Tilburg University Master Klinische Kinder- en Jeugdpsychologie proefcollege
Want oké, wat is dan allasentie? Het is zo dat Aristoteles die had het al over de roerdigheid van de jeugd. Stanley Hall verwoorde het in 1904 voor het eerst als allasentie. En dat betekent dat we het hebben over een periode tussen de kindertijd en volwassenheid, ook wel de transitional stage genoemd, die gepaard gaat met great storm en stress. En is dat nou iets nieuws? Is dat nou iets van de afgelopen jaar? Nee, dat is niet zo. Allasentie is niet iets nieuws. En eigenlijk kennen we het in alle culturen wel en ook in die soorten zien wij dat er een bepaalde periode is die we kunnen zien als allasentie. Wat wel veranderd is door de jaren heen is de lengte van de pubertijd en de start van de pubertijd. En dus bijvoorbeeld dat meisjes veel vroeger mensen zuweren. Vroeger was dat vroeger rond de 1516 jaar en tegenwoordig is het niet vreemd als dat al 12 jaar of eerder is. En ook zien we dat een opzichte van vroeger de allasentie ook veel langer duurt, vaak tot 25 jaar. En deze periode van allasentie beslaat dus een veel langere tijd dan eerst. En interessant ook is dat er in veel traditionele culturen ook een soort van ride gedaan wordt, waarbij echt de overgang naar volwassenheid gevierd wordt. Bijvoorbeeld de Amazonen die doden een groot dier en dan drinken ze een soort van hallucinatiedrank en dan wordt de man eigenlijk opnieuw geboren. Dus we zien dat de allasentie in verschillende culturen dier soorten terugkomt en dat dus die periode eigenlijk veel langer is, maar dat eigenlijk altijd al heeft plaatsgevoend. En ik wil graag van jullie weten, wat denken jullie nou, wat het doel is van de allasentie? En ik zou graag willen dat jullie dat even kort opschrijven. Wat denken jullie nou dat het doel is van allasentie? Dan krijgen jullie twee minuten de tijd voor. Ook de studenten thuis vragen. Er is een vraag, beide. Ja, dus we zien bijvoorbeeld dat we ongesteld hebben dat dat eerder begint bij meisjes. Dus de start is zeg maar eerder. Maar we zien ook dat de hersen ontwikkelen en dan vooral de prefrontale cortex die zich nog moet doorontwikkelen. Dat dat ook langer duurt. Het begint vroeger en er zijn pubers die later puberen. Dus de range is groter.  En het idee daarachter heeft ook te maken met bijvoorbeeld de evolutie. Dat op het moment dat er onzekerheid is, dan is het belangrijk om je voor te planten. Dus daarbij zien we bijvoorbeeld ook in bepaalde culturen. Waarbij er bijvoorbeeld minder eten is, waar meer stress zou horen zijn. Dat meisjes eerder mensen weren. Maar ook in Nederland of in westenlanden zien we dat dat steeds vaker is. Niet zo zeer omdat er zeg maar weinig eten of dergelijk is. Omdat er gewoon veel meer stress is. Eenouder gezin, gescheidingen en dergelijke zorg ook voor stress. Skortje zol, noem maar op. Wat ook zorgt dat dat dat fysieke verandering in eerder plaatsvindt. Goede vraag, dankjewel. Oké, ik wil graag aan iemand thuis of online en dan vragen. En ik ga bij jullie wel gewoon een beetje mensen eruit halen want anders. Dan kan ik misschien wel heel lang wachten omdat het anders wat anonyme is. Max, zou jij aan mij kunnen vertellen, ik weet niet of dat kan. Ja, kan dat, lukt dat? Wat jouw doel of wat voor eens jouw doel van alle sensie is? Volgens mij is het zocht van autonomie ontwikkelen bij de kinderen. Die willen zich eigenlijk een beetje los maken van de ouders. Ze willen zelfstandig worden omdat ze zich volwassen voelen. Maar ze zijn financieel nog te veel afhankelijk van hun ouders. Ze kunnen zich nog niet helemaal losmaken. Dus ja, eigenlijk een soort van gevoel van autonomie ontwikkelen. Ik denk dat dat wel het doel van de adolescente is. Ja, heel goed. Inderdaad, dankjewel Max. Dat is inderdaad, het ontwikkeling van autonomie is één van de belangrijkste doelen van adolescente. En daarvoor is het nodig dat alle centen zich gaan losmaken van hun ouders bijvoorbeeld. En dus meer bezig gaan zijn met peers en leeftijdsgenoten. Daarbij is het trouwens niet zo dat ouders helemaal niet meer belangrijk zouden zijn. Het is eigenlijk meer dat er veel frictions zijn. Zullen we laten ook nog op terugkomen bij een sociaal emotionele college. Dat ouders eigenlijk, dat die frictie daar vooral is omdat ouders al veel langer vooruit kunnen plannen. En al veel eerder zien dat alle centen hun gedrag, wat het effect daarvan is op lange termijn. En alle centen vinden dat toch heel lastig. Omdat de preventale cortex is nog niet goed, is ontwikkelijk.  