Verzamelde korte Nederlandstalige Werken 002 | Various | Anthologies, Essays & Short Works | 4/4
van een klein leven door Frans Koenen. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnames behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als scherwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Frans Koenen van een klein leven. Hij was nu een klein oud mannetje met een groot rond hoofd. Hij sloffte in immergelijke tredvoort door de straten. Een beetje gebogen in zijn vaal de mietje. Op zijn schralen zwarte pantalonbenen en zijn lompen schuidschoenen. Het gezicht was als een oud geworden kindergezicht. In grouwe baartkrans, zoetsappig, rimpelig, bredelijk zachtzinnig, met flaugreise oogjes. Bijziend door het peuterwerk van zijn vak. Hij was horlogemaker en gedwee van opslag. Hij was eerst in de vijftig, maar scheen veel ouder, vermoeid en opgewerkt door dat stagebogen zitituren en priegelen met haar fijne instrumentjes onder het moordendschelle gaslicht. In zijn jeugd had hij sufferstil jongetje met foosbleek snoetje en leime gespraak. Al vroeg een ambacht moeten leren omdat zijn ouders hem niet onderhouden konden en daar hij zo ouelijk bedaard en stil was en niet sterk en ook niet erg snugger had men hem op horloge maken gedaan. Eerst na veel moeite en lange tijd had hij het vak geleerd, trots zijn goede wil en inspanning. En sedert van zijn dertiende tot zijn vijvenvijftigste had hij nooit iets anders gedaan, nog bedacht. Hij repareerde klokken en horloges in het werkhokje achter de schitterende winkel met spiegelruid en veel verguld en marmer van zijn baas, of liep de klanten af waar hij klokken opwond of pas herstelde terugbracht. Al het weinige geregelde denken in zijn grootswaarhoofd was bij dit werk wat echter niet belette dat soms zorgen in hem bleven zeuren die hij smorgens van zijn huis had meegebracht. Veel al geld zorgen om huisuur of dringende schulden. Zo tegen de dechtig was hij getrouwd met een scherpe magere vrouw die meer hem genomen had dan hij haar en behalve die vrij dikwijls terugkeerende geldmoeilijkheden voor het komend uitziekte en kleinselaris waren zij taamle kalm te samen. Hij voelkomen onderworpen aan haar wil en inzicht om het huishouden te doen gelijk zo goed vond, maar zij was een zuinige, heldere huishoudster en meestal leefde hij dus voort in de gelijkmoedige soes der gewoonte zijn routinewerk akkuraap doende, zich verder laatende leven naar de eenmaal aangenomen sleur waarin zijn vrouw hem leiden.  Hij was al lange jaren bij dezelfde patroon en zo de steeds verergerende ongeregeldheid van betaling en daaruit volgende verlegenheden hem niet dikwijls gequeld hadden zou hij erzeer tevreden geweest zijn. Smorgens om acht uur al zat hij meest bij gaslicht in het achterhokje werkende met het uitzicht in de winkel die de zomers warm lag in diepe toon met al het innige glim op marmer en verguld van zware pendulis en rijke koeps en candelabres. Terwijl het ongelijke, scherp sprekende tikken der tallrijke klokken de binnenhuis stilte stemmig en aandachtig maakte. Buiten guldde dan de volle zomer over de straat met blinkend zonnelicht op de overstaande huizen en roeste het veelstemmig morgenverkeer maar vooral zwinters. In donkere natte gedagen kon hij zich koesteren over zijn werktafel waarop het gezellig gelend lamp ligt scheen als de winkel ruimte dofte in matte schemering. Alle dingen en vormen vervaagden met enkel hier en daar een suffig witte glimmering. Door de grote winkelkast was de straat te zien, gruw van lauwdampige zonbaarheid waarin de nat glansende regenschermen heen deinden. Voor twaalf rinkelde de winkelbel maar zelden. Een enkele jongeman bracht zijn oorloge waarvan de veer gesprongen was of een herend knecht met silver om zijn pet kwam zeggen dat de pandule op de zaal werens moest nagekeken worden. Zo werkte het oude mannetje in zeldend gestoorde rust. Het lichaam stil, alleen hoofd en handen bewegend in de schelgele lichtsfeer. Het hoofd ging op en neer met kleine schokjes, wende links en rechts, met het klein beweeg de groezelvingers, die uiterst fijne instrumentjes manierden. Dan een cilindervormig loopje knijpend in de scheefgetrokken ooghoek. Bukte het rimpelig licht gelaat, zicht dieper en tuurde een ogenblik aandachtig in het staalgrijze radewerk van een oorloge. Terwijl de vingers een puntertangetje als een landset richten op iets blauws, dat opschokte, gelijk een smartelijk beroede zenuw in een openliggend organisme. En om hem stond de stil te rust, die het ongelijk gewandel, daar langzaam gaande klokken bevolkte. De patroon zag hij zelden voor de middag. Die bleef meestal nachts laat uit en sleep tot laat in de morgen, om dan op te staan met bleek betrokken gezicht. En zo grommig, zo vreed, onredelijk, dat het mannetje blij was. Na het middaguur, vrijdags en zaterdags, zijn kale jas te kunnen aanschieten, om de klanten af te lopen en zo de patroon uit de weg te zijn.  