Camera Obscura | Nicolaas Beets | Single Author Collections | Book | Dutch | 4/13
Familie Staastok, Pieter is waar radje verliefd en hoe wij uitspelen varen gaan, laatste deel uit camera Opscura. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Camera Opscura van Hildebrandt. Familie Staastok. Pieter is waar radje verliefd en hoe wij uitspelen varen gaan, vervolg. Wij stapten aan wal tot niet weinig genoegen van Pieter die van de Riemen en van Amelie verlost was. Het eerste deed hem even wel bijna nog meer genoegen dan het laatste. Hij had het onverstand gehad met zijn paamsteentkleurige glaseehandschoenen te willen roeien, die nu als vellen om zijn vingers hingen en daar hij de Riemen veel te stijf had vastgehouden, had hij vrij aanzienlijke blaren in de handen. Wolf hielp de dames uit de boot. Bij welke gelegenheid hij iets heel strelends van Christine's voetje zei. En een aardig drukje in koosjeshandje gaf, dat zij beiden wel heel ondeugend, maar toch niet heel onaan genaam vonden. Hij liet de zorg voor zijn zuster aan de ongelukkige Pieter over. De schuid werd vastgelegd en een helderen boer in kwam buiten lopen om ons welkom te heten en te zeggen dat we binnen moesten komen. Maar wij verkozen een tafeltje op de werf te hebben om immers zoveel mogelijk van de frisse oktoberlucht te genieten. Dit geschieden. En hoewel er zwinters, als er schaatsen gereden werd van alles te krijgen was, zo was er nu niets te bekomen dan melk die dan ook in grote glazen overdaardag vloeide. Want de wijn werd op de schikking der dames épicuristisch geheel voor de drijvende zaligheid bewaard. Dolf vroeg onder veel grappen om een beetje je never met suiker en Pieter maakte zijn zakdoek in een kopje melk nat en hield het verzachtend vocht tegen de blaren in zijn hand. Er was een schommel aan de andere kant van het huis en Dolf nodigde de dames tot zijn genoegens. Christine had er een dolle zin in en Koosje ging ook mede en Pieter volgde natuurlijk. Amelie hield er volstrek niet van en kreeg er zo'n eiselijke steek in de zij van. Ik bleef dus om haar gezelschap te houden met haar aan het tafeltje zitten. Dat mij wonderwel beviel, daar ik moe van het roeien was en nog veel roeien voor uitzag.  Voor een sentimenteel meisje was er op die werf niet veel te zien. Wij zaten aan een vrij verfeloos tafeltje waarvan met drie poten den grond raakten. Op enen door kippen en hanen omgewoelden grond, van een aardendijkje aan drie kanten omgeven en hadden het uitzicht op een vrij grote kroosgroene eendekom, een loods en een zeker andere klein gebouwtje. Het duurde een hele poos eer een kleine, lelijke bastaard van een mop en een fixhond geheel op hield uitvallen van vijandigheid te plegen. Maar wat het toneel enige schilderachtigheid bijzetten, waren drie kinderen waarvan het oudste, een meisje van een jaar of zes, het kleinste, een wicht van even zoveel maanden opschoot had. Terwijl de derde, een jongen van omstreeks vijf jaren, met spierwit haar op zijn rug op den grond lag. Deze groep bevond zich aan de rand van de eendekom en keekten schichtig naar ons dan weer vertrouwenlijk naar de eenden. Het waren deze lieve kinderen die Amelie in staat stelden al de liefderijkheid van haar zachtgestemd gemoed tonen. Zij trok dus de kleine linkerhandschoen van de kleine linkerhand en besloot ze op de innemendste en wegslependste wijze toe te spreken. Wel liefjes, kijk jullie zo naar de eentjes. De kinderen keken haar strak aan maar gaven geen antwoord. Hoeveel van die lieve diertjes zijn er wel? Geen antwoord, maar enige verwondering in het oog van het zesjarig meisje, want op het boerenland noemt men een eend geen diertje. Hou je veel van de eentjes? Zelf de stilte. Is dat je jongste zusje? Stilte als de schafs. Amelie zag dat zij met deze arkadische kleine niet voordelde. Haalde de schouders op en zweeg. Onze zeug het de bicht, zei het meisje opeens uit zichzelf. Wat zegt het schepseltje, vroeg Amelie, voor wie deze inlichting vollekomen onverstaanbaar was. Zij zegt iets dat haar zeker hoog op het hart ligt. Je vrouw van Brammen, zei ik, ze vertelt dat het wijfjesvarken in de kraam is gekomen. Amelie kreeg een kleur voor zover haar vel daartoe in staat was. Ze zijn in de boet, zei de kleine jongen, zich oprichtende. En een paar de bloemplukkende, waarmee hij herhaalde malen op de grond dikte. 14. Ik stelde Amelie voor de kraamvrouw te gaan zien, want ik vond het pikant een sentimenteel meisje in een boerenloods bij een zeug met 14 bigget te brengen.  Maar zij hadden geen zin in, en Scheen enigszins gebelgd over het voorstel. De schommelaars kwamen weerom met kleuren als boeien. He, zei Christine, haar voorhoofd afwegende. Dat is prettig geweest, maar Dolph had ons bijna laten vallen. Het ging Dolhoog. Pieter had niet meegeschommeld. Zijn beplaarde handen hadden hem niet toegelaten de touwen vast te houden. Dolph en Koosje hadden neus aan neus op het plankje gestaan, en hij had het genoegen gehad, ze op te geven. Toen de dames een weinigje waren uitgerust, stelde ik voor weer aan boord te gaan om zo spoedig mogelijk naar de komt te roeien waar wij zouden drijven, drinken en dwepen. Dolph moest op de achterste roeibank, ik op de voorste. En Pieter, met zijn beplaarde handen aan het roer, Christine die door het schommelen door het dolle heen geraakt was, had een razende lust om te gaan hiegelen. Maar de gebeden van Koosje en de zenuwachtige gillend van Amalie weer hielden haar. En daar, Dolph een goed roer was en fermslag hield, waren wij al heel spoedig naar bij de kom tegenoegelijkheden. Reeds haalde ik de riemen in en liet Dolph alleen nog maar met de zijne spelen. Reeds gaf ik mijn aanwijzingen aan Pieter, hoe hij het roer moest wenden om de kom in te draaien, toen de liefde rijke Amalie eens klaps aan den rechteroever, een plantje of zes, nog laat bloeiende vergeetmenieten in het oog kreeg een uitriep. Oog, mijn liever meneer Staastok, wil je me een groot plezier doen. Stuur dan reis even naar die vergeetmenietjes. Ik ben Dol op vergeetmenietjes. Haar wens geschieden en wij waren in een ogenblik bij de hemelsblauwe bloemmukens. Waarvan de vraag was, Amalie plukte ze allen op ene af en deelden ze aan al de ledend van het gezelschap uit, zodat wij in een ogenblik ieder met zulke een levend albumblaadje in centuur of knopschat punkten. Toen wij nu zo mooi waren, wilden wij weer heen. Maar de schuid scheen nog veel groter liefhebster van vergeetmenietjes dan Amalie zelfen, want haar gehechtheid strikte zich letterlijk uit tot de struik waarvan zij waren geplukt, tot het stuk grond waarop zij gebloed hadden. Met andere woorden wij zaten op land. Te vergeefs, zo wij pogten los te raken, de schuid zat vast en bleef vast zitten. Er scheen ging verwicken aan.  Het speed Amalie versrikkelijk dat zij de oorzaak van dit oponthoud was. Christine vond het daarom tegen eiselijk aardig. Wij, Manspersonen, werkten ons half dood en zaten dan weer een ogenblikje neder om kracht te herkrijgen. In één van die tussepozen begon Dolph ons bij den Zwitsersen Robinson te vergelijken. Hoorend zei hij, koos je, als we hiervoor eeuwig blijven, moeten, dan trouw ik met jou hoor en hij maakte een beweging om haar de hand te kussen. Op dit gewichtig ogenblik was het dat de merkwaardige Peter Stastokius, junior, een Simons verzuchtingslaakte, den Haak in edele verontvaardiging opnam, tegen den Walzetten en er met zoveel geweld en zo'n grote inspanning van krachten op neerviel dat de schuid plotseling losraakte en achteruit stoof, wel de edele bewerker van dit voorval zelf voorover in het water stortte. Daar lag hij, alleen zijn er laarsen, waren nog aan boord. De panden van zijn jasje zweefden boven de golven en de merkwaardige Peter Stastokius, junior, zich op zijn al handen op den bodem, die het water's ophoudende, hield het beslikte, maar nog altijd gebrillde gelaad, niet dan met moeite boven. Zijn hoed dobberde op de omgewissebaren. Het was verschrikkelijk. Een ieder die ooit in de zaligheden van een roeischuitje met de schone seksen heeft gedeeld, voelt welke uitwerksel de plotselingendompling van Peters op onze dames maken moest. Hij hoort ze allen gillen, hij ziet ze allen opstaan, al kan er, en ook zelfs ons, in de armen knijpen en zeggen, oh gee, zijn een verbeelding, slaat alle pogingen gade die zij gezamenlijk aanwenden om zo mogelijk, een nog groter ongeluk te krijgen. Wel nu, hij heeft een denkbeeld van onze toestand. Zitten, riepen, dolf en ik tegelijk, ins hemelsnaam blijft zitten en in een oogemelijk stakenwijde riemen aan bakboordzijden in de grond, om het verder afdrijven van het schuitje te beletten. Peter, jongen, je bent nou toch nat. We zullen je met het schuitje volgen, zodat je de benen niet hoeft na te halen. Kruip maar op je handen naar wal. Hij deed als hem gezegd was en in een oogemelijk was hij op het terrein de gezegende vergeetmenietjes. Peter was kopje onder geweest en tot het midden doornat. Hij zag er hartverscheurend uit, zijn druipend haar, zijn bleek en verwilderd gezicht, zijn zwarte, beslijkte handen. Er was een algemeen medeleide. Zelfs dolf deelde erin.  