En zijn er dus veel gevoeligen er nog zijn voor bijvoorbeeld motivatie en beloningen. Dankjewel. Even kijken. Ik ga deze minimaal even kijken of dat gaat. Oké, dan gaan we verder naar de volgende sluit. Want het is ook belangrijk dat wij weten wat alle centen psychologisch zijn. En dat we dezelfde termen daarvoor gebruiken. Omdat het belangrijk is dat we daarmee kunnen communiceren. Dus ook voor de klinische praktijk is het belangrijk om te weten wat alle centen er precies doormaken. En hoe dat dan precies komt. Hoe ontstaan die problemen precies. En wat kunnen we daar aan doen om die goed in kaart te brengen en op te lossen. En daarvoor is het belangrijk om te weten wat jongeren en alle centen er precies bezig houden. Wat hun doelen zijn, waar zij status en plezier uit halen. En hoe ze cognitief functioneren. Want alleen op die manier kunnen ouders, maar ook hulpverleners, dus jullie als professionals zo meteen. Of sommige die misschien als stage lopen, beter communiceren met alle centen. Zoals Max in het eigenlijk al zei. Daarbij is het belangrijk om ook die autonomie van alle centen te waarderen. En dat er dus ook vooral een luisterend orbide aan alle centen. Daarnaast is het ook zo dat jongeren verschillen van elkaar. Maar ook binnen groepen zijn er belangrijke verschillen. Zo zijn er verschillen tussen jongens en meisjes. Maar ook bijvoorbeeld met etniciteit. Als je bijvoorbeeld de wetenschappelijke literatuur induiken. En jullie lezen de verplichte literatuur die ik jullie heb gegeven. Dan is het altijd wel even je schoot om je achterhoofd te houden. Dat veel van de literatuur gebaseerd is op de westense jeugd. Dus het is niet dat het een heel altijd even representatieve weergaven is. Van de ontwikkeling van alle centen binnen over de hele wereld heen. Want heel vaak zijn er toch vooral de westense populatie die meedoen met onderzoek. En waarvan data wordt vergaderd. Dus dat is altijd wel even goed om in je achterhoofd te houden. En bovendien is het belangrijk om ook te weten voor die klinische praktijk. Wat nu precies die normale en die abnormale ontwikkeling binnen alle centen is. Daarvoor is het ook belangrijk om met alle centen altijd in gesprek te blijven gaan. Zo is het bijvoorbeeld zo dat veel ouders en hoopverleners eigenlijk niet bedenken of denken dat die transitie naar de middelbare school.  Dat dat eigenlijk de start is van de allicentie. Maar ze hebben vergeten eigenlijk ook hoopverleners dat er hormonale ontwikkelingen zijn die al veel eerder beginnen. Dus het is ook belangrijk dat eigenlijk die pubertijd die gemakkeerd wordt in allicentie. Dat dat men bewust is dat dat al eerder begint en dat er dus ook jongeren zijn die al veel eerder daar last van hebben. En dat dat dus ook eerder bespreekbaar gemaakt wordt. Dus eigenlijk is het advies om al die onderwerpen die gerelateerd zijn aan de ontwikkeling van alle centen al eerder te houden. Omdat we ook hebben gezien dat die fysieke ontwikkelingen of veranderingen ook al eerder plaatsvonden. En dat is dus belangrijk om daar rekening mee te houden. Dan kort de opzet van de cursus. Ik heb het al even gezegd. En voordat ik hier even mee verder ga, kunnen jullie nog verder? Hebben jullie nog energie? Ik zie sommige mensen geel en denken oh je, hebben jullie al pauze nodig of is degelijk of kunnen jullie nog eventjes door? Ja, ik zie hier ja geknik. Studenten thuis, wil ik jullie ook even, want ik wil jullie ook niet buiten sluiten want anders zou het geen hybride onderwijs zijn. Even kijken, zijn