Andersens Sproken en vertellingen | Hans Christian Andersen | Myths, Legends & Fairy Tales | 1/9
Voorwoord uit Andersen, Spoken en Vertellingen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door jullie van Walgem. Andersen, Spoken en Vertellingen door Hans Christian Andersen navertelt er Simon Jacob Andersen. Voorwoord. Misschien is er geen vorm van letterkunde die in alle kringen der maatschappij zo zijn invloed doet gelden als het sprookje. Armen, rijk, aanzienlijke en geringen ontwikkelden en invoudige van geest raken even gemakkelijk onder de bekoring die er van het sprookje uitgaat. En of schoon alle het lezen in dezelfde boorden, ziet iedereen er wat anders in. Is dat de fout van het sprookje? Moeten we het fantastische vertelsel onthouden aan de naarbevrediging hunkerende verbeelding van onze kleine, omdat zij er niet alles uithalen wat erin zit? Maar verbiedt u dan ook een blik op te heffen tot een sterre himmel? Zij weten maar niet dat die lichtjes daarboven werelden zijn. Onweerstaan maar echter worden de kinderen tot het uitspansel aangetokken. Maanen, sterren, zon en wolken, regenboog en bliksem spreken tot een verbeelding, maar ook tot hun gemoet. Geen moeder die haar kroost kent, en dit ontkennen ze al. En zo is het ook met het sprookje. Het sprookje leeft in het hart van het kind en het blijft leven en zijn invloed uitoefenen, lang na dat de jeugd is voor mij gegaan. De belangrijkste en vaak de schoonste producten van de letter kunnen zijn daarom moeten bewijzen. Slaggeuten, haine, veland, schillen, kalaal, barren, rispa, victorigo, ik doe maar een greep op goed geluk af, op, en overal merkt u het sprookje. Hier vertoont het zich in naïef en eenvoud, daar als een vrolijk lachend kind, kind schluurt het eventjeschalk tussen de hoog ernstige sarcastische regels door, zonder de minste aanspraken te doen gelden, vertoont het zich. Hoe ook verguist en vertapt soms, hoe vuig ook belasterd met een onverwoestbare levenskracht staat het frisser en jeugdiger en schoner weer op. En blijven leven zal het, zolang wij mensen nog een jeugdig hart bewaren, en er dichters opstaan die het zo kennen en lief hebben als anderen, de sprookjes dichterbij uit nemendheid. In hoeveel vormen heeft hij ons niet geschonken, naïef en roerend, zwierig en vrolijk, droefgeestig en somber, schoon en sarcastisch, schalk zijn geestig, maar altijd levendig en fris.  En heeft men tegen een moraal van sprookje in het algemeen iets, wat nood? Zijn de vaders en de moeders er dan niet om de kinderen terecht te wijzen en te onderrechten? En is het zelfs geen voordeel dat het kind al vroeg en weinig tot kritisch nadenken wordt geprikkeld? Het bevorderd stelig de zelfstandigheid van zijn oordeel. De Nederlandse bewerking van anders in sprookjes, die hierbij het publiek wordt aangeboden, is voor zo'n werk heb kunnen aangaan volledig. Verschillende nummers, die in vroeger edities ontbraken of hier en daar verspreid werden aangetroffen, zijn in deze uitgaven bijgebracht. Ongetwijfeld zal deze onderneming door ieder die goede lectuur voor het huisgezinnen prijs stelt met vreugde worden begroet. De aantrekkelijkheid van het boek wordt nog verhoogd door het grote aantal grafures van Dalzeel, naar tekeningen van Baez. Van harte hoop ik dat door deze uitgaven de sprookjes van Andersen veel nieuwe vrienden mogen verwijven. Arnhem, maart 1995. Titsia van der Tuuk. Einde van voorwoord. Het lelijke jonge eentje uit Andersen's Sproken en Vertellingen. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoren tot het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. Andersens Sproken en Vertellingen. Door Hans Christian Andersen. Naaverteld door Simon Jacob-Andrisen. Het lelijke jonge eentje. Het was heerlijk buiten op het land. Het was zomer, het koren was rijp, het hooi stond op de groene wijden en oppers en de ooyvaag liepen op zijn lange, rode poten en praten Egyptisch, want deze taal had hij van zijn moeder geleerd. Rondom de korenvelden en de wijden waren uitgestrakte bossen en midden in de bossen diepe mieren. Ja, het was werkelijk heerlijk daar buiten op het land. Door de glans der zonbeschenen stond daar een oud kasteel dat door een diepe gracht omgeven was en van de muur tot aan het water groeide dicht kreupelhout. Te midden hiervan zat in haar nest een eent die haar jongen moest uitbroeden. Maar het begon haar bijna te vervelen. Zo lang duurde het, eerder jongen uitkwamen. Daarbij kreeg er zelde bezoek, want de andere eenden zormen liever in de gracht rond dan dat ze eens uit het water kwamen om met haar te praten. Eindelijk ging het ene eind naar het andere open.  Een gepiep deed zich horen en al de doren van de eieren waren levend geworden en staken de kopjes uit de schalen. Vlug wat, vlug, zeiden zij, en nu haasten zich al de kleine eentjes wat zij konden. En zij kwamen uit de eieren tevoorschijn en keken naar alle kanten onder de groene bladeren. En de moeder liet ze kijken, zoveel als ze maar wilden, want groen is goed voor de ogen. Wat is de wereld te groot, zeiden al de jongen, want nu hadden zij heel wat meer plaats dan in het ei. En dan denk je dat dit de hele wereld is, zeiden moedig. Die strekt zich nog ver aan de andere kant van het gebombte uit tot aan de tuin van de pastoor, maar daar ben ik nog nooit geweest. Je bent toch allemaal wel bij elkaar? Vervolgden ze en stond op. Nee, ik heb ze nog niet allemaal. Het grootste ei ligt daar nog. Hoe lang zal het nog wat duren in er dat uit komt? Nu begint het me haast te vervelen. En ze ging er weer opzitten. Wel zo, hoe gaat het? Het is de oudere eend die haar eens een bezoek kwam brengen. Het duurt geducht lang met dat ene ei, zeiden eend, die er nu weer op zat. Het wil maar niet opengaan, maar kijk eens naar de anderen. Zijn dat niet de liefste eentjes die je ooit van je leven gezien hebt? Ze lijken allemaal precies op hun vader, maar die onderd komt er niet eens bezoeken. Laat mij het ei, dat niet wil opengaan, eens zien, zeiden oude eend. Geloof me, het is een kalkoenei. Ik ben ook eens zo beet genomen en had toen heel wat werk met mijn jongen, want ze waren bang voor het water. Ik kon ze maar niet inkrijgen. Hoe ik ook kwakte, het hield mij niemand al. Laat mij het ei eens zien. Ja, dit is een kalkoenei. Laat dat maar liggen en leer je andere kinderen liever zwemmen. Ik zal er toch nog een beetje op blijven zitten, antwoorden de eend. Ik heb er nu al zo lang op gezeten en dus kan ik er nog wel een paar dagen opzitten. Je moet het zelf weten, hernam de oude eend en ging weg. Eindelijk ging het grote ei open. Beep, beep! Zijt jong en kropper uit.  Het was een groot en lelijk beest. De eend bekeek het eens. Wat is dat een verschrikkelijk groot eendje, dacht zij. Geen van de anderen ziet er zo uit. Zou het misschien een kalkoenskuiketje zijn. Nu, daar zullen we wel gauw achter komen. In het water moet het, al zou ik het er ook zelf indoen. De volgende dag was het mooi, heerlijk weer. De zon scheen op alle groene bladeren. De moeder eendjes ging met haar hele familie naar de gracht toe. Plof, daar sprong ze in het water. Quak, quak, zeiden ze. En het ene eendje naar het andere ploften er nu ook in. Het water spatten hun om de kop en ze doken even onder, maar kwamen al spoedig hierboven en zonmen uit muntend. Hun poten gingen vanzelf en allen waren ze in het water. Zelfs het lelijke grouwe eendje zult mee. Nee, het is geen kalkoen, dacht de oude eend. Kijk eens hoe ver mij met zijn poten slaat en hoe recht hij zich weet te houden. Het is mijn eigen kind. Eigenlijk is hij toch nog zo lelig niet als