Testament van mevrouw De Tonnette | Gerard Keller | Published 1800 -1900 | Book | Dutch | 3/4
Hoogstuk 8 van het Testement van Mijn Voude Tonnet door Gerard Kellig lezen die buvoksopname boord op de publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. Hoogstuk 8. De Plannen van de Heer Anastaas van Stern De dag was voor de Rieminis zoveel agitatie geweest dat de jaardag van Lina erbij was ingeschoten. Eerst toen zij na het vertrekte Riepold-Zauers enigszins tot rust waren gekomen en naar de terugkeer van de bronnen op het terrasbelkander zaten, riep Henriette uit. Maar we hebben die jaardag van Lina geheel vergeten en ze wordt nogal meerdere jaren. Het is waar ook, zei de Bodwater. En het was nogal om haar. Hier kregen juist op het goede ogenblik een aanval van Hoogst die Dorothea met de grootste bezorgdheid vervulde. Voei, zei ze, dat had gemoeten zeggen, dan had ik u nooit genomen. Wat, voeg Bodwater, die meende de Dorothea zinspeelde op hetgeen hij nog zo juist bij het tijd had teruggehouden. Dat gehoest? Maar, hoesten doet iedereen. Als hij er behoefte aan heeft, zei de Lina heel eenvoudig. Riemini wuift met de hand en zag Lina vriendelijk aan. Emily knikte ook en hoopte dat hij een lang en gelukkig leven zou hebben. En Henriette en Dorothea voegten zich bij die wens, waarom Bodwater zich ook hield, maar zonder er iets hartelijk bij te zeggen. Daarmee was de plechtigheid afgelopen en Lina dacht bij zichzelf aan de wijze waarop Tante Toonet die dag zou hebben gevierd en de cadeau die ze zou hebben gekregen. Voor Veemen is jarenig zijn heel prettig, maar vooral om de geschenken die men krijgt. En Lina was nog op de gelukkige leeftijd dat zij in de termen daarvoor viel. Maar Tante had niemand eraan gedacht, haar zelfs maar een simpele bloem te geven, behalve Manfred, en die wist niet eens dat ze jarenig was. Ook Tante had niet geschreven. Die scheen haar ook vergeten te hebben. Nee, zo jarenig te wezen, was toch niet aardig. Bodwater had zijn present in zijn zak, maar hij besefte dat hij dit in de gegeven omstandigheden moeilijk haar kon aanbieden. Bovendien, waarom zou hij zulke kostbare sieraden schen aan een nichje dat met haar tijd rijk genoeg zou zijn? Het zou nu een geheel improductieve uitgaven wezen en hij kon het een veel betere bestemming geven.  Dorothea zou de Bracelet zeker met graag te aannemen, maar als hij hem tantsreeds gaf, moest haar dit zeer verdacht voorkomen. Heren reizen niet met dames Braceletten van 80 goden bij zich, tenzij ze een plan hebben, het welk Dorothea Rimini zeker wist dat hij niet zijn haren opzicht had gemaakt. Het verwondert me, zei de Lina, dat Nigt Tonet niets van zich heeft toen horen. Oude mensen hechten weinig aan jaardagen, spakt Rimini, die voor Lina altijd een paar woorden meer had dan voor anderen. Nicht wel. Dan zal hem nog wel een brief komen, maar ze zal hem te laat hebben verzonden. Dat zou kunnen zijn. Wacht u nog een bos? De oudgast knikte toestemmend en haalde zijn horloge uit. Over een half uur, zei hij, de naam van Tante de Tonet, door Lina genoemd, had op Dorothea en Botwater een geheel verschillende indruk gemaakt. De laatste herinnerde zich weder dat olografisch testement, dat tansbeschienreeds een verbindende vorm had gekregen, terwijl zijn verloofde dacht aan het geen hem en dus ook haar te wachten stond wanneer de oude dame kwam te overlijden. Want de Rimini'tjes waren zeer goed op de hoogte en wisten dat Pieter Botwater en Anastas van Stern de naaste bloedverwandte waren van de schatrijke oude dame. Ze had behoefte er eens over te spreken met haar aanstaande echtgenoot, en onder voorwenzel dat ze enige wandelaars die de grote weg volgden van daarbij wilden zien, stond ze op, gevolgde haar geland. Die Tante Tonet is al heel oud, niet waar, voeg ze, toen ze ver genoeg van de anderen verwijderd waren om niet verstaan te worden. Ja, Tante, de Tonet is al goed eens zeventig. Een mens van de dag. Daar kan men zo weinig van zeggen. De een wordt zeer oud, de ander sterft in de bloei van het leven. Dorothea zuchte bij die sentimentele poetische uitdrukking. In Schoonzester bijvoorbeeld ging Botwater voort op praktisch terrein terugkeerende. Ja, die, zei de Dorothea. Toen zweeg zijn ogenblik en sprak heel doelnemend en gevoelvol. Voor sommige mensen moet de dood toch verkiezelijk zijn boven het leven. Dat moest zo wezen, antwoorden Botwater op wijsgierig getoond. En terwijl Dorothea dacht aan deze verplichting van mevrouw Tonet, overwoog haar verloofde, dezelfde verplichting van zijn aanstaande Schoonzester, wat zijn schoonboerder betrof, die zou het ook zolang niet maken.  Bloedrijke gestellen zijn gevaarlijk voor hen die ze bezitten, herhaalde hij bij zichzelfen. Terwijl het verloofde paar zich met deze dromen der toekomst bezig hield, volgde de grote weg en zog Dorothea de plek op waar zij Botwater bij zijn aankomst had ontmoet. Ze zeiden wat er in haar was omgegaan, toen hij daar met zijn rijdtuig voorbij reed, en ze werd zo poetisch dat de hoofdamplenaar zelf ook zijn vlegmaat verloor en zijn arm sloeg om de leest van Dorothea. Het was de eerste liefkozing die zij op haar dertigste jaar onderwond, en ze vergad dat Pieter Botwater diep in de veertig was. Het hart blijft toch altijd jong. Bij vrouw Rimini was naar het saloon gegaan. Ze beweerde weder dat het tochten. Lina ging met haar mede, en Rimini bleef met zijn zuster op het terras. De oude gast had weder zijn herfstens in rust gezet. Henriette dacht na over het gebeurde, en borduurde voort op het patroon dat zij met Lina reed zou bewerken. Daar verschende potboden met brieven. Hij werd aanstond bestormd door een aantal dames, want hoe aangenaam het ook in het buitenland is, ieder verlang toch iets te vernemen van het oort en het gezin dat haar mede verwistelde. Eén brief sterkte bleef over. «Vrouwdaar in ochten», zei de bestellig. Rimini wenkte en nam de brief aan. In plaats van een kelner terroeping stond hij op en begaf het naar zijn saloon, om zelf aan Lina de brief uit een haag te brengen waarna zij verlangt had. Dat zou hij voor niemand doen, en Henriette kon een trek van vrevel niet bedwingen. Het versterkte weder haar afrees dat, als Robert zo ingenomen was met dat meisje, het zeer goed gebeuren kon dat hij nog eenmaal haar schoonzester werd, en dan. Het was een heel lief kind die Lina ochten, maar er zijn zaken die iemand nog meer ter hart te gaan dan het lot en het geluk, zelfs van de allerliefste vrienden en bekenden. Terwijl zij toegaf aan haar mijmeringen en naar de hoge, dichtbegroeide bergen staarde, waarover reeds langzaam de schaduwen van de avond zich begonnen te verspreiden, en die de meer sombere toon aannam, welke ook in haar gemoet heerste, werd zij door het naderen van voetstappen gewekt.  Ze zag op, en voor haar stond de heer aan het staas van sterren in een nette reiskostim van donkerbruin, een zeer in het oog vallende blauwe das, met een brede knoop, een paar ontsagelijk grote sneeuw met de boorden en palla handschoenen. Hij had in de ene hand zijn zonnenscherm wit met blauw gevoerd, en in de andere zijn flambaar met breder hand, zodat men zijn krunde lokken tot de kruin toevolgen kon. —Ik stor u misschien, —zijde hij, met een diepe buiging, die indruk moest maken op al de logezen en de onttrekken die ze zagen. —Volstreek niet, ik dacht juist aan u. —Aa mij? —antwoordde annes thuis, met enige bevremding. —Ja, ik zag naar die prachtige natuur daar voor ons, en het was of dat vredige toneel dezelfde melodie ademde die ik gisteravond te riepelt zo had gehoord. —Dis zondeling, maar bij mij de losst altijd het praktisch gewone zich op in een melodie. Anastas was gestreeld over de onderscheiding die zijn kunst van de zijde van Henriette Rimini ondervond. —En welke melodie, —vertegenwoordigd voor u, —dan de gebeurtenis, waarmee ik uw familie en mijn neef kwam gelukwensen, —voeg Anastas, even opstaande en weder een buiging maakende. —Oh, dat is waar ook, —spak Henriette. —U zult straks persoonlijk het jonge paar kunnen gelukwensen. —Het maakt een wandelingetje. —De tone, —wel op Henriette dit zijde, —verriet generlijke bedoeling, —maar in haar ogen lag een spotachtige uitdrukking die Anastas niet ontging. —En is het, —jonge paar, —nogal, —nogal —intim met ookandig, —voeg hij? —Ik heb zo weinig gelegenheid gehad te te zien, —en ik vind het ook niet bescheiden om er op te letten, —spak Henriette, —met maagdelijke schucht eruit, —de ogen neerslaande. —Nee, —naar hebt u gelijken. —Welt u zelf u een oordeel vormen? —Ik geloof wel dat ik weet waar ze zijn. —Dat zal mij een waar genoeg gewezen, —antwoordde Anastas. —Mag ik u mijn arm aanbieden? —U is wel beleefd, —zijde Henriette, —gaar en in het bijzijn van al die dames, —de arm aannemende van een gevierde muzikus. —De heer van Sterren en Jef-Harrimini wandelen teras af, —en juist hoe zij de grenslijn hadden bereikt, —kam Lina beneden, —om aan Henriette te vertellen dat zij een brief van Nigtonet had en wat deze haar schreef. —De brief was vrij lang en gaf veel te denken.  —De oude dame begon met een felicitatie, —in de vorm zoals het jongen geslacht zij niet meer schrijft. —Daarop vertelde ze haar levenswijze sinds het vertrek van haar nigtje. —Klein haar is houdelijke bijzonderheden, —omtrend dient het boden, —vogels, —katten en bloemen. —Een sterfgafal en een engagement. —En toen was het, —of de geest van Nigtonet, —door die laatste mededeling was afgedoeld. —Daar moet ik niet over beginnen, —schrijf zij, —zonder erbij te voegen, —waarover. —Maar eenmaal zal het toch zo moeten zijn, —en uw afwezigheid bereidt er mij reeds op voor. —Maar juist daarom, —lieve kind, —zou ik u gaarne wederspoedig hier zien. —In verband ook met andere dingen, —die ik liefst niet op het papier zet. —Ik ben al een paar maal uit stad geweest, —en gezoud u nigt niet herkent hebben. —Wij heen doet er niet toe, —maar ik vertrouw, —dat het je goedkeuring wechtraagt. —Maar altijd zou ik jezelf al eerst willen raadplegen. —In de comedie gebeurt het anders, —maar u nigt Lucy houdt niet van comedie spelen. —Ik schrijf er mij niet verder over. —Als getuiskomt, —bepraten we alles in alle bijzonderheden. —Hoe eerder gekomt, —hoe liever het mij zijn zal. —Oude mensen praten gaarne over het geen hen bezighoud. —Gelukkig krijg ik nu en dan nogal eens aanloop, —maar neef Pieter heb ik in lang niet gezien. —Ik denk dat hij het te druk heeft met het opmaken van de begroting. —Het is maar goed ook dat hij niet komt, —want ik zou hem toch niet alles kunnen vertellen, —daar hij te veel bij de zaak betrokken is. —Vandaat je Bverling vernam ik, —dat je neef Anastaz in een commissie te Parijs is benoemd. —Nu, daar mag hij voor mijn paar blijven, —die windzak. —Als zijn moeder geen de tonnet was geweest, —zou ik mij nooit aan hem heb laten gelegen zijn. —Maar dat verandert nu allemaal, —waarschijnlijk, —als je tenminste zelf niet onvoorzichtig bent geweest. —Als er wat hangende is lintje, —laat het dan niet verder komen, —maar zorg liever spoedig weder in Den Haag te zijn, —bij u nicht, —die zie er naar u verlangt. —Hier volgten weder een paar huishoudelijke berichten over de kamers die nieuw behangen waren enzovoort.  —In het post-scriptum, —dat ook aan haar berief niet om brak, —deelde tante nog mede —dat ze voor haar de complimenten had gekregen van Lina's vriendin Saartje, —die ook met een student —geancageerd was. Saartje's vader nu was een paar jaar —geleden professor-toleide geworden, —en dit post-scriptum —zijde voor Lina veel meer dan de gehele brief. —Het was het een sleutel van, —en toen zijn —an kennisneeming van dat naastrift, —de brief nog eens —overlas, —werden die geheim zinnige toespelingen van —Nicht Lucy vrij verstaanbaar. —Ze had de brief —nogmaals gelezen, —in eenzaamheid op haar kamer, —maar toen gevoelden zij behoefte —om maar over te —praten, —en met dit doel was ze naar buiten gegaan, —om Henriette te zoeken, —die ze niet vond. —Ze bleef even wel niet alleen. —De logeëes van Grisbach mochten —die jevrouw van gezelschap allergaar naar leiden, —en toen zij —op het terras was, —voegden zich dadelijk —een drie —tal dames bij haar, —die Tevens, —ins kwamen horen, —wie de lange blonden heer kon zijn, —welke straks Henriette had —aangesproken, —en nu met haar was gaan wandelen. —De beschrijving was zo duidelijk, —dat Lina geen —oogendblik in onzikkerheid verkeerde, —o, —het was neef —an een staas van sterren. —Haar vermoeden werd wel —derij bevestigd. —De dames Riemini verschenen —welderij weder op het terras, —vergezeld van de Heer en Botwater —en van sterren. —De ontmoeting —der twee neven —was —van de zijde van de muzikers allerharkelijkst, —minder van die —van de Antenuig. —En daar heb je me gisteren niet van verteld, —riep Anna Staas uit. —Ja, —ik begrijp, —op onze leeftijd —sprek men over zulke plannen niet —voor zijn verweselijkt —zijn, —maar ik maak je mijn compliment, —Biet, —is een zeer gracieus vrouwtje, —en zo piep —jong ook niet meer. —Mijn verloofde is op die leeftijd —die iedere vrouw moest afwachten, —om zich in het huwelijk te —begeven, —sprek Botwater. —Kinderen zijn niet geschikt, —om aan het hoofd van een huishouder te staan. —Anna Staas, —neurie —den en air. —Warm zing je, —voeg Botwater —kortaf. —Zong ik, —dat heb ik zelf —nideens bemerkt, —dat is al mijn natuur. —Ik moest nog aan het zingen, —dat weet je, —lekker —weertje vanavond, —maar daar zal jij wel geen —gevoel voor hebben. —Verliefde mensen —heben —slechts oog en hartvolkandig.  —Wat zei de Lina wel van het —engasman? —Ik vraag over zulke —gewichtige —gepeurtenissen —het oordeel niet van meisjes —die pas komen —kijken, —maar de familie —is er zeer mede —ingenomen. —Retuurlijk, —natuurlijk, —en met de —tijd —kan die jevrouw Rimini —een goede partij —worden. —Ik heb me —door die overweging —niet laten leiden, —sprek Botwater —ernstig, —en —darin had hij —volkomen gelijk. —Wat hem wel —geleid had, —zijde —her —aan —zijn neef —niet, —en dit —was —ook —overtollig. —Anastaas —had —tig —hele —geschietenis —in —al —haren —bizonderheden —te —rippelt —zou —gehoord. —Om —een —eind —aan —het —gesprek —te maken —deed Botwater —een —vraag —aan —door —etee —en —an —ariëtte —maakte —zich —weder —van —Anastaas —meester. —Zo —kwamen —zij —p —en ter —ast —ter —rug —en —naar —met —daar —we —der —plaats —aan —het —tafet —je —bij —Lina —die —zich —geflank —ke —erd —had —door —een —paar —jeugde —geleide —ressen —wie —de —Bat —k —uur —ont —zag —elijk —veel —goed —must —heben —gedaan —want —ze —zagen —her —bloeënd —en —en —wel —vaar —end —uit. —Toen —Anastaas —her —feliciteerde —stond —zij —even —op —om —de —toog —stoken —hand —te —vatten —maar —voor —het —over —gen —nam —zij —niet —meer —notitie —van —hem —dan de beleeftijd vorderde. In Den Haag had hij zich nooit om haar bekommerd. Ze zag dus niet in dat ze zichtelijk griespag zo veel om hem behoeft te bekommeren. Alarminst, na die brief. Terwijl Lina met de logees alleen was, had zij, onder indruk van die brief, verteld dat zij veel spoediger zou vertrekken dan haar voornemen was. Haar oude nicht kon haar zo moeilijk missen. In een ogenblik dat het gesprek dreigde te hocken, zei de een van de logees tot Henriette. U moet toch trachten te bewerken, je vrouw Riminie, dat je vrouw Lina van haar voornemen afziet om ons zo spoedig te verlaten. Verlaten, riepen door het thee en Henriette, gedijktijdig. Heb je daar dan plan op, Lina? Ja, ik heb een brief van nicht tonnet gekregen. Die drinkt erop aan dat ik spoedig thuis kom. De Riminietjes riepen beide dat dit niet kon en niet mocht, maar beide vonden dat bevrouw de tonnet toch een lieve, verstandige vrouw was.  