Kinderuniversiteit "De Milieudetective" - Tilburg University Junior
Een hele goeie middag, lieve kinderen, papa's, mama's, opa's, oma's en andere begeleiders. Welkom bij de Kinderuniversiteit van Tilburg University en welkom op onze prachtige campus. Heb je er hier een beetje zin in? Nou, ik ben nog niet helemaal overtuigd. Heb je er een beetje zin in? Ja, heel goed. En is er iemand hier die wel eens eerder op onze campus is geweest? Nou, heel goed. Welkom terug in ieder geval. En waar jullie vandaag zitten, zit ik normaal gesproken, want ik studeer hier op de universiteit. En jullie zitten vandaag ook in een echt college. En dat is hier op de universiteit een ander woord voor een les als hoe jullie die normaal op de basisschool krijgen. En om even een beeld te geven, we zitten vandaag in het gebouw Cube. En dat heet Cube omdat het de vorm heeft van Cubas. En in deze zaal passen wel 600 studenten. Dus die krijgen dan in één keer een echte les of college van een wetenschapper. En dat krijgen jullie vandaag ook. En even kijken. Misschien een beetje een gekke vraag, maar heeft iemand vandaag al gebruik gemaakt van het toilet hier op de campus? Ja, wel. Nou, dat is goed, want het college van vandaag gaat over milieu en de natuur. En in dit gebouw worden de toletten doorgespoeld met, dat noemen we hemelwater, dus regenwater. Dat wordt hierachter opgevangen in de frontein. En zo proberen wij ook als universiteit een beetje te helpen met het milieu en de natuur. En de universiteit is eigenlijk een ander woord voor een hele grote school, waar je later naartoe gaat als je iets ouder bent en dan kan naar een middelbare school. Of als je een andere vooropleiding hebt afgerond en dan kan je hier naartoe komen als je bijvoorbeeld een rechter wilt studeren om advocaat te worden, of je kan ook psychologie gaan studeren, als je het heel leuk vindt om later psychologen te worden. Of je kan in de economie gaan, maar daar zal doctor Benvolaar straks meer over vertellen. En voordat we met het college gaan beginnen, gaan we straks een quiz doen. En als het goed is, hebben jullie allemaal een rode en een groene kaart gekregen. Ja. En dan gaan we voor de quiz toch nog even testen of jullie een beetje begrijpen hoe die kaartjes werken.  Dus als ik zeg rood en jullie de rode kaartje in de lucht, en als ik zeg groen, jullie de groene kaartje in de lucht. Ja? Oké. Groen. Root. Groen. Root. Groen. Root. Groen. Groen. Nou, ik denk dat dat wel goed gaat komen met kaartjes. Ik hoop dat jullie heel veel zin hebben in het college. En dan ga ik nu het podium vrijmaken voor professor Benvolaart. Dank je, Jamie. En hartstikke leuk dat jullie er zijn, dat jullie met zoveel zijn gekomen. Mijn naam is dus Benvolaart. En ik ga zometeen een college geven. Zometeen ga ik meer vertellen over wat ik doe. We gaan er gewoon een leuk en leersaam uurtje van maken. Ik ben vooral heel erg benieuwd naar jullie vragen en opmerkingen. En daar ruimen we ook echt tijd voor in. Dus we gaan zo meteen even een quiz doen. Dan komt de college en aan het eind hebben we nog een volkort hier waarin jullie je vragen kunnen stellen. Of dat je gewoon een opmerking kan maken na aanleiding van de college. Voordat we met de college beginnen, hebben we eerst even een korte kennis quiz. Waarbij je dus jullie groene en rode kaarten kunnen gebruiken. Laten we snel naar de eerste vraag gaan. Ja, daar komen we. Wat denk je? Waar is de luchtvervuiling in Nederland eigenlijk het ernst? En daar hebben we het over zogenaamd fijnstof. Daar kan je van die fijne smog van krijgen. Zo'n geelbruine deken die dan over Nederland hangt. Is dat het ernst in Brabant de Limburg? Dan steek je een groenkaartje omhoog. Dan denk je nou nee, in Noord- en Zuid-Holland rond Rotterdam etc. Daar is het het ernst. Nou, de mening is een aarde verdeeld. Ik denk dat het echt zo'n beetje 50-50 is. Dus laten we snel naar het antwoord kijken. We zitten hier in Brabant. En dit kaartje geeft aan hoe het met de luchtvervuiling in Nederland is gesteld. Hoe donker, roder, hoe erger het is. Nou, je kan wel zien. We zitten even kijken. We zitten hier in Tilburg. Nou, het is best roter. Trouwens even hand omhoog. Wie komen er uit Brabant of Limburg? Nou, dat zijn natuurlijk de meesten van jullie. Nou, schrik niet. Maar die luchtvervuiling is geen katapis. Dat betekent wel wat. Want de luchtvervuiling in Brabant betekent eigenlijk dat je elke dag 5 sigaretten meeroopt.  