Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruijter | Johan Been | Children's Fiction | Dutch | 5/6
Hoogstuk Twintig van Paddeltje. Deze LibuVox-opname behoort tot het publieke termijn. Opname door Anna Simon. Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter, van Johan Been. Hoogstuk Twintig, voor de uitpasting van het oproer. Van de ook in onze geschiedenis bekende Klaas Geretsom-Kompaan wordt verhaald dat hij nooit sliep zonder enige vuurwapenen in zijn onmiddellijke nabijheid te hebben. Van andere roverkapiteins is bekend hoe zij er altijd rekening mee hielden dat er een muiterij kon lospasten en zij op zelfverdediging verdacht moesten zijn. Ook Il Tigretto wist dat een aanvoerder van vrijbuiters, waaronder meer kwaarde dan goede elementen schuilden, eigenlijk altijd op zijn hoede moest zijn. Het was toen maar zijn harde tijd, ook door harde middelen had hij de tucht gehandhaafd. Men weefde voor hem maar gehoorzaamde. Toch had hij, van de andere kant, er steeds zorg voor gedragen rechtvaardig te zijn. Tegen een onrechtvaardige behandeling kwamen zelfs de diepste gezonke mensen in verzet. Zijn overprikkelde toestand van de laatste maanden had hem deze eenvoudige waarheid over het hoofd toen zien. Trouwens, hij zag de toestanden niet juist meer in en wel volgens de eeuwen oude wet dat er goden hem met blindheid slaan die zijn verderven willen. Had hij even helder uit de oog gekeken als dat altijd zijn gewoonte was geweest, de toeneemende ontevredenheid zou hem niet ontgaan zijn. Hij had echt een gelachen om de klachten die hem vooral door Viritas ter oren waren gekomen. Er onder moesten die luidjes, wie niet huigen wilde zou gebroken worden door zijn kracht gevuist. Maar wat hem, verstandig man die hij was, in gewone, gezonde toestand zeker beangst zou hebben, was de doodse stilte welke op het eerste verzet volgde. Hij geloofde er de rust der slaafse onderworpenheid in te mogen opmerken. Het was de gevaarlijke onhelspelende stilte voor het uitbarsten van een storm. En daar was paddeltje gekomen en had hij met bericht gebracht dat de opstand feitelijk al uitgebroken was. Hij kon het in de eerste ogenblikken niet geloven. Juist was zijn hart indien het mogelijk waren, nog meer vervuld van bitterheid tegen de schepzioon. Dien had hij niet kunnen winnen, nog door zijn persoonlijke invloed, nog door schitterende beloften, nog door de vreselijkste bedreigingen, nog zelfs door te werken op zijn gevoel en te spreken van het kindje dat beide liefhoudden.  En, enige uren geleden, had Viritas hem als in triomf meegeteeld dat wat de hoofdman en zijn meest trouwe dinaag altijd nog mislukt was, als in één slag was bereikt door enkele woorden van een simpel koopvaardijmatroos. Je wilt je zeker al dadelijk, bijzonder in mijn dienst, onderscheiden, sprak hij met onverhoole minachting, door mij bij richting te brengen van een gevaar dat alleen in je verbeelding bestaat. Paddeltje, die vol was van het gebeurde en pas ondervondene, wist eerst niet wat hij van deze woorden denken moest. Kapitein, zei hij, een weinig kort af, als ik me had willen onderscheiden had ik de partij van de muiters gekozen. Je spreekt stoututaal, maar brutaliteit is je zodanig tot een tweede natuur geworden dat je die zelfs niet kunt afleggen, nu je eindelijk in mijn dienst bent overgegaan. Eens klaps snapt de paddeltje alles. Viritas had het gesprek dat door hem afgeluisterd was, voor goede munt opgenomen en aan zijn meester overgebriefd. Horenskapitein, dat