men hem maar eens goed bekijkt. Quak, quak. Ga maar met mij mee, dan zal ik je in de grote wereld brengen en je in de ene kooi voorstellen. Maar zorg dat je dichter mij naar bij blijft en neemt je voor de kat in acht. En zo begraven ze zich naar de ene kooi. Daar binnen was een verschrikkelijk rumoer, want daar waren twee families die elkaar het bezit van een palenkop betwisten en eindelijk kreeg de kat die toch. Kijk, zo gaat het nu in de wereld, zei de moeder daar eentjes, en ze stak haar snavel al uit, want zij wilde de palenkop ook wel hebben. Gebruikt je poten nu, vervolgde zij. Houd je wat zoen en maakt een buiging voor de oude eend die je daar ziet. Dat is de voornaamste van alle. Zij is van Spaanse afkomst, daarom is ze zo dik. En, zie je wel, ze heeft een rood lapje om haar pot. Dat is iets heel moois en de grootste onderscheiding die in één te beurt kan vallen. Dat betekent dat men haar niet kwijt wil raken en dat zij door dieren en mensen erkend moet worden. Wacht eens, zet je poten niet zo binnenwaarts.  En wel opgevoet eentje zet zijn poten buitenwaarts, even als vader en moeder doen. Ziet eens zo, buigt je halstu en zegt quaak. En dat deden zij. Maar de andere eenden in de ronde bekeken ze en zijden tegen elkaar. Kijk eens, nu moeten we nog wat aanhangs krijgen alsof we al niet talrijk genoeg waren. En foei, wat ziet dat ene eentje eruit? Dat willen we hier niet hebben. En daar stond vloger een oude eend naar het armenbeest toe en beat het in de nek. Wil je dat nu wel eens laten, zei de moeder, hij doet immers niemand kwaad. Dat is wel mogelijk, maar het is te groot en ziet er zo vreemd uit, zei de andere eend. En daarom moet het eens een pikje hebben. Het zijn lieve kinderen die de moeder heeft, zei de oude eend met het lapje om de pot. Ze zijn allemaal mooi, behalve dat ene. Dat is mislukt. Ik zou wel willen dat je dat eens wat anders komt maken. Dat gaat immers niet, zei de moeder van het eentje. Het is wel niet mooi, maar het heeft een goed hart en zwemt even flink als al de anderen. Ja, ik moet zeggen, nog beter. Ik denk wel dat het goed zal opgroeien en met de tijd wat kleiner worden. Het heeft te lang in het ei gezeten en daardoor is het wat mismaakt geworden. Dit zegende, pakte ze het beet en streek zijn vierend gat. Bovendien is het een woerd, zeiden ze, en daarom doet het er zoveel niet toe. Ik denk dat het wel krachtig zal worden, het weet zich tenminste nu al goed te verweren. De andere eentjes zien er alle liefst uit, zei de oude eend, doe maar, alsof je thuis waart. En als je een palenkop vindt, dan kun je die wel aan mij brengen. En zo waren ze er dan zo goed als thuis. Maar het arme eentje, dat het laatst uit het eigen komen was en er zo lelijk uit zag, werd gebeten, gestoten en voor de gek gehouden en dat zowelde de eenden als zo'n kippen. Het is te groot, zeiden allen, en de kalkoense haan die met sporen ter wereld gekomen was en daarom dacht dat hij keizer was, blies zich op als een schip met volle zeilen en kwam op hem af. Toen klokte hij en werd zijn kop vuurood.  Het arme eentje wist niet hoe het zich zou wenden of keren. Het was treurig, omdat het door lelijk uit zag en door al de anderen bespot werd. Zo ging het de eerste dag en later werd het al erger en ergig. Het arme eentje werd door alle geplaagd. Zelfs zijn zusters waren kwaad op hem en zeiden steeds mocht de katje maar beet pakken, jouw lelijk schepsel. En de moeder zeide, ik wou dat je maar verg hiervan daan waard. De eenden beten het en de kippen pikten het en de meid die de beesten in eten moest geven schopte het. Nu liep het weg en vloggen over de schutting. De oogd is in het gebomte vloggen daardoor verschrikt op. Dat komt omdat ik zo lelijk ben, dacht het eentje. Kneep de ogen even dicht en liep toen weer voor het. Zo