Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Audiobook | 14/14
Tweede deel van hoofdstuk 20 van de Delftse Wonderdokter. Deze liep uw voxopname boord op publieke damijn opname door Anna Simon, de Delftse Wonderdokter door ALG Bosbom Tussen, hoofdstuk 20, tweede deel. Juliaan was geknield gebleven, te bewijzen dat hij de graaf in het diepste eerbied wilde aanhoren. Maar nu lief hij beide armen op en sloeg de handen boven zijn hoofd samen, stom van verbazing en ontzetting bij deze beschuldiging, die niet dan met blijkbare weerzin tegen hem werd uitgebracht. De getuigen van dit toneel deelden in zijn verbazing. Schout Gerrit was gans niet meer op zijn gemak. Mouwots trappelde van ongeduld met de voet. Ik zou dat gedaan hebben. Ik. IK! staamelde Juliaan toen hij weer geluid kon geven. En dat kon u een genade geloven. En dat kon zij verzwegen en verzuin met de straffen met zo exemplaire straffen, als ooit op een schelme verrader werd toegepast. Dat werd simpelijk geboed met een snelle verwijdering uit de legerplaats en voort met de sluierde geheimhouding bedekt en gesmoord. De stem met telkens killig en scherpig naarmate de smartelijke verwondering hem al meer en meer overmeesterde. Ten laatste hief hij zich op, zo vier als waar hij zelf een vorst die amnestie had er verlenen en er vatten calmer, maar toch met wat bitterheid. Ziet daar wel het bewijs dat Graaf Willem Lodewijk van Nassau een doorluchtig exempl is van christelijke vergevens gezindheid, van vorstelijke groot hartigheid. Maar Tevens, uw genaden verschonen mij, van een lichtvaardigheid in het geloven aan het kwaadde, die haar langmoedigheid even naart. Maar het kon het niet langer in zijn armstoel houden, die hij met drift terug schoof, terwijl hij een Duitse bastard vloek liet hoeren. Schoutgert zetterde voor jullie aan, een koude ridding gleed hem door de leden. Ik zou dit stout spreken verschonen, hernam Graaf Willem, en het nemen als de uitwerking uw rechtmatige verontwaardiging. Zo ik mocht twijfelen, maar ik ben niet lichtvaardig afgegaan op het zeggen van anderen. Ik heb mij op niemand betrouwt dan op mijzelfen. Wat u belangt, hij zou toe verantwoorden, en ik zie niet dat hij iets hebt weerlegd, al toont hij ook de heftigste weerzin tegen het geen hotelnasto wordt gelegd. Hij schijnt ganselijk niet meer te gedenken aan de nacht van de twaalfde december.  En terwijl hij dit zijde, vechtstelig Graaf Willem, de klare uitforstende blik op hem, met een onvoorzettelijkheid, als wilde hij hem in de ziel zien. Juliaan werd bleek, bracht de hand aan het voorhoofd, en hernaam met een zucht. Ik gedenk daraan, uw genaden. Al is dat gedenkend pijnlijk. Mijn had mij gewaarschuwd, dat mijn moedig, uit Brabant-Herwats heengevlucht, in het dorpje Kloosterburen ziek lag, en naar mijn verlangde. Daar wij in de Ommelanden geleged waren, kon ik met enige uren rijdend bij haar zijn. Ik wende mij tot uw genaden persoonlijk, om een verlof voor een paar dagen, daar niemand dan mijn heer zelf, met mijn ware naam en familieomstandigheden bekend was. Het werd mij toegestaan, en ik ondernaam de tocht onder de strijdigste aandullingen. De blijde hoop, mijn moeder weer te zien, werd verbitterd door de onrust, hoe ik haar zouden vinden. Ik gaf mijn paard nog mijzelf een rust, voel ik aan de dorp's herberg als gekomen, waar ik haar volgens mijn berichtgever zou vinden. Tot mijn bitterer teleurstelling vond ik haar mijn moeder niet, wel een vrouw van haar leeftijd, die voorgaf mij nog als kind gekend te hebben, en die mij vertelde, dat zij met de barrenes uit Brabant als gevlucht, en doodziek geworden zijnde, niet in status geweest, haar een mist rest te volgen. Zij wist zelfs niet waar deze zich nu bevond, maar geloofde dat zij het voornemen had, zich naar Cullenborg te begeven. Dat kon waar zijn, maar ik had geen gelegenheid om de verre reis naar Cullenborg te maken. Gaf de vrouw, die je kennelijk leidend uitzag, enig geld om je naar het behoefte te voorzien. Doch het niet nodigachtende mij om haar aan het willen daarop te houden, redde ik terug, zo rast mijn paard en ik zelf de nodige rust hadden genomen. Ik had reden te geloven dat ik het slachtoffer was geworden van opzettelijke misleiding. Die u te pijnlijker moet getroffen hebben, viel graaf Willem in, met een uitdrukking van onbeschrijflijke minachting. Daar ga je u de moeite had gespaard, die toch te ondernemen. Gij zei het niet eens te kloosterbion geweest. Gij zei het invoudig naar een slecht befaamde taveren gereden, omstreeks een uur van onze legerplaats, en waard haar samen met Schotze en Duits soldatenvolk, dat naar de Spaanse was overgelopen, en had een onderhoudende luidenant van Verdugo.  