Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Soundbook | Dutch | 2/14
Ik heb er vrede mee, toch, waarom Peter? Dat is een naam die nogal gangbaar is onder de Duitsers, en bij al uw goede wil om ons neer Duits te spreken, doet u Dongslag mij telkens op een Zuid-Duitse denken. Bravo, geraden, ik ben een bijersman, iemand van zulke scherp zinnigheid heb ik juist nodig. Luitenand, en en, hoe wilt gedat ik u zal noemen? Jullie aan, vulte deze aan, dat is mijn doopnaam. Gij hebt er geen familie naam bij te voegen, voegde hopman, hem uitvorsend aanzienden. Als gij zelf heb ik mij recht voor behouden op die vraag niet te antwoorden voordat wij beter kennis hebben gemaakt. Ik erken dat recht, en toch ben ik verplicht u nog enige vragen te doen, die u mogelijk onbescheiden of nutteloos zullen voorkomen, eer ik ter zaken kom. Vraag naar harte lust, met schemijdevrijheid gunt om te zwijgen waar het antwoorden mij niet gelegen komt. Dat spreekt vanzelf, meinerzijds bedinging, dat het geen gij antwoord naar waarheid zal zijn. Het zou u nog mij verder brengen, zowelkaar met verdichtselen ging een pijn. Dit vastgesteldzijnde zou ik allereerst willen weten of gij meent goede kans te hebben om welhaast in hoe voor een gerang te worden aangesteld. Voorwaar nee, die kans heb ik niet, maar toen het u verheelt, ik zou te delft deze dagen relatie in hebben, protectie in kunnen vinden, zodat ik geld of krediet bezat om mij naar mijn stand uit te rusten. Maar bij mannel daarvan ben ik te vier om mij in deze bedelaars gestalten. Hij wiept mijn droeverblik vol bitterheid op zijn verkleurde en versleten plunje, aan te melden bij de zulke die mij een betere staat hebben gekend. Dat zou ik u ook ontraden. Gij zou het gevaar lopen met minachting bejegend te worden, of wat nog harder zou zijn, met een aalmoes afgewezen. Gij kent de mensen, dat is juist wat ik ducht, ik vind daar niets in op de industrie mij naar soldaten te teren, tot ik hen zelf pijn kan geven, maar de hand uit te strekken naar de gift van trotse verwanten? Dat vermoogt gij niet, ik versta u. Gij zei het van hen, die zich liever buit veroveren met de degen in de vuist. Zo is het. Bij deze stand van zaken mogen wij dus uw herstelling in hoerang hoogst onwaarschijnlijk achten. Jullie aan klikten toestemmend en zuchte diep.  Te meer hernam hij, omdat er antecedenten zijn die hier maar bekend behoeven te worden om zijn stem haperden en hij werd bloedrood. Om u voor een krijgsraad te brengen, viel de hulpman in, hem uitvorsend aanzienden. Dat niet meer, riep jullie aan guldgouw en met meer bitterheid dan schaamte. Ik heb een voles van de krijgsraad te mijne lasten. De hulpman slaakt een kreet, waarvan het onzeker is of er deernis met de beroeide luid tenand, dan wel zekere voldoening voor zichzelf door uitgedrukt werd. Niet altijd is schuldig wie door strengen of partijdige rechters is veroordeeld, hervat hij, deelnemend en vergoolekend. Maar ik was schuldig, bekende jullie aan, meer oprecht dan voorzichtig. Na de strenger krijgsraad, zoals zij daar lach aan tans, ik was jong, vuurig van aard, kon mij niet inbinden, waar ik getergd werd, vooral dan niet als ik pwandoneur werd geraakt, en... En hij zet zelf hulpman meneer en weet dus hoe licht een superieur zijn minderen tot datgenen kan uitlocken wat men in subordinatie noemt, vooral dan als hij er zijn toelech van maakt dienend