Kleine Zielen | Louis Couperus | Literary Fiction | Soundbook | Dutch | 1/6
Nu moet de coupé wachten. Het regende, en dan werd de coupé nat. Het paard als een maandpaard. De kutsier telde helemaal niet mee. Een man. Zo Adolfine. Wel, dat is nu toch zo aardig van je. Ik zie jullie rijtuig voor. Ga je uit? Ja, straks. Een paar visites. Ik ook. Maar laat mij je niet ophouden. Ik moet naar Constance vanmiddag. Wij ook. Oh, jullie ook. Ik had eigenlijk wel willen wachten tot ze eens bij mij is geweest. Ach, zei kato. Het lijkt zo onhartelijk het zo uit te reken. Vind jij het ook niet, Adolfine? Waar ga je even zitten? Adolfine. Adolfine zette zich, want zij maakte Karel en kato een visite. En als ze zich niet zou hebben gezet, was de visite niet gemaakt. Telde ze ze niet als sordanig. Misschien dat daarom Karel en kato het dan ook maar uitlockten, even te zitten. Anders was Adolfine gedwongen een volgende dag terug te komen. Ze zaten. De broer, de zuster, de schoonzuster. Buiten regende het, en de coupé gelomen nat. De uilen ogen van kato bespieden iedere droppel door de gordijning. Een visitegesprek begon. Wat een vreselijk weer, hè, Adolfine? Vreselijk. Adolfine was maagig, hoekig, neidig, slecht gekleed. Bij de solide, kopieuze degelijkheid van Karel en kato, goed door voet, zwaar van comfort, blakende van geld en essence. Karel in zijn dikke duffelse overjas, kato in een degelijke zijde Japan, een degelijke mantel met bond, een kapotje op haar rond, blank, roozig, volle maands gezicht. Scheen Adolfine armelijk, kribbig, pretentieus. De stof van haar kleren kon geen vergelijking doorstaan met de degelijkheid van kato, waarop het geld, dik en solide zat. En toch had Adolfine een zeker pretentie op mode en elegance. Het magre, geplukte boa, konkelde eil om Adolfines hals. Haar vriezuur, door het natte weer uit de krul, hing een pikjes van onder een vervunstigd hoetje, waarom een slappe voale drapeerde. Het was of Adolfine het voelde, want ze zeiden neidig, ik heb hem maar niet mooi gemaakt met die vieze regen. Kato zeiden niets, maar blikten naar buiten, al als ze zeggen wilde, ik heb een rijtuig. Dus je gaat ook, naar Constance. Ja, maar wanneer komt van de welke? Zatsema wacht met zijn visite, tot van de welke er is. Zie je nu wel, zei Carol dat kato. Ach, voeg kato, erg goedmoedig.  Wacht, Zatsema, tot van de welke er is. Ach, ik heb Carol maar gezegd mee te gaan, omdat het misschien niet hartelijk scheen. Hoe vind je Constance geworden, Adolfine? Carol vindt zijn zuster zo veranderd, zo veranderd. Ja, veranderd, het is oud geworden, heel oud, ze Adolfine, die via je jongen, dan Constance, er beslist ouder uitzag. Ach, kom, wilde Carol verdedigen, je zou haar toch nooit 42 geven. Ach, is ze 42, temde kato. Weet je wat ik vindt, ze Adolfine, if in Constance zo niets gedistingeerd. Als Adolfine neidig en jaloers was, en dat was zijn meestal, zij ze juist tegenover gestelden, van wat ze heel diep in zich dacht. Niets gedistingeerd, herhaalde zij, met overtuiging. Er is iets in haar haar opmaken, in die ringen, ik weet niet wat, iets niet fatsoenlijks. Ja, meer iets van het buitenland, vergoel ik de Carol, zwakjes. Ik vind, zij kato, in Constance zo niets degelijks. Nee, maar, ze Adolfine, degelijkheid is dan ook niet haar voor. Nooit geweest, ging ik de Carol nu. Was ze maar gebleven, in Brussel, neidast de Adolfine. Ach, zij kato, grote uilen ogen. Vind jij dat ook? Ja, jullie? Wij, ook? Eigenlijk. Theem de kato, opgewekter, de coupé in het natte weer vergetende. Ja, ze Adolfine, met overtuiging. Wat moeten we hier nu, met zo'n zustig? Waar je niet meer voor de dag kunt komen, woonde Carol Anceldine. Ach, Theem de kato, tegen Adolfine. Vind jij dat ook? En, ze Adolfine, let op mijn woorden. Je zal zien, ze heeft pretenties ook. Zo, met een neidige zwier van haar hand, van de grote wereld, zich puzzeren. Misschien wel aan het Hof. Nee, Theem de kato, daar zou Constance nu toch wel te veel takt, voor hebben. Nou, dat weet je niet, bron de Carol. Ik heb nooit van al die drukte en van het Hof gehouden, verzekerde Adolfine. Zij was in tegenstelling van Bertha en Constance, niet gepresenteerd aan het Hof, omdat papa en mama van Lohe, na Constance's huwelijk, wat oud en wat moe, rustiger hadden geleefd. Zij kon dat de haren nooit vergeven. Nee, zeer de kato, maar jij bent nu ook zo een degelijke, Hollandse huisvrouw en moeder, Adolfine. Dat zeg ik, altijd tegen Carol. Adolfine keek gevleid. Ja, maar vergoed ik de Carol. Je moet in Constance ook niet zoeken wat ze nooit is geweest.  