Niels Holgersson's Wonderbare Reis | Selma Lagerlöf | Action & Adventure Fiction | Dutch | 10/12
Hofstuk 33 van Niels Holgersons Wonderbare Rijs. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Konders. Niels Holgersons Wonderbare Rijs door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margherita Meibow. Hofstuk 33, een morgen in Angamanland. Het brood. Toen de aren de volgende dag over een gedeelte van Angamanland vloog, zei hij dat hij honger had en wat de eten moest zien te krijgen. Hij zette de jongen neer in een geweldige den die op een hoge berg vlakte stond en vloog toen weg. Toen de jongen genoeg naar het prachtige landschap om zich heen had gekeken, maakte hij de randsel van zijn rug los, nammer een stuk fijn wit brood uit en begon te eten. Ik geloof dat ik nooit zulk groep brood heb geproefd, dacht hij. Het is zeker omdat ik het op zo'n mooie manier kreeg dat ik er zoveel van houd. Hij herinnerde zich hoe de koningsaren de vorige dag Angamanland was binnengevlogen. En nauwelijks was hij over de grens gekomen of de jongen had een rivier dal in het oog gekregen, zo staat er dat het alles te boven ging wat hij nog tevoren had gezien. Toen de jongen dat prachtige dal in al zijn rijkdom zag, had hij erover geklaagd, dat hij zo'n honger had. Hij had in twee dagen al niets te eten gehad, zeiden hij, en nu was hij helemaal uitgerammeld. Gorgor wilde niet dat men zou zeggen dat de jongen het bij hem minder goed had, dan toen hij met de wilde gansen reisde. En hij had dadelijk zijn vaart vertraagd. Waarom heb je dat niet eerder gezegd, had hij gevraagd. Je kunt zoveel eten krijgen als je maar wilt. Honger hoef je niet te leiden als je een arend tot reisgenoot hebt. Dadelijk daarop had de arend een boer in het oog gekregen. Deen akkar liep te bezaaien dicht aan de oever van de rivier. De man droog koren in een mand die hij voor de borst zat hangen. En telkens als hij leeg was haalde hij nieuwzaad uit een zak die bij de greppel stond. De arend had er op gerekend dat die zak daar vol was met het beste voedsel dat de jongen maar wensen kon. En hij was bovendemand neergedaald. Maar eer nog de arend te grond had bereikt. Was er een vreselijk leven om hen heen ontstaan.  Het waren kraaien, missen en zwaluwen die onder heftige schreeuw waren komen toelopen. Denkende dat de arend van plan was op een vogel neer te schieten. Weg weg rover, weg vogeldoder rippen ze. En ze hadden zo'n spectakel gemaakt dat de boer er opmerksaam op werd en kwam toelopen. Toen had de arend moeten vluchten en de jongen had geen korrel gekregen. Het was wonderlijk geweest met die kleine vogels. Ze hadden niet alleen de arend gedwongen te vluchten, maar ze vervolgde hem nog een heel eind door het dal. En overal hadden de mensen hun groep gehoord. De vrouwen waren er buiten op de plaats gekomen en hadden in de handen geklaapt, zodat het had geklonken als gewiersalvoos. En de mannen waren naar buiten gerennd met hun gewerende hand. En zo was het telkens gegaan wanneer de arend op het veld had willen neerdalen. De jongen had de hoop opgegeven dat de arend hem iets te eten zou kunnen bezorgen. Hij had volgen nooit vermoed dat Gorgho zo gehad en verafschoed was. Hij had bijna meedeleiden met hem gekregen. Een poos later waren ze over een grote boerderij gekomen waar de huismoeder juist gebakken had. Ze had nu een plaat met pasgebakken broodjes op de plaats gezet om af te koelen. En stond erbij om op te passen dat de hond of de kat er niet van stelen zou. De arend was neer gedaald boven de boerderij. Maar hij had niet voor de ogen van de boerin durven neerstreiken. Hij was heen en weer geflogen en wist niet hoe te doen. Een paar maal was hij zo laag gekomen dat hij bij de schoorstenen was. Maar toen was hij weer in de hoogte geflogen. Maar nu had de huismoeder de arend opgemerkt. Ze had het hoofd opgeheven en hem met de ogen gevolgd. Wat deed die vreemd had ze gezegd. Ik geloof dat hij een van mijn wijterbroodjes wilde hebben. Het was zo'n mooie vrouw, lang en blond, met een vrolijk open gezicht. Ze had heel hartelijk gelachen. Had een broodje van de plaat genomen en het boven haar hoofd gehouden. Kom het maar halen als je het hebben wilt, riep ze. De arend had haar woorden wel niet verstaan, maar hij had doordatelijk begrepen dat ze hem het broodje wilde geven.  