verderve te brengen. Ik weet dat er ongelukkiglijk hartheid en willekeur wordt gepleegd om de schijn van strenger tucht. Ik weet dat er oversten zijn die hun en jonge officieren tot het uiterste brengen, en als dan de boog te strak gespannen breekt onderzoekt krijgsraad alleen scherpelijk naar de uiterlijke feiten, zonder zich te bekommeren om de innelijke aanleiding waaruit zij zijn ontstaan. Zo is het juist het geval geweest bij mij, mijn hulpman was een overmoedige avontuurier van lage afkomst. Ik doog het hart hoog en kon no de aanmatiging en vexatie verduren van de zijde eens linkers die niet eens zijn naam kon schrijven en die alleen aan een gelukkige oorlogskans zijn rang had te danken. Zo geviel het dat ik op zekere dag mij door hem beledigd achtende, satisfactie voeg en hem uitdaagde. En hij deed u de kware dienst die uitdaging aan te nemen. Ergig, hij weigerde die en tergte mij daardoor tot de uiterste woede op zulke wijze dat ik hem door stompen en vuisterslagen vernederde om hem te dwingen de deeg te trekken die hij niet tegen de mijne wilde meten.  Het gevolg daarvan was dat het tweegevecht waar toe hij nu gedwongen was, laat er niet meer geconsidererd werd als een duwel, maar als een manslag, want hij werd zo ernstig gewond dat er de dood na volgde. Gespaard heb ik hem niet, dat moet ik erkennen, maar toch de gelegenheid om zich te verdedigen en mijzelf te treffen, is hem ruimsgroot gelaten. Godgave, dat hij van die laatste gebruik had gemaakt, er zou dan een ellende gemindigd in de wereld zijn. Ik versta al de desperatie van die klacht, en ik onderstel dat uw rampspoeden van toen aandacht tekenen. Laas, helaas, die zijn al van vrije vroegere datum, heenam jullie aan, met een pijnlijke glimlach. Doch, laten we terzijde wat zover achterligt. Gij begrijpt dat de uitspraak van de kreigstraat niet zacht kon zijn. Ook ontkam ik de smadelijke doodstraf alleen. Bij de zertie, voeg de hopman levendig. Nee, bij gratie, die mijne moedig, mijn innegeliefde moedig, in haar onverstoorbare tederheid voor mij, afsmeekt van de prins, ertelde tranen in zijn stem toen hij die laatste woorden uitspakt. Van de prins? Gij dankt dus uw leven aan Maurits? Nee, nee, aan de genade van zijn vader, het was in het jaar 79, ik was toen 22 jaar oud, en had al van mijn zestiende, als vaandrug aan staatse zijde gediend, zou de beste kans gehad hebben op een schitterende loopbaan indien niet dat, ongelukkige duwel tussen beide gekomen waren, sprak de hopman vraag naar wijs. Nee, de voorspraak mijne moedig en haar relatie in, was niet tenhalve geweest, die misstap mijne jongheid had mij niet het uitzicht op een betere toekomst voor altijd verduisterd. Ik werd voor een tijd lang buitens lands gezonden, en daarna in mijn vroeger rang geplaatst bij een ander vendel, in een andere provincie. Ouder en wijzer geworden, wist ik mij beter in te binden, trof het ook minder slecht met mijn overste, en zou wel haast, als hopman met een compagnie zijn voorzien geworden, zou ik niet de verwenst ongelukkskind waren, die een alles tegenloopt. Daar is nog niets van te zeggen, mij denkt dat hij juist van groot geluk mocht spreken, sinds hij van een jeugdige misstap als de uwen zo goed zijt afgekomen.  