Zij is na haar eerste huwelijk dadelijk naar Rome gegaan. Die Hofkringen zijn altijd gemeen, betuigt Adolfine. En dan in Rome, riep uit kato, de dikke handen in elkaar. Daar gebeuren dingen. Adolfine was opgestaan, de visite was gemaakt. Zou het wel nog heel veel te praten, onder andere over de manier waarop Bertha, haar dochter Emily, als het ware had gedwongen in de armen van Raven, haar aanstaande nu, maar het werd te laat, ze vertrok. Dadelijk ging er Carol en Kato naar de coupé. Ach, schrik de kato, wat ze het reentuig nu nat geworden. Zij reden hun visites, eerst reden ze aan bij de Rijvenaars. Carol belde aan, maar gelukkig waren oom en tante uit. Kaartjes bij oom en tante. Toen, Kato raadplichte het lijstje, bij mijn vrouw van Vrieseth zijn, een oude kennis van mijn vrouw van Lolen, een oude dame, klein, spits, versrompelt, altijd op de hore uit naar nieuws. Heel aardig, Kato, zet je van Lolen, en ik hoor Constance is terug. Ja, rikt de kato, erg pijnlijk, voor ons. En hoe is Constance? O, heel goed, ontweekt Carol. Nu me vrouw, zeerde Kato, ze is de zuster van Carol, niet waar? Dus jullie ontvangen haar nu alle? Ja, voor mama, weet u? En Bertha ook? Ja, Bertha ook. En gaat ze weer aan het hoofd, denk je? Nu Adolfine zei, dat ze weer aan het hoofd zou gaan. Toch verkeerd van Constance, vond de oude dame scherp, nieuwsgierig, belust op een beetje schandaal. En Emily, van Bertha, gaat goud trouwen. Ja, en Floortje van Adolfine ook. Ik hoor, Emily, krijgt een prachtig uitzet, zei de oude dame, Floortje zeker veel minder. Niet zo mooi, deemde Kato, maar toch wel tegelijk. Wat een weerhemme vrouw. Kom, Carol, we moeten verder. In de coupé, tweede visite bij meneer en mevrouw Eikstra, neven en nigt van Kato, die in Eikstra is van zichzelf. Dag, Piet, dag Anna. Dag, Carol, dag Kato. En Constance is terug? Ja, nee, maar, wat zeg je ervan? En ze zeggen overal, ze gaat uit Hof. Ach, nee. Ja, Adolfine, zei het, en mevrouw van Vriesenstein. Hoe dol van die mevrouw van daar welke, met het verleden dat zij heeft. Het zal haar man zijn, die wil. Ja, zeker, het is haar man.  En hoe ziet ze uit? Nu, zo, ze is de zuster van Karel, niet waar, maar ik vind haar nu niet zo gedistingeerd. Nou, ik vind haar nogal schiek, om de Karel een beetje boos. Hé, Karel, nu ja, schiek, maar zo niet degelijk. Zo meer van het buitenland, vroeg Anna Eikstra. Ja, en zoveel gingen, daar houd ik niet van. En haar haren, zo gefriseerd en geholft weet je, weet uit, zo gek, omdat ze al erg grijs is. Ach, ja, wat een weer, hè, Anna. Wij moeten eigenlijk verder, Karel. Bij wie, bron de Karel? Bij de Van Gravens. Ach nee, mopper de Karel, het regent zo, de hele tijd moet ik uitstappen en aanbellen. Maar heb je dan geen palfrenier, vroeg Anna, onbegrijpelijk. Zeg, ben jij dol, mopper de Karel, een palfrenier? Maar Karel, laten we dan even naar Constance gaan. Zo, ga je naar mevrouw van naar welke? Ja, we moeten haar zeker vandaag nog een fusite maken. Nou, kom dan, bron de Karel, zenuwachtig. Waarom wist hij niet? En ze reden naar het hotel de zin, de congerger verzocht hen even te wachten, liet hen toen binnen. Hoe aardig dat jullie komen, zei Constance, en zoals waardelijk verheugd, en met dat vreselijke weer. Maar je ziet, ik kan je alleen ontvangen in mijn slaapkamer. Ik heb geen saloon, en de gemeenschappelijke saloon is vervelend. Heus, allerliefst dat jullie komen. En met die regen nog wel, herhaalde zij. Arian! Mama? Hier zijn on Karel en Tante Cato. Ze wenkte haar jongen te komen uit zijn kamer. Zat een glimlach van opgewektheid, blij te zien de gezichten van haar broer en haar schoonzestig, hoeveel ze Cato niet kende van vroeger, verlangende als met een heimwee naar het sympathieken van familiegenegenheid. Zo, is dat Keon jongen, Constance. Nu, hij is al groot. Dag, Tante, dag om, zei het kind, een beetje koel en hoog. Lijkt hij op zijn vader, vroeg Karel? Ja, zei Constance, onwillig. Karel en Cato keken naar Arian. Het kind stond kaarsrecht voor hen, een treffend mooi kind. Zeer zeker, geleken hij op zijn vader. Hij had van haar welkes regelmatig getrekken. Zijn rondeschedel, zijn kort, zacht koeshaar.  