestrekt op de zondelingenbedsteden neergaan en schikte nog een ander stuk tapijt onder haar hoofd. Geen ander gevoel dan dit der edelen mensliefendheid en haar plichten eens ridders dreven hem tot die pogingen en zorgen.  Om zich te verzekeren dat hij niet gewond was, bezag hij haar klederen met nauwkeurigheid en bevond tot zijn grote blijdschap dat het bloed alleen liep boven haar samaar lag en dat haar boezem nog tastbaar klopte. De eerbied welk hij voor deze vrouw gevoelde, liet hem niet toe zijn onderzoek verder te doen strekken. Na hij haar mond en ogen afgevaagd had, verlieet hij de puin en keerde terug naar de baan waar de lijken zijn er veilenden lagen. Hij nam de helm van één der dode Fransen en schepte deze vol water uit de beek die bij het slagveld stroomde. Dan vond hij de toon van zijn draver en bracht hem terug achter een hoek van het slot. In de zaal bij de jongvrouw gekomen zijn de, scheurde hij een stuk van de binnenkoldig welk hij onder het harnas droeg en gebruikte het zelfe als een doek om het wezen der maag te wassen. Al hoewel het volle daglicht daarna bij was en de veldende reeds met stellige vervenbogen om het te pralen, was het echt er onder het welfsel deze zaal nog tamelijk duistig, want de ridder kon niet zien of hij de wangen der maagd genoeg van slijk en bloed gezuiverd had. Hij was daar hoofd, haar hals en haar handen en dekte haar voor de koude met een groot stuk tapijt, wat hij hier toe van de wand scheurde. Al de middelen die in zijn vermogen waren al dus gebruikt hebben en we onvertuigd dat de maagd leefde, gaf hij het te rust en de natuur over, hard te versterken en keerde terug naar zijn paard. De uitrusting vaagd hij af met kruiden om de bloedige tekens van de strijd zoveel mocht te niet te doen en ging vervolgens op de voorhof het langste gras in een hoop plukken. Dit werk kostte hem een ruime tijd, door hij liet zich dit niet bedoven en gebruikte zijn edele handen met onderwerping tot die nederige arbeid. Eindelijk wacht hij zijn draver een volle arm sappig voedsel. Nu was de zon boven de kim gereden en haar straden hadden de velden met heldere kleuren verlicht. Door het vensterderzaal kwam ook genoeg klaarheid om al de voorwerpen die tegen de grond lagen te onderscheiden. Met de hoop van de jonge maagd nu beter te kunnen zien ging de redden naar de zaal.  De jongvrouw zat recht op het bed en stuurde haar stijven blikken met verbaasdheid op de zwarte wanden haar akele gewoning. Zij spalkte de ogen verschrikkelijk open en scheen verdwaald, want haar wimpers daalde niet en bleven steeds met halstarigheid opgeheven staan. Zodra de ridder zijn gezicht tot haar gewend had, liep er een plotseling een siddering over al de ledenzijdsliggaams. Hij verbleekte en voelde dat de koude der benauldheid hem de spraak benam, want in de plaats daar woorden welk hij meende de vormen, kwamen slechts onverstaanbare klanken uit zijn mond. In deze onthroering sprong hij vooruit, omhelde de jongvrouw en drukte ze met vuurige liefde tegen zijn hart. Mijn kind, mijn ramsalige machteld, riep hij met pijn. Moest ik mijn gevangenis daarom verlaten, om u zo in de armendes doods weder te vinden. Het meisje wacht de hand met afkeer tegen de borstijts ridders en stiept hem driftelijk van haar. Verradig, sprak zij, hoe durft jij de dochter der graven van Vlaanderen in uw onzuivere armendrukken? Gij schaamt u niet een weerloze maag te krenken, maar God waakt over mij. Er zijn nog bliksemzinnen lucht. Hoort gij? U straf naakt. Luister hoe de donder gold booswicht. Op het hoeren dierwoorden sprongen twee bronnen uit de ogen des ridders. Hij rukte de helm met ontstuimigheid van zijn hoofd en dan kon men het smartwater zo blikkerend over zijn wangend zien rollen. O, mijn welbeminde machteld, riep hij. Herken mij toch. Ik ben uw vader Robrecht, die gij zo lief hebt, die zozeer om u in zijn gevangenis geweend heeft. O, Hemel, gij stoot mij van uw borst. Een neidige griem lag, liep over de wangen der maagd, en zij antwoorden. Nu beeft gij, eerloze schakel. Nu benijpt u hard zich met de vrees der booswichten. Maar is geen genade voor u. De leeuw, mijn vader, zal mij vreken. En gij zult niet ongestraft het gravelijk bloed van Vlaanderen gehoond hebben. Stil, ik hoor het geheel van de leeuw, mijn vader nadert. Vol, de aarde dreunt onder zijn stappen. Voor mij een zoen, voor u de dood, o, vreugde. Ieder woord gij ons een vergiftige schicht door het harde testridders. Al de pijnen der hel benepen zijn boezem, en hij werd met onuitsprekelijke droevheid bevangen. Branden de tranen, liepen door de diepe rimpels zijn er wangen, en hij sloeg zich wanhopig tegen de borst.  Ik bezweru bij de gekruisde zaligmaker, riep hij. Herken mij toch, o, mijn arm kind. Doe mij niet sterven. Lach zo bitter niet. U blikken drijvende dood in mijn ziel. Ik ben die leeuw, welke gij bemindt. Die vader, welke gij roept. Gij de leeuw? antwoorden macht op met verachting. Gij de leeuw? Ho, lasteraar. Nee, de leeuw spreekt Vlaams. Hoor ik niet dat de taal der koning in Johanna in uw mond is? Die taal, die vleid en verraad. De leeuw is ook gegaan, men zegtte hem kom, en een keten, een kerker, een guldevat en een vergif. Ho, Frankrijk, Frankrijk, zijn bloed, en ik ook, ik zijn kind. Maar gij overweegt niet dat het graf een schuilplaats is. Een ziel kan bij God in de hemel niet onteeerd worden. De reder kon zich van wanhop niet inhouden. Hij omarmde nogmaals het meisje en riep. Mij gehoord wel, mijn kind, dat ik de taal onze vaderen spreek. Wat bitter leiden heeft u dan gevolgd dat uw ziel verdwaalt. Herinner u dat onze vriend, meneer Adolf van Nieuwland, mij moest verlossen, en noem mij niet meer verrader of booswicht, want uw woorden pletteren mij het hart. Bij de naam van Adolf verhelden weden zich de stuip trekkende wangen der maagd. Een zachte glimlach dreef de pijnlijke uitdrukking van haar gelaad, en zonder de ridder van zich te stoten, antwoorden zij met rustig hartonen. Adolf hebt gij gezicht? Adolf is de leeuw gaan halen. Heb gij hem gezien? Hij heeft u van zijn onzalige machtel gesproken, niet waar? Ho ja, hij bemindt mij zo innig. Er was zoek een teder vuur in zijn ogen. Zo zoet en zo liefderrijk was zijn stem voor mij. Maar nu? Nu? Een geheim ontvouden zich voor de ridder. De dochter, de graven van Vlaanderen, die de beruid van een vorst zijn moest, had ze voor een man met liefde laten innemen. Die slag was in andere omstandigheden geweldig voor hem geweest, maar nu was hij door al te grote pijnen ontroerd om zich daarbij nog meer te laten bedroven. Echter verliet hij de jongvrouw en ging afgemat op een steenzitten. Hij liet het hoofd in de hand neerzinken en zuchte stilswijgend, terwijl bitter hartzeer zijn tranen nog meer deed vloeien. Zonder hierop achtergeven ging de jongvrouw dus in haar twaiende reden voort. En ik zal mijn heer vader de hand van Adolf vragen.  