Een ander had wisstens drop gekregen, maar de zoon van een vliesridder mag een potje bereken, niet waar? En de hopman zag hem strak en uitvorsend in de ogen. Julian kleurde sterk, maar hij nam met zekere heftigheid. Ik ben niet de zoon van een vliesridder. Wel is mijn vader één van de edelen die het verbond mee heeft getekend, maar hij is sinds van partij veranderd, en ik ben niets meer voor hem, hij niets meer voor mij. Hij heeft mij zelfs het recht ontnomen, zijn naam te dragen. Hij heeft zich een zoon gekozen naar zijn hart, naar zijn beeld. Die heeft hij in mijn plaats geschoven, en de verstoteling is de weide wereld ingegaan, beladen met zijn vloek, die hem eeuwiglijk zal vervolgen. Bijgeloof, mijn waarde luidernand, bijgeloof. Als mijn klokheid genoeg geeft om met het dus genaam noodlot te worstelen en niet verzuimt, met rappen en vaste hand de gelegenheid aan te grijpen op het ogenblik zelf dat de vertuin ons die voorhoudt, dan kan men veilig spotten met dit vooroordeel van vloek en kwaadgesternte. Nee, nee, viel Julian in, op diep moedeloze toon. Ik weet het beter bij ervaring. Ik weet dat er is wat men niet door stoutheid nog behendigheid kan overwinnen, en al is die vadervloek die op mijn hoofdrust een onrechtvaardig vond is. Toch moet het van kracht zijn over mij, want ik heb mijn moedig, mijn edel, waardige moedig in mijn val meegesleept, en er is voor mij geen zegen van de hemel te wachten. Als jij er zo over tankt, verkoop u dan de duivel, en zo duur als jij kunt, viel de hopman in, met een lach die wel wat sarcastisch klonk. —Mogelijk ben ik op weg met die handel, —hernam Julian Koel, —en hem scherp, en stout onder de ogenziende. —Mits, geu, maar niet, door kinderachtige wekenheid, laat vervoeren om een goede koop af te wijzen, —hernam de hopman, gevat. —Ik zie wel dat je mij nog heel weinig kent. Ik heb aan een verre, verre omweg gemaakt, sinds ik aan moeder schoot stond om haar uit de bijbel te horen voorlezen. —Uit de bijbel, —herhaalde de hopman, —met zekere ironie. —Wel nu, —ja, —zo moest het ook zijn, —gezijd toch immers goed geus gebleven, —eindigt hij op schijnbaar goedmoedig getoond. —Ik maal niet veel om de religie, —das maar balast op mijn weg.  —Waarheid is, —dat ik in de Roomse kerk ben opgevoet, —schoon mijn moeder, —maar wel eens ter sluik, —ter prikbracht. —En sinds, —ja, —sinds heb ik de papen in de Roomse mis, —in afschuw gehouden, —zonder mij aan het dominees en hun sermoenen veel gelegen te laten liggen. —Zo behoort het ook voor een vrijman. —Predicanten en priesters zijn al één, —hebben te zamen een gelijk doel, —te heersen over de gemoederen, —en eenzelfde instrument om het te bereiken. —De eerste noemen het godswoord, —de anderen, —de kerk. —Das mij om het even, —ik begin te verlangen om te weten, —wat jij me eigenlijk hebt voor te stellen. —Hij nam jullie aan wat geprikkeld, —daar hij zag, —dat de ander niet ter zaken kwam. —Dan zou ik vooraf, —toch wel met enige juistheid willen weten, —waartoe ik u zou kunnen gebruiken. —En —de dineinde zou het mij nodig zijn, —nog één en ander van uw antecedenten te horen. —Van die welke mij drongen buiten mijn vaders huis te gaan zwerven, —voeg jullie aan met zekere aarzelling. —Nee, —dat zou ons te veel ophouden. —Ik meen die welke u gebracht hebben hier te delft, —in de staat waarin ik u nu vindt. —Wat zal ik u daarvan zeggen, —hernam jullie aan, —even de schouders ophalende. —Altijd door mijn kwaadgesternte vervolgd, —of jij er een geloofst of niet. —Ik zal niet beweren, —dat ik daarbij zonder