Hij was, op een leeftijd, dertien jaar, dat andere jongens in hun groei zijn en onhandig doen, niet groot, maar even redig en vrij breed gebouwd, met twee vierkante schouders in zijn blauw jasje, met iets in zijn gebaar en beweging dat al mannelijkheid was en zekerheid, vreemd in zo'n jongen kind. Hij wilde beleefd zijn, maar een zeker van trouwen was duidelijk in hem, tegen die vreemde oom en die Tante. Zijn kleine mond was precies gesloten, zijn ogen staardend strak, donkerblauw, ernstig en koud. Constans leed haar behoer en schoonzust voorzitten. Vergeef al die rommel, zeiden ze, lachend. Ik profideerde juist van een regenachtige dag om mijn koffers wat over te pakken. Kato keek scherp rond. Japanen hingen over de stoeden, aan de kapstok, een paar hoeden lagen op tafel. Oh, Constans, zei Kato, en ze vond zich een beetje brutaal, zomaar Constansen te zeggen, want ze zag haar schoonzustig voor de tweede maal, getrouwd met Karel na Constanses huwelijk met de stafelaar, en zat op de lippen om te zeggen, mevrouw. Oh, Constans, wat heb jij een boel kleren? Vind je, in de koffers verkreukt alles zo. Ik heb zoveel Japanen niet, niet waar, Karel, maar wat ik heb is degelijk. Maar jij bent ook degelijk, Constans? Ik houd van solide kleren, alleen zoveel kanten, ze zouden mij kriebelig maken. Ja, Bertha, die kleed zich ook goed. Maar Adolfine, wat ziet die er altijd uit? Ach ja, vroeg Constans, maar zo moet ook nogal rekenen niet waar. Ik heb maar een paar Japanen in het jaar, maar die zijn solide. En komt van haar welke gauw, vroeg Karel? Overmorgen schrijft hij, dan gaan we een huis zoeken, ik vind het toch zo prettig weer in Den Haag te zijn bij jullie allemaal, maar ma zie ik iedere dag. Gisteren ben ik bij Bertha geweest, en druk huishouden niet waar, ik viel in allerlei repetities voor de bruiloft. Gisteren ben ik bij Gerrit geweest, Adolfine is een dotje, en ik heb gelachen, gelachen, wat een boel kinderen, ik ken ze nog niet allemaal uit elkaar. Maar lief, aardig, dat blonde vrouwtje en dat blonde troepje, en van de zomer verwacht ze weer een baby. En Doreen is ook lief. Oh, je weet het niet, je weet het niet, ik ben blij jullie allemaal te zien.  We zijn een grote familie, en het leven in Den Haag is druk, bijvoorbeeld in de kringen van Bertha. Gerrit en Adolfine hebben het weer druk met hun troepje, maar ik hoop toch ook mijn plaats weer bij jullie allen in te nemen. Zo lang is het geleden dat ik niemand van jullie gezien heb. Haag, ik heb het niet willen dwingen, mijn ma is nog een paar keer in Brussel bij mij geweest, maar mijn broers en mijn zisters? Nee, lief was het niet van jullie. Maag, het kon misschien niet anders, het was nu eenmaal zo. Jullie konden mij niet achten, jullie moesten mij wel verwerpen. Ik heb vreselijk geleden, al die jaren, en ik heb nooit iemand gehad met wie ik spreken kon, dan met hem, mijn kleine kerel. Maar het was niet goed, niet waar, Addy, dat mama altijd zoveel met je sprak. Maar met Henry, met van de welke, kon ik me niet uitspreken. Haag, we zijn heel goed met elkaar, heel goed. Dan kan je niet zeggen hoe ik opeens verlangde uit Den Haag, naar de familie, de kennissen, naar jullie allen, allemaal. Ik schreef mama altijd geregeld, mama hielp van alles op de hoogte, zonder de protretten van de neefjes en nichtjes. Toch, dwart het me nu, dat ik jullie alle zie. We zijn ook zoveel, ik geloof niet dat er veel zo grote familie's zijn als wij. Bertha's huis is op zichzelf een druk huis. Bertha, al groeit mama. Het is ontzettend, want we worden we oud. Ik ben 42. Oh, ik kon niet langer zo in Brussel wonen, we hadden niemand meer, onze kennissen verstrooid, weg. Van de welke verlangde ook naar Holland, ook voor Addy. Hij spreekt toch heel goed Holland. Ik heb het altijd aangehouden. Misschien een beetje Vlaams, hè Addy? We hadden een Vlaamse meid. Oh, wat heb ik jullie veel te vertellen? Lachten ze gelukkig. Niets interessant, hè? Maar ik heb behoefte mijn hart uitgestorten, te praten, te praten, te praten met jullie, jullie allemaal, mijn broers, mijn zusters. Ze stond eensklapps op. Karel, weet je nog, in Indië, hoe we in de rivier speelden, achter het paleis, op de grote steenblokken liepen, met Gerrit. Wij drieën speelden altijd samen. Ja, Bertha, was toen al een paar jaar gedrouwd, toen wij nog kinderen waren. Is ze nu al vijftig, Bertha? Ze is helemaal grijs.  Ik ook, ik word grijs. Lieve Bertha en Louis en Gertru gestorven in buitenzorg. Herinner je, Karel, wij met ons drieën altijd samen. Je droeg me op je rug over het water. Wat waren we ondeugend? Ik was toen wel een meisje van 13, 14. En, zo gek in Indië. Het volgende jaar doe ik langer rocken en kwam ik al op de bals. Ik vond het heerlijk die grandeur, de adjudanten, het wie Nederlands bloed, dat gespeeld werd als wij binnenkwamen. Ik verbeelde me, dat ze ook voor mij speelden. Het dochtertje van de gouverneur-generaal. Ja, van Nagel was toen advocaat in Simerang. Bertha maakte die grootheid niet mee. Oh, nu is ze voorbij. Mijn eidelheid, zoals een mens veranderd. Jij ook, Karel, je bent veranderd. Je bent zo geposeerd geworden, zo deftig. Jammer dat je geen burgemeester meer bent. Je bent er als voor geknipt, Karel. Ze poogt het te scherzen. Ineens voelende dat ze te veel sprak over zichzelfen. Ze gaanliet, terwijl