De Rotea, achter die jeugdige getuigen van haar nieuwe toestand, volstrekt zo onmisbaar niet, en Henriette had ook haar eigen idee's over de invloed die een jong, mooi meisje uitoefend ten nadelen van andere dames die in haar gezelschap zijn. Vooral de komst van die neef Anastazes werkte mede om het heen gaan van Lina Ochten juist als geen ram te doen beschouwen, terwijl het voor Robert toch maar beter was niet altijd het jonge dierentje bij zich te hebben. Toen dan ook Lina zeiden dat zij niet niet al te lang alleen mocht laten, verzekerde beiden dat het haar ontsagelijk zou spijten als Lina weg ging, maar dat ze zelf het best kon beslissen wat zij doen en laten moest, zoals nu meerjarig. Daar viel neef Van Stern een schitterende gedachte in. Ik ben het met de dames eens, zei hij. Als mijn nichtje meent dat haar plicht haar ouders roept, mag men haar daarvan niet terughouden. Mocht verlangen naar Den Haag terug te keren, Lina, dan ben ik bereid, ook mijn reis te verkorten en het zal me een genoegen zijn u te geleiden. En u moet naar Parijs, spakt Lina. Naar Parijs? Ik? Hoe komt gedaraan? Wel, dat stond in de courant. Lina achte zich niet geroepen aan neef Anastazes te vertellen dat ze een brief had gekregen en hoe de oude dame zich daarin over haar neef uitliet. Ze maakte daarom gebruik van de eerste onwaarheid die haar inviel en zeiden dat ze haar wetenschap uit de courant had geput. In de courant, herhaalde Anastazes, in welke? Dat weet ik zo juist niet meer, in het nieuws van de dag, de nieuwe Rotterdammer, of in een van de Haagse bladen. Van Stern, zweeg, haalt alleen aan bodwater en enkele anderen die onwaarheid vertelt om te verbergen dat hij Lina ging opzoeken. Maar wie had het nu in de courant gezet? Ach kom, zeiden hij, wat een medelijnend grimlachje over de domheid van hen die zulke dingen verspreiden. Wat zou ik nu de Parijs doen? Dat vraagt u maar uit bescheidenheid. U is in een commissie benoemd, tenminste, dat zegt de courant. Hm, zo, ja, nu, als het in de courant staat, zal het al waar wezen, hernaam Anastazes, die in zijn binnenste alle couranten met haar leugemberichten verwensten. U ziet dus wel dat u niet met me kan meegaan, hernaam Lina.  Die onderscheiding is te groot om zo op te offeren. Wat is dat voor een commissie, neef? Het is eigenlijk geen commissie. Het is meer een conferentie tussen enige muzici over de diapason. Maar hij kan er zeer goed af. Nee, dat wil ik volstrak niet hebben. Ik ben nu meerdere jaar en ik kan zeer goed mijn weg van Griesbach naar de Haag vinden. O, gemakkelijk, viel bodwater in. Ik heb de reis ook gemaakt terwijl ik er nooit geweest was. Allos wijst ik vanzelf, tenminste, als mijn betaal meester is. En u doet altijd of u geen Duits kent, merkte Henriette hem op, die de eerste gelegenheid om haar aanstaande schoonborg een hatelijkheid te zeggen in afwachting van volgende gelegenheden niet voorbij wilde laten gaan. Door het heer kwam hem dadelijk te hulp door aan het gesprek een andere wending te geven en aan Lina te vragen of ze goede tijdingen uit haar nagaat gehad en over iets nieuws in de brief stond. Lina, die Duits bleef spreken om de logees aan het tafel te houden, antwoordde in algemene termen en bracht het gesprek op een terrein waarover allen konden medespreken, op de muziek. En wist toen met haar kleine behendigheid neef van sterren en de Duitse dames met elkaar in betrekking te stellen. En zo werd de avond gezellig doorgebracht, tot al de tijd voor van sterren was om naar Riepelzau terug te keren. Die vertuivelde kleine heks, mompolde de muziekus bij zichzelfen, toen hij weder in zijn rijtaar gaat plaatsgenomen. Ze weet niet zo te schrikken dat men haar geen enkel woord onder vier ogen kan zeggen. Hij trooste zich echter met de gedachte dat het maar coqueterie was, en die angst om met hem alleen te zijn was, wel beschoudt, een goed teken. Als zij hem niet gezind was, zou zij die voorzorgen niet nemen. Het was niets anders dan maagdelijke schuchtrijd. Iemand met het voorkomen en het talent van Anastas van Sterren behoefde niet zo bang te zijn dat een jong meisje hem zou afwijzen. Een ander goed voorteken was dat zij zoveel notitie had genomen van het bericht in de coranten onder het zijn lichtmaatschap van de Parijse commissie. Eerst had het hem ontstemd dat zijn logen uit noodzaak door dagbladen publiek was geworden, maar bij nader inzien deed het hem toch plezier dat de publiciteit aangegeven was.  Het moest hem doen stijgen in de schatting van de badgasten, en vooral in die van Liene. Had hij geweten dat zijn voorwenzel alleen in de brief van Tante de tonnetvermeld was, zou hij er anders over gedacht hebben, en vooral wanneer hij geweten had, dat Liene het uitsluitend zeiden om hem van hem als reisgenoot bevrij te zijn. Maar morgen zou hij erop terugkomen, dan zou hij de aanval hernieuwen, en hij was dan zeker van de overwinning. Tussen Griesbach en Den Haag op een reis tet-a-tet zou hij het hart van zo'n onervaren meisje wel veroveren. Met dat aangenaam voor uitzicht en een niet minder aangename herinnering dat zijn neef Pieter van de baan was geschooken en onschadelijk was gemaakt, legt Anastas zich ter ruste. Hij droomde van vele lijzaken, maar waar hij niet van droomde of droomen kon, was dat zij, die het middelpunt zijn er gedachten uitmaakte, planonvormde welke lijnrecht tegenover de zijnen stonden. Liene toch dacht aan de schilder Manfred. Een bekend spreekwart zegt dat men zijn echtgenoot zelf moet kiezen, en nu nigt de tonnet blijkbaar een echtgenoot van Liene had gekozen, was het zeer natuurlijk dat deze er tegenin verzet kwam. Nigt was dwaas om zich met zulke dingen te bemoeien, want het was heel duidelijk dat zij in haar brief op een engagement doelden en dan met een student, want het zou wel die jongen de tonnet zijn op wie zij doelden. Een jong mens die zich eigenlijk heel mal had aangesteld door midden in de schoolstraat voor een vreemde dame pakjes op de rapen. Omdat hij nu toevallig de tonnet heette, zou nigt hij maar dadelijk hard op man willen geven. En zij zou halverkop van Grisbach terugkeren, en dat kon nigt denken. En toch, de brief was zo dringend en zo hartelijk, en nigt was zo alleen. Zij mocht niet te lang wegblijven. Het kon ook heel goed zijn dat het geen engagement betrof, en dat hoopte zij ook maar, want die Manfred was wel heen gegaan, maar die zou zeker terugkomen. En zij, Liene, droomde dat hij terugkwam en dat hij een duel had en doodgestoken werd, maar toch leefde en haar verzekerde dat zij nooit meer scheiden zouden. En toen werd alles zo verwart als in de regel elke droom.  Na de rusteloze nacht, voorzijnde wel, als Pieter Botwater, zodra hij een bed was gestapt, in diepe slaap gevallen, en zoveel komen bewusteloos geworden dat hij de andere morgen verschijnde minuten nodig had, eerheid tot het besef kwam, dat hij niet in zijn ledicant lag op zijn kamer in de stille buurt in Den Haag. Toen hij geleidelijk zich rekenstrap kon geven van de plaats waar hij zich bevond en de toestand waarin hij verkeerde, wende Pieter zich nog eens om met een onbestemd gevoel dat het soms toch beter was te slapen dan te waken. Maar juist als zodane gevoel het gemoet beheerst blijft de slaap weg. Dorothea was gelukkig. Botwater was juist een echtgenoot zoals hij altijd gehoopt had. Dat verzekerde zij zichzelf bij herhaling. Een bezadigd man die een eervolle betrekking bekleden, een voldoend inkomen had voor het ogenblik en een aanzienlijke erf van zijn toekomst, wat zou zij meer verlangen? Toen ze 18 was, had zij misschien zich wel iets dwazel dingen in het hoofd gehaald en Adonissen en Engelen Gabriel tot idealen gekozen. Maar als men de dertig voorbij is, wordt men verstandigig, een besefd men dat het levensgeluk ook zonder de Gabriels en Adonissen is te verkijgen. En Botwater was een heel net mens. Als hij zijn naam kon veranderen, zou hij echt wel nog beter zijn. Henriette Rimini had geen vrede met de wereld. Herr Loers? Nee, dat was zij volstrekt niet. Zou er ook jaloeer zijn op Haag die mevrouw Botwater werd? Zij vond het alleen maar heel vreemd dat men aan haar ouderen zuster de voorkeur gaf boven Haag, zodat zij je vrouw Rimini zou blijven en een ander mevrouw zou worden. Maar zij kon ook mevrouw worden en even goed in een naalatenschap delen van die oude dame als Anastaas van Stern maar beter begreep hoe hij gelukkig kon worden. Het had hem maar één woord te kosten en hij zou de echtgenoot zijn van Henriette Rimini. Zij kon hem toch niet vragen en hij scheen maar niet in te zien dat dit huwelijk wezenlijk in zijn belang was en dat hij slechts de handbehoefte uit te strekken om die van een vrouw te vatten wie de streven het zijn zou, hem een aangenaam en gelukkig leven te bezorgen, die hem alles zou willen te offer brengen en voor hem een trouwe, zorgvolle, gehoorzame gade zou zijn.  