schuld ben. —Ik weet het me al te goed. —Ik heb mijn driften, —mijn hebbelijkheden, —mijn gebreken, —die mij dik werven in leed en last brachten, —en mijn bevorderingen in de weg stonden. —Maar toch, —geluk had ik nooit. —Was ik bij een hopman, —die bent mij tevredesgeen, —dan raakte —die in de klem tussen de Graaf van Lester en de stadhouder Maurits, —en de compagnie, —wer daar een Achterhoek verlegd, —uit vrezen dat de hopman verkeerde diensten zou doen. —Eens was —ik zeer naar mijn genoegen, —geplaatst bij de Engelsen, —die —on de kapitein Morgan in Bergen op zoom lagen. —Maar hij werd van —zijn commander ontzet, —en ik raakte dus weer aan zij. —Geen het kort, —ik sier of zowat om, —van de ene provincie na de andere, —aldijd maar voor korte tijd verbonden, —en meestal mijn afscheidkijgenden —of neemende, —erder termijn was verlopen.  —Totdat —mijn laatselijk —een vendel Duits en frisse voetknechten —wer toevertrout als plaatsvervangend hopman, —daar de —eigenlijke kapitein —met een deel volks —naar het Luxemburgse —was gezonden, —om zich met de hertoch van Bouillon —te verenigen. —In deze conditie —was ik zeer —naar mijn zin, —en ik mag met waarheid —zeggen, —dat ik —et mijne —deed, —ten beste —der goede kouzen —en om mijn —oversten te voldoen. —Ik zeg niet —dat ik —maar van —zekere —quade gewoonten —gebeterd had, —maar —erger —dat anderen —was ik niet, —en wat —mijn dienst —betrof —en mijn —zorg —verde —compagnie —daarin —verjeerde ik niet. —Ook meende ik —dit —maal —te weg —te zijn —een —er —betere —voor —tuin, —en —geloof —de —reeds —dat —mijn —goede —engel —over —mijn —quade —geest —getrie —en —veert —had, —toen —ik —van —am —dat —de —kapitein —in —questie —in —Spaans —brabant —gesneuveld —was. —Ik —had —grond —tot —de —hoop —dat —ik —in —zijn —plaats —zou —woorden —aangesteld, —maar —ik —leer —het —wel —anders —daar —ik —op —eens —dat —is —nu —om —streeks —twee —maanden —geleden, —wille —keurig —en —onrecht —vaardig —en —oorder —niet —gehoor —zamen. —Ik —eis —de —verklaring —van —de —ze —handel —wijs. —Ik —beried —mijn —op —de —aanwezig —officiëren —of —zijn —mijn —van —enige —misstap —konden —betichten —die —zulke —harder —bejegening —had —verdiend.  —Vegeefs —zij —die —mijn —het —meest —genegen —waren —rieden —mijn —niet —te —dralen —met —mijn —weg —te —maken —dare —en —streng —en —dag —oorden —tegen —mijn —was —uit —gevaardigd —doe —de —bevel —voer —en —de —colonel —die —mijn —en —apprehensie —en —parade —executie —voorscheef —voor —het —geval —dat —ik —mijn —verzette —of —nader —gestel —de —termijn —nog —in —de —omtrek —van —het —kamp —weerd —aangetroffen —een —verradig —en —mordenaar —kon —niet —in —harder —termen —en —met —minder —verschonings —en —verjaagd —schonen —tot —heden —to —on —bewust —pen —gebleven —waarom —mij —de —ze —onwaardige —beyegening —is —aangedaan —en —toch —ik —moest —gehoor —zamen —op —staande —voet —dat —begrijp —ik —maar —waarom —u —later —niet —tot —de —hoog —ste —militaire —autoriteit —gewin —t —om —herstelling —van —eer —om —an —geregeld —proces —alt —ans —juli —aan —zucht —en —diep —en —ant —woorden —met —gesmoorde —stem —en —gebogen —hoofd —juist —dat —kon —iet —ik —moest —alle onderzoek —naar —mijn —aan —t studenten —shroom —en —en —reeds —bij —het —eerster —verhoor —zou —t —gebleken —zijn —dat —ik —mij —onder —un —vals —naam —op —de —monstrol —hat —later —inschrijven —nu —begrijp —ik —dat —onder —soek — u —niet —dienen —kon —tu —minder —om —dat —ik —wel —de —naam —kon —op —geven —waarop —ik —door —mijn —gebo •d —te —recht —had —maar —niek —bij —macht —er —zou —wezen —mijn —int —die —tijd —te —te —bewijzen —met —e —persoon —die te voeren. Mijn vader had mij dat recht ontzegd en zou mij verloogend hebben, zodat ik mij op hem had beroepen. Ik ben er zeker van. En, uw moedig, goden zij dank, zij leef niet meer om smart en schande met mij te dragen. En de blik waarmee hij dit zijde, wiep een glimp van ziel en adel, over de verwoestenschoonheid van z'n gelaat. De naam die ik had aangenomen, was de haren, vervolgde jullie aan zacht en smartelijk, en die mocht niet worden uitgesproken in een crimineel proces, al kon dat ook leiden tot mijn rechtvaardiging. Nee, ik moest zwijgend het hoofdbuigen onder de vrede slag. Wie kan u die hebben toegebracht? De bevelvoerende colonel had aan een vertrouwd vriend, die het mij overbracht vertelt, dat hij dus handelde op hoogbevel van de stadhouder. Maurits? En als een kreet van triomf klonk in de toon waarmee de vraag werd gedaan. Nee, de stadhouder van Vriesland en Groningen, in welke laatste provincie wij gelegerd waren.  Willem Lodewijk van Nassau, de neef van Maurits, die passeert immers voor een vroom, zacht moedig en rechtvaardig heer, voegde Hopman, niet zonder intentie om weerspraak uit te lukken. Ik heb ook nooit andere gedachten van hem gehad, totdat ik tot mijn schade van het tegendeel bewijs heb gekregen. Men zegt dat Maurits van Nassau goede correspondentie houdt met zijn neef op het stuk daar krijgen zaken. Op dit stuk en op alle anderen. Ik heb wel eens horen zeggen dat we hier eigenlijk vanuit Vriesland zouden geregeerd worden als meester Jan van Onderbarneveld er niet waren. Hoe kunt hij dan nog enige hoop koesteren om hier in Holland een aanstelling te bekomen? Ik heb niet gezegd dat ik deze hoop voede. Zo ga je voornemend zijt in het buitenlanddienst te nemen. Waarom de okazie dan niet eerder aangegrepen? Ge meent dat ik wel tot het Spanjeel had kunnen overlopen. Dat dacht mijn intentie niet. Geen wil weten waarom ik mij hier bevindt. Dat zal ik u zeggen. Met die statelijke bruiloft zijn hier menigden van vreemde vorsten en krijgsoversten bijeen. Bontgenoten derge unieerde provinciën. Of voor het minst met deze bevriend. Ook zij heb ik krijgsvolk van noden in deze zware oorlogstijden. Ligt dat er onder die allen één is die mij in zijn dienst wil nemen, zonder al te scherpe navraag. De eeg daar ik een twintig taal klukken en in de oorlog ervaren mannen met mij breng. Ik ben het met u eens. Dus ook een krijgsoversten zal zich wel voor je optoen. Daarom wilde ik met mijn aanbieding wachten tot de heren op het scheiden staan. En geen tijd of occasion meer hebben om zich met elkaar te bespreken. Vooral hoop ik dat Maurits niet van de laatste zal zijn om weg te trekken. Ja, juist. Maurits moet eerst uit de weg zijn. Stemde hopman Peter toe. Met een lach of hij een aardigheid wilde zeggen. Maar die aardigheid was niet slechts dubbelzinnig. Zij was boos aardig. Julian merkte dat echter niet op, maar vervolgde met zekere bedoeling. Vas ik nu maar niet in zo'n uiterste verlegenheid om geld, zodat ik mij niet voeg samen als een eerder man vertonen kan, zal niemand mij nemen, niemand mij vertrouwen. Er was er slechts een enkele vriend die mij het nodig had ertoe zou willen voorschieten. Er was een aardigende stem.  