Uwe ganade, riep jullie aan, hier bestaat een schromelijke vergissing, maar heeft mijn heer door een vals rapport misleid en mij een snoede trek gespeeld. Ik zou u willen geloven, als ik alleen afging op de sprekende verontwaardiging die gij nu betoond, maar ongelukkig voor u heb ik gezien, bij mijn eigen ogen gezien, hoe gij uw Spaanse goudlied uitbetalen, hoe gij de luidenant van Verdugo de handslag gaafd, ten bewijzen van de gesloten overeenkomst, hoe de ruiters en lansen hun casketten op hun zijdgeweer zetten, en zwoeren uit de obediëren bij deze onderneming, die geen andere was, dan Willem Lodewijk van Nassau in een hinderlaag te locken en hem te vermoorden. Heer, geef mij lang moedigheid, geef mij kracht, om ten einde toe die worsteling tegen de leuggen vol te houden, spakt jullie aan, als voor zichzelf en de oogend en hemel gericht, maar hij was zo geschokt dat hij naar een stoel greep, waar tegen hij leunen moest, om zich staande te houden. «Val liever voor mij in de schuld, ongelukkige», hernam Graf Willem, en bekend dat hij een misstap hebt gegaan, waaraf hij nu bitterlijk berouw voelt. «Ik kom niet op mijn vergifnis terug, en we zullen het hierbij laten rusten.» «Ik kan niet», sprak jullie aan met vastheid. «Ik kan geen schuld op mij laten rusten, die mij schand flekt voor mijn leven.» «Julian van Echmond heeft gelijk», sprak nu Maurit tussen beide trenenden. «Mijn kan dit niet laten rusten, de waarheid moet worden uitgemaakt. Zij moet het. Ik wil het verdere weten, vettig, en zo het onderzoek uitkomt tot zijn beschaming kan er geen sprake meer zijn van gunstige dispositieën te zijn en opzichten. Dan verlang ik dat er krijgsraad worden belecht en dat het recht zijn loop hebben.» «Zo zei het», hernam jullie aan met gelatenheid. «Ik geef mijn rechtvaardige zaking goede hand, maar dat zij naar genade zich verklaren hoe er zulke verdenking tegen mij is opgekomen.» «Niet uit mijn hart, dat verzeker ik u. Hij was mij door de graaf van Cullenborg aanbevolen, ging bij hem Lodewijk voort, nu tot Mauritsgericht, die weer plaats had genomen. Die mij gezegd had, dat hij sinds zijn jongeningsjahem, als balling was weggezonden uit het ouderlijk huis, om heftige geschillen met zijn vader.  Dit aanziende nam ik geduld met zijn gebreken, en gaf hem zelfs zekere mate van gunst en vertrouwen, daar ik zag dat hij een goed soldaat was en het beste van hem hoopte, ondanks het ongeregelde leefwijze. Na de inname van Groningen was ik zelfs voornemens hem in rang te bevorderen, hem een compagnie toe te vertrouwen. Het geen doorbijomstandig in werd vertraagd tot in december. Toen kreeg ik een eerste waarschuwing van een mij onbekende hand, dat deze Julia niet te betrouwen was, en dat hij mij ten laatste nog enig kwaad zou brouwen, zodat ik hem niet bijtijds uit mijn dienst ontsloeg. Maar daar ik weinig hecht aan wenken van personen die niet eens hun naam durven noemen, en daarbij aan verdachtmaking uit wangunst geloofde, verscheurde ik dit naamloze briefje, en sprak er niemand van, om de laardige schrijver geen zatesfaxie te geven. Ras volgde een armier, waarmee ik op dezelfde wijze handelde, alleen Juliaans gedragingen wat scherper in het oog houden, zonder echter iets te bespeuren dat recht gaf tot verdenking. Toch vond er welhaast iets plaats dat mij trof en mijn vertrouwen schokte. Op een voegenochtend, alleen van mijn metra de Kam vergezeld, uitgereden om zeker terrein op te nemen, zag ik Juliaan in een levende gesprek met een mij onbekend personaatje, en die er zeker reden toe had, zich te verbergen, want er was dicht in een mantelgehuld, en vermondde het gelaat onder het breed gerande Duitse hoed. Bij onze nadering maakte deze personen zich schillen uit de voeten, en de jonker nam zijn weg in het tegenovergestelde richting, de houding aannemende of hij ons niet had opgemerkt. Maar ik hield het ervoor dat hij mij zeer goed had gezien en herkent. Spreek zelf Juliaan, herinnerd ga u deze bijzonderheid. En de graaf wende zich naar Juliaan, die rustig en aan dachtig stond toe te luisteren. Ja, urgenaden, zeer goed. Ik wens het inderdaad een ontmoeting te ontgaan, omdat ik navraag moest vermijden, ontrend die persoon die werkelijk uit het Spaanse leger tot mij kwam, hoewel hij niet bij vertuco in dienst was. Wat had hij uit te staan met iemand, verwie hij niet kon het uitkomen? Te veel, urgenaden, om het nu alles op te sommen. In één woord, het was mijn broerig. Zijn broerig, herhaalde Maurits verrast. Dat geeft die zaak toch een ander aanzien.  