Mijn liefde is het loon zijn er edelmoedigheid. Terwijl hij de ketens van de leeuw draagt, wordt hij edeler dan andere heren die ons hebben verlaten en verraden. Ja, ik bewaar mijn trouw. Een eet zo plechtig breekt me niet. In mijn hart woont hij. Mijn vader komt. Ik zie reeds een straal. Een heilig licht. Nu vergingen haar woorden in dofferklanken en haar reden werd onverstaanbaar. Na enige ogenblikken al dus gesuist te hebben, bezag zij de neergezeten ridder met angst en haar wezenstrekken werden door een gram moedige uitdrukking verduisterd. Alloewel in diepe bedenking verzonken, had de ridder haar woorden verstaan en dit had hem grote troost toe gebracht. Het oud edelgeslacht van Nieuwland was zonder vlek en Adolf de eerlijkste ridder die hij kende. Om de pijnen zijn haar dochter te verzachten, besloot hij deze liefde met zijn toestemming te begunstigen en stond op. Machtelt, sprak hij. Adolf zei u ten bruidig omgeschonken. Uw vader geeft hem u. Hij dacht dat deze woorden op de jongvrouw een gunst gewerking hebben zouden, maar hij verschrikte toen zij met dreigende blikken bezag. Door innige pijn gevolgd, wist hij niet hoe zicht gedragen en voelde de moed hem begeven. Zonder meer te spreken, vat hij de hand der kranken maagd en besproeide dezelfde met tranen van liefde en smart. Zij rukte weldra haar hand uit de zijne en riep. Deze hand is niet voor een Fransman, zij behoort Adolf. Een valsche ridder en schaker als gij mag dezelfde niet raken. Uw tranen zijn vlekken, die de leeuw met bloed zal uitvagen. Schrik, gijslang. Peef, want het ogenblik naakt. Ziet gij dit bloed op mijn kleedsel. Dit is ook Frans bloed. Zie hoe zwart. De ridder kon aan zijn martelpijnen niet meer weerstaan. Hij viel met smekend gelaten op zijn twee knieën voor de jongvrouw en zuchte. Om de liefde des heren, mijn ramszalen gemachteld, verwerp de liefde uw vaders niet langer. Laat mijn droeverijs niet nutteloos zijn. Kunt gij mijn tranen zo onverschillig aanschouwen, en zal uw dierbare stem geen enkel troostend woord voortbrengen. Zult gij mij van smart voor uw voeten laten sterven? Ho, ik smeek u. Gij wie ik het leven gaf. Een zoen. O, een zoen van uw mond. Een zoen, riep de jongvrouw met afkeer. Een zoen aan u. Een woord, heran de ridder, noem mij uw vader. Verstoot mij niet meer.  Wist gij mijn ongelukkig kind, welke afgereiselijke pijnen uw verwerping mij aandoet. Kon het gij de benauwdheid uw vaders kennen? Maar nee, gij dwaalt. De vervolging der Franszalen heeft uw ziel getroffen. Oh, wanhoop. Gij vraagt een zoen? antwoordde het meisje. Nee, een zoen aan een Fransman? Ga heen. Rijk uw armen zo niet op mij. Het zijn slangen die het vernijn der oneer met zich dragen. Oh, raak mij niet. Houd op, booswicht. U zoen, brand mij op mijn voorhoofd. Help. Oh, help. Door een krachtige beweging geraakten zij uit de armen van de ridder en sprong huilend van de bedsteden. In haar vervaardheid liep ze naar de ingang door zaal en wilde ontvluchten. De ridder beefde en sprong angstig vooruit om haar te wederhouden. Hoever schrikkelijk was dit toneel. Hoe onbegrijpelijk de pijn des ridders. Hij omvatte zijn ongelukkige dochter met een bangenzorg en pogte haar tot de bedsteden terug te brengen. Maar zij, in haar dwaling, aanzag hem als een vijand en vocht met een nijdige weerstand tegen haar van hopen gevaarlijk. Door pogingen die bovennatuurlijk schemen, rukten zij zich menigmaal uit zijn handen en verplichten hem haar in de zaal te vervolgen. Zij huilde vervaarlijk en sloeg hem in haar wederstreving met pitse gekracht. Om haar de uitgang te beletten, zag de vader zich genootzakt, haar met meer geweld te wederhouden en haar pijnlijke zijn armen te drukken. Van zijn mannekachtgebruikmakende hief hij het huilende meisje van de grond en plaatten ze terug op het bed. Zij bezag hem met verwijtend gelaad en begon bitter te wenen. «Gij hebt de krachten enorm maagd overwonnen», zegt zij. «O, gij valsche ridder, wat aardelt gij nu? Niemand zit immers u verbreken, dan God. Maar die God heeft de dood tussen ons beide geplaatst. Een graf graapt tussen ons. Daarom weent gij.» De ongeluk gevaardig was zo zeer door pijn en smart ontroerd dat hij deze woorden niet hoorde. Hij zette zich nogmaals vol wanhoop op de steen en bezag zijn wenend kind met dwaardende blikken. Onuit sprekelijke folteringen maakte hem sprakeloos en de moed ontviel hem. Zijn hoofd zonk machteloos op zijn borst. Terwijl hadden de ogen van machtel zich gesloten en ze scheen te slapen. Een lichte straal van hoop drong in het hart des vaders. Deze rust kon zijn leed en de smarten zijn dochter verzachten.  In dit gedacht hield hij zich beweegloos en stoerde de slaap daar maagd niet. Alleenlijk bezag hij haar met liefde volle blikken en smaakte nog enig genot tussen al zijn pijnen. Einde van hoofdstuk 13 Hoogstuk 14 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Libyfox opname. Alle Libyfox opname boren tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Libyfox.org opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Conscience. Hoogstuk 14. Verdraagt, zo wie hij ziet, want wie verdraagt hij wind te strijd. Verdragen en is geen blame. Het is een ding van hoge naam. Belgisch Museum. Enige stonden na dat Breidel het verdelte slot malen verlaten had, kwam hij met zijn beenhouwers te sind kruis. Reeds onderweg waren hij menige bruggelingen tegemoet gekomen en haalde hem verwittigd dat de Franse bezetting der stad te wapengelopen was om hem af te wachten. Door de behaalde zegenpraal nog gans vervoerd, luisterde hij naar geen waarschuwing en achte zich machtig genoeg om in weerwiel der Franse in brugge te treden. Maar enige stappen voorbij het dorp sind kruis werd hij met zijn beenhouwers door een onverwachte hindepaal wederhouden. De baan was tot aan de stadspoort zodanig met mensen overdekt dat het onmogelijk waren geweest door er zelf er dicht gesloten scharen heen te dreen. Alloewel het nog duister nacht was, kon men echter aan de duizenden stemmen die zich bruisend mengden, wel herkennen dat een ontelbaar gevaar ter de stad ontvloot. Verwonderd en verbaasd, bezacht Breidel dit volk, dat ze een golvende zee vooruit dreef en schikte zich met zijn mannen bij de boord ter baan. De vluchtelingen liepen niet verwacht doorkander. Ieder huisgezin vormde op zich in afzonderlijk gedeelte en mengde zich niet met anderen. Een wenende vrouw was in het midden van ieder hoopje. Op haar schouder leunde een stok oudervaardig. Aan haar borst hing een zuigeling en aan haar handen liepen schrijende en afgematte kinderen. Achter haar volgden oudere zonen die onder de last van het huisraad en beddengoed moesten bukken. Zulke troepjes waren er oneindig veel. Eénige hadden kleine wagens vol gevlucht te waren. Anderen zaten tepaard. Echter was het getal der genen die zich met lastdieren mochten behelpen, zeer gering.  