Zo erg is dat. 5, 6 dag per jaar. En dit jaar zelfs 360 dagen. Want morgen, we hebben onze schrikkeldag. Elke dag weer. En dat betekent dat als je in Brabant woont, dan leef je een jaartje. Korter door die luchtvervuiling. Nou, waarom deze vraag gesteld? Nou, allereerst. Hoe zit het eigenlijk met die luchtvervuiling? En hebben daar niet regels over. We hebben toch regels waar bedrijven zich gaan moeten houden. Bijvoorbeeld fabrieken, die dan weer grote schoorstenen hebben. En bijvoorbeeld de boeren. Een boerderij heeft geen schoorsteen. Maar die stoot wel allemaal stoffen uit. En die gaan ze samen met andere stoffen in de lucht. Die maken toch ook weer fijn stoffen. Waardoor je ook smok kan krijgen. En wat hartstikke ongezond is. Wie willen we dit? Hoe zit het met die regels? En als we de regels hebben. Hoe controleren we eigenlijk of die bedrijven zich wel aan die regels houden? Dat is precies waar we het over gaan hebben. Nou, een ander ding is. En nog even terug naar dat plaatje voor Brabant en Limburg. Wat Brabant en Limburg anders maakt. Is dat het grenst aan België. En aan... Duitsland. Inderdaad. Nou, de wind staat nog wel uit deze hoek. Dus we krijgen ook een hoofdvervuiling van andere landen. Dus als je hier iets aan wilt doen. Als we daar ons zorgen over maken. Waarom is onze lucht eigenlijk niet een stuk schoner. Dan kan je dat niet alleen als Nederland doen. Dan moet je dat samen met andere landen bekijken. Bijvoorbeeld samen met alle Europese landen. Waaronder dus België en Duitsland. Oké, dat was de eerste vraag. Tweede vraag. Als we toch over controleren hebben of mensen zich daar aan de regels houden. Daar hebben we natuurlijk de politie voor. De politie kijkt overigens vooral naar... woningen inbraken, auto kraken. Of je niet te hard rijdt. Of je niet stiekem door de rode licht rijdt. En dat doen ze vaak ook met auto's. Dus ze rijden rond. Als je nou over heel Nederland kijkt. En we kijken even alleen naar de politieauto's. Die dus door steden en dorpen rijden. Om de boel in de gaten te houden. Of voor noodmeldingen, bijvoorbeeld als een ongeluk is gebeurd. Hoeveel zouden dat er zijn? Het is groen als je deed. Dat zijn de 750. Als je denkt 1500.  Nou, ik denk dat de meerderheid nu wel gelijk heeft. Want, ik zie hier een hoop rode kaartjes. Kijk, dat zijn het 1500. Die houden de boel hier in de gaten. Zodat wij ons aan de regels houden. Maar die auto's rijden rond op het land. Maar Nederland is ook verantwoordelijk voor een heel groot deel van de Noordzee. Dat zien we hier op dit kaartje. Want dit is het land op een vlak. Dus de grenzen zijn hier niet ingetekend. Maar die kennen jullie natuurlijk hartstikke goed. En dit is het deel van de Noordzee waar wij verantwoordelijk voor zijn. Dat is twee keer zo groot als het land op een vlak. Daar gebeuren ook allemaal dingen. Daar moeten mensen zich ook aan de regels houden. Bijvoorbeeld vissers. We hebben een hele hoop vissers in Nederland. Er zijn wel 400 visserschepen die actief zijn op die Noordzee. Hoe zit het eigenlijk met het in de gaten houden van hen? Want ook bijvoorbeeld vissers moeten zich aan de regels houden. We hebben net gezien dat er 1500 politieauto's zijn die door Dorpen en Steden rijden. Hoeveel inspectieschepen zijn er die de Noordzee enorme oppervlak in de gaten houden? Is dat één inspectieschip of zijn dat er acht? Nou, dat vind ik best knap. Ik zal even een fototje laten zien van het inspectieschip. En ik hoef maar één foto te laten zien. Je voelt hem al aankomen. Geloof het of niet? Eén inspectieschip moet al die honden de vissers op dat enorme oppervlakte in de gaten houden. Zometeen heb je vaste eentje goed. Maar dat is wel typisch. Want in Nederland hebben we een hele hoop regels. Dat weet je. Daar heb je zelf ook mee te maken. We hebben heel veel regels voor bedrijven. Groot en klein, ook vissersbedrijven. Die bijvoorbeeld actief zijn op de Noordzee. Maar we hebben zater regels, maar we zijn gewoon niet zo goed in controleren of die bedrijven zich wel aan de regels houden. Want ja, wat heb je daarvoor nodig? Bijvoorbeeld inspectieschepen, inspectievliegtuigen, hoop inspecteurs. Maar daar hebben we er gewoon niet zoveel van. Wat is betekend dat we maar moeten hopen dat die bedrijven zich aan de regels houden? Zoals we zo zullen zien, dat gaat niet altijd goed. Nu we toch over water hebben, laten we even kijken naar water op land. Dus sloten, rivieren, meren, etc.  Die hebben we in Nederland ook heel veel. Nederland waterland, een hele hoop water. In welk land in Europa denk je dat het buitenwater het aller aller vies is? Is dat bulgerijen, groen of is dat rood? Ik zie hier een hoop rode kaartjes. Ik weet niet wat jullie weten over bulgerijen. Ja, heel weinig, dus een beetje afgelegen rijen. Maar het juiste antwoord is Nederland. Van alle 27 Europese lidstaten, dus alle landen in Europa die lid zijn van de Europese Unie, heeft Nederland het aller vieste water. We staan hier helemaal onderaan. Je ziet hier het hele rijtje, Finland, Romania, etc. En helemaal onderaan, hier. Bijna geen enkel water in Nederland is goed. Het is allemaal hartstikke verveld. Het gaat niet over drinkwater, het gaat over het water buiten. Dus sloten, plassen, meren, etc. Dus wat dat betreft, als je van zwemmen buiten houdt, dan kan je beter in Finland wonen. In Finland is het water hartstikke schoon. Ik weet zelf, want de afgelopen zomer zijn we op vakantie geweest in Finland. We hebben heel veel gezwommen. Dat was fantastisch. Nou, daar kristal helden water. Geen dode vissen, of u zegt, geen schijm op het water. Geen dikke laag kroos. Nee, gewoon heerlijk zwemwater. Maar als je daar met de vinnen over hebt van wat fantastisch dat jullie dat hier hebben, ik zou bijna drinken. Heb niet gedaan, maar je zou zeggen geen probleem. Ja, zeggen die vrienden, dan is het wel zo. En we hebben wat minder vinnen dan Nederlanders. Dus het is minder dichtbevolkt, maar ze hebben er echt wel voor geknokt om het water schooner te krijgen. Dat was een stuk fierder dan dat is. Dus dat betekent, als je schoonwater wil, moet je er ook iets voor doen. En dat heb je dus... Je kan er verschil maken. Dus dat is een belangrijk punt. Want ook in Finland hebben ze eigenlijk regels die best wel op Nederland lijken. Finland zit ook bij de Europese Unie. Die regels lopen niet zo uit één. Maar in Finland hebben ze er echt werk van gemaakt. Daar hebben ze er echt voor gezorgd. Dat die bedrijven, die het water vervuilen, zich aan de regels houden. Eén of laatste vraag van deze kennis quiz. Doe je zelf al eens iets stiekems wat eigenlijk niet mag? Ja, groen en rood? Nee, echt niet.  