De Giselle, spaks goud Gerrit half luid, maar het verhelde het gelaat. Nu, als die het bijt pas komt, is er vast verraten het spel. Toen ik u diezelfde vraag deed, ging Willem voort. Op de dag dat hij tot mij kwam, met uw verzoek om verlof, gaf hij simpelik ten antwoord dat het iemand was die u bericht had gebracht van uw moedig. Ik vreeste juist u achterdenkend te wekken, zoker meer vanzijden, en ik meende nog dat hij mij een goede dienst had bewezen. Gij weet dat ik u toestond wat jij verlangde, met zekere aarsling, en nog het na drukkelijke vermaning bijvoegende, getrouw te blijven aan eent en plicht. Die mij wel enigszins bevreemde, uw genade, maar het kon zijn dat ik mij door enig verzuim in mijn dienst deze waarschuwen op de halseld gehaald, en in elk geval paste mij daartoe het zwijgen. Ik zag u met zekere leedwezen gaan. Het lag mij bij dat het niet goed zou aflopen. En werkelijk, nadat jij een paar uren vertrokken waard, kreeg ik weer een wenk van mijn gruim zinnige waarschuwen, wat jij u verwijderd had, om een lang beraamd voornemend ten uitvoer te leggen, een voornemend ontsnoot verraad, dat mij in al zijn bijzonderheden werd uiteen gezet. Ik gaf geen bevel u na te zetten en te achterhalen, want tijd en plaats waarop ik u in diezelfde nacht zou kunnen betrappen, aan flagran deli, werd mijn nauwkeuren genoeg opgegeven om die aanwijzing te volgen, waardoor het besloot, vergezeld van m'n metre de kan, de enige die ik een vertrouwen nam. Ik kreeg toen de zekerheid dat ik niet was misleid. Ik hoorde en zag, wat mij van toren en ergonis, de haremte bergen deed reizen. Ik kon me niet langer houden bij die leidelijke rol. Ik wilde toetreden, maakte gerucht. De samenspanners schrikten op. Plotseling ging de lichte uit, er stormde de benden naar buiten. Wij werden omsingeld. Onze paarden en mijn geleiden waren op enige afstand gelaten. Wij moesten zien hoe er door te komen. Ik werd zelfs aan de hand gewond, en de booswichten zouden hun doelhubben bereikt, zodat mijn volk, door het gerucht oplettend geworden, niet in allerhaast waren aangerukt, zonder mijn signaal af te wachten. Toen er bijstand naderde, vluchten de laag hartige verraderstroep, die in de duisternis te vergeefs werd nagezet.  Zelfs het volk uit de taveren was meegevlucht, toen mijn binnendronk tot nader onderzoek, vonden wij het net ledig, dat een brand werd gestoken, om geen geboefde meer schuilplaats te bieden. Ik kon het niet verheden dat ik in een hinderlaag was geraakt. Ik verzweeg echtig wie daarbij de hoofdrol had vervuld. Ik onderstelde dat het gevraagd er verlof slecht op masker had gestrekt, en dat jullie aan zich wel wachten zou weer te geren. Toch gaf ik mijn oorders, voor het geval dat hij zich daartoe verstoutte. Het gold mij persoonlijk. Ik kon niet besluiten hier te straffen, zoals ik moest. Zo de schuldige voor een krijgersraad werd geroepen, was het vondst niet twijfelachtig, en dan kon ik geen gratie geven. Dan moest er exempl worden gesteld. Dat stond mij tegen. Ter meer daar een edele familiename in dat schandaal zou betrokken worden, en ik maar al te zeer wist, hoeveel schadevroyden dit verwekkend zou bij onze buiten- en binnenlandse vijanden. Als mens, als Christen, beslote ik tot vergiffenis. Maar als krijgsoverste kon ik geen judas laten schuilen onder mijn vaandel. Het bestond mij geen twijfel omtrengt uw schuld. Zie daar waarom ik u zonder nadere verklaringen uit mijn legerplaats deed verdrijven. Gave god, dat u een genade goed gevonden had met mij te handelen in alle rigueur. Her nam jullie aan op een toon van diepe neerslachtigheid. Ik had mij dan kunnen verantwoorden, en het waren mij toen nog mogelijk gewist, maar onschuld te bewijzen. Nu ver mag ik niets dan uw genade te smeken, in overweging te nemen, of er geen geval kan bestaan, daarin men zelf zijn eigen ogen niet kan betrouwen. Staande draalaas ben ik op een vermoeden gekomen, dat ik moet uitspreken. Mogen god mij vergeven, zodat de verdenking een valse is. Maar toch, bij alles wat ik op dit punt reeds onderwonnen heb, komt het mij niet meer onwaarschijnlijk voor. Wat niet? Wat zou niet onwaarschijnlijk zijn? Vroegen Maurits en Willem tegelijk. Dat de berichtgever, die mij met valse tijding uren vergepuiten uw legerplaatslockte, zelf de rol heeft gespeeld, welke mij zo schuldig moest maken, naar uw mening. Wat soms dat ik verzins zal is dit nu? Riep de graaf, met ergenis en minachting, de schouders ophanend.  