Karel en Kato haar zaten aan te staren. Toch voelden ze voor hen. Was Karel niet haar broer, die met Gerrit altijd gemengd was geweest in haar kinderherinneringen. En was Kato niet zijn vrouw, al had ze geen sympathiek gezicht, met die grote, ronde ogen. Waren zij niet leden van de familie, naar welke zij zo verlangd had. Ze poogte te scherzen, naar haar al te spontane ontboezaming. Maar ze voelde eens klaps dat ook die scherz nog niet de toon was, die harmonisch zou hun gesprek doen klinken. Ze voelde dat ze in twintig jaren haar broer niet gezien had. Niet meer na de dag van haar huwelijk met de stafelaar. En dat zij als geheel vreemd van elkaar waren. Ze voelde dat ze Kato in het geheel niet kende. En al waren Karel en Kato dus haar broer en haar zuster. Ze waren ook vreemden, maar juist dit wilden ze niet. Ze wilden hen alle winnen, haar familie, om hen alle te hebben warm om haar, sympathisch om haar. En ze sprak over mama, over de zondagavond, over mama's familieswak, dat zij ook nu zo sterk in zich voelde, ontwikkeld als het zich had in de smachting die het tristige jaren in Brussel. Ze voeg een raad omtrend huizen in den Haag. Het beste is dat je een woninggids raadplicht, zei Karel. Er woont er hierin vlakbij.  Zo een man weet alle huizen die open staan. Het zal moeilijk zijn niet te vinden, zei Constance. We hadden in Brussel een heel lief appartement. En ik hou eigenlijk meer van een appartement dan van een heel huis. Maar in Holland is zoiets niet te vinden. Ach, Constance, zei Kato, grote ogen. Vind jij zo een appartement, niet benauwd? Oh nee, en ik vind het heerlijk zo alles op één etage. Ik hou niets van meiden die op de trappen draven. Ja maar, er moet toch schoon gemaakt worden. Nu, dat gebeurden we mij ook. Alleen bij een buitenlands appartement wordt niet zoveel aan de bel gehangen als aan een Hollandse voordeur. De keukenmeet gaat smorgens naar de markt. En dan koopt ze maar van alles? Dan koopt ze voor een paar dagen, groenten en eieren en wat ze nodig heeft. Laat je dat dan over aan de keukenmeet? Oh ja, verbeeld, als je het niet aan haar overliet, lacht de Constance. Ze zou er niet van begrijpen. Ik geef haar alleen enige aanwijzingen. Maar dat vind ik nu toch helemaal geen degelijke manier van huishouding. Vind jij wel, Karol? Slanswijs, bomde Karol, Ansoudien. Dacht je een huis te zoeken in de nieuwe buurten? Duinoord bijvoorbeeld? Liever niet zo heel ver van je allemaal af. Die Constance lacht de kato rond gezicht. Maar we wonen allemaal nogal uit elkaar. Er werd geklopt. De portier liet Adolfine binnen. Zo Adolfine, maar hoe lief van je ook eens te komen. En dat als we vanavond toch al samenkomen bij mama. Je bent een hartelijke zus. En ze kust Adolfine. Dat is mijn jongen. Ik ben alleen eens met hem bij je geweest, maar je was niet thuis. Dag, tante, zei Addis Tijf. Vergeef de rommel, Adolfine. Ik pakte juist mijn koffers uit. Wij moeten eigenlijk verder, Karol. Gaan jullie al? Ja, het regent zo, en de coopé wordt zo nat. Constance, zei Karol, van daar welke komt overmorgen, zei je? Denkelijk wel. Nu dan, doe hem dan wel mijn groeten, en wil je hem dan mijn kaartje geven. Dan is dat in orde. Hij nam zijn kaartje uit zijn portefeuille en legde het op een hoek van de spiegelconsole. Constance zag hem aan, even een verwart. Ze kon een ogenblik niet spreken, begreep niet. Ze was zelf opgevoed en had zelfige leefte voor ons zeer minutieuze regelen van kaartjespouseren.  Maar toch begreep ze niet goed dat een zwagig bij een andere zwagig, zelfs voordat hij in de stad was, en tijdens een bezoek in de slaapkamer zijn er zuster, tussen de intimiteit van haar uitgepakte koffers, een kaartje voor hem terzijde legde. Maar ze was zo lang uit Holland en uit Den Haag weg geweest. Ze wilde niet laten blijken dat zij niet begreep. En als vrouw van de wereld wilde zij ook vooral niet laten blijken, dat zij kaartje niet alleen stijf, maar zelfs intents burgerlijk vond. En ze zeiden met een zachte glimlach. Heel goed, Carol. Van naar welke zal je visite zeer apprecieren? Haar stem klonk vriendelijk, invoudig, zusterlijk gewoon. En nog Carol, nog Cato, merkten iets dat Constance zich zo bedwoongen had, als er zich in Rome wel eens had moeten bedwingen. In een diplomatieke salon, vol intrigue en beleefde neidigheid. In de coupé, zei Cato. Dat heb je slim gedaan, Carol, met dat kaartje. Ja, het leek me zo het beste, zei Carol, burgermeesterlijk. Einde van Hoogstuk 5. Hoogstuk 6 van De Kleine Siewen. Deze Liepevoxtopname behoort tot het publieke domein, opname door Anna Simon. De Kleine Siewen, de Louis Coupéres. Hoogstuk 6. Adolfine keek neidig om zich rond. Wat moest