In vliegende vaart was hij op het broodje neergeschoten, had het gegrepen en was er mee de lucht in geflogen. Toen de jongen zag hoe de arend het broodje naar zich toerkte, had hij de tranen in de ogen gekregen. Hij had niet geschrijd van blijdschap, omdat hij nu een paar dagen geen gevaarlief honger te leiden. Maar het had hem ontroerd, dat de boeren vrouw haar brood aan de wilde roovogel had gegeven. En toen hij nu in de dennetop zat, zag hij nog die grote, blonde vrouw voor zich. Zoals ze daar op de plaat stond en het brood omhoog hield. Zij had het zeker wel geweten, dat de grote vogel een koningsarend was. Een roovogel die de mensen gewoonlijk met scherpe schoten begroeten. En ze had zeker ook wel de wonderlijke dwerg gezien, die hij op de rug had. Maar ze had er niet over gedacht, wie ze waren. Zodra ze had begrepen dat ze hongerig waren, had ze haar goed brood met hen gedeeld. Als ik ooit weer een mens word, had de jongen gedacht, zal ik die mooie vrouw bij de rivier gaan opzoeken en haar bedanken, omdat ze zo goed voor ons was. De bosbrand. Terwijl de jongen nog met zijn ontbijt bezig was, merkte hij een flauwe rooklucht uit het noorden. Hij keerde zich dadelijk om naar die kant en zag een kleine rookzuil, wit als damp, uit een bosvlakte opstijgen. Niet uit de naastbijliggende, maar uit de daaropvolgende. Dat was Sondeling, die rook midden in het woeste bos. Maar het kon wel wezen, dat daar een zomer wij lag en dat de meisjes bezig waren en morgen koffie te koken. Het was vreemd, zoals die rook toenam en zich verspreidde. Dit kon toch niet van een zomer wijk komen. Maar misschien waren er kodenbranders in het bos. Op de schans had hij een kodenbranders hut en een kodenmijd gezien en hij had gehoord dat er ook zulke hutten hier in deze bosen waren. Maar dat was toch zeker het meest in de herfst en in de winter, dat de kolenbranders met de kolenhoop bezig waren. De rook werd steeds dichter. Nu golfden ze voort over de hele bergwug. Het was toch niet mogelijk dat er zoveel rook uit een kolenhoop kon komen. Er moest iets van een brand zijn, want de massa vogels vlogen op en verhuisden naar de volgende bergvlakte.  Gieren en andere vogels, die zo klein waren dat mensen onmogelijk op zo'n grote afstand kon herkennen, vluchten voor de brand. De kleine witte rookzijl was tot een dichte witte wolk aangegroeid. Die over de kant van de bergvlakte golfde en neerzonk in de dal. En er vlogen wonken en roedvlocken uit die wolk. En nu en dan kon men een rode vlam in de rook zien. Het was wel een geweldige brand die daar aangekomen was. Maar wat er wereld zou het toch wel branden? Daar kon toch zeker geen grote boerderij in het bos verborgen liggen. Het zou ook meer dan één hoever moeten zijn om zo'n brand te doen ontstaan. Nu kwam de rook niet alleen meer van de bergvlakte, maar ook uit de dal daar beneden, dat hij niet kon zien, omdat het achter de dichtstbijzijnde hoogte verborgen lag, steegende rookmassa's op. Er was niets anders mogelijk dan dat het bos zelf brandde. Hij had moeite te begrijpen dat het frisse groene bos kon branden. Maar het was toch zeker zo. En als het werkelijk het bos was, dat branden, kon dan het vuur ook hem niet bereiken. Het was niet waarschijnlijk, maar hij wou toch dat de aren maar terugkwam. Het zou toch zeker het beste zijn uit dit al weg te komen. Alleen al de brand lucht, die hij bij Edere Adam Hanning binnenkreeg, was een plaag. Het was vreselijk, zulke geknap en geknetter als hij nu opeens hoorde. Dat kwam van de bergvlakte, die het dichtste bij hem lag. Daar stond, op het hoogste punt, een grote den. Even groot, als die waar hij zelf op zat. Die was zo hoog opgegroeid, dat hij boven alle andere bomen uitstak. Nog pas, had hij prachtig groot in het morgen licht gestaan. Nu glommen alle naalden opeens en ze vatten vuur. Zo mooi was hij nog nooit geweest, maar het was ook voor het laatst, dat hij zijn schoonheid kon vertonen. De den was de eerste boom op de vlakte die vuur vatten. En het was onbegrijpelijk hoe de brand hem had bereikt. Was dier op rode vleugels heen geflogen? Of had hij langs de grond gekropen als een slang? Ja, dat kon niemand zeggen. De brand was er. De hele den vlamde als een stapel takken. Zie daar. Nu steeg de rook op uit verschillende plaatsen op de bergvlakte.  Het vuur in het bos was zeker allebei, vogel en slang. Het kon verre einden door de lucht vliegen en langs de grond sluipen. Het zette de hele bergvlakte op eens in vlammen. De vogels loegen in allerijl op de vlucht. Ze vladden op uit de rook als grote roedflokken, verlogend wax over het dal en kwamen op de bergvlakte waar de jongen zat. Hij kreeg een bergel naast zich op de den. En vlak boven hem streken Havik neer op een tak. Dat zou de anders gevaarlijke buren zijn geweest, maar nu keken ze er niet eens naar hem. Ze staarden maar naar het vuur. Ze konden zeker niet begrijpen wat er toch in het bos gekomen was. Een martervlog ook boven in de top van de den. Ging op de punt van een tak zitten een keek naar de brandende bosheuvels met zijn glansende ogen. Vlak naast hem zat een eek horen, maar ze schenen elkaar niet te zien. Nu stroomde het vuur dal in. Het