Ik zeg u, dat ik doe de vensteruiden van die taveren heen, terwijl er was, toort zijn branden, u als van aangezicht tot aangezicht hebt gezien. En gezag mij willen diets maken, dat iemand anders, daar uw persnaatje had gespeeld in dat verdachtgezelschap. Ik verstaat mij uw genaden toen opmerken, dat de gelijknissen bestaan, die zondelingen zeer bedriegen. Spakt nu schout Gert, die weer moed scheen te vatten. De jonker van Egmond, hier tegenwoordig, is levenslang het slachtoffer geweest van zulke noodlottige speling der natuur. Ongelukkiglijk is de persoon in kwestie niet op te roepen om voor de waarheid van dit mijn zeggen te getuigen, want hij moet nu al over de grenzen zijn. Godzij gelooft, veel jullie aan in, want zo kan ik vrijheid van hem spreken. Iemand beschuldigen die over de grenzen is? Ga eens uitgevat, mijn jonker, maar hij rekent in deze wat al te veel op die licht gelovigheid die hij zo zeer in mij misprezen hebt, voegt graaf Willem hem toe. U, genaden, zijn gerust, hij is nog wel in te halen, spaks houdt Gert gejaagd, met verlof van zijn excelentie ga ik maatregelen nemen. En daar Maurits toestemmend knikte, wende meermand zich reeds naar de deur, maar hij dreigte in zijn vaart, bijkans, de groeulijke meester die terug tegen het lijf te lopen, die binnenkomende zich tot Maurits wende met de vraag of hij door de graswinkel hun ogenblik gehoor wilde verlenen, met een patiënt. Wat nu, komt hij zijn zieken hier brengen, zei Maurits, misnoogd over deze stoornis, maar toch voegd hij haar glim lachend bij, het zij zo, men kan die zondeling niet zwijgeren. En de zondeling verscheen dan ook wel draa, de patiënt aan de arm voortleidend, die niemand anders was, dan Armand de Gizelle. In de uiterste verrassing wende Maurits zich tot zijn vorstelijke neef, zegende, zie nu toch vetter, daar is de persoon in kwestie. De gelijknis kwam ditmaal inderdaad treffend uit, de baron, voorheen zo fris, vol en blozend, was nu bleek en leidend, zoals jullie aan zelf, mat van de worsteling, daar stond. Zijn gang was langzamen, slepend, zijn trotsergestalte was gebogen, en hij scheen die overmoedige losheid van houding en manieren voor het ogenblik verloren te hebben, die hem meer dan iets anders van zijn vervolgde en verdrukte broeder onderscheiden. Daarbij was er ditmaal gelijkheid in de kleding.  Juliaan tof voor het eerst het gewaad van zijn stand, terwijl de Gizelle, uit gewoonte, als een goed hoveling, de regel gevolgd had, om in volle plechtgewaad ten hoven te verschijnen. Zelfs zijn haarig was nu gevatsoneerd op de wijze, zoals jullie aan het droeg, het zijn met opzet of door toevall. En hij sloog de ogen neer, toen hij na de gewone diepe buiging voor Maurits te hebben gemaakt, zegt hij Willem Lodenwijk toegeerden, zonder iets te zeggen, als om zich zwijgend te laten confronteren met Juliaan, die, verschriktaan verbijstert, Willem Scheen zich af te wennnen, zoiets goudgherb hem ras en levendig had toegevoegd. Nu geen zwakheid, het geldt u leven, het geldt u eer. Uwe excelentie, begon gaswinkel. De baron de Gizelle is hier verschenen, met het doel om een verklaring af te leggen, die noodzakelijk is, voor de eer van zijn broedig, en een van zeer voor de rust van zijn geweten. Ik heb mij borgen stelt bij hem, voor de edelmoedigheid van de borsten uit het huis van Nassau. Ik heb hem vooruit de verzekering gegeven, dat er voor hem zelf geen schadelijke gevolgen zullen ontstaan uit de bekentenissen welke hij heeft te doen, en dat de stap welke hij waagt met hier gebleven te zijn en voor de ogen uw excelentie te verschijnen, ondanks het verlopen van zijn sofgaard, hem in geen allerlei bezwaar zal brengen. Wij verlangen te horen wat de boron ons te zeggen heeft, hen aan Maurits ontwijkend. Mijn deduces Gizelle, nu is het aan u om woord te houden, voegt de graswinkel zijn patiënt toe, opzachte, toch na het drukkelijke toon. Ik heb geen ander voornemen, dokter, toen zich rechtstreekt tot Willem Lodewijk wendende. Heer Graaf, ik kom uw rekeningschap geven van een avontuur waarin ik u heb gewikkeld, niet het meest met het doel om u te schaden, maar allereerst om iemand die ik hate in het verderf te starten. Juliaan van Egmond en ik zijn zonen van dezelfde vader. Uwe Genade heeft ons maar aan te zien, om maar zich van te overtuigen, om zich te verzekeren, dat er tussen ons een sprekende gelijkingsbestaan heeft, die nog niet is verloorend gegaan, ondanks alle verschil van lot en leefwijze, en die bij meer dan voldoende scheen, om er zeker plan op te bouwen, waarbij Juliaan zou worden tegondengericht.  