Prof. dr.  Filip Buekens over filosoof John Austin - Tilburg University
Hans, die sprak over filosofen uit de 18e eeuw, maar ik ga spreken over een filosoof uit de 20e eeuw. Een van de interessantste figuren uit wat heet de commonsense filosofie uit Oxford. En dat is een hele interessante stroming die vooral onder invloed stond van Wittgenstein, Ludwig Wittgenstein, die eigenlijk in Cambridge werkte, maar iedereen had hem natuurlijk gelezen. En al die filosofen die trokken van Cambridge naar Oxford, en onder andere deze meneer was heel sterk be invloed door die filosofie van Wittgenstein. En dan spreek ik met name over de late filosofie van Wittgenstein, de filosofie van Wittgenstein waarin het luisteren naar de taal en het verkennen van een levensvorm centraal staat. En dat is een hele andere houding dan die van Descartes, die zegt, we moeten een fundament vinden voor onze kennis. Austin zegt, nee, nee, nee, dat gaan we vooral niet doen. We gaan kijken hoe wij, binnen het manifeste wereldbeeld, het woord kennis gebruiken. En hij was dus een boegbeeld van die commonsense filosofie net, zoals G.E. Moore trouwens. En hij zegt dus, een van zijn belangrijkste boeken heette how to do things with words, hoe doen we dingen met woorden, dat is eigenlijk iets wat hij zich ook afvraagt wanneer je kijkt naar kennis. Hij merkt iets heel interessant op, maar dat geldt ook voor het Nederlands. Weten is het zesde meest gebruikte werkwoord in de Nederlandse taal. Dat is een heel interessant inzicht, dat betekent dus dat wij heel competenten gebruikers moeten zijn van dat werkwoord. Stel dat het werkwoord, het zesde meest gebruikte werkwoord uit het Nederlands, totaal verkeerd gebruik zou worden door alle sprekers van het Nederlands, dat zou iets vreemd zijn. En dus Austin zegt, we kunnen dan epistemologie doen door het gebruik van dat woord in communicatie te verkennen. Ik kan bijvoorbeeld vragen, ja, hoe weet je dat eigenlijk? Stel, we staan op het station en u zegt mij, ja, de treinen hebben vertraging, ik zeg, hoe weet je dat? Dat kan een verwijt zijn, maar dat kan ook bijvoorbeeld een suggestie zijn om mij jouw redenen te geven. Misschien heb ik wel betere redenen. Of ik kan ook zoiets vragen als wat moet je doen om dat te weten te komen. Stel dat je bijvoorbeeld wil weten wanneer de volgende trein naar Tilburg vertrekt. Hier vanuit Tilburg Universiteit, ja, dan moet je iets doen.  Meestal kijk je dan gewoon op je laptop of op je smartphone en dan kom je dat te weten. Of een ander mogelijkheid is, weet je dat wel zeker? We zitten op zoek, we zijn op stap in Rome. We zijn de weg een beetje kwijt en ik vraag waar het partenon is. Oh nee, dat is in Griekenland, excusezit. Ik vraag waar het kolosseum is en iemand zegt, die is daar. Maar weet je dat nou zeker, hoe moeten we nou? Dat zijn het soort van reële manifeste contexten waarin het woord kennis en het werkwoord weten gebruikt wordt. Oostens vraag naar kennis is wanneer is het gepast of appropriate om dat woord te gebruiken. En hij verwijst hier naar commonsense. Maar commonsense moet je bij Oostens en ook bij vele andere filosofen altijd heel zorgvuldig begrijpen. Dat is niet het naïeve kind dat vraagt naar kennis. Dat zou te weinig zijn. Het is ook niet de hoogleraar filosofie die specialist is in Descartes en die vraagt wat is eigenlijk kennis, waarbij de standaard voor kennis een soort van alwetend wezen zou zijn, dat alles weet. Dat is het ook niet. Het vraagt naar commonsense als een soort van volwassen