die Constance aan haar toilet verdoen? En zoveel geld hadden ze toch niet, want ze leefden van een toelagen van papa en mama van naar welke. Van Constance's vaderlijk erfdeel, en van wat van naar welke schaalde in Brussel, met wijnen en assurances. Alles te zamen niet vet stoppen, dat wist Adolfine zeker. Ze vond vooral een bonte bolero prachtig, en verwonderde zich wat dat toch voor twee soorten bont was, maar ze zeiden er niet van. Ze prijzen een ander nooit iets, nog zijn mantel, nog zijn kwaliteit van gemoet of hart. Al had ze er nu een lief ding mee kunnen winnen, ze had toch niet kunnen zeggen, Constance, wat is dat een aardige bolero? Maar telkens zag ze, neidig, bleek van afgunst naar het bonte kledingstuk, dat over een stoel hing, en haar bijna pijn deed, omdat zij het niet bezat, en niet wist hoe zij er ooit één zou kunnen bezitten. Constance, als dat moe, zat eerst met Ady koffers uitgepakt, Carol en Cato waren gekomen, en zat druk gebraat, blij en te zien. Maar dat kaartje van Carol had haar stil gemaakt, en ze sprak matjes.  En je meisje, Adolfine, trouwt al gauw? In mij. Ik heb je meisjes na verleden zondag niet meer gezien. Een paar dagen geleden vond ik wel hun kaartjes, en dat van Dijkerhoff. Wat gaat een week toch gauw voorbij? Ik heb jullie ook niet thuis gevonden. Het is zo druk. Allerlei boodschappen altijd, om het uitzet. Is Dijkerhoff een aardige jongen? Ja, en ze zijn van een hele goede familie. De Dijkerhoffs waren nu juist niet van de korterie van de Van Loos, en mama van Lohe had het engagement, maar sowieso gevonden. Constance zweeg, ze was moe, zat hoofdpijn, en ze dacht dat Adolfine maar het gesprek gaande moest houden. Maar Adolfine was te afgeleid door de Bolero om erg op dreef te komen. Ze zocht naar een onderwerp. Toch waren er velen, want ze verging van nieuwsgierigheid om allerlei te weten. Bijvoorbeeld, hoe Constance wel dacht over Berthe en over Cato. Als die ellendige Bolero nu daar maar niet hing, eindelijk begon ze. En je zoekt naar een huis? Constance antwoordde. Vaag. En omdat ze hoofdpijn had, kreeg haar blik iets tarends, uit de hoogte en trok aan haar lippen dun. Adolfine vond haar aanmatigend, menende dat Constance toch altijd pedant was geweest na haar huwelijk met de stafelaag, na al die schieke Rome. Adolfine vermoedde dat Constance op haar neer zag, en Constance had alleen maar hoofdpijn. En denk je veel visites te maken? Nee, Constance dacht het niet. Ga je niet uit Hof? Nee, daar had Constance helemaal niet aan gedacht. Gaat je jong op de burgerschool? Nee, hij zou zijn examen doen voor het gymnasium. Hij moest studeren, wilde van haar welke. Wat zijn dat voor portretten? Kennen ze, waren het, uit Brussel. Had je er veel kennissen? De laatste tijd niet meer. Eens klaps ontmoeten Constance's ogen die van Adolfine. En Constance zag niet de haat van Adolfine. Constance zag alleen haar zuster, vier jaren jonger dan zij, maar afgetoppt door een druk, moeilijk leven, vol geldbeslammering, vol last van veel eisende, onaardige kinderen, zonder hulp bij haar man, van Satsama, hoofdcommis aan de departement van Justitie. Constance zag haar zuster maagig, geel, opgevreed van zorg en bitterheid, in die bijna armoedige en toch pritentieuze rok, mantel, hoed, boa. En ze voelde niet tegenstaande haar meer en meer opkomende hoofdpijn en diep medeleiden, omdat Adolfine haar zuster was.  Ze stond op en naden de Adolfine. Fien, zeiden ze, ronduit. Wees niet boos als ik niet spraksamer ben, maar ik heb zo'n hoofdpijn. Toch vind ik het allerliefst dat je me eens opzoekt. Doe het veel, laat wel elkaar veel zien. Ik ben alleen in de Den Haag gekomen om veel van jullie te zien. Ik heb een smacht naar jullie allen. Ik heb lange, lange, trurrige jaren doorleefd. Ik heb niemand in mijn leven, dan mijn jongen. En hij is nog zo jong, en ik zeg hem al veel te veel. Ik heb veel geleden Adolfine. Fienne, wees wat lief tegen me. Hou een beetje van jullie constant. Ze heeft niet altijd goed gehandeld. Ze heeft niet altijd goed gehandeld. Ze heeft niet altijd goed gehandeld. Maar vergeef het haar. Vergeef haar dat verleden. Vluisterde zij zachtig, op het adia niet zou horen nu. Vergeef haar dat verleden. Dat altijd, altijd blijft. Dat nooit is het verleden voorgoed geworden. Vergeef het haar. En heb haar een beetje lief. Ze barste eensklapps in de zenuwsnik uit. En in een impulsie knielden ze bij Adolfine. En legde haar hoofd tegen Adolfine's borst. En voelde je haar armen, Adolfine, heel maagig aan. En ellendig. Een natte reuk van regen stoomde uit haar bemordelde rok. Westen constant, ze Adolfine, wel geroerd. Zeker. Ik hou van je. En dat verleden, dat is al zo lang