Als broeder zou kan er haten, is het niet ten halve, en in kathedientijden een bijzondere reden om hem zo in de diepte te werpen, dat hij er zich niet meer van zou oprichten, naar ik hoopte. Dat klinkt nu hard, ik gevoel het, maar ik ben hier om het kwaad te herstellen, en dat gaat niet zonder volkomen oprechtheid. Mijn vader hunkerde naar verzoening, naar hereniging met zijn zoon Juliaan, die het onmetelijk voorrecht op mij vooruit had, van een wettige geboorte. De stem van de gissel werd zacht en trillend, als koste hem deze woorden de groot dezelfverlogening. Ik zag komen, dat ik ter zijde zou worden geschoven, zodie verzoening tot stand kwam, en ik ben altijd van de leer geweest, dat men zichzelf de naaste moet zijn. Ik had zaken in de juniëerde gewesten. Ik had vernomen, dat Juliaan diende, onder de vanen van de stadhouder van Vriesland en Groningen. Al voortspielende kreeg ik de zekerheid, dat hij daar een goede reputatie genoot als krijgsman, en dat hij op het punt stond, in een positie te geraken, die hem uit zijn onbekendheid zou opheffen, waarbij het mij niet langer mogelijk zou zijn, hem als onherstellbaar verlorenen, bij de baronder die zelf voor te stellen. Juliaan, door schout Gerrit de ene zijde, door Jacob Jans de andere zijde, als gesteund en tot zwijgen bewogen, slaakt een diepe en smartelijke zucht. Maurit maakt een geste, die van heftige ergenissen en ongeduld getuigde. Maak het kort mij neer, viel Graaf Willem in. Gij peinigd iemand, die Gerrit te veel hebt doen leiden. Ik moest kiezen tussen hem en mijzelf, heer Graaf. Ik bekenn u, dat de keuze mij niet moeilijk viel. Ik ben juist geen provisier, als het op combinaties aankomt. Ik stond, en sta nog, aan de koningssijde. Ik hoorde onze beroemde veldoverste Verdugo klagen over uw genaden, als over zijn heftigste tegenpartij. Wel nu, ik besloot op een coup de main, waarbij mijn Graaf Willem Lodenwijk zou oplichten, of op andere wijze onschadelijk maken. Maar de blaam, die zulke taat in Honlens zou wekken, moest op jullie aanvallen, terwijl ik ten onzend er de ere van zou hebben. Ik begreep wel, dat ik deze niet in een complot konden wikkelen tegen zijn veldheer, maar dat was ook niet nodig. Ik fing aan, zulke achterdochten wekken tegen jullie aan, die ik voornemend was, vollekomend terechtvaardigen.  Uwe genaden heeft herhaaldelijk naamloze briefjes ontvangen, die tot dit doel moesten leiden. Ze waren van mijn hand. Ik kan mijn schrift tonen, ten bewijze dat ik de waarheid spreek. En dus jezelf haalt een papier tevoorschijn. Het is onnodig, meneer, hernam Willem Lodenwijk, met een afwijzend gebaar en met onuitsprekelijke minachting. Ik geloof u, ik geloof dat jij een volleerder intrigant zei, en rep die er geen verdere bekentenissen af te leggen. Ik heb de zekerheid, dat jij zelf de onwaardige rol hebt gespeeld, die jij jullie aan toedichtet, dat u niets ontbrak wat er nodig was, om mij deze vertoning te leveren, dat jij mij door een schromelijke misleiding in een dwaling hebt gebracht, die mij een groot onrecht heeft toen begaan, dat ik nauwelijks weet goed te maken. Wie gaan werkelijk deze verklaringen hebt gedaan om het begaanen kwaad te herstellen, zult jij die voldoening hebben, dat verzeker ik u. En nu ga je kunt aftreden, verlos ons van uwe tegenwoordigheid. En de graaf, de niet dan met kennelijke weerzin en met afgewenthoofd het woord tot de gissel had gericht, wees hem het gebiedend gebaar de deur. Wat, zal de schelm zo vrij komen is er dan geen justitie meer in de landen, spakt Maurits Heftig, de gissel in de weg tredende, die zich iets afwende, terzijden naar Julian. Verschoen mij uw excelentie, spakt de gissel vier. Het gen ik tegengraaf Willem gedaan heb, was de bon guère. In de schermutseling heb ik mijn degen met de zijne gekruist, als onderdaan van de koning berouwt mij dat niet, maar ik heb de vergiffenis van mijn broeder nodig en die ben ik hier komen halen, op alle gevaar af. Julian, om gods willen, uw hand, laat ons niet onverzoen te scheiden. Ik, ik verkeer een levensgevaar, het geldt mij naar ziele zaligheid. Gelooft zij God, Arman, dat jij uw onbekombert. Daar is mijn hand. Dus iestel nan die hand, kust de haar, en viel Julian om de hals met een luidensnik. Wees gezegend, ik voel dat ik u niet meer kan haten. Ik voel dat jij waarheid spreekt, Arman. Dit maal is de verzoening oprecht. Zie daar een gemoetsaandoening die u niet schaadend zal, Baron. Sprak nu gaswinkel, dat juist het redent. Maar toch, ga je moet van hier, met goed vinden van zijn excelentie, eindigt hij, maal iets aanzienden, met een smekende blik.  