Begierig om de oorzaak van die wonderbare tocht te kennen, voegbreidel aan veel der voorbijvluchtende lieden waarheen ze zich wilde begeven en waarom zij dus hun stad verlieten. Maar de klagende uitroepingen der vrouwen konden hem dit raadsel niet verklaren. O, heer, riep de ene, de Franse willen ons levend verbranden. We ontvluchten een bitter dood. O, meester Breidel, riep een andere, met meer pijn. Gaat toch om uw levend wil niet naar bruggen, want er staat een gal voor u boven de smedenpoort. En wanneer de deken door een tweede vaag zich deze zaak wilde ophelderen, klom een krachtiger stem als het geheul eens volst boven het gevaarten en ganden. Vooruit, vooruit, wij raamzaligen, de Franse ruiters vervolgen ons. Dan weerp iedereen zich met wanhoop vooruit en de hoofden der menigte vlooden in de duisternis met ongelooflijke snelheid voorbij. Op dit ogenblik verenigden zich meer klagende stemmen en riepen, wee, wee, ze verbranden onze vaderstad. Zie, de vlammen verheffent zich boven onze daken, oh, wee, oh, wee. Breidel, die tot daartoe verbaasd was blijven staan, wende zijn gezicht naar de stad en ontwaarde de kronkelende vlammen met de rode smook boven de vesten. Woede en pijn branden in zijn boezem. Naar de stadwijzende barst hij uit. Oh, mannen, is er één onder uw laf genoeg om zijn stad zo te laten verdelgen? Nee, bij de zielmijns overleden vaders. Zij zullen zich om dit vreugte vuurt niet vermaken, of de heer straffen mij onbarm hartgelijk. Op, op, werpt alles uit de weg, wij moeten het door. Door zijn makkers gevolgd sprong hij met onweerstaanbaar geweld tussen de scharen en dreefde verschrikte huisgezinnen uit één. Een naargedruis, een schrikkelijk gehuil ontstond en de vluchtelingen liepen eilings langs alle kanten uit de baan, want ze dachten dat de Franse ruiders hun op het lijf waren. Het was Jan de Breidel niet moeilijk door deze dwadende vrouwen en kinderen te dringen. Ook kon hij zich met genoeg samen snelheid voortspoeden. Terwijl hij zich verwonderde geen strijdbare mannen of ambachtsgezellen aan te treffen en nutteloos naar dezelfde uitzag, werd hij onverwachts in zijn loop door een regelmatige schaar wederhouden. Zij bestond uit een groot getal gezellen van het weversampacht allen waren gewapend, alhoewel niet op dezelfde wijze. Zij doeg een kruisbehogen, messen, peilen of dergelijk opgenomen wapen.  Een deken of hopman ging met staat getrett voor deze mannen en sloot al zo de baan als met een dwarsboom af. Nog meer zulke scharen kamen beurtelings uit de stad en een getal der gewapende buggelingen beliept tot vijfduizend hoofden. Breidel meende bij de hopman te naderen, maar dan hoorde hij wat verder een stem die het gerucht der wapenen beheerste. Hij herkende de koning aan deze woorden. Dat er rustigheid en moed in uw hart en zij mijn gezellen. Niemand verlaten zijn gelid. En gaat niet te driftig voort op dat er geen wanoorden onder u komen. Vooruit de derde schaar, sluiten op de tross. Hopman lindend, breek uw linker vleugel. Bij God, riep Jan Breidel, toen hij bij de koning genaderd was, ga je vermaken u met schone oefeningen. Zult hij leiden dat men onze stad verbrande en zult hij als lawaarts uw vrouwen en kinderen in de vlucht volgen? Arme zielen die hij zei. Altijd driftig, altijd vervoerd, antwoordde de koning. Wat spreekt hij nu van branden? Wees verzekerd dat de Franse niets verbranden zullen. Maar meester Pieter, zei hij blind? Ziet hij de vlam niet, die boven onze muren stijgt. Wel nu, dit is het stro dat wij aangestoken hebben om onze trosswagens zonder belemmering door de poort te brengen. De stad heeft geen nood, mijn vriend. Kom terug met mij tot Sint Kruis. Ik heb uw gewichtige geheimen mede te delen. Nu is het tijd gekomen. Gij weet dat ik de zaken met koele bloeden beoordeel en daarom veel tijds gelijk heb. Voldoe mijn begeerte en schaar uw beenhouwers in orde vooruit. Wilt gij? Ik moet wel, want ik weet niet wat er gaande is. Houd uw wevers dan wat staande. De koning bevalde aanleiders dat zij hun mannen zouden doen ophouden. Dan verhief zich het stem van Jan Breidel, herriep. Massacliers, schaart u je gelederend voor het hoofd des lichaams. Ieder in zijn bende, maakt spoed. Onderwel liep hij tussen de beenhouwers en schikte ze in hun plaats. Wanneer hij dit gedaan was, kwam hij weder bij de koning en sprak. Wij zijn klaarmeester. Gij kunt het docht gebieden. Nee, Breidel, antwoordde de deken der wevers. Ik laat u het opperbevel der benden over. Gebied gij het vertrek. Gij lijkt meer dan ik naar een leger heer.  De deken der beenhouwers verblijden zich groterlijks bij deze hilde en schreeuwen ze met donderende stem. Massacliers en wevers op matige tred vooruit. Op dit bevel bewogen dicht te scharen en het kleine leger ging langzaam voort in de baan. Na een weinig tijd kwamen ze te sind kruis bij de vrouwen en kinderen die zich al daar met hun goederen hadden neergeslagen. Verwonderlijk was die verwarde legering. Om telke huisgezinnen hadden zich op een uitgestrekt veld neergezet. Het waren onmogelijk geweest op dit ogenblik verder dan enige stappen van zich iets te onderscheiden. Zo duister was de nacht. Maar reeds waren er menig volde gevuren ontstoken in voegen dat men het bedrukt de huisgezinnen in groeiende kringen van ver kon zien. De vlam verlichte het beschrijde wezen der moedig met een rode glans en toonde met welke bangen liefde zij de zuigling tegen de uitgeputte borsten drukte. Andere kinderen lagen afgemat op haar knieën en weenden bitter van hore en dorst zonder dat hun enige lafenis kon gegeven worden. En de gepijnde moedig moest bij dit hartnijpend gezicht voor allen leiden. Het gerucht dat boven de legerplaats heerste werd bij de donkerheid en bij de toverglans der vuren nog vervaarlijker. Het geschrijden kinderen, de dofferklachten der vrouwen, benepende ziel als het laatste gebet dat bij het graf eens vriendsgezongen wordt. Boven dit alles galmden de angste geroepen der dwalende zonen die hun moeder verloren hadden en nog hoogig galmde het geheel der honden welke hun meestig te vergeefs in de verwang hadden gezocht. De koning ging met bredel in een huis dat bij de weg stond en geboten bewoners hem een kamer aan te wijzen. Met de grootste eerbied voor de deken der wevers, boden de landleiden hem de gantse woning aan en brachten de twee vermaarde bruggelingen op een kleine kelderkamer. De koning nam de lamp uit de handen der vrouw die hen geleiden en na het zij het vertrek verlaten had, sloot hij de deur vast toe, op dat niemand hen mocht bespieden of verrassen. Er gaf bredel een zetel en plaatste zich nevendst hem. Terwijl de beenhouder hem met nieuwsgierigheid bezog, vind hij aan. Eerst wil ik u verklaren waarom wij de stad des nachts en als vluchtelingen verlaten. Het is uw schuld door de onvoorzicht gevraagd welke gij tegen uw belofte op de bezetting van dat slot malen gepleegd hebt.  