omgang met redenen, met vragen naar kennis van hoe je daarmee moet omgaan. En die commonsense bevat volgens Oost Indus heel veel wijsheid, wisdom noemt hij dat. En dat is soms ook de wisdom of the crowds. We weten dat we in het donker gemakkelijk ons kunnen vergissen. Dat is een soort wijsheid die we hebben. Dat is een soort van achtergrondkennis die voortdurend aanwezig is. We weten ook dat verstroaide mensen zich wat vaker kunnen vergissen. Sommige mensen zijn heel verstrooid. Zeker als ze heel geabsorbeerd zijn door hun activiteit, dan moet je ze niet al te veel vragen kunnen zich gemakkelijk vergissen. We weten ook bijvoorbeeld dat er verschillen tussen leken en experten zijn. Er zijn bijvoorbeeld experten over pimpelmezen. Die zouden direct weten dat dit een pimpelmeest was. Ik zou het niet weten. Ik heb het daar straks gewoon op Google eventjes opgezocht. Ik heb een fototje gezocht. Dus we maken binnen onze commonsense allerlei distinctions die we heel goed beheersen en die we ook voortdurend en goed kunnen gebruiken. Dat is dus een eerste belangrijke inzicht.  En dat betekent ook, zegt Austin, dit is heel interessant natuurlijk, dat wij heel goed onze epistemische situatie kunnen inschatten en wanneer het misloopt of dreigt mislopen, dat we die ook kunnen afswakken. We hebben dus in de taal bijvoorbeeld, als je niet zeker bent, dat het een pimpelmeest is. Dan kun je zeggen, ja, volgens mij is het een pimpelmeest. Maar je kunt er altijd aan toevoegen, maar echt weten doe ik dat niet. Dat is het interessante van die subtiele observaties van Austin, dat hij kijkt naar de taal en zegt, hoe gaan we epistemisch om met elkaar en met onze perceptie te worden? Of ik dacht dat het een pimpelmeest was, maar ik ben niet zeker. Of denk je niet dat het een pimpelmeest was, dit zijn typische contexten waarin wat onzekerheid zit. Misschien is het nog donker, misschien is het al te laat geworden, we willen weten wat er in de taal zit, maar we zijn niet zeker. Met andere woorden, als communicators en in taal en communicatie komt die commonsense heel goed naar voor, als communicators schatten we onze epistemische vermogens doorgaans goed in. Dat is een heel belangrijk inzicht. We weten dus ook wanneer we epistemisch onbetrouwbaar zijn of omgekeerd wanneer we onszelf in een expertise situatie bevindt. Ik bevind mezelf in een expertise situatie als het gaat over de inrichting van mijn werkkamer aan de universiteit. Hans heeft expertise over de inrichting van zijn werkkamer aan de universiteit. Maar die expertise heb ik niet, en omgekeerd. Dus onze notie van expertise is ook zo'n manifest concept dat we onproblemaatisch en heel gemakkelijk kunnen toepassen. Overigens die meneer Austin, die verwijst absoluut niet meer naar Descartes of Switz, die gaat eigenlijk enkel kijken naar wat hij zelf kan observeren in zijn natuurlijke taal. En natuurlijk, één van de interessante vragen is, ja, maar heb je wel goed genoeg gezocht? Heb je wel verder gezocht? Een van de interessante punten van Austin is, kijk, technisch gezien, als je Descartes zou moeten gelijk, dan kun je altijd verder gaan zoeken, dan ga je nooit tot kennis komen. Maar in de praktijk, in de manifest beeld dat wij hebben, kunnen we zo iets zeggen als enough is enough. It doesn't mean everything. Je hebt, je moet niet alles hebben nagegaan om te weten dat dat een pimpelmees is.  