Nou, daar zal ik één iemand vragen om even te zeggen. Want jij hebt een groen kaartje, zag ik. Ja, die doet je nu snel naar beneden. Maar kan je misschien zeggen wat voor stiekems je zo al doet? Nee, want dat is hartstikke goed. Want dat zie je natuurlijk ook. Dat willen mensen natuurlijk liever verborgen houden, niet waar. Wat jij stiekem doet, ja, je wil niet dat andere mensen dat weten. En bij bedrijven gaat dat natuurlijk net zo. Bedrijven die ons water vervuilen of de lucht zo vies maken. Dat wil vieser dan eigenlijk mag. Die gaan dat niet aan de grote klok hangen. Nou, laatste vraag. Doet je moeder of je vader of je begeleider, je verzorger die vandaag mee is. Doet die wel eens eens stiekems wat niet mag? Nou, dat is vrij helder. Dat is vrij helder. De kinderen zijn er vrij duidelijk over. Kijk. En waarom is dit een belangrijke vraag? Waarom staat deze vraag in de kennisquiz? Nou, bedrijven, daar zitten mensen achter. Bedrijven doen niks. Dat zijn de mensen die in een fabriek werken en die misschien heel vies waterlozen. Wat van mensen zijn dat? Nou, je vader of je moeder of je verzorger die werken in een bedrijf. En ja, dus gewone mensen doen dit soort dingen. En dan gaan we straks naderop in. Van hoe kan het nou en hoe kunnen we daar wat aan veranderen? Oké, nou, dan is het tijd voor het college. Even kijken, het is inmiddels... Oh, het is precies kwart over. Nou, dat is hartstikke goed, want dan hebben we betekend... ...dat we exact een half uurtje hebben voor het college. En daar hebben we nog allerlei vraagjes op tussendoor. En dan is het kwart voor vier. En dan is er een kwartier tijd voor jullie vragen en opmerkingen. Dus het onthoudt vooral... Oh, daar wil ik nog even vragen over stellen. Dat kan dan een kwart voor vier tot vier uur. En dan gaat de microfoon rond en kunnen we een fijne discussie hebben. En nogmaals, ja, daar zie ik dus erg naar uit. Ik ben dus heel erg benieuwd naar wat jullie ideeën zijn en vragen. Oké. Nou, ik ben hier aan de Uistijd Tilburg Universitair Hoogtendocent. Zoals dat zo'n mooi heet. Nou, daar zit het woord docent in. Meester, leraar. Dus ik geef vaak college ook voor de studenten.  Deze ochtend nog. Ik stond hier om kwart van negen om de studenten wat te leren. En dat deed ik over hoe ze goed onderzoek kunnen doen. Dat kan je je leren op de Uistijd. Hoe doe je onderzoek? En wat voor dingen kan je dan onderzoeken? Nou, bijvoorbeeld, stel dat we niet één inspectie schip hebben, maar acht. Wat voor verschil zou dat maken? Of stel dat we die regels over de vervuiling van water, stel dat we daar echt eens even werk van zouden maken. Dus echt eens bij die bedrijven langs gaan en beter gaan controleren of ze zich wel in de regels houden. Wat zou dat voor verschil maken? Of met water. Hoe kunnen we in Nederland net zo schoon water krijgen als in Finland? Wat dat kan. En het mooie is, wat je als onderzoeker doet, is dat je eigenlijk probeert voor te stellen hoe de wereld er ook zou kunnen uitzien. Hoe de wereld er anders en beter zou kunnen uitzien en hoe we daar komen. Dus dat is hartstikke leuk werk om te doen. Dat kan je leren aan universiteit. En daar ben ik dus docent voor hier aan universiteit. En eigenlijk lijkt dat best wel, want wij doen dat met cijfers, maar het werk wat we hier doen lijkt best wel op dat van schrijvers en schilders. Want een schrijver schrijft bijvoorbeeld een boek en die schrijft een mooi boek over hoe de wereld kan zijn. En die deelt dat met jou. Het is hartstikke leuk om te lezen over een andere wereld. Of een schilder die maakt een prachtig schilderij van een landschap bijvoorbeeld. En die probeert ons te laten zien hoe de wereld in zijn of haar ogen uitziet. En deelt dat met ons. En als onderzoeker doe je dat eigenlijk precies zo. Alleen doe je dat niet met een penseel of met een pen, maar doe je dat met cijfers en met computers. Oké, dus ik ben docent. Daarnaast ben ik ook onderzoeker. En eerst begon ik vooral met onderzoek naar de woninginbraken, auto kraken en zo. En dat is natuurlijk hartstikke naar. Als jullie straks naar je auto lopen, mocht je met de auto zijn, en het ziet er zo uit. Nou, dat is niet fijn, hè? Nee, nou, dat is echt niet fijn. Dat is ook zo.  