De vlammen, die hemelhoog boven het woud stegen, hebben een noodklok in onze stad doen kleppen en al de inwoners zijn met angst tezaam gelopen. Want in deze doorvertijden hebben zij altijd de dood verogen. Meneer de Mortenay had zijn Franse soldiniers zonder ander inzicht dan voor eigen veiligheid op de markt geschaard. Men wist niet wat er gaande was, maar wanneer enige uurslachtoffers van malen bij hen kwamen en luidkeels om vraag over de bruggelingen riepen, was er geen tegenhouden meer aan. Ze wilden het al verbrand en vermoord hebben, en Meneer de Mortenay moest hem met de doodstgaf bedreigen om hen te bedwingen. Gij kunt wel denken dat ik in die omstandigheden mijn wevers vergaderd had en mij tot bloedige tegenweer bereid maakte. Misschien waren het ons gelukt de Fransen zelf ter jagen, maar die zegen kon ons niet dan schadelijk zijn, dit zal ik u aanstond bewijzen. Ik ging dan onder vrijgeleide bij Meneer de Mortenay en verkreeg van hem dat hij de stad niet schade zou op voorwaarden dat wij allen op staande voet zouden vertrekken. Bij het reisender zon zal hij al de in de stad blijvende klauwaard doen hangen. Breidel verbitterd is geefig dat hij die schandelijke voorwaarden met zulke koele bloeden door de dekende erwevers hoorde verhalen. Bij al de Engelendes hemels, riep hij, hoe heb jij dit zo lafhartig aangenomen? Gij laat u als een kudde, domme schapen verdrijven. Waren ik daar plaatsen geweest, ga je zo bruggen niet verlaten hebben. Ho, waar het gij daar geweest? Weet gij wat er zou gebeurd zijn? De straten van bruggen zouden vol lijken liggen en de verdelgende vlammen zouden nu onze huizen in afgelegd hebben. Maar, mijn driftige vriend Jan, laat mij u eerst wijdlopiger over de stand daar zaken spreken en dan zal u het gij mij gelijkgeven, dit weet ik. Het is zeker meestig dat het stad bruggen niet vrij en onafhankelijk blijven kan, zolang de andere steden des lands in de slavernij daar vreemden zijn. Immersdan wonen onze vijanden gedurig onder onze wallen. Het is ook niet billijk het heilige woord vaderland voor het mindere woord geboordstad te vergeten. De banden naar Franse dwingelandij kunnen wij niet breken dan met de hulp daar steden van Vlaanderen, terwijl in elke plaats vijanden wonen wie het belangrijk zijn zou ons de bevochten vrijdom te ontroven.  Gewiss heb jij aan dit alles ook wel eens gedacht, maar in uw mannelijk drift springt jij over de hinderpalen zonder dezelfde uit de weg te ruimen. Iets van hogerbelang is u ontgaan, gelief mij op deze vraag te antwoorden. Wie gaan we ons de macht om te moorden en te branden? Wie heeft deze daden welke opaarden met de dood en bij God met doemnis gestraft worden in ons heilig gemaakt? Breidel plikt hem met misnoegen op de deken der wevers en antwoorden. Maar meester, ik geloof dat jij met uw hoge reden mij zoek te verwaren. Zo worden de Galters medepoort mijn rustplaats in in niets laagst weet wat jij zeggen wilt. Wie gaan ons de macht om te moorden en te branden? Wie gaf die macht om de Fransen, zeg. Wie? Hun koning, Philippe Lebel en hun veldheer de Chatillon. De vorsten dragen op hun gekroonde hoofden ook de beloning of de straf hun ergoede of boze geboden. Door trouw en gehoorzaamheid kan een onderdaan niet zondigen. Het vergroten bloed getuigd tegen de meester die gebied en niet tegen de diener die gehoorzaamd. Maar wij, die zonder bevel en door eigen deel te werk gaan, zijn ook voor God en de wereld verantwoordelijk voor onze daden. Op onze hoofden valt het door ons vergrote bloed. Een innegespijd ontgoerde de deken der benauwers. De verklaring van de koning woog zwaar op zijn hart en alhoewel hij niet veel er tegen wist te zeggen, pijn let hem zeer dezelf aan te nemen. Maar meester, viel hij in, gescheid naberaud te hebben, dit waren schanden, hebben wij ons lijf en goed niet verweerd, en heeft de liefde tot onze wettige heer, de leeu, ons niet daartoe gedreven. Ik ken mij vrij van misdaad, en ik hoop wel dat mijn beil haar laatste slachtoffer niet gezien heeft. Hoe zeer ik soms genegen ben, uw onverstaanbaar gedrag te berispen, durf ik het echter niet doen, want uw gangen zijn geheimer dan de baan der ziel van een stervend mens. Gij denkt wel, er schuilt iets anders onder, en dit is de knoop welke uken gaan binden. Gij hebt altijd gedacht, meester Jan, dat ik te leidzaam en te traag was. Maar luister wat ik deed, terwijl gij uit verraaklust het bloed der vijanden nutteloos deed stroomen.  Ik heb onze pogingen tot de vrijmaking des vaderlands aan onze graaf Quide betekterlijk doen kennen, en hij heeft dezelfde met zijn vorstelijke goedkeuring bekrachtigd. Nu zijn wij geen muiterlingen meer, mijn vriend, nu zijn wij wettige veldoversten onze landheers. Dankzij u, o, meester, der rieprijdel in verrukking uit, nu versta ik u, hoe trots klopt mij het hart bij die irenaam. Ja, ik was een muiter, en ik wist het, maar nu een waardige krijg ik. De Fransen zullen die verandering ter degenge waar worden, dit swerik. Van deze goedkeuring heb ik gebruik gemaakt om al de vrienden van het vaderland heimelijk tot een algemene opstand te roepen, en dit is mij gelukt. Op de eerste uitnodiging zullen in alle steden van Vlaanderen moedige klauwaarts als uit de grond op reizen. De deken der wevers werd door een helvol vooruitzicht ontwoerd, terwijl een traan onder zijn oogwit glimde, drukte hij de hand van Breidel, en zijn afgebroken reden hervatten de spak hij. En dan, mijn helthaft gevriend Breidel, oh, dan zal de zonder vrijheid in Vlaanderen geen enkele levende Fransman meer beschijnen, en uit srik onze vraag zullen zij onze