What do farmers think of climate policies? | Dutch Farmers | Conversations With Young Farmers
Het is best iets wat ik heel graag van je zou willen weten. Ik ben dan wel mijn dochter, maar dit wil ik nog een keer er altijd hebben. Was Lambo altijd al iets wat je wilde doen? Wel, toen ik klein was. Ik was vaak wel rond de boerderij bezig en buiten. Maar ik heb nooit gezegd van, hey, ik wil dit gaan doen. Of, hey, hoe werkt dit? Je hebt best wel wat tegenslagen gehad in het verleden. En die waren best wel verhoelbaar voor ons. Hoe zeg je dat? De leuke kant is nooit echt zo'n overvloed gehad. Waardoor ik dat ook niet heb gezien. Ik heb vooral gezien dat je er heel hard aan het worsten er waren. Waardoor het me een beetje wegder heeft. Het was voor de shot. En toen ik Jamie en mijn huidige vriend dus ontmoeten. Die stond er ook weer in met een nieuwe kijk en een nieuwe energie. Die is vaak hier gelopen. En daardoor heb ik weer die leuke kant van het boeren gezien. En toen vond ik het leuker en leuker. Toen ging ik de weekend ermee werken. En toen kwam ik achter dat ik heel de week aan het uitkijken was naar die ene dag thuis werken. Te meer en meer op. En ik had te weinig tijd om alles te doen in die ene dag. En toen werd het meer en meer. En nu heb ik geen seconde spijt dat ik lekker één met de natuur, met de beesten. Pa, wat is je favoriete aspect van landbouwer zijn? Waarom? Je valt wel met de deuren naar huis. Mooie vraag. Eigenlijk doe je er toe in de maatschappij. Je levert echt iets waar de mensen dagelijks iets mee doen. Dus voedsel. Voedsel heel belangrijk. En de omgeving natuurlijk. Dat zijn de twee dingen. En dat zijn echt taalsbare dingen die je doet. Ik snap ook niet. Dus eigenlijk gewoon iets betekend voor de maatschappij in voedsel. En in het beheren van een stuk grond. En wat ik een leuk aspect vind, is dat alles wat je doet heeft consequenties en gevolgen. Er zijn heel veel aspecten. En als je het één doet, heeft het gevolg voor het ander. En het is een totaal plaatje. Dus je bent continu aan het schakelen je hoofd. Al die ballen hoog houden, dat vind ik wel een leuke uitdaging.  Ik hoor eigenlijk hetzelfde zeggen als ik 30 jaar geleden dacht. We zijn er nog niet zoveel veranderd. Nee. Waar ik wel benieuwd naar ben, is wat heb je zien veranderen vanaf vroeger. Dus wat heb je zien veranderen vanaf vroeger tot nu. Zo. Waar moet ik beginnen? Eerst in de 25e jaar samen met mijn vallen gedaan. Een jaar of 10 alleen. We zijn enorm doorgegroeid. En ook de productie en de techniek vooral, die gaat daar. Toen jullie kwamen, zijn ook weer de meeste veranderingen gekomen. Met de melkrobots en de pc-boekhouding en noem maar op. Ja, de data is een hele belangrijke ogen spelen. In die zin kwamen jullie wel heel precies op tijd. En daar vallen we ongeveer 50 jaar geboeren, vallen daarover. Maar de basis is redelijk hetzelfde gebleven? Ja, de basis blijft altijd hetzelfde. Vroeger konden we alles netjes met de hand oplossen en in de praktijk. Nu moet alles digital opgelost en aangeleverd worden. En daar ben ik blij met jullie. Wat is voor jou een uitdagend aspect van het boerenbedrijf? Eerst vind ik het heel leuk dat we, vind ik het een uitdaging... ...dat je elke dag buiten mag werken en weer een wind. Ik merk dat ik dat steeds leuker ga vinden. Maar ik vind het wel lastig om te gaan met onzekerheid... ...dat je niet weet wat je hier in Nederland te wachten staat. En dus dat gaat vooral om je regelgeving. Ja, wat komt er nog op ons afkaar regelgeving? Hebben we genoeg grond? Hebben we niet te veel koeien? Ja, voldoen we aan de maatstagen van Nederland en blijven we daar aan voldoen. Dat vind ik wel een spannend en hebben wij zelf weinig invoet op. Ja, we weten wel een beetje nu wat we ons verwachten. Maar we weten niet wat de kaders zijn. Want wij hebben zelf natuurlijk ook een... Wij willen zelf ook dingen. En de overheid wil dingen. Je moet daar tussen gaan bewegen. Maar je weet nog niet wat de kaders zijn. En die zijn eigenlijk nog steeds niet helemaal in kaart gewacht. Vertrouwen is het grote woord, denk ik. Ja, ja. En tot op heelid is er natuurlijk niet veel focus geweest op de landbouwgevoelsmatig. Maar vooral op de ontwikkeling van Nederland hebben voor industrie en huizen.  En daar is het best spannend om vertrouwen te houden dat jij hier ook nog een mooie rol mag houden en dat ze je product nog blijven waarderen en wat je hier elke dag met passie en hardwerk aan het doen bent. Ik denk dan gewoon weer vertrouwen, iets wat goed is oud als het waarde. Zolang jij je best doet voor je product mag je er ook weer op vertrouwen. Je moet ook wel, denk ik, om elke dag met energie en bed te komen. Wat is jouw kijken op het klimaatbeleid, dat gevolg is voor boeren en landbouw? Ten eerste heb ik wel de vraag is er echt een beleid? Want ik denk dat het politiek gezien in de rivier al switcht en onder druk switcht het ook wel. Alleen wat ik wel graag zie, is dat we dus met zijn allen met een lang duurig beleid de goede kant op gaan. Maar dan