hier studenten die, laat ik het anders zeggen, willen de studenten anoniem in de chat? Even zeggen, als zij echt niet door willen gaan even pauze nodig hebben. Want als dat er heel veel zijn, dan stop ik eventjes. Als het er niet zo heel veel zijn, dan gaan jullie gewoon even koffie halen of iets zeggen. Nee, oké, daar gaan we verder. Het volgende deel wat ik met jullie wil bespreken, is ook niet inhoudelijk heel intensief of iets derdes gaat vooral over de cursus. Want zoals ik eerder al zei, we hebben een aantal colleges, vier belangrijke thema's en die heb ik gebouwd onder die belangrijke thema's die ik eerder beschreef. Er zijn dus twee gascolleges die gegeven zullen worden door Dr. Gilletta en Dr. De Winter. En daarnaast zal er een responsiecollege zijn aan het einde. Zal de ene laatste college zullen jullie presentatie kunnen gegeven, ga ik zo meteen meer over vertellen. En daarna zal er ook een interactief college zijn. En ik heb het zo geprobeerd op te bouwen dat jullie voor het tentamen niet meer heel veel nieuwe stof krijgen.  Dus jullie zien dat het interactieve college daar wordt wel nog het tentamenvraag over gesteld. Maar jullie hoeven dan niet meer heel veel. Ik krijg heel vaak van studenten terug van, ja, maar dan moeten we nog inhoudelijk college net voor tentamen. Dan moeten we dat ook nog leren. Het is dus een superveel. En daar heb ik geprobeerd rekening mee te houden. Dus de inhoudelijk college heb ik zo veel mogelijk aan het begin geprobeerd te plaatsen om jullie wat meer, ja, minder stress te geven. En dat betekent ook dat er in totaal negen open tentamenvragen zullen zijn. Dat zijn open vragen. Ik heb ook een vraag gekregen of dat online is of ik weet niet of V hier toevallig in de zaal zit. Nee. Zij had namelijk een hele terecht vraag. Is het zo dat de college of de tentamen ook online gehouden kan worden of op campus? Ik heb dat nagevraagd. Ik heb de statuus erbij bekeken. En het is zo dat ik gewoon verplicht ben om jullie echt naar campus te laten komen voor tentamen. Dus dat mag niet online. En dat is gewoon omdat er gewoon weer wordt gestimuliert om zoveel mogelijk hier op campus te zijn. Maar jullie krijgen tussen negen open vragen van mij en over elk onderdeel krijg jullie tussen open vragen. Dus jullie krijgen over de introductie. Krijg jullie een tentamenvraag over cognitieve ontwikkeling, over morele ontwikkeling. Zijn er drie gedragsontwikkeling, vier massa ontwikkeling, over al deze eigenlijk. Behalve over het responsiecollege en de presentaties. En de seksuele ontwikkeling. Dat zijn twee colleges. Dus vandaar dat dat ook één vraag zou zijn. Dan de leerdoelen. Oh, dit is een vraag. Ja Eva. Nee, nee, nee. Oh nee, sorry, nee. Ja, ik heb een verzoek ingediend. Maar dat is nog niet goed gekeurd door de examencommissie om het wel via testfission te doen. Ja, dus dat heb ik ook ingediend. Alleen, dat is dus een uitzondering. Maar ik ben dat inderdaad. Dus even voor iedereen en ook voor de studenten thuis. Hier werd gevraagd van de studenten hier. Ik weet toevallig haar naam Eva. Ik had de vorige keer in Tentamen. Jullie misschien ook wel, waarbij je dus gewoon kunt typen. En dat ben ik dus nu ook aan het naam vragen of dat kan. Maar dat is eigenlijk meer uitzondering dan dat het normaal is.  Dus ik moet echt toestemming hebben van de examencommissie. Dat ik op die manier Tentama mag vormgeven. En dat zou dus betekenen dat jullie gewoon lekker achter je laptop. Of nou ja, volgens mij wel op computers hier zo op campus. En Tentamen kunnen typen. Dat is voor jullie misschien fijn, maar dat is voor mij ook fijn. Want sommige studenten hebben een heel fantastisch moeilijk lees. Bij handschrift. En dat schildt mij dus ook heel veel moeilijk gedoe. En ook als ik alles in de trein mee moet zeulen elke keer. Want ik mag het dan niet in de kamer laten liggen. Want dat soort dingen allemaal. Dat schildt mij dus ook heel veel. Dus in die zin ben ik daar inderdaad wel mee bezig. Goeie vraag. Maar goed, even naar de leerdoelen. En