De drinkeling werd in de schuit opgenomen en er werd besloten naar de boerderij terug te varen om hem te drogen. Het zou dan wel te laat worden om in de kom te drijven, maar wij zouden nu in de boerderij onze verversingen gebruiken en daarna stevig door naar huis roeien. Eerst nog werd de hoed van Peter achterhaald en Weldra zag de glünderende boer in ons terug. Ze had wel docht, zei ze, dat dat heerschop een ongeluk krijgen zou. Want hij had er al aan dat hij bij de schoppel staan hadden zo kniezerig en zo tristerig uitzien dat ze al in haar eigen zijd hadden, nou, dat komt nooit goed of met dat heerschop. Maar ze zou maar flussies wat reizen opgooien en dan zou hij wel gauw weer heel kendal op een knapt zijn als meneer een hemd van haar man aanwal hebben. Meneer had maar te spreken en ze voort en ze voort. Wij lieten Peter en haar zorgen over en begraven ons naar de werf. Het was ondertussen half zes geworden en schoon het nog zeer licht was, de zon was al onder gegaan en wij konden ons nog alleen in de koude nagelands verheugen. Het bleek nu welke dolle streken het eigenlijk was in de maand oktober na de middag een watertochtje te beginnen. Er stak een zeer koelwinktje op en wij vonden het beter binnen te gaan. Wij werden al zo in het beste vertrek van het huis gelaten waar het prong bij het was een frisse klok en een damboord hingen en vier schilderijen aan den wand ons de geschillenis van Willem Tell herinnerden om niet te spreken van één dier tabelletjes welke men voor korte uitgaven van trommies zou kunnen noemen en waarop men deze kan hoeveel capitals, hoeveel versen hoeveel endes in den Bijbel staan en dergelijke wetenswaardige dingen meer zulke dingen hingen in een vergoed lijstje. Hier zetten wij ons op de mattenstoelen neder en begonnen naar dat amelie die het op haar zenuwen zijde te hebben een weinig bedaard was rijnse wijn te drinken en ziensappelen te eten als of het een lauwe avond stond in jullie geweest waren.  Daarop kwam de gitaar binnen die in onze omstandigheden waarlijk een hele vervulling was want indien het waar is dat muziek en zingen menige recht prettige bijeenkomst storen en bederven, zo moet men ook zeggen dat er niets beter is om een niet prettige bijeenkomst of mislukte partij aan den gang te houden dan juist diezelfde muziek en zang.  Amelie zong verschillende Duitse romances en zong ze waarlijk vrij goed maar zij bracht er tot haar aanmerkelijk nadeel al die kleine behaarzieken na ievertijten bij te pas die een mooi meisje goed staan maar die een lelijk meisje als Amelie nog lelijker en met redaat belachelijk maken zeker had onder dit boerendak nog nimmer zo tegenvoelig een liedje geklonken als de bleke Amelie met de vergeetmenietjes aan haar boezem en den gitaar met het lichtblauwe lint op de knie er menen geen voortbracht en ik was juist in deze bespiegeling verdiept toen zij met lange uithalen een zeer tédere liefde klacht met de dubbele herhaling van de laatste regel besloot die gedurig lager en doffer werd Tsoemkulengraap Tsoemkulengraap Tsoemkulengraap totdat haar stem op eens weer zeer hoog uitschoot met dezelfde woorden Tsoemkulengraap toen het lied werd afgewisseld door een goede ronde vrolijke boerinnestem die van buiten kwam met het liedje Klompertje en zijn wijfje die zouden vroeg opstaan om eiertjes te verkopen en naar de markt te gaan ze waren halverwege halverwege den Dijk daar braken al die eiertjes en het bottertje viel in het slijk het speelt er niet om de eiertjes maar om een mooie doek die ze gisteren nog gemaakt had van Klompertjes Bestebroek dat is een weergasaardig liedje zij dolf het venster openstotende en de dikke boerenmeid aansprekende die haren perperen armen als rotgans het uitdrukt in de rookende was Tobbes strak en het liedje van Klompertje waarschijnlijk gezongen had dat is een weergasmooi liedje treintje ik hiet geen treintje zijde mij schalk omkijkende hoe heet je dan Rie Bolf die dit maart te doen was om een naam dat weem me moederwel hoor zijde mij het lachende en een rij van de witste tanden zienlatende die ooit een boer in de mond versierd hebben ken je meer zulke liedjes zoete voor dolf loop zijde boerenmeid wie een naam haar moederwel wist ik heb niet zongen wat verbeeld jij je wel de raamtocht vreselijk merkte Amelie aan die deze samenspraak om duizend redenen weinig beviel maar nauwelijks was het raam toe en had dolf nog eens ingeschonken of er klonk een nog vrolijk liedje uit de mond der frisse derne en wij luisterden allen dans nonneke dans dan zij ik je gevenen muts nee zij dat aardig nonneken ik heb er een van mijn zus ik wil niet dansen ik sel niet dansen dansen is mijn orde niet nonnen paters paters nonnen nonnen paters dansen niet dans nonneke dans dan zal ik je geven een huis nee zij dat aardig nonneken daar ben ik niet van thuis ik wil niet dansen ik sel niet dansen dansen is mijn orde niet nonnen paters paters nonnen nonnen paters dansen niet dans nonneke dans dan zal ik je geven een zoom nee zij dat aardig nonneken daar wil ik het niet voor doen ik wil niet dansen ik sel niet dansen dansen is mijn orde niet nonnen paters paters nonnen nonnen paters dansen niet dans nonneke dans dan zal ik je geven een man. Toen zei dat aardig nonneke, ik zal dansen al wat ik kan, ik wil wel dansen, ik zal wel dansen. Dansen is men order wel. Nonne Paters Paters nonnen, nonne Paters dansen wel. En nauwelijks was het liedje uit, of Rudolf van Brammen gaf een fixen klap op zijn stroot, zodat hij, in plaats van bovenop zijn hoofd te staan, op zijn linkerwang kwam te hangen en zijn weemoedige zuster om haar paarspensengrijpende teelde hij haar van haar stoel op en walste ondanks haarzelf een toertje met haar door de kamer. Onder het herhalen van het refrein, nonne Paters Paters nonnen, nonne Paters dansen wel. De levenslustige Christine stiet koosje aan en de beide meisjes lachten achter haar zakdoek. Amelie zeeg dood af en waarschijnlijk met een halfhonderd steken in haar zij op een stoelneder. Maar op dit ogenblik ging de deur open en de vrolijke dol van Brammen schoot met dezelfde uitgelatenheid op den persoon van Pieter af, die met een wijd, duffelsbuis aan, een rode boefante van Tevis om den Hals en een pakje natgoed in zijn zakdoek samengebonden onder den arm binnen trapt en den zelfen Pieter ogenblikkelijk bij de linkerhand grijpende en zijn eigen rechter om Pieters midden slaande, die vruchteloos zich pogde los te worstelen. Galoppeerde hij met hem door de kamer onder het juichen van diezelfde regels die hem zo bijzonders schenend te bevallen. Laat me los van Brammen! Repieter, voor de eerste maal, zei dat ik hem kende. Zijn een mannelijkheid tonende en met een fikse zwaai, wie erp hij, vonkelende van woede, dan op zulk een krachtsbetoning nietverdachte dol van zich af en bijna tegen een muur. Deze evenwel, zonder zijn bedaardheid te verliezen, greep zijn degend stok op. Stak dan van zichzelf een baas staastok, dan knop toe. Wel, die effecte kereltje, ook goed. Trek reis aan die stok. Zie zo, jij dan degen en ik de schee. Kom aan, angarde, drois au fond. Alsjeblieft, en zich in de positiesstellende van iemand die schermen gaat, begon hij enige parades te maken. De dames waren zeer onthutst, maar Christine kon haar lachen, toch niet laten en Amelie was half in haar schik dat zij een zo romanesk geval bijwonen. Ondertussen leverde Pieter met zijn fijne stalenbril, zijn een boefante, zijn duffelswambuis en het opgedronne rapier, vrij onhandig in de hand. Een zeer zonder linkschouwspel op.  