kwam het aan het grote morass waar de wilde eenden wonen. Hier lag het de gehele nacht. Het was vermoeid en verdrietig. Tegen de morgen vloggen de wilde eenden op en bekeken haar nieuwe kamaraat eens. Wat ben jij er voorheen? Vroegen zij, en het eentje wende zich naar alle kanten Je bent verschrikkelijk lelijk, zeiden de wilde eenden. Maar dat kan ons niet schelen als je maar niet met iemand van onze familie trouwt. Het arme beest. Het dacht erwaarlijk niet aan te trouwen als het maar de vergunning kon krijgen om in het riet te liggen en wat morasswater te drinken. Zo lag het twee hele dagen. Toen kwamen er twee wilde gansen of, liever gezegd, genten naar hem toe. Hij was nog niet lang geleden omdat zij uit het eis gekropen waren en daarom waren ze zo overmoedig. Hoorins, kamaraat, zeiden zij, je bent zo lelijk dat je goed bij ons past wil je met ons meegaan en trekvogel worden. Hier dichtbij in een ander morass zijn enige aardige wilde gansen allemaal dames die, even als jij, kwak kunnen zeggen. Je kunt je voor tuin daar wel maken hoe lelijk je ook wezen mocht. Pi-f-f-f! Klok het juist. En de beide wilde genten vielen dood in het riet neer en het water werd bloedrood gekleurd. Pi-f-f-f! Klok het weer. En nu vlogen een gehele scharen wilde gansen uit het riet op. En toen deed andermalen knal horen. Er werd een grote jacht gehouden. De jagers lagen rondom het morass.  Ja, enigen zaten boven in de takken der bomen die zich ver over het riet uitstrekten. De blauwe damp tock in dikke wolken in de bomen en ver over het water heen. De jachthonden gingen het morass in. Pi-f-f-f! Het riet boog ze naar alle kanten heen. Dat was een schrik voor het arme eentje. Het draaide zijn kop om, om hem onder de vleugels te steken. Maar op hetzelfde oogomelijk zond er een vreselijk grote hond dicht bij het eentje. De tong hing hem uit de bek en zijn ogen schoten vlammen. Hij strekte zijn snoed juist naar het eentje uit, liet het zijn scherpe tanden zien en Pi-f-f-f! Dat ging het weer, zonder dat hij het beet pakte. God dank, zei het eentje met een zucht. Ik ben zo lelijk dat de hond mij zelfs niet wil bijten. En zo pleven de roerloos liggen, terwijl de hagel door het riet snorde en haar schot op schot knalde. Eerst laat op de dag werd het stil, maar het arme eentje durfde nog niet opstaan. Het wachtte nog verschijne uren voordat het omkeek en toen snelde het uit het morass weg, zo vlug als het maar kon. Het liep over veld en wijde, maar woe je zo'n hevige storm dat het werk had om op zijn poten te blijven staan. Tegen de avond bereikte het een kleine armoedige boerenhut. Deze was zo bouwvallig dat ze zelf niet wist naar welke kansen zou vallen, en daarom bleef ze maar staan. De storm gierde zo verschrikkelijk om het eentje heen dat het moest gaan zitten om niet om ver te wijn. Nu bemerkt het dat deur uit het ene scharnier geraakt was en zo scheef hing dat het door de reet in de kamer kon sluipen, en dit deed het dan ook. Hier woonde een oude vrouw met haar kater en haar kip, en de kater, die ze haar zo'n eentje noemde, kon een hoge rug zetten en spinnen. Hij gaf zelfs wonken van zich, maar dan moest met zijn haar de verkeerde kant opstrijken. De kip had korte lage poten en daarom met ze je vrouw kortbeen genoemd. Zij legde heerlijk eieren en de vrouw had haar zo lief als als haar kind was. Se morgens zag men het vreemde eentje dadelijk en nu begon de kater te blazen en de kip te kakelen.  