Zou zou dan een doel hebben, tans miste ze dit en haar leven ging in ijdelheid en onbeduidendheid voorbij. Die gedachten kon Henriette niet verdragen. Zij bleven de ganste nacht mede bezig en verzond allerlei onmogelijke toestanden en voorvallen die haar in de gelegenheid konden stellen om een vrouw van Stern te worden. Maar al die voorvallen en toestanden hing er niet van haar af. Er moest iets gebeuren dat niet in haar macht was. Maar dit nam ze zich stellig en vast voor, om ging gelegenheid te laten voorbij gaan en het uiterste te wagen om haar doel te bereiken. Einde van Hoogstuk 8. Hoogstuk 9 van Het Testement van mevrouw de Tornet door Gerard Kellig. Deze liepenvoxtopname behoort het publieke domein. Voorgelezen door Anna Simon. Hoogstuk 9. Mevrouw de Tornet doet vreemde dingen. De raadzalachtige brief van mevrouw de Tornet was na haar eigen mening nog raadzalachtiger geweest dan Lina hem gevonden had. Nicht had zich eerst voorgenomen niet te schrijven van het geen haar op het hart lag. Onwelkeurig echter waren enkele dingen uit haar pen gevloeid die vrij duidelijk verieden wat zij geheim wilde houden. Maar zo zij van haar nichtje alles geweten had, zou deze haar ogen niet hebben geloofd. Toen Lina en het rijtuig der Riemenees als weg gereden, was mevrouw de Tornet naar haar achterkamer gegaan en had ze wel een uur lang schier wezenloos voor zich zitten staren naar de tuin zonder bloem of plat te zien. Ze had willen schrijen, maar de traanbuizen schijnen bij oude mensen opgedroogd. Men denkt wel eens dat ze ongevoeliger zijn geworden met het klimmen der jaren en door de reeks van ervaringen, maar hun hart leidt evenveel en misschien nog meer dan dat daar jeugd, en hun smart duurt langer om tot ze minder vatbaar zijn voor nieuwe indrukken. Ze voelde dat haar ogen branden toen zij ze sloot en dat bracht haar weder tot bewustzijn. Ik ben toch twaas dat ik mij dat heen gaan zo aantrek, spakt zij half luid bij zichzelfen. Over drie weken is Lina terug en die weken zijn spoedig om en als ze terug is zal ik haar naar die de Tornet vragen die zij ontmoet heeft.  Maar reed ze tweede dag, kwam zij tot de overtuiging dat Lina haar niets meer van dat jong mens kon vertellen dan zij reeds wist en dat zij dus nog even ver zou zijn. De derde dag reed het onbestemde plan bij haar op om in afwachting van Lina's thuis komt, eens te informeren wie die de Tornet kon wezen. Ze kon maar niet begrijpen van welke tak hij afstande. Ze maakte zichzelf een wijs dat die informatieën die zij wilde inwisnen in genelaar verband stonden met haar nichtje, maar alleen moesten strijken om haar belangstelling in de genealogie van haar geslacht te bevredigen. Bij het ontwaken op de vierde morgen had zij al overwogen welke weg zij moest volgen om de verlangde inlichtingen te verkrijgen en na het koffiedrinken kleedden ze zich aan om uit te gaan en sloeg de weg in naar de bibliotheek. Daar volg zij de leidse studenten al menak, zocht de naam op, vond een L. J. de Tornet. Waarschijnlijk was de J. de aanvangletter van Jule. Tekende het adres aan en nog dezelfde avond nam de post een briefje mede aan de heer de Tornet juridisch student met verzoek de andere dag tussen twee en drie uren thuis te zijn, daar aan dame hem verlangde te spreken. Het briefje was getekend door Lucie de Tornet brandtoer. Eerst was zij voornemens geweest het jonge mens bij zich te doen komen, maar dan was de betrekking eenmaal aangeknopt moeilijk weder te verbreken. Ging zijzelf, dan kon haar bezoek Tevens het eerste en het laatste zijn. Louis de Tornet sleept nog gerust toen het briefje op zijn tafel werd gelegd. Het was de vorige avond wat laat geworden. Eigenlijk was het al lang dag toen hij de eerste maal als kandidaat zich ter rusten legde en het was nog niet voorkomen helder in zijn hoofd toen hij op zijn voorkamer kwam en naast zijn ontbijt het briefje vond. Lucie? Wie heet daar Lucie? Mensen is verkeerd. En die voortoer of bron-toer. Ik ben niets van plans te ontvangen. Het is een bedelpartij. Een vrouw die toevallig mijn naam draagt. Misschien heeft zij maar aangenomen en gehoord dat ik door mijn kandidaats ben en zal er nu wel nog gulle bui willen profiteren. Dank je. Hij schelde zijn hospita.  Je vrouw, als randomer komt, zegt dan maar dat ik naar Amsterdam ben en in geen veertien dagen in Leiden kom. Toen haalde hij zich de gebeurtenissen van de vorige dag in het geheugen en de plannen die hij gemaakt had voor deze week en voor de vakantie en voor de tijd die volgen zou en hij verlangde om maar weder met zijn club te zijn en te praten over al het geen hij in de laatste tijd slechts voorwaardelijk had durven zeggen als ik door mijn kandidaats ben. Hij zou aller eerst een rijstje maken om zich in de vrije natuur eens te vreken op al de dagen en avonden die hij met zijn boeken had doorgebracht. Hij had daar wel geen geld voor, maar voor zulke gewichtige stap in zijn leven zou zijn oom en voogt wel een voorschot willen doen. Het kapitaal bleef er toch altijd goed voor. Maar toen herinnerde hij zich dat hij al zo menige aanval op zijn kapitaal gedaan had en dat oom hem telkens had gezegd dat dit de laatste maal was dat hij hem wilde helpen en als hij over twee jaar promoveerde zou er na aftrek van de voorschotten van oom niet veel meer overblijven en hij had nu juist zo'n geduchte beer bij zijn wijnkoper gemaakt. Nee, het was tijd dat hij zich wat rangeerde en aan dat rijstje moest hij maar niet meer denken. Hij moest liever als het kon het volgende jaar zijn doctoraal doen en dan maar na de vakantie promoveren en dan, ja, dan was zijn gelukkig studentenleven achter de rug. Het was een melancholiek merk geweest dat de wijnkoper hem gezonden had, want Louis waart somber en dof, ondanks de verlichting die in een goed afgelopen examen aan zijn gemoet moest geven, het was tijd dat hij naar zijn club genoten ging om zich weer wat op te beuren. Hij kleerde zich aan met zeer veel zorg zelfs. Gewoon het doet men dit de dag na een feest. Het is of mijn behoefte gevoeld op het inwendige dat niet in orde is, goed te maken wordt uitwendig voorkomen en misschien ook om het vermoeide slaperige van het gelaat te verbergen door een kleding waarop niets is aan te merken. Omber is pluk in zijn kleding, kwam hij op zijn voorkamer terug. Hij keek eens in de spiegel.  Het ging nogal, hij zag haar niet erg verlept uit. Als het in scheweningen was zou hij wel helemaal opknappen. Hij verlangde naar de zee, zo fris, zo cool. Vier uur zes ging de trein, het was precies half drie. Hij kon nog even op de koeg aanwippen waar hij zijn club vinden zou. Met dit doel ging hij naar beneden, opende de voordeur en stond tegenover een oude dame. Meneer de Toonet, zei de deze op halfvraagende toon. Een ogenblik, maar ook slechts een zeer kort ogenblik, dacht Louis eraan om te antwoorden dat hij juist bij zijn vriend Toonet geweest was, maar vernomen had dat deze voor veertiendijgen naar Amsterdam was gegaan. Maar hij voelde dat die logen hem niet best over de lippen zou komen tegenover de deftige dame met haar aristocratisch gelaat en haar waardige houding. Hij volg even en antwoorden dat hij Toonet heette. Dan heb je zeker mijn britje niet ontvangen. Pardon, ik heb een britje ontvangen en had... Hier aazelde Louis een ogenblik om een voorwendsel voor hun onbeleefdheid te vinden. Hij vond geen ander dan de mededeling dat hij aan zijn hospitaal last had gegeven om, als er een dame kwam, haar op zijn kamer te laten en te zeggen dat hij onmiddellijk terug zou komen. Louis blooste onder de indruk van die onwaarheid en die bloos deed hem goed. Zijn bleke wangen konden wel wat rood verdragen. Dan zal ik hier uw terugkomst afwachten, spakt mevrouw de Toonet deftig. Ik zal zo onbeleefd niet zijn om u te laten wachten, mevrouw. Mag ik u voorgaan? Op de trap had hij beraal dat hij toch maar geen voorwendsel had bedacht om die matronen van zijn hals te schuiven of dat hij maar geen vijf minuten eerder zijn huis was uitgegaan. Maar het was nu helemaal zo en hoe korter het onderhoud duurde, zoveel te vroeger konden hij naar de scheverningen, als het tenminste niet te lang bleef. Hij bood zijn bezoekstig een stoel en nam tegenover haar plaats, op een puntje, als een beleefde kennisgeving dat hij geen plannet lang te blijven zitten. U heet de Toonet, meneer, begon zij. Louis knikte toestemmend. Dat wist hij al 22 jaar lang.  