De tekend pent van een kruikshank overwaardig, maar de pose duurde niet lang. Hij weerp het staal verachtelijk weg. Ik wil geen ruzie maken, zei de edelmoedige Pieter. Daar heb je wel gelijk in, antwoordde Doof. Op dat belangrijk oogomelijk hoorde men een geluid als of er een fles werd opengetrokken en daarna een ander als of er een glas werd ingeschonken. Nog één seconde en heldebrand, boten beide kampioenen twee ongelijke bekers aan en de eervolle vrede werd gedronken. Het was ondertussen hoogtijd om te vertrekken. Aanvoer boomsluitend thuis te zijn was geen denken, maar het was in geen geval nodig, daar wij verlofd hadden het schuitje buiten den boom te laten en er een knekt komen zou om de riemen af te halen. Maar toch moesten wij onzwegens den vallende avond haasten. Christine wilde Doof graag ook zelf eens roeien en Amelie gaf voor gaar ineens aan het roer te willen zitten. Doof ging op de achterste bank. Op de voorste kwam de vrolijke Christine bij helpen en nam één der riemen zeer handig op. Zij kon tot dit werk haar mantel niet gebruiken en stond er, ik geloof meer, uit ondeugendheid dan uit medelijden op dat de gemelde drinkeling die nog over zijn duffel zou aandoen. Het was een schotsbonte. Peter liet zich bewegen en in dat gewaad zette hij zich aan koosjes zijden in het schuitje. Amelie keek naar de lieve maan en de lieve sterren. Doof roeide en rookte om het zeerst. Christine had allerlei vrolijke invallen en plagiarijen met mij. Peter was dus met het voorwerp zijn genegenheid, zo goed als alleen. Koosjes ging zeer lief voor hem. Verschrijdende malen helpen zij hem zich te beter in de plooie van de mantel wikkelen. En meer dan eens zag ik dat zij hem met een inner medelijden aankijk. Hij schoof dan ook inderdaad gedurigd dichter en vertrouwelijker naar haar toe. Zijn gelaat luisterde op en hij schien werkelijk een teder en aandoenlijk gesprek met haar te hebben aangevangen. Als ik opmaakte uit de zinrijke woorden die je tussen beide op kon vangen. Als daar zijn, weet je nog wel van. Blijde dagen, nooit zo gelukkig meer worden. Veel aan denken en wat die smerzijn. Dit duurde zo voort totdat het ongeluk wilde dat de herrudel van Brammen zijn laatste sigaret uitgerookt en dus een ander tijd verdrijf behoefde.  Kijk reis aan, riep hij, het overschot in het water gooiende. Kijk reis aan. Pieter zit waarlijk te vrije. Pieter bloosde en weerp een grimmigen blik terzijde uit op de spreker. Vol maakte als een schichtig paard dat op de straatweg een hondenwagen tegenkomt. Koosje bloosde, keerde zich om en vroeg onmiddellijk aan Christine of ze niet moe werd van het roeën. Het was gedaan met Petrista Stokiejunioris, zaligheid. En daar ik na de rand nooit van enige verstandhouding tussen hem en Koosje van Nasslaan heb gehoord, maar veel ille vernomen heb dat Koosje van Nasslaan in de laatste verleden herfst op haar vader Silvron Bruiloft. Plechtig is verloofd geworden aan een jongen wijnkoper uit een naburige stad, zo houdt ik het ervoor dat hier de droevige geschiedenis, der eerste en tweede liefde van Petrista Stokiejunior, student in de rechten aan de Hoge Scholte Utrecht en tegelijk die van Sman's eerste minnekooserij een einde neemt. Wij waren spoelig thuis en toen ik den andere dag te elf uren op de gele diligence zat, die van E over D naar C rijdt, had ik voor lang afscheid genomen van mijn oom- en tante Stok en van al de kennisen die ik ter D gemaakt had. Het laatst evenwel van Keesje, die mijn koffertje, gekrooien en van Pieter die mij naar de rustende mor vergezeld had, terwijl ik buiten de poortkomende nog gelegenheid had om uit het portier een goed toe te werpen aan den Heer Rudel van Brammen, die reeds daar was om naar de oefening van een paar pelettons recruten te zien, die met bevende handen enige zwinde lading ondernamen waar zij ruim zoveel tijd aan besteden, als hun een neide gesergenten, tot die in vier tempo's nodig hadden, en waarover de bejaarde tweede luid tenand aan waakzaam oog hield, einde van familie Stasdok. Pieter is waaratje verliefd en hoe wij uitspelen waren gaan, laatste deel. Opname door Marcel Konders. Varen en rijden uit camera op skeuren. Dit is een LibriVox-opname, alle LibriVox-opname behoort tot de publieke domein. Voor m'n informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. Camera op skeura van Hildebrand. Varen en rijden. Mijn is bezig in mijn vaderland spoorwegen aan te leggen. Het heeft lang geduurd eer mij naar toekomen kon. De plannen varen bij ons te landen, altijd nog met de treks uit.  De lijn breekt wel zesmaal eerst in hun bestemming bereiken. Eindelijk komen ze er toch. Maar hemel, wat doet het lang eer de bagage aan wel en te huizen? Eer de kopere stoof en de schansloper en de paraplu aan de kruiër zijn ter hand gesteld. Wat mij betreft, ik ben een Hollander van ouder tot ouder, maar ik heb bij andere onvaderlands ondeugten een recht on-Hollands ongeduld. Schoon ik mijzelf het rechtmoed doen te verklaren dat er niemand zijn kan die met meer kampte dan ik, een lieve vrouw, een streng breikatoen of zijde helpt uit de war maken. Trouwens, dat is ook geheel iets anders. Voor al wat doen is, heb ik het meest mogelijke geduld. Voor langzaam doen heb ik eerbied, maar niet doen verveelt mij verschrikkelijk. Ik kan niet wachten, geen leidelijkheid. Het leven is het akkoord en mijn bloed te gauw voor. Festine alente, recte, zet festine. Wat in de bijzondere spoorwegen aangaat, ik zit uit zeer het jaren pal op te wachten. Niet omdat ik een commercieel of financiëel belangbaar heb, niet omdat ik een wedderschap over heb aangegaan, maar alleen omdat het tot nog toe geen middel van vervoer bestaat, dat mij bevalt, zo met eigen rijtuig en postpaarden, waar ik, om voor mij zeer gewichtige redenen, slecht hetzelfde gebruik van kan maken. Voor zover de trekschuit aanbelangt, heb ik mijn gevoel een reeds half verraden. Het is waar, men kan er in lezen, domino spelen, dammen en zo de schipper inkt aan boord heeft en gij in een pen heb meegebracht, want de zijne is wat boven toe zwart, zelfs schrijven. Of schoon op te merken valt, dat de tafeltje in de roef daartoe wat te ver van de zitplaats verwijderd is. Maar met dat al, zo gij beweert dat gij er op uw chromakzijd, houdt ik u, met uw verlof, voor een mismaakt schepsel, voor een kleine kratus, niet hoger dan mijn knie, al dan zeker niet voor een keren van vijf voedzeven duim als uw onderdanige dinaar. Dan is er iets weheid aanbrengend in de beweging der schuit, dat uw belangrijkst boek vervelend maakt en uw esprit de jeu vervrouwen doet. Maar vooral is er in de trekschuiten een praatgenius van een ellendig soort. De schuitpraatjes bestaan geregeld uit dezelfde ingrediënten en vallen eenstemmig in dezelfde toon. Schuitanctoten zijn voorkomen onverdragelijk, en dan dat afgerijselijk dikwijls herhaald gevraag.  