Maar dat hij afreizen, onverweld, uit een haag, uit de provincie, ik sta geen langer op onthoud toe. Mijn reiswagen wacht mij op het buizenhof, uw excelentie. Dat was zo. En in die reiswagen zat de geestelijke, die door Leisbed zo zorgelijk vermond tot hem was gebracht. Dinsmachtige invloed had deze ommekeer bewerkt. Het gezachte erkerk alleen had die leugige geest kunnen temmen, die hoog moet buigen, die zelfs zucht breken. Te staan in de christelijke vrijheid was voor hem niet weggelegd. Schout Gerrit sloeg Maurits voor of hij de Baron zou begeleiden tot meerdere verzekerdheid. Maar gaswinkel voorkwam het antwoord, doet de zeggen, dat hij zelf zijn patiënt zou vergezellen. En daarin werd berust. Toen die twee zich verweiligd hadden, eerst er een ogenblik stilte. Juliaan stond daar, als in bedwelming, met gebogen hoofd en neergeslagen blik. Hij had stout gesproken in de bewustheid dat hem onrecht werd aangedaan. Maar nu overviel hem als een gevoel van schaamte dat de man als Willem Lodenwijk ongelijk had tegen hem. Toch was het niet twijfelachtig hoe deze het opvatten. Hij trapt naar Juliaan toe en sprak met een zachte, klare stem die van zekere innerlijke ontroering getuigde. Jonker van Echmond, ik heb uw grootelijks onrecht gedaan en ben bereid dat te erkennen, overal waar het u nodig kan zijn. Ik ben niet dan een mens en kan menselijk dolen. Ik meen de christelijke verschoning jegens u te oefenen, waar het strengste recht u beter zou hebben gediend. Het gaat mij meer ter harte dan ik kan uitdrukken dat ik zoveel deel heb gehad aan het leed en de smaat die jij hebt moeten verduren. Maar ik wil trachten goed te maken wat ik kan. Ik vraag u een vergiffenis. Ik heb u daarom boven nog iets te vragen. Ik heb u in deze bange uren leren kennen, beter dan de jaren samenzijns. Ik heb uw karakter leren hoogschatten. Ik wens u tot vriend te hebben. Uwe hand in de mijne ten bewijze dat hij aannemt. En de graaf stak hem met gulle gemeenzaamheid beide handen toe. Juliaan was als roerloos blijven staan de ogen naar de grond gericht. Nu hiel hij ze op naar Willem Lodenwijk. Onmachtig de tranen te verbergen die hem langs de wangen rolden. Onmachtig om te spreken. Alleen als werktuigelijk zijn handen leggende in die van de Nassauze Held die zo waardiglijk schuld bekende.  Slechts was hij willens aan dienst voeten te zinken om iets uit te drukken van het geen in hem omging. Maar de graaf liet het hem niet toe en drukte hem in zijn armen. Juliaan behoefde zich zijn tranen niet meer te schamen. De ogen van de Vriesen Stadhouder waren vochtig. Nu zult hij toch de degen die zijn excelentie u toedacht wel aannemen uit mijn hand. Her valt de Willem Lodenwijk, hem die biedende, terwijl Schout Gert op een wenk van Maurits zich haasten de oranjescherp en degenhanger van de tafel te nemen en ze de graaf aan te reiken, die in zijn lust in scheen te vinden de nieuwe hopeman deze dienst te verlenen. Gij zult het zien dat wij nog vechten zullen wie hem het eerst een compagnie zal kunnen aanbieden, spakt Maurits glim lachend. Kom, jonker, ik heb je ook leren kennen. Ik heb er goed een moed op dat gij met dit rapier de Republiek nobele dienst in zult doen. Met welnemen van uw excelentie geloof ik dat de jonker nog zoveel haast niet zal hebben om de velden te trekken. Veel Schout Gert in. Er zijn huwelijksplannen. Zoveel te beter, dan zullen wij eerst bruiloft houden, waaracht ons meegenoot, niet waarnvetig? Hele hoogmogenen zullen ons, als de Vriesen staat, wel ruim de tijd toelaten. Einde van Hoogstuk 20. Besluit van de Delfse Wonderdokter. Deze liep in volksopname behoort de Republieke Damijn, opdame door Anna Simon. De Delfse Wonderdokter, door ALG Bosbom Toussaint. Besluit. Het viel uit, zoals Prins Maurits had voorzien. Het werd ruim juli, eer het leger verzameld en strijdvaardig was, om iets tegen de vijanden te ondernemen. En het werd september eer juli aan geroepen werd te bewijzen dat hij zijn rapier niet van niet had teruggekregen. Gelukkig, want het was met de Bruiloft niet zo vlot gegaan als het Partij zich had voorgesteld, toen zij het samen eens waren geworden en Raadjaar Kapjans had verzekerd dat aller hindernissen uit de weg waren geruimd. Nu, dat was ook wel zo. De oude Baron de Giselle had zijn schriftelijke toestemming gezonden en een rijk gevuld juweelkovertje voor de bruit. Schout Gerrit had gezorgd dat Anthony, dankbaar voor het genade gerecht, in alle haast de reis naar zijn geliefd Italië had ondernomen.  