Maar wist je dat bedrijven ook heel veel fouten dingen doen? Want dit is geen bedrijf. Dit is gewoon een... vaak zijn er mannen over ons. Dit is gewoon een man die denkt, nou, dat is lekker makkelijk. Dat is een telefoon die iemand is vergeten en die neem ik mee. Maar op een gegeven moment dacht ik, nou, al die fouten dingen die bedrijven doen, eigenlijk zou ik daar meer naar moeten kijken. Hoe zit dat? Nou, en dan blijkt... dat is nog niet zo makkelijk. Bijvoorbeeld, we hadden het over water en dat Nederland zo'n vies buiten water heeft. Ja, hoe kan dat? Welke bedrijven vervuilen dat water zozeer? Een woninginbraak, nou, daar weten we heel veel van. Als het bij jullie wordt ingebroken, dan gaan je ouders naar de politie en doen ze aangiften, wordt allemaal genoteerd en dan gaat het naar de verzeringen, etc. Dus dat hebben we goed in beeld. Maar stelden dat dit water hartstikke verveld is, nou, die vissen doen geen aangiften bij de politie. Nee. Dus daar weten we eigenlijk veel minder vanaf. Dat maakt het ook weer hartstikke leuk als onderzoeker om dat toch achter te komen. Dat zijn manieren om dat te doen. Die zal ik zo meteen ook in de college aan de orde laten komen. Hoe kunnen we daar nou achter komen die dat watervies maakt, of wie de zee leegvist? En even een vraag je dus door over dat zwemmen. Want zwem je, als je in Nederland bent, bijvoorbeeld in de zomer, zwem je dan eigenlijk wel eens in het buiten water, zoals in de rivier of een meer. Nou, ik zie hartstikke veel groene kaartjes. Dat is hartstikke goed, want je zou zeggen, nou, na dat verhaal van net over al dat vieze water in Nederland, is dat nou eigenlijk wel zo slim om te zwemmen? Nou, in Nederland hebben we wel duidelijke zwemwateren, bijvoorbeeld een meer bij jou in de buurt. Dat wordt goed in de gaten gehouden. Hoe kan je dat uitvinden? Nou, op internet staan al die zwemwateren en er staat er of dat schoon genoeg is om te zwemmen. Dus het is wel aan te bevelen om dat even te checken. Zeker in de zomer als het warm is, maar je kan niet altijd overal zwem in Nederland. Dat kan echt wel te vies zijn en gevaarlijk zijn.  Maar dat wordt goed in de gaten gehouden. Maar waarom is het zo belangrijk om dat vooral te blijven doen? Omdat je dan ziet van, hey, wat is dat, schaar meer? Of wat doet die dode vis hier? En op die manier kunnen we de boel veranderen. En dan kan je je voorstellingvermogen gebruiken van, nou, hoe zou het nou zijn als dit meer wel schoon is en dat het net als Finland eruit ziet en dat ik hier gewoon heerlijk in kan plonsen en me geen zorg hoef te maken? Want in Nederland is het zo dat als we dat willen veranderen, dus als we bijvoorbeeld die meer schone willen maken, dan zullen wij dat als bewoners, als burgers, moeten aangeven. We kunnen er niet van uitgaan dat er vanzelf al goed komt. Als dat zo zou zijn, dan zou Nederland een hartstikke schoon land zijn. Want we hebben ongelooflijk veel regels waar bedrijven zich aan moeten houden, maar ondertussen is Nederland gewoon een hartstikke vies land. Dus alleen als wij, als burgers zeggen, dit willen we niet, we gaan hier werk van maken, dan gaan de dingen veranderen. Ga ik zo nat op in. Nou, waar de laatste tijd veel over te doen is, waar zitten wij? Hier in Tilburg gaan we een beetje omhoog. Nou, hier is een bedrijf, een chemische bedrijf, dat zit aan een grote rivier, er beneden weer een mervede. Nou, dat heb je misschien ook wel op het jeugdjournaal gezien, dat chemische bedrijf, dat loost allemaal rotzooi op de rivier. En daar kan je best wel ziek van worden. Nou, wat blijkt nou, dat gebeuren al jaren. Maar waarom is dat groot nieuws geworden, en kun je dat op het journaal zien, nou, nadat mensen die daar vlakbij woonden, ingewear kwamen, die zeiden, hoe kan dat nou, het lijkt wel, of iedereen die kanker krijgt, moeten we hier niet wat aan gaan doen. En die bewoners zijn een bewonergroep begonnen en die zijn ook naar de universiteit gegaan en met onderzoekers gaan praten van wat is hier aan de hand, dit is toch niet normaal. En pas toen is het een grote zaak geworden en is iets veranderd. En dat is een beetje hoe het in Nederland werkt. Dus als jullie een schoon en veilig land willen, dan moet je er zelf iets aan gaan doen.  Dat is niet makkelijk, want zoals ik al zei, het is niet zo dat er een kaartje bij hangt van vriendelijke groeten, gemoer. Dat staat niet in de rivier, maar er zijn manieren om dat uit te vinden. En laten we daar eens naar gaan kijken. Om jullie een voorbeeldje daarvan te geven, gaan we naar de Noordzee, dat grote stuk zee waar Nederland voor verantwoordelijk is. En een zee, dat is natuurlijk een ideale plek om dingen te doen die fout zijn, want je zit ver ver land, niemand kan meekijken. En zeker als je onder water gaat, dan kan helemaal niemand meekijken. Nou, we duiken lekker onder zee en we zitten daar op de bodem van de Noordzee. En wat zien we daar? Wat is dat voor vis? Weet je hoe deze vis heet? Steek de tongens uit. Mag. Tong. Hij heeft wel een beetje de vorm van een tong. En ze leeft op de bodem van de Noordzee. Dat is lekker zanderig. En je ziet, ze heeft een fantastische schutkleur en een tong. Maar ik heb hier ook nog eentje liggen. Twee zelfs, zeg maar. Dat is een bijzonder beestje. En ze kunnen wel bijna 30 jaar oud worden. Nou, dat zijn weinig dieren die zo oud kunnen worden, niet waar. En als ze bijna 30 jaar zijn, dan zijn ze wel 70 centimeter lang. Dus dat zijn hele bijzondere beesten. En wat is er toch met die tong aan de hand? Want kijk eens wat een weerd oog ze heeft. En dat is toch gek. Want misschien hebben jullie het wel eens gehoord. Maar de tong is niet zo begonnen. Want zo zitten ze op de bodem. En ze heeft een fantastische schutkleur. Dus je ziet het totaal ik. Maar ze is zo begonnen. Toen zaten de ogen gewoon hier zo. Op een gegeven moment is het een platvis geworden. En je ziet ook dat een oog is wel een beetje raar. Nou, misschien dat je het wel eens op school hebt gehoord. Of dat je het wel eens hebt gehoord bij een podcast of zo. Dat is de volgende vraag. Een tong heeft beide ogen bovenop zitten. En zo is ze dus niet geboren. Ze is eigenlijk als een gewone vis geboren.  