Zou het u de vriendelijkheid willen hebben mij te zeggen wie uw vader en uw grootvader was en welke bijzonderheden u van hem bekend zijn? Mijn waarde, mevrouw, zei de Louis, enigszins ironisch. Mijn vader is 20 jaar dood en mijn moeder heb ik nooit gekend. Ik heb dus zeer weinig gelegenheid gehad om bijzonderheden van mijn voorouders te vernemen, want mijn vocht is een broer van mijn moeder. De voornamen van uw vader zijn u toch bekend? Zeker. Hij heette Jules Eugène. Mijn vrouw de Toonet knikte vergenocht. Dat waren Franse namen en beide namen die aan haar geslachtsregister voorkwamen. U weet niet hoe zij in het land zijn gekomen, voeg ze. Toonet haalde de schouders op. Als het bezoek geen ander doel had, kon nu de zitting gesloten worden verklaard, en hij zou nog naar het krok kunnen gaan en daarna de trein van Virenhalen. Hij zweeg dus, om door geen enkel woord tot voortzetting van de gesprek mede te werken. De oude dame zweeg ook een poos. Toen voeg ze. Zou het u mij het genoegen willen doen, aan uw oom en voogt, de inlichting te vragen, die u zelf mij niet geven kunt? Oom heeft het altijd nogal druk. Maar ik kan het hem vragen, zei de Louis, een blik op de pendule werpende, ten teken dat hij aan de tijd dacht. Mijn vrouw de Toonet schint die wink niet te begrijpen. Zij wist nu, dat die student haar neef was, en zij kon dus haar onderhoud voortzetten. Ik heet ook de Toonet. De Toonet brandt toerig. Ja, zei de Louis, dat zag ik in uw briefje. Van u zelf brandt toerig? Nee, ik ben ongehuwd. Ik stam af van de familie de Toonet brandt toerig, die, zoals u misschien weet, tot de oud-aardelijke geslachten van Frankrijk behoort. Ik verbeelde me dat er geen mannelijke naakomelingen van die familie in Nederland wonen. Toen ik uw naam vernam, onderstelde ik dat u een bloedverwand van mij wezen kon, en met dit doel zocht ik u op. Louis had zijn bezoekstig, terwijl zijn sprak, wat aandachtiger opgenomen. Zij mochten weidig ouderwets zijn gekleed, haar gewaad, houding en gelaad, en vooral de toon waarop zij sprak, verieden toch de deftige aanzienlijke dame, en nu die neven zocht, was er toch geen zaak, haar onbeleefd, te beiegenen.  Het spijt me mevrouw, dat ik u zo slecht kan inlichten, maar mag ik vragen, hoe u mijn naam vernomen hebt? Door een toeval, het nichtje van me heeft u horen noemen door uw vrienden. Een nichtje? In de schoolstraat, in Den Haag. O, riep het zo net uit, en herinnerde zich opeens dat aardige blondiennetje, dat haar pakje liet vallen, en onmiddellijk veranderde hij geheel van houding. Was die, die jonge dame, uw nichtje? Vergeef me mevrouw, ik wist niet dat ik het voorrecht had, familie in Den Haag te hebben, maar vooral geen nichtje, dat er zo lief en aardig uitzag. U neemt me niet kwalijk, dat ik het maar openhartig zeg. Zo, was dat een vreude tonnet. Ze is in je vrouw ochten, maar aan mij geparenteerd. Ik ben misschien wel wat vrij postig geweest, maar mijn nichtje heeft me alleen verteld, dat zij uw naam gehoord had, en dit bewolk me om naar u te informeren. Louis zette een ernstig gezicht, zoals het de man betaamd naar wie men geïnformeerd heeft, en gereed is met bescheidenheid de lof aan te horen, die hem gegeven wordt, of de beschuldigingen te weerleggen, waaraan hij heeft bloot gestaan. Toen de oude dame niet zeiden, maakte zich een zekere vrees van een meester, dat men niet zeer gunstig over hem gesproken had, en op goed geluk af begon hij zich de fond schuldigen. Hij leef tevrij geregeld, maar natuurlijk, als men jong is, houdt men van vrolijkheid, maar hij had gisteren zijn kandidaats gedaan, en verwaarloosde dus zijn studie niet. Waar vrouw de tonnet, wie het juist er doen was, om meer van hem te weten, voeg wat haar in de gedachte kwam, en Louis antwoordde, en beiden raakten spoedig op meer vertrouwelijke voet. Hij vertelde met de open hartigheid haar jeugd eigen, en aangetrokken door de goed harte geoude dame, die alleen uit familieswak en was komen opzoeken. Hij besefte bij intuïtie dat zij niet gekomen was uit lauter nischierigheid, en haar visite een ander doel had, en vanzelf dacht hij daarbij aan dat lachende blonde meisje, dat haar pakjes had laten vallen, en zo naiv, hem had hem aangestaard, terwijl hij het verlorenne bijeenvoegde. Het werd drie uren, en half vier, eerder dame opstond om heen te gaan. Ik kan u niet te dineren vragen, mevrouw, zei de Louis evenings opstaande.  Mijn tafel zou voor u niet veel aantrekkelijks hebben, en hier op mijn kamer. Laat we dan de zaak omkeren. Ga met mij mede. Ik zal u deranjeren. In het geheel niet. We kunnen naar het badhuis gaan, als ga je tenminste niet tegen een opziet, om met een oude vrouw in het publiek te komen. Maar, mevrouw, o, ik ken jongelui. Ik ben zelf ook jong geweest, en ik weet dat zij aan andere gezelschap de voorkeur geven, boven bejaarde dames. Gezuld wel geen uitzondering maken, op de regel, maar aan tafel kan men gezellig haar praten. Die middag, die neerde Lucie de Tonnet, voor het eerst zeerden een halve eeuw met een mannelijke telg uit haar geslacht. Haar hoogste wens was vervuld. Er was een de Tonnet, die de naam welke dreigde uitsterven, kon doen voortduren, en misschien ook de oude titel weder kon voeren. Met inig welbehagen zag zij de jonge stamhouder aan, en haar besluit stond vast, dat hij ook haar erf genaam zou worden. Haar het beloofd, zo spoedig mogelijk, naar Amsterdam te gaan, en haar dan persoonlijk uitvoerig alle bijzonderheden te komen mededelen, die hij ontrend zijn vader vernemen kon. En toen hij tegen schimmertijd in een rijtuig de oude dame thuis bracht, moest hij op de hand beloven, de volgende zondag bij haar te komen dineren. Ik reken op je neveloeie, zei er ze nog op de stoep. Ik breek nooit bij een belofte tante, antwoordde hij, weder in het rijtuig stijgende, en zelf enigszins verlegen, met de naam die hij haar gaf. Die naam, door een mannelijke de Tonnet uitgesproken, grep Lucie de Tonnet zo zeer aan, dat zij een poos lang buiten staat was, om zich te ontkleden. Met hoed en shoal, bleef zij zitten op de kanapé in haar huiskamer, en vergat zelfs het lichte doen ontsteken. Een de Tonnet. Een echte de Tonnet. Nooit als ze zich kunnen voorstellen, dat dit geluk haar nog ten deel zou vallen. De volgende morgen, schreef zij de grieemzinnige brief aan Lina, waar nauwelijks had zij hem aan de meid gegeven, om het de post te bezorgen, of een ander plan reest bij haar op. Als Louis haar nigelina eens opzocht. Tis of oude mensen, misschien omdat ze gevoelen, dat ze nog maar korte leven hebben, even ongeduldig zijn als de jeugd.  Op rijpere leeftijd heeft men de zelfbeheersing, om de loop daar zaken af te wachten. Maar ouderwoordende verliest men die. Voor een oud mens, even als voor een kind, is het morgen zover af. Voor het een omdat het zover van het heden ligt, voor de ander omdat het zo na aan de toekomst grenst. Ze schreef weder een briefje, aan de nieuw ontdekte bloedverwand, en verzocht hem, hoe eeg hoe liefig eens bij haar te komen. Heet ze de volgende morgen, die tijd zich aandienen. Mevrouw de toonet had hem verwacht, en Louis werd in de tuinkamer gelaten. Als ik u wel begrepen heb, neef, zeiden ze, is uw vakantie begonnen. Gert me gesproken van een rijtje, dat gewout maken. Hebt gauw daar lust in, dan meen ik, dat het u niet beledigen kan, als u tante u daartoe in de gelegenheid stelt. Dat mag ik niet aannemen, zei de Louis verlegen. Ja, maar ik verbind er een voorwaarde aan. Dat ik met u ga. Nee, ik ben te oud om te reizen, beste jongen, maar dat ge een bepaalde reis maakt, naar het zwart zwalt. Niets liever dan dat. En wel naar Grisbach. Ik heb enige papieren van waarde, die mij niet je moet hebben, nu zij meerdere jaren is geworden, en het durft je niet aan de post te vertrouwen. Wilde jij haar die brengen? Het is de aangenaamste boodschap, die u mij zou kunnen opdragen. Dat dacht ik wel half en half, maar je behoeft niet met de deur in huis te vallen, en te zeggen, je vrouw, daar heb je je papieren. Je kunt je houden, of je geheel en al voor je eigen plezier naar Grisbach werd gegaan, en als je mij niet je hebt ontmoet, kunt je de gelegenheid afwachten om haar de papieren te geven. Je zult ze immers nog wel herkennen. Uit duizend tante. Nu, mijn jongen, dan zullen we de zaken ook maar content af doen. Wil je even wachten? Dan zal ik het geld halen. En met haar statige, langzame tred, verliet de oude dame de kamer. Louis wist niet of hij waakte of droomde. Hij was dan niet op de leeftijd om van elke edele daad achterdochter te vragen of er ook eigen belang in school en of hij niet te duper was van enige toelech.  