Social Innovation en Tilburg University
Aan het begin van de 21e eeuw zijn we onze van bewust dat we de aarde hebben uitgeput en vervuild. Dat we onze eigen problemen hebben opgestapeld. En dat het morele beginsel dat ons leidt, het voorzorgbeginsel dat voorschrijft. Dat we aan toekomstige generaties geen kansen mogen onthouden die we zelf hebben. Dat dat morele beginsel een drijvende kracht is in de richting van inspanning en voorverduurzaming. We hebben een economie gebouwd die onstabil is, die grote crisis voor het meekend. En die crisis hebben onze moeilijkheden gebracht. Aan de andere kant is er een voordurende stroom van technologische vernieuwing die onze kansen vergroot. Het vinden van een broze balans tussen al die drijvende krachten is een majeure opgave. En de uitdagingen die ons wachten, vereisen, het samenballen van alle competenties waarover de samenleving beschikt. Dat is de achtergrondgedachte van social innovation. Niets is neutraal, niets is onveranderlijk. De Griekse wijsgeer Heraclijtel zei het al panterij, alles stroomt, alles is aan verandering onderhever. Maar al die veranderingen dringen en dwingen ons tot nieuwe vormen van samenwerking en organisatie. Social innovation is overal. Het lijkt een modueus begrip, een containerbegrip, het is alles en dus misschien wel niks. Aan het begin van een grote beweging is er vaak onhelderheid. En gebruiken we als bron van inspiratie begrippen die na de hand precies er in betekenis worden. Zoveel is het nog niet met social innovation. Nu omschrijven we het als een waaier van uiteenlopende bestanden heen. Het gaat om vernieling. Vernieling in methode, processen en arrangementen van productie en consumptie tussen mensen en organisaties. Waarin de belangrijke dienstverlenende domeinen van de samenleving aan de orde zijn. Zorg, werk, duurzaam ontwikkeling. De verzorgingstaat was een indrukwekkende uitvinding. Maar is aan het eind van haar levensduur. De onbedoelde effecten van nobele arrangementen heb ik crisis veroorzaakt. En het herschikken van die arrangementen is nu aan de orde. De technologische mogelijkheden om betere zorg te verlenen, om mensen een waardige bestaan te gunnen en te continueren. Veisen in dringende samenwerking tussen ondernemers, wetenschappers, burgers en overheden. De universiteiten, de hoge scholen, de ROC's van vandaag, keren zich naar de samenleving. Proberen hun aanwezige schatkames van kennis te verbinden met de vernieuwingsbehoeften van ondernemers, burgers en overheden. Dat gaat niet vanzelf. En tegelijkertijd moet die universiteit bezig blijven met het streven naar excelentie in wetenschappelijk onderzoek. Een broze combinatie.  Wat we waarnemen, is dat nieuwe samenwerkingspatronen op tal van manieren oploeien. En daarin zijn ook nieuwe woorden aan de orde. Living labs, broedplaatsen, academische werkplaatsen, allemaal gelegenheden waar verbindinger plaatsen in. Brabant is een bijzondere regio. Een indrukwekkend conglomerat van technologische ontwikkeling en vernieuwing rond Eindhoven. Een aantal bloeiende kennis- instellingen die ook zijn gericht op maatschappijwetenschap. En in andere regio's van Brabant, een DNA dat zich leent voor co-operatieve bewegingen, voor zelfsturing, voor vernieuwende vormen van samenwerking. Daarover handelt Social Innovation. We kunnen het leven van mensen verangenamen door technologische mogelijkheden in huis ter beschikking te stellen van ouderen. Maar dat vergt ook nieuwe vormen van zorg aanbod en van organisatie rondom zorgen. Nieuwe schakels. We kunnen mensen in staat stellen hun ideeën te verwezenlijken, maar dat vergt nieuwe vormen van kredietverlening. En ook die zijn mogelijk in co-operatieve zin. Crowdfunding, kredietunies. De huidige technologie stelt ons in staat om decentral energie op te wekken op een effectieve manier. Maar dat vergt organisatie vormen waarbij kapitaal beschikbaar komt en de verbindingen met de centrale infrastructuur goed geregeld zijn. We ontdekken dat de micro samenleving in de wijk ook een bron van dienstverlening kan zijn. Maar dat vergt nieuwe opstellingen van gemeentebesturen, misschien ook wijkco-operaties. En meer in het algemeen hebben we ontdekt dat de representatieve democratie is te verrijken als we burgerinitiatieve voor de welkomen in plaats van buiten de deur proberen te houden. Het geven van ruimte aan burgerinitiatieve en participatieve bewegingen, zoals co-operaties, neemt niet weg dat we ook kunnen waarnemen dat iedere vorm van zelforganisatie risico's oplevert voor degene die daar buiten blijven, die gewijgaat worden aan de poort van het broodfonds of van de energieco-operatie. En we kunnen ons niet onttrekken aan de verplichting om over die uitsluiting na te denken. En waarborgen voor redelijkheid te vinden. En dat vergt waarschijnlijk ook een nieuwe opgave voor bestaande instellingen van openbaar bestuur. Het bewustzijn van de continuiteit van verandering, de zekerheid dat dat wat wij tot stand brengen niet zal beklijven. De overtuiging dat het een menselijke opgave is om nieuwe vormen van samenwerking en organisatie te vinden in die maastroom van verandering, die overtuiging inspireert. Niet omdat we er zeker van zijn dat het gestelde doel is te bereiken, maar omdat we weten dat stagnatie en letargie ons verder in de problemen brengen. 