Kleine Zielen | Louis Couperus | Literary Fiction | Audiobook full unabridged | Dutch | 5/6
En wil je met die sympathie, die al heel betwijfelbaar is, hier blijven wonen? Zo, zo op scuur, als je je kind later zijn carrière wil laten volgen. Haha, er zal een mooi komen zo. Denk je dat hij alleen met examens komt? Nee, hij komt er met relaties, dat is nu helemaal zo, nog meer dan met mooie examens. En je wil hem zo, later in de diplomatie laten gaan, terwijl zijn vader en zijn moeder zich hier verdomme, op de kerkoflaan. Nu dan, laat hem boer worden. De doekomst behoort toch aan het plebs. Goed, het is dan ons beide schuld. Ons beide stomme schuld. Maar is het dan mijn schuld, jouw schuld is het ook. Heb je ooit iets gedaan om een stap verder te komen? Ik, tenminste in mijn eigen, ik had nog gerekenen op de van nagels. Ik dacht, maar zwaag er dit veel relaties. We zullen bij hem aan huis komen. Persoonlijk kan het me niet schelen. Maar het is goed, later, voor mijn jongen. Zo, en heb jezelf geen relaties. Heb je ouders geen relaties. Al je oude vrienden van de plaats. Wie van ze komt hier, wie van ze heeft, behalve Vreeswijk, de eenvoudige beleefde het gehad, je vrouw de minste visite te maken. Niemand, niemand, gilden ze uit. Niet dat ik aan haar verlang, even min als jij verlangt, bij van nagel te dineren. Maar als je dan zo gestelpend op relaties, ter wille van onze zoonlater, had er ook wat anders gedaan, dan in een haag en scheveningen rond te fietsen. Had dan je vroeger een kennis aan het verstand gebracht, dat ze zich verwaardiger je te kennen in het heilige mysterie van jullie plaats. Het, minstens genomen, eenvoudig beleefd zou geweest zijn, je vrouw en jezelf ook op te zoeken in hun woning. Je vrouw niet te blijven niëren, als als er nog je metresse was. Dat blijft, dat blijft altijd zo, liep hij, onmachtig, razend, bijna tot huilends toe. Er zal nooit iets aan te veranderen zijn, al zijn we zestig, al zijn we tachtig. Maar goed, zeiden zij, als met een ingeving die haar sterkte tegen de onredelijkheid van haar man in, je wint het voor je zoon. Ik zal het doen, ik zal met Pertar spreken, en ik, ik het eerst. Ik zal haar zeggen, wat ik van haar verlang als van een zustig.  Maar ook wint ik dan, dat jij de belangen, voorlater, voor je zoon, bij jou kennisen behardigt. En ook wint ik dan, mij van de wind had te laten presenteren aan het hof. Ik heb er nooit aan gedacht, maar de mensen hebben er van het moment, dat we hier zijn gekomen, de mond vol van gehad. En nu, nu zal ik het doen. Wat is er voor bezwaar tegen? Dat de familie van de stafelaar zullen courieren, maar het komen wat schelen wie je courieren. Ik had gedacht, eenvoudig hier te leven, in de sympathie van mijn familie. Maar als mij dan die brok voor brok wordt ontsicht, wat zal dan nog zulke ellendige paar fletten verschijnen als dit? Als je dan nog daarom boven verwijt, dat ik niet aan de toekomst van mijn zoon denk, dan zal ik mijn gedragslijn veranderen, en dan zal ik met Pertar praten. Praat jij met je kennis in de plaats, en als je enige vierheid hebt, wij gevoel daar met ze om te gaan, wanneer ze je vrouw en jezelf ook niet herkennen als behoorend te hunnen. Ik verdare het niet langer, ik wens ze niet dan stilte, rust, sympathie, niet dan hier oud te worden bij mijn moedig en mijn zuster en broers. Maar als er dan ik klaar moet zijn, niet de gestaaner die in doodeenvoudige verlangt, wel nu, dan zal dat ik klaar zijn, dat de mensen met recht kunnen zeggen, waarover naar welke poseert zichwerende gingen, waar ze altijd heeft thuis behoord. Ik kan niet, zei Reiswak. Ik kan onmogelijk doen wat je wilt. Ik kan niet na zes maanden mij te hebben laten wilgevallen en zeker geduld worden, zodat ze mijn vroegere kennissen ze nu aan het verstand brengen, dat ik met mijn vrouw verziet eens wens te maken aan hen en hun vrouwen. En die verziet is van z'n terugeis. Dan zal ik het alleen doen, zeiden zij. Ik ben gebroeieerd met Adolfine, maar haar rommelkliek heb ik niet nodig. Ik geloof dat Remberta nog wel enige zusterlijke sympathie voor mij is, en ik zal met haar spreken, en ze moet me helpen. Maar je zal me niet meer kunnen verwijten, dat ik niet denk aan de toekomst van mijn kind.  