Wat is er te doen? zei de vrouw en keek in de rondte, maar zat een slecht gezicht en daarom dacht zij dat het eentje een vette eent was die verdwaald was geraakt. Dat is een goede vangst, zeiden ze. Nu kan ik één de eieren krijgen. Als het maar geen woord is, dat zullen we eens proberen. En zo werd het eentje voor drie weken op de proef aangenomen maar er kwamen geen eieren en de kater was hier in huis en de kip was er zo goed als vrouw en altijd zeiden ze wij en de wereld want ze dachten dat zij de helft waren en verreweg de beste helft. Het eentje gaf als zij mening te kennen dat het toch ook wel eens anders zou kunnen zijn maar dat kon de kip niet velen. Kun je eieren leggen? Vroeg ze. Nee? Wel nu, wil je dan maar eens zwijgen? En de kater zei kun je een hoge rug zetten en spinnen en maken dat er vonken uit je lijf komen? Nee? Dan mag je ook geen mening hebben als verstandige liden met elkaar spreken. En het eentje zat in de hoek en voelde zich diep ongelukkig. Daartem de zonneschijnen in het huisje door. Het kreeg zulke een lust om in het water te zwemmen dat het zich niet kon weerhouden die tegen de kip te zeggen. Wat is dat van het waaze inval? Zij zei deze. Je hebt niets uit te voeren en daarom verzien je allerlei dwaasheden. Leg eieren op spin en maak je anders uit de voeten. Maar het is zo prettig in het water te zwemmen. Zij het eentje. Zo prettig uit boven zijn kop te laten uitspatten en op de grond te duiken. Nu, dat is ook wel heel plezier. Zij de kip. Je bent zeker niet goed bij je verstand? Vraag de kater maar eens naar die is het verstandigste schepsel dat ik ken om in het water te zwemmen of onder te duiken. Ik wil niet van mezelf spreken. Vraag het zelfmaar aan onze meesteres, de oude vrouw. Wijzer dan zij is niemand op de wereld. Denk je misschien dat zij plezier heeft op te zwemmen en het water boven haar hoofd uit te laten spatten? Je begrijp me niet, zei het eentje.  Begrijpen we je niet? Wie zou je dan kunnen begrijpen? Wie zult toch al niet wijzer willen zijn dan de kater en de vrouw? Van mezelf wil ik niet spreken. Je bent wel nood op je zang en wees dankbaar voor al het goede dat men je bewezen heeft. Ben je niet in een warme kamer gekomen en heb je niet een gezelschap waarvan je nog wat kunt leren? Maar er is geen huis met je te houden. Het is alles behalve plezierig met jou om te gaan. Je kunt me gerust gaan loven. Ik meen het goed met je. Ik zeg je de waarheid al vind je dat ook niet prettig en daarom kan men zien wie zijn ware vrienden zijn. Doe je best maar om eieren te leggen of te spinnen of wonken uit je lijf te laten komen. Ik denk dat ik de weide wereld maar in zal gaan, zei het eentje. Ja, doe dat maar. Liet de kip hierop volgen. En zo ging het eentje dan heen. Het zon in het water, het doek met zijn kopje onder, maar door alle dieren let het om zijn lelijkheid met minachting beëgend. Nu kwam de herfst. De bladeren in het bos werden geel en bruin. De wind ruikten ze af zodat ze in de ronde dansen en in de lucht was het sneerpunt koud. De wolken zaten vol hagel en sneeuw en op de hech zat een raaf en deed haar klaagend gekras horen. Het arme eentje had het al heel slecht. Op zekere avond, juist toen de zon in haar pracht onder ging, kwam er een hele troep grote vogels uit het bos. Het eentje had er nooit zulke mooie gezien. Ze waren spierwit en hadden lange, puigsame halzen. Het waren zwanen. Ze hadden hun eigenaardig geluid horen, sprijden hun prachtige, lange vleugels uit en trokken uit de koude streken naar warmere landen. Ze stegen zo hoog, zo hoog, dat het ledelijke jonge eentje wonderlijk te moeden werd. Het draaide zich als een tol in het water rond, strekte zijn kop hoog in de lucht naar de zwanen uit en gaf zulke luiden en zondelingen schreeuw dat het er zelf van schrikte. Oh, het kon die mooie, gelukkige vogels niet vergeten. En zodra deze niet meer te zien waren, doek het onder tot op de grond.  