dat is de volgende slide. Ik ga hier niet heel erg lang bij stilstaan. Want deze literen staan ook gewoon in de studiehandleiding. Maar nou ja, het komt er dus ook meer. Dat jullie eigenlijk verklaringse modellen moeten kennen. Dus theoretische modellen van adolescentie, psychologie. Binnen de belangrijkste thema's die aan pod komen. Dus we zien hier bijvoorbeeld staan de pubertijd, sexualiteit, rol van leeftijdsgenoot, etc. En dat valt dus allemaal binnen die thema's die ik al eerder heb beschreven. Wat wel belangrijk is, is dus ook die kritie. Dat kritie is refracteerd op de wetenschappelijke literatuur. En het kunnen toepassen van die theoretische verklaringse modellen in de klinische praktijk. En daarom is het dus ook belangrijk. Dus jullie ook de verplichte literatuur die ik ook al heb gedeeld. Met jullie op kanvas, in ieder geval de link daarin heb gezet. En ook in de studiehandleiding. Dat jullie die literatuur ook goed doornemen. Het liefst al voor de college is omdat ik daar ook al aandacht aan zal geven. Dus dat helpt jezelf vooral heel erg om daar al zo snel mogelijk mee aan te slag te gaan. Nou, zoals ik al eerder zei, er zijn dus vier thema's die belangrijk zijn. Dat ga ik nu niet heel lang, dat heb ik al heel vaak nu gezegd. Dus dat moet denk ik al duidelijk zijn. Dan de toetsing. Zoals ik al zei open vragen, het zijn er negen. Dus over ieder onderwerp één. Het vind plaats op 24 december op campus.  Hopelijk kunnen jullie dus daar de computers gebruiken, maar dat moet ik dan nog even navragen. Dat horen jullie zo snel mogelijk. En jullie mogen, het is niet verplicht, een presentatie geven op 3 december. En als jullie die presentatie willen gaan doen, dan kunnen jullie een bonuspunt krijgen. Want, en dat is de volgende slide. Ja, jullie krijgen van mij de gelegenheid om op 3, dit staat ook in de studiehandleiding, een presentatie te geven in groepjes van 3 of 4 personen. En als je dat fijn vindt, dan kan ik ook daarvoor een discussie platform in campus openen zodat je die met elkaar kunt overleggen. Maar het is dus de bedoeling dat jullie eventueel, als jullie dat willen, in groepjes van 3 of 4 personen presentatie geven. En dat gaat dan vooral over het toepassen van de theorie. Dus de weedschappelijk kennis in de praktijk, de klinische praktijk. En om dat bonuspunt te behalen, er zijn een aantal ijzen. Er moet een actieve deelname zijn bij de presentatie bij je inkomst, dus op 3 december. Dat kan online, maar dat kan ook hier zelf nog even over nadenken. Hoe ik de precies vorm ga geven. Het is ook belangrijk dat jullie een uitwerking geven van jullie presentatie. Dat er maximaal 1500 woorden zijn en die uitwerking die leveren jullie dus in per groepje na die presentatie. En de deadline daarvoor is 10 december. En naar dat bonuspunt, dat geldt alleen maar als jullie een voldoende hebben voor het tentamen of het hertentamen. Dus het is niet dat jullie met welk bonuspunt een onvoldoende eventueel kunnen opkrikken tot het voldoende. Zo werkt het niet, je moet wel eerst een voldoende hebben. Het is een jaar gelder, dus mocht je nou nu een voldoende halen, voor je tentamen een voldoende halen, is het volgend jaar niet meer gelder. En dan moet je het eventueel opnieuw doen. Nou ja, als je bij deelname en voldoende uitgewerkte presentatie, krijgen jullie een kwartpunt extra bovenop je cijfer. Bij deelname en een uitstekende presentatie en of uitwerking, krijgen jullie een halve punt extra op jullie presentatie. Dus dat is een totaal maximaal een halfpunt. Dus het is niet een half plus een kwart, neem maximaal en krijg jullie een halfpunt erbij. Met jullie een voldoende hebben en met jullie dus aan die andere heizen voldoen.  