Hoeveel zijn we al, schrippertje? En het eeuwige, dat betalen moest je afschaffen, als de man om zijn geld komt. Veroordelde passagiers niet te lichtvaardig, zo zet het zulke in de laagte van geest afdalen. Neem zelf een plaats in het roefje, en rezult zien dat jij onwillikeurig even diep kunt zinken. Zodra men de trekschuit binnenstapt en het duurtje doorgekopen is, en zijn muts opgezet en zijn hoekje gekozen heeft, is het alsof er vanzelf een geest van bekrompenheid, van kleinheid op ons valt. Zodra dat graf zich over ons sluit, schaand men zich geen enkele flauwheid meer. Men gevoelt lust om het belangstelling te spreken over het schellen daar klokken, de prijs daar levensmiddelen, of alweerder het gewichtig vraagpunt te behandelen, of het na het middagmaal beter is te gaan wandelen, of wel een duurtje te doen. Men heeft behoefte om te zeuren en te talmen over niet te geden. Nou ja, zo zeer beheerst u de demon der plaats, dat hij u maar altijd ik was verleid de afgezeigde voordelen van het trekschuit op de sommen. Ook zult hij uw reisgenoten altijd belang horen stellen in een getalschuiten en dilijances die op eenzelfde dag die wegmaken. De trugge, benouwde indruk waarin geen leid wordt nog verergerd door de lecture van het tarief, door het ziend van het kopere blakertje, het drikante blik kusbedoortje en alle verder klein huisraadje en van de gewichtige voorzichtigheid waarmee de schipper eerst een sleutel uit zijn zak haalt, ten tweede het laatje van de tafel open sluit en eindelijk ten derde er een lange pijp uit krijgt. Ik geloof niet dat iemand ooit enigeestige gedachte gehad heeft in het trekschuit. Integendeel, de roef is de ware atmosfeer voor alle mogelijke veroordelen, de geschikte bewaarplaats van alle verouderde begrippen, de kweekschool van allerlei lelijke, lage gebreken. Daar zijn voorbeelden van mensen die door te veel in trekschuiten te varen, lafhartig, kruipend, gierig, koppig en kwelgeesten zijn geworden. Over het algemeen is de roef alleen geschikt voor de lieden die overnamelijk het personeel van uitmaken, als daar zijn fatsoendeelijke handwerkslieden die een teutig bedrijf hebben, zoals ivoordraaiers en horloge makers. Goede luidjes die een erfenis gaan halen, de vrouw met een broodje in het breizak, de man met een snuifdoos met speelwerk, jeugdge koekenbakkers die niet weten willen dat ze het zijn.  Met een soort van constalatie op de borst bestaande uit drie gewerkte kopere overemdsknopen en een schitterende doekspeld met een gele steen in facettes geslepen, veel te groot om echt te wezen. Kleine rentaniersjes van 50 tot 60 jaar die zilvere pijpendoppen in palmhouten aakertjes bij zich hebben. Eerlijke boekhouders die 25 jaar op hunzelfde kantoor hebben gediend en ten bewijze van dien een zilvere tabakstoostonen met inscripsie. Moeders met slapende kinderen en die er eentje thuis gelaten hebben dat nog maar 8 jaar oud is en al Frans kan. Brijende huishoudsters die uwen en ik heefd, zeggen. Kameniers die voor haar een mevrouw door willen gaan en van ons buiten spreken, waaraan zij bij een of andere brug moeten worden afgezet. En waar tot haar grote beschaming een tuinmansknecht ze met een zoen ontvangt. Halve zieken die een professor gaan raamplegen. Je vrouwen die de wacht met een dertiend-half en een pietje passen. Grappermakers die de geestigheid hebben over de verschrikkelijk gevaar aan te spreken die de reis in trekshuiten in heeft. En ongelukkigen die niet onder dak kunnen komen, tenzij ze aan een volgend veeg de schuid van achter nog halen kunnen. Om niet te spreken van de groenen, een soort van schieuwe insecten die in de maand september alle devaarten die op academisch teden uitlopen, vergiftigd. Het personeel dat Dilligeance heeft een geheel ander karakter. Over het algemeen staat het meer op de hoogte van zijn eeuw. Illa pluit de actualiteit. Maar Temens is er meer verschijnenheid. Op de Dilligeance reist hij met officiëren in politiek, met studenten, met heren die naar een audiëntie gaan, met schoolopsieners en leden van provinciale commissieën, met mannen van de beurs, met paardekopers en aannemers in weide blauw-lakendse kloaks, met handelreizigers, schitterende door een brede ring aan de voorste vinger, meestal met een amethist. Zij rijden achteruit, zijn zeer familiar met de conducteurs, kennen de puiden bij naam en vergelijkend voor u de bedrekkelijk verdiensten der verschillende postwagenondernemingen.  Met tichters die een lezing gaan doen, met vieren dames die het half beneden haar stand rekenen in Dilligeance's te reizen en zich door stuursheid van die hoon verreken, met jonge meisjes die verlegen worden en het half kwalijk nemen als een vreemd heerig beleefdjegens haar is, met weldade getantes die aan de plaats haar bestemming door een half do zijn kinderen die zij sinds jaren bederven worden opgewacht, met kopverdijkapitaïns, met lange curasausse sigaren, met jagers die meer bezorgdheid voor een geweer dan voor ruïtenen koesteren, met woelraders die eeuwig tussen de wielen zitten en u opzommen hoeveel land zij in ene week gezien hebben, met het nauwgezette heer die uit gehoorzaamheid aan zijn loodje op nummer één moet zitten, met een dikke, aanborstige heer die alles open wil hebben en met een dunne, spichtige heer die de kraag van zijn jas op slaat, diep in een boefante kruipt, van het meschante weer spreekt en u wil laten stikken, met individu's die zichzelf voor pement vlees houden en overal kennis aantreffen, met ontevredenen die over alles knorren, dikwas met een kind dat een halve plaats beslaat of een hond waarvoor gebang zijt te veel en dikwas, o, zeer dikwas, met een beleefd mens te weinig, zie daar de gewone inhoud inna diligence. Onder deze lieden zijn er zeker velen die tot de omgerieven van deze manier van reizen moeten gereken worden en ik stel voor hen in drie klassen te verdelen en al zo te brengen tot slapers, rokers en praters. De slapers staan bij mij op de laagste, de minst schuldige trap van overlast. Hun onaangenaamheid is voor drie vierde negatief, maar zie er ze snorkers somtijds en hatelijk zijn ze als men ze voorbij moet met in en uitgaan op de pleisterplaatsen en eindelijk ze worden hoe langer, hoe breder, hun posteriores, hun ellenbogen, hun knieën, alles zet zich uit. En ik heb gereist met slapende passagiers die zich op een docht van nog in vier uren dat het dubbel van een omtrek hadden uitgebreid. Voor het overige moet ik hen wel draagelijk vinden aangezien ik de meeste tijd de eer heb tot hun klassen te behoren. Volgende rokers. Daar was een tijd, mijn vrienden, maar toen waren de gouden pijpen nog fatsoenlijk en de blikken sigaarkokers en zilvere pijpjes nog in de mode.  Dat ging wel opgevoet man, geen commiss voyageur, geen qua jonge zelfs, dat wel het onbeschaamste slag van wezens is, een blad tabak zou hebben aangestoken zonder eerbiedig te vragen, zal het niemand, of althans, zal het de dames niet hinderen? Hoe ook binnenskamers aan de pijp, die nu eenmaal de toename van vaderlandse verkregen had, verslaafd, buitenshuis roogte men niet dan bij gedogen en goedkeuring met algemene stemmen en mocht men die wegdragen, men maakte er met kiesheid gebruik van. Men roogte met zekere bedachtzaamheid, kleine wolkjes. Dit alles heeft tegenwoordig geen plaats meer, ik zie de beschafsten, de galantsten, de humansten onze jongkers, de schuwsten en besromsten onze burgerheren, de gemaniereerdste, onze kantoorklerken, met vest en sous vest, sanfason, met lichterlaaien, pijp en brandende sigaar, de treden van het rijtuig ophubbelen en nadat ze vijf of tien minuten hebben zitten dampen, ter nauwernood vragen, niet zal het niemand, maar zal immers niemand hinderen? En zonder antwoord af te wachten, of zich te storen aan het hoesten van het liefste meisje der wereld, zo het het ongeluk heeft van niet mooi te zijn, met hun stankfabriek voortgaan. Onze dames, zachtmoedig als ze zijn, durven ook nooit meer neerzeggen. Ik, oh vloek, die ik op mijn hals haalde en wereld mijn hals haal door het hier te vertellen, bij de heren, maar vooral bij de hele jonge heren, ik ken haar eentje dat verschrikkelijk is, ik heb eens neen gezegd, dat ze ze haarlij me leiden, waarlijk al de raampjes waren gesloten en toch moest er naar twaalf mensen ademen en zes sigaren in het leven blijven, maar hoe werd ik mishandeld door de man die naast mij zat, en die dan iets op mijn hoed en dan iets op mijn regenscherm en dan iets op mijn voeten en dan weer iets op mijn mantel en dan weer iets op volstrekt niets te zeggen had, waarlijk ik was mijn leven niet zeker. Ook is de gele wereld tegenwoordig op de voet van tabakroken gebracht, die kunst behoort volstrekt tot het openbare leven en al haar toestel is zo portatief mogelijk gemaakt. Ieder rijtuig is aan tabaks vervoerd dienstbaar, alle sierlijke uitvoerigheden der rookkunst zijn ingekort, geen klassieke, langwerpige, Chinese verlakte tabakstoosmeer met de handtekening van de eigenaar in het teksel, maar tabakszakken van een vieze vakkeensplaats gemaakt, met een rood riempje aan het knoopschat opgehangen.  