En toen het weer boven kwam, was het als buiten zichzelf. Het arme beest wist niet hoe die vogels heten en ook niet waar zij naartoe vlogen. Maar toch liep er toch hoog mee, zoals het nog nooit ergens mee gedaan had. Heb beneden ze volstrekt niet? Hoe zou het hem ook in de gedachten komen te wensen zelf zo mooi te zijn? Het zou wel blij geweest zijn als de ene hemmaar in haar midden geduld hadden, dat arme, lelijke beest. Het uitwintig. Het was koud, snarepunt koud. Het eentje moest in het water rondzwemmen om te maken dat die niet helemaal dicht voor. Maar met iedere nacht werd het gat waarin het zwom al kleinig en kleinig. Het vroor dat het geraakte. Het eentje moest voortdurend zijn poten gebruiken op dat het gat niet geheel dicht zou gaan. Eindelijk werd het moeder, bleef doodstijd liggen en verhoor in het ijs vast. Smorgens vroeg kwam er een boer voorbij. Toen hij het eentje zag, ging hij erheen. Trapte het ijs met zijn klomp aan stukken en bracht het dier naar zijn vrouw toe. Daar kwam het weer bij. De kinderen wilden met hem spelen, maar het eentje dacht dat zij hem kwaad wilden doen en verloog in zijn angst juist in het melkvat, zodat de melk overal in de kamer rond spatten. De vrouw sloeg de handen in elkaar, waarop het eerst in het botervat en toen in de meelton vloog. Wat zag er nu uit? De vrouw sreeuwde en sloeg met de tang naar het armenbeest. De kinderen liepen elkaar om ver om het eentje te pakken. Ze lachten en sreeuwden. Het was gelukkig dat de deur open stond en dat het tussen de takken in de vers gevallen sneeuw kon sluippen. Daar bleef het geheel uitgeput liggen. Maar al de nood en de ellende welke het eentje in die strengen winter moest doorstaan te vertellen, zou te akelig zijn. Het lag in het moeras tussen het riet toen de zon weer warm begon te schijnen. De leeuw rikken zongen. Het was lente geworden. Nu kon het eentje opeens zijn vleugels uitslaan. Deze klapten luiden dan vroeg en toegen hem krachtig vandaar. En voordat het beest het recht wist, bevond het zich in een grote tuin waarin de vlierbomen geurten en hun lange groene takken tot in het water neerbogen.  O, hier was het zo schoon, zo heerlijk! En uit het geboomte kwamen eenskaps drie prachtige witte zwanen tevoorschijn. Ze klapten met hun vleugels en sommen vieren het water. Het eentje kende die prachtige beesten en werd door een eigenaardige tuurigheid aangegrepen. Ik zal naar hen toe vliegen, naar die koninklijke vogels. Maar ze zullen me doden ik die zo lelijk ben maar in hun nabijheid durf wagen. Maar dat doet we niet toe. Het is beter door hen gedood dan door de eenden gebeten, door de kippen gepikt, door de meid die aan de kippen eten geeft geschoppt te worden en in de winter gebrek te leiden. En het snelde naar het water, ploft er in en zond naar de prachtige zwanen toe. Deze zag hem en kwamen met klapende vleugels op hem af. Doop me maar, zei het arme beest, boog zijn kop verhoofd en verwacht er niets anders dan de dood. Maar, wat zag het nu in het heldere water? Het zag daarin zijn eigen beeldenis, niet meer die van een loggen, grouwe, lelijke vogel, maar van een zwaan. Hij doet er niet toe door een eent uitgebroed te worden als mij maar in een zwanen ei gekomen is. Het gevoelde zich nu verheugd over al de nood waar hij doorgestaan had. Nu erkende het eerst recht zijn geluk en de heerlijkheid die hem omringde. En de zwanen zommen om hem heen en strilden hem met hun snafels. Enige kinderen kwamen de tuin in lopen, zo gooide brood en gerst in het water en het kleinstereep. Daar is een nieuwe zwaan. En de andere kinderen jubelden mee. Ja, er is een nieuwe bij gekomen. En ze klapten in de handen en dansen in de ronde. Ze vonden naar hun ouders toe en er werd brood en koek in het water geworpen. En ze zeiden allemaal De nieuwe is nog de mooiste. Hij is zo jong en ziet er zo prachtig uit. En de andere zwanen boogen zich voor hem. Nu gevoelde het zich geheel beschaamd en straks zijn kop onder zijn vleugels. Het wist zelf niet hoe het zich zou houden. Het was overgelukkig, maar volstrekt niet trots. Het dacht eraan hoe het vervolgd en bespot was en nu allen zeggen dat het de mooiste van al de mooie vogels was.  