zisten en dreunden als een bruisende storm. Door de rook heen was het te zien hoe de vlammen van de ene boom op de andere sloegen. Eer in de vlam vatten werd hij eerst in een dunne rookslui gewikkeld. Dan werden alle naalden tegelijk rood en dan begon hij te knetteren en te branden. Beneden in de dal, dat onder hem lag, liep een kleine beek met elzen en kleine berkjes omzoont. Daar scheen het dat de brand ophoudend zou. De hoofdbomen vatten niet zo snel vuur als de naaldbomen. De bosbrand stond voor een muur en kon niet verder komen. Hij gloeide en spatten funken, probeerde over te springen op het sparrenbos aan de andere zijde van de beek, maar bereikte dat niet. Voor een poos was het vuur gestuid, maar toen wierp zich een lange vlam op een dorre spar, die wat hoger op de helling stond en dadelijk stond hij in licht te laaien. En toen was het vuur over de beek gekomen. De warmte was al zo sterk geweest dat iedere boom op de hele helling klaar was om vuur te vatten. Bereuisend en dreunend, als de sterkste storm en de meest woeste waterval, vloog de bosbrand de berg vlakte op. Toen vluchtte de hafik en de bergel en de mart er snelde naar beneden uit de boom.  Het zou zeker niet lang meer duren voor het vuur in de dennetop kwam. De jongen moest ook maken dat hij weg kwam. Het was niet gemakkelijk van de hoogerechte stam van de denneboom weg te komen. Hij hield er zich aan vast zo goed hij kon. Gleed hele einde neer tussen de takken door en rolde eindelijk op de grond. Maar hij had geen tijd om te voelen of hij zich ook had bezeerd. Hij moest zich haasten om weg te komen. Het vuur sloeg als een sissend onweer neer in de boom. De grond onder zijn voeten was warm en begon te roken. Aan zijn ene zij liepen los. Aan de andere schoof een lange adervoort en vlak naast de slang kakelde een korgoen. Dat voortliep met haar kleine donzige jongen. Toen de vluchtelingen van de helling af en beneden in het dal waren gekomen, ontmoeten ze mensen. Die waren uitgegaan om de brand te blussen. Zij waren daar zeker al een hele poos geweest, maar de jongen had zo hard nekkig naar de andere kant gekeken van waar de brand kwam dat hij ze niet had opgemerkt. Er was ook een beek en een breder randloofbomen aan deze kant en daarachter werkte de mensen. Ze velde de naaldbomen die er dichtst naast de elzen stonden, haalde water uit de beek en groeten het over de grond en trokken het heikruid uit. Opdat het vuur niet in de kleine takjes zou kunnen voortkruipen. Ook zij dachten alleen aan de bosbrand die nu op hen aankwam stormen. De vluchtende dieren sprongen tussen hun voeten door, zonder dat zij ze zagen. Ze sloegen niet naar de aders, ze trachten niet de korghunders te vangen, terwijl ze heen en weer liepen langs de beek met haar piepende jongen. Ze letten niet eens op duimelot. Ze stonden met grote denetakken die ze in het water hadden gedoopt en daarmee gewapend schenen ze op het vuur te willen afgaan. Er waren niet zo heel veel mensen. Het was merkwaardig en daar te zien staan, klaar voor de strijd terwijl alles vluchte.  Toen het vuur langs de heling kwam, met gedreun en gedruis en ondraagelijke hitte en verstikkender rook, klaar om over de beek en de muur van loopbomen te springen om de andere oever te bereiken, zonder een ogenblik stil te staan, weken de mensen eerst achteruit als of ze het niet konden houden. Maar het werd geen lange vlucht. Ze keerden weer om. De bosbrand liep storm met vreselijke kracht. De vonkers toven als een vuurregen over de loopbomen. De lange vlammen vloogen zissend uit de rook. Als of het bos aan de andere kansen naar zich toezoog. Maar de loopbomen hielden het vuur tegen en daar achter werkten de mensen. Waar het veld begon te roken, haalden ze water en doven het. Als een boom in rook werd gewikkeld, vielden ze hem aan met snelle beeldslagen, gooiden hem om en blustende vlammen. Waar het vuur door het heikruitsloop, sloegen ze het neer met natte dinnetakken en smoorden het. De rook werd zo dicht dat hij alles omhulde. Het was niet meer te zien hoe de strijd ging, maar wel was het te begrijpen dat hij zwaar was en dat het vaak bijna zover kwam dat de brand verder vooruit zou dringen. Maar zie, na een poos vermindde het sterke dronend van het vuur en de rook werd dunner. Toen hadden de loopbomen al hun blaren verloren. De grond onder hen was zwart geschroeid. De mensen waren zwart van de rook en dropent van zweed, maar de bosbrand was teruggeslagen. Hij vlamde niet meer. De rook kroop wit en zacht over de grond en daarijds grotende massa zwarte staken op. Dat was alles wat van het mooie bos was overgebleven. De jongen was op een steen geklouterd en had daar gezien hoe het vuur geblust werd. Maar, nu het bos geret was, begon het gevaar voor hem. De uil en de haven keerden opeens de ogen naar hem. Daar hoorde hij hoe een welbekende stem hem riep. De orgo, de koningsaarend, zuisde neer door het bos en spoedig zweefde de jongen boven in de wolken, ver van alle gevaar. Einde van hoofdstuk 33. Hoofdstuk 34. Van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze Libri Vox opname is vrij van hauteusrechten. Opname door Marcel Konders. Holgersons Wonderbare Reis. Door Selma Lagerluff in de vertaling van Margerita Mayboom. Hoofdstuk 34 in Lapland. Alleen alweer veilig op gehorgo's rug te zitten.  