geleden. Daar denken we geen van alle meer aan. Maar Constance snikte, snikte. Mama, zei Ady. Ze trok hem ook naar zich toe. Hield haar zestig en haar kind dichtbij zich. Toek Constance. Mama, huil zo niet. Je hebt altijd zo een hoofdpijn moestje na die buin. Ze bedwoong zich nu, stond op. En Adolfine vond enige hartelijke woorden. Adolfine was wel aangedaan, maar had het land over die Polero. En daarbij vond ze Ady mooier, beter bijna, dan een van haar drie, lelijke, onhebbelijke jongens. Toch kusten ze Constance, en spakt ze af, dat Constance morgenavond zou komen teedrinken. Naar dat Constance wat calmer was en wat lachte door haar tranen, nam Adolfine afscheid met een hartelijke zoen. En dan zal ik maar een kaartje van Vansatsema hier leggen, bij dat van Karel. Niet waar Constance, maar van de welke, als zij overmorgen komt. Ze legde het kaartje neer. En zich plotseling niet meer kunnen de bedwingen, ging ze even als voorbij lopende naar de Polero.  Kijk haar naar en zijde met een stem die heel anders klonk dan de gedachte, die stil neidigde in haar. Maar Constance, daag jij nog zulke korte manteltjes? Oh, dat is al zo lang mode, antwoordde Constance, nog denken aan de kaartjes. Nu maar, het zou mij tekort zijn, voor mijn leeftijd, hoor. En, jonger zij dan Constance, was de kritiek scherp en verborgs uit de gelijke tijd Adolfines waren gedachte. En de zuster, voldaanu, ging. Constance tuurde op de twee kaartjes, en ineens snikten zij wel los. Adi nam maar in zijn armen. Hij was al bijna zo groot als zij. Mama, zij reizacht, met zijn ferme stemmen van jongen man. Heel niet zo, en ga wat liggen op bed. U moet vanavond naar groep, mama. En nu zal te moe zijn, als u niet wilt gaan liggen. En hij hielp haar zich wat uitkleden, en schikte haar kussers op. Ze lag nu op bed, zacht, zenuwsnikkend. Eigenlijk wist zij niet meer waarom. Hij zette zich neer bij het raam, bij de spiegelconsole, en nam zijn boek, en krijgs verhaal van transvaal. Een beweging van zijn arm deed de beide kaartjes vallen op het tapijt. Hij zag haar even heen, naar de twee stukjes kartonnen formaliteit. Liet ze liggen, en last door. Einde van Hoogstuk 6 Hoogstuk 7 van De Kleine Sieden Deze lievervoxtopname behoort al het publieke domein, opname door Anna Simon. De Kleine Sieden, de Louis Coperas, Hoogstuk 7. Die avond speelde Constance mee, wist, hoe wel zij nog een erg gehoofd bijna had. Ze had op verzoek van mama van Louwen, Ady meegebracht, en hij had zich gevoegd, bij de neven en nichjes, om de allegaar. Constance speelde met Berta, met Gerrit en Omruyvenaag. Constance, zei Berta, je moet het niet onlief van me vinden, dat ik pas één keer bij je ben geweest. Je was niet thuis, maar het is zo druk. Ik heb je vandaag de invitaties gezonden voor de partijen van de Bruiloft. Je komt natuurlijk, niet waar? Berta was de oudste dochter, mevrouw van Nagel van Voorde, haar man, minister van Colonien. In hun huis had Constance dadelijk gevoeld iets als van het ouderlijk huis, vroegig, een grote familie. Een kring, even kolonialistisch getint, met de hoogste koloniale autoriteiten, terug uit Indië. Van Nagel had zijn carrière gemaakt door protectie van zijn schoonvaardig, de oud-governeur-generaal.  Hun kennissen zenenden ook even de kring van het core diplomatiek aan, en mentelden natuurlijk ook onder ze de elementen uit de hogere Haagse bureaucratie. Hoewel Constance toch maar eens bij hen een huis was geweest, te midden van een drukte van repetities voor Bruilofts voorstellingen, had ze er dadelijk iets zeer sympathisch en bekend gevoeld, iets van haar vroegig, thuis, een atmosfeer van grootheid, gewichtigheid, die zij wel zeer het jaren ontwent was, maar tot welke zij zich toch aangetrokken voelde, uit het aangeboren instinct ene idelheid die zij dood nu in zich waande. Constance voelde zich tevreden, al had ze nog hoofdpijn. Omruifenaar was druk, maar vrolijk, omdat hij won, met Gerrit. Bertha en Constance, geen van beide bij de kaarten, spraken door, speelden slecht. Bertha was al bijna geheel grijs, grijs er zelfs dan mama van Lohe. Ze had een beetje een plechte gezicht, ze leek op haar vader, de harde, strakke trekken, de harde, donkere ogen, de dunne lippen. Haar oogleden knipten altijd of zij moeilijk zag, en ze hadden haar wijze van praten iets verstrooids, als of ze altijd aan iets anders dacht, zoals goed gekleed, invoudig, met smaak. Ik vind het zo aardig dat jullie huis zo in erhaling is van ons geouderlijk huis, van vroeg, zei Constance. Ja, zei Bertha, wat is troef? Je hebt het zelf eruit te gemaakt, zei Gerrit, de ritmeester, flink, breed en blond, zes je oppassen. En je hebt zeker een heel druk