En daarbij is die link tussen de wetenschap en de praktijk, dus die staat daar incentraal. Het is belangrijk dat je een uitleg geeft over de achtergrond de probleem, wat jullie als groepje hebben gekozen. Dat is dus gerelateerd aan een van de vier thema's en aan de problemen binnen alle essentie. Een overzicht geeft van de maatregelen en interventions. Geef aan wat momenteel wordt gedaan om het probleem tegen te gaan en wat eventueel aanbevelingen zijn voor de praktijk. En de duvelen presentatie mag maximaal 5-6 minuten zijn. Dan kan je denken aan een minuut per slijt. Zijn hier vragen over? Nee, dit is dus echt een kans om zeg maar... Oh, dat is online, kan jij die? Online is de vraag, kan de presentatie ook online vanuit huis? Dan moet ik dus nog heel even bekijken. Ik wil wel het hybride kunnen blijven geven. Dus dan moet ik heel even nog nagaan vragen. Het is dan wel een vereise dat dan met een groepje doet die daar dan ook hetzelfde in staat. Maar ik moet daar heel even nog even over nadenken, omdat je dan ook zit met die actieve deelname thuis presentatie bij inkomst. Tegen die tijd 3 december ben ik waarschijnlijk wel helemaal volleerd met hoe dit allemaal werkt. Dus dan kan ik ook zorgen dat jullie ook meer actief bij aanwezig zijn. Maar daar kom ik dus nog heel even op terug. Zet in ieder geval wel, mocht je dit doen, 3 december in jullie agenda. Want officieel ben ik niet eens zo pricht om het nog online aan te bieden. Dus in die zin ben ik een beetje aan het strugelen hoe ik daarmee om moet gaan. Dus zet in ieder geval die 3 december in je agenda, dat je eventueel wel echt met die reis tijd zit, eventueel dan wel extra kosten moet maken, als je geen geldige student over je hebt. Dus hou daar in ieder geval rekening mee, dat het kan zijn dat je wel naar campus moet komen. Nog meer vragen hier of online? Ja, één vraag was of je invloed had op de tijd van een tentamen. Maar ik was al aan het typen dat docenten hier geen invloed op hebben. Ze kunnen hooguit zeggen, ik schrijf een mailtje, maar eigenlijk in principe kan een docent niks doen aan de tijd van een tentamen.  Nee, dat is heel jammer. Ik heb ook wel eens tentamens op een zaaddag moeten geven. Maar het kan allemaal hier binnen. Dus ik hoop wel, omdat daarna natuurlijk kerst nacht is. Misschien gaan jullie ook nog op vakantie dergelijks. Ik heb al wel een mailtje gestuurd om misschien te kijken of ik daar wel toch stiekem een beetje invloed op kan uit oefenen. Maar daar heb ik inderdaad niks over te zeggen. Ik kan alleen mijn wensen aangeven daarin. Nog meer vragen toevallig? Dan gaan wij verder naar de leerdoelen voor dit college. De leerdoelen van dit college zijn dat jullie kennis nemen van het ITSO-model. Dat is Integrated Theory of Sexual Offending. Dat vind ik een beetje heftig, maar daar ga ik zometeen meer over vertellen. Want het is eigenlijk een, vind ik persoonlijk een beta-model dan het vaak gebruikte bio-psychosociale-model. Ik wil dat jullie daar wat meer over te weten komen en hoe jullie dat kunnen toepassen binnen de allessentiepsychologie. De leideraad van de Cursus speelt daarbij een belangrijke rol. Dus dat je die thema's daarin kan verwerken. Dat jullie dus kennis nemen van de vier belangrijkste thema's die aanbod komen tijdens dit vak. En dat het dus eigenlijk, jullie moeten dit dus vooral zien ook als een verdieping van het geen wat jullie hebben gehaald bij ontwikkelingspsychologie 1. Althans studenten die hier hun bachelor hebben gevolgd. Maar ik ga ervanuit dat alle studenten, ook ze studenten thuis wel genoeg basiskennis hebben om in ieder geval de ontwikkelingen de basis daarvan te weten. Dan ga ik nu wat meer verder met de inhoud. Want ik wil jullie graag het volgende model voorleggen en omdat ik natuurlijk ook verbonden ben aan de klinische forensicpsychologiemaster en ik daar dit model veel veel te gebruik en ik dit ook heel goed toepast bijvindt binnen dit vak wil ik jullie dit ook aanbieden. En ja, dit is dus een theoretisch model dat is ontleent aan de integrated theory of sexual offending van award and beach 2006. En het lijkt heel erg op het biopsychosociale raamwerk dat we kennen vanuit ontwikkelingspsychologie waarin fysieke en neurologische ontwikkeling cognitieve en gedragsontwikkeling sturen en beïnvloed worden door omgevingskermerken en daarbij kan je bijvoorbeeld denken aan familie en peers. En dit ITSA model is eigenlijk gemakkelijk te vertalen naar de allersentie en maakt eigenlijk bepaalde zaken wat specifieker dan het biopsychosociale model.  