En ben je te zak om in je kennissen te tonen, wat je wenst, dan zal ik alleen, later, als de carrière van onze zoon zwaar is, het recht hebben je te verwijten, wat jij mij nu verwijt. Verwijten. Ik denk niet aan verwijten, viel hij in, driftig, onlogisch, onredelijk. Ik denk alleen aan dat lame blad, haar dat lame blad. Hij keek erheen, zenuwachtig, waar het lach op de tafel. Zij ook. Ik ga naar de vent toe, ik zal hem op z'n gezicht slaan, ik zal hem op z'n gezicht slaan. Ze lachte schampig. Doe je dat ook, voor de toekomst van je zoon? Hij hield zich in, krampte de vuister, liep huilen de kamer uit, gooide zich in z'n fotij boven, rookte sigaret naar sigaret, liep op meneer, razend en machteloos. Die avond kwamen Gerrit en Paul aan, en ze wisten ook van de dwarskijker. Ze vertelden dat bij Van Nagel, ook een exemplaar van het pamflet, in de bus was gestoken. En Gerrit, razend woordende omdat van der welke nog razend was, zei, als je die vent op z'n gezicht wil slaan van der welke, ben ik je man. Paul, moe, sloot de ogen, keurde af met die gebaseerde uitdrukking van de gehele gezicht. Beste Gerrit, wees nu weer niet te flinke ritmeestig, met de sabel die je maar op inhoudt, en alles denkt kapot en klein te kunnen slaan. En jij van der welke, hou je in godsnaam kalm, als ik de zaak niet wil verergeren. Maar wat te doen, voeg Constance nerveus. Totaal niets, zei Paul philosophisch. Einde van deel twee, Hoogstuk 17. Deel twee, Hoogstuk 18, van De Kleine Zieden. Deze liepevoxtopname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon. De Kleine Zieden, de Louis Coupéres. Deel twee, Hoogstuk 18. Het was midden november, en Constance herinnerde zich, dat Bertha haar tweede receptiedag had, de derde dinsdag van die maand. Het was een paar dagen voor de verschijning van het volgende nummer van de dwarskijker, die haar, zonder dat ze er meer over sprak, de gehele week eigenlijk geen rust liet, bang als ze was voor gedrukte woorden, die neidig deden, en kwaad wilden. En als om haar belofte aan van haar welke gestanten doen, zeiden zij die middag aan het lunch dat ze naar Bertha ging, omdat het Bertha sure was.  Hij begript dadelijk wat haar bedoeling was, en het verwonderde hem eigenlijk, dat zij het plan zich te pouseren, niet opgaf. Hij had eerder gedacht, dat zij in ontziening van een gesprek die gedachten wel in zich had voelen opkomen, maar dat ze haar later, na die ontzieningen, geen ernst zou zijn. Hij herinnerde zich, dat die recepties bij de Van Nagels voor de familie altijd iets zeer officieels waren gebleven. Mama van Lohen ging haar een enkele keer heen, en ook met dan de Rijvenhaag, hoe haar totaal niet in hun element, verschillen ook één keer in de winter, omdat ze dat bij vergissing begonnen waren, en nu verlegen waren weg te blijven, maar verder kwamen de familieleden er nooit. Voor de familie hadden die ontvangdagen altijd behouden, iets van officiële gewichtigheid en de aristocratische ontoegankelijkheid, en Kato, bijvoorbeeld, zeiden heel ernstig tegen Karel, Vandaag heeft Berta haar jour, met iets van eerbied voor die jour, waarop de uppertoe en drie van Den Haag wel eens verschenen, terwijl Gerrit altijd gekheid maakte over de ongenaakbare grandeur van die ontvangdagen bij haar excelentie zijn zuster, zoals hij spotten. Van der welke had op de lippen constanten te vragen of Berta wist dat zij komen zou, of zij over haar visite tenminste gesproken