Onder waarheid te zeggen zijn alle rockzakken tabakszakken en wanneer geen gezelschap verzoenlijke heren van onderscheide calibre en verdiensten bijeenziet, kunt hij er altijd op aan dat zij doorelkande gerikkend stelig zes of acht stijvers waard zijn, alleen aan sigaren die aan hun lijf zullen worden gevonden. Geen kies sigarpijpje meer, het zij recht of gebogen, waardoor de rook als het ware werd overgehaald. Nee, het afzichtelijk rolletje wordt, zo als het uit de bespeekselde vingers van de tabaksverkoopersjonger komt, uit een papierenzakje tevoorschijn gebracht en in de mond gestoken, op dat mij naar een tweevouder genot van zo hebben, onvan tijd tot tijd bezabberd en beknauweld over te gaan in de handen van een iedig die er een onzuiver vuur aan wil ontlenen. Geen reine, blank, goudse pijpen meer, met een voorzichtig topje gewapend, maar een lelijk, slangachtig, stinkend, pruttelend, door en door van vuiligheid door trokken, muffentuig en dan die nieuw modische zwavelstokjes, daar aan mens van opspringt als ze afgaan en die een stank gas ontwikkelen waarvan iemand het hart in het lijf omdraait. Oh, wanneer al deze schrikbeelden mij voor de geest komen, als mijn gedachten zich hier in de zuivere atmosfeer van mijn studieervertrek, waar Cedep mijn haard goed is uitgebrand, niets is dat de verhouding van 21 delen levenslucht tot 69 delen stiklucht, nieuwste berekening, stoord. Als, zeg ik, mijn gedachten zich hier in al die gruwelen verdiept en wanneer ik bedenkt dat ik nog dik was, zeer dik was in mijn leven, maar die indomplingen, damppad van kruiden van allerlei hudanigheden zal moeten getroosten. Dan waarlijk sluit mij het hart en beklaag ik mij over de vreedheid van mijn natuurgenoten en, half en half, over de zwakkerheid van mijn maag en de kiesheid van mijn geheemelte, die mij niet vergunnen, af onze vadere zijden, toe bak te zuigen. Want gelijk men dieven met dieven vangen moet en leugenaars met leugens tot zwijgen brengen, zo moet men, wordt er gezegd, ook roken om rokers te kunnen uitstaan. Ik kom tot de praaters, de babbelaars bij uitneemendheid. Zij zijn daarom erger dan de rokers, omdat zij uw beter deel, uw hoofd en hart grieven, wat de laatste niet doen, tenzij ze uw knorrag maken. Maar ik hoop nog al dat jij een wijsgeer zei. De rokers maken muziek, de praaters, ongelukkig.  Het is waar, jij behoeft hen niet aan te horen, maar wie heeft lust om een vol slage lomper te zijn? Ga ik het u houden als of hij slaapt? Dik was ook, richten zij het woord niet eens tot u, maar dan spreken zij zoveel te luidig dat uw buur of dat uw overman. Ja, er zijn er die hun schellen stemmer op geoefend hebben, de stootens te wielen, de rammelens te portieren, te overschreeuwen. Stooten en rammelen. O, dat ben in een land als het onze, waar de straatwegen zo uitmuntend zijn, zulke slechte dilijances maakt en gedoogd. Toch hier breng ik u de eeuw die u toekomt, edelen van gend en los, veldhoest en van koppen, warme mensen vrienden. In uw wagens zit men op brede planken, de plaatsen zijn ruim, de kussen zijn ruggestukken wel gevuld, de bakken diep, de veren buigzaam, de wielen breed, de portieren niet tochtig, de raampjes bescheidenlijk zwijgende. Uwe vier paarden altijd in geregelde draf. Maar velen uw collegae zetten ons in een schokkende, nauwe, dreunende, vuile, tochtige, harde, tuitelige doos, een soort van grote, rammelende builkist of vier wielen. In de ene hebben wij geen plaats voor onze dijen. In de andere geen ruimte voor onze knieën. Uit deze komen wij met bevoren tenen, uitgene met een stijvennek. Wij rijden ons ziek, wij rijden ons hoofdpijn, wij rijden ons door. Wij menen gek te worden van het gesnoor aan onze oren en het gedenne aan onze voeten. En dik was, denken wij erg, onder het dooreenwerpen onze ingewannen, met bekommering aan wat gelukkiger zijn zou, dood of levend eruit te komen. Dood of levend? Ja, daar is gevaar. In een land waar de politie de tuigend der paarden en de lensen in de wielen niet nagaat en waar in de meeste plaatsen de vracht die men oplaadt niet gewogen of berekend wordt. Hoe komt het dat er nog zo weinig ongelukken gebeuren? De stoomboot, zei ik op mezelf, en ik nam plaats van Rotterdam tot Nijmegen, zal alles verbeteren en overtreffen. Zij zal me met de middelen van vervoer en met het reizen en trekken verzoenen. De snelle, de ruime, de gemakkelijke, de sierlijke, de gezellige, de rijke stoomboot. Is zij niet een vlotend eiland van genoegelijkheden, een betoverd stroompalijs, een hemel te waterig? Nu ja, het is een drijvend koffiehuis, zeg maar wel.  Voor kleine afstanden, niets gelukkiger dan een stoomboot. Maar het is voor de grote dat men haar nodig heeft. Zeg niet, men is er zo goed als thuis. Het is waar, men zit er op brede banken met zachte kusses, aan gelade tafels, men kan er alles krijgen wat men verlangt, al doen wat men begeert. Maar die korte schok, als van een paard dat hoog draaft, die gemengde stank van olie en steenkolen, de duurte der verquikingsmiddelen, de aanmatigingen van de hofmeester, het slechte eten en de verveling, dit alles heeft men thuis niet. Ik zei verveling, want waard haar wereld ontmoet met meer mensen die voor hun plezier reizen dan op een stoomboot. En wat is vervelender dan hun gezelschap? Reizen voor plezier, ho, droombeeld, o, hersenschim. Weet er dan zo weinig mensen dat reizen zo moeilijk plezierig zijn kan? Nee, de mens is geen trekvogel, hij is een huisdier. En de natuurlijke kring zijn er genoegelijke gewaarwoordingen, strakt zich niet verder uit dan zijn er voeten hem brengen kunnen. In bewegingen en onrust, in zich verwijderen van de grond daar hij aangehecht, de bedrekingen daar hij aan gewoon of verknogd is, kan geen geluk zijn. De natuur vreekt zich van die moedwill. Zie die reizigers voor plezier. Bij elk genot dat ze smaken, verbeelden zij zich dat dit het plezierige nog niet is, waarvoor zij zijn uitgegaan. Daarom verheugen ze zich telkens als zij op de respectieve plaatsen hun naartbestemming zijn aangekomen, zoals zij toch eigenlijk reizen om op weg te zijn. En in die gedurenige jacht op een ingebeeld genoegen dat nog komen moet, gaat hun tijd om in rusteloosheid en teleurstelling en tegenzin. Alles gaat hun voorbij, ze smaken niets. Maar thuisgekomen bemerken ze dat ze een grote soms gelds verteerd hebben en omdat ze er zich over schamen, dringen ze zichzelf en anderen op dat ze een allerliefste en dolprettige en allerinteressantste tour gemaakt hebben. Ja, indien het denkbeeld en de zaak op die wijze niet in stand gehouden werden, zouden er jaarlijks enige duizenden paspoorten minder worden afgegeven aan ongeluk geslachtoffers van een droombeeld, wie de reisdijfel drijft en die niet weten wat ze willen.  