Langs de kalme middaggachten ging hij naar de staterstille huizen, want zij hadden een voorname kliantijle. En, open gedaan door minachtend voorname knechts in donkere lieverij, was zijn stap bescheiden, geruchtloos, door lange schemerige gangen en langs brede trappen. En wie van de bewoners toevallig uit ging op dat uur groeten vluchter, dat vagekend, onverschillige zinmanneken, dat nederig en glimlacherig, zich terzij hield, op de brede treden met de hoed in de hand. In al die grote huizen kende hij alleen de klokken, de staande friezen, imposant als persoonlijkheden, de ouderwetse consolependules, die iets breedgoeders hadden, de stijfdeftige empires en de nieuwe wetsen van grote blokkenmarmer opgebouwd. Hij wist hun vormen en hun innerlijk, de eigenschappen en fouten der uurwerken. En het was hem een halfbewust genoegen, hen weer te zien, van week op week. In al die koele pracht, der hoge, stugzwijgende vertrekken, waren zij hem vertrouwd klein, zijn dingen in zijn macht gegeven, en gedwee of weer spannend, maar toch altijd beneden hem. Voor de rest van het huis voelde hij een schuwe bewondering. Hij begreep het niet, het stond hem ver, als de zee of als een bos. Iets waarmee voor hem nooit gemeenzaamheid kon zijn. Maar hij voelde toch vaak op de dagen dat er ging geldverdrietelijkheden waren, een vage nieuwsgierigheid naar de state gerust van die gangen en trappen en kamers. Het was hem soms als een reis in vreemdige Westen, waar hij veel wonderlijk zag, maar toch blij was wanneer hij ervan terugkwam, en zijn klokken weer voor een week verzorgd waren. Maar op regendagen, met modderige straten, of als het sneeuwde, had hij een weerzin tegen die tochten, huis in, huis uit, met doorweegde schoenen en natklevende kleren, ook om het grouwen van meiden en knechts die hem pits, heten, voetenvegen en paraplu in de bak zetten. Dit leven, met het geregeld kleinwerk, de wekelijke gangen door de stad, het dagelijk snouwen van de patroon dat hij verdroeg, kalm leidzaam, als iets onvermijdelijks in de natuur der dingen, het zoet sappig helpen der klanten in de winkel met het beuzelig praten en eindelijk het weinige, materiele leven in zijn bovenwoning met de vrouw, wie hij zoveel mogelijk van de zorgen liet, had voor hem kunnen duren tot zijn dood, als de zaak niet hoe langer, hoe meer, achter uitgegaan en zijn vooral niet zo eerst zuchtig waren geweest.  Minder omdat de klanten weg liepen dan wel omdat de patroon te veel geld uit gaf, op één avond soms de verdiensten van de hele week verteerde en nu ook vaak overdag zijn winkel verwaarloosde. Hij klede zich bij peperdure kleermakers, naar de nieuwste mode, reedpaard en speelde eindeloze partijen billiard met vrienden die hij royaal trakteerde. Maar als dan de wissels kwamen, was er geen geld in kast en moesten de sommen van alle kanten door lenen en zelfs belenen worden bijeen geschrapt. Dit kon zo niet duren. Het oude mannetje deed zijn uiterste best de verslechtering van de zaak niet naar buiten te doen blijken. Hij werkte ingespannen de ganze dag, al heel alleen in de winkel nu. Doch op de dagen dat hij uit moest, bleef deze vrijwel zonder opzicht en bediening. Een loopjongetje was er achtergelaten dat zo goed en kwaad als het ging de boodschappen aannam en de klanten te woord stond, als hij tenminste de winkel wel hoorde en niet achter op het plaatje over een schutting hing om met een buurjongen te praten. Maar het ergste voor de oude man was de slechte uitbetaling van zijn loon. De achterstand groeide aan en er waren weken dat zij gebrek leden van bakker en melkboer en kruidenier niet langer wilden borgen. Hij had dit nog kunnen verdragen want de behoeften van zijn klein uitgedroogd lichaam waren weinigen. Doch het ergste was dat de snibbige, langervrouw, hem zo heftig aanviel als hij niet met zijn volle geld thuis kwam. 