Enough means enough to show that within reason and for the present intents and purposes it can't be anything else. Let's hope that it can't moeit tussen aanhalingstekens. In normaal omstandigheden is there is no room for an alternative competing description of it. En als iemand dus zegt, gewoon een expert, of de vogelkenner, als hij zegt, ja, dat beestje daar, dat is een pimpelmees, dan heeft hij in ieder geval kunnen uitsluiten dat het bijvoorbeeld een opgezette pimpelmees was. Dat is iets wat echt niet relevant is in deze context. Er zijn heel bekende voorbeelden in de heedendaagse epistemologie die daarmee spelen. Bijvoorbeeld je gaat naar de zoo en je ziet een zebra, hoe weet je dat het geen beschilderde ezel was? Kun je dat uitsluiten? Wel zegt Austin, ja, maar we zijn niet hierin artisch. Niemand heeft er belang bij dat we met een beschilderde ezel te maken hebben. Er staat ook een bordje zebra, dus dat zijn allemaal goede redenen om aan te nemen dat het echt om een zebra gaat en geen goed beschilderde ezel. Dus wanneer je twijfelt, en dit is een eerste, dit is een belangrijke take home message bij Austin, wanneer je twijfelt, dan is die twijfel altijd concrete. Stel bijvoorbeeld, dat ik zeg, ja, ik ga een kwart na zes de trein nemen en er gebeurt een ongevallen, nu krijgt een boodschapje op je computer dat er een ongeval gebeurt is in de bos, zodat ik niet naar huis kan gaan. Dat is een concrete reden om te weten dat ik niet voor 8 uur thuis zal zijn. Maar dat is natuurlijk geen skeptische reden. Dat heeft mij niet gezegd, weet u wel zeker dat er buitenwereld bestaat? Nee, helemaal niet. Dus wanneer je gaat twijfelen aan iets, aan een kennisclaim of aan een persoon, weet hij dat wel? Dan ga je altijd concrete twijfel proberen. Dan ga je dat altijd doen op basis van een concrete gegeven. Hier is een interessant verband trouwens met de debat uit vrije wil. Ook over vrije wil heeft Austin precies dezelfde dingen gezegd. Wanneer ga je twijfelen of iemand vrijhandelde? Dat ga je niet doen op basis van een algemene skeptische hypothezen omtrend vrije wil.  Dat ga je bijvoorbeeld doen door te zeggen of te vragen was hij dronken? Of werd hij gedwongen door iemand om dat te doen? Dat zijn de concrete vragen die je stelt. Maar je stelt niet de vraag die meneer die Victor Lamma heeft bewezen dat vrije wil niet bestaat. Dus was er helemaal geen keuzevrijheid voor die meneer? Dat zijn algemene overwegingen die volgens Austin niet in aanmerking komen. En dat zie je ook heel mooi in dit citaatje. We hebben altijd een concrete reden om te geloven dat iemand een fout kan maken. Dus een algemene reden bijvoorbeeld dat we nooit het bestaan van de buitenwereld hebben bewezen dat komt daar niet in aanmerking in onze praktijk. Dat zijn geen redenen op grond. We kunnen dat wel eventjes overwegen in een philosophisch moment maar dat philosophische moment dat hebt onmiddellijk weg en dat maakt meteen plaats terug voor de concrete praktijk. Ik werk dus op dat dit een Wittgensteiniaanse aanpak is. Het is een aanpak die zegt philosophie is het verkennen van het manifeste wereldbeeld. Geen alternatief voor dat wereldbeeld proberen te ontwikkelen. Ik leg eventjes een lijntje naar laterontwikkelingen. Als je nu kijkt naar de hedendaagse epistemologie mensen zijn paar namen die je waarschijnlijk niet zou kennen dat is bijvoorbeeld David Lewis of Timothy Williamson dat zijn philosophen die zeggen het is niet de taak van epistemologie om het skeptische probleem op te lossen om een soort trans- en dentaal argument te geven dat ons bewijst dat de wereld bestaat dat onze opvattingen waar zijn. 