leeuw wedergeven. Aan ons, aan ons, zonen van bruggen, zal Vlaanderen zijn verlossingsschuldig zijn. Wordt u geest niet door edelen trotsheid vervoerd bij die overtuiging? Breidel omarmde de koning met ons thuimige blijdschap. Mijn vriend, oh, mijn vriend, riep hij, uw woorden vloeien zo treffend over mijn hart. Een onbekend gevoel ontheft mij. Ik ben de gelukkigste mens op aarde. Oh, vaderland, hoe groot maakt geide zielen dergene die u beminnen? Zie, meester Pieter, op dit ogenblik zou ik mijn naam van Vlaming voor de kroon van Philippe Bell niet verruilen. Gee weet nog alles niet, meester. De jonge kwieden van Vlaanderen en Jan, de graaf van namen, hebben met ons samen gespannen. Meneer Jan Borlud zal de gentenaren aanbrengen. In oude naarden hebben wij Meneer Arnold. In aans het bouwden wij een van paar baroden. Meneer Jan van Rennesen belooft ons al zijn vazallen uit Zeeland en nog meer machtige leenheren zullen ons bijstaan. Wat zegt hij nu van mijn leidzaamheid? Oh, ik bewonder u, mijn vriend, en dank God enelijk dat hij u zoveel vernuft gegeven heeft. Nu is het met de Franse gedaan. Ik geef geen zes groten voor het leven van de laatste.  Het is heden al negen uur in de morgen dat de Vlaamse heren moeten bijeen komen om de dag der vraag te bepalen. De jonge kwieden blijft als veld hier onder ons. De anderen keren onmiddellijk naar hun lenen terug om hun mannen gereed te houden. Het zou raadzaam zijn dat Gij met mij ook der waatschinkt. Dan zou het Gijde genomen maatregels bij gebrek aan kennis niet vereidelen. Wil het Gij met mij tot in het witte bos bij de dalen reizen? Het zij volgens u begeert hem, meester. Maar wat zullen onze gezellen over onze afwezendheid zeggen? Darin is al reeds voorzien. Ik heb hem mijn vertrek kenbaar gemaakt en het opperbevel de deken linders overgegeven. Hij zal zich met onze mannen naar Dammer begeven en ons daar afwachten. Kom, we verdrakken ter stond, want het wordt klaar dag. Met allerhaast werden er twee zadelpaarden bereid en nadat Breidel de nodige bevelen aan zijn beenhouders gegeven had, verlieten de twee dekens het dorp Sint Kruis. Gedurende deze snellerijs was het hun niet mogelijk veel te spreken. Echter antwoordde de koning met korte woorden op de vragen van Breidel en ontvoude hem met grote ontwerpen ter algemene verlossing. Na gedurende een uur met losse toom gereden te hebben, zagen zij de geschurede toerens van Nieuwenhoven boven de bomen uitsteken. Dit is immers Nieuwenhoven, waar de leeuw zoveel Franse verslagen heeft, voeg Breidel. Ja, nog een halve mijl van het witte bos. Gij moet bekennen dat men onze heer Roprecht niet beter kon dopen, want hij zijn waarachtige leeuw als hij het zwaart in de vuist heeft. Eeg Breidel deze woorden geëindigt had waar ze ter plaatse waar de zwarte ridder, de schakers der maag tot bevochten. Ze zagen de bebloede lijken op de aarde liggen. Het zijn Franse, moorden de koning, neemt ze de baan voorbijrijdende. Comfort, meester Jan, we mogen ons niet ophouden. Breidel bezacht het ijstse lektoneel met nijdige blijdschap. Hij dreef zijn paard heen en weer over de uitgestrekte lijken en verplichte het beest dezelfde te vertreden. Op de hoep van de koning gaf hij geen acht en vertrapte het ene lichaam na het andere met een vrede nauwkeurigheid. De deken der wevers moest tegen dank bij hem terugkomen. Maar meester Breidel, gip hij, wat doet gij? Om godsveel houdt op, gij neemt een eerloze vraag. Laat mij doen, antwoordde Breidel.  Gij weet niet dat dit de zolderniers zijn welke mij in het aangezicht geslagen hebben. Maar wat hoor ik? Luister. Hoort gij Gent in de puinen van Nieuwe Hoven geen klank als de klachten in haar vrouw? Ho, welk gedacht. Zij hebben die jongvrouw machteld langs hier uit Malen vervoerd. Op hetzelfde ogenblik sprong hij van zijn paard en zonder het ergste aan te binden liep hij uit alle kracht naar de puinen. Zijn vriend volgde hem hierinna, toch Breidel verscheedt op de voren van het slot eerder koning van zijn draver gestegen was. Deze gebruikte dan nog enige ogenblikken om de twee puiden bij de baan vast te maken. Hoe meer Breidel bij de puinen naderde, hoe klaarder hij de klachten der maagd hoorde. De welheid en ingang daar plaats waar ze zich profond niet ras genoeg kon aantreffen, klom hij op een hoop stenen en zag door het venster in de zaal. Hij herkende machteld bij de eerste blik, maar de zwarte redder die haar wilde omhelzen en tegen de welke ze zich wan hopelijk verweerde, kon hem niet dan als een wijn toeschijnen. Op dit gedacht tock hij de peil van onder zijn kolder, klom op de dorpel van het venster en lied zich al een steen op de vloer der zaal vallen. Boze schakeg, riep hij de zwarte redder toe. Eerloze Fransman! Gij hebt lang genoeg geleefd. Gij zult niet ongestraft de handen op de dochter van de leeuw mijn heer gelegd hebben. De redder stond als verstomd over die plotseling verscheiding en had de bedreigingen van de deken het verbaasdheid aanhoord, doch na hij zijn ogen van de beenhouder op het venster had gestuurd, herstelde hij zich enigszins en antwoorden. Gij bedricht u, meester Breidel? Ik ben een zoon van Vlaanderen. Bedaar, de dochter van de leeuw, is gevroken. Breidel wist niet wat denken. Hij trilde nog van toren, maar de woorden van de redder, die in de Vlaamste taal antwoorden en hem bij zijn naam kende, hadden macht genoeg om hem te weder houden. Machtelt had zich geen zins bij de verscheiding van Breidel verschikt. In haar dwaling overtuigd zijnde, dat de zwarte redder één haar schakers was, lachte ze met vreugde, er riep. Dood hem! Hij heeft mijn vader gekerkerd, en wil mij bij de pose Johanna van Navara voeren.  