Een vraag in de blik die door de hopman of niet verstaan of met opzet onbeantwoordig gelaten toen hij sprak. Het zou toch jammer zijn dat een man van uw ervaring en bekwaamheid om zulke bijoorzaak werkenloos bleef. En toch begin ik te vrezen dat het er zo meegaan zal, hernam Julian mismoedig. De eer daar mijn manschap al meer en meer verloopt. Verbeeld u, toen ik de Groninger Ommelanden verliet, vochten zich van een gecasteerde compagnie ruim dertig man bij mij. Met deze trok ik Gelderland door, en ons getal klom tot vijftig. Daar vele rondsvervenen soldaten zich bij ons aansloten, die eenzaam doodende om brood liep te bedelen dat zij niet vonden. En hoe vond hij dan de kost voor vijftig, vroeg de hopman in de uiterste verbazing. Dat zal ik u zeggen. Er is een organantie waarbij de plattelandsbewoners en de magistrataklijnen steden verplicht zijn, zullen dienst die den getalen van veertig of vijftig en tot dertig toe, onder aanvoering van een officier, zelfs van een cornet of vendeldrager, hun dorps op stadgebied doortrekken, te huisvesten en de kost te geven voor de tijd die zij verplicht zijn zich daarop te houden. Maar zonder opzicht rondolend volk beneden dat getal behoeven zij van niets te voorzien. Zij hebben zelfs het recht zich tegen hen te verzetten als ze zich met geweld opdringen. Het is zo gepartiseerd om de weglopers en weggejaagden uit het vendel niet tot last te doen komen van de gemeenten, terwijl doortrekend volk van oorlog moet worden verzorgd. Bij gevolg hebben soldaten die zich kunnen verenigen onder het bevel van een luitenant een groot voorrecht. Ze worden dan niet als schooiers aangezien en verjaagd, maar een degendeel heuselijk ontvangen, met z'n aanvoerig voor goede discipline inzorgd en het stenen- en molesterend verbied. Daarbij, al zourig, wandtrouwen en kwaadwilligheid bij de boeren zijn, hun getal boezemt eerbied in, en zij worden voorzien van al het nodige. Zo tokken wij de Gelderse kwartieren door, maar op Utrechtsgebied aangekomen vernamen wij dat er monstering zou gehouden worden over het volk van overste van dorp, en ziet, niet minder dan vijftien maanden soldaniers verlieten mij, om als pasvolans de leemtend van een compagnie in aan te vullen. Domme koppen, die zeggen aan de gal gwaagden om enige stuiverst te verdienen, viel de hopeman in, die daarmee bewees dat hij met de betekenis van de krijgsterm bekend was.  Wat zal ik u zeggen? Hij nam jullie aan. Zelke lidden zie ik gemiddelijk op niets dan op het voordeel van het ogenblik. Daarbij gebeurt het wel eens dat ze dus troppen ontkomen, zelfs bij ontdekking, en dat ze in dienst worden gehouden als het goede, geoefende soldaten zijn. Anderen verloor ik omdat ze hun ambacht kenden, en gelegenheid vonden, zich te plaatsen in ene daar kleine steden die wij doortrokken. Sommigen bleven op de boeren Hofsteden voor noodhulp, omdat er bij de schaarste van jonge luijende landen gebrek aan arbeiders was. En enkele zelfs vond een vrouw die een klokken beschermen wensen, en niet tegen zo'n portuurig opzag. Met één woord, toen ik de delft kwam, was mijn troepje zo gedund dat ik allerlei listen en lagen heb moeten gebruiken om er mij door te redden, en de luiden waar ik Herberg nam te doen geloven dat ik werkelijk, bevelvoerend luitenand was in staatse dienst. Hier de stad waar