Zelfs de vlierboom boog zich met zijn takken tot hem in het water neer en de zon is geen warm en liefelijk. Nu klapt hij met zijn vleugels, richtte zijn slanke hals op en jubelde van ganser harten. Zo veel geluk had ik me niet kunnen voorstellen toen hem nog een lelijk eentje was. Einde van het lelijke jonge eentje. Het is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org Opname door Ernst Patinama. Andersens Sproken en vertellingen door Hans Christian Andersen na vertel door Simon Jacob Andersen. De oude straatlandtaren Heb je ooit de geschiedenis van de oude straatlandtaren gehoord? Zo heel plezierig is hij wel niet, maar toch laat ze zich wel eens een enkelemaal lezen. Het was een brave oude straatlandtaren die vele, vele jaren achtereen dienst gedaan had. Maar nu voor de post die zij zolang bekleed had, ongeschikt geacht werd. De laatste avond die zij op de paal zou doorbrengen om de straat te verlichten, was daar. Het was haar te moeder als een balletdanseres die voor de laatste maal danst en weet dat zij de volgende dag vergeten op haar zolderkamertje zal zitten. De landtaren zagen ducht tegen de volgende dag op, want zij wist dat zij er voor het eerst van haar leven op het stadhuis zou komen en door de burgemeester uit bezichtigd worden. Die zouden beslissen of zij nog tot verdere diensten bruikbaar was of niet. Daar zou dan bepaald worden of zij in het vervolgen haar licht voor de bewoners van eender voorsteden zou laten schijnen, dan wel naar de een of andere fabriek op het platteland verbannen worden. Misschien ook zou zij wel regelrecht naar een ijzergieterij gaan om in een andere vorm te worden gegoten. In dat geval kon er wel eens waar alles van haar komen, maar de gedachte dat zij niet wist of zij er dan de herinnering nog van zou behouden, dat ze eenmaal een straatantaren geweest was, peinigde haar. Maar hoe het ook met haar mocht aflopen, zoveel was zeker dat zij van de landtarenopsteker en dienstvrouw, die haar bijna als een liter familie beschouden, gescheiden zou worden. Toen de landtaren voor het eerst gezet werd, was de landtarenopsteker nog een jeugdig, krachtig man.  Ja, dat was al in hele tijd geleden, dat zij landtaren en hij landtarenopsteker werd. Zijn vrouw was toen nog een beetje trots. Alleen wanneer zij z'avonds voorbij kwam, verwaardigde zij de landtaren met een blik, maar overdag nooit. Toch in de laatste jaren, toen zij alle drie, de landtarenopsteker zijn vrouw en de landtaren, oud geworden waren, hadden oude vrouw haar verzorgd, gescheurd en van olie voorzien. Het waren beiden dood eerlijke mensen. Nooit hadden zij de landtaren ook maar in enkele droppel olie te kort gedaan. Het was de laatste avond die zij op straat doorbracht, en de volgende dag moest zij naar het stadhuis toe. Dat waren twee sombere gedachten. Geen wonder, dat zij niet onderbranden, maar ook vele andere gedachten bestormd in haar. En hoeveelen had zij herlicht geschonken? Hoeveel had zij gezien? Misschien wel even veel als de burgemeester en de gemeenteraad. Maar deze gedachten hield zij voor zich, want het was een brave, eerlijke oude landtaren die niemand ooit kwateed, en wel het minst aan de haar gestelde overheid. Alderlei dingen kwamen haar in de gedachten, en bij tijd en weilen flickerde haar vlam daardoor even op. Ze had in zulke ogenblikken een gevoel dat men zich ook haar er zou herinneren. Daar was in de tijd dat knappe jonge mens, het is al vele jaren geleden die hij hield een briefje op roze papier in de hand. Het was ook keurig geschreven en wel door een dames hand. Twee man las hij het en kust het, en keek naar mij op met ogen die duidelijk te