Maar welke boze toelech kon hier ook bestaan? Hij kon niet anders vermoeden dan dat het meisje dat hij toevallig op straat ontmoet had, zich gunstrover hem had uitgelaten, en dat haar tante, nu zij in hem, een stamhouder van haar oud geslacht had ontdekt, zijn lot zich wilde aantrekken. Eerst toen hij met de vijfhonderd groelden in zijn portefeuille weder op straat stond, en beloofd had rit de volgende dag zich op reis te begeven, reest de gedachte bij hem op, dat hij toch ook wel eens van zijn kant naar haar had kunnen informeren, al voor ons die verplichting aan te gaan. Van één zaak kon hij zeker wezen dat financieel alles in orde was. Dat getuigde woning en de meubels der oude dame, en vooral de vijf bankjes die zij hem ter hand had gesteld. Maar misschien was er zedelijk iets op haar aan te merken. Vermogelijk was dat zo genaamde nichtje, wel een dochter, voor wie zij een man zocht, of liever, kocht. Maar dat waren de onbeschaamdheid toch wat al te ver gedreven. In zo'n strik zou hij zich niet laten vangen. Maar het was toch een aardig, mooi meisje, en ze kon het niet helpen. Maar nee, dan zou hij zich weggewonen. Dat nooit. Hij moest inlichting inwinnen. En was alles niet in orde, dan kreeg Tante Tonet haar vijfhonderd gulden terug en ze zou niets meer van hem horen. Zulke tantes, al waren ze nog zo rijk. Hier zwichtte de edele opwetting van de onwermilde student. Een rijke, 70-jarige tante, al was dan misschien haar verleden niet zo onberispelijk, bleef toch een rijke tante. Wie zou er hem voor bedanken, of het in hem prijzen, als hij een onschuldig meisje, als gade, weigerde, op grond van de misstap haar moedig? Zij, die het hartst erover roepen, zouden misschien de eerste zijn om over de afgewezenen zich te ontfermen en ze zelf tot vrouw te nemen. Beet, of beet niet, hoorde er opeens zich toevoegen, en toen hij opzag, herkende hij zijn vriend Tobias, de spoorstudent, geboren en getogen in Den Haag. Heet Bennett, zei de Louis. Je ziet eruit, of je gedropen bent, dan ik hoor, dat je eer gisteren je kandidaat zet gedaan, met glans zeggen ze. Maar ik geloof dat ik het er goed heb afgebracht. Van harte geluk, en kom je nu uit rust in Den Haag. Misschien.  Apropos, kent ge ook bevrouw de Tonet. Dat zou ik eer aan jou moeten vragen, maar ik ken ze, van als ik je een raad mag geven, zegt dan, dat je een neef van haar bent en probeer je in haar testament te komen. Zij heeft ze. Wat is dat voor een dame? Een oude. Nou ja, dat weet ik ook, maar is ze gezien? In letterlijke zin niet, men ziet ze nooit ergens, maar bedoelt ge of ze geacht is, dan kan het je verzekeren dat geen schepsel ooit iets kwaads van haar is genomen. Wilt geen kennis met haar komen? Het zal wel lastig zijn, want ze respireert niet, maar dat spijt me verduiveld. Ze heeft haar nichtje. Een nichtje? Ja, je vrouw ochtend, een meisje om verliefd op te worden. Ze is nu uit de stad geloof ik, tenminste, ik heb ze al een poos gemist, maar dat is een schepseltje om van te dromen. Zo, dus er is niets? Je bent stapelgek. Wat zou er zijn? Of weet jij iets? Nee, ik weet niets. Ik vraag alleen maar, omdat die oude dame me bij zich heeft laten komen, om kennis te maken met haar neef. Weet je wat je dan doet? Trouw dan met die kleine linen, maar als je zelf niet wilt, vraag ze dan voor mij. Waarom de conditie dat de oude dame uit het erf genuimen maakt? Ik geloof niet dat ik je heel veel uitzicht kan geven, want we de Louis droog. Dus voor jezelf? Dat zeg ik niet. Nu, ik zeg het dan wel, maar voorjaar vraagt, moet je condities met haar tante maken. Er zijn nog zo'n paar neven die haar naden bestaan, en men zegt dat die met de erfenis zullen gaan strijken. Die saaie botwater, zo'n versteende antonaar van de echte stempel, een vreselijke klun, en dat die winderige muziekmeester van Stern. Dat wordt dan allemaal familie van je. Erf ooms zelfs. De twee vrienden praten tot zij voor de woning van een kassier aankwamen. Wacht je even, voeg de tonnet. Wat ga je doen? Duits geld wisselen. Ik ga morgen op reis. Einde van Hoogstuk 9 Hoogstuk 10 van het testament van mevrouw de Tonnet door Gerard Kellig. Deze liep in Vox opname bood het publieke domein, voorgelezen door Anna Simon. Hoogstuk 10. Het belegg wordt geslagen.  Als Lina Ochten, van het reisgezelschap van haar neef Anna Stas ontslagen wilde zijn, moest zij of hem ronduit zeggen dat ze er niet van gediend wilde wezen of vertrekken voor hij teruggekeerd was. Het eerste was moeilijk, want ze kon van Stern toch geen blauwtje laten lopen voor hij haar voeg, en dit zou hij wel uitstellen tot hij met haar op reis was. Het laatste was ook aan bezwaren onderworpen, en jonge dame kan maar niet van elke reisgelegenheid gebruik maken. Zij moest berekenen hoe laat ze aan kwam in de plaats waar ze overnachten kon. Niet alle treinen past aan haar dus. Bovendien zouden de Rimini zou niet laten gaan. Het was de volgende morgenvoeg aan de bron dat zij tegenover Emily over begon. Nigt verlangde naar haar. Ze deed beter hoe eerder hoe liever naar huis terug te keren. Maar uw tijd is nog niet om. Uw nigt heeft u drie weken gegeven. En het is op z'n best veertien dagen, spakt Emily. Nigt is zo oud, en ze is zo gewone mijn gezelschap. Wezenlijk, ik mag niet langer blijven. Vertel mij eens openhartig, Linne, zei de Emily op gemoedelijke toon. Is er iets gebeurd wat u hindert? Mij? Ja, lieve meid, je moet het niet kwalijk nemen, maar mag je eens gilweg je een vraag doen? Zeker. Had je niet gedacht dat meneer Botwater om uwend wil, hier was gekomen? Nee, ontken het niet. Hij heeft het zelf genoeg doen blijken, en dat hij nu Doortje gevraagd heeft, moet je natuurlijk hinderen. Maar best Emily, vind jij dat die meneer Botwater een man voor mij? Wel, waarom niet? antwoordde me vrouw Rimini. Hij zal wel de man van Doortje worden. Hoor eens, Emily, ik vind het heel gelukkig voor je schoonzistig dat zij hem gekregen heeft, en voor hem dat hij ze heeft genomen. Hij zal een hele lieve vrouw hebben, want Doortje heeft een goed hart en een edel karakter. Er is ook een jaar wat ouder dan ik. Wezenlijk, er is een goed paag, en ik ben niets jaloers van hem. Dan ga je weg om meneer Van Stern. Van Stern? Waarom zou ik voor hem weg gaan? Die gaat zelf heen, hij moet immer zijn Parijs wezen. Misschien komt hij niet eens terug. Ik weet niet hoe je op dat idee komt. De man heeft geen ogenblik plan op me.  