Maar, zelfs de Hoogenhoekstaar gelaten die hun herredenen hadden om er wat gevoelig over te zijn, gaf het in de familiegraswinkel wat ergen is dat de rijke ervtochtig zomaar ineens de bruit zou worden van een vreemdeling die als het ware uit de lucht was komen vallen. Al waren hij dan overigens een Edelman een echtmond. Moebaarten die er meer van wist als op dit punt verzoend een schepend derk radewijselijk dat men zich aan dat pruilen niet te veel moest stooren. Maar die zondanks kwam zijn vrouw op een inval waaraan niemand had gedacht. Zij wilde weten of de aanstaande wel tot de ware gereformeerdere lichie behoorde. En toen het antwoord ontkennend was werd het nodig geacht dat hij zich eerst tot de gemeente zou voegen al eer men samen naar de consistorie zou gaan en de geboten van de stoel liet aflezen. Jakob Jans hoewel hij de openelijke godsdienst niet verwaarloosde was zo weinig een kerkman dat hij op deze bijzonderheid niet had gedacht. Maar, sinds William het voorrecht had naar het harte tot de ware kerk van Christus behooren. De kerk die eens de heerstenen zal zijn en alles omvatten wat hem toekomt in waarheid maakte hij ook geen bezwaar om een stap te doen die hem uiterlijk zou verbinden aan een gemeente waar toen zijn bruid behoorde. Hij trof het goed dat er vrouwen en schranderen Wernerus Helmigius hem ten leidsman kon strekken bij die overgang. Want hoewel deze vast stond op het punt van de leer was hij toch geen slaaf van de letter zoals sommige zijn er strak orthodoxe medebroeders die de neo-fiets zouden afgeschrikt hebben door hun een gehechtheid aan bijzaken die zijn mildere geest liet voor het geen ze waren. Wijs genoeg om te bedenken dat de man als deze de goede beleidiness kon doen zonder de hele catagismus woordelijk van buiten te kennen. Genoeg hij kronen zijn werk door het paar kerkelijk in te zegenen tot grote voldoening van Mabelia die hem steeds als haar zielevriend had geëerd. Toen het eindelijk tot de bruid of kwam bleek het dat je voor gaswinkel voorbestemd was om ondanks haar zuchtelt eenvoud geëerd dat wil zeggen gequeld te worden met een somptueuze bruiloft zoals Antonie haar reeds had voorgesteld.  De verwandschap met de echtmonds de tegenwoordigheid van de prins die niet was was van een gulletis van Graaf Willem die naast de bruid wilde aanzitten en het doordrijven van Schout Gerrit dat de Delsse patriciers nu eens tonen moesten dat ze de adel niet zo veel behoefte te wijken. Alles verenigde zich om schependeerk te prikkelen voor zijn nicht en pupil alles te doen wat hij vermocht. De jongen Lieden moesten zich onderwerpen en nu het toch niet bij een stilhuiselijk feest kon blijven stond de bruig om op dat het een echt liberale bruiloft zou zijn in die zin dat ook Bastiaan en zijn vrouwen werden genodigd. Hoe ook Schout Gerrit gronden Juliaan bleef bij dat plan. Prins Wauwritz zou zich niet belgen aan één tafel te zitten met een man die nu vreed zijn burger vormaals zijn hervader in de zwaarste tijden goede dienst had gedaan en daarbij bleef het. Schout Gerrit had nog één grieven hoeveel reden hij overigens ook had om zich over zijn goedgeslaagde bemoeienen te verheugen. Machtel van Echmond wonen de kerklijke plecht gijt bij maar was niet te bewegen op het feest te verschijnen. Zij trok zich terug in de eenzaamheid al was het niet meer die van een klooster. Zij reiste vooruit naar een klein slot tussen Hillegom en Warmond gelegen waar zij de jong gejuuden opwachten die er hunne witte broodstweken doorbrachten. Juliaan had zich aan Schout Gerrit gewend om te weten over iets waars kon zijn aan het gelaas van Arman ontrent zijn vaders verblijf op het slot IJsselmonden en hij vernam dat de baron er werkelijk was geweest staande zijn ziekte maar toen die verweerders gavuid voorgaf u derwaarts te willen brengen om met hem samen te zijn als hij reeds weer vertrokken. De mislukte zending van de kanseliër Liesveld en het heftig toneel dat het tussen Maurits en deze voorviel had de Spaanse gezin de zendeling schielijk verjaagd en de baron had het voor zich niet veilig geacht langer te blijven. Eerst in het jaar 1596 toen met de Cardinaalaarts Hertocht de Prins van Oranje uit Spanje in de Nederlander gekomen was en de staten enige afgevaardigden naar Brusselzonden om deze met zijn terugkeer in het vaderland te complimenteren werd het Juliaan geoorloofd zich bij deze deputatie aan te sluiten en zijn vader te bezoeken.  