huis, Bertha. Ja, zei Bertha, heel druk. En ze speelde een verkeerde kaart. Ik heb het ook zo gekend, die drukte, zei Constance. Dat was in Rome ook zo, verschrikkelijk druk. Op één dag altijd vier, vijf dingen waar je je onmogelijk aan kon onttrekken. Bertha glimlachde vaag, en Constance voelde eens klaps dat zij niet over Rome spreken kon. Ze schrikte. Zij kon de naam van de stafelaar niet uiten. Zij moest geheel die tijd van grootheid niëren. Het maakte haar insklaps zenuwachtig, want ze had niet gedacht dat zij, te midden van haar broers en zusters, zich ook bedwingen moest, takt moest tonen. Ze was juist tot hen gekomen om, spontaan, zich te kunnen ontspannen. Maar ze voelde in Bertha zeer sterke afkeuring dat zij over Rome dorspraten.  Zat over Rome willen praten, een beetje uit eidelheid, om haar zuster, de vrouw van een minister, die meedeed te herinneren dat ook zij die grootheid gekend en geleefd had. Maar ze voelde dat ze nederig moest zijn, dat ze niets meer was dan mevrouw van der welke, de zuster die een misstap had gedaan, getrouwd was met haar amor, en na jaren ingenade door de familie aangenomen. Dit sprak duidelijk uit Bertha's plechtig van loa hard gezicht met de knipende ogen, ook al zij de Bertha geen woord. Constance zweeg, speelde, omruiven haar gedruk, tapte moppen. Daar valt de vrouw, zei hij, dik. Dat is één gevolle vrouwtje meer, juigde hij luidruchtig, en uitspillende zijn aas streek hij met een brede zwijf van zijn hand de zet op. Constance was bleek, en Bertha knipte de ogen helemaal dicht. Maar Bertha was te veel gewend aan ooms vulgere onhandigheden om haar zeer getroffen door te worden, en zij kwam correct uit in de inviet van haar partner. Constance hield zich strak, speelde na. Zelt in één van haar zenuwbuien kunnen uitsnikken, maar ze bedwoeng zich, wetende dat oom onhandig, druk, vulgere was, maar toch niet met opzet had willen kwetsen. En ze was geredankbaar toen die haar als de hulp bekwam. Wat een aardige jongen is die boy van jou, Constance? Mijn Addy, ja. Addy een beetje deftig voor zijn jaren, maar anders een flink ventje. Hij is altijd heel lief voor mij. We zijn beide doel op hem. Je moet de bedikkels bij ons laten komen. Ons huis is één kinderkamer, en in mijn troep zal hij jong blijven. Goed, Gerrit, heel graag. Het is aardig van je dat te zeggen. Wat moet hij worden? Van haar welke wil, dat hij eerst studeert, en dan later in de diplomatie. Zou hij daar geschikt voor zijn? Ik weet het niet. Hij is misschien een beetje te strak, maar hij is nog zo jong. Laat hem woensdag komen koffie drinken, en dan wandelen met mijn bende. Goed, ik zal het hem zeggen. Ja, zei Berthe, hartelijkig, als ontwakende uit een droom. Hij is een allerliebste jongen, alleen een beetje strak. Hij is hier nog zo vreemd. Hij is heel beleefd, zei Berthe, maar op een afstand. Hij groet heel beleefd, maar als hij dag tante zegt, klinkt dat als tegen een vreemde.  Ach Berthe, hij zit ineens zoveel nieuwe oms en tantes. Hij is een hele lieve jongen, een mooi keeltje. Hij lijkt op zijn vader? Ja, zei Constance, onwillig. Ze voelde weer dat er weer was, het verleden. Ze voelde dat Berthe dacht, van naar welke, zat zijn portret wel eens gezien bij me, maar is een zeer knap mens. En daarom ben je toen op hem verliefd geworden, Constance. Maar Gerrit lachte. Waarom zeg je dat zo bedenkelijk, zusje? Bedenkelijk? Maar het is, alsof je het niet goed vindt, dat je zo'n op zijn vader lijkt. Constance was dankbaar. Gerrit was zo gewoon, zo natuurlijk. Ze lachte. Ach, wel nee. En denk je dat ik het niet hoor? Lijkt dat op zijn vader? Ja. Ze werd één klaps heel oprecht, tegen Gerrit. Zijk dat zo? Ja, het is zo dwaas. Ik ben een beetje jaloers op van naar welke, wat Addy aangaat. Zo dwaas van me, niet waar? Bertha keek strak, knipt u de ogen. Omstreek zet na zet op. De robber is uit. Gerrit en ik winnen. We reken er maar niet af, hè? De boterhammetjes gingen rond, de glazen wijn, de gokjes. Gerrit, ook zei Constance, terwijl ze naast hem zitten ging. Je bent gelukkig niet waar, in je huis, met je vrouwtje, je kinderen. Gerrit schrikte. Waarom vraag je dat? Ik kreeg die indruk. Maar waarom vraag je het? Is het dan niet zo? Ja, zeker. Zeker. Natuurlijk. Adeline. Hij wenkte zijn vrouw, een balon dik popje, een zacht lief vrouwtje van 28. Ze had al zeven kinderen. Omdat Gerrit, wat oud getrouwd, zei dat hij zijn tijdverlies wilde inhalen om een heel troepje bij elkaar te krijgen. Constance vraagt of we gelukkig zijn. Die Constance. Natuurlijk, zei Adeline. Je hebt een aardig troepje. Je jongen is ook een dot. Ze glimlachte allen, gelukkig om de kinderen. Gerrit, onrustig, bewoog bijna woest zijn grote ledematen. Kinderen, dat is alles. Jaagd Gerrit, wat luid. We scheiden niet uit tot we twaalf hebben, niet Warlin. Maar Gerrit, je bent dool. Ja, zeg Constance, waarom die keren van jou zo alleen te laten? Dat is niet goed voor een kind. Nee, Gerrit, zo is het goed. Zou niet ons geluk zijn, veel kinderen te hebben. Zeg, jij bent zo indiscreet geweest te vragen of we gelukkig zijn. Nu ik ook op mijn beurt.  