appeltje zullen we later was schillen, wel te verstaan als wij beiden dan nog in het land der levenden zijn. Je kunt me geloven of niet, dat is jouw zaak, maar als je in deze gevaarlijke ogenblikken niets anders wil doen dan zanen en zeuren zal ik bij de hemel hier hetzelfde nog moeten doen als bij je vijanden. En dat is? Eenvoudig de lakens uiteven, je verkeert in gevaar en ik niet minder, want moet je begrijpen ze zien me voor je beste vriend en dus voor hun doodsvijand aan. Nou ja, gevaar, dat is iets waar je zo erg niet op geeft en waar een zeelse jongen wel doorrot, maar zus is in gevaar en als je nu te mopperig bent om voor haar te zorgen zal ik het doen. Jij? Ja, en nou heel gauw alsjeblieft, of? Of? Wel, bij Chris en Kras, ik sla je neer en dol van woede stoof paddeltje op een maf. Viritas hield hem tegen. Los, schreeuwde paddeltje, die potige als hij was, de verschikte Viritas heel wat werk gaf. Toens trekte Il Tigretto de hand uit. Laat hem los, Viritas, nu ik de oude, onbesuiste schepzoon heb teruggevonden, weet ik dat hij de waarheid spreekt en dat de gevaar dreigt, voor mijn kind.  Voor mijn kind, dat woord, sloeg ook de drift van de jeugd Gezeeman ter neer, hij stond daar nog heigende van drift, maar nu de vader van zus de leiding op zich nam om te verdedigen of te redden wat er nog te verdedigen of te redden viel, nu was hij bereid, hem in alles ter wille te zijn. Hij deelde nu kort, maar duidelijk alles mede wat hij van de opgestaane slaven afgeluisterd had, en op de vraag hoe hem dat mogelijk was geweest, was invoudig zijn antwoord. Uit het kijkkastje waarin Viritas mijn eerste ontmoeting maar mijn maat afgeloerd heeft. Viritas ik daar verbaasd van op, maar Reeds was paddeltje aan het vertellen van het geen hij op zijn tocht ondervonden had. Met klimmende belangstelling hoorde Il Capitano naar de maatregelen welke hij genomen had. Ze waren toch zeer gewichtig geweest. Een begin van wandtrouwen was tussen de oproerige slaven en de muitzende vrijbuiters gezeid. De fout welke paddeltje ondanks zichzelf begaan had door de slaven in het bezit te brengen van het wachtwoord, had hij op schitterende wijze hersteld, door bij de getrouwen wachters dadelijk dat wachtwoord te veranderen, waardoor er bovendien veel kans bestond dat de oproerlingen die van het parool Speranza misbruik wilden maken in de valliepen. Nog voordat hij uitgesproken had, was het als er voor een verandering in Il Capitano had plaatsgegeven. Die stond daar nu met fonkelende ogen en gevondst voorhoofd. Paddeltje moest onwillekeurig weer aan het tijgarkop denken waardoor hij bij de eerste ontmoeting in zijn zelfvertrouwen, al was het straks voor enige ogenblikken, gezogd was geworden. Het was nu weer de hoofdman die voor hem stond, de gebiedig, de machtige en zich zelf bewustde, de man van wie kracht en macht uitging. Voor zo één had de jonge in wie zelf een gezagvoerder stak, respect. En toen hij uitgesproken had en Il Tigretto hem de hand toestak, zegende, als ik, waar ik niet aan twijfel, de muiterlingen de baas blijf, heb ik dat in de eerste plaats aan jou te danken. Geef hij voor de eerste maal die hand en drukte haar krachtig naar oudvaderlandse zeemanswijzen. Daar stond, gaf de hoofdman zijn bevelen. Door een krachtig optreden zijderzijd kon nog alles geret worden. Het was zaak de ophorlingen te voorkomen, en daarvoor was wel niet veel, maar toch altijd nog genoeg tijd.  