De valzaart! Waarom vreekt gij het bloed uw graven niet, Vlaaming? De redder bezachte jongvrouw met smartelijk medeleiden, en tranen barsten overwut uit zijn ogen. Raam zalig kind, was zijn zucht. Gij bemint en beklaagt de dochter van de leeuw, sprak Breidel, de hand des redders drukkende. Vergeef mij, meneer, ik heb je niet gekend. Op dit oogomelijk kwam de konink aan de ingang der zaal. Hij hiefde handen met verbaasdheid boven zijn hoofd, en zich voor de redder op de knie werpende riep hij uit. O, hemel, de leeuw, onze heer! De leeuw, onze heer? Er haalde Breidel, terwijl hij zich ook geknield nevendste deken der wevers plaatste. God, wat heb ik gedaan? Ze bleven vol eerbied en diep gebogen voor de ridder, en zonder te spreken, zitten. Staat op, mijn trouwe onderdanen, sprak Robert van Betune hen toe. Ik weet wat gij voor je vorsten gedaan hebt. Nadat ze zich hadden opgericht, ging hij voort. Aanziet de dochter van uw graaf, en overdenkt hoe het hart eens vaders bij dit gezicht moet geplet worden, en niets om haar te helpen. Geen voetsel, geen andere drank dan het killewater der beek. Gij ziet het, de heer beproeft mij bij velle slagen. Gelist het u, doorluchtige graaf, mij te bevelen dat ik u dit alles bezorgen, voeg Breidel, mag een gering onderdanen u daarin dienen. Bij deze vraag liep hij reeds aan de deur, door een gebiedenteken van de graaf wacht hem terug. Ga, sprak hij, zoek een geneesheer, maar het zij een trouwe onderdan. Hij is van hem de eet dat hij niets van het geen hij zien of horen kan, zal kenbaar maken. Hee, graaf, rie Breidel juichend, ik weet juist één mijn goede vrienden, de warmste klauard van Vlaanderen. Hij woont te waardame, ik zal hem wel haast hier brengen. Ik verzoek u dat hij hem de leeuw van Vlaanderen niet noemt, en beveel u beiden een eeuwig geheim. Ga. Breidel verliet de zaal. Na menig vuldige vragen, welke de graaf de deken daar wevers over slantzaken deed, sprak hij? Ja, meester de konink, ik heb in mijn gevangenis door meneer de Vos en door Adolf van Nieuwland uw mislukte pogingen vernomen. Het is mij een groot genoegen, nog zulke trouwe onderdanen te hebben, terwijl de meeste edelen mij verlaten.  Waar is het, door de graaf, antwoorden de deken? Vele heren hebben zich tegen het vaderland verklaard. Docht getal daar trouw gebleven edelen is groter dan dit daar bastaarden. Mijn pogingen zijn ook niet mislukt, zoals het uw graafelijke hoogheid denkt. Nooit was Vlaanderen nader bij de verlossing. Op het tegenwoordig uur zijn de heren Guide en Jan van Namen met talrijke andere edelen in het witbos bij de dalen vergaderd, om een machtige samenspanning aan te gaan. Zij wachtend slechts naar mij. Wat zegt gedeken, zo nabij deze puinen, mijn twee broeders? Ja, meneer, uw twee doorluchtige broeders en ook uw trouwe vriend Jan van Rennessen. Oh, god, en ik mag ze niet om helzen. Meneer de Vos heeft u gezegd op welke voorwaarden ik mijn gevangenis heb verlaten. Ik wil het leven van degenen die mij ogenblikkelijk de vrijheidsschonk niet in gevaar stellen. Nochtans begier ik mijn broeders te zien. Ik zal met u gaan, maar met gesloten help. Indien ik nodig oordelen mij bekend te maken, zal ik u een teken doen. En gezelt erbij zijn de ridders hun erewoord afeisen dat zij het geheim van mijn naam zullen bewaren. En die die zij dit wijgelen, zouden ze mij niet kennen. Ik wil ook niet spreken. U wil zal geschieden, meneer. Wees verzekerd dat jij over mij zult voldaan zijn. Ik begrijp uw inzicht zeer wel. De kankermachtelt schijnt te slapen. De rust zij haar helzen. Ze slaap niet, het arme kind. Ze sluimert van vermoeidheid. Maar, bedankt, ik hoor stappen van mensen. Nu ik mijn helm op het hoofd geplaatst heb, kent ge mij niet meer. Vergeet het niet. De gendeseer kwam uit Breidel in de zaal. Hij groeten de zarte ridder met eermiet en ging zonder spreken tot bij de kankermacht. Nadat hij de gewone onderzoekingen gedaan had, verklaard hij dat de jongvrouw ten spoedigste moest gelaten worden en gaf haar vervolgens een vleimstekende ader van een linkerarm, terwijl de twee dekens haar op het bed gevestigd hielden. De graaf zucht de pijnlijk en wend het hoofd naar de andere zijde der zaal. Dit bloed, dat in een dansende straal uit de arm van zijn ongelukkig kind sprong, liep hem als bitterer gal over het hart en deed hem van pijn sidderen. Zijn droefheid met moeite overwonnenhebbende keerde hij zich weder tot zijn dochter, doch staarde op de grond.  De gendeseer stuute het bloep der jongvrouw niet dan nadat haar de krachten begraven. Ze heigte hem enige maanden met geweld en verviel in een stuiptrekkende hartvang. Dan werd haar de arm verbonden en ze scheen te slapen. Meneer, spakt de gendeseer, zichtel droprecht keerende, ik verzeker u dat de jongvrouw geen gevaar loopt, de rust zal haar de geest herstellen. Zodra de graaf deze troostende woorden hoorde, wenkte hij de twee dekens en ging met hen uit de zaal. Buiten de puinen sprak hij op breidel. Meester, ik beveel mijn kind aan uw zorg, keer terug bij haar, en bewaarde dochter uw graven tot mijn wederkomst. Meester Pieter, we vertrekken naar het witbos. Zijn draave gehaaldhebbende reed hij uit de puinen. De dekende erwevers vergezelde hem te voet en liet zijn paard in de baan staan, alloewel haar met graaf voorbij ging. Maar hij wist al terwel dat het hem niet betaamde nevens zijn land heer te rijden. Een weinig vroeg het witbos kwamen een tiental heren hen tegemoet. Deze, de koninkerkennende, keerde met hem terug in het woud. De voortnaamsel onder hen waren Jan, graaf van namen, en de jongen Quide, beide broeders van Robert van Betune. Willem van Gullik, hun neef, priester en proost van Aken, Jan van Rennesse, de moedige zeelander, Jan Borlud, de held van Weerlingen, Arnaud van Oudenaarde en Boudewijn van Papenrode. De tegenwoordigheid van een onbekende ridder poesende hen het grootste mistrouwen in, ook bezagend zij de konink als of zijn spoedige verklaring eisten. De deken der wevers kwam ter midden onder hen en sprak. Mijne heren, ik breng de grootste vijand der Fransen, de edelste ridder van Vlaanderen. Een gewicht gereden waar aan het leven van een edelmoedig mens gehecht is, verbied hem zich door uw edelen op dit ogenblik te laten kennen. Geliefd het hem der halve ten goede te duiden, dat hij zijn helm gesloten houdt en ook niet spreken. Want zijn stem is u allen als de stem uw moeder bekend. Mijn lang beproefde trouw is uw edelen een waarborg, dat ik geen valse broeders al aanbrengen. De ridders verwonderen zich over die zondeling en verklaring en poogten in hun geheugen de naamdes onbekende te raden. Toch, mits de tegenwoordigheid van de gevangen leeuw, hun niet als mogelijk kon voorkomen, waren hun gissingen vruchteloos.  Ze betrouwen zich echt tot ten volle op de verzichtigheid van de deken der wevers en zonden hun dinaren in verschillende richtingen om hen voor een onverwachte verrassing te beveiligen. De konink vindt al dus aan. Mijne heren, de gevangen is onze doorluchtige land heren, is de bruggelingen zeer smartelijk geweest. Het is waar, we zijn menigbaar tegen hen opgestaan, omdat men onze voorrechten wilde krenken, en wellicht heb jij gedacht, dat wij met de Frans een zouden hebben samengespannen. Maar gedenkt dat een edelmoedig en vrij volk geen vreemde meesters kan leiden. Ook hebben wij, zeerde de verradelijke aanslag des Konings Philippe Lebel, ons lijf en goed menigbaar gewaagd, menig Frans man heeft de eeuweldaad van zijn vorst met het doodgeboed, en het bloed daar Vlamingen heeft in Brugge bij Beken gestroomd. In deze stand van zaken heb ik mij verstouwd, uw edelde mogelijkheid in haar algemene verlossing te doen gevoelen, want ik heb geoordeeld dat het juik diep versleten is, en dus met een krachtgepoging kan losgerukt worden. Een gelukkig toeval heeft ons wonderlijk gediend. De deken der beenhouwers, het slot malen vernieuwd hebbende, heeft meneer de motonne al de klauwaardheid bruggedoen vertrekken, en nu bevinden zich de armbachtsgezellen boven de vijfduizend sterk te dammen. 700 beenhouwers hebben zich bij ons gevoegd, en ik mag u edelen verzekeren dat deze laatsten, met hun deken breidel, voor 10 maal zoveel Fransen niet wijken moeten. Het is een echte leeuwenschaar. We bezetten u een leegig dat niet te misprijzen is, en kunnen onmiddellijk tegen de Fransen ten strijde trekken, en die in ons door u de nodige hulp uit andere steden wordt toegezonden. Dit is hetgeen ik u moest te kennen geven. Het blijven u edelen nu de nodige maatregelen te nemen, want het oog omlek is gunstig. Ik wacht u bevelen om mij als een trouwe onderdaan, volgens dezelfde, te gedragen. Mij denkt, antwoordde Jan Borlud, dat een al te grote haastigheid onschadelijk zijn kan. Allewel de bruggelingen opgetrokken en tot de strijd bereid zijn, is het in andere steden zover nog niet gevoorderd. Het waren te wensen dat wij de verraak nog wat uitstelden, om des te meer middelen te kunnen verzamelen. Weesd verzekerd dat het leger de Fransen door een oneindig getal verbasse de Vlamingen en Lelyaarts zal versterkt worden.  We moeten denken dat wij de vrijheidsvaderlandse dit spel wagen, want zo wij de strijd verloren zou het voor altijd gedaan zijn. Dan mochten wij het wapen wel aan de wand houden. Daar de edelen Borlud door Gans Vlaanderen als een kundige en wijze krijsman vermaard was, werd zijn reden door vele derpijzende ridders, als mede door Jan van Namen, goed gekeurd. De jongen Guide kwam vooruit en sprak maar drift. Overweeg toch, mijn heren, dat ieder voorbijgaand uur een uur leidend is voor mijn oude vader en voor mijn onzalige bloedverwanten. Denkt wat pijn mijn doorluchtige broeder Robrecht moet uitstaan. Hij die nimmig een honend gedacht kon verdragen, die hebben wij twee jaar zonder hulp aan zijn vijanden overgelaten. We hebben in een laf van leidzaamheid onze zwaarden laten roesten en de schande op onze hoofden laten verzamelen. Innieuw onze gevangen broeders uit hun kerker tot onze roepen konden en voegen, wat had Germ met uw degens gedaan en hoe hebt Gij de plichten eens ridders gehandhaafd? Wat zouden we dan antwoorden? Niets. Het rood der schaamte zou onze wangen kleuren en ons hoofd zou zich onder deze verwijting buigen. Nee, ik wil niet meer wachten. Het zwaard is uitgetogen. En ik sfeerig bij de witte haremens oude vaders wil de schede het niet meer ontvangen zal dan met het bloed der vijanden geverft. Ik hoop dat mijn neef Willem mij in dit voornemen door zijn bijstand zal versterken. Hoe eeruwliefig, riep Willem van Gullik, we hebben nu lang genoeg het leid en onze ouders met droevheid aanzien. Het betaam niet dat de man zo lang zonder weervraak getergd worden. Ik heb het hard als aangetogen en nu blijft het aan mijn lichaam tot de dag der verlossing. Ik vecht met mijn neef Guiden en wil van geen uitstel horen. Maar mijn heren, hernaam Jan Borlut, veroorloopt mij u te doen aanmerken dat wij om onze mannen bedektelijk te vergraderen tijdnodig hebben en dat deze hulp u zal ontbreken in die geen zonder ons te velen trekt. Meneer van Rennesen heeft mij reeds een dergelijk gevoel in uitgedrukt. Ik kan waarlijk voor de vijftien dagen mijn valzallen niet te wapen brengen, spakt Jan van Rennesen. En ik zou de heren Guiden en Willem raden, zich volgens de ondervinding van de edele Borlut te gedragen, de zimmers onmogelijk de Duitse ruiters zo draad tot hier te brengen.  Wat dunt u, meester de konink? In die in de woorden van een geringe onderdaan voor zijn landheren mochten gelden, zou ik hen ook tot de voorzichtigheid progen over te halen, alhoewel dit tegen mij ontwerp is. We zouden in dit geval onze overige broeders uitbruggen locken en al zo ons leger vermeerderen. In tussentijd zouden deze heren hun valzallen kunnen vergaderen en gereed houden, totdat meneer van Guylik met zijn Duitse ruiters terugkomt. De zwarte ridder gaf menigmaal zijn misnoegen door de bewegingen zijn hoofd te kennen. Het was merkelijk dat hij grote lust tot spreken had, doch hij weer hield zich telkens. Eindelijk moest de Guiden en Willem zich volgens de wilde er andere heren gedragen, want deze waren gezamenlijk tegen het voorstelde twee broeders. Er werd dan nader bepaald dat de konink zijn volk te dammen en te Aardenburg legen zou. Willem van Guylik moest naar Duitsland om zijn ruiters te halen. De jonge Guiden zou de soldiniers van de Graaf zijn broedig uitnamen aanbrengen. Meneer van Renesse vertrok naar Zeeland en de overigen ieder naar zijn heerlijkheid om alles tot de algemene opstand bereid te maken. Op het ogenblik dat zij alkander de hand drukten om zich te verlaten, weer hield hen de zwarte ridder met een wenk en spak. Mijne heren. Zijn stem bracht de verbaasdheid op de aanzichtende ridders. Zij bezagen elkaar met een vluchtige blik om hun eigen aandoeningen op de gelaad van anderen te zoeken. Maar de jongen Guiden sprong vooruit en riep, oh zalig uur, mijn broedig, mijn lieve broedig, uw stem drinkt tot in de grond mijn harten. Met ons stijmengeweld rukt hij de helm van het hoofd de zwarte ridders en sloeg hem de armen met liefde om de hals. De leeuw, onze graaf, was de algemene halm. Mijn ongelukkige broedig, ging Guiden voort. Gij hebt zoveel geleden. Ik heb uw gevangenis zozeer betreurd. Maar nu, oh heil, nu mag ik u om helzen. Gij hebt uw ketens gebroken en Vlaanderen heeft zijn graaf terug. Vergeef mij mijn tranen. Zij vloeiend daar uur liefde bij de droeve heugenis uur smart. De heer zei dank voor het onverwacht geluk. Robrecht drukte de jonge Guiden met tederheid op zijn hart. Dan wenden hij zich tot zijn andere broedig, Jan van Namen, en naar dezelfde om hels te hebben, spak hij.  