zeggen, ik ben de gelukkigste van alle stervelingen. Alleen hij en ik wisten wat er in die eerste brief van zijn gelief die geschreven stond. Ja, ook nog een ander paar ogen herinner ik mij, wat kunnen onze gedachten toch snel van het een op het andere springen? Hier in de straat had er een begrafenisplaats. Een jeugdige, schone vrouw lag in de lijkkoets in de kist die met bloemen en kransen bedekt was. Je vele vakkels verduisterden mijn licht. Lans de huizen stonden de mensen dicht op elkaar gedrongen. Zij sloten zich al in bij de lijkstoet aan. Maar toen de vakkels uit mijn gezicht verdwenen waren en ik eens in de ronde keek zond er nog iemand tegen mijn pal aan te leunen en weende.  Nimmer zal ik die ogen waarin zoveel treurigheid te lezen stond en die naar mij opkeken vergeten. Mene en dergelijke gedachten bestormden de oude lantaaren die tans voor de laatste maal haar licht in de straat verspreidde. De scheeltwacht die van zijn post afgelost wordt kent zijn opvolger tenminste en kan hem nog enige woorden toefluisteren. Maar de lantaren kende haar plaatsvervangster niet en zij zou haar toch zo menig nuttige wenk om trend mist en regen hebben kunnen geven. Zij zou haar hebben kunnen zeggen hoe ver de straalender maan rijkten uit welke hoek de wind gewoonlijk woeien en zoveel andere dingen meer. Op het brugje dat over de goot lag stonden drie personen die zich aan de lantaren wilden voorstellen want zij verkeerden in de waan dat deze de post zelf te begeven had. De eerste persoon was een haarinkop die in de duisternis insgelijks licht van zich kon geven hebben weerden het heel wat olie zou uithalen als zij op de lantarenpaal geplaatst werd. De tweede was een stuk vermoeimd hout dat ook licht rondom zich verspreid. Het was, zei de het van een oude stam afkomstig eenmaal het siraat van het bos. De derde persoon was een glimwormpje waar dit vandaan gekomen was begreep de lantaren niet, maar het was er en licht geven kon het ook. Het vermoeimde hout en de haarinkop zwoeren achterbij alles wat hun heilig was dat het slechts op bepaalde tijden licht van zich gaf en dat het daarom volstrekt niet in aanmerking kon komen. De oude lantaren verklaarde dat geen hunner voldoend licht gaf om de post van straatlantaren te bekleden, maar dat wilde geen van drie in geloven. Toen ze dan ook hoorde dat de lantaren de post niet zelf te begeven had, want zij was al veel te oud en te afgeleefd om een goede keuze te kunnen doen. Op hetzelfde ogenblik kwam de wind van de hoek ter straat aangruizen en gierde door de luchtgaten de oude lantaren.  Wat hoor ik daar, zei hij tegen haar gaat gemorgen heen is dit de laatste avond die ik u hier aantreef dan wil ik u toch afscheid nog wat geven ik blaas nu op zulke wijze in uw hersenkast u voortaan niet alleen alles wat gehoord en gezien hebt zult kunnen herinneren, maar dat het zo helder in uw binnenste zal worden dat ge alles waarvan in uw tegenwoordigheid gelezen of verteld wordt, kunt zien. O, dit is werkelijk veel heel veel, sprak de oude lantaren ik dank u wel hartelijk als ik maar niet in een andere vorm gegoten word. Dat zal nog zo gauw niet gebeuren, zei de wind nu blaas ik u de herinnering in, als je meer andere geschenken van die naart krijgt dan kun je nog een gelukkige oude dag hebben. Als ik maar niet in een andere vorm gegoten word, zei de lantaren weer of zal ik dan ook mijn geheugen behouden de oude lantaren wees toch verstandig her dan de wind op dit ogenblik kwam de maand van achter de wolken te voorschijn. Wat geeft hij, vroeg de wind ik geef niets, antwoordde zij ik ben immers aan het afnemen en de lantarens hebben mij nood verlicht maar wel heb ik omgekeerd de lantarens verlicht en met deze woorden verschoolde me aan zich weer achter de wolken om verder aandringen te voorkomen. 