In zijn aan verschillende voorvallen rijke leven had Il Capitano altijd geleerd dat het voldoende was te steunen op een kern van vertrouwen. Hij was gewoon in gedachten zijn volk te verdelen in een klein maar zekerdeel getrouwen en een evengeringdeel onbetrouwbaren en gevaarlijken. Daartussen was de grote masse die niet zelfstandig genoeg was om er op te rekenen, maar die zich al naar de uitkomst bij één of twee uiterste groepen zou voegen en daardoor een strijd kon beslissen. Die grote masse zou hem niet dadelijk afvallen, maar bij de worstelling heen en weer bewogen worden, om zich ten zotte te scharen aan die kant waarin zich de zegenproging wenden. Wie door de hoofdman het meest gevreest werden, waren het slaven, die na zichzelf bevrij te hebben en niets anders gevoelende dan haat tegen hun strengen meestig, tot allerlei buitensporigheden in staat zouden zijn. Dankzij de handigheid van de scheepsjongen zouden de onverzoenlijke vrijbuiters hun aantal niet dadelijk laten versterken door de slaven. Zelfs zou er een misverstand ontstaan tussen die twee over de ontsnapping van paddeltje, die toch het wachtwoord der oproerlingen had geweten. Al zou dit misverstand de beweging niet ophouden, er zou tijd door gewonnen zijn, en in dit geval was tijd gewonnen, misschien wel alles gewonnen. Het leefde en streefde nu weer uit het hoofdkartier. Van paddeltje had illcapitanen overnomen dat de verzameldplaats daar wapenen en van het buskruid door de slaven overrompelt kon worden. Die plaats was wel door getrouwen bezet, toch niet in genoeg samenmatig. Zoveel mogelijk werd nu ook dit verzuim hersteld, en daar zoveel man heengezonden als men in de eigenlijke bezetting missen kon. De hoofdman is geen allon tegenwoordig, en Viritas, zowel als paddeltje, vlogen op zijn wenken, hech en derwaarts, als zijn onmiddelijke adjudanten, zijn bevelen op de gevaarlijkste plaatsen overbrengend. En toen alles op een mogelijke overval in de naderende nacht voorbereid was, zo danig zelfs dat illcapitanen het plan ging ontwikkelen voor een aanval die de muiterlingen in verwaarin kon slaan en daardoor dadelijk de grotere middermassen op zijn hand zou brengen, waardoor hij gered zou zijn, riep hij Viritas en paddeltje in zijn kamer, omdat hij hun iets belangrijks had te zeggen. Hij zat als gewoonlijk in zijn ledere stoel met hoger rug, maar tegen zijn hoofd leunde, zodat het eigenaardig helder afstak tegen het donkerbekleedsel van de stoel.  Hij zag bleek, maar zijn ogen glansen helder, en hij keek recht voor zich uit, de ellabogen op de leuningen van de stoel, en de vingentoppen op de hoogte van zijn borst tegen elkaar gedrukt. Vrienden, zei hij langzaam, ik dank jullie beiden voor je hulp. Ik zal echt er nog een grotere dienst van je moeten vergen, de grootste die ik iemand vragen kan. Meester, riep Viritas, doch il Capitano wenkte hem dat hij zwijgen moest. Hij keek nu de scheepsjongen aan. Die stond daar, kloek en groot, nors en dreigend eruitziende, een beeld van de zeventiende eeuwse zeeman die gereed staat voor het gevecht. Een flauwe glimlach speelde even om het gelaad van de hoofdman, om evenwel dadelijk te verdwijnen. Ik weet wat je denkt paddeltje, geen woorden, maar daden. Je wilt aanpakken, niet waar? Ja, gaf paddeltje kort en bondig ten antwoord. Het is je hele natuur, jongen, en daarom had ik je zo graag in mijn dienst. Ben ik dan niet in je dienst? Kwam het er kort af bij de scheepsjongen uit? Nee, paddeltje. De scheepsjongen maakt een onwillige beweging. Kapitein, het is nu geen tijd van marren of praatjes maken. Maak het morgen uit