Juliaan bleef een paar dagen op de kasteel de Gissel en scheiden in goederminnen van de baron. Maar toch zijn onverikbaar besluit om aan haar state de zijde te blijven en nooit meer de naam van de Gissel te voeren stelde de Grijzaart teleurig en het was goed dat zij niet lang te samenbleven. Ze waren ook kandig als ontgroeid en al te zeer vervreemd. Armand vochten de baron op in naam en goed maar hij was er niet gelukkiger om. De vreselijke kwaal waarmee hij bezogd was bleek een ongeneeselijke. Haren aanvallen die zich nu eens met korteren dan weer met langere tussenpozen herhaalden maakten hem ongeschikt tot iedere plicht van het openbare en maatschappelijke leven bedierf hem ieder levensgenot en dwarsboomde al zijn eerzuchtige ontwerpen onder mijende langzaam zijn lichaam zonder het te slopen maar zijn geest werd er door verzwakt en uitgedoofd. Hij was gedwongen zich op zijn kasteel terug te trekken. De kring zijn hervrienden en betrekkingen waart hoe langer hoe engig. Hij zelf na ieder toeval meer schuchtig en mensenschuw totdat hij ten laatste zijn toevlucht zocht in een klooster waaran hij zijn fortuinen en bezittingen vermaakten. Onze leesters zouden ons nooit vergeven zodat hij niet meedeelden hoe het de goede lijstbed ging. Na de herstelling van Juliaan had men haar voorgeslagen op de pachthoeven te blijven inwonen. Maar zij had toch haar enelijkheid zo lief zij verlangde eigenlijk meest na haar kluis. Toch daar deze omwerggehaald was in haar absentie door een hoop dom en boosaardig boeren volk onderlistige ophitsing hadden haar hervrienden een stenen huisje in de plaats laten zetten met wat ruimer erf daaromheen voor het koeitje van de jonker dat zij meekreeg. Het was te veel, al te veel gaf ze half lachend half schrijend te kennen. Ze zou nu te meer aan het stof kleven. En toen schoudt Gerrit haar voorhield dat zij nu veiliger was tegen kwaad volk antwoorden zij met een zacht hoofdschudden. Hoe nu zouden de muren mij de veiligheid maken? Maar toch wat de mensen schenken komt van God en ik zal niet ondankbaar zijn. Wat de gravin van soms betreft de verzoening tussen Haag en haar echtgenoot was reeds voor de bruilot van Juliaan getroffen maar zij wonen die toch niet bij.  De graaf was uit hulst gekomen om haar naar oud-bijerland te geleiden waar zij de gantse zomer doorbracht en haar huishouding op de eenvoudigste voet werd ingericht. Duik beticht de graaf dat hij in plaats van getrouw op zijn post te blijven zelfs op hagelijke momenten van de nabuurschap tussen hulst en oud-bijerland gebruik maakte om zijn gemalin te bezoeken. Het verlies van de vesting in 1596 bracht zijn reputatie als krijgsoverste hun onheelbare wonden toe. De state van Zeeland wilde hem niet meer voor hun krijgsoverste hebben. En hoewel hij diesondanks opnieuw met een regiement werd begunstigd, had hij niet veel gelegenheid daarmee goede dienst te doen, daar hij reed in het jaar 1600 overleed, zonder kinderen na te laten. Zijn wedewen bleef te delft wonen en dan nog dik maals haar gerief van de nabuurschap met Jacob Jans, zoals deze zelf haar had voorgesteld. Haar zester Frans Waze bewoonde tot haar dood in 1598 het prachtige huis in Den Haag, dat vormaal aan de graaf haar vader had behoord en waarvan het bezit door de staten werd toegekend aan haar broedig Lamoraal, het geen opnieuw heftige vermietswist had doen ontstaan. We hebben Jacob Jans genoemd en zeker heeft de een of andere lezeresgeeds gevraagd of hij dan niet mee de liberale bruiloft had bijgewoond van dat paag dat hij zijn geliefde kinderkunst placht te noemen. Dat men hem dringend genoot had ditmaal van z'n gewoonten af te gaan spreekt vanzelf, maar hij bleef bij z'n gewone antwoord en zou enige schotelen van de bruiloftstafel aan armen en zieken brengen die hij aanwees. Daaraan werd trouwvuld aan. Toch men had zijn bij zijn gewenst en te eerder daar er nog dans nog mommespel zou plaatsheffen en de wel eerwaarde Wernerus Helmigius mee van de partij zou zijn. Dan het was wel zoals de oude lijstbedzijde. Hij gunnen zich geen halt en wie weet of hij niet onder de feesturen in zijn kluis op zijn knieën lag als een andere job binnen de dat zijn kinderkens zich in dat alles niet mochten bezondigen tegen God. Want hij was en bleven mannes gebetst bij uitnemendheid de man apart als lijstbedzij een uitzondering onder zijn tijdgenoten die dan ook niet veel kans had nagevolgd te worden. Toch is er grote zedelijke kracht van hem uit gegaan overal waar men hem aan schouden en wist te waarderen. 