Naal de angst die hij had uitgestaan onder de bosbrand, was een geluk. Maar ze maakte nu ook een hele mooie reis. Tegen de morgen was de wind uit het noorden gekomen, maar nu was hij omgelopen zodat ze hem achter zich hadden en geen zuchtje voelden. De tocht ging zo kalm dat het soms geen als of ze stil stonden in de lucht. Nu komen we in Lapland, had gehorgo gezegd, en de jongen had zich voorover gebogen om het landschap te zien, waar hij zoveel van had gehoord. Maar hij was erg te deur gesteld, toen hij niet anders had gezien dan grote bossen en moerasen. Bossen en moerasen wisselden elkaar af. De grote eentonigheid had hem op het laatst zo slaperen gemaakt, dat hij bijna van de rug van de arend op de grond gerold was. Hij had tegen de arend gezegd, dat hij niet langer op zijn rug kon zitten en dat hij een poos slapen moest. Gehorgo was dadelijk neergedaald, en de jongen had zich in het mos neergeworpen, maar toen had Gehorgo de klauben om hem heen geslagen en was weer met hem de lucht ingevlogen. Slaap je maar, Duimelot, Riepij. De zonnenschijn houdt me wakker en ik wilde reis voor het zetten. En hoewel de jongen zo ongemakkelijk had gehangen, was hij toch ingeslapen en had een wonderlijke droom gehad. Hij droomde dat hij op een brede weg liep in Zuidsweden, zo hard als zijn bedentjes hem dragen konden. Hij was niet alleen. Een massa reizigers trok hem met hem dezelfde kant uit. Vlak naast hem liepen roge aaren met zware halmen aan de top, bloeiende korenbloemen en gele magrieten. Appelbomen liepen heigend voort, zwaar van vruchten, en achter hem kwamen vol uitgegroeide boneranken grote witte magrieten en een heel kreupelbos van bessenstruiken, grote loofbomen, beuken, eiken en lindebomen liepen kalm op hun gemak midden op de weg, vierruisend met hun kronen en weken voor niemand uit. Tussen zijn voeten door, snel de kleine planten voort, wilde aardbijen, witte anemonen, klaver en vergeetmenietjes. Eerst dacht hij dat alleen planten op die manier langs de weg trokken, maar hij zag al gauw dat ook dieren en mensen meegingen. De insecten grondten om de zich voortspoelende planten. In de sloten langs de weg gleden vissen voort. Vroegel zaten te zingen in de reisende bomen. Tammen en wilde dieren liepen om het hartst.  En daartussen door liepen mensen, sommigen met spaden en zijsen, anderen met bijlen, weer anderen met jachtgeweren of met vissnetten. De tocht ging met vreugd en vrolijkheid en dat verbaasde hem niet, nadat hij had gezien wie de leider was. Dat was niemand minder dan de zon zelf. Die rolde vooruit langs de weg als een groot stralend hoofd, met haar van veelkleurige stralen en een gezicht dat van vrolijkheid en goedheid glansde. Vooruit riep ze onophoudelijk, niemand hoefd bank te wezen als ik erbij ben. Vooruit, vooruit, ik ben benieuwd waar de zon ons heen zal brengen, zei de jongen in zichzelf. Maar de roge aard die naast hem liep, had die woorden gehoord en antwoorden dadelijk. Ze wil ons naar Lapland brengen, naar de grote Verstener. De jongen merkte al gauw dat verschillende van de reizigers aarzelden, langzamer liepen en eindelijk bleven staan. Hij zag dat de grote beuk staan bleef, de herten en het koren bleven aan de weg liggen en ook de moer bijstruiken, de grote gele boten bloemen, de kastanjes en de patrijzen. Hij keek rond om er achter te komen waarom er zoveel in achterbleven. Toen merkte hij dat hij niet meer in Zuid-Sweden was, maar dat de reis op gauw was gegaan, dat ze al in Smaland waren. Hier begon de eiken langzamer te lopen en geen bezwaren te hebben. Hij bleef in postaan, deed aarzelend nog een paar stappen en stond toen helemaal stil. Waarom gaat de eik niet verder mee, vroeg de jongen. Hij is bang voor de grote Verstener, zij een jonge lichte berk, die zo vrolijk en flink meeliep dat het een lust was om te zien. Maar hoewel er vele achterbleven, was er nog een grote schare die met goede moed de tocht voortzetten en het zonnehoofd rolde steeds voor de stoet uit, lachte en riep, vooruit vooruit. Niemand hoeft bang te wezen, zolang ik erbij ben. De scharen haasten zich verder met dezelfde vaart. Spoeder waren zij in Noordland, en nu hielp het niet hoe de zon ook riep en smeekte. De appelboom bleef staan, de kersenboom ook. De haver bleef staan, de jongen keerden zich naar de achterblijfers. Waarom gaan jullie niet mee, waarom laat jullie de zon in de steek, vroeg hij. We durven niet, we zijn bang voor de grote Verstener, die in lapmarken woont, antwoorden ze.  