Hach, in de lieve zomermaanden, in de grote vakantie der hoge scholen, de rustiger tijd van de handel, als men zijn innerlijk leven recht en kalm zou kunnen genieten, zijn alle de wegen des vaderlands vol van jongen Lieden die hun lief vertrek, hun gemakkelijk ouderlijk huis, hun welgelegen buitengoed, hun gezellige kring, hun dierbaarste betrekkingen, hun nuttigste verkeer en een opgewonde koorts verlaten om voor plezier een rijstje te gaan maken. Ze komen terug, met een verbrand gezicht, een paar knevels, een gehaven plunje, een lastige hoop vuilinden en een ledige beurs, de herinnering van doorgelopen voeten, slechte bedden, weegluizen, stof, Engelsen en afzetters. Ze hebben ook veel mooie natuur gezien, maar de heerlijke, de dichtelijke, de opwekkende indrukken daar zij op gehoopt, de onbegrijpelijke, sieldoordringende genoegens van het reizen, daar zij van gedroomd hadden, met en beneevendste Duitse schoenen die op hun verliefd zouden zijn geworden, of de pikante baronessen waarmee zij een avontuur zouden hebben gehad, de belangrijke, wereldberoemde geleerden die hen aan amitié zou nemen, de schatrijke loord die zij het leven zouden redden, dit alles wolden in hun pondverschiet, in hun dromen en mijn rijen dooreen. Waar waren zij? De eggoantwoord, waar waren zij? Zie hen daar thuis gekomen, moe van lichaam en moe van ziel, nog veertien dagen ongeschikt van geoordend leven, zonder reisanakdoten, zonder dichterlijkig of groter hart dan waar mede zijn uitgegaan, zonder enigszins belangwekkend te wezen, alleen opmerkelijk door een vreemd soort van pet, zoals in deze of genen buitenlandse stad gedragen wordt, niets meeprengende dan enige vreemde kopere munten, aardig om tot hun souvenir te bewaren, een steentje van Rolandseck, een gedroogd bloempje van nonnenwecht en een vijftig tal, o zo moois en onbeschrijfbaars en je moet er zelf geweest zijn en hier een berg en daar een dal en o die bomen en o die rotsen, om je een rat voor de oog te draaien, zichzelf verdrechtvaardigen en uit een soort van veraakneming ook u te verleiden om u als hen te laten teleurstellen. Mijn vergeven mij deze uitwijding alleen uit mensliefendheid gemaakt om een aantal jonge jevrouwen en heren in ons vaderland, die met een benijdend oog andere jonge jevrouwen en heren in de schone zomermaanden zien op reis gaan.  Schoonzijds overal slechter zullen hebben dat thuis, om een aantal fatsoenlijke mensen die er drukker bezigheden hen verbieden zich anders dan met hun erzakende vermoeien te troosten en een aantal anderen en vooral jonggetrouwen, of die het volgend jaar trouwen zullen, die reeds een reisplan voor het eerstkomen het seizoen in hun hoofd hebben, o, zo'n allerliefste reisplan, overal eens kijken, van alles mee kunnen praten, in vier weken, uit en thuis. Het reizen gaat tegenwoordig zo gauw, in goede ernst te waarschuwen voor de ellende waarin zij zich gaan storten. Dan keren wij het onder z'n stoomboot terug. Eerst had het goed. Mijn komt vrolijk en luchtig, lustig, fris en vatbaar voor allerlei soorten van genoegens aan boord. Mijn blijft op het dek tot het de stad waar mijn afvoer uit het gezicht verdwijnt. Mijn vindt het genoegelijk naar de linker of rechter oever uit te kijken. Dan gaat mijn tevreden naar mijn eden en vindt de kajuit heel mooi, heel gemakkelijk, dus sofa, alleruitmuntendst. Het is een hele aardigheid zich op een vauwstoel te zetten. Mijn schrikt zich in gezellige groepen, mijn besteld ontbijt, mijn praat, mijn lacht, mijn heeft-anak-doten, stads- en staatsnieuws, mijn speelt met belangstelling een partair schaak, mijn ins op zijn gemak, zo is het begin. Maar een uur later, en geziet van tijd tot tijd, dan deze, dan die, het hoofd uit het luid steken en op dek komen. Dit is de verveling nog niet, het is de ongeduregheid die er vooraf gaat. Mijn wil eens weten waar men in de wereld is, mijn wil in de lucht zijn, mijn wil de mooie gezichtspunten niet verbeuren. Mijn blijft een poosje boven, links en rechts en voor en achterkijkende. Het twijfelziek gemoet vraagt, amuseer ik mij? De beurs antwoordt, ik wil het hopen. Pour varier, c'est plaisir, gaat m'n eens weer naar beneden, m'n neemt uw courant of een boek, maar m'n is toch eigenlijk niet op reis gegaan om couranten of boeken te lezen. M'n moet iets anders hebben dan thuis. Nu begint de lelijke verveling al, en de ene passagier verlangt dat de andere hem de tijd korten. De sofas zijn niet gemakkelijk genoeg, op een voulstoeltje is een veel te ongewoonzitten. Alles kunst ziet gij, de een voor, de andere na, weder op het dek komen. Het is beneden schrikkelijk benauwd. Ja, dat is het geval wel van een stoomboot.  Die kejuuten zijn laag. Dat flickeren van de zon op het water, je kunt niet geloven wat een onaangenaam effect het door de glasruiten doet. Jammer dat het zo zonnig is, en zo waait. Ik tref het nooit dat het tent opgezet kan worden. En nu zit men op de lataren, en dan aan de verschansing, en dan bij het stuurrad, en dan loop men weder heen en weer, en dan wordt de overjas aan, en dan weer uitgetrokken. Nu is het een op- en nederklimmen zonderend, en de verveling in volle kracht. Uit wanhoop wijkt men van zijn leefregel af, en maakt zich ziek met chocolade en bouillon en bittertjes en liqueurtjes. Het is als kreeg men een gevoel van vuilheid en onfrissheid over zich. Beneden strekken de reiziger zich uit op zitbanken. Boven lopen ze heen en weer. Engrijk ontzeker zijn dat elk op zijn beurt eens bij de raderkast gaat staan, om een blik in de machine te werpen, waarvan hij niets begrijpt met de woorden. Het is toch een mooie uitvinding. De uren worden hoe langer hoe slepender. De horloge's komen elk ogenblik te voorschijn, en de berekening hoeveel uren nog wordt gedurend gemaakt. Zo slijp men een lange dag waarin het etensuur alleen enige tijd korting geeft. Maar de gerechten zijn meestal slecht. Om kort te gaan, en op dat hij u niet even zeer zou vervelen als onze reizigers, een goed half uur voordat de boot aankomt als de plaats haar bestemming, waar even in het gezicht is, kunt hij zeker zijn alle mensen met jassen en mantels en pakkage klaar te zien staan, om toch vooral bijtijdsgereten zijn tot het verlaten van het hoog geloofd vaartuig. En dat te vroeg is de laatste, niet de minste marteling voor de ongeduldige geest, zodat een stoomboot ook al meer beloofd dan zij geeft. Maar nu houdt hij mij, ik zie het wel, na de lezing van dit alles, voor een ontevreden, knorrig, ongemakkelijk mens, voor een ellendig pessimist, daar geen spit mee te winnen is, voor een aakelige smelfungus, die niet reist dan met het land en de geelzicht, waardoor elk voorwerp dat hij ontmoet, miskleurt en vervrongen wordt. Ik moet zo billig jeegs mijzelf zijn van te verklaren dat ik een geheel ander karakter heb. In tegendeel, ik behoort het de opgeruimde, vrolijke, zich vermakende naturen.  Ik schik mij aan alles, midden ik aan alles een belachelijke kant mag zoeken, en daarover uitvaren en scherzen. Ik ga verder, ik kan nu betuigen dat ik een paar malen aller aangenaamst in het trekschuit heb gesmoesjasd, dat er omstandigheden zijn waaronder en gedachten en vooruitzichten waar mede ik zeer ga in de diligence, ook in de allerslechste, dat meestal mijn geval is, zitten wil, dat ik mij meer malen alleruit muntendst op een stoomboot heb vermaakt, onder andere ook door al mijn reisgenoten uit tekenen, dat ik dik was met veel, zeer veel genoegen gereist heb. En ja, dat ik zoals ik hier zit in mijn ruime lederenleunstoel, in mijn wijdekamerjapon, bij mijn lustige haart, in vrede en eens gezindheid met de gehele wereld, mijn sterk gevoel om alle schippers, alle conducteurs en de gehele stoombootmaatschappij recht hartelijk de hand te drukken. Dat eindelijk het gegronden vooruitzicht op het spoorwegen mij zodanig verheugd en streeuwt en opwint, dat ik bij voorbaatreeds gelukkig alle vaar- en rijjammeren geduldig dragen wil en zonder morren uitstaan. Spoorwegen, heerlijke spoorwegen, op u zal niet gerookt worden, want daar is geen adem. Op u zal niet geslapen worden, want daar is geen rust. Op u zal niet worden gebabbeld, want daar is geen tijd. Zo daarop u, ook onaangenaamheden en jammeren zijn, ze zullen de tijd niet hebben ons te bereiken. Wij geen gelegenheid om ze gewaart te worden. Maar komt, komt, heerlijke spoorwegen, daalt als een traali net neder op onze provincieën. Vernietigers aller grote afstanden, versmatte kleine afstanden van ons konenkijkje niet. Ja, laten de zangen onze dichters het weldra in verrukte tonen uitgehalmen. De spoorweg kwam, de spoorweg kwam. Laten de zakdoeken onze schonen u toegewijfd worden. De ere en gedenkpenningen onze munt u tegenrollen. Dan eerst als de Nederlandse natie langs uw glade banen dagelijks door kander zal geschoten worden als een partij weverspoelen, zal er welvaart en bloei en leven en spoed in ons dierbaar vaderland heersen. November 1837. Einde van varen en rijden. Genoegens smaken. Uit camera op scura. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot de publieke domain. Voor meer informatie of om je aan te mouden als vrijwelger, ga naar LibriVox.org. Camera op scura van heldenbrand. Genoegens smaken. Uit de correspondentie met oogestein. Of ik de Rotterdamse kermis ben gaan bijwonen? De hemel behoede mij.  Hoe kom jij aan dat bericht? Wie is de boze lassera die mij zo'n smet aanvrijft? Wie heeft er behagen in Mijne blanke kermishatende zil zo zwart te maken in de ogen der mensen? Weet jij het dan niet hoe ik reed in den jaren 1833? Op den dag waarop men in mijn geboorte stad goed vond de kermis in te luiden, het aakkelige klokgebengel begeleiden met een improvisatie? Voor mij geen kermisfeest gereld. Geen wijsbetiteld kindersbouw. Geen dwaasheid op azeegewagen. Bij raasbesluit en klok geklep. Gerechtig voor een tiental dagen. Wat eerlijk mens ertegen heb. Oh laat mij, laat mijn zil met rust. Wind aanstaan, mij ombreek te lust. Om zoveel mens getitelde apen, zo'n aapgelijkend mensenras, op straat en marktveld aan te gapen. Als of die klucht iets zelfzaamst was. Weet jij wat in kermis is heel de brand? Het is een aller aakeligste mislukking van publieke vermakelijkheid. De parodie en de charge daar feestvreugde. Het ideaal ene opwinding over niets. Het tegendeel van al wat wel luid, wel staat en wel voegt. Weet jij wat in kermis is heel de brand? Het is de baganten dienst aan nieuwe tijden. De vergoding daaruit zinnigheid. Het is één enkel groot marionettespel. Waarin wij ons vervelen en onze kleren vuil maken. Geloof mij, de apen uit Indië. De kemelen van de ernstige arabier die men erop rond leidt. Staan verbaasd van onze horenserazanijn. Waarbij zich hierigheid en armoede bij de vergeten. Het verstand eilt, de zedigheid herleven waard. De koolbloedigheid koopt. En het waaste lach zich met de vanuftigste tronie verdraagt. Wij voor ons hebben altijd, voor zoveel ons mogelijk was. Den besmetten dampkring der kermische gemeden. En geschuwd. Wij hebben ons geld en ons gezond verstand. Altijd de lief en altijd de weinig van beiden te verteen gehad. Dan dat wij het te grabberen zouden groeien in dienpoel van triviare genoegens. Wij hebben ons altijd verbeeld. Dat de zak roost weinig anders bij ons vindende. Onze waardigheid stelen zouden. En de hoerskooptrekkers ons kwant aan moi ontsluieren. Dat de goochlaars ons een deel koepopulaers in den zak zouden muffelen. Terwijl wij misschien den mantel van onze ernst in den Volkshol hangen lieten. En ons vannuft voor een koordedanserspauw werd gerondseld. Wat dat laatste betreft, mijn edere augustijn, loopt geen groot gevaar. Autans in dienge voortgaat in deze stijl te schrijven. Waarschijnlijk, daar is iets zeer acrobatisch in.  En het wipregen van het koord, en het opgeschikten van den dansa spreken eruit. En dan al die sprongen op ene breedte, niet dikker dan mijn rotting. Waardig, jij zei het geschikter voor de kernes dan jij denkt. En ik zou lust hebben er u rond te leiden. En aan oude, vrolijke feestvieders te laten kijken, als mijn dierbären vriend augustijn. Lang één el, zeven palm, ooit zesentwintig jaren, één voor maakt in kwast, maar van het schuwe soort. Dit zondeling dier verbelt zich nergens plezier in te schepen. Waarin ander zich mede vermaakt, verstaat dat tijn en grieks. Leest alle mogelijke boeken, vind ze geen van allen mooi. Eet verschrikkelijk veel, maar wil het niet weten. Eerst goed ik van aard, maar ontzettend kwaard aardig wanneer men het wil amuseren. Eerst reed zeven maal van aard veranderd, zal nog zeven maal veranderen. Inderdaad, mijn waarde, jij moet het leven invoordig nemen. Het zou u beter staan en het leven zou u beter bevallen. Daar heb jij nu de Rotterdamse kernes. Zij is mogelijk wat al te do. Ik geloof het gane. Hoe durf jij mij te schrijven? Zal ik zonder noodzaak plaatsnemen in den Malmolen, en mij beneden ekhoorns en witte muizen die wel draaien moeten verlagen? Zal ik mij als een razende dweper den Beulen towerpen en uitroepen? Ik ben ook een martelaar. Hoor eens hier, mijn verheven briefschrijven. Zie mij eens goed in de ogen. Best, en laat ik u nu zeggen dat jij er niets van meent. Wat heb jij uitgevoerd, kwast? In die acht dagen dat de Rotterdamse kernes geduurd heeft, im was niets dat de moeite waard is, boeken gelezen, briefen geschreven en om de kernes gelachen. Jij moest eens weten hoe de kernes om u zou gelachen hebben, indien zij het geweten had. Jij hebt twee mooie lievenichtjes, vrolijke, prettige meisjes, recht te springen het velden. De Rotterdamse meisjes zijn vrolijk. Met deze had jij langs de kramen moeten wandelen. Voor deze allerlei lieve kleine geden moeten kopen. Snuisterrijen uit lava zijn tegenwoordig het meest aan de orde. Die had jij niet lelijk moeten vinden, omdat zij, ik en een ander ze moe vinden. Misschien vind de wijze toekomende jaar geen aanzienbaard. Daar zijn we niet minder omvriend, dan is er weer wat anders dat ons bevalt. De zaak vereist zoveel ernst niet en het behoort tot de genoegens van ons leven.  Daar dan weer blij mee te zijn. Op het verzoenlijk uur, als de fraaien wereld beënkomt, had jij u niks rond moeten leiden. En elke volstrek niet aan moeten ergen, als ze wat veel mensen aanspraken. En jij had al te dikwoord het welke kraan de moesten was. En dan had daar leven en belangstelling in uw gezicht moeten zijn. Jij bent er niet te groot voor, Augustijn. Niemand is te groot om zich met kleine geden en klein in te vanmaken. Kijk, spellen, wil ik niet zo zeer aanraden. Of het moeten zulke zijn, waar men u op een grove wijze bij de neus heeft. Zo wat boerenbedroog weet je, is wel aardig voor iemand die veel boeken gelezen heeft. Over de beesten spellen kent jij mijn gevoelen. Maar in het geen ik daar wel eens tegen gezegd heb, is ook vrij wat overdrevenheid, mijn vriend. En als men het letterlijk op wilde nemen, of, maar letterknechten zijn wij niet. Zo min als letter helden. Daar hoort nog meer Grieks bij, Augustijn, dan jij verstaat. Wij mogen ook wel eens doorslaan, denkt mij, als het thema goed gemeent en diep gevoeld is. En als dan de ene gedachte de andere uitloopt, en wij worden er warm bij of vrolijk. Op die rekening werkt dan ook een goed deel over Philippica tegen de kermesvreugd te schrijven. Men moet eerder moedig zijn en scherts als scherts verstaan. Niets is zo kinderardig, zo onaardig, en zo inhumaan als geestig te willen zijn door de ontleding van eens anders grappen. Dat behoort wel wat teveel tot de aangename genoegens van onze dagen. Maar ik wil er mij niet aan bezondigen. En daarom heb ik niets tegen u, Bargantendienst, en uwe vergoding van uitzinnigheid, en uwen besmetten dampkring. Maar alleen heb ik dit tegen u, dat jij laag op de kermes neerziet. Vreugde is een aardig ding, mijn goede vriend. Niet alleen om te smaken, maar ook om te zien. Jongens, jij moest eens een boeren kermes bijwonen. Desnaamiddags, het hele dorp, en de naaarbij gelegen gehuchten op de been, honderd boerenwagens, honderd roodwangen geboren, met zilvere haken in de broek en gouden knopen aan de das.  Die in dikke keuid tegen een disselboom uitstrekken, en de boerennetjes netjes uitgestreken in lichtgroen en donkerrood, met waprende linten aan de stroohoeden, met al het gooi dat zij hebben aan het hoofd, en de onderom van het jak vooral niet lager dan de schoordabladen. Dan wordt er uitgespannen, en mensen neerdaan aan de lange, smawe tafels op schragen van de kleine herberg, het dorstige hart of de laatste steuver, of mijn drenter langs de kleine kraampjes, of mijn schaat zich rondom de kleine loterijen van beschulderde kravgen en kelken, hoorten naal de kopers en stawen vorken. En dan moet je de dikke propen van kleine jongens zien, met wit haar en wit tanden, bezig met koektesmakken en hun winst in broekzak, buizak, en tot in de pet wegstoppende, of de kleine boerenmeisjes, gegroept om in kruiwagen met gouden ringen van een cent het stuk. Alen met een kraak al mandel tussen de tanden en kruidnoten in de hand. Dat is nog maar een begin. Met z'avonds als de frisse dochters neen, de glunderende moeders ook nog wel, voordat een fiddle staan met boeren en knechten en voor vier duiten in deuntje dansen. Kan je dan eens wat ze drie? Kan je dan niet dansen? En zoenen moeten als de lustige speelman in de hoek achter de kamst treint. Daar moet je eens heen, Augusteen. Dat is veel aardiger dan blasé of filosoof te zijn. En daar zult je zien hoe men zich de meer vermaakt na mate met eenvordige van hart en zin is. Maar jij moet dan niet komen met een gezicht als een commissaris van politie die kijken komt of alles goed en orderlijk toegaat. Ook niet met dat mede-leiden-lachje. Waarmee sommige mensen zich portraiteren laten en waar jij eigenlijk in den grond te goed voorzijt. Ook al niet met een gelaard van berekende liefdighet als of het een aanwezigen in grote eer moet zijn dat jij eens komt kijken. Geloof mij, ook de boer bemerkt en gevoeld als bij ingeving wat daar beledigings in is. En het maakt u nooit tot wat hij een gemeen gemeensaam mens noemt. Nee, jij moet er komen met een vermen, boeren, lach om den mond als of jij zo zo mee zou het willen doen. Ik voorspel u dat jij er meer neiging toegevoelen zult dan jij zou het willen weten.  