Hoe kan dat? Is het soms zo dat het ene oog van deze kant helemaal naar de andere kant is verhuist, inclusief oogbod en al? Of is het zo dat er gewoon een nieuw oog is bijgekomen en dat het oude oog niet meer gebruikt? Eerst een groen kaartje. Twee een rood kaartje. Ik zie wel een hele hoop groene kaartjes. Hier en daar ook wat rode kaartjes. Ja, hartstikke goed. Groen daar. Hoop groen. Nou, het antwoord is groen. Een puntje voor de groene. Nou, dat is natuurlijk best een gek verhaal. Zo'n oog dat dan even verhuist. Dat gebeurt als die tong nog hartstikke jong is. En dan echt binnen een paar weken, verhuist dat oog naar de andere kant. En dan laat ze lekker plat op de bodem leven. Nou, de wonderen van de natuur, dat is al zo leuk om daar meer over te weten. En de tong is gewoon hartstikke mooi beestje. Maar, ja, wat is dit? Een tong. Ja, nee, want deze tong die we net zagen, die leeft niet in de eentje. Er zijn eigenlijk heel veel tongen in de Noordzee. En eigenlijk is de Noordzee wel een beetje voor een tong gemaakt, voor die platvissen die een beetje op die zandrige bodem van de Noordzee zitten. Want jullie kennen natuurlijk strand, maar de bodem van de Noordzee is eigenlijk net zo zandrig. En dat weten de vissers ook. Die weten van, hey, er zitten een hele hoop tongen. En dat is wel heel interessant. Laten we die gaan vangen. Want, dat vinden de mensen wel lekker. Nederlanders eten niet zoveel tong, maar vooral veel buitenlanders eten tong. Dus die vissen, die dode tongen, die gaan meestal naar, bijvoorbeeld, Italië of Spanje. Veel Italiaanse scholkinder en vrouwen van jullie leeftijd eten tussen de middag tong. Tussen de middag op een Italiaanse school eten ze warm. En daar hebben ze wat pasta en wat vlees of vis. En dat kan dus een tong zijn. Dus een hoop van die prachtige tongen die we in Noordzee hebben, die eindigen dus op een bordje van een Italiaanse scholier, om 12 uur. En hier zien we hem lekker opgediend met wat Peterseli, wat citroen. Nou, dat kan heerlijk smaken. Maar hoe wordt die tong nou eigenlijk gevangen? Hoe gaat dat nou eigenlijk? Want hoe...  Kijk, een vis die gewoon zo midden door de zee zwemt, dat moet wel lukken, maar die tong zit op de bodem. Dus hoe krijg je dat bezig in het net? Nou, dat is nog niet zo eenvoudig. Dus onthoudt vooral je vragen over, want als je een vraag hebt, heb je alle tijd om jullie vragen om je vraag te stellen. Nou, wat die vissers doen, die hebben een reuze achter groot net, een grote balk die dat openhoudt. Achter die balk heb je ook allerlei kettingen. Die kettingen slepen over de bodem. Dat heet de wekkerkettingen. Dus hij heeft net een soort wekker. Dus die tong is lekker op de bodem. En daar komt die enorme ketting voorbij die tong schrikkt. Dus die flappert omhoog. En net erachter aan, vloeps. En ja, vervolgens eindigt hij dan op een bordje. Laten we even kijken, dat als je zo net bijvoorbeeld een uurtje over de zeebodem hebt gesleept, hoe dat er dan vervolgens uitziet. Wat zit er dan eigenlijk in dat net? Nou, een heel kort fragmentje van een tv-programma hierover. En kijk, daar zien we. Het net wordt omhoog getrokken. Net, daar zijn regels over. Hoe groot die moet zijn. Ja, en om het dus voor te zorgen, dat er niet al te veel jonge vis in dat net blijft hangen. Want op problemen, kijk, die jonge vis kan je toch niet verkopen. Want we hebben niet alleen de maaswijd, minimale maaswijd afgesproken, maar we hebben ook afgesproken dat dat al te klein een vis mag je niet verkopen. Daar maar, want die hoort in de zee. Dus je mag niet vissen met netten die je maas hebben kleinere 8 centimeter. Oké. Oh, wow. Daar zit de vis in. Kijk. Wow. Nou, kijk maar eens even goed. Wat zit er dan op net, jongens? En die eruitsteken, dat is sliptom. Dat is sliptom. Maar die zit allemaal vast in het net. Ja. Maar dit zijn maar alleen maar zeensterren. Ja, hier rijden we toch. Dat is een goeie. Dat is een goeie? Ja, die is te klein. Die is te klein? Maar ik snap het niet. Hier is nog een zeensterren. Maar als je in die bak kijkt, word je dan niet echt gelukkig. Want ik zie eigenlijk vooral heel veel hele kleine visen. Ja, ja. En dan gaan we ze allemaal weer over boord zetten. Ja, jeetje.  