Algouw menen de jongen te begrijpen dat ze ver in lapland gekomen waren, en hier dunde de scharen die voortging meer en meer. De rogen, het koren, de wilde aardbij, de blauwbessen, de ertranken, de bezzen waren heel tot hier meegegaan. De eeland en de koe hadden naast elkaar gelopen, maar toen bleven ze ook staan. De zon zou zeker helemaal verlaten zijn als er niet nieuwe reisgenoten bij waren gekomen. Wilgestruiken en een massa andere laag kreupelhout, sloten zich bij de tocht aan. Laplanders en rendieren, rotsuilen, rotsfossen en sneeuwhunders kwamen erbij. Nu hoorde de jongen iets wat hem tegemoet kwam. Uit waren allerlei stromen en beken die aankwamen storten in sterke vaart. Waarom hebben ze zo'n haast, volg hij. Ze vluchten voor de grote verstener die boven op de rotsen woont, antwoorden een sneeuwhund. Op een zag de jongen dat zich voor hen een hoge, donkere muur verhief, met uitgetande krans. Bij het zien van die muur schelen alle achteruitendijzen, maar de zon keerde dadelijk haar straalend gezicht naar de muur en overstroomde die met licht. Toen bleek het dat het geen muur was, maar de prachtigste bergen die zich achter elkaar verhiven. De toppen werden rood in de zonenschein en de hellende kanten waren lichtblauw met gouden weerschein. Vooruit, vooruit, geen gevaar, zolang ik erbij ben, riep de zon. En rollen de steile wanden van de bergen op. Maar bij die tocht tegen de bergen op verlieed haar de dappere berg, de sterke den en de koppergespar. Heer verlieten haar het rendier, de laplander en de biezen. En eindelijk, toen ze boven op de berg top was, volgden haar niemand anders dan de kleine Niels Holgersson. De zon rolde in een kloof waar de wanden met ijs waren bedekt. En Niels Holgersson wilde met haar mee naar binnen, maar verder dan tot de opening van de kloof durfde hij niet. Want daar binnen zag hij iets verschrikkelijks. Heel in de diepte van die kloof zat een oude tovenaar, helemaal van ijs. Zijn haar was van ijspeegels en zijn mantel van sneeuw. Voor die tovenaar lagen een paar zwarte wolven, die opstonden en de bek open sperden, toen de zon zich vertoonde, en uit de ene wolvenmel kwam scherper kou, uit de tweede de huilende noordenwind en uit de derde zwarte duisternis. Dat zal wel de grote verstener met zijn gevolg zijn, dacht de jongen.  Hij begreep dat hij nu het verstanders deed met de vluchten. Maar hij was zo nieuwsgerig om te zien hoe de ontmoeting tussen de zon en de tovenaar zo aflopen, dat hij bleef staan. De tovenaar bewoog zich niet, maar staarde naar de zon met zijn griezelig ijsgezicht. En de zon stond ook stil en deed niets dan lachen en straalen. Zo duurde het een poos en de jongen meende te merken dat de tovenaar begon te zuchten en te jammeren. Zijn sneeuwmantel viel af en de drie vreselijke wolven helden niet meer zo erg. Maar opeens riep de zon. Nu is mijn tijd uit en rolde achteruit uit de kloof. Toen liet de tovenaar zijn drie wolven los en opeens vloegen de noorden storm, de kou en de duisternis, uit de kloof en begonnen achter de zon aan te verliegen. Jaag ze weg, drijf ze voort, riep de tovenaar. Jaag ze zover weg, dat ze nooit meer terugkomt. Leer ze dat Lapland van mij is. Maniels Holgerson was zo bang geworden toen hij hoorde dat de zon uit Lapland zou worden weggejaagd, dat hij met een geel wakker werd. En toen hij tot zichzelf gekomen was, had hij gemerkt dat hij op de bodem van een groot berg dan lag. Maar waar was Gorgel? En hoe zou hij er achter komen waar hij was? Hij stond op en keek rond. Toen vielen zijn ogen op een wonderlijk gebouw van dennetacken, dat boven op een rotster als lach. Dat is zeker zo'n arensnest als Gorgel. Hij dacht die gedachten niet uit, maar hij rukte zich de muts van het hoofd, zwijde die in de lucht en riep Hurra. Hij begreep waar Gorgel hem had gebracht. Hier was het dal waar de arennen op te rotsen en de wilde Gansen in het dal woonden. Hij was waar hij wezen moest. Hij zou zo dadelijk Maarten, de Ganserik en Acca en alle reisgenoten weer zien. De aankomst. De jongen liep langzaam voort en zocht naar zijn vrienden. Het was heel stil in het dal. De zon was nog niet boven de rotsend opgekomen. En die als Holgerson begreep dat het zo vroeg in de morgen was dat de wilde Gansen nog niet wakker waren. Hij had nog niet lang gelopen of hij bleef glimlach ontstaan, omdat hij zo iets mooi zag.  