Het vuur waarmee de line zich tegen de onderstelling verdedigde dat Anastazis komst in verband stond met haar onverwachtvertrek bewees aan mevrouw Rimini genoeg dat haar gissing juist was. Ze had even wel geen gelegenheid om haar onderzoek voor te zetten, want andere badgasten voegde zich bij haar, en dit belette line ook aan Emily het verzoek te doen om over het gesprek te zwijgen. Misschien zou dat verzoek toch niet veel hebben uitgewerkt. Maar tant belette niet dat mevrouw Rimini reed z'n uur later aan haar man vertelde dat line ochtend volstrekt naar huis wilde omdat ze bang was dat die van Stern haar vragen zou. En hetzelfde vernam ook Dorothea die het weder aan Henriette vertelde. Nooit was Henriette zo vriendelijk en lief geweest voor haar vriendin Lina dan die morgen. En ze was de beretwilligheid zelf om haar bij het pakken van haar koffer behulpzaam te zijn. Want al was de tijd van vertrekt nog niet bepaald nu Lina toch zo vast besloten was om spoedig heen te gaan. Was het maar zaak alles in orde te hebben. Dan kon zij ook ogenblik besluiten. Misschien ging er wel de ene van de familie naar Heidelberg met wie ze zou kunnen meegaan. En dan kon zij een dag thuis, of tenminste in 100 wezen. De Arnhem kon ze zeer goed overnachten als ze het niet ineens tot Den Haag kon brengen. Na tafel opperde Dorothea een ander plan dat bij haar een botwater was gereden, zoals zij zeiden. De waarheid echter was dat zij deze had overgehaald zonder zijn verzet in aanmaak niet te nemen. Pieter Botwater toch had zich voor genomen zijn vrienden en bekenden op geleidelijke wijze voor te bereiden op de gewichtige gebeurtenis. Maar Dorothea vond het veel aardigig om plotseling zonder dat iemand er iets van vernomen had in de tent te verschijnen aan de arm van de fatsoenlijke botwater die in de beste kringen kon verseerden en op de minister na de hoogste was bij zijn departement, tenminste volgens Dorothea Rimini. Dat zij er zo bijzonder veel prijs op stelde om met hem in het publiek te komen, streeelde zijn eigen liefde en als de ene van haar misschien bij zichzelf de toespeling mocht maken op de pauwin.  Men zou er dan tevens bij weten dat zo de buiten van de tijger verdeeld werd, hij, Pieter Botwater, toch ook zijn deel zou krijgen. Beter waren het altijd wanneer hij eerst zijn engagement kon bekendmaken. Maar Dorothea had een manier van redeneren waaran hij voldoende ongewoon was. Botwater was zo ten ene malen onbekend met eigen aardigheden van dames. De minste liefkozing, het geringste vleiend woord, had dus zulke uitwerking op zijn gemoet dat het Dorothea generlij moe te kosten om van haren in dit opzicht onwetende aanstaande echtgenoot te verkrijgen wat ze wilde en waar tegen hij dus vol strek niet was opgewassen. Toen zij mededeelde dat Botwater besloten had ook naar Den Haag terug te keren, waar zijn tegenwoordigheid dringend vereist werd en dat zij hem zou vergezellen om Lina gezelschap te houden, knikte de hoofdamte naar toestemmend en voegde er zelf bij dat het plan van hem was en Dorothea hem ontzagelijk veel genoeg en deed met eveneens haar verblijvende badplaats bad te bekorten. De heer Rimini kon het besluit van zijn zestig en aanstaande schoonbroedig niet afkeuren. Hij had genoeg van Botwater en Henriette hoorde het ook met aandacht aan, zonder er zich voor of tegen te verklaren waarover mensen trouwens ook niet bekommerd zou hebben. Maar ook zij maakte haar plan. Ongemerkt pakte zij haar koffer. Als het nodig was, zou zij even goed gereed zijn als Dorothea en Lina, maar kon nooit weten hoe de zaken verliepen. En de zaken liepen juist zo als Henriette vermoed had. De heer Anastaas van Stern kwam reed zeer spoedig met een net rijdtuigje om de familie uit te nodigen met hem een toer te maken naar de kniebes. Men kon het rijdtuig bij zich houden en wandelden zoveel men verkoos. Het duurde nog lang eeren donker was. Bovendien had het volle maan. Botwater had niet veel trek om met zijn neef uit rijden te gaan. Hij gaf een wenkaan zijn aanstaande en deze excuseerde zich dat zij nog pakken moest. Pakken, voeg van Stern, gaat hij dan heen? Ja, in vrouw ochtend durf niet langer haar nicht alleen laten. Gaat nicht Lina ook weg, vroeg Anastaas verhonderd. Ja, om haar aan het wil gaan wij. Maar gij gaat toch mee, vervolgde van Stern, zich tot Lina wendende de.  Onmogelijk, ik moet ook pakken en nog haar nicht schrijven dat ik kom, want die houdt niets van verrassingen. De rijdtuur met de wandeling waarop Anastaas zijn hoop gebouwd had was dus vrij overtollig geworden. Hij hield echt de eer aan zich en de heer Rimini en mevrouw en hun zuster Henriette zou de garen van de uitnodiging gebruik maken. Ze begraven zich naar binnen om zich te kleden. Bij de deur riep Henriette. Oog, Lina, wil je mee verhelpen? Lina, die bij Dorothea, Botwater en van Stern, was achtergebleven, vocht onmiddelijk. Ze was blij dat dit laatste halve telatet voorkomen werd. Je begrijpt, zei de Henriette, toen ze met Lina op haar kamer was. Je begrijpt dat van Stern morgen mede terugrijst. Wat, heeft hij je dat gezegd? Er is niets dat hem hier houdt, nu gij heen gaat. Hoe kom je raam? Ik heb mijn ogen, en mijn verstand ook. Ik vind het heel aardig voor je. Ongestoord kunt genuus samen zijn, want Dorothea liet voor niets anders meer dan voor Botwater. Maar, dat is verschrikkelijk. Wat voor verschrikkelijk zou daar nu aan zijn? Het is een heel onderhoudend man, die meneer van Stern, en zo'n reisje met je vieren is aller prettigst. Je kunt je nu verbeelden dat je al samen je huwelijks reisje doet. Maar jet, waar denk je aan? Nee, je meent het toch niet? Zeer zeker, waarom zou ik het niet menen? En, als ik nu eens... Maar hij zal me niet vragen. Dat zal hij wel. Hij moet naar Parijs. Dat geeft hij eraan. Hij heeft zelf gisteren gezegd dat die reis niet zo nodig was. Toe, help me nu gauw, want anders moeten ze op mij wachten, en dan krijg ik weer een uitbrander van Robert, die ontziet zich nooit, wie er ook bij is. Lina, hielp Henriette aan haar toilet, en deze keekende spiegel, en nu ridden, alsof zij aan het gehele gesprek niet meer dacht. Ga jij mee? gip Lina opeens. Eek, waar naartoe? Naar de nage. Een mooi ding. Wat moet ik in de nage doen? Het is hier veel te prettig. Nee, gaan jullie maar met je viertjes. Gezijdt oud en wijs genoeg om met elkaar te reizen. Dan ga ik ook niet. Dan houd ik muziek. En doe er een potwater dan. Die kunnen toch niet alleen reizen. Ik betje, jet, ga mee.  Ik kan niet meer klaar komen. Ik zal je helpen. Ik zal de halve nacht, de hele nacht is noods, oplijven, maar zorg dat ik niet met mijn neef Anastas alleen reis. Vindt u hem dan zo naar? Naar? Hoch nee, maar er zijn andere dingen. Ik kan je zo alles niet zeggen. Oh, jet, ga mee. Ik smeek je, ga mee. Ik heb wezenlijk meedleiden met je, zeiden de jongsten je vrouw Rimini, maar ik heb nou volstrekt geen lust om naar huis te gaan. Door zou het ook niet prettig vinden. Maar weet je wat, ik kan je tot Heidelberg brengen en de andere dag terug gaan. Tot Heidelberg, herhaalde Liene, na een oogomelijk neigedacht te hebben. Waarom niet verder? Me duwt dat dit al ver genoeg is. De toon waarop je dit zijde en de blik waarmee de die woorden gepaard gingen waren zoveel betekend dat ze geen nadere verklaring behoefden. Wat er in het gemoet van beide dames omging vertelden zij ook al er niet, maar ze begrepen elkaar volkomen. Nu, als je dan niet verder kunt, ook goed, zeiden Liene met een zucht. In ieder geval moet je het vragen waar de andere bij zijn, vanavond als we terugkomen. Ik beloof je het. Dit is alleen voor jou dat ik het doe en voor die dingen die ik niet weten mag, vroegt Henriette, met een schalks lach je erbij. Stille waters hebben diepe gronden. Ik zal daar manvrijd schrijven. Met die woorden verlieed ze haar vriendin en kwam juist tegelijk met haar behoer en zuster buiten, zodat de gevreesde uitbrander voorkomen werd. De dames namen op de achterbank, de heren tegenover haar plaats en het rijdt haar geholden voor het. Bijzonder opgewekt was dat toch niet. De herie Mini staart dus weigend voor en om zich, maar vrouw liet zich rijden alsof zij een offer bracht, en het staas was onder de indruk van de mislukking van zijn plan en moest zich inspannen om die te verbergen en het gezelschap bezig te houden. Henriette maakte hem die taak licht, ze was zeer spraakzaam en opgeruimd en verzekerde bij haar haling dat zij nog nooit zo prettig had gereden. Zat allerlei geestige invallen en dan had zij een manier o, iemand aan te zien, veelwel sprekendig dan de mooiste woorden.  