Dan ga je het nu uit hier onder de bak uitzoeken. Ja. Oh, dat ga je meteen? Ga je dat soortering hier aan boord? Ja. En dan gaan die kleintjes allemaal terug? Ja, die gaan allemaal weer terug. En al die krabben en zeensterren en zo? Ook alles. Alles. Alles wat we niet kunnen verkopen, gaat weer over boord. Nou, dat geeft een beetje een beeld. Hoe dat dag en nacht hier op de Noordzee gebeurt. En dat is een beetje het probleem met het vangen van Tong. Dus als je met die kettingen over de grond sleept om die vissen op te schrikken. Ja, al het andere wat ook op de bodem van de Noordzee leeft, komt ook mee. Dus het lijkt hier wel als of die, wat zoals zij ook zegt, het lijkt wel of je op zeesterren zit de vis hierop. Ik zie hier en daar een vis en ik zie vooral heel veel andere dingen. En dat is een beetje het probleem met deze vorm van visserij. Want om 1 kilo Tong te vangen, maak je 12 kilo dieren dood. Want wat die visser niet bijzegt, is dat eigenlijk alles wat ook in het net komt, doodgaat. Dus dat gaat wel over boord. Al die zeeegeltjes, de zeeappels, de krabbetjes. Een heel veel kleine vis die die toch niet kan verkopen. Omdat de Italiaanse scholieren niet zo'n klein stomvis op een bord willen. Die willen een fatsoenlijke vis. Dus alles wat te klein is gaat dood over boord. Nou, dat is natuurlijk zonde. Want die vis die wil leven en die wil later ook kinderen krijgen. Want zo krijgen we meer vis. Maar daar krijgen ze de kans niet toe. Want ze worden al opgeschept en gaan dan dood over boord. En in dat programma, dat was de Keuringsdienst van Waarden. Misschien hebben jullie het wel eens gezien op tv. Dat was een uitzending van vorig jaar. Dus voor elk portie van drie sliptongen. En drie sliptongetjes. Dit is wel een redelijk sliptongetje. Want je zag die sliptongetjes. Soms slippen ze net door het net. En soms slippen ze net niet door het net. Dus die zitten een beetje de tussenin. Die blijven dan net wel of net niet in het net slapen. Vaak krijg je daar dan drie van op je bord.  En om die drie sliptongen te vangen, moet je 120 andere vissen doodmaken. Zo gebeurt dat. En dat is volstrekt legaal. Dit mag gewoon. Dit vinden we helemaal oké in Nederland. En zo gaat het dag en nacht door in het Noordzee. En we zouden natuurlijk eens zeggen, nou, dit vinden we helemaal niet oké. Dit is toch niet normaal. Dan zouden we daar een regel van kunnen maken. Dus we zouden het regels kunnen veranderen. En dat maakt milieuregels ook wel heel bijzonder. En daarom kunnen we ook met z'n allen daarover beslissen. In een land als Nederland. Want dat woning in Braak is verboden. Dat is altijd al zo. En dat je elkaar niet mag mishandelen. Daar hebben we ook hele duidelijke regels over. En je regels hebben wel duizenden jaren. Maar milieuregels, ja, die kunnen we nieuw maken. We kunnen zeggen, dit willen we niet meer. Nu je denkt, je ging het toch hebben over fouten dingen die bedrijven doen. Dat verhaal gaat verder. Want dit wordt gedaan natuurlijk met netten. Waar we het net over hadden. Die vissen van de zeebodem opgeschat. En we hebben afgespoken met z'n allen. Hier zie je mijn hand. Dat die openingen van het net, dat noemen we mazen. De mazen van het net mogen niet kleiner zijn dan 8 centimeter. Dus dat is ongeveer mijn daan. Waarom hebben we die regel? Nou, heel simpel. Als je die openingen van het net nog kleiner maakt, wat gebeurt er dan? Dan is alles dood. Want ook de allerkleinste vissjes blijven dan in het net zitten. Die vissjes, daar heeft de vissen ook helemaal niets aan. Maar goed, waarom doen de vissjes dit? Omdat ze 100 procent zeker willen weten dat ze elke vis die ze kunnen verkopen ook vangen. Dus die zogenaamde sliptongetjes. Of het videootje zagen dat die lekker in de net blijven zitten. Want dan kan die die toch verkopen. Dus bijvoorbeeld, hier zien we weer ons eerdere tong. Die is al lekker groot geworden. Past die? Of gaat die uit het net ontsnappen? Nee, dat gaat niet lukken. Bij 8 centimeter. Maar zij? Ja. Tongen zijn echt meester ontsnappers. En daarom willen die vissjes ook graag van die kleine mazen. Want die tongen zijn er zo handig in om zich toch uit dat net te worstelen. En dat ze zeggen, nou weet je, 8 centimeter.  Ik maak er 4 centimeter van. Want dan weet ik wel voor zeker dat die slimme tong zich niet door dat net heen worstelt. Want die tong heeft ook een hartstikke mooie gestroomlijnde vorm, zie je dat? Net als de auto van je vader of moeder. Dat is hartstikke gestroomlijnd. En daarom kunnen zij makkelijk uit dat net. En dat wil die vissen niet. Die openingen van het net worden vaak de helft zo klein. 