Het was een wilde Gans die in een klein nesje op de grond sliep. En naast haar stond een Ganserik. Hij sliep ook, maar het was duidelijk dat hij zo dichtbij haar was gaan staan om bij de hand te wezen in het geval van nood. De jongen liet door, zonder hem te stooren en keek tussen de kleine wilgestruiken die het veld bedekt. Al gauw kreeg hij een nieuw Gansenpaar in het oog. Zo hoorde niet tot zijn troep, het waren vreemdelingen. Maar hij werd zo blij dat hij begon te neurigen, alleen omdat hij wilde Gansen zag. Hij keek in een nieuw bosje Kruipelhout en daar zag hij eindelijk een paar dat hij herkende. Het moest stillig Nelja zijn, die daar lag te broeden, en de Gansenerik die naast haar stond was komen. Ja zeker, dat was zo. Hij kon zich niet vergissen. Hij had zo'n lussen wakker te maken, maar hij liet ze slapen en liep verder. En in het volgend bosje zag hij visie en kusie. En niet ver van daar, ijski en kakzie. Ze sliepen alle vier en de jongen liep hen voorbij, zonder ze wakker te maken. Toen hij bij het volgend bosje kwam, meende hij iets wits te zien schijnen door de struiken en zijn hart begon van vreugde bonzen. Ja, het was zo als hij had gedacht. Daar lag Donsje zo mooi te broeden, en naast haar stond de Witte Gansenerik. De jongen vond dat men hem kon aanzien, ook terwijl hij sleep, hoe trots hij erop was, dat hij hier zijn vrouw mocht beschermen in de rotsen van Lapland. Maar ook de Witte Gansenerik wilde de jongen niet wekken, en hij ging verder. Hij moest vrij lang zoeken, eer hij meer van de Wilde Gansen vond. Maar toen merkte hij op een kleine hoogte iets als een klein grouwbosje gras. En toen hij aan de voet van de hoogte was, zag hij dat het grouwe bosje Akka van Kepne Keisen was, die daar klaar wakker stond rond te kijken, alsof ze de wacht hield voor het hele dal. Goedemorgen, moeder Akka, zei de jongen. Dat is heerlijk dat u wakker is. U moet zo vriendelijk zijn de anderen niet wakker te maken, want ik wou u graag alleen spreken. De oude leidste gans vloog de heuvel af naar de jongen. Eerst nam ze een beet en schudde hem een beetje.  Toen streek ze met de snavel op en neer over zijn hele lichaam. En toen schudden ze hem weer, maar ze zei niets, omdat hij haar had gevraagd de anderen niet wakker te maken. Duime lot kusten de oude moeder Akka op beide wangen, en toen begon hij haar te vertellen, hoe hij naar de schans was gebracht en daar gevangen gehouden. Nu zal ik u vertellen, dat Smerer de Vos met het afgebeten oor, gevangen zat in het Vossenhol op de schans, zei de jongen. En hoewel hij erg lelijk tegen ons had gedaan, kon ik toch niet later medeleiden met hem te hebben. Er zaten nog veel andere vossen in dat grote Vossenhuis, en die tierden best, maar Smerer zat altijd heel bedroefd te kijken en verlangde naar zijn vrijheid. Ik had haar veel goede vrienden gemaakt, en op een dag hoorde ik van de lappe hond dat er een man naar de schans was gekomen om vossen te kopen. Hij kwam van een eiland ver in zee. Ze hadden daar alle vossen uitgerooid, maar nu kregen de ratten de overhand en ze wensen dat ze weer vossen hadden. Zodra ik dat hoorde, ging ik naar de kooi van Smerer en zei tegen hem, morgen komen hier mensen om een paar vossen te halen. Verstop je dan niet, maar vertoon je en zorg dat je gevangen wordt. Dan krijg je je vrijheid terug. En hij volgde mijn raad en loop nu vrij op dat eiland rond. Wat zegt u daarvan, moeder Aka? Heb ik in uw geest gehandeld? Dat was wat ik zelf zou hebben gedaan, zijn de leidste gans. Dat is prettig dat u daarmee tevreden is, zei de jongen. Nu is er nog iets wat ik u vragen moet. Ik zag op een dag dat Gorgode Arendt, dezelfde die met Maarten de Gans er ik heeft gevochten, gevangen naar de schans werd gebracht en in de Arendt's kooi gezet. Hij zag er akelig en treurig uit en ik dacht erover of ik het staaldraad net boven de kooi niet kon doorveilen en hem los laten. Maar toen dacht ik er ook aan dat hij gevaarlijk rover en vogelverslinder was. Ik wist niet of ik goed deed met zo'n misdadige los te laten en ik meengde dat het misschien het beste was hem te laten waar hij was.  Wat vindt u, moeder Aka? Was dat goed gedacht? Nee, dat was niet goed, zei Aka. Men mag zeggen wat men wil van de Arenden, maar ze zijn vierder en hebben hun vrijheid meer liefd dan de andere dieren en het gaat niet aan hen gevangen te houden. Weet je, wat ik u nu voorstellen wil? Dat wij beide, zodra je bent uitgerust een reismaken naar de grote volgen gevangenis en gorge op bevrijden. Ik dacht wel dat u dat zeggen zou, moeder Aka, zei de jongen. Er zijn er die beweren dat u geen liefde meer voelt voor hem die u met zoveel zorg hebt opgevoerd omdat hij leeft zo als een Arendt leven moet. Maar nu hoor ik dat het niet waar is. Ik zal nu zien of Maarten de Ganserik nog niet wakker is. En als u in tussen een