Camera Obscura | Nicolaas Beets | Single Author Collections | Soundbook | Dutch | 1/13
Voor berichten uit camera Obscura. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Camera Obscura van Hildebrandt. Neck Lucise Pudet Zetnon in Sidere Ludem Horatius. 29ste druk geïllustreerd. Haarlem de Erven F-Bom 1917. De schaduwen en schimmen van nadenken, herinnering en verbeelding, vallen in de ziel als ene camera Obscura. En sommige zo treffend en aardig dat men last gevoelt zijn na te tekenen en met z'n wat bij te werken op te kleuren en te groeperen. Een kleine schilderijen van te maken. Die dan ook al naar de grote tentoonstellingen kunnen gezonden worden. Waar een klein hoekje goed genoeg voor hen is. Men moet er even wel geen portretten opzoeken. Want niet alleen staat er honderdmal een neus van herinnering op een gezicht van verbeelding, maar ook is de uitdrukking des gelades zo weinig bepaald dat in zelfde tronie, dikwijls, op wel vijftig onderscheiden mensen gelijkt. Anonymous in Libro non-edito. Vorbericht zesde druk 1864. Het is nu juist 25 jaren geleden dat in het najaar van 1839 de camera Obscura haar eentreden in de wereld deed. De pseudonimeschrijver, toen zelf nog maar even 25 jaren oud, of schoon in een ander vak van letterkundige voortbrengselen, onder zijn eigen naam niet onvriendelijk door zijn landgenoten opgenomen, zag zijn stoutse verwachtingen overtroffen. Als de buiten gewoon hartelijk ontvangst van dit zijn werk in het halve jaar een tweede druk noodzakelijk maakte, welke dan ook in het voorjaar van 1840 het licht zag. Toen, elf jaren later, een derde druk nodig werd. Had hij de moed, de nieuwe uitgaven, met enigen tot hier toe onuitgegevenen opstellen, zodanig te vermeerderen dat het boekdeel, het welk nu, 1851, het licht zag. Schoon kleiner van formaat, wat de inhoud betrof meer dan verdubbeld was. Van dat ogenblik af kwam er een nieuw leven in ene belangstelling, die van den beginne aan, boven verwachting was geweest, en nummer was afgebroken. De Belgische pers vereerde het Hollandse boek eerlang met een nadruk, 1853. Maar deze verhindrenden niet dat Reeds in het volgende jaar een vierde wettige uitgaven in het Vaderland noodzakelijk was. Onderweer omslag, nu ook de tot nu toe, hier en daar verspreid de stukken van Hildebrand aan zijn hoofdwerk werden toegevoegd.  Ook deze was echter in 1858 uitgeput en maakte plaats voor 1e vijfde en ze hier nu de zesde. In alles aan de vijfde gelijk, behalve dat enige druk en stijlvouten verbeterd en waarschijnlijk ook weder enige nieuwe gemaakt zijn. En dat de verstandige lieden, die tot deze zesde uitgaven gewacht hebben, zich het boekdeel aan te schaffen zonder vermeerdering van kosten daarbij nog dit voorbericht winnen. Het is dan schrijver ene streelende gedachte dat aan zijn werk in deze zesde uitgaven het voorrecht de beurt mag vallen in handen te komen van een geslacht van landgenoten nauwelijks of niet geboren toen hij het voor het eerst aan het licht bracht. Het volwassen meerdere jaren kroost van dat waaronder hij zelf is opgegroeid waarvoor hij schreef en dat hij schetste. Maar niet minder treft het hem. Zich daarbij inderdaad te moeten afragen of niet dit nieuw geslacht ruim zozeer behoefte zou hebben aan ophelderende aantekeningen bij zijn werk gevoegd als aan deze min of meer historische voorreden. Of maak niet het vierde ene eeuw en ene eeuw als de negentiende maak niet het vierde ene eeuw een tijdperk uit. Lang genoeg om een boek als het zijnen hier en daar zonderling te doen voorkomen en op menige plaats onverstaanbaar te doen worden. De mannen die met den schrijver het jaar van den volksgeest beleefd hebben tot welks eer wij nu in de hoofdstad een gedenk teken zien pralen dat enig in zijn soort mag worden genoemd. Herinneren zich bijvoorbeeld zonder twijfel de lovelijke poging nog wel der stijds van diezelfde hoofdstad uitgegaan om in Nederland tot schitterendere triomphe over België een nationale klederdracht te improviseren. Als zij hun ogen sluiten, zien zij gewis nog weder voor hun geest op reizen die nationale tunica's waarop de eerste nommers van het nationale modeblad de nationale ogen dedend verliefden. Maar wat stelt het tegenwoordige geslacht zich voor wanneer het en schrijver van nationale hoeden ziet gewagen? Wat denkt beeld, vormt het zich, in dit jaar 1864 van dames hoeden met luifels, van raponische krachten van een matezesexamen in het Latijn of van een de vierde klasse van het koninklijk Nederlands instituut.  Hoe ondenkbaar moet in zijn ogen een Nederland zonder spoorwegen? Hoe buitensporig in Sint-Nikolaas met verguldsel voorkomen? Hoe ongepast een karakteristiek der periolieke pers als in gerritwitse beproefd is? Wat weet het van balleintjes om lange pijpen door te steken? Van 28'n, van weten tegen de Belgen? Wat van lantarenvulligers? En waar de namen van Eensmallenburg, een makkelein en Don Carlos genoemd worden? Waarvan de industriële Sanberto-Lotto, de avondboden, de woestijn van het koegras, gewaagd wordt? Zou daar voor zeer velen een kleine aantekening wel overbodig zijn? Met dat al heeft de schrijver nog niet kunnen besluiten. Bij de tegenwoordige uitgave reeds in deze dringende behoefte te voorzien. Het blijven voor gehoopte later drukke bewaard. Als de behoefte nog dringendig, de notennood nog hoger gestegen zal zijn. Ook mag de schrijver zich afvragen of het niet al te onedelmoedig was door het voorstans nutteloos maken van hun arbeid. Aan de oudheidkenners, navoersers en commentatoren van volgende tijden een bewijs van wantrouwen te geven, het welk zij in geen opzicht hebben verdiend. De oudste stukken in dit boek deel, waarin genen van een latere dachtdekening van het jaar 1841 voorkomen zijn, een beestenspel, dat reeds in den studenten Almanac voor 1837 een plaats vond en vooruitgang opgenomen in het oktobernommer van de gids van datzelfde jaar. Wat een beestenspel betreft, ik hoop dat het Nederlands woordenboek zich ontfermen zal over de naam. Zee dat de lovelijke instelling, welke het groot publiek zich verhaard apentuin te noemen en die door beschaafde lieden artis door niemand die je grade geheten wordt, behoort de zaak nu reeds tot antiquiteiten en heeft er wel wat woorden en tegenstelling rijke strafreden grotendeels uitgediend. Het hybridisch stukje vooruitgang dankt aan dit zijn gebrek zelf in verband met de wel wat ruwe maar niet geheel onrechtvaardige tuchtiging welke daraan het stond naar zijn verschijning in het genoemde maandwerk van een scherpe pentebeurtviel. Zijn onstervelijkheid en voor de schrijver een groot gewicht het heugd hem als de dag van gisteren hoe weinig de kastijding ten dagen dat zij uitgedeeld werd hem smaakte en met welk ene verontwaardiging hij zijne pen opman en aanpunten en een antwoord schreef en overschreef en terzijde legde. De heer G. schijnt de hechten aan de steller wie een stukje hij al dus eerd.  Een wezenlijk talent zoekt zult en rechter vond hij ergens geschreven door een en andere pen waaruit wel nooit iets dat niet puntig was is voortgekomen. Dit was en olie en zout.  Beiden deden goed zonder dat woord het welk hier na 25 jaren dankbaar vermeld woord waren de camera op skeura misschien niet en stellig niet beter geschreven dat echter het boek zoals het is in meer dan één opzicht de sporen draagt van de jeugdige leeftijd waarop het is te samengesteld ziet de schrijver zelf nu beter dan menig ander en hij weet de zo ongemeen gunst welke het bij zijn landgenoten steeds gevonden heeft aan niets anders toe te schrijven dan daar aan dat dit zijn onbekommende jeugd hij weet zelf niet hoe over het algemeen enigszins geluk moet wezen met waarheid te schetsen zodat in zijn kleine tafrelende mens den mens en de Nederlander zijn vaderland gevonden heeft terwijl de herkenning niet al te pijnlijk was gemaakt door een jong gemoed dat van boos aardigheid vrij zijn vaderland en de menselief had en ook na 25 jaren is dat gemoed niet veranderd ook in den vreemde is zijn arbeid niet onopgemerkt gebleven behalve vertalingen van enkele episoden die van Keesje en van de verguldpartij in het Engels, in Frasers en in Chambers magazine 1854 en in het Frans in de revue de Deumonde 1856 blijkbaar van zeer bekwame hand en van Gerrit Witze in het Hoog Duits in die Niederlande door dokter Albertus Wild 1862 zag een volledige overzetting van de camera op skeura gedeeltelijk onder de titel van Saint de Lavie Hollandaise 1856 gedeeltelijk onderdien van Chambers op skeur 1860 van deze zegt de schrijver dit dat de hem hierdoor weder varen eer hier en daar nog al te zeer verbitterd wordt door blijkbaar misverstand van zijn bedoeling en dat niemand het hem al te kwalen kan nemen indien hij aan hoogmoedige gedachten toegeeft wanneer het blijken mocht dat het geestige volk de wereld met zijn werk in deze vertaling opheeft vertalingen van tijdgenoten in lateren dagen tot opheldering van duizendere plaatsen in het oorspronkelijke Wernerdebaat genomen hier tegen echter achter schrijvers zich verplicht de nakomelingsschap met opzicht tot deze vertaling enigszins te waarschuwen wat hij bijvoorbeeld met de leerwijze van prinsen mag bedoeld hebben zal indien het ooit duister kon worden niet veel licht verkrijgen uit een overzetting met la doctrine de prins en indien er ooit een tijd kon komen dat een vol zin als waarmede het hier in de plaats voorkomende stukje aanvangt niet er stond begrepen werd nooit voorzeker zal hij begrepen worden indien men opheldering zoekt bij de volgende vrije vertaling le nom de lagarde baker et une preuve évidente qu'il ne faut pas avoir étoil ster pour faire connaître le titulaire d'un employ féminen par excellence ik ben benieuwd te weten wat de franse gardes ervan gemaakt hebben 1 oktober 1864 ha bij voegsel 14 de druk 1883 zie daar het voorbericht de zesde uitgaven in deze 14 de wederom waar men getoond heeft prijs op te stellen zijn geheel afgedrukt in de zevende 1871 met een brief van Hildebrand aan Schipper Rietheuvel en met het laatst een weemoeder bijvoegsel tot de nareden en opdracht aan den in datzelfde jaar ontvallen vriend vermeerderd voegde de schrijver aan de 7 jaar tevoren gedaan opgaven van blijke van belangstelling in den vreemde een aantekening toe van den volgende inhoud deze opgaven kon bij gelegenheid van de tegenwoordige zevende druk nog vrij wat vermeerderd worden daar ik dankbaar herkennen moet dat alle Duitse landen Brunswijk, Saxen Pruisen, Oosterrijk om strijd van hun belangstelling hebben doen blijken ik bespare het echter tot in Achsten voor mijn eigen liefde is het op dit ogenblik meer dan genoeg hier aan te stippen dat de Duitse's nu laatst begonnen hebben de reisherinneringen uit de camera op skeur uit de putten zie im Neuenreig 1871 nummer 8 ding wat echter volgens deze aantekening voor de Achsten uitgaven werd bespaard werd ondanks het aangroeien van de stof ook in die Achsten 1872 en voort in alle volgende teruggehouden om plaats te maken voor een verklaring welke tans al zou kunnen luiden ook stredends mogen zijn in de eer zich met beter of slechter gevolg in het Frans, het Engels het Hoog Duits, het Italiaans en we licht ook in het Deens en Zwets vertold te zien en lezers te vinden tot in het verre Japan voor het hart van de schrijver de camera op skeura heeft het weinig te betekenen bij de zoete ondervinding der duurzame genegenheid van eigen land en taalgenoot de in de voorreden van 1864 uitgedrukte mening omtrend het nog niet bereikt zijn van het noodpijl voor ophelderende aantekeningen zij bleef bij de volgende uitgaven nog steeds dezelfde en zijn gevoel van kiesheid tegenover de geleerden der toekomst werd bij de schrijver nog altijd niet overwonnen in de laatste tijd wordt bij Mondeling en Schriftelijk door geleerden en ongeleerden met zovele vragen bestormt dat hij in dit opzicht een ander begrip begint te krijgen van zijn plicht en er ernstig aan begint te denken in de meer en meer dringende behoefte enigszins in dat een of andere vorm te gaan voorzien intussen zou het hem niet mogelijk zijn deze nu veertiende uitgaven van zijn werk in het licht te zenden zonderdat zij de openelijke betuiging bevatten zijn er erkendelijkheid aan zijn vriend Johannes Dijseringk een belangstellender en oplettender leesel dan deze beide in Oosterse en Vaderlandse letteren zozeer ervaren landgenoot heeft onder haren duizenden de camera op skeura niet gevonden haren dertiende uitgaven 1880 gaf hem aanleiding tot het schrijven die voor treffelijke monografie welke eerst in de gids verschenen later informeerden een herdruk afzonderlijk uitgegeven is in dit keurig opstelwoorden de schrijven in de lot gevallen zo in de vreemde als in het Vaderland van het nu meer dan veertigjarig boek beknopterlijk maar vollediglijk verhaald en heeft de vriendelijke ingenomenheid van den geachten letterkundigen in verband met vroegere en lateren oordelen en beschouwingen van anderen een hartelijke en door de schrijverde camera op skeura hoge waardeerde uitdrukking gevonden maar wat voor dit alles voor die een schrijver een zeer groot gewicht hebben moest waren de hier geleverde bewijzen de allerbizondertse oplettendheid door den heer Discherink aan de onderling een vergelijking der Elkander opgevolgde uitgaven gewijd aan welke nog de zinstorende of zinveranderende drukfouten welke van tijd tot tijd in de tekst waren ingeslopen nog de niet onbelangrijke uitlatingen welke daarin van lieverleden hadden plaats gehad en door de onoplettendheid de correctie van de ene uitgaven in de andere waren overgegaan waren ontsnapt nog ook de kleine maar opzettelijke verbeteringen door de schrijver gaan de weg in de redactie aangebracht dit heeft bij deze de uitwerking gehad dat hij zich voelde aan gespoord in elk deze opzicht om bubbelwerk te maken van de toenreeds in uitzicht zijn de tans in het licht verschijnenden veertiende druk en zich daarbij van de hoogte waarderen hulp van zijn vriend Dijserink te verzekeren zij is hem rijkelijk te beurt gevallen en met hem goed geweten als die overtuigd is in deze niets bereikbaars verzuimte hebben meende hij dan ook ditmaal met zorg herzienen op de titel te mogen stellen bij de zuivering der drukproeven is van elk der opstellen nu weder de eerste druk tot grondslag gelegd al het gaan de weg verdwenen voor zoveel het niet opzettelijk geschrapt of opgeofferd was aan zijn vroegere plaats hersteld en zijn tal van niet slecht druk fout en weggenomen menige gebrekkige of minder gelukkige uitdrukking door een juistere en betere maar vooral een goede hoeveelheid onduitse woorden door vaderlandse taal vervangen het zal de schrijven niet dan aangenaam wezen in diende wijzigingen die de vrucht van deze ernstige herziening zijn door hen die alleen deze uitgaven in handen nemen bij het lezen onopgemerk blijven en zelfs niet woorden vermoed maar die het er moeitevaardig mocht achten haar met de vorige te vergelijken zelfs en zo hij hoopt niet onbelangrijk vinden en aan het merendeel zijn de goedkeuring niet onthouden 1 november 1883 ha zo min als beide elkander schielijk opvolgende 15, 16, 17, 18 en 19 heeft de schrijver bij deze twintigste uitgaven aan het bovenstaande iets toe te voegen dan de verzekering dat hij ook voor haar zijn de beste zorgen heeft over gehad en de herinnering dat aan de steeds bij het schrijven daarvoor reden voor de zesde gevoelden en zeer dat steeds dringender gebleken behoefte in het najaar van 1887 door zijn na vijftig jaar nodige en overbodige opheldering van de camera Obscura na vermogen voldaan is een tweede, geheel razine druk zag daarvan in het voorjaar van 1888 het licht Haarlem de Erven F-Boom 1 juli 1900 einde van voorberichten opname door Marcel Koenders jongens uit camera Obscura dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname behoort het tot het publieke domein voor meer informatie of om je aantweld als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Jesse jongens hoe zalig als de jongens kiel nog om de schouders glijdt dan is het hemel in de ziel en alles even blijt een houtgeweer, een blikken zwaard verrukends knapend borst haagt hem als een borst voor u de geur van het rozenbed een filomelis zang hij speelt kastie, dat is andere pret met rozen op de wang niets, niets, der wereld doet hem aan of baart hem ongemak dan stuiters die de water gaan of ballen over dak fris maar op jongen vroeg en spa, den lieve lange dag loop over het veld Kapelle na zolang het dure mag haast zult geopenschool gekortwiekt zijn tot torment het oorspronkelijke is een lief versie van Hultie, die er wel meer lieven gemaakt heeft waarvan het alleen jammer is dat zij jeugdige dichters tot zeer onhollandse vertalingen verleiden, ik althans heb er van ditzelfde versie nog geen liggen die beter onder een Nuremberger legprint knapend spielen zou passen dan onder de voorstelling van een hoop aardige hollandse jongens en wezenlijk, de hollandse jongens zijn een aardig slag ik zegt het niet met achterstelling veel meer verachting van de Duitse of Franse of Engelse knapen aanzien ik het genoeg geniet heb andere dan hollandse te kennen ik zal alles geloven wat Potgieter in zijn tweede deel van het Noorden over de Zweedse en wat Wap in de tweede deel van zijnen reis naar Rome over de Italiaanse in het midden zal brengen maar zolang zij ervan zwijgen houdt ik het als een eigenlijk goed gebouwde roodwangige, sterk benige en ondanks de weten tegen de Belgen voor het grootst gedeelte blauwgekeelde spetspatenjaj de hollandse jongen hij spreekt van hoe bleekneuzig enig zoontje met blauwe kringen onder de ogen wat met al het wonderbaarlijke van zijn vroege ontwikkeling achterkem geen zier voor eerst, hij maakte veel werk van zijn haar dat hij volstrekt wil laten krullen en ten andere, hij zei te sentimenteel in het kiezen van zijn pet die alleen geschikt is om voor augmentanten te worden afgenomen maar volstrekt hinderlijk en onverdragelijk bij het oplaten van vliegers en het spelen van krijgertje twee lieve spelen mevrouw die u edelen te wild vindt ten derde, heeft u edelen, geloof ik te veel boeken over de opvoening gelezen om een enkel kind goed op te voeren ten vierde, laat hij hem doosjes leren plakken en nuffige knipsels maken ten vijfde, zijn er zeven dingen te veel die hij niet eten mag en ten zesde, knort u edelen als zijn handen wel zijn en zijn kniet door de pijpen van zijn pantalon kunt kijken, maar hoe zal hij dan ooit voordelingen kunnen maken in het ootje knikkeren of de betrekkelijke kracht van een schoffel en een klap leren berekenen ik verzeker u dat hij nagelt mevrouw, een nagelaar is hij en een nagelaar zal hij blijven wat kan de maatschappij goedstof edels verwachten van een nagelaar ook traagt hij witte kouzen met laag schoentjes dat is ongehoord weet u edelen, wat u edelen van uw lieffransje maakt? 1. een gluiper 2. een klikspaan 3. een geniepegert 4. een blodaard 5.  ooglieve mevrouw geef de jongen een andere pet een broek met diepe zakken en ferme rijglaar en laat hij mij nooit onder de ogen komen hij zal een groot man worden de honderdse jongen is grof fikse knieën, fikse knokkels hij is blank van vel en kleurig van bloed zijn oogopslag is vrij bij het brutale af die straagt hij zijn oren buiten zijn pet zijn haar is van zondagmorgen half 11 tot zaterdagavond als hij naar bed gaat in voorkomen wanoorden het overige van de week zit het goed kruil zit er meestal niet heel veel in gekrulde haren, gekrulde zinnen maar sluik is het ook niet de honderdse jongen draagt zijn das liefst als een touwtje en nog liever in het geel niet een blauw of schotsbond keeltje over zijn buis en een verstelde broek dit laatste kenteken gaat vast in deze broek voert hij met zich al wat de tijd opgeeft dat wisselt af knikkers, stuiters, ballen een spijker, een aangebeten appel een stukke knipmess een touwtje, drie centen een kluitvistdeeg een dolke strandje, een stuk elastiek uit de betel van zijn oudste broer een leren zuiger om stenen mee uit de grond te trekken, een voedzoeker een zakje met kokinjes, een griffje een kopere knoop om heet te maken een haasensprong, een stukje spiegelglas enzovoort enzovoort alles opgestopt en rust gehouden door een bonte zakdoek de Hollandse jongen maakt in het voorjaar in de verzameling van uitgeblazen eieren in het uithalen van lesjes geeft hij misschien van een aanleg tot de zeevaart ons volk eigen, in het inkopen van vreemde soorten, bewijzen van onverstoorbare goede trouw en in het verklantselen van zijn dobletten, van vroegtijdigen Hollandse handelsgeest de Hollandse jongen, het is waar slaat zijn een bokken hard vochtig met het geven van roge brood aan diezelfde deer heeft hij zijn schelijke niet de Hollandse jongen is veel minder ingenomen met de leerwijze van prinsen dan de Hollandse schoolmeester, maar wat de opvoering van plakkers en paapjes betreft is wat de Hollandse jongen doen voor de eerste rang hij is dolgraag op een paardenmarkt en wandelt op de parade voor de tambours uit met haar rug naar de mooie mannen toe de Hollandse jongen en kaneert zich lichtelijk en doet spoedig over uit een woordboek dat aan de Hollandse moeders niet bevalt maar hij heeft ook weinig aanmatig in jegens de dienstbodien hij is gewolelijk hoog groot als hij binnen moet komen om aan oom en tante te vragen hoe zij varen en spreekt bij dergelijke gelegenheid bijna geen woord, maar minder sparen ze met woorden en minder verlegen ze hij onderzijds gelijken om voor zijn gevoelens uit te komen hij haat lafwaarts en klikkers met een voorkomen haat hij zal nog alles gauw zijn vuist te uitsteken maar spaart in het vechten zijn partij hij speelt niet vals hij heeft een bestendig een ink flak op zijn overgeslagen halsbord en wel van neiging om zijn schoenen scheef te lopen hij houdt zijn een vader stalen dat hij over eis van 1 nacht lopen kan en beschikt over vriezen en door je naar lusten wel gevallen hij eet altijd een boter dan minder en leert ene les meer dan waar hij trek toe heeft hij gooit de steen 10 maal verder naar Gijovik en hij doet tot 3 maal over zijn hoofd zonder duizelig te worden gegroet gegroet geef woonlijke en gezonde lustige en stevige knapen gegroet gegroet geef speelse en blozende hoop des vaderland mijn hart gaat open als ik u zie in uw vreugde in uw spel in uw uitgelatenheid in uw eenvoudigheid in uw vermetelenmoed mijn hart krimpt toe als u bedenkt wat er ook voor nu worden moet of zult Gij die daar beurtling zijn frissen beet uit eenzelfde appel doet in later jaren dat het nodig is de nappel in een hoek te nemen en alleen op de eten ja de schillen weg te stoppen en de pitten te zaaien voor uw nakomeling schap en Gij die daar geduldig uw sterke rug leent aan uw vlugger vriend die zich op uw schouders vreft om in een boom het spreeuwenes te zoeken dat heel hoog ligt zo'n ondervinding u de verdrietige wijzijd onthouden dat het beter is zelf een ladder te krijgen en zelf het nest uit te halen dan een goede dienst te doen en af te wachten of en hoe men u zal belonen dat is de wereld en zelf zijn de zade aanwezig van veel onhelst en veel verdriet uw voortvarende drift uw onschuldige tederheid tot op vliegendheid eerst lucht en welustigheid gerijpt uw levenigheid en onafhankelijk gevoelen tot wereldzinn en ongelooflijk hard oh als Gij in later jaren op uw kindzijd terug ziet dat zal de vreugde wezen die Gij het meest benijdt en nu toch het minst geniet dat Gij zoveel minder boos waard dat Gij zoveel onschuldiger waard een goede hemel zegen u allen goede jongens die je ken en rondom mij zie en lief heb hij doet u lang en vrolijk spelen en als de ernst des levens komt zo geef hij u ook een ernstig hart er daartoe maar hij laat u tot aan uw laatste snik nog veel kinderlijke en jeugdigst behouden hij sparen u in hun volle vlissheid enige dier kinderlijke gevoelend die de jongeling helpen in het zuiverhouden van zijn pad en de man versieren omdat Gij mannen worden in het verstand kinderen blijven in de boosheid een wens jongens lief want ik wil u nog geen ogenblik van prikto of hoepel aftrekken zonder u voor die vleugd iets anders te kunnen geven dan een wens einde van jongens opname door jesseferema www.ritjosen.com kinderampen uit camera op skeura dit is een LibriVox opname alle LibriVox opnamen behoren tot het publieke domein voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Marcel Koenders camera op skeura van Hildebrand kinderampen ik kom nog eens terug op het versje van Hulty hoe zalig als de jongenskiel nog om de schouders gelijkt dan is het hemel in de ziel en alles even blijkt niets niets ter wereld doet hem aan of baard hem ongemak dan stuiters die te water gaan of ballen over het dak het ontbreekt zeker niet aan dergelijke lofreden op het geluk van jeugd en kinderjaren ik stem me van hart en mede in maar ik neem de vrijheid te mogen opmerken dat ze alleen door mensen van leeftijd of de mensen door jongelingen geschreven zijn van uw standpunt gezien het kinderlijk geluk bijna geen uitzondering toelaat en zeker zeker is dat een droevig bewijs voor de treurige toestand van later dagen maar ik weet niet dat er ooit dichtertjes geweest zijn van 7, 8 of 9 jaar die hun actueel geluk zo onvoorwaardelijk hebben geprezen en toch de zulken waren de naasten toe toen ik op de Hollandse school ging maakte wij in de hoogste klasse bestaan de uitheeren van 9 tot 10 jaar allen des woensdagsevormiddags een opstel soms over een gegeven soms over een door onszelfen gekozen een uitgedacht onderwerp maar ik roep al die jannen, bieten, willems en heinen waarmee ik in de Jacobijnenstraat Taha op de banken zat tot getuigen of er ooit iemand is geweest die zijn lei volgeschreven heeft met een optelling der genoegelijkheden of een uitwijding over het ongestuurd geluk des kinderleeftijds nee, wij schreven wel diepsinnig vertogen over de deugd over de vierjarige tijden wiensvader attudent van een generaal was heeft zesmalen over het paard geschreven en Pete Kew die nooit op het bord stond en nooit meedoen wilde in de edele oefening van het pluisje vangen had hij het altijd over de gehoorzaamheid en over de vleid een denkbeeld waar hem de opschriften van zijn extra kaartjes op brachten Eigenlijk vrolijke onderwerpen heb ik tegene tijden die mijn collega's zien behandelen ik zelf heb het nooit verder kunnen brengen dan tot de filosofische beschouwing der tevredenheid een geluk, het welk gewoonlijk door den jongeling voorbij en door den man vruchteloos nagestreefd wordt en dat den grijzaard uit muntend te pas zou komen in dienzijne lichaamsgebreken hem nog even voor oorloven wilden het te genieten een heel mooi ding die tevredenheid maar in het volop des kinderlijke geluks vanzelf ingesloten en niet opmerkenswaardig om tot de zaak te komen van dat volop des kinderlijke geluks dan schenen wij toen de tijd toch niet heel vol of althans niet zoveel te zijn dat wij het moesten uitstarten ik heb wel eens gemeend dat het een onderscheidend kenmerk des echten waarachter een geluk zou zijn en minst de behoefte had zich uitboezemen terwijl het ongeluk klachten en verluchtingen nodig heeft om van de tranen niet te spreken want de mensen die altijd en mond van hun geluk vol hebben heb ik er wel eens op aangezien of zij ook naar een autoriteit zochten die naar gehoord verslag hun zou verklaren dat zij gelukkig zijn iets waarvan zij zelf tot nog toe zo heel overtuigd niet waren toch zo niet ongelukkig en niet razend gelukkig ook maar zij schikken het goede in hun lot zo belkander en stapelen het in redenvoeringen die zij op wandelingen en zo ga je met hen in ene kamer slaapt uit ledikanten vooral na een goed soep houden dat zij u in de verzoeking brengen hen te benijden dat verhoogt dan onmiddelijk hun koud geluk tot een hoger temperatuur en slaat een warme hand aan hun termometer zie daar een mooie opmerking die ik gemaakt heb en die ik met dit mooie fysische beeld besluit maar over het onderwerp meer nadenkende heb ik ook wel eens gedacht of de school dan toch ook de rechte plaats wel was om het kindergeluk een diep te doen gevoelen ik weet wel de meester zit er niet meer met slaapmuts en kamerjapon in de katheter en brengt ons niet langer door de verschrikkelijkheid zijn ogen en gebaren tot een punt van angst waarin wij als de jongen van ouds zouden willen bekennen dat wij zelf de wereld geformeerd hadden maar het nooit weer zouden doen liever dan het antwoord schuldig blijven op de eerste vraag van het vragenboek wij lezen er ook niet meer tot onze schrikbare verveling de Haarlemmer Courant van A tot Z daarom laat er minder goede politici wij zitten er ook in een goed ruim lokaal zo hoog en zo luchtig dat het somtijds aan de benen tocht we hebben er niet zelden het uitzicht op een bleekveld met een appelboom of op een binnenplaats met een beste kamer maar toch, de meester is zo dik en de ondermeesters zijn zo lang en hun brillen en bakkebaarden zien er zo onverbindelijk uit en de borden zijn zo zwart en de tafels zo ongezellig en de kaart van Nederland hangt zo lang op dezelfde plaats dat wij er de kleine scheurtjes en inflekkjes nog beter op weten aan te wijzen dan de steden daar toen was het nog 17 provincie voetnoot welke vereenvoudiging brengen de 24 artikelen in het lage onderwijs einde voetnoot het hele jonge holland wind in gemak bij de omwenteling van 30 dan heb je nog bloed mijn hart de tafel van werkzaamheden schrikkelijke werkzaamheden weer optelling aan rekenboeken denken doet en geografie boeken en wat voor boeken er al meer zijn weer blaren, heen en weer schuiven in den band weegens de kampachtige aanraking der wanhopige vingers van jeugdige heren die maar niet het houden hoeveel koeien er jaarlijks aan de Hoornse markt komen en hoeveel inwoners en drukkerijen van NSGD en kosterbeelden en instituten voor schoolonderwijzers Haarlem heeft of niet begrijpen kunnen hoe zij de negen de zon uit de herhaling der voorgaande regelen moeten opzetten oh, die rekenboeken zij waren de zwakke zijde van vele onzer in mijn oog waren er geen haterlijke boeken voor eerst waren zij veel te veel letters en andere veel te veel cijfers ten overvloede zijn er soms fouten in de opgaven der uitkomsten maar al zijn die er niet in de opgaven zijn verschrikkelijk gaan eens naar, jij hebt uw lijn vol met berekening van belang driemaal hebt jij reeds de helft uitgeveeg omdat jij bemerkte dat jij het vraagpunt niet begrepen had maar eindelijk de som is af en jij krijgt het uitkomst 12 lasten 7 mudden 5 schepels 3 kop 8 maten rogen met een gerust geweten en met het zalige voel van als ijverig littermaatschappij uw plicht gedaan te hebben zou het jij uw lijn aan de ondermeester overgeven om te laten na cijferen maar neem, het haterlijk rekenboek geeft onder den verwaanden titel uitkomst op 95 lasten 2 mudden 1 schepel rogen niet 1 kop of mat het is blijkbaar dat jij u vergist hebt 3maal doet jij al de vermenigvuldigingen en delingen over en weer over eindelijk besluit jij alles uit te vegen en nog hebt jij uw mou op de lijn als de ondermeester komt om te geloven dat jij niets hebt uitgevoerd dat had ik tegen die rekenboeken maar het kwaadwilligst en het onbilligst van diezelfde uitvinding is dat zij op alle mogelijke manieren sarren en in uw zwak tasten daar zit jij 7.30 op school, bij mooi weer in de maand mei als het groen jong is gelijk geen zelf en wat meer is als de plassen opgedroogd zijn zodat het heerlijk weer is om te knikkeren daar zit jij 7.30 op school waar jij de voet hebt ingezet met benijding terugzien de op de arme luiskinderen die geen opvoeling krijgen een duitje opspeelden op straat eerst hoeft men u gedwongen met al uw speelselotgenomen het lied aan te heffen wat vreugd het schooluur heeft geslagen waarna el kind om het zeerst verlangt daarna heb jij een uur gelezen van het model van een brave jongen zo braaf, zo zoet zo gehoorzaam, zo knap en zo goed leers dat jij hem met plezier ogen zou slaan als jij hem op straat ontmoeten of ik dient jij al wat verderzijd de levendschet van een onbegrijpelijk grootman wie na te volgen u pedant en vanhopig toeschijnt en door welke levendschets kunstiglijk een samenspraak is heengevlochtend van knapen en meisjes voor wie jij ook al geen de minse sympathie gevoelt al staan, zij ook waarlijk verbaasd over de ontzettende kundigheden van die man met een hart of brave moed van verhaald het volgende uur heb jij geschreven naar een mooi exempl als bijvoorbeeld zo jij groot schrijft het woord wederwaardigheid opmerkelijk door 2 moeilijke wees zonder aandikke bijna niet goed te krijgen 7 maal of in dienigheid klein schrijft 15 maal 8 maal op en 7 maal tussen de lijn voorzichtigheid is de moederderwijsheid bij welke gelegenheid gij in 2 regels het lid wordt der hebt overgeslagen wat ten gevolge de laatste letter greep van het woord moeder zeer licht gebeuren kom en 1 maal voor wijzigheid in plaats van voorzichtigheid heb gezet, welke omstandigheden zo ieder op zichzelf als in onderling verband u enigszins angstig doet denken aan het uur waarop de kritiek desmeesters haar uitspraak zal komen doen en spreken dat gij gequelsheid geweest met een linkse pen onthelbare haren in den inkt een klat of 3 met kunstenaars achterloosheid over uw schrijfboek verspreid en de onverbiddelijke wet dat gij maar 2 maal uw pen opmocht steken om ze te laten vermaken door een ondermeester die even zover is in die kunst als gij in het schrijven nu komt het rekenboek ik heb het lang laten wachten maar het was uitvraak omdat het voor mij zodik welste vroeg is gekomen, nu komt het rekenboek merk op dat gij in den loop van den morgen 2 maal op het boordzijt geschreven eens omdat gij met uw rechte buurman een verdacht gefluisterd hebt aangevangen dat evenwel over niets liep dan over de goedkope ballen in de weide appelaar steeg en eens omdat gij aan uw linker dito een albaster knikker, gezegd Alikas het laat te zien zonder een ene groot aartje van welk delikt het corpus u is ontnomen tegen de pijnlijke onzekerheid of gij het ooit terug zult zien valt dit alles te samen en sla dan uw rekenboek op dat u zakt met de 13e zon maar in u, om u of het ware te tantaliseren met de grootste koel bloedigheid een mooie voorstelling gedaan wordt van 5 jongens zeggen 5 die samen zouden knikkeren en waarvan de ene bij de aanvang van het spel 20, zeggen 20 knikkers de 2de 30, de derde 50 de vierde, neem het is niet uit te houden de traanen komen nog u bij in de ogen maar daar zit gij voor nog een geheel uur en dan nog wel te cijferen waarlijk, ik houdt het ervoor dat de meeste rekenboekmakers afstammelingen van koning herode zijn uit al wat ik tot nog toe in het midden heb gebracht zal zonder klaar blijken dat de school de plaatsen niet is kinderlijk gemoet te doen overstromen van het besef van geluk en genoot ik geloof niet dat de denkpel daarvan ooit onder enig blond of bruin kinderhaar is opgekomen nee, nee, de school is al goed als zij kan zijn de school wordt naar de nieuwste veroordeningen zo aangenaam en draagelijk mogelijk gemaakt maar haar genoegen zijn ten hoogste negatief de school blijft altijd iets van het gevangenisachtige en de meester, met ondermeesters, iets van het vogel verschrikkende behouden dat gezegde van van Alvin mijn leren is spelen willen wij niet één kind in zelfs niet bij de vleitigste ik verbeeld mij nogal onder de vleitigste behoort te hebben maar toch, wanneer mijn vader of moeder mij de eer aan deed van aan mijn ooms en tantes te vertellen dat ik altijd blij was als de vakantie uit was kwam mijn ganse gemoet tegen de wedeldenkbeeld dat mij ondertussen vrijwepeachtig voorkwam op en ik heb jaren nodig gehad om zeker een angstige schroehoud voor mijn respectieve meesters te leren overwinnen ook zijn er, in weer wil van de verbeterde leerwijze nog altijd onder, die in kind al is het niet van de blouhartigste als elektriseren ja lieve vrienden laten wij deze bladzijden voor alle vliegeroplaters en soldaartjes spelers voor bergen en voor stoppen, maar laten wij het bekennen daar zijn kinderampen klein en nietig van onze verwaande hoogte beschoot maar gewichtig en groot in de kleine evenredigheden van de kinderwereld rampen, die benauwen kwellen en schokken en die niet zelden een grote en hevige invloed hebben op de vorming van het karakter de eerste en grootste hebben wij al gehad het is, met verlof van pestalosie en prinsen de school, dat is een kanker een dagelijks weerkerend gedriet een man met schuld ijzers geplaagd ondervind iets van het leed van een kind met meesters aangehaald nu onze goede hultie zelf kan niet nadaten aan het eind van zijn versje daarmee te dreigen daarom wilde ik u verzoeken heb deernis met het lot om te vertelgen ons ziet als iets heiligs het levens genott uur kinderen zij moeten alle school gaan dat is een natuurwet zo zeker als die volgens welke wij allen ingeend wij alle sterven moeten maar even gelijk wij naar de gewone looptere dingen niet sterven moeten op ons 18e jaar wilde ik ook niet dat hun de school overviel voor hun achten van de namen der medeklinkers te danken dat zij op hun vijfde jaar met kleine piet zeggen kunnen nu kan ik al lezen maar ik weet niet of kleine piet op zijn tiende jaar in massa zoveel meer geprofiteerd zal hebben dan een ander die op zijn zevende of achtste begonnen is met de spa te werken ik geef dit alleen in bedenking aan alle kinderminnende harten en waag het niet in zo weinig ondervinding als hildebrand de baardeloze hildebrand zullen er eens een cent te zeggen in zo weinig jaren heeft kunnen opdoen mijn mening te staven om het onderwerp in een wending te geven en van een andere ramp uit de tranendal der kinderen te spreken noem ik het wisselen der tanden waarlijk lieve dame die de wereld zo trouweloos en de mannen zo wuft vindt La Perte des Illusion kwam op uwe jaren nauwelijks zo zwaar wegen als La Perte de Dan op de hunnen herinnert geut u nog wel gij voelde nee gij voelde toch niet ja helaas gij voelde maar al te zeker dat gij een dubbele tand had en de voorste zat zo vast als een muur zes dagen lang verborgen u leed somtijds vergat gij het maar zes maldaags midden onder uw spel bij het genot van de lekkerste kakeling onder het bewerken van de zoetste ulevel daar stond weer één klaps voor uw oog die aakelige aller aakeligste dubbelheid uw enige troost was dat de voorman van dezelfel wat loser zou worden inderdaad natuur en reden geven deze hoop aan de hand de ondervinding leert het echter meestal anders op den zevende dag het was een zondag uw kleine tegoetje stond klaar op uw kleine tafeltje en uw stoeltjes stonden erbij klaar met twee poppen de nieuwste voor u en de oudste voor uw nichje keetje die bij u te spelen kwam en zavond zou het ge een tulbandje bakken van gestampte beschuit en melk en een boter om het aardbeiden zou alles bekronen met een grote schreeuw gaafd gij uw vreugde over het laatste artikel te kennen laat ik je mond er eens even zien zijn mama wat een dubbele tand weg was uw vreugd gij droopt af als of gij op een zware misdaad betrapt waard waarschijnlijk zout gij onder uw kwelling nestig krimpig zijn tegen keetje het tulbandje zou geen bekoorlijk heden voor u hebben de aardbeien geen smaak en gezout naar bed gaan en dromen van de tandmeester vergeefd beproefd gij achterin volgens alle huismiddelen wiggelen met een vinger die gij even wel om eventuele pijn te vermijden in een ganz andere hoek van uw mond in bracht aanlegend van een draad garen waaraan je toch niet durft te trekken de tandmeester moest komen hij kwam niet waar de ijselijke man hij had voor u de verschrikkingen een scherpsrechters hij fijnste maar effen naar uw tand te voelen hij trok hem er verradelijk uit ondertussen was deze slinkse streek die voor alle volgende keren verkeken was spreekt mij niet van grote mensen jammeren zij halen hem niet bij deze geen koopman die op springman staat ziet met meer angst den dag tegemoet waarop hij zal worden om ver gegooid dan een blij de jongen of vrolijk meisje den dag waarop mens scheiden zal van den dubbele tand wij zijn aan de fysieke rampen wel nu er zijn er meer dan u denkt het groot worden de treffelijke uitvinding ook is de oorzaak veeler smachten want voor eerst mens steekt lange blote armen uit de mouwen grote en den kaus uit de broek daarbij schaam mens zich dan gewoondig dat men nog rijglaasjes of schoenen met gespen draagt omdat er altijd enige voorlijke knapen zijn die al halve laar zijn hebben en vroeg tijdige juffertjes die zich op schoenen met lange linten verheffen ook rekenen vele moeders naar het schijnt niet op maar het hele lichaam groeit en dat het dienst volgens op goede natuur en wiskundige gronden te bewijzen is dat al kunnen de broekspijten worden uitgelegd het overige gedeelte van het kledingstuk hetzelfde blijvende men ene niet zeer aangenaamde bekrompenheid in de circumferentie van het lichaam gewaar wordt die ook alweer de oorzaak is van menig nieuw kruis in een dubbele zin en van ontdelbare scheuren maar ook dit is een kwaardekant van den edelen groei dat hij bij de individieën verschilt en zelfs zo dat bij sommigen tegen de gepresenen groot worden het verwijtende klein blijven overstaat nu is het niet plezierig iedere keer als men een boodschap van papa of mama komt doen of bij lodewijk of doortje spelen komt altijd door meneer of m'n vrouw of juffrouw of de meid somtijds tegen lodewijk of doortjes ruggezetten worden om met de vervegste overtuiging of kleiner en een ware peulen schil is naar huis te gaan dat noemt men in het maatschappelijk leven als men het op het morele toepast taxeren en die taxatie van het fysieke is de enige waarvoor de kinderleeftijd gevoelig en ook zeer gevoelig is nee, het is niet aardig van de grote mensen dat ze het in kleine aandoen even min als dat auto's durende uitgillen van wat denk je groot geworden op den duur bevallen kan daar is ook wel een morele taxatie die zo geide kinderen die dadelijk geeft hun althans menig genoegen onthouds zij ontstaat uit de omstandigheid dat er mens van 35 of 40 een 30 of 35 jaar van zijn vijfde verwijderd is en in die tijd machtig veel vergeten kan en zoveel dat hij eigenlijk in het geheel niet meer leed wat hij dacht, gevoel, de besefde en smaakte toen hij een kind was en wat niet vandaar dat hij zeer dik was den maatstaf waarbij hij de kinderen meed te klein en te bekompen neemt en menige vreugd die hij den jeugdigen van harte grunt terughoudt omdat hij in zijn mannelijke wijsheid besluit dat zij er eigenlijk nog te klein voor zijn en er waarlijk nog niet aan zouden hebben en dan het nergens aanmogen komen als Rofmen geheel handeloos en instinkt om alles nu maar stuk te gooien en af te breken in de wereld was gekomen en dan het paai met zoetigheid als mensen zich juist gisteren te groot is begonnen te voelen voor koekjes tot een prijs van iets anders en dan de vele lijbeschaamd settings die men ondergaat omdat iedereen geloofd dat een kind menig ding niet gevoeld dat hem toch diep gaat waarlijk waarlijk en heeft in de maatschappij menig mensen schuun lowhartig en zenuwachtig wezenden opgroeien alleen doordat men hetter als kind te jong en te klein voor gevoel van waarde achter ik spreek niet van het nalopen met hoelen en petten en van het verschil van gevoelen omtrend te tweeden dat tussen ouders en kinderen dikwijls en merkelijk kan uiteenlopen ik spreek niet van sommige barbaarse instellingen als daar is dat de jongeren de klederen van de ouderen moeten afdragen waardoor een buisje draagt van de kraagjas van meneer zijn oudstenbroeder van welke kraagjas de beide tussenbroers respectiefelijk een jasje met één kraag en de jas zonder kraag haalt nog van ellende gesprek worden als oorraken door de ouders aangevoerd en als verwachtelijke paradoxen en sofisterijen door het kroost verwinst als bijvoorbeeld dat de oudsten de wijsten zijn moeten ik spreek van al die rampen niet want mijn stuk is reeds veel te lang mocht het maar sommige meinere lezers bewegen om nog kiezel te worden omtrend te jongenhaartender klein en nog oplettender om hun kleine verdriet te sparen en grote genoegens onbeknebbel te laten genieten de jeugd is heilig zij moet voorzichtig en neerbiedig behandeld worden de jeugd is gelukkig maar moet zorgen dat zij zo min mogelijk deelt in de rampen der samenleving voor zover zij die in haar jaren kan ondervinden men moet haar soms kwellen en lastig vallen tot haar nut maar passen wij vooral op dit niet te overdrijven een geheel volgend leven kan geen gedrukt de jeugd vergoeden want welke zaligheid zijn we lateren jaren te stellen hebben tegenover het verspeelde geluk enig schuldeloze jongheid 1839 einde van kinderampen opname door Marcel Koenders een beesterspel uit camera Obscura dit is een LibriVox opname alle LibriVox opname behoren tot het publieke domijn voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org opname door Karola Jansen camera Obscura van Hildebrand een beesterspel la peine informante son nummer 1 le carcan de le barnissement la décradition civique code Pinal li article Wiet nee, ik wil niet naar het beesterspel ik houd er niet van zeg me niet dat het belangrijk is dat men het gezien moet hebben dat men in gegegenselschap komen kan of men moet tenminste goed of kwaad zeggen van de lokken, de bakkenbaarden en de moed van de eigenaar van de lama, van de verlichting der tent en van de twee tijgers in één hok herhaal mij niet dat men tenminste bijzonder tekenachtige houding van het een of ander gedrocht bespied hebben in een ogenblik dat er niemand anders naar keek zeg mij niet dat men moet gaan kijken hoe de vrucht van sweat en bloed van vermoeide hengelaars in één ogenblik door de guldzige pelika verslonden wordt en hoe de boa constrictor een leidse bok met horne en al in een ogenwenktijd verzwelgt roep mij niet toe dat men zijn anodote behoor te hebben om speling op te beren op dit alles antwoord ik u ik haat beestenspel en ik zal u de reden van mijn afgrijzen uiteenzetten een beestenspel weet jij wat het is? een verzameling zegt hij van voorwerpen van natuurlijke geschiedenis even belangrijk voor de dierkundigen als voor de beestenvriend wil jij zeggen, nee als voor ieder mens die er belang in stelt zijn medeschepselen op dit weide wereld wel, maar dan wenste ik mij medeschepselen te zien zoals ik ze op plaat 1 van iedere prenten bij wil zie in aardige groepen door kanden geschikt alle in hun natuurlijke houding de leeuw met een opgeheven voortpoot als opbreunstaande de kakker toe van een boomtak neer kijkende als om te onderzoeken wat voor kleur van haar adem heeft en niet, oh ik bed u niet in die afschuwelijke ijzeren schommels een soort van grote lijsterbogen de boa in het verschiet om de boom in schone van leidelijke bochten gekronkeld en naar de loodlottige appel opziende de adelaar, hoog in de lucht zwevende als een nauwelijks merkbare stip ja, dan nog veel liever geheel onzichtbaar dan zo als ik hem in een beesten spel zie zo zou het mij aangenaam en belangrijk zijn maar hier, in deze enge bekrompene hokken, achter de dikke tralys in die slaafse weerloze gedrukte angste gehouding oh, een beestenpel is gevangenis een oude mannenhuis een klooster vol uitgateerde bedelmonneken een hospitaal is het een bedlam vol stompzinnige jij hebt nog nooit een leeuw gezien gesteld u iets majestueus voor een ideaal van kracht, grootheid waardigheid en moed een wezig heel woede maar bedwongen door zelfbeheersing voor zolang het verkist de koning daardieren wel nu verplaatsen wij ons met onze verbeelding verbereien het is nacht, het is het kwaarde seizoen de lucht is donker de wolken zijn dik en drijven onstuimig en snel heen en weder de maan scheurt ze nu en dan met een waterachtige straal de wind huilt door het gebergen de regen ruist van verre grond te donder ziet jij daar dat gevaar te met dichte struiken bewassen zich aftekenen tegen de lucht ziet jij daarin die donkere rotskloof de rappende boven zich verliezen de inheesters en distelen het blik zemt, zie je ze houdt u ogen derwaarts gericht het is alles duisternis let op, wat is dat het is het glinster van 2 ogen gloeien je in de kolen, hoor toe dat was de donder niet, het was een schoor gehuil het diepe geluid van een leeuw die ontwaakt hij teelt zich uit zijn hol naar boven hij rekkt zich uit een ogenblik staat hij met opgrouw hevenhoof brullende stil hij schut de zwarte manen EEN sprong achter uw wachtvuur onvoorzichtige hongerig gaat hij om met woesttebewegingen, met ongeregelde sprongen, met schrikkelijke geluiden wie zal dat gelden een breed geschofte bufbel misschien die hij met gebukte hoofden en sterke hoornen zal opwachten geen nood, hij zal hem aanvliegen hij zal zijn nagelen klemmen in zijn lenden hij zal aan hem hangen blijven hij zal ook een slachttanden in de korte rimpelige nek slaan, EEN ogenblik en hij zal hem afmaken hem in stukke scheuren en zijn honger bevredigen dan zult hij hem met rodemel en bespatten manen rustig zien nederliggen zijn zegen genietende trots op zijn koningschap wel nu die koning der dieren, die schrik der woestijn die gedachten, die woedenen, is hier zie daar de antishambren van zijn paleis een open vertrek middending tussen een salon, een kantoor en een tentoonstreng van schilderijen deze rouwt met een geschilde wilgetak in de hand, nodigt u uit zijn majestijd geeft audiëntie zijn majestijd is voor geld te kijken zijn majestijd staatsdame ligt het behangsel op hij zei in zijn majestijd onmiddellijke tegenwoordigheid geef u de moeite niet bleek te worden de koning zal u wel ontvangen maar voorzichtig, stoot u niet aan deze wat is het, een reiskoffer vergeef mij, het is een ekraafelslangen arme, reuze slangen hierheen, pas op, de lamp druipt stap over die emmer, vis 5 van de pelikaan, badkuip des ijsbeers wij zijn er hier, op dit wagenstel, in dit rode hock 6 voet hoog en 6 voet diep ligt hij ja, hij is het wel, ik zweer u dat hij het is zijn een poten steken ondertussen de tradie uit, dat zijn leeuwenklauwen zijn staar, die geesel schikt zich naar de rechthoek van zijn verblijf hij is slaperig, hij ronkt zouden wij hem kunnen doen opstaan nero, nero illa defundu de toucheo animo surto effecte kan gevoelt hij al het vernederende deze waarschuwing daarin is al zijn weerloosheid het zou hem zeer doen hebt hij uw illusion heeft de leo zijn prestige nog zijt hij nog bang voor die bullebak gelooft hij nog aan de schets van zo even zegt hij niet laat hem komen, als hij kan ontroonde koning ga kromper, reus zie, hij is voorzichtig in al zijn bewegingen hij neemt zich in acht om zijn hoofd niet te stoten, zijn muil niet te bezeren, zijn staart niet te schenden wat onderscheidt hem van enig tambeest wat van die lage hyena die de kerkhoven schoveert van die gevlekte tijger die van de achteren aanvalt van die wolf, die in een klok kozak doodgeseld van die een afschuwelijke man dril van al die walgelijke apen daar zoveel mensen zich vrolijk mee maken altimaal zijn ze opgesloten de vorst als de knicht de vorst meer dan alle waar niet dat ge hem in zijn de natuurlijke grote ziet het hok maakt hem kleiner hij is wel een voet gekrompen zijn gelaad is verouderd, zijn ogen het is een verlopen leeuw zou hij nog klauwen hebben bedroevend schouwspel een haspel in een fles men weet niet hoe het mogelijk is dat hij erin kwam een zieksoldaat een grenadier met geweren wapens berenmuts en kneevels voederen de ger in een schilderhuis simson met afgesneden haar Napoleon, op Sint Helena als jij in het midden van deze tent staat tussen statie gordijnen en schoorsteen vallen ralies en onderstellen van wagens en wilde dieren als jij uw oog slaat op al die vernederde schepsels waar niet dat jij leeuwen dat jij tijgers, dat jij hier arende hyenen en beren ziet de kinderen der woestijn zouden hun broederen zo zij ze hier zagen verachter en verlogener berg dat silvere potloot steek die portafouille al op, jij teken haar maak hier geen geschetsen gehebt, geen wilde dieren voor het zijn er slechts de vervallen over ze zijn naar ziel en lichaam gekraakt hun aard drukt zich niet meer uit de leeuw stierf in de leeuw de tijger is dood in de tijger uw etekening zou zijn als een portret naar een lijk ontworpen jij kunt even zo goed een petit meter onze eeuw tot model voor een zijn er germanische vaderen stellen of een mummy afbeelden en zeggen zo is een egyptenaar nauwelijks kunt jij hunne vormen hunne omtrekken, hunne evenredigheden onder de slagschaduwen deze vierkante kooien hoe zou jij dan het eigenaardigen van hun houding kunnen raden zij zijn hier als planten in een kelder zij verkwijnen zij zijn in hun droevige staat van ongevoel een nare dommel verzonken zij sterven sinds maanden het licht hindert hen zij zien er dom, verstompt uit dan laat hij een tuur in son beaucoup moins bed stil zegt hij zie daar de eigenaar hoor hoe zij brullen, zij zullen gevoed worden het soepé daar wilde dieren smartende bespotting hun soepé de sipeer zal elk deze staatsgevangenen zijn er afgepast de portie komen toedelen ja, maar hij zal ze tergen en een oogblik zult hij ze in hun kracht zien we onze, dat zo dat waar is nee, het is in het toneel vertoning, zij worden tot acteurs vernedigd hun woede is die van opera helden van beledigde vaders in de voorduviel het is na maaksel het is een woede van klokken half acht het rammelen der boeie als de gevangenen opstaat om zijn brood en water aan te nemen ook in het gebroel des leus het geheld der wolven en het lachen der hyenas is een pectus kwot die serfum faat zit waar niet, als zij zich verwaardiger zouden hun verschrikkelijke welsprekendheid aan die knechten verkwisten die toch eindigen moet met hun het afgewogen stuk vlees in de bek te steken nee, oh zo zijn mochten zij zouden van dit behulpelijk bekrompen genadebrood een beroep doen op hun avond mal in de woestijn wekelingen, die hoe brood bakten die hoe vlees koekten om het te kunnen verduren zo gij genoodzaakt werd die maaltijd aan te zien daar zij de rookende spieren van de brede knoken aftrekken en er zich met al de felheid al de heftigheid hun bewegingen opstorten brullende van genoegen, niet omdat zij eten maar omdat zij slachten hoe zouden u de haren te bergen reizen hoe zou vleeshouwer en uitdeler hoe het gehele herge abonneerde rillen en beven aller onuitstaanbaarst is mij in een beestenspel de uitlegger gij lacht om zijn gemeen Frans en Nochalendige Hollands om zijn eeuwige wederkeer in de volzinnen, ik kan niet lachen hij erg het mij hij noemt het tegen monsieur en de Leeuwin madame hij vertelt aardigheden op hun rekening zij zijn de dupe zijner van buitengeleerde geestigheid oh zo zij konden hoe zouden zij zich op de grappenmaker vreken hoe zou monsieur hen vierdelen madame hem vernielen hij zou het verdienen hij behandelt dieren als dingen hij verdient een domme geestigheid hij ontneemt u het schone zinnenbeeld dat moeder liefde dat hij in de pelikaan zacht en maakt liever een slaapmuts van zijn onderkaak ellendige potsemaker straffeloos lasteraar die zijn een betere bespot met een paar knevels in de stok loopt hij om en speelt de held onder de gevangenen ja, het is eigenlijk als gij een verre nevel of halvergeten vriend over krijgt die u vriendschappelijk drinkt hem het leidsmuseum te laten zien en gemoed terwijl gij liever de bekoorlijke op rapenburg en Brestaard gade sloegt met hem op een schone voormiddag de ene zaal naar de andere doortrentelen zonder iets te zien dan natuurlijke historie zonder ergens een knie te buigen en het is er kelderachtig koud maar zo het erop aankomt om frenedieren te zien ik zie ze liever daar dan hier liever een museum dan een menagerie het is waar het knekelhuis door moet wandelen neemt een goed deel van de illusie weg de anatomie gelijk alle analyse is schadelijk aan de poëzie maar de opgezette dieren zijn niet vernedigd hier ronken ze niet, hier slapen ze niet hier sterven ze niet, hier zijn ze dood hier geen doofheid geen traagheid, geen luiheid hier koude en ongevoeligheid het is hier als in hun onderwereld gij ziet hun schimmen, hun omtrekken hun eidola aan hun stoffen omkleedsel hun houding, hun stand mogen door opvulling en kunstenaarij een weinig zijn tekort gedaan, maar de ziel gij geloof toch dat de dieren ziel hebben wordt hier niet verdoofd of verminkt niet de lage baadzucht maar de deftige wetenschap heeft hen bijeen vergadigd zij staan hier niet te kijk, zij staan hier tot uw onderwijzing hun namen worden in erbiedig latijn genoemd zwijgend gaat men langs hun rijen met al het ontzacht dat men voor de doden heeft maar een menagerie oh, gij heren der schepping ik weet niet of gij in de 19e eeuw ons een jaartelling en zo ver van het paradijs die naam nog verdient maar gij hoort hem zo gaanen en zijt er zo hovaardig op oh, gij heren der schepping laat uw gelden in het dierenrijk laat uw gelden bij al wat slachtande klauwen hoefens en horens heeft heerst, dwingt, gebied, overweldigd beschikt, zet uw krijgsbeurt lucht er elefante legt uw pak op de nek daar buffelen zet uw tanden in het oor van onagers jaagt u, loot door het voorhoofd dat tijgen zij maakt hun vacht tot schabrak uur paarden overwint, als een Cezar der wereld en spant als een Cezar vier leeuwen voor uw triomfkar het is wel maar misbruikt uw kracht niet spot niet, kweld niet, vernederd niet doof niet uit geen gevangenhuis, geen tuchtsel geen schafot, geen kak, geen draaikooi een spel een spel is het, een afschuwelijk, vreed spel moet jij een spel hebben herstelt het molmen coliseum tot een worstelperk en hebt de minste de groot moedigheid uw gelijken met hen ten kamp te doen treden vermaakt u, zorg hij nog niet genoeg van bebaarse vermaken, met hun krachten met hun moed, met hun helden einde niet met hun slavernij niet met hun ontaarding niet met hun heimwee niet met hun teringdood 1836 einde van een beestenspel opname door Karola Jansen Rotterdam WBW Karola Jansen.nl een onaangenaam mens in de Haarlemmerhout eerste deel uit camera op skeuren dit is een liepenvox opname alle liepenvox opname behoort tot het publieke domein, voor meer informatie of u mij aantemeldt als schrijwilligig ga naar liepenvox.org kamaar op skeura van Hildebrand een onaangenaam mens in de Haarlemmerhout onbegrijpelijk veel mensen hebben familiebetrekkingen, vrienden of kennis in Amsterdam het is een verschijnsel dat ik eenvoudig toeschrijf aan de veelheid ter inwoners van die hoofdstad ik had er voor een paar jaren nog een verre neef waar hij nu is weet ik niet ik geloof dat hij naar de west gegaan is misschien heeft de een of ander van mijn lezers zijn wel brieven meegegeven hebben ze een nauw gezette maar onvriendelijke bezorgen gehad als uit de inhoud van deze weinige bladzijden waarschijnlijk duidelijk worden ze al inderdaad ik ken vele mensen die nogal op hebben met hun Amsterdamse neven vooral als ze tot de lezers in Felix behoeren of als ze rijtuig houden maar ik heb dikwas verbaasd gestaan over mij in een verre gaande koelheid omtrend de persoon van mijn neef robertus nerks en niets verschrikkelijker dan wanneer hij mij zaterdagmiddag per diligence een steenzond met een briever aan inhoudende dat hij met z'n weer goed bleef en er niet maar dat kwam er nooit het ene van erin wegkwam met mij de dag in de Haarlemmerhout zou komen doorbrengen niet dat ik iets tegen het gemelde bos heb maar wel iets tegen zijn edelen en evenwel was hij een beste eerlijke, trouwe jongen prompt in zijn zaken, stipt in zijn zeden, godsdienstig en zelfs in de grond goed hartig maar er was iets in hem ik weet het niet, dat maakt dat ik met hem niet op mijn gemak was iets lastig, iets impertinent in één woord iets volmaakt om aangenaams ik zou om iets te noemen een nieuwe hoed gekocht hebben geen buitensporig fatsoen geen nationale bijvoorbeeld geen te hoog of de platte bol geen te bereden op de slappe rand een hoed goed om af te nemen voor een verstandig man en op het hoofd te houden voor een gek toch stelig een hoed om niets van te zeggen toch kon ik bijna overtuigd zijn dat mijn bemiddelijke neef nirks de eerstemaal dat haar mij me zag met de hatelijkste glimlach van de wereld en met een soort van ontevreden verbaasdheid zeggen zou wat een weergasig gekke hoed heb jij op nu is het onbegrijpelijk moeilijk schoon ik gaar ne bekend dat de een zich daar handiger in gedraagd dan de ander en ik niet een van de goudste ben nu is het onbegrijpelijk moeilijk onder en de dergelijke kritische verklaring voor een hoed een tamelijk figuur te blijven maken het in ernst voor uw hoed op te nemen is wat al te gek het met een vind je dat? af te laten lopen verraad volslagig gemis van tegenwoordigheid van geest te repliceren met een hatelijkheid op deskritici eigen hoed is wat kwaar jongens achter en hoewel een aardigheid te zeggen het aller uit muntens te zou zijn en er een schat van aardigheden mogelijk is zo is het wel bijzonder opmerkelijk die ik was op zulke ogenblik bij de hand heeft zodat de kritische hoedeninspecteur gewoonlijk de voldoening heeft een kleine verlegenheid teweeg te zien gebracht welke hij met een demonische wellust geniet indien ga je uit dit kleine voorbeeld van mijn hoed het is in het ooglopend hoe dik was hoeden tot voorbeelden dienen niet een vrij bezissende kijk op mijn neef nirks karakter hebt dan zal het hele verhaal dat ik schrijven ga nutteloos aan u verquist zijn lezer en dan zal ik ook zo vrij zijn tot uw straf te houden voor een sprekend evenbeeld en wedergade van diezelfde robertus nirks men zou intussen verkeerd doen zich die waardig amsdamsen jongen voor te stellen als ongelukkig ontevreden onschwartgallig hij was alleen maar hatelijk en zooks deels uit gewoonte deels uit een diepe en misschien voor hemzelf verborgen jalousie hij was in het geheel geen kniesig altijd vrolijk gestemd en de verhoorlijkheid beminnende maar hij is geen er een genoegen in te vinden om zijn vrienden kleine grieven aan te doen en niet alleen zijn vrienden maar in het algemeen de onschuldigste mensen van de wereld een opvoeding boven zijn stand had hem geloof ik die lompe aanmatig in gegeven en onverstandige ouders hadden hem te vroeg eraan gewend om zijn jong oordeel over een iegelijk die hun huis bezocht met toejuiging te zien ontvangen vandaar dat hij niet had van die kiezen tergoudende schroom die even bang is om te beledigen als om beledigd te worden van die zachte humaniteit die men ondanks alle gezag van spreuken als ingenoes, didiekissen, fidélitech, artes etc. nog veel beter van zijn moeder kan overnemen dan uit de klassieke literatuur halen trouwens, hij verstond maar zeer weinig latijn indien Robertus Nürx zeker wist dat hij half verliefd waard hij zou de gelegenheid vinden om het voorwerp, uw gestillen genegenheid in het gesprek te past brengen en hij heeft door snijdende bij voegelijke naammoorden van lelijk, dom, onbeduidend mal of dergelijke kende hij mijn lievelingsauteurg hij haalde er in gezelschap de lelijkste plaatsen uit aan met bijvoeging van zoals Hildebrands Hooggeloofde die of die zegt waagt het hij nog eens zijn oude anecdote die u veel genoeg verschaft had waarvoor hij dus billig enige genegenheid voedt en waarvan ga u ook deze mal nog al vrij wat beloofd zich hielde als of zij haar niet kenden hij pedier voor de uitwerking van door juist als het op de aardigheid aankwam het verhaal al raffelende voor u af te maken van de enkhuizer al menak van het jaar 1 te spreken en te zeggen dat alle anecdotes laf zijn en dit er een was die hij honderd malen van u gehoord had in het kort hij kende al de zwakke plaatsen van uw familie van uw verstand, van uw hart van uw liefhebberij van uw studie, van uw beroep van uw lichaam en van uw kleerkast en had er vermaken ze beurtelingspijnlijk aan te raken en ik weet niet welke bezwerende of magnetische kracht hij op u uit oefende om uw geheel weerloos te doen zijn het zal nu 3 jaren geleden zijn ik moet zuinig omgaan met jaren, want ik ben nog zo jong dat mijn neefd nerks mij op zaterdag de 14e juli haar kunt de almenak nazien of het uitkomt weder een steenzond die mij dan ook al zodanig op het hart viel hij zou morgen na ochtend kerk tijd meekomen en savos met de wagen van achter weer vertrekken de uren daartussen zouden we aan de vriendschap en het genoegen offeren ondertussen had ik plan gemaakt voor een andere vriendschap en een ander genoegen ik had een leidse makker bij mij gelogeerd met wie ik de zomerzorg eten zou om vervolgens over velzerend naar velzen te wandelen waar we de nachts zouden doorbrengen om smorgens naar de brezaap te gaan en al daar wat te botaniseren waarvan wij beide grote liefhebbers zijn ik hoop dat niemand van mijn lezers mij daarom voor achterzal naar de gewoonte van vele mensen die aan de waarde en het gehalte van genoegens twijfelen die zij niet in staat zijn te beoordelen mijn neef nirks behoorde tot de zulken het opgemelde plan was met grote opgewondenheid en wederzijdse goedkeuring gemaakt het was alsof onze zielen erin samensmolten ik beloofde mijn medische student wiens naam omdat hij bang voor recensente hatelijkheden is ik heb moeten beloven te zullen verzwijgen en wie ik daarom voor het gemak boerhaven zal noemen ik beloofde mijn medische student behalve de schatten van de brezaap ook nog bloeiende exemplaren van aristologia klimatitis op de weg tussen zomersorg en Velzerend en daar hij ook een verzameling van cogilien erop naan hield stond hij in lichterlaaien verrukking toen ik hem perzekerde dat op de hoogte der blauwe trappen de wijngaard slakken over uw laarzekruipen of het zo niet is maar de steen uit Amsterdam verbrijzelde al die zaligheden de plan moest worden uitgesteld onder de voor ons verschrikkelijke gedachten de gehele dag in de hout te zitten want de fatsoenlijk Amsterdammer komt alleen in de hout de oploffering viel ons moeilijk en ik verdacht de hupse boerhaven die niet zoals ik de band dus bloedsgevoelde en daarom boven een onbepaald vertrouwen koester moest op de wetenschap die jij beoefende van de heimelijke wens dat mijn lievelijke nerks van wie hij zich half bij instinkt half door mijn kwart sprekendheid tussen zaterdagavond en zondagochtend een kleine ongesteldheid mocht ontwaren die hij mocht doen besluiten tot een kort briefje op de eerste schuit enzovoort maar ik wensde hem op een aller liefste buitensocietijd vol vermarkelijkheden of op een dol prettig diner aan de berenbijd met drie leden van de munt en zeven van doctrineen waar men alkandig aller geestigd met het wederzijdsopheemenden bij de sociëtij te plagen kon tot grote bemoeilijking van de elfde man de weide was en de doctrineisten wel gelijk wilde geven omdat ze de meerderheid hadden maar de munters niet afhallen omdat ze de grootste heren waren in een dergelijk gezelschap had mijn vriend nerks die in de universale tijd van de elfde deelde dan gelegenheid gehad om zijn hart te luchten over de lastige dikke weerga een oom van één der gasten die altijd de haarlemmer las als hij hem wel hebben in de ene en de onvertraagelijke lange ziep in de andere die altijd pot maakte als hij pas begonnen was karambol te spelen en je toch, het was bestemd dat hij de zondag van de vijftiende juli in de haarlemmerhoud zou doorbrengen ah, hoe maak je het op? riep ik uit toen hij binnen stapte mijn vriend de student Boerhaven neef was het valsheid dat ik hem hartelijk ontving? ik geloof nee toen ik over het plan van zomersorg in de Brezaap heen en hij werkelijk daar was de beste kant van en ik had hem toch ook in zo lang niet gezien best jongen meneer, hier die daar jongens, wat is met dat end van de Amsterdamse poort weer tegengevallen meneer moet anders aan lange en de gewoon zijn merkte Boerhaven aan ik geloof om zijn aardagskundige kennis van de hoofdstad te tonen ja, dat is zo zei nirks, met een bijzondere kracht op het woordje is maar daarom juist, als men zo mal klein stadje als haarlem de eer aandoet nirks, weerpun blik in de spiegel zijn ene halsbord had het door de warmte het was zeer warmweerder die dag vooral net die legenses had het door de warmte te kwaad gekregen en lag in zwijm over de rand van zijn stop mallet dingen anders een goed fatsoen ik hou niet van die ronde boorden Boerhaven en de nederige inwoner van het mallet kleine stadje waren er mooi mee haar verbeeld het niet gezien te hebben kan je nogal niet roken, Hildeband ik vloog naar de portesigaren zijn boten die aan heb je nog altijd dat strooie soortje, zei hij de punt van de genen die hij genomen had met het ongeloofigste gezicht van de wereld afbijtende en toen zijn vroeger onderwerp weer opnemende daar hij nog niet genoeg van had jongens, ik vind dat het zo mal staat als iemand niet roken kan hij zit altijd met zijn vingers ergens aan ik ken nog iemand die nooit rokt maar dat is de miserabelste kerel van de wereld ik begreep dat ik al vrij veel kans had om bij eventueel overlijden van die heer dezelf in zijn hoge rang in de schatting van mijn neef op te volgen nu volgt een gesprek voornamelijk bestaande uit enige informatie naar wederzijdse kennisen waarin geen enkele onangenaamheid voorkwam dan dat hij, toen ik naar een zeer intieme vriend vroeg, die hij zeer wel kende nodig had zijn geheugen op te scherpen met de herinnering of het die was wiens broer die smerige affeera met de politie gehad had op dat Boerhaven, die daartoe al de tijd had, zo mogelijk allerlei vermoeders tegen de familie zou kunnen opvatten ik weet niet of hij het deed maar kort daarop, verliet hij ons een ogenblik om een knijbriefje af te vaardigen welk puntes tijd, onmiddellijk door nirksword waar genomen, om mij met de opmerking op te winnen die vriend van jou lijkt sprekend op die schoenenjood die altijd op de hoek van de Vijzelstraat aan de herengracht staat en toen ik grote ogen opzette oh ja je weet wel, die lelijke kerel net of hij een trap van een paard gehad heeft nu, op dat ogenblik kwam Boerhaven weer binnen over de gelijkenis met de schoenenjood op de hoek van de Vijzelstraat aan de herengracht kon ik niet oordelen, onder de respectieve aangesichten de respectieve schoenenjoden van Amsterdam maar niet duidelijk en onderscheiden voor de geest stonden maar op mijn vriends gelaad iets te lezen dat denkendeed, dat het ooit in enige onvermakelijke aanraking geweest was met het viervoetig dier door de vleien en nirks genoemd als mij het ene malen onmogelijk wij gebruikten koffie en brood welke beide artikelen de eer hadden de voorkomen goedkeuring van mijn neef weg te dragen wel beweerde hij daarna de eligheid van de eerste zonder melk te drinken waaraan zich de medicus schuldig maakte en verzekerde hij dat hij het altijd aan iemands tent zien kon, want het tent wordt er lelijk van maar toen de medicus er voor uit kwam dat hij medicus was en in die hoedanigheid daar nooit van gehoord had veranderde hij van batterij en begon mijn vriend een verkwikend trafereel deelheid der jonge doktoren die in Amsterdam zonder brood, op dure kamers woonden en allerlei laagheden doen moesten om een bus te krijgen en dergelijke opwekkelijke voorstellingen meer recht geschikt om een medicinakandidat hem in zijn studie aan te moedigen terwijl hij ze alle bekroonden met de plechtige verklaring dat er niet één medicus in de wereld was wie hij, robertus nirks, wat hem betrof zelfs maar over zijn kat vertrouwden we gingen houtwaarts het was ruim 1 uur nu, alle wel opgevoelde dingen hebben hun gestelde tijd de nachtigaren komen in het voorjaag de winken en lijsters in het najaag de zon schijnt bij dag, de kaars bij avond en de maan bij nacht zo is het ook met de mensensoorten al wie met de duizenden en één species van het genis Haarlemmer bekend is weet dat zij allen de zondags haar verschillende wandeltijd hebben iets welk zeer natuurlijk wordt als men aan de verschillende eetijd denkt en daarbij in het oog hout dat er veel mensen naar de middagkerk gaan ze zijn een groot gedeelte, niet weet dat er een middagkerk is als men alle deze species rang schikt en men tevens achtslaat op de vreemde vogelen die uit andere luchten op een zonnig gezondig komen aanwijen dan zal men een aan ingeschakelde opvolging hebben niet ongelijk aan die der Elkander naar de schone vergelijking van Homerus als boombladeren wegstotende geslachten in het bestaande mensdoms of aan die der Elkander de barbaren van het Europa der vijfde eeuw zo zal de natuuronderzoekig die de zondagsmorgens de kerk verzuimt of naar de voorgpreek is geweest wat ik liever onderstellen wil en om 10 uur en half elf in de hout komt op het plein of bij de koekamp de naam is niet beluidend enige zwermen feestvierende vogels van de Haarlemmer Dijk inhalen per schuit van Zevenen uit Amsterdam vertrokken de mannetjes zijn blauwe of zwart getekend en ze hadden fijn gekrulde bakkenbaarden ze zijn voorzien van lange goudse pijpen waaruit ze of roken of liet ze losjes bij de kop tussen de vingers houden en zo met de steel naar beneden onverschillig laten slingeren merk de regenschermen de wijfjes zijn wit ze houden haar opperkleed op zo dik was ze over een troppel waterstappen en dragen het geheel opgesteld als er wezenlijk plassen liggen van de regem van zaterdag ze eten gestadig uit haar zak hebben daar een boven nog een toegelknoopte kinderluur met mondkost bij zich men ontmoet ze meestal in koppels van negen twee mannetjes op zeven wijfjes ze dwalen een heel eindveg soms wel tot heemsteden of de glip af maar strijken snamiddags onder een kruipier en een bosje scharen aan de groene valk of in de Alblesse boom Nedig om met de laatste schuit naar Amsterdam te vertrekken terwijl intussen de toegelknoopte kinderluur van knapstak tot een korfjes omgeschapen om plommen in thuis te brengen die drie weken lang in een aarde melk kan zonder oor in een klein winkeltje of op de bovenste trap van een kelder hier zonder licht en daar onder de frisse adem van een stinkend riool het geluk en de rijkdom zullen uitmaken van iemand die garen en band verkoopt en tevens besteedster is of van iemand die turf en hout slijt en tegelijk uit werken gaat wandelt de natuuronderzoeker voort dan ziet hij eens voorbij gaan eerst nog een groep die zich in de aanblik van het pavillon verlustert en waarvan al de individu's om zich te overtuigen dat het geen drom is zich met beide handen aan de spijlen van het hek vast klemmen zich bij geen mogelijkheid kunnen er verklaren wat voor aardigheid of vrolijkheid er wezen mag in de groep van de Ookwon maar op dit punt overeenkomende dat de wee in het front ispies wullen beduit meer gemelde natuuronderzoeker heeft even de dreef verlaten om in de verrukking van deze vreemdelingen te delen gaat nu door een allerliefst laantje waar in de ochtendsom aller geesters door het hoge boom te speelt op de logementen af hij wandelt een gele baroujet en een blauwe charabanc voorbij die hij onder het geboom te uitgespannen ziet als waar het om meniging van hun gelijke derwaarts te lokken hier is alles nog doodstil het is een liefelijke morgen een enkel hier met een grijze paardenhaaren Saxe Wijnmark, Bruin Rock Grijze Zomerbroek Engelse Spickle Kousen, Laage Schoenen hoogtverzoenlijk uiterlijk zit aan één der houten marmbre tafeltjes van het wapen van Amsterdam voor de deur zeer op zijn gemakke boek te lezen een dikachtig heer met rode wangen en een opvliegend voorkomen met zwarte rok en in het kort leest er steunende op zijn stok een courant zonder tafeltje op een stoel neergevallen een jonge vrouw eerst onlangs uit de kraanbed herstelt en nog een weinigje bleek zit aan een ander tafeltje waarop uitgediend om bij het goed staat met een lief mutsje met lichtblauw zijster op en een lichtblauw japonnetje aan gemakkelijk in haar stoel geleund, te Bruin en wijdt van tijd tot tijd haar aandacht aan haar kindermijd die met een Amsterdamse cornet op het hoofd, of liever, aan het hoofd want dat soort van mutsen laat het hoofdhaar tot de kruin toe onbedekt en een roze rood japonnetje met een zwart schort met puntjes voor op everlasting schoenen, met kruis linten net als mevrouw, over het schelpenpad aan de overkant rustig voortrippelt met aan de enige handschoenen hand met een kind van twee jaar met een ballijne valhoetje met roze rode strikjes en aan de andere, één van drie in beugeltjes, welke kinderen zij zo dik was als zij iemand tegenkomt wie zij een goed tankbeeld van haar opvoeding of van haar dienst geven wil met het plechtige uwe toesprijkt Spreekt u in die tegenmeneer sorstetje? Vui, Frans Vatje, wat maakt u u als handjes vuil met die schullepies? Aan de hertenbaan vertonen ze hier en daar een paar jonge dames in het blote hoofd dat zij zo geheel buiten noemen en het welk voornamelijk gekendmerkt wordt door sterk gekleurde zijde schortjes bezig met aan de lieve beestjes eten te geven.