kunnen we voor Nederland praten en voor de wereld natuurlijk. Ieder land heeft ook zijn eigen probleem en ik bereik ook wel dat die soms vooran krijgen. Een klimaat maken we natuurlijk niet met één land. Een klimaat moeten we met de wereld maken. Ja, ik hoop gewoon echt dat we doormogen aan maar mee bezigen omdat je in Nederland zo'n mooi klimaat hebt. Ja, klopt. Om te boeren. Om te boeren. Kun je die gewoon lekker in de veld en te gezond zijn, voldoende leeftijd te hebben. Klimaat, ja. Ze hebben het echt luxe, worden wandeld als konien in de stal. Ja, ja. Ik hoop gewoon echt dat we hiermee doormogen gaan en dat we toch ondanks dat we misschien in Nederland wel wat kleine land zijn, hebben we de kennis technologie, het enthousiasme om hier gewoon een mooi product neer te zetten. Maar ik hoor allemaal twijfel. Hoeft toch niet? Ja, je wil het heel graag goed vertellen. Maar het is heel lastig om het oog te brengen omdat je bangen, omdat je in je hoofd al de mening van andere mensen hoort van... Ja, die hoor ik jij maar. Ja. Kijk, ik heb in de stad en ik weet, in mijn hoofd, is er al een stemmetje die de tegenvragen zegt. En dat verdedigen, dat is een beetje normaal geworden. Maar het is eigenlijk niet leuk dat het normaal is. Ja, daar zitten we wel iets verschillend in, ja.  Jij bent opgegroeid in een tijd dat de boer de boer was. Klopt, ja. En als ik nu met leeftijdsgenootjes spraat, dan zeggen ze, ja, jij bent boer. Heel veel mensen zeggen dan die niet hier in de Polden wonen. Jij bent boer. Jij gebruikt heel veel water. Jij gebruikt onze grond. Jij mishandelt dieren. Mishandelt dieren, kan ik wel eens te horen. Of? Terwijl wij juist heel erg bezig zijn. Nou, we hebben heel veel zonnepanelen. We wekken ons eigen stromen per leven zelfs echt nog heel veel extra aan het net. We proberen zo veel mogelijk voor een eigen landhaal. Als het niet zo is, proberen we dus van restproduct als extra. Het zijn toch allemaal natuurlijke producten die we gebruiken. Dus ik zie dat probleem niet zo, maar ja. Die in de kringloop zitten, waar we bijvoorbeeld, nou dit is de bierworstel, restproduct van suikerbieten, perspulp. Het zijn allemaal leftovers van een fabriek. Als ik dat al uitleg aan mensen, vinden ze dat heel lastig om te begrijpen. Als ik het mensen echt wil laten begrijpen, dan moet ik ze eigenlijk, ze zouden ze gewoon een dag mee lopen, maar dat ze elke dag op de andere kant horen, is het heel lastig om op mensen door te dringen. Mensen denken vaak, ja, maar op dit stukje grond kan je ook producten voor de consument neerzetten. Maar ze vergeten dit stukje grond, waar wij gras op telen, dat is ook alleen maar geschikt voor gras. En gras is niet geschikt voor mensen, dus het mooiste wat je dan kan doen is om met armere grond, waar je geen akkerbouw kan doen, gras te telen en aan de koeien te geven. En de koeien maken een mooi product voor producten voor de consument. Maar ik denk dat het op haar wel veel groter invloed heeft op mij. Dat proef ik nou wel heel erg. Ik wist dat niet zo of of. Ik denk niet zo zeer aan als ik door de stal loop met de daakse werkzaamheden, maar met de keuzes die je maakt heeft het voor mij heel veel invloed. Want ik ben van mening, als de consument en ook de overheid bepaalde dingen willen of zo zien, dan komt het uiteindelijk op jouw bordje terecht.  Voor een hele simpele 5-10 jaar geleden was ze heel erg focus, koeien moeten een heel goede welzaam in de stal. En nu hebben wij regels waar we moeten voldoen zodat de koe zo goed mogelijk leef is. Dus we moeten bij ons borstels hangen in de stal, we moeten zoveel ruimte hebben, we moeten zoveel ruimte eeten. Ja, maar er zijn toch de balzinsregels. Als je toch niet aan de balzinsregels voldoet dan doe je het voor de koeien ook niet goed. Dan doe je het voor jezelf ook niet goed. 5 jaar of 10 jaar geleden nog niet. En nu zijn er grote duurzaamheid vragen vanuit de consument en de overheid. Nu zie je bijvoorbeeld met het land kijk jij kijkt, het is een vruchtbare grond, ik wilde het in dit. En wij denken ja, maar wat wilde de overheid zo min mogelijk mest uit de hele plant, zo min mogelijk kunstmest nou dan gaan we klaar voorin zijn want we mest het zelf. Ik denk ja. Op wat er over 5 jaar misschien wel niet mag omdat er wordt gezegd van he, er wordt mest uit gereden het is slecht voor het nooyeuw. Ja, dat is wel een leuk verschil. Ik denk heel sterk uit de basis van ja, hoe ga je om met toekomst met droogte zorg dat de grond dus vreugbal blijft dus minder uitgeput wordt meer in evenwicht is. Wat jij zegt met het land zorgt dat die uitgeput raakt, kan ook door daar mest te rijden en extra kunstmest. Zo kan je het ook oplossen. En ik denk dat wij steeds meer ook rekening moeten houden met de omgeving. En dat is jij nog wel gewoon om vanuit het bedrijf te denken. Wij moeten daarin een combi maken. Ja, ja. Ja, je komt dus best wel bij hetzelfde terecht alleen van de omgeving en je komt uit het bedrijf en dan kom je hem op. Dat is wel een voordeel aan twee generaties soms. Eens. 