paar woorden van Dank wilt zeggen tegen hem die mij hierheen heeft gebracht, dan geloof ik dat u hem daarboven op het rotsteras vinden kunt. Daar waar u eens een helplos Arendt jong hebt gevonden. Aza, het Ganser hoedstadje en de kleine mats. In dat jaar, toen Niels Holgerson met de Wilde Gansen rondreisde, werd er veel gesproken over een paar kinderen. Een jongen en een meisje die door het land zwierven. Ze waren uit Smaland uit de gemeente Sunderbo en hadden eens met hun ouders en vier broertjes en zusjes in een hutje op een grote heide gewoond. Toen de beide kinderen nog klein waren, had laat op een avond een armenswervster op de deur geklopt en om huisvesting gevraagd. Hoewel de hut nauwelijks de mensen die er woonden kon bevatten, was ze binnengelaten. En men had haar een bed op de grond gemaakt. Snachts had ze zo lichen hoesten dat de kinderen meenden dat het hele huis ervan dreundde. En smorgens was ze zo ziek geworden dat ze haar reis niet had kunnen voortzetten. Vader en moeder waren zo goed voor haar geweest als het hun maar mogelijk was. Ze hadden haar hun bed afgestaan en waren zelf op de grond gaan slapen. En vader was naar de dokter gegaan om een drankje voor haar te halen. De eerste dagen was de zieke geheel in de war geweest. Ze had allerlei verlangt en geëist en had nooit een woord van dank gezegd. Maar toen was ze zachter geworden, ootmoedig en dankbaar.  Eindelijk had ze hun gebeden en gesmeekt dat ze haar uit de hut naar de hei zouden brengen en haar daar laten sterven. Toen het gastvrij echtbaar dat niet had willen doen had ze hun verteld dat ze de laatste jaren had rondgesworven met een tatentop. Zelf was ze niet van taterfamilie maar een dochter van een grondegenaar. Ze was van huis weggelopen om met de taters mee te gaan. Nu meenden ze dat een tatervrouw die boos op haar was geworden, haar de ziekte op de hals had gejaagd. Maar dat was nog niet genoeg geweest. De tatervrouw had haar gedreigd en gezegd dat het zo zou gaan met allen die goed voor haar zouden wezen en haar onder hun dak opnemen. Daar geloofden ze nu aan en daarom smeekten zij hen haar buiten de hut te zetten en niet meer naar haar om te kijken. Ze wilde geen ongeluk brengen over zulke goede mensen als zij waren. Maar vader en moeder hadden het niet gedaan. Misschien waren ze wel een beetje bang geworden maar ze waren toch niet zo dat ze een arm doodsiek mens uit hun huis zouden jagen. Kort daarop was ze gestorven en toen was het ongeluk begonnen. Vroeger was er nooit anders dan blijdschap in de hut geweest. Wel waren ze arm geweest maar nog niet eens zo heel erg. Vader maakte weefkammen en moeder en de kinderen helpen hem bij het werk. Vader maakte zelf de kant van de kan. Moeder en de oudste zuster maakten de verbinding. De kleine kinderen schaafden de tanden en sneden ze uit. Ze werkte van de morgen tot de avond maar ze waren altijd froodelijk en blij. Vooral wanneer vader van de dagen vertelde toen hij ver weg in vreemde landen geweest was om weefkammen te verkopen. Vader was altijd zo opgewekt dat moeder en alle kinderen zich nu en dan bijna ziek om hem lachten. De tijd naar de dood van die armeswerster was voor de kinderen als een akelig droom. Ze wisten niet meer of die kort of lang had geduurd maar ze herinnerden zich dat de telkens begrafenis geweest was bij hen aan huis. Eerst waren hun broertjes en zusjes gestorven en begraven, de één naar de andere. Ze hadden immers niet meer dan vier gehad. Dus meer dan vier begrafenissen kon het toch niet geweest zijn.  Maar de kinderen meenden dat er veel meer waren geweest. Eindelijk was het stil en treurig in de hut geworden. Het was of daar elke dag een begrafenisme al gehouden werd. Moeder had wel zowat moed gehouden maar vader was helemaal veranderd. Hij kon geen gekheid meer maken en ook niet werken maar zat van de morgen tot de avond met het hoofd in de handen te pijnzen. Op een keer, dat was na de derde begrafenis was hij uitgebast in wilde woorden waar de kinderen van schrikten toen zij ze hoorden. Hij kon niet begrijpen, zei hij, waarom er zo'n ongeluk over hen moest komen. Was het dan waar dat het kwanemachtiger was dan het goede in de wereld? Ze hadden immers een goede daad gedaan door de zieken te helpen. Moeder had geprobeerd verstandig met vader te praten maar zal het hem niet tot rust en onderwerping kunnen brengen zoals hij zelf was. Een paar dagen later was het uit met vader. Maar hij was niet gestorven, hij was weggegaan. Want nu was de oudste zuster ziek geworden en van haar had vader altijd het meest gehouden. En toen hij zag dat ook zij zou sterven was hij al die ellende ontvlucht. Moeder had niet anders gezegd dan dat het het beste was voor vader, dat hij weg was. Ze was bang geweest dat