4 centimeter, niet 8 centimeter, maar 4 centimeter. Kan ze nu nog ontsnappen? Nee, hè? Nee. Zo gebeurt dat. En zo blijven al die vissen in. En wordt de stapel dode dieren door die kleine netten nog een stuk groter. Zo groot dat ze zelfs van de tafel afvallen. En zoveel krawetjes en zeeappels en zeesterren. En vooral ook heel veel te kleine vis gaat allemaal dood over boord. Nou. Hoe zijn we daar nou achter gekomen? Want daar heb ik dan, samen met de collega-onderzoek, naar gedaan. Want kijk, net zoals jij zei, ik ga je echt niet vertellen wat voor stiekemendingen ik doe. Nou, die vissen slopen er ook niet mee te koop. Die gaan niet ver, ja jongens, hè? Ik gebruik gewoon 4 centimeter. Dat vind ik genoeg. Nee, dus hoe hebben we dat gedaan? Nou, we hebben dat één inspectie schip, weet je wel? Nou, dat is er maar één. Maar de vissers zijn er wel erg bang voor. Die willen echt niet worden gepakt. Want dat is een beetje de deal. Je mag doen wat je wil, maar je wordt niet gepakt. Dus als dat inspectie schip een beetje in de buurt is, dan gebruiken ze gewoon die 8 centimeter. Dan gebruiken ze gewoon netten die mogen. En de grap is dat soms is dat inspectie schip wel op de Noordzee en soms niet. Want soms ligt het in de haven van Scheveningen in zijn volk. Dat zijn ze met de machines bezig, onderhoudt van de machines. Of is ook de bemanning van dit schip wel eens op vakantie. Misschien wel naar Finland. Dan ligt die ook in de haven of soms hij maakt zijn tripje naar Finland. Maar dat betekent dat de ene week is het inspectie schipte wel. Andere week niet. Wel, niet, wel, niet, wel, niet.  En toen zijn we gaan kijken van, hey, is er nou een verschil in wat er aankomt, als het qua vis op land aankomt, als het inspectie schip meekijkt, vergelijken met weken, dat het inspectie schip niet meekijkt. Dit is de zogenaamde veiling en daar komen al die vissen binnen. Nou, wat zien we? Als het inspectie schip er is, dan komt er veel minder kleine vis binnen. En al die sliptongertjes blijven dan in de Noordzee. Als het inspectie schip niet is, dan worden die te kleine mazen gebruikt, die sliptongertjes komen allemaal binnen, in scheveningen, uit muiden, arne muiden, etc. En op zo'n manier konden we dat dus achterhalen, want het heeft maar één verklaring. Zodra het inspectie schip niet meekijkt, dan doen de vissers dus illegale dingen. En dat herken je misschien wel een beetje. Als je vader of je moeder of je verzorger even niet meekijkt, wat doe je dan? Dat weet ik niet, dan ga je je natuurlijk ook niet vertellen, maar dat kan wel eens iets zijn wat niet mag. En zo kunnen we dus uitvinden of er dingen gebeuren die niet mogen. Want stiekemde dingen, die laten heel vaak sporen na. Bijvoorbeeld, en dit is geen poep, nee. En hier, als je snoeppapiertjes vindt onder de bank, dan weet ik ook wel, dat daar iets is gebeurd wat niet mag. En toen ik klein was, weten jullie wat, roken is? Ja. Vroeger werd er nog veel meer geroakt, ook door kinderen. Vreselijk, he? En dat deed je natuurlijk stiekem, maar dan hing je jas op aan de kapstok, en wat dan? Ja, je vader of moeder die rookt dan even zo van, he? Je bent toch niet aan het roken? Wat smerig. Dus op die manier, om dat stiekemde dingen altijd wel sporen achter te laten, kunnen we als onderzoeker achteraf toch uitvinden dat er dingen zijn gebeurd die niet mogen. En even kijken, hoeveel tijd we nog hebben. Nou, we hebben nog 5 minuutjes heel kort, want op een soortgelijke manier hebben we eigenlijk ook ontdekt dat de schepen op de Noordzee soms allemaal kunnen verhuurden. Voor allerlei oliehoudende stoffen, zeg maar, dus waar je van die mooie regenboogflakken krijgt op het water. Wanneer doen die schepen dat? Nou, als het vogeltje even niet meekijkt.  En in dit geval zijn dat, zijn we geen kustwachtschepen, die we eerder zagen, zo'n inspectorschip, maar het zijn dat vliegtuigen, dus één keer per dag gaan die vliegtuigen rond, en die vliegen ook snags rond, maar als jij als schip zo'n vlek achterlaat, en je doet dat snags, dan zegt de rechter van nou, ik weet niet helemaal zeker of dat naar olie was, dus laat maar. Dat betekent dus dat als je op zo'n schip werkt, dan kan je dus snags lozen wat je wilt. Wat zien we? Het is ook draa, de zon ondergaat. Hoe laat is dat nu ongeveer? 6, 7 uur, dus in de winter zie je, na 6, 7 uur, zie je opal eens allemaal vlek op de Noordzee verschijnen. En in de zomer, hoe laat is het dan? Wanneer gaat de zon dan onder? Dat kan wel 10 uur zijn, dat kan wel half 11 zijn. In Nederland is er een enorm verschil tussen. Dan zie je geen vlek en dan plotseling, zo, 10 uur, half 11 zie je overal vlek er verschijnen. Omdat die mensen heel goed weten van, nou, dan kom je er mee weg. Dus en op die manier hebben we toch uitgevonden dat allemaal fouten dingen gebeuren. Dus dingen die bedrijven niet graag vertellen, al die stiekemere dingen, kunnen we toch achteraf met onderzoek boven water krijgen. Nou, dan heb ik een laatste vraag je nog. Wie weet eigenlijk het best wat voor fouten dingen bedrijven allemaal doen? Zijn dat de onderzoekers of de inspecteurs, inspecteurs en eigenlijk de politie- mensen die die bedrijven in de gaaf moeten houden. Denk je dat dat waar is? Dan doe je een groenkaartje als je zegt nee, dat zijn andere mensen die weten veel beter wat er gebeurt. Dan is het rood. Nou, ik ben toch wel heel erg benieuwd. Nou, maar dan laat ik niet meteen de eerste rij al zo zo onheerlijk, want ik sta natuurlijk helemaal vooraan. Dus, je hebt een roodkaartje. Kan je misschien zeggen de mensen die het zelf doen, weten natuurlijk het best wat er gebeurt op zee? En overal weten ze natuurlijk het best wat ze zelf doen. Nou, dat is een uitstekend antwoord. Dat is hartstikke goed, want ja, dat is natuurlijk logisch.  