had, met mama van Lohen, maar hij voelde zich niet in een stemming veel woordenwisseling uit te lokken, en constant zou toch doen als zij verkoos. Het regende, en hij hoorde aan hoe zij de meid een coupé liek bestellen, en daar hij thuis bleef, zich zonder Adi vervelende op zijn rookkaartje, rookende de ene sigaret naar de andere, zag zijn vrouw om vier uur in de coupé stappen en trof hem de elegance van haar toilet. Hij haalde de schouders op, afkeurende en somber, neidig deze dagen. Hij ook, onveranderlijk ontstemt door het ellendige panflet, door het perroede schandlad, waarin haar niets wist te doen. Gooi hij zich weer op zijn divan, en rookte, en rookte, zonder dat haar toe besluiten kon zich te kleden en naar de plaats te gaan, er bijna onbeheust deze dagen zijn vrienden vermijdenden. Constance voelde zich heel kalm, maar een bitterheid, al deze dagen, bleef haar bij. Slechts daar loopt, dacht zij aan, hoe Bertha haar verziet en zou opnemen. Maar al dacht de familie nu anders over die kwestie.  Zij wilde Bertha tonen, dat zij het vanzelfe vond te spreken, als zij Constance haar op die receptiedag kan bezoeken. Toen haar coupé stil hield, zag ze een paar rijtuigen. De deur werd door de meid dadelijk geopend, nog voor ze gebeld had. De knecht, haar herkennende, goede, ging haar voordeur trappen op, opende de deur, en aan zijde haar naam. Mevrouw van der Welke. Constance trat binnen. In de salon, half donker, bewogen zich enkele mensen, meest dames. Maar zo donker was het er niet, of het tof haar aanstond, dat Marianne haar verwonderd aankijk, met zulke spontane, niet te verbergen verwondering, dat het haar pijnlijk aandeed. Ze groeten met een koel handertje en lacht je Marianne, en begaf zich naar Bertha. En ook deze, ze zag het heel duidelijk, was verwonderd, en knipte de ogen, terwijl ze opstond. En Bertha, hoe vrouw ook van de wereld, hoe gewoon ook moeilijke salonquestetjes te behandelen, was als verlegen, toen zij haar zuster goedde. Constance! Bijna onhoorbaar, en aanzelde hun ogenblik, of zij haar zou voorstellen aan de dame die naast haar zat. Maar ook het ogenblik slechts, toen zij Bertha met haar gewone stem van altijd een beetje moedig gastvrouw, die de wereldse dingen afdeed, omdat het nu anders niet kon. Mevrouw van Eilenburg, mijn zuster, mevrouw van der Welke. Constance, boog, cool, zei een paar woorden. Bertha noemde nog een baarnamen, en Constance hier, daar, sprak kooltjes, heel even na. Zoals echter wel ontsteld, want de eerste dame aan wie Bertha haar had voorgesteld, was de grootmeesteres van de koningin, en de nicht van de staffenlaag. Dat zij te schrijven daar hebben, aan mevrouw van Eilenburg, hun enkel officieel woord, om haar wensdenkennen te geven, zich te laten voorstellen ten hoven, had zij al bedacht, en ook had zij bedacht, dat de grootmeesteres, een nicht was van de staffenlaag. Maar nu, dat de eerste dame aan wie Bertha haar presenteren moest, een bloedverwante was, van haar gescheiden man, maakte haar bijgelovig, huiverig. Ze toonde het echter niet, en zonder zich heel veel moeite te geven, en zonder hun middelijk of spraakzaam te zijn, bleef ze zitten op haar plaats, zodat Marianne nu naar haar toekwam.  Wat is dat aardig, Tante, dat u eens komt op mama's jour? Ze meed haar niets van, dacht Constance, maar het was eerder onhandigheid en verwondering van Marianne, dat zou te zeggen, dan valstijd. Ze had nooit kunnen denken, dat Tante Constance op die jour zou komen, even min als de andere ooms en tantes kwamen, omdat hun onderlinge kennissen nu eenmaal verschilden. Van het voorjaar, zei Constance, heel calm, was het zo druk met onze installatie. Herinner je, de meubels die uit Brussel kwamen? Maar nu van het najaar, wilde ik mama toch een verschuldigde beleefdheid doen. Ik kan mama toch niet alleen verzietes maken, als