hij krankzinnig zou worden. Hij topde erover zodat hij op het punt was zijn verstand te verliezen. Hoe God kon toelaten dat een slecht mens zoveel ongeluk aanrichten. Sinds vader was heem gegaan waren ze heel arm geworden. In het begin had hij hun geld gestuurd maar daarna was het hem zeker slecht gegaan en hij had opgehouden iets te zenden. En dezelfde dag dat de oudste zuster begraven was had moeder het huis gesloten en was weggegaan met de twee kinderen die ze nog over had. Ze was naar Skarnen gegaan om op de biedvelden te werken en ze had werk gekregen aan de suikerfabriek van Jord Berga. Moeder was een goede werkster geweest en was opgewekt en vrijmoedig. Allen hielden van haar. Velen hadden er zich over verwonderd dat ze zo kalm kon zijn na alles wat ze had ondervonden. Maar moeder was een heel sterk en geduldig mens.  Als iemand met haar sprak over die twee flinke kinderen die ze bij zich had zij ze alleen, zij zullen ook gauw sterven. Ze zei dat zonder dat haar stem beefde en zonder tranen in de ogen te krijgen. Ze had er zich aan gewend, niet anders te verwachten maar het was niet gegaan zoals moeder dacht. De ziekte was in plaats daarvan over haarzelf gekomen. Het was gauw gegaan met moeder, nog gauwer dan met de broertjes en zusjes. Zij was in het begin van de zomer naar Skarnen gekomen en voor de hersen kwam had zij de kinderen alleen gelaten. Terwijl moeder ziek lag had ze vaak tegen de kinderen gezegd dat ze goed moesten onthouden dat ze er nooit beroven had gehad dat ze de zieken in huis gehouden had want het was niet moeilijk te sterven had moeder gezegd als ze goed gehandeld had. Alle mensen moesten sterven, daar kon je niet aan ontkomen maar zelf kon je het ernaar maken of je met een goed geweten wou sterven of met een slecht. Voor moeder was heen gegaan had ze geprobeerd nog wat voor haar kinderen te zorgen. Ze had gevraagd of ze in de kamer mochten blijven wonen waar ze alle drie die zomer gewoond hadden als de kinderen maar in huis hadden zouden ze niemand tot last zijn ze zouden voor zichzelf zorgen dat wisse de kinderen mochten de kamer behouden als zij wilde belovende gansen te hoeden want het was altijd moeilijk kinderen te vinden die dat werk op zich wilde nemen en het ging werkelijk zoals moeder had gezegd ze zorgde voor zichzelf. Het meisje kon balletjes maken en de jongens need kinderspeelgoed dat ze aan de boerderijen verkochten. Ze hadden aandacht verhandel en begon al gauw bij de boeren boter en eieren te kopen die ze aan de arbeiders op de suikerfabriek verkochten. Ze waren zo handig en orderlijk dat men hun alles kon toevertrouwen. Het meisje was de oudste en toen ze dertien jaar was kon men al op haar vertrouwen als op een volwassen mens. Ze was stil en ernstig maar de jongen was spraakzame en vrolijk en zijn zuster zei van hem dat hij om het hart skakelde met de gansen op het veld. Toen de kinderen een paar jaar bij Joord-Berga geweest waren werd er op een avond de voordracht gehouden in de school.  Die was eigenlijk voor volwassenen bedoeld maar de twee kinderen uit Smaland zaten onder de toewordigst. Zij zelf rekende zich niet onder de kinderen en dat deden de anderen eigenlijk ook niet. De spreker had verteld van die vreselijke ziekte die ieder jaar zoveel mensen in Zweden deed sterven. De tuberculose. Hij had heel helder en duidelijk gesproken en de kinderen hadden ieder woord verstaan en begrepen. Na de voordracht waren ze buiten de school blijven wachten. Toen de spreker naar buiten kwam namen ze elkaar bij de hand. Gingen heel plechtig naar hem toe en vroegen hem te spreken. De vreemde had eerst die twee die daar met ronde roze kinderen zich te zo ernstig stonden te praten zodat ze driemaal zo oud schenen als ze werkelijk waren heel verbaasd aangekeken maar hij had heel vriendelijk naar hen geluisterd. De kinderen vertelden wat bij hen gebeurd was en vroegen nu de spreker of hij meende dat moeder en de broertjes en zusjes waren gestorven aan de ziekte die hij had beschreven. Dat was wel waarschijnlijk, antwoorden hij. Dat kon niet best een andere ziekte wezen. Maar als moeder en vader dat geweten hadden wat de kinderen die avond hadden gehoord zodat ze hadden kunnen oppassen als ze de kleren van de zwerfsten hadden verbrand als ze de kamer goed schoon hadden gehouden en de dekens niet gebruikt zouden ze allen dan nog in leven zijn geweest zij die de kinderen nu betreurden en de spreker had geantwoord dat niemand dat heel zeker kon zeggen maar hij geloven er wel dat geen in hun omgeving ziek had hoeven te worden als ze geweten hadden hoe ze voor de besmetting hadden kunnen oppassen. Nu aarzelden de kinderen even met de volgende vraag maar ze gingen niet heen want wat ze nu wilde vragen was het gewichtigste. 