Nu en dan moest zij het lint van haar hoed vastmaken dat haar telkens voor de ogen vladden en dan vertonen zijn arm zo blank dat Anastaas Garner nog iets verder zou hebben gezien dan de elleboog. Eens kreeg zij een erg gekleur toen ze zich omwendende om naar het landschap achter zich te kijken haar voet op de zijne zetten. Zeer deelnemend vroeg zij tot twee mal toe of zij hem geen pijn had gedaan. Toen hij zeer beleefd verzekerde dat zo'n klein voetje geen pijn kon doen, sloeg ze de ogen nedig en zeweeg een poos zoals het aan een jong meisje betaamd als men over zulke dingen spreekt. Maar toen zij op een punt waar de weg zeer stijl was even als Grimini en Anastaas uit het rijtuig wilde stappen om de vracht voor het paard te verlichten werd wat kleine voetje en het generaan voorafgaat zichtbaar en Anastaas maakte zeer ernstig de opmerking dat hij zich niet bedrogen had. Voel je meneer van Stern? zei de Henriette bij het neergeslagen ogen. U zou de hele rijtoer voor me bederven. En voor mij wordt hij er zoveel te aangenamer door, zei de Anastaas. Henriette sloeg haar ogen op met een uitdrukking die nog van toren, nog van vondwaardiging getuigde. Ze fluisterde alleen. Zijde ze. Het is goed dat niemand u hoeren kan. Ik zal het vergeten. Anastaas had veel lust het gesprek in die geest voort te zetten, maar hij herinnerde zich nog bijtijds het doel waarom hij naar Kriesbach was gekomen en hij wende zich tot Grimini, die ene gesreden achter was. Het is lastig dat stijgen, zei de hij. Twee paarden, ja, antwoordde de oudgast. De uitwerking van deze gedachte geheel aan van Stern overlatende. Ik heb het aan de kutsier overgelaten. Grimini knik te even, of hij zeggen wilde, excuusier je maar zoveel je wilt, daar krijgen wij geen paard meer door. Men genoot het uitzicht van de kniebes en dronken fles rijnwijn in de Alexanderchance, maar het idee dat Henriette in bedekte termen aangehaven, om te wachten tot de volle maan het landschap beschéen, verwierf geen bijval. Mevrouw Grimini vond het het nu al tochten, Anastaas was te beleefd om de kankerdame een ogenblik aan een temperatuurblood te stellen die nadeelig voor haar gestel zijn kon.  Het rijtuig kwam weder voor en in gestrakte draf rolde het langs de heldenweg tot op het terras van de aatleg. Het ging zelfs zo snel dat zij, die erin zaten, meer dachten aan de kans om om ver te vallen dan aan de schoonheid van de avond of van de bosrijke streek die ze doorreden. Twee paarden te veel, hè? Spak Grimini, toen ze uitstegen, op die wijze zijn aanwijking weder intrekkende. Anastaas bleef soeperen en was zo gezellig en verholen als hij kon, maar verschillende redenen werkten samen om de kring der Griminis daarin niet te doen delen. Mevrouw was vermoeid. Dorothea en Botwater dachten aan hun vertrek en Lina zon op de gelegenheid om, volgens belofte, haar rejette uit te nodigen met haar mede te gaan. Emily was het die haar zonder het te weten het middeldeck toe aan de hand gaf. Rob, zeiden ze, is het waar dat de dominee te Heidelberg ook pastoor is? Nee, kindlief, dat is niet waar. Het staat toch in bedekker. Dan heeft bedekker zich vergist, ja, zeiden Riminie. Voor Emily liet het geen twijfel of bedekker had ongelijk nu haar man het zijde. Ze had nog tans duidelijk gelezen dat dezelfde kerk voor de beleiders er twee godsdiensten was. Is dan het Heidelberger vat ook niet waar? Ja, dat is waar. Dat zou ik wanneer ze willen zien, zeiden Dorothea. Dan zullen wij het zien, sprak Botwater plechtig. Hé ja, het Heidelberger vat dat moet erg interessant wezen, riep Henriette. Ga dan met ons mede, zeiden Liene. Ik en dan. Wel, als je mee gaat, kunt je met ons een nacht in Heidelberg blijven en de andere middag terugkeren. Dan zei het haar lang genoeg om in Heidelberg het slot te zien. Toe doet dat. Maar dat is een kostbare reis, sprak Henriette, vraagend haar broer aanzienden. Als je daar Lina plezier mee doet, ga dan maar, ja, zeiden deze. Er werden nu afspraken gemaakt om trint de tijd. Lina haalde op algemeen verlangen de hensel, en als men ten half zeven wegreed, zou men tijds genoeg te oppen nou wezen om met de trein van acht uur twintig naar Oppenweiler te gaan. Ten twaalf uren zou men in Heidelberg zijn, en de andere na middag ten vijf uren van daar vertrekkende kon Henriette gemakkelijk voordonkig weder in Griesbach terugwezen.  Het plan werd met tussen pose gemaakt, daar elk ogenblik het gesprek afweekt. Anastaas van Stern was de enige die je zich niet in mengde. Hij behoorde niet tot het reisgezelschap. Maar voor zichzelf had ook hij zijn plan gemaakt, en toen de volgende morgen een half uur voor het vertrek van de trein naar Oppenweiler, de drie dames met Botwater aan het station van Oppenau waren, verscheen daar ook neef Anastaas. Nu hij allen weggaat, zei hij, heb ik ook mijn koffer maar gepakt. Ik had plan om over Stadsburg naar Parijs te gaan, maar als het me gegund is het uitstapje naar Heidelberg mede te maken, zou ik het op veel prijst hadden, een dag in zulke aangenaam gezelschap door te brengen. Liene zei er niet. Botwater verklaarde, dat hij er natuurlijk niets tegen had. Het maag, dat in het toonleg opgesloten bleef hij wel achterwegen. Het werd dan ook in de Kim gesmoord door de overweging, dat de kosten dan meer geleidelijk zouden worden gedragen, als er nog een heer meeging. De damesrimini vonden dat recht aardig. Voor eerst presenteerden van Stern zich zeer goed, hij spak gemakkelijk Duits, hij had meer gereist en wist zich overal beter door te helpen dan Botwater, die wel een heel fatsoenlijk best man was, maar toch eigenlijk een sukkel. Mijn nicht heeft er ook niet tegen, vroeg Anastas met een innemende glimlach. Wel zeker niet, bovendien ik werd zelf medegenomen. Dat schuchtere meisje, dacht Anastas, en hij voelde dat de prooi niet zo moeilijk zou te bemachtigen zijn. Ze zou wel wat verbaasd wezen, als hij haar vroeg, maar te verlegen zeker om nee te zeggen. Zal ik de plaatsen maar nemen? Botwater had er niets tegen, als hij met zijn neef afrekenen kwam hij bepaald beter af dan wanneer hij met de dames afrekenen moest. Anastas kwam het de vijf plaatskaartjes terug en daarna zorgde hij voor de bagage alsof het zijn dagelijks werk was. Door het theeë maakte hem een complimenten over. Oog, zei de Botwater, die dingen gaan zo gemakkelijk. Je begrijpt, men doet aan de stations de gantse dag niets anders. Reizen is zo moeilijk niet. Als men met iemand reist die er slag van heeft, merkt haar aljetten op. Botwater vond zijn aanstaande schoonzuster vrij snibbig. Hij had de beste van de twee gekozen, maar die wist toch ook heel goed haar woorden doen.  Dat was niet te ontkennen. Een mooie zomerdag in een spoortruin te zitten is een waar genot als men een prachtige streekdoer rijdt. Men zit het landschap even goed als in een rijtuig en men heeft dat onaangenaam gevoel niet dat de paarden moe worden. De locomotief is geen verwerp om medelijden in te boezemen en die gaat nooit op hul. Eén van de honderd miljoen slechts derailleert of botst en heeft hij, die onafgebroken in de loterij speelt, weinig kans om op één der twintigduizend loten de honderdduizend te trekken. De kans is nog veel geringig voor hem die in enkele maal met de spoortruin reist om een ongeluk bij te wonen en nog kleinig om er het slachtoffer van te worden. Daraan dacht trouwens geen van het vijftal. Men bewonderte het de schone streek, maar een slug met belangstelling het leven aan de stationschade, bespakt de mensen die in en uitstegen fantaseerd op de medereizigers, de blijvende en wisselende, in de coupé en praten over talloze dingen, daarmee niet anders te doen had dan kijken en praten. Anastas vooral putte zich uit en Bodwater, die zich niet door zijn nevel laten overschaduen in de ogen van Dorothea, was spraksamer dan deze hem nog gevonden had. Daarbij kwam dat hij naar zijn land terugkeerde en de gedachte dat hij weldra weder in Den Haag zou zijn, naar zijn ministerie zou kunnen gaan en het huiselijk comfortweerder zou genieten, brachten hem in een goed humeur. Na zijn ervaring terriepelt zou, voelde hij nog minder zwak voor Duitsland dan ooit te voeren. In het Trotswald mochten er nog al geen rovers zijn zoals voorheen, het was er toch ver en van veilig. Henriette deelde in de opgeruimde stemming en ze hadt haar bijzondere reden om zich van de gunstigste zijde voor te doen. Lina had zich wel voor genomen om haar neef te doen bemerken dat zijn gezelschap haar zo aangenaam niet was, maar de vrolijkheid was aanstekelijk en wanneer Lina eenmaal begon haar hart lucht te geven kon zij zelf het niet meer bedwingen. Ze wist de geschiedenis van alle reizigers te vertellen en toen er een paar bejaarde dames bij vergissing in de coupé hadden plaatsgenomen in de mening dat het een damescoupé was. 