Ik geloof niet dat het erg potert tussen jou en je man. Ach, beschikken ons naar elkaar. En misschien dat zelfs niet eens. Ah, die houdt ons samen. We zijn beide dol op hem. Van der welke is dol op zijn jongen? Ik ook. Ik ook. Hij is alles, zowel voor hem als voor mij. Haar ogen vulden vol tranen. Voor elkaar zijn we niets meer. Ze zat tussen Gerrit en Adeline. Ik verlangde zo naar jullie allen, zeiden ze, beide neemenden bij de hand. Wees lief tegen me, wil je. Ik smacht naar sympathie. Mijn kind is mijn alles. Maar hij is zo jong, en ik zeg hem al te veel. Oh, God, wat een leven, die laatste, laatste jaren. Nee, jullie zijn niet lief geweest. Waarom mij nooit, nooit eens opgezocht, in Brussel? Beste Constance, zegt Gerrit. Als we ooit geweten hadden dat je het winste, maar ook jij liet nooit van je horen. Alleen haar mama schreef je. Die heeft je nu een ander eens opgezocht. Zeg zelf, we waren vervreend van elkaar. Laat we elkaar dan nu weer terugvinden. Wees lief tegen me. Je vrouwtje. Ik ken haar niet. Maar je bent ook mijn zuster, niet waar, Adeline. Hou een beetje van me. Jazeker Constance. Laat we elkaar dan ook veel zien. Hoe is Bertha geworden, Gerrit? Zeg me. Bertha is heel lief. Bertha is een voorbeelde, gemoedig, een uitstekende vrouw. Bertha heeft een druk leven. Ze doen veel goed. Ze leven voor hun kinderen. Ze zien veel mensen. Ze zijn in de upper ten, of liever in de upper two and three, van Den Haag. Wij niet, hoor. We komen ook nooit op hun grote dienis. We zijn helemaal niet in een coterie. Ik kom zelfs nooit op Bertha haar joers, ze Adeline. En toch zijn we heel wel met elkaar. En Bertha is heel lief. En als Adeline een baby wacht, gewone toestand bij ons, is Bertha net een moedig. Maar de mensen leven nu eenmaal in hun kring. En die is erg groot, druk, gewichtig, chic en alles wat je nog meer wilt. Dus Adolfine en Van Saatsenmen. Ja, dat kan je nagaan. Die komen ook nooit op hun dienis en joers en balzen, etc. En dat maakt Adolfine razend. Maar het kan ons totaal niet schelen.  En oom en tandderrijven haar? Komen op de joers, lacht Adeline, maar niet op de dienis. En die hebben weer een indiesclubje, dat heel verholijk is. Maar natuurlijk weer helemaal apart. Ja, pijnste constans. Zo een heel grote familie als de onze, heeft noodzakelijk allerlei afschijdingen. En daarom houdt mama altijd zeer vast aan haar familie tafereel, waarop al de elementen samen vloeien. Soms zien we elkaar in weken, in maanden nooit anders dan op die zondig avonden. En zeg me, Karel en Kathol? Karel en Kathol, deed Gerrit Kathona. Die leven lekkertjes en eten heel goed met hun bijtjes. Niet waar, Adeline? Ze lachten. Ach, ik heb altijd van Karel gehouden, zij constans. Van Karel en van jou, Gerrit. Herinner je, in de rivier, achter het paleis de buitenzorg? Hij keek haar lang aan, zoekende in haar ogen het verleden van hun kinderjaan. Ja, toen was je een aardig kind. Je speelde altijd met ons sprookjes, tussen die grote blaren, van een prinses, een veeën en ridders, en weet ik al wat meer. Je was toen een dot van een kind. Zo'n klein, fijn, leek, fantastisch meisje, en je witte baatje, en je broers waren verliefd op je. Maar twee jaar daarna, ik was toen een jongen van zestien, en jij was vijftien. Toen was je ineens een nuff, in een lange baljapon, en dan ded je alleen met oude generaals en de algemene secretaris. En waar ben ik nu, voeg zij, glimlachend, maar haar ziel van ween moet vol. De verloren zestig, weer gevonden. Ja, wel de verloren zestig. Kom, zestje, niet zo droever. Mijn leven is zwaar geweest. Maar jij hebt nu je jongen, je kind, kinderen zijn alles. Mijn leven is fout geweest op fout, en ik ben zo bang dat ik mijn jongen niet goed zal opvoeden. Laat dat dan over aan je man, zei Gert, mannelijk. Zo, riep Adeline, moet ze dat overlaat aan haar man? Ja, Adeline, net als bij ons, ik de jongens, jij de meisjes. Zo. Maar Gert, als ik Addy overlaat aan van der welke, heb ik niets, niets. Meest aan flinke, en niet bang. O, het leven is soms zo moeilijk. Dus, Adeline, Gert, jullie zullen een beetje houden van je verloren en weer gevonden zestig? Adeline kust de constans. Mama van Lohet had nadig, glanzende, als altijd op het familie Tafereel, als ze ze allen verzamelde. 