Blijdschap is aanstekelijk, maar men moet er vatbaarheid voor hebben en men moet bijvoorbeeld niet op een horentse boerkermes komen met een zeenzocht naar Italië streven. Waar de hemel altijd blauw en z'n woord is en ook al niet met waarnwijze opmerkingen als bijvoorbeeld wat een heel andere figuur is een horentse boertocht dan een van Normandieë, Britannieë of uit het Piemonteese waarbij jij immers niet aan Normandieë of Britannieë of Piemonteent maar alleen aan de koens en de lubens van den Vauderviel. Met hun sneeuwwitte overhemden, rode Britels, schuinste hoedjes met kostbaar lint, fijne honden, geblankette gezichten en tédere sentimenten. De poëzie Augustijn is overal, maar die welke men opmerkt in de werkelijkheid is beter dan de aangeworvenen of aangewaaide. Vele mensen toetsen hetgeen zij vinden aan hetgeen zij lazen. In plaats van hetgeen zij lazen aan hetgeen zij vinden. Ongevoelig en van lieverleden zijn zij volgereikt van indrukken, uitboeken en vertoningen waarvan zich hun ziel een geheel gevormd heeft dat zij sweren zouden dat hun ondervinding was. In het geheel niet het maakt juist dat zij nooit ondervinding krijgen noodzoren zoeken en dus ook noodzoren vinden dat zij nooit zichzelf, nooit hun tijd, nooit de mensen door schouwen zouden en van alles slechts in negatief begrip hebben. Het is dit niet, het is dat niet, even als zo menig resesent die den titel van een boek leest en zegt het zou, het kan, het moet dit of dat wezen liever dan te vragen, wat is het? Het is mijn mooi niet zegt iemand en draait zich af van mooi huurtje maar lief lijst je dan ook niet maar blonde bartje, maar geertje, maar duitje, maar het gehele alphabet geen van allen. Mag ik weten wat mijn heers mooi is? Mijn heers mooi is een onbepaald, een zwervend, een schemerend ideaal samengesteld uit 20 diverse Engelse stalgravures en 50 steendrukken van grevdom met en benevens 50 beschrijvingen van mooie actrices en metresses uit vulletons en memoires. Nu was het toch beter en genoeglicher het horentse mooi in het horentse gelaad te zien en het horentse genoegen in een horentse lach en een horentse aard in het horentse hart en de horentse proëzie in de horentse vormen daden en toestanden, beter dan al die knorrigheden en verdrietigheden en gemaaktheden waarmee men heel wat figuur schijnt te maken maar groot gebrek aan waren wijsgerigen of dichtdrukken, zin betoond.  Zo is dat vooral met het smaken der genoegens. Het zou toch wel raar wezen, Augustijn, dat dingen die voor jaar en dag voor genoegens in de wieggelegd zijn en sinds jaar en dag voor genoegens aangenomen geheel en al hun bestemming zouden mislopen en de voorkomen ongeschiktheid hebben om mensen met goede gewetens vrolijk en gelukkig te maken. Anderen wel zegt je, maar mij niet. En waarom niet? Omdat de schuld en u ligt, zou ik denken. Dat is het geluk der kinderen. Dat ze niet onderzoeken of beproeven. Of er ook een verdrietige kant is aan hetgeen, hun voor genoegen wordt aangerekend. Of het de moeite waard is in hun schip te zijn, in vlieger oplaten, plezier hebben, in zak voor knikkers, plezier hebben, uitreiding gaan, een dag vakantie, een avond opleven, plezier hebben, zie daar hun logica. Als mijn ouder wordt, is het, kan, moet, zou, wil, durf, denk ik, door dit of veel eer, door dat, geheel of gededruk, of de kort of de lang of de waarachtig of schijnbaar, genoegen, ware vreugde, genot of slechts tijd passering te hebben. Of is alles mij zelf bedroog. Dat moet niet wezen. Dat is goed als mijn oud en af is. Maar wie geeft u, en u is gelijken, het recht, alles door één te warn, en over jongelings genoegens met een mannenhoofde redeneren. Als of niet iederwijs man, dan jongelings zijn genoegens beneden. Daar wordt dan de armen twintig jaren. Ik weet het best, lieve vriend. Plotseling te groot voor de aarde, die hij niet kent, te verfeind van gevoel voor genoegens, welke grofheid hij slechts onderstelt. Dan giet hij de frisse bekerledig, die hem zo verkwikt hebben. Dan leef hij een aangetrokken, dichtere kleven. Maakt misschien slechte, zinledige woordenschermurzelingen op rijn, waarin komt van het stof te verachten op aardelaars bennen, daar zon in het aangezicht en van allerlei visionen, die in goed dichter nooit gezien heeft. En intussen slaapt de verachtige poesie, die binnen in hem is, dan gedwongen dood slaapt in. Oogestein, waak er tegen en neem dit briefje als in klein kermis geschenkt aan. U, uw liefhebende, 1838, hield de brand, einde van genoegens smaken. Een oude kennis, hoe warm het was en hoe ver, uit camera op skeura. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname behoren tot het publieke domein.  Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Een opname van Karola Jansen. Een oude kennis, hoe warm het was en hoe ver. Het was een brandend hete vrijdag-achtermiddag in zekere Hollandse stad. Zo heet hen zo brandend dat de mossen op het dak gaapten, het welk op gezachte Hollandse manier van spreken, de grootste hitte is die men zich voor kan stellen. De zon scheen vinnig in de straten en glinste de opten van droogte poeierig worden keien. In die straten, die tegen het zuiden liepen en dus geen schaaddoekant hadden, pracht zijden voorbijgangers letterlijk tot wanhoop. De kerels die met kroosjes en wijnperen rondwandelden, veegden alle ogenblikken hun voorhoofd met hun linnen voorschoten af. De schouwermannen, die anders gewoon zijn in hydrostatische verstrooidheid, hun leden over de leuningen der bruggen te doen hangen, een houding waaraan zij hier en daar de verende naam van baliekluifers te danken hebben, lagen aan de oeverkant voorover op hun ellenbogen uitgestrekt, met een potkarnemelk in plaats van jenever. De medselaar op Karwij, aan de voet van een stijger op een balk neergezeten, met hun ellenbogen op de knieën en hun er twee handen om een spoelkom geklemd, bliezen weleens zo lang over hun hettheals gewoonlijk en dezeer opmerkelijk en verwonderlijk lang. De dienstmijten, die boodschappen deden, konden de kinderen die meegegaan waren op hopen van een pruim of een vijg bij de kruidennieer toe te krijgen, nauwelijks over de straat voor te schlepen en uithind voorbij gaan een diep en innig medeleide jeegste werkmijden die de straat deden met geblakende gezichten en onder de kin losgemaakte mutsen. Niemand was bedaard dan hier en daar een enkel grijzaard die met blauwe slaapmuts op en zwarte muilen aan, met de benen op z'n stoepbankje uitgestrekt en pijp zateroken, in gezelschap van een violier en een balsamine, zich verheugenden in de oude wetsendagweer. Bij een dergelijke weergesteltheid heeft mijn waarlijk te weinig medeleide met dikke mensen. Waar is er dat zij u dik wil zwarm en benauwd maken als je u door bedaardheid en kant nogal schrikken kunt in de hitte, door bij u te komen blazen en puffen en een onweerstaanbare aanvechting te doen blijken om hun das los te maken, terwijl ze u met uitballende ogen aankijken, maar ook de schepsels hebben het kwaad. Dikke mannen en dikke vrouwen van dit wereld rond. 