Mag je een keer klik als je wilt Maartje? Ja, want eigenlijk waar dus eerst die offending staat daar kan je dus ook eigenlijk dat gedrag in allersentie zien. En dan mag je nog een keer klikken. Want eigenlijk wat we dus zien is dat en jullie krijgen zo meteen een vreemdvoudigde versie hiervan dus ik snap dat het heel ingewikkeld is en ze krijgen zo meteen een versimpelde versie. Dus maar wat hier aan dit model belangrijk is is dat er dus een interactie is. Eén biologische, neuropsychologische en ecologische factoren en dat dat invloed heeft op de hersontwikkeling en sociale leergedrag en dat dat samen dus het psychologisch functioneren van de allersent voorspelt. En dat er dus een wisselwerking is tussen bijvoorbeeld distalen en proximale factoren en dan kan je dus denken aan bijvoorbeeld temperament maar ook bijvoorbeeld aan de relatie tussen ouder en kind en dat dat dus een wisselwerking dus is. Daarnaast is het ook belangrijk om je te realiseren dat we te maken hebben met de evolutie. Dus variatie binnen een soort maar ook variaties die overleven verhogen of aanpassen van gemakkelijker. Denk maar aan de menstruatie dat die dus eerder is om de voorplanting zoveel mogelijk te stimuleren in tijden van stress. En dat degene met een hogere kans op overleven dat die zich dus eerder voortplanten. Ook hebben we te maken in dit model met de ecologie en dat jullie hebben, hopelijk allemaal alweer, gehoord van diatese stressmodel. Dat betekent dat de individuele kwetsbaarheden zijn in combinatie met veelal een negatieve omgeving factoren. En dat is eigenlijk allemaal binnen dit model verwerkt. En nou ja, hier zien jullie dus dat ik daar allemaal dat ik die thema zie belangrijk zijn en binnen dit facta aan heb gekoppeld. Maar ik wil het ook wat makkelijker maken voor jullie. Dus ik heb het model ook wat vereenvoudigd. Dus dit is het model wat eigenlijk ieder les gaat terugkomen en dit is dus eigenlijk gebaseerd op dat ITSO-model wat eerder liet zien. Daarbij zie je dus eigenlijk dat er hormonale veranderingen zijn en die spelen vooral binnen de bubberteit. Deze maak ook m'n sexualiteit. Dat zorgt voor een verandering van hersenstructuur. Dus dat doet iets met de hersenen. Dat doet dus daardoor ook iets met de cognities, met de doelen die personen kunnen stellen. En dat heeft weer invloed op het gedrag.  En wij kijken dan vooral naar risicogedrag emotie, maar ook bijvoorbeeld naar normale gedragingen. En wat is nou abnormal gedrag? En wat is normaal gedrag? Wat is het verschil daar tussen? Daarbij is het dus ook belangrijk om te kijken naar de interactie met omgeving. En daarbij kan je dus denken aan de sociaal ontwikkeling in termen van interactie met oude kindrelatie, peers en media. En daarnaast is het ook altijd belangrijk om te kijken naar de interactie met de persoonlijkheid en met bijvoorbeeld genetische componenten daar binnen. Zijn hier vragen over Eva? Ja, dat heeft vooral hormonale verandering. Je hebt hier als voorbeeld bubberteit en sexualiteit gezet, maar je kan bijvoorbeeld ook denken dat, moet ik heel veel heel snel iets bedenken, dat stress bijvoorbeeld, dat hadden we al besproken, dat dat van invloed is op bijvoorbeeld de start van de oude kind of van de fysieke veranderingen. Dus je zou dus bijvoorbeeld hypothetisch kunnen zeggen dat als de oude kindrelatie niet goed is of er is structureel heel veel stress vanaf de geboorte dat daar iets aan de hand is waarbij uitweedschappelijk onderzoek op groepsniveau moet ik er wel bij zeggen dat er dus hormonale veranderingen eerder plaats kunnen vinden waardoor dus ook bijvoorbeeld de bubberteit eerder start en door die bubberteit als meisjes bijvoorbeeld eerder mensen weer dan zien we ook dat ze eerder geïnteresseerd zijn in mannen en dus eerder ook seksueel zeg maar zich daar op dat vlak bevinden begeven. 