zoveel krijgsvolk ligt, is, zoals jij wel denken kunt, deze klug niet meer te vertonen. Ook was het een uitkomst voor ons allen, toen ik één mijner oude landsknechten ontmoette die een ambacht kende uit de dienst was gegaan, en een kuipers wedu had getrouwd, het geen ons allen, vrij logische heeft verschafd, en mij voor doodhongeren beveiligd. Maar dat is toch geen houdbare toestand voor een man als gijzijd? Ha, wie zegt gijt? Maar wat bat het me, oor ik mij de haren uitdruk van desperatie en de lippen verbijt tot bloedens toe van spijt en ergenis, zoals mijn zondijds overkomt. Er is niets aan te gebeteren voor het ogenblik. Gij, weet gij raad, kunt, wilt gij me helpen? Zonder dat waren het vreded geweest u zo diepe woonden te laten blootleggen. Ja, jonker Julian, sinds je van edel bloedzijd mag ik u zo noemen, en te eer om het gij welhaast voor tuin genoeg zult bezitten om uw stand ere aan te doen. Ja, ik weet raad voor u, en ik heb hulp te bieden. Het staat in mijn macht u hopmansrang te geven, u te voorzien met een compagnie en u de nodige gelden te vertrekken, om u zelf en uw volk behoorlijk te metteneren. Gij zei dan meer dan waarvoor ik u hield. Gij zei dan ritmeester of colonel dat gij over manschappen en geld hebt te beschikken.  Ik zal houden wat ik u hebt toegezegd. Dat is alles wat u voor het ogenblik nodig is te weten. De volle waarheid kunt u nog niet dragen, en mij is de sluider des geheims nog nodig. Maar in het daden zullen u bewijzen dat ik het goed met uw voor heb. Ik ben zelfs bereid u op dit ogenblik honderd pistoletten als handgeld te geven, mids gij mij uw woord geeft mij de dienst te doen, welk ik van u verlang. Juliaan kleurde sterk, zijn ogen schitterden. Laat horen wat dienst het zijn moet, riep hij in zekere gejaagdheid. Ik onderstel dat de 14 of 15 manschappen die gij nu nog bij u hebt, voorkomenlijk onder uw opbediëntie staan, zodat gij met hen doen kunt wat gij wilt. Er zijn 20 die gezworen hebben mij te volgen, waarwaarts ik mij wend, en die hun een goede redenen hebben om die eet te houden. De 15 andere, en dat zijn degenen die met mij bij de Kuipersvrouw inwonen, zijn geheel mijn, avandra ja pandre, zoals men zegt. Toch moet ik u de ontmerken dat de gehoorzaamheid geheel vrij willig is, want ze zijn niet in mijn soldei. Ik zal u in staat stellen hen goed te bezoldigen. Dan zal er ook niets aan hun gewilligheid haperen, daar geef ik u mijn woord op, want er zijn tegen mij alleen uit nood en broodgebrek somwein in een opstand. Ik onderstel dat er enkele bij zijn die met vuurwapenen kunnen omgaan. Er zijn vijf welgeoefende musketeers onder, die de haakbus en het vuurroer hanteren als wijde degen. De overgen zijn kordata lansen. Bastiaan, die met de Kuipersvedu is getrouwd, placht onze rondas hier te zijn. Toch hij werkt nu uit al zijn macht in de zaak zijn ervrouw, met hoop eenmaal in het Kuiperschild te worden toegelaten. Die valt dus weg, te meer daar men van geen gehuwd man zeker is, die zijn geheim met zijn weder helft deelt. Er is hier de sprake van een geheim. Als ik de dienst, die ik van u verlang, aan de eerste de beste kon vragen, begrijpt het toch wel, dat ik er geen compagnie met Hopmansrang en verdere voordelen voor zou bieden. Hmm, ja, dat begrijp ik, ook uit de lange omweg die geen neemt eergaer vooruitkomt. Het is een zaak die niet pluis is, en het daglicht niet velen kan. 