ze hoofdpijn heeft en op haar slaapkamer is. Marianne's verwondering steeg. Tante Constance zei dat zo heel calm, zo heel calm, alsof het helemaal vanzelf is sprak. Dat zij kwam op een jour, en Marianne kon niet nalaten te zeggen. Ja, het is heel aardig dat u komt, want, zie je, de tantes komen nooit, Tante Adeline niet, Tante Cato niet, en dat de Rijven haar heel zelden. Ach, voeg Constance, argeloos. Komen ze nooit? Tante Rijven haar een heel enkele keer, maar de andere Tante is nooit. O, komen die nooit? Voeg Constance heel erg verwonderd toende, en een beetje spelend met de verbazing van Marianne. Wist u dat dan niet? Nee, dat wist ik niet, maar dat is toch niet heel beleefd van de tantes. De ooms laat ik nu daar, heren hoeven zoveel visietes niet te maken, maar van de twee tantes verwondert het me, Marianne. Marianne wist niet meer wat te zeggen, zoals niet veel gewend aan haar woorden te denken, of te denken dat de andere woorden sprak, dan hij dacht. Ze had, wel nerveus, iets opens, eerlijks, spontaanst. Nu, maar ik zal ze eens zeggen, dat ze tegenover een zuster ook wel beleefd mogen zijn, min de Constance, en lachte. Ach, tante, ik geloof niet dat Tante Adeline en Tante Catoe en Tante Alvin het prettig zouden vinden te komen, zei Marianne. Geen ogenblik twijfelend aan Constances oprechtheid. O, niet, zei Constance koeltjes. Ja, Tante Adeline heeft het zo druk altijd met de kinderen, en Tante Catoe, ze voldoorde niet haar zin, want een paar heren kwiet zich aan haar voorstellen, wetende dat ze de zuster was van mevrouw Van Nagel.  Ze wilde maar heel kort blijven, na een paar minuten stond ze dus op en naderde Bertha om afscheid te nemen. Op hetzelfde ogenblik echter nam mevrouw Van Eilenburg van Bertha afscheid, en Constance wachtte een paar seconden. En in die paar seconden lette ze op, heel duidelijk, dat mevrouw Van Eilenburg haar opzettelijk de rug toedrijden als om haar niet te zien. Afscheid van Bertha nam, en haar geen gelegenheid gaf tegoeten. Het was niet dan een nauw merkbare beweging, en het kon in ieder ander geval een heel natuurlijke onoplettendheid zeggen geweest, maar op dit ogenblik Constance voelde het als het opzet en opzet te krenken. Ze glimlacht ironisch, en lag in de ogen, de lippen dun trekkende, en ze dacht, ze is de nicht van de stafelaar, ik zal wel meer zijn neven of nichten ontmoeten. Nu kon ze van Bertha afscheid nemen. Adieu, Bertha. Adieu, Constance. Het is lief van je geweest. Constance, een ogenblik, zag Bertha in de ogen. Ze zeiden niets, ze deed niets dan dit. Bertha in de ogen zien, terwijl ze haar hand nog vastheelt, en ze zagen elkaar een ogenblik in de zielen. Een ogenblik. Er kwamen geen nieuwe visites, er werd verderop druk gesproken. Had Bertha gelegenheid iets te zeggen, dat ze onweer staanbaar voelde komen op haar lippen. Constance, dat artikel. Ja. Van Nagel is haar erg onstemd over. Constance haalde haar schouders op. Je weet ervan, voeg Bertha. Ja, ik kreeg ook in mijn brievenbus zo'n panflet. Het is verschrikkelijk. Het is beneden ons, onze riet van aan te trekken. Ja, maar, voor Van Nagel is het heel onaangenaam. Aangenaam is het voor mij ook niet bepaald, maar ze haalde haar schouders op, niet willen te zeggen hoe zeer zij eronder leed, beeft in al haar zenuwen, voor dat gedrukter woord van schantaal. Maar ze begreep dat ook Bertha er al die dagen onder geleden had, onder dat gooien met vuil, dat heel waardig was, om te doen of maar niet achten, maar het bezorgerde des niet min. En Bertha vond nog een ogenblik om te zeggen, Constance, wat is er? Mevrouw van Eilenburg is de nicht. Ik weet het. Het speelt me dat je haar juist ontmoeten. Weer haalde Constance de schouders op. Waarom? En zag ik Bertha strak aan. Waarom? haar haalde zij hoog. Er zijn dingen Bertha die ik ga beschouwen als het verleden. 