of ik al of niet in je dienst ben. Van nacht weet ik wie de vijand is en daarmee uit. Als met welgevallen had de hoofdman deze kort uitgestoten woorden aangehoord, Viritas gik hem in verbazing aan. Zo lang moedig had hij zijn meester nooit gezien. Bedaard, alsof hij de woorden van de scheepsjongen niet begrepen en het mooier in niet gevoeld had, ging ik capitano voort. Nee paddeltje, niet in mijn dienst, maar in die van mijn kind. Dadelijk kwam er een verandering in de bewegelijke trekker van de scheepsjongen. Dat is waar, beleed hij eerlijk. Juist, hij nu vraag ik jou van wie ze zoveel houdt en haar Viritas altijd zo trouw voor zijn meester. Nu verzoek ik jullie beiden te zorgen voor mijn kind. Er klonk iets als onthoering in de stem van de man die men met de vrede tijger vergeleken had. Het geeft beiden aan, maar ze zwegen, omdat ze niet begrepen wat de meester van hen zou vergen. Mijn vrienden, ik zal kort zijn. De tijd dwingt. Mijn kind kan hier niet blijven. Alle kansen zijn mogelijk.  Ik kan de nederlaag leiden en wat zou dan het lot van mijn lieveling zijn? Bovendien, haar tegenwoordigheid hier zou maar verslappen ten midde van de strijd. Zij moet weg. Viritas, jij weet de geheime gang die tot op verre afstand buiten deze bezitting rijdt. De paarden en de mel-ezels zal je gezadeld vinden en je weet de kortste weg naar de kust. Als daar nog niet de opstand is doorgedrongen, kun je je inschepen op mijn jachtje en zee kiezen. Ga dan naar Salé en wacht daar de verdere tijdingen af. Spoedig genoeg zal het daar bekend zijn en de maren zal vliegen langs heel de noordkust van Afrika en over de blauwe middellandse zee, als de gevreesde Iltikretto door zijn eigen volk vermoord is. Nee, zwijg, Viritas, en luister. Ik zal je dan je zin maar geven en zeggen dat ik de victorie behaal. Wel zeker, dat zou het geval zijn, hoor. Ook die victorie zal je wel spoedig genoeg bekend zijn en ik weet het, niemand zal me sneller mijn lieveling terugbrengen dan jij, de trouwste menner getrouwen. Even zwegen, Il Capitano, toen ga jij voort. Het zou ook kunnen zijn dat het ophoer reeds tot onze havenplaats doorgedrongen was. In dat geval wordt de zaak zeer ernstig. Maar je weet de geheimen bergplaats waar, voor zoek een geval, dat ik altijd ondenkbaar, maar gelukkig niet onmogelijk heb geacht. Het bootje ligt met de nodige riemen en ook het zeiltuig en het masje dat je pas op moet richten als je de gevaarlijke stroming langs de kust door bent. Wat etensvoorraad en een paar waterzakken kun je meenemen. Je voelt wel dat je dat alles niet alleen kunt doen. Ook heb je niet alleen mijn kind, maar ook nog een vrouw te beschermen, misschien wel op te beuren en dat er moet in te houden. Want barbette zal meegaan, kindje kan niet onder vrouwelijke hulp. En hoe gewillig ook, jullie mannen zijn daarvoor te onhandig. En wie zou ik naast jou beter de bescherming over mijn kind kunnen toevertrouwen dan aan grote jongen? Hij keek bij deze woorden paddeltje aan. Met toenemende belangstelling had deze de opeenigzins sombere en weemoedige toon geëuten woorden van Il Capitano gevolgd. Zijn hart was meegegaan, met het wel verborgen gehouden, maar toch zo duidelijk sprekende leed van de vader, die scheiden ging van zijn kind.  Hij was bij afwisseling rood en bleek geworden. Nu zei hij doof. Ik hap met jou wil je sterven, capitijn. De ogen van Il Capitano flickerden. Nee paddeltje, je zou met mij overwonnen hebben. Met jongens, als jij er een bent, zal je volk nog de baas spelