Introductie: Wat is sociale psychologie? | dr. Tila Pronk | Tilburg University | #1.2
Dit is deel twee van college één. In dit gedeelte gaan we praten over wat sociale psychologie is. Maar voordat ik dat gaat doen wil ik jullie eerst vragen om na te denken over de volgende vraag. Wat zijn de grootste maatschappelijke problemen op dit moment? Als je nadenkt van wat zijn de dingen die spelen in de wereld waar we echt heel erg tegenaanlopen wat heel problematisch is. Eén van de dingen die waarschijnlijk nu in je opkomt is klimaatverandering. Klimaatverandering is inmiddels onomkeerbaar. We zien het overal, het is voortdurend in het nieuws. Elke zomer wordt het hater. Er zijn heel veel natuurrampen, smeltende glatchers. Nou, noem het maar op. En dat komt door ons. Het komt door de mens, het komt door hoe wij ons hebben gedragen. Natuurlijk komt het ook door meer factoren. Het komt vooral ook door de politiek en de keuze die er gemaakt zijn en de industrie. Maar ook mensen op kleine schaal hebben invloed op klimaatverandering. En ik denk dat we allemaal wel weten wat we zouden moeten doen. Welk gedrag we zouden moeten vertonen om die klimaatverandering in ieder geval een klein beetje te stoppen of tegen te gaan. En zeg maar, goed gedrag te vertonen voor de wereld, voor de wereld om ons heen. Zo is het belangrijk als je bijvoorbeeld ervoor kiest om eens wat vaker de fiets te pakken. Een plaats van de auto om minder vlees te gaan eten. Nou, noem maar op, we weten eigenlijk allemaal wel wat we moeten doen. Maar toch is het heel lastig voor mensen om dat ook daadwerkelijk te doen. We gedragen ons vaak op een manier die ons op lange termijn schade toe brengt. Die op het korte termijn dat dat prettig is. Het voelt lekker, het is comfortabel, het is fijn. Maar we weten wel dat het op de lange termijn het ons in de problemen brengt. Hoezo is dat? Waarom doen we dat? Nou, sociale psychologie kan ons in te geven in menselijk gedrag. En kan ons dus ook helpen om dit hele complexe probleem proberen op te lossen. Nou, een andere vraag die misschien hierop is gekomen is hoe het nou kan dat mensen ook vandaag de dag nog anders worden behandeld op basis van hun uiterlijk. Nog steeds komen er veel berichten bijvoorbeeld uit de VD van mensen die enorm onrecht is aangedaan.  Pure en alleen op basis van hun uiterlijke kenmerken. Mensen reageren op het uiterlijk van anderen. En zo heb je in de VD gewoon een grotere kans om vroegtijden te overlijden om vermoord te worden als jij een jonge zwarte man bent. Een veel grotere kans dan als je een jonge witte man bent. Hoe kan dat? Hoe kan het dat wij mensen op een andere manier behandelen puur en alleen op basis van hoe ze eruitzien? Ook sociale psychologie weet hier heel veel over te vertellen. Nou, een andere vraag die misschien hierop is gekomen is waar we heel veel mee te maken hebben gehad natuurlijk de afgelopen jaren, is de coronapandemie. En het menselijk gedrag en de rol die wij mensen hebben gespeeld in de verspreiding van dit virus. Het is blijkbaar heel erg lastig voor mensen om regels te volgen die uiteindelijk essentieel zijn ook voor hun eigen gezondheid en ook voor de algemene gezondheid. Regels zoals het houden van anderhalve meter afstand en het draag van mondkapjes. Mensen hebben hier heel veel weerstand tegen. Hoe kan dat? Hoe is het zo moeilijk om je aan zulke basale regels te houden en waar komt die weerstand vandaan? Ook hier kan sociale psychologie inzicht ingreven. Een ander heel complex probleem in de maatschappij is dat mensen heel vaak magsmisbruik, ervaring hebben met magsmisbruik. En situaties die je kan vatten onder de grote kop Me Too. En in Me Too is er, in dat soort discussies is er heel vaak sprake van een dader en een slachtoffer. Iemand die magsmisbruik heeft vertoond, die seksueel over schrijnend gedrag heeft vertoond en mensen die dat hebben ondergaan. Voor die slachtoffers, van degenen die dat hebben meegemaakt in een slachtofferrol, is het vaak heel erg lastig om zich uit te spreken. En ook dat leidt vaak tot heel veel onbegrip. Dat mensen vragen, hoezo heb je dat gewoon niet eerder gezegd? En heel veel van dit soort gedragingen worden in de doofpot gestopt. Dat hebben we bijvoorbeeld ook recentelijk gezien bij The Voice. Hier in Nederland, dat verschillende coaches en mensen die betrokken zijn bij het programma ook seksueel over schrijnend gedrag hebben vertoond. En dat dat jarenlang plaatsvond en dat niemand hiervan afwist. En uiteindelijk is het boven water gekomen, maar dat is een heel lang proces geweest. Een heel moeizaan proces.  Hoe kan het dat het zo moeilijk is om je als slachtoffer uit te spreken in dit soort situaties? Nou, dit zijn natuurlijk hele grote vragen gestokken en ik ga echt niet zeggen dat ik dit allemaal ga oplossen in deze cursus. Dat zou natuurlijk niet, dat zou nooit kunnen. Maar ik kan je wel beloven dat je wat meer inzicht krijgt in deze complexe problematiek gedurende deze cursus. En ook als je gaat kijken naar je eigen leven, denk ik dat je nieuwe inzichten kan krijgen. Omdat sociale psychologie ons helpt om ons eigen leven beter te begrijpen. Denk bijvoorbeeld zelf eens, wat zijn nou in jouw eigen leven de meest invloedrijke gebeurtenissen geweest? De gebeurtenissen die jou echt hebben gevormd tot de persoon die je vandaag te dag bent. Dat kunnen negatieve gebeurtenissen zijn of positieve gebeurtenissen. Denk daar eens over naam. Nou, in ervaring waarvan we weten dat het echt heel erg vormend is voor mensen is een ervaring van besten of buitengesloten worden. En als je dat hebt meegemaakt in je leven heeft dat waarschijnlijk een hele diepe indruk op jou gemaakt. En hoe kan dat eigenlijk? Waarom voelt het zo naar en zo slecht om buitengesloten te worden door groepsgenoten? En vooral als je jong bent en vooral als je in een bepaalde klas zit bijvoorbeeld op de basisschool of de middelbare school, dan hebben wij een diep verlangen om bij die groep te horen om geaccepteerd te worden. En als dat niet lukt, dan is dat voor ons heel erg pijnlijk. Het is echt, het doet zelfs, dat je brijn actief op dezelfde manier als het wanneer je fysieke pijn onder gaat. Dus psychologische pijn is ook echt dat werkelijk terug te zien in het brijn. Hoe kan dat? Hoe kan het dat zo'n impact maakt? Maar ook als je het hebt over positieve gebeurtenissen natuurlijk een onderwerp waar ik zelf heel veel interesse in heb is de grote vraag waarom worden we eigenlijk verliefd? En waarom worden we verliefd op sommige mensen en niet op anderen? En de personen waar we verliefd op worden vooral als we er vervolgens ook een relatie mee krijgen die vormen ons als persoon. Onze meest intieme relaties met onze partner maar ook met onze ouders, met onze beste vrienden die vormen onze persoonlijkheid en die kunnen ons echt veranderen.  En hoe zo gebeurt dit? En waarom willen we überhaupt een relatie vormen met andere mensen? Nou dit zijn allemaal vragen waar sociale psychologie zich mee bezig houdt. Dus laten we snel overgaan naar wat definities. Wat is sociale psychologie eigenlijk? We gaan ook meer uitzoomen. Psychologie, waarschijnlijk jullie wel bekend aangezien dat jullie opleiding is maar laten we eerst nog eens even op een rij te zetten wat is psychologie? Als je hebt over een algemene definitie Nou psychologie is ook wel de wetenschappelijke studie naar het gedrag en het innerlijke leven van de mens en met innerlijke leven bedoelen we gedachtens en gevoelens. Dus psychologie wil mensen begrijpen en wil begrijpen hoe we nadenken en hoe we ons gedragen. Die kijkt vooral naar één bepaalde component van ons leven en dat is namelijk de rol van andere mensen. Sociaal psychologie bestudeert de manier waarop onze gedachten onze gevoelens en onze gedragingen worden beïnvloed door de aanwezigheid van anderen. Sociaal psychologie wordt echt de studie genoemd van de mens in de context van andere mensen. Dus ik ga maar eens naar als mens ben je heel vaak in een sociale context. Ik ben heel vaak samen met anderen. Bijvoorbeeld hier zie je een vriendengroep of studiegenoten die samen zitten en hun gedrag onder links hebben invloeden elkaar. Dus hoe extraver ze zijn, hoe uitbundig ze zijn, of ze lachen of dat de sfeer juist serieus is op die manier oefenen ze allemaal invloed uit op elkaar. En het algemeen zullen wij zien gedurende deze cursus hebben mensen de neiging om zich aan te passen aan het gedrag van anderen. We imiteren als het waren in onze omgeving. Dat doen we automatisch en dat komt omdat de andere mensen in onze omgeving invloed uit oefenen op ons. Dus mensen worden beïnvloed door de werkelijke aanwezigheid van anderen. Dit noemen we explicite aanwezigheid. Dus als je samen bent met andere mensen zijn die explicite aanwezig. Maar ook als wij in gedachten denken aan andere mensen beïnvloeden die mensen die we alleen maar in onze gedachten hebben beïnvloeden ons gedrag ook. Je bent ineens bedenkt je bent bij je vriendengroep met je studenten en je denkt ineens aan je moeder. En als je een moeder denkt dan gaat zij onbewust je gedrag een beetje sturen. Dus alleen al denken aan iemand in je omgeving beïnvloed jou. 