Als onderzoeker, net als je vader of moeder die dan kijkt, hey, wat doet die chocola hier? En wat doet dat snoeppapiertje daaronder die bank? Als onderzoeker moet je achteraf maar proberen om te achterhalen wat er precies gebeurt. Wie weet het best? Nou, dat is best wel een grote hint, want we hebben haar eerder gezien. Dat was een vraag over je vader, moeder verzorger. Dat zijn mensen in de bedrijven zelf. Die weten het best. En die weten dat vaak al veel eerder dan wij ooit kunnen uitvinden. Want vaak is het zo dat we pas na jaren ontdekken van, oh hier gebeuren dingen waar we hartstikke ziek van worden. Wat is er aan de hand? Terwijl die mensen in de bedrijf weten al lang. Nou, je zou daar eens een keer met je vader, moeder, verzorger over kunnen hebben. Hoe zit het eigenlijk bij jullie in de bedrijf? Wat voor dingen gebeuren daar? Dat zou natuurlijk heel fijn zijn als er meer mensen in die bedrijven dat gaan delen. Het noemen we zogenaamde klokkenluiders die gewoon vertellen van dit kan niet, dit moet niet kunnen en hier moet een eind aankomen. En wat kan jij daar aan doen dan? Nou vooral je ogen en oren openhouden, hebben ze een gesprek met je vader en moeder. En ook als je later groot bent, je bent naar de universiteit geweest en je werkt in de bedrijf kijk dan van, he is dit nou het land waar we in willen wonen, willen we nou zo veel rook uitstoten en het watervies maken of niet en daar kunnen we samen wat aan doen. En want nogmaals je kan er niet van uitgaan wat er wel goed komt. In Nederland hebben we regels zat maar veel bedrijven houdt zich niet aan de regels en wij als jullie later groot zijn, dan kan je zeggen, nou weet je jongens dat accepteren we niet meer, we gaan gewoon een actiegroep beginnen als bewoners of je houdt van buiten zwemmen, je zit in een open waterzwemvereniging als vereniging zeggen, nou wij willen in schoonwater kunnen zwemmen, wij gaan nu uitzoeken hoe het schoonder kan. En dat kan je samen met onderzoekers doen van de universiteit en op zo'n manier kunnen we met z'n allen bijdragen aan een schoonder en veiliger land.  Hartstikke bedankt voor jullie aandacht en laten we nu vooral ruimte tijd nemen voor jullie vragen en opmerkingen, want het is precies kwart voor. Dankjewel Ben voor dit ontzettende interessante en indrukwekkende college ook. Ik kan me voorstellen dat er wat vragen zijn en even kijken of deze vragen zijn. Voor de vragen gaan we gebruik maken van een catchbox. Ik ga hem als eerste gooien en dan kan je je vragen hier instellen en dan is het de bedoeling dat je hem overgooit naar het volgende blok. Dus ik ga hier beginnen. Is er iemand hier met een brandende vraag voor Ben? Als we dan kijken naar Groningen bijvoorbeeld op de kaart van de vervelde leuk, dan eigenlijk dat daar minder vervelde lucht is. Maar het grenst ook aan Duitsland dus hoe komt dat dan? Ja, nee zeker, dus goed gezien want Groningen grenst ook aan Duitsland maar het toevall wil dat in het noorden van Duitsland, ben je er wel eens geweest in plaatsen als leer. Daar gebeurt niet zoveel. En vooral zeg maar ten hoogte van Brabant Limburg, dan heb je een zogenaamde roergebied misschien ben je er wel eens doorheen gereden op vakantie, daar heb je een hoofdfabrieken en veel van die rotssoi komt dus ook onze kant op. Dat geldt zowel de lucht, want je hebt het over de lucht, maar dat geldt ook het water, want welke rivier komt Nederland binnenstromen vanuit Duitsland? De Rijn. Vanuit de Rijn heb je ook vanuit dus dat er een hoop rotssoi uit ander landen onze kant op komt. Onderzoeken wanneer die bedrijven dan iets dieken doen, maar kunnen jullie ook onderzoeken welke bedrijven dat zijn? Dat is een hartstikke hoere vraag, weet je. Dat is echt wel super, want nee, dat kan niet altijd. Want soms zien we bijvoorbeeld bij die vissen, dan zien we geen inspectieschip, die zitten lekker in Noorwegen, andere dingen te doen en waar komen al die kleine vissen vandaan? Dat moeten dan wel die netten zijn die die mogen, maar dat is heel moeilijk om te zeggen oh, dat komt van de Pietje Puck, zeg maar dat ene schip, dat is vaak heel moeilijk en wat heb je daar voor nodig, denk je.  Een goed onderzoek? Ja, onderzoek maar vooral inspecteurs, die is een kijkje om te nemen, daarom zijn de inspectieschip ook zo vreselijk belangrijker zodat er echt is iemand gaan kijken van, hoe ziet dat hier? Als onderzoeker kan ik op een afstand zoveel zeggen, maar zo'n inspecteur die is even bij jou bij je bedrijf van het kijken die kan echt zeggen, oh, die gebeuren dingen dat niet mogen. Even een kleine correctie. Als je je vraag hebt gesteld mag je hem doorgeven aan mijn collega's die op de trappen staan. U zegt dat vaak mensen die bij je bedrijf werken al weten dat er iets gebeurt wat niet mag maar waarom zegt ze dan wil ze gedwongen om dat niet te zeggen? Ja, nee, dat is een logische vraag want bedrijven doen niks, mensen doen het en waarom vertellen ze dat niet eerder? Nou, misschien omdat ze bij de bedrijf werken en daar gewoon geld verdienen en wat denk je dat er gebeurt als ze aan de groot klok gaan hangen wat allemaal fout gaat in dat bedrijf? Denk je dat dat bedrijf dus die baas van hen daar blij mee is? Nee, dat is een heel groot probleem. De meeste mensen durven dat niet te zeggen en daarom moeten we vaak achter af maar een beetje gaan puzzelen wat er echt aan de hand is. 