Familie en kennissen | Piet Paaltjens | Single Author Collections | Soundbook | Dutch | 5/6
Het was Sinterklaas uit Familie en Kennissen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Familie en Kennissen door François Havers-Schmied. Het was Sinterklaas. Het was Sinterklaas avond. En een mistige avond. Zoals de goede heilige, liefst heeft. Want nu kon hij zijn beroemde rit over de schoorstenen doen, zonder dat iemand er iets van zag. Behalve natuurlijk de kinderen. Die hebben oogjes. Daar kunnen ze mee ontdekken wat geen professor met behulp van een sterkste telescoop vermagwaar te nemen. Ik heb tenminste zo'n jongetje gekend. Dat zag alles duidelijk. En het hoefde er niet eens voor uit de kamer te gaan naar buiten op de donkere straat. Als het bij de kachel zat op zijn vaders knie, hoorde het ook het trappelen van Sinterklaas zijn paard over de pannen van het dak en het briesen van den prachtige schimmel. En dat dit geen verbeelding was, bleek aanstond stond daarop. Want in hetzelfde ogenblik dat het ventje zijn kleine wijsvinger aandachtig omhoog hief, daar hagelde het eensklaps tegen het behang. En in een omgezien lag het bezaaid met pepernoten en met suikerbonen. Van wie kon dat anders komen dan van den grote kindervriend, die net toen hij boven den schoorstenen was, een paar ferme grepen had gedaan in zijn onuitputtelijke zak. Maar men moest er zo'n aardig jongetje voor zijn, of een evenlief meisje, om dat te weten. En dan moest men ook geen vader en moeder hebben. Oh, zo verstandig, oh, zo volkomen nuchter, die had hun plicht achter hem, den kinderen, voor alle dingen in te printen. Er is geen Sinterklaas. Sinterklaas? Die is al lang dood. Lang dood? Ja, voor hen is hij dat zeker. En ach, ook voor hun armenkindlijnen. Want al krijgen, die nu op den 6e december, ik weet niet wat voor dure presenten, er is niet half zoveel aardigheid aan het kostbaarse speelgoed en lekkers waarvan aan het kind gezegd is, vader en moeder hebben het in die en die winkel gekocht, als aan een handvol pepernoten die onverwacht uit de lucht komen vallen. Niet dat ik ervoor ben, de lieve jeugd nog langer onnozel te houden, gesteld ook dat het mogelijk was.  Wanneer zij er eenmaal uit zichzelf aan begonnen is te twijfelen, of alles wel echt bovennatuurlijk in zijn werk gaat. Maar, later dan, ook uit eigen beweging tot de ontdekking geraken, dat de weldadige macht die zij eerst daaromhoog op den Schoorsteen zocht, nergens anders geldt dan onmiddellijk bij haar in het liefderrijk ouderhaard. Dat is een prettige manier van wijze worden en waarbij niemand iets verliest. Hoograppig als het kind nog wijfelt, wie het vuurigste bedanken, Sinterklaas of vader en moeder, en als het dan in alle stilte de stoutenschoenen aantrengt en op zijn beurt beproeft, om ook eens voor den goed en heiligen te spelen. Wat kijken de oudjes dan mal op de neus? Of, liever, wat een echte, blije verrassing is dat voor hen, wanneer zij mogen opmerken, hoe hun eigen, vriendelijke liefde werklang heeft gevonden in het gemoet van hun kroost. En daar niet minder aardige uitingen van het edelst gevoel aan ontlokt. Och, zeg niet dat al dat aardige er niet bij hoeft, dat het al wel is, wanneer het kind, maar diep door drongen is van zijn plicht om vader en moeder, al zijn grootste weldoeners de heren en te gehoorzame. Zeker, ik gaf wat als alle kinderen, dien heiligste van alle plichten, diepe zeffen en nimmer vergaten. Doch het lijkt me toe dat eren en gehoorzame, en in het algemeen alle deurden die men samenvatten kan in dit ene woord liefde, eerst dan haar volle beslag krijgen. Als er nog iets bij komt, iets, ik weet niet wat, is het iets poetisch. We zullen maar zeggen, zo iets aardigs. Ik houd niet van opvoeders, die geen aardige manier hebben van opvoeden. Ik houd niet van weldadigen, die het wel doen, niet aardig afgaat. Ik houd niet van vroomen, wie er vroomheid, misschien onberestblik is, maar in het geheel niet lief, niet bemindelijk. Nu, maar gij houdt zeker niet van vertellingen, die dreigen te ontaarden in een verhandeling of in een beschouwing over. Vergeef mij, ik moet weer terug tot waar ik mee begonnen ben. Het was dan een Sinterklaasavond, mistig, natig, kil, maar in duizenden hartjes en harten branden een lekker warm vuurtje. Dat de ogen uitschitterde en de wangen hoogrood kleurde. Voor eerst waren daar de rijke luiskinderen, die zich in de banketbakkers en galanteriewinkels rondom de rijkvoorzienende tafels en langs de sierlijk gerangschikte uitstellingen verdrongen.  Al mijn dagen, wat wonderen waren daar niet te zien, denk maar uit wat gewild, en gezout het in suiker of chocolade vinden nageboodst. Het gedierde des velds, de vissen en de vogelen, ja de sterren des hemels en dan natuurlijk de mens in alle mogelijke toestanden, snoeperige zuigelingetjes, in luiers of in wiegen en niet minder snoeperige jonge dames bij piano's met heuse muziek voor zich. En misschien konden de piano's wel wezenlijk spelen en behoefte ze alleen maar opgewonden te worden met het sleudeltje dat er in stak, want alles was even natuurlijk. En gezout sweren dat die herders in hun witte overhemden van witte suiker en met hun safraandgele schapjes gekond de safraanruiken, ik zeg gezout sweren dat ze allemaal leefden. Doch, wat was dit en nog zoveel meer tenminste voor iemand die gevoel had voor grootste afmetingen, bij de kolossale vrijers en vrijsters die met de goedmoedigste gezichten en de handen in de zakken stonden af te wachten, wie hun straks meenemen zou om Sinterklaas met hen te houden en nu het schouwspel dat de galanterie winkelsboden hier ontsinkt ons de pen. Dit was letterlijk de wereld in het klein. Spoortrainen en stoomboten vol met reizigers om niet bussen om hen af te halen zodra ze zouden aankomen en comedies om hen naartoe te brengen en waar de acteurs al vast begonnen waren met een roeren-toneelstuk of gezellige huiskamers waar men reeds om de teettafel zat te wachten. Sleeperskarn om de groederen te vervoeren over ophalbruggen naar pakhuizen met ruimte in overvloed op de verschillende verdiepingen voor kisten en balen en vaten en met toestem om alles naar boven te heizen en dan magazijnen waarvan alles te koop was en kerken met klokken in de torens en boerderijen en bossen volleden en tijgers, maar ook dierentuinen waar men die verschrikkelijke beesten bekijkend kon zonder gevaar te lopen. Van door hen te worden opgegeten, hoewel er voor wie die bang was uitgevallen ook wapens te krijgen waren om de monsters te bevechten. Ja, men kon zich hier alle wapens aanschaffen en alle uniformen die men nodig heeft om mensen te beoorlogen. Tot dortjes van revolvers en mitrailleuzes, toeziet, daar is de kreigel uitgebroken. Honderden tinnensoldaartjes, infanterie en kaffalerie, belegeren en vesting, waar de dood hun uit tegenbraakt door de mond van kanonnen die bij de minste aandraking alles vernielende ertjes uitblazen.  Maar uw oog wend zich misschien reeds af om met grote welgevallen te rusten op die netjes, sommige, niet onmogelijk, wat al te zwerig aantrekleden poppen daar. Nu, geen wonder, als zij u blind maken voor al het overige, hier schijnt het leven wel op de daad betrapt. Echt haar, althans, even echt, als dat de meeste echte dames u te zien geven, ogen, neen, maar ze booren u tot binnen in de ziel en kijk hier dan eens. Hier ligt een kleinje gerust te slapen, maar als zij het uit zijn ledikantje tilt, dan opent het de gesloten oogjes en drukt zij het aan uw boezem. Dan stamelt het pei of mei of iets dat het midden houdt tussen die twee. Ontdrukken wij ons aan deze toverwereld, waar waren wij ook, oh ja, in een speelgoedwinkel, en links en rechts nevens en voor en achter ons, groter en kleiner kinderen, met of zonder gelijden, maar allen door de diender of klepperman op den stoep waarde gekeurd, om tot dit paradijs te worden toegelaten en allen in stille of luide verrukking. Vermoed jij misschien, daarbuiten, op een akelige tegenstelling te stoten, het is waar. Het heeft iets hardes, die arme drommels die niet binnen mochten komen, maar als je geneigd waard hen te beklagen, dan zouden zij u dat zelf wel afleren. Wat hebben die straatjongens een plezier? Mogelijk is een pret wel wat ruw, maar daar zijn het dan ook straatjongens voor. En hier is er een, ik vrees dat die kapotte klomp van hem niet geheel water dicht is. En het lijkt wel dat hij pas met zijn voeten uit een volle goot komt, maar dat hindert hem niet. Heeft hij niet een heerlijk voortuintje gehad, een royale meneer duwde hem een paar centen in de hand, en daar heeft hij toen zijn geluk mee beproefd in dat kraampje gins. Gevind er wel juist geen briljante gasverlichting, door het plak goud op de dagbroers en ruiters van speculaas. Tegen het uitgespannen, werd de laken opgehangen, glinst dat voor leidelijk genoeg, ook in de onzekere straalen van het kaarsje, maar half in zijn papierenhuisje, tegen uitwaienveilig een koenenworp met de dobbelstenem en zo'n halve dagbroer was het eigendom van onze straatjongen. En daar staat hij, menu, en stopt zijn zus een stuk van zijn buit in dat wijdenmond.  En met zijn tanden bijt hij nog een stuk uit de broek van den dagbroer. Dat is voor de cameraat van zijn zus. Bravo, arme straatjongen, van jou zal er zeker wel wat recht komen, tenminste als de goede god je over niet te lange tijd nog eens een andere royale heerlaat ontmoeten. Eén die niet denkt dat hij al van je af was als hij je maar een paar centen heeft toegenuwd. Eén die je naar school stuurt en die je later een knappen baas bezorgt. Wie weet, mogelijk wordt je zelf dan ook nog eens een knappe baas. En help je dan je zus er helemaal mee bovenop. En de cameraat van je zus ook, wie weet het, was je maar vast zover als die kinderen die ons daar voorbij gaan tussen vader en moeder in. Om langs de winkels en kramen te wandelen en dan waarschijnlijk ook hier en daar, zei het ook niet juist in de voornamenmagazijnen enkele kleine inkoopjes te doen. Veel kan vader niet missen en moeder heeft ook niet veel kunnen oversparen voor deze gelegenheid. Het is alles zo duur tegenwoordig. En als je dan aan ieder het zijn is ontgeven, huisuur en zieken en begrafenisfonds, en zowel meer, dan komt er wat kijken. Doch dat neemt niet weg, dat de kinderen toch wat voor een Sinterklaas moesten hebben. En ze hebben dan ook al wat. De meisjes onder haar schoudelmanteltjes en die lekkere dikke jongen, met die Wolledassum of het hartfroor. En het dan nog maar beter was dat hij smoerde dan dat hij koud vatten. Wat stapt hij defter naar zijn vader? En in zijn ene hand heeft hij een houten paartje en in de andere twee stuks suikergoed. Daar is één van voorjangtje thuis. Die slaapt nu gerust, want grootje is bij hem gebleven. Maar wat zal hij morgen vroeg opkijken? Als hij dat stuk suikergoed in zijn schoentje vindt. En het hooi voor Sinterklaas, zijn paart is schoon opgegeten. Oh, lieve beste Sinterklaas, wat zei het gij? Toch een echte goedheiligman. Gij weet het iedereen naar de zin te maken. Niet alleen de jonge heertjes en de jonge juffertjes. Die, wanneer ze morgen alles Belgaard uitstallen. Wat bij grootouders en ooms en tantes. En waar niet al voor hen gereden werd. Bijna ieder voor zich een kleine winkel konden beginnen.  Maar gij vervult ook de nedere gewoning van een werkman. Met het prettige gerucht van blijde kinderstemmen. En het zijn niet enkel de kleine kinderen. Die met kloppende hart in de kunst van uw gezegend avondje verbijden. Hier is een damertje. Hoe oud is ze? Zeker is ze nog ver van de leeftijd. Waarop men zoiets niet wel meer verragend kan. 16, 18 hoogstens. Maar wat kleurt zij? Nadat de bel voor de zoveelste keer is overgegaan. En de meid brengt een gijmzinnig pakje binnen. Met een verdraaide hand aan haar geadresseerd. En wist ze nu maar vast dat die allerliefste surprise van hem komt. Die door dick en dun is weggeholt. Nadat hij zijn cadeau tegen de veurdeur had gelegd. En hij zag hoe die deur op zijn gebel open ging. Nu houdt hij waarschijnlijk buiten adem stil om de hoek van de straat. En in den geest ziet hij haar engelend kopje. Om golfd van dat wilderig bruin of blond. Waarvan een enkele lok hem tot de zaligste maken zou van alle stervelingen. Maar voei, Sinterklaas is dat nu toch niet wat ondeugend van u. Weten de paas en maas er wel iets van dat deze dingen gebeuren, gij meesmelt. Oude heer, gij herinnert u heel goed, zegt ge, dat pa en ma eveneens deden in de jonge tijd. Nu, dan mag ik leiden dat die onschuldige vrijrij over jaren op het huurlijk uitloopt. Niet minder gelukkig dan dat van pa en ma. Vanavond ontbreekt er althans niets aan het geluk van de oude lui. Nu het blijkt dat zij elkaar wederzijds ook alle liefst weten te verrassen. Net zo lief als toen hun zilveren bruinloft, meer dan 25 jaren in het verschietlag. En in de keuken, wat gebeurt daar? Daar zit een k en dientje. En Sinterklaas heeft aan beiden een reuzachtig suikerhard doen toekomen. Met het toepasselijk opschrift op dat van k is het uit liefde en erkentenis. En omdat het Sinterklaas is. Maar het hart van dientjes spreekt, ondanks zijn kortheid nog duidelijker van, zeg het ronduit, van u en Piet. Vergeet mij niet, vergeet mij niet, en jij kunt er de kruidnagelen uitproeven. Mistige decemberavond, wat al vreugde, bergt gij in uw neveligend schoot. Om hulde uw donkerheid, maar lauter schuldeloze vrolijkheid.  Doch we weten het, helaas, de kroegen en dat er dan ook niets in de wereld zijn kan, of de duivel profiteert er meteen bij. Maar dat is nu nog geen reden om te doen als buurman Zemelknoop. Die zich voor deze plechtige gelegenheid heeft voorzien van een onderlip, haast tweemaal zo hoog opgetrokken als gewonelijk. Wel, ik wist niet dat een mens zo diep zuchten kon over de verbastering van ons geslacht. En vooral dat iemand die zoveel op de zonde van anderen te zeggen weet, tegelijk zo onplezierig kon zijn voor zijn huisgenoten. Ze zitten immers, allen als lammeren om u heen, veilig onder uw hoeden voor het Wolfsgebied erbuiten. Al uw zonen en dochteren, ieder aan een nuttig handwerk of over een leerzaamboek. Waarom hen dan nog onthaalt op een knorrig gepreek over de verkwisting en de onturk en de hoogmoed? Zij kunnen het toch waarlijk niet helpen als er zijn die niet deugen willen. Wissel uw naak vertoog op zijn minst af met een paar boterletters, of nu en dan een kopje chocolade. Dat houdt de aandacht ook wel zo levendig en anders, ja anders, buurman. Praten, mij niet uit het hoofd dat er bij u ook wat aanschort. Ik zal maar niet zeggen wat. Wij zien hier nu meteen, het is toch niet geheel waar, wat wij daar straks zijn. Dat Sinterklaas het iedereen naar den zin kan maken. Er zijn ontevredenen, groten en misschien ook zelfs kleine. Broertjes, die zusjes beneden en omgekeerd. En als er vanavond engagementen worden aangeknopt, daar raken mogelijk ook verkeeringen af. Doch het kan zijn dat het ook hier geldt. WU, wanneer alle mensen wel van u spreken, er is nu eenmaal koren en riscaf. En dat merkt men het best als er in den hoop geblaasend wordt. En Sinterklaas doet dat ook op zijn manier. Goed, blaas maar toe, brave heilige. Daar mogen gevonden worden, die uw ademtocht niet kunnen weerstaan. De meesten, wil ik geloven, kunnen het toch wel tegen. En indien het nooit ontbreekt aan Zielen, zo eizig dat zelfs uurwarme lippen zijn niet vermogen te ontdooien. Er zijn anderen die het koud zou worden, koud om het hart in de baren van den ramspoed, die tot over hen heenwildend gaan. Doch Gij biedt hun de hand.  Vriendelijke Sinterklaas, als een engel uit hen hoogen, heeft Gij hen op uit de golven en brengt hen aan den zachten oever. Daar vergeten zij, althans voor een poos, in uw armen. Wat strijd zij alstreden, wat leeds hun ochtend wachten staat. Van hoeveel verborgen werken der bermachtigheid, weet Gij, ofvers der dankbaarheid, van tot weldoen bewogen, beweldadigden uitingen, ook van de medeleiden, geboren uit de eigen ervaring van wat leiden is. Op uw avondje, Sinterklaas, hoe menig een, die er opnieuw leert dat het zalig is te ontvangen, hoe menig een dat het zaliger nog is te geven. Doch nu kom ik dan eindelijk eerst in ernst tot mijn vertelling van. Het was Sinterklaas avond en er waren honderdduizenden gelukkige mensen, kleine en grote, rijke en armen. Maar daar waren er ook een paar die voelden zich zo diep, diep ongelukkig, als een paar mensen zich maar voelen kunnen. Niet dat het geen vrije kamer was, waar zij in zaten. Hij, naast een Engelsen hart, werkt tuigelijk bij tussen pozen in de lustig brandende kolenpokende en dan weer in het vuurstaarende, nog zonder oog voor de wonderlijke, altooswisselende gedaantend van de vlam, en zij bij de tafel met de beide ellenbogen op het gebloemde kleed. Het gelaad verborgen in een zakloek nat gescheid en buiten mag er om, haar zachte snikken te versmoren, armen, ouders, hun kind, hun enige, hun prachtige jongen zou geen Sinterklaas meer meevieren. En hij had er nog wel zo op gerekened dat hij weer terdege meedoen zou. Al was het bijna een jaar geleden, hij had zich herinnerd, alsof het gisteren gebeurd was, hoe de bischop uit Spanje in eigen persoon was binnengekomen, precies zo gekleed als hij in de prentenboeken stond, met zijn hoge muts en zijn weide mantel en zijn lange baard. Maar, of schoon, zijn eerwaarde een bril had gedragen, de ogen die daardoorkeken, hadden meer geleken op de ogen van grootvader, die goede geogen, die nu ook al voor immer geloken waren. Zou de bischop dit jaar weer verschijnen en zouden zijn ogen ook weer op die van grootvader lijken, en zou hij weer vertellen van zijn verretocht, en als dat dan uit was, en het versje was opgezegd en de belofte was gedaan, van altijd heel zoete zullen zijn, zou Sinterklaas dan ook weer die een grote rijzak openmaken, en wat of er deze keer wel uitkomend zou.  De vorige maal, zo had het kereltje gevraagd en gesnapt, 100 uit, en hij kende het nieuwe versje al, en over 14 nachtjes nog, dan zou het wezen, had maar gezegd. Maar de volgende morgen had hij zich zo moe gevoeld, en een uurtje nadat hij was opgestaan, was hij weer naar bed gebracht, en de dokter was gehaald, en om kort te gaan, gij begrijpt het wel. Nu was het Sinterklaas avond, en het lieve feentje lag daar buiten, op de begraafplaats, in zijn kistje onder de zwarte aarde, of misschien. Nee, zeker, dat was toch niet alleen de koorts geweest, als hij tot kort voor zijn dood nog van grootvaders prak, die hem kwam afhalen om samen naar Sinterklaas te gaan. Oh, die drie waren nu zeker bij Elkander, en bij alle lieve mensen, die ooit op aarde geleefd hadden, en die nu daarboven leefden in den Hemel. Maar in het huis, waar de kleine Hemel speelde, was het nu toch zo stil en zo lege worden. En vooral vanavond zag het er zo vreselijk verlaten uit. Zijn speelgoed was opgeborgen, zijn stoeltje was ook weggenomen. Wat helpt over sierlijke meurbels in overvloed waren gebleven. Maak mij arm, kreeg de moeder, maak mij doodarm, maar geef mij mijn kind terug. En de vader staarde stom in het vuur. Hij had zich zo goed gehouden als hij kon. Hij had alles bedacht om de troostloze moeder te troosten. Nu wist hij niets meer. Groote droppelen verduisterden zijn blik. Ook hem zonk het hoofd in de handen, en de krachtige man smolt weg in tranen. Laat hen uitschrijden, die twee. Geen liefderijk god vraagt hun klachten. Hij weet straks zullen zij tot hem wederkeren met stille gebeden, met heilige geloften, en zij zullen hun kruis opnemen. En het dragen, de een met de andere, beiden, beurtelings voor elkaar, zolang het hem belieft en eenmaal wil licht, wanneer zij jaren reeds verzoend zijn met hun nooit vergeten verlies. Dan zullen zij ook heen gaan en komen waar hun lieveling is. Maar stil, het is weer Sinterklaas avond, een jaar nadien, waarop wij getuigen waren van de eerste schier onduldbare smart der ouders. Wij zijn weer met hem in dezelfde kamer, en geen twijfel voor wie nollettend weet op te merken, of daar wordt nog gerout, in het binnenste naar berovden, en vandaag allermeest, gij kunt er op aan.  Heeft de borst opnieuw het oude beklemde gevoel bespeurd, maar het lucht zich niet, langer in hopeloze vragen, naar het waarom, of in bitters rijen en snikken. Hier wordt gevast met gezalfde hoofden en met gewassen aangesicht. Ja, wie niet beter wist, zou denken, dat het hier feest was, gans onvermengd feest. En werkelijk feest is het, en voor die 10, 20 kleine, daar wel onvermengd feest. Wat is er gebeurd? Een roerende gedachte, roerend schoon, zo als een betere wereld alleen ze ons toezend, en dan het liefst als het ons hier beneden te eng en te bang zou worden. Eén van die lichtstralen, die in de nacht geboren, den donkerste nacht verhelderden, is gedaald, in de ziel van het kinderloze echtpaar. Was de jonge moeder de eerste bij wie het plan rijpte, of ging het denkbeeld oorspronkelijk uit van haar echtgenoot? Ik weet het niet, en zijzelf hadden het uur waarschijnlijk niet kunnen zeggen, maar toen het weer tegen Sinterklaas liep, en zij zich voorstelde, hoe dubbel eenzaam het dan weer zijn zou op het toneel, hun vroegere vreugde, toen hadden zij een metalkander overgesproken, en het was hun voorgekomen dat dit geen bewijs zou mogen heten, hoe zij hun eerste liefde hadden verlaten, dat het in tegendeel een waardige hulde zijn zou aan hun verheerlijktend kleine, veel eigenaardiger dan het koude stuk steen op zijn graf, of dan een krans na neergelegd om in een nacht te bevriezen en te verflensen. Als zij de kamer, waar hij eens gelukkig was, op den Sinterklaas avond tenminste vulden met andere gelukkige kinderen, en toen zij je daarover eens waren, hadden zij spoedig een lijge opgemaakt van wie er ditmaal delen zouden, in het voor hen diepweenmoeder, maar toch ook weenmoedersoeter feestgenot. Daar was in de eerste plaats hun lievelingssogebroertje, de aardige jongen, die eens een deel daarvoor hen bestemde moedermelk had moeten afstaan, aan hun kind, dat was in der tijd een hele uitkomst geweest voor de onverwacht wedoegewordene, toen de dokter haar had gevraagd of zij als mindienst wilde doen, bij een rijke luisklijnen, en haar goede diensten waren nog geen zins uit het geheugen gewist van de rijke lui. 