Mijn heren, ik zou mij om hoge reden niet bekend gemaakt hebben, maar het wordt mij een plicht u iets te zeggen dat u besluit moet doen veranderen. Weet dat de koning van Frankrijk al zijn leenman met hun laten gedagvaard heeft om tegen de moeder te gaan oorlogen. Met zij die tocht slechts aaneemt om de koning van Mallorca weder in het bezit van zijn rijk te stellen, is het zeker dat hij dit machtig leger veel eer tot het behouden van Vlaanderen zal gebruiken. De bijeenkomst is op het einde van juni bepaald. Dus nog een maand en Philippe Lebel bevindt zich aan het hoofd van 70.000 man. Bedenk nu of het niet raadzaam zei dat jij de verlossing voor dit tijdste bewerkt. Later wordt dit onmogelijk. Ik bevel u niets, want morgen moet ik naar mijn gevangenis wederkeren. De ridders gevoelden de gegrondheid deze reden. En kwamen overeen dat de grootste spoed moest gebruikt worden. Dit veranderde hun ontwerp in deze voegen. Dat zij niet langer wachten en haastiglijk met alle mogelijke bijstand bij de koning te dammen komen zouden. De jongek wie hij werd als de naaste bloedverwand van Robrecht tot opperveld hiervan het leger benoemd. De welwillem van Gullik deze waardigheid uit hoofden zijn priesterschaps niet wilde aannemen. Jan van Namen kon de Vlamingen persoonlijk niet bijstaan, want in de roering die er ging gebeuren bleef hem om zijn graafschap te bewaren, werk genoeg op handen, maar hij zou hun een goede bende naamse ruiters toesturen. Kort hierop vertrokken de heren, elk naar zijn heerlijkheid. Robrecht bleef alleen met zijn twee broeders, zijn neef Willem en de deken der Wevers. O, kwiede, sprak Robrecht op een doeventoon. O, Willem, ik breng u in nieuws zo schrikkelijk dat mijn tong het niet durft verhalen, dat het gedacht mij de ogen met tranen verduisterd. Gij weet hoe booselijk de koningin Johanna onze arme zuster Philippe heeft gevangen genomen. Zes lange jaren heeft de ongelukkige een kerkerdes Loevers tot woning gehad en binnen die tijd heeft zij haar vader nog haar broeders mogen zien. Gij denkt dat zij nog op aarde is, want gij roept tot God om haar verlossing. Maar, eilaas, uw gebeden zijn nutteloos. Onze zuster is met fenijn wegeven en haar lichaam is in de zene geworpen. Wanneer de droefheid de hartender mensen al te veel schokt, berooft zij hun ongelikkelijk van gevoel.  Zo ging het ook met Quide en Willem. Hun wangen verbleekten en zon te spreken blikten zij neerslachtig op de grond. Quide ontwaakte eerst uit die verbaasdheid. Het is dan waar, zegt hij. Philippe is dood. Maar o, God, wees mij getuigen. En gij, o, zalige ziel mijn haar arme zuster, hoor mij. Ik sfeer dat voor elke dag die gij in de kerker hebt doorgebracht, een Fransman in zijn bloed zal sterven. Laat dus smart u zo niet vervoeren, mij schone neef, spakt Willem van Gullik. Gij is weer te lichtelijk bij de heer uw God. Beklaag uw zustig, pit voor haar ziel, en strijd voor de vrijheid als vaderland. Het neidige graf geeft zijn doden voor geen bloed terug. Mijn broeders, viel Robrecht in. Gelieft mij te volgen. Wij gaan uw nicht mag tot bezoeken. Zij is niet ver van hier. Ik zal u onderweg nog droeverdingen verhalen. Tot u dinaren hier wachten. Robrecht vertelde hun vervolgens, hoe wonderlijk hij zijn kind uit de handen der Fransen verlosst had, en wat pijn het tussen de bouwvallen van Nieuwenhoven had geleden. Zijn droefheid was echt er veel ver minderd, want hij gaf geloof aan de voorzegging van de Genesieig. De hoop dat Machteld hem eindelijk zou herkennen, vertrooste zijn hart, en de gewoonte des ramspoeds gaf zijn ziel meer kracht tot het verwinnen der pijnen. Ze kwamen weldra in de zaal waar Machteld rustig scheen te slapen. Haar wangen waren wit, gelijk albast, en haar hij ging zo zacht dat zij een gevoeloos lijks scheen. Groot was de verbaasdheid, welke de ridders beving bij het zien van het bloed dat op haar klederen met slijk gemengd was. Ze sloegen de handen met bitter medeleide te samen. Even wel spraken zij niet, want de Genesieer had hun met zijn vinger op de mond te leggen, toen begrijpen dat de grootste stilte noodzakelijk was. De jongek wiede om helstens zijn broeder robrecht en weende tegen zijn borst met troever snikken. Toen is, zucht hij, daar ligt nu het kind van de Leo. De Genesieer wenkte de ridders naar de ingang en bracht hem buiten de zaal. Dan sprak hij. De jongvrouw heeft haar zinnen terug, maar zij is zo zwak, zo afgemat. In uw afwezendheid is zij ontwaakt geweest en heeft meester Breidel herkend. Veel dingen heeft z'm gevraagd om haar geheugen bij in te roepen.  Hij heeft haar getroost met de verzekering dat meneer van Betune haar zou komen bezoeken. Het is niet raadzaam mijn heren deze hoop teleur te stellen, dus raad ik u haar niet te verlaten. Ook is het ten hoogste noodzakelijk de jongvrouw andere klederen en een betere rustplaats te bezorgen. De welropricht het niet mocht wagen zich van meer personen te laten kennen, gaf hij voor dit ogenblik geen gevolg aan de bevelen van de Genesieer. Hij keerde met zijn broeders terug bij Machtelt en bleef in een stille doefheid op haar ontwerf te wezenstrekken staren. De lippen der maagd bewogen zich en van tijd tot tijd kwam een onvaltbare klank uit haar borst. Een krachtiger adem dreven twee man herhaalde woord vader, als een zoete harpentoon in de oren van Robrecht. Hij, door een geluksalig liefde gevoel geroerd, bacht zijn lippen op de mond zijn er dromende dochter. Die lange zoen, bij de welke een ziels gedeelte des vaders voor de tweede maal in de boezing van het kind zonk, gaf het bloed der maagd meer vloeibaarheid en meer leven. Een tuivelachtig geroos kwam onder ieder haar wangen en haar ogen openen zich tussen een zachte, toch helvolle geemlag. Ombeschrijfelijk was de uitdrukking van smijtjes wezenstrekken, zij blikten zonder spreken in de ogen haar vaders en scheen in zoete wellust ontogen. Gewist hebben de Engelen in de hemel geen zaliger gelaat wanneer zij het aanschijndes heren aanschouwen. Weldra hiefde jongvou haar armen omhoog en Robrecht schiekte zijn hals boven haar om ze te laten omhelzen. Maar dit was het inzicht, der maagd niet. Zij bracht haar twee handen op het aangezicht van haar vader en dreef haar vingers streemend over zijn wangen. Beiden waren zij door een innig zielsgevoelen ingenomen en vormde zich een wereld van zaliggepijnzen. De vader betreurde zijn martalpijnen niet. Veel herdankte hij de God die al zo de ongelukkige, ook meer genietingskracht tot het smaakend der vreugde geeft. Niet minder waren de omstaanders bij de toneel van heilige vaderliefde getroffen. Zij dorste dit plechtig stilswijgen door geen zucht verstoren en vaagten bedektelijk de tranen uit hun ogen. Hun houding was nochtends zeer verschillend. Jan van Namen, die zijn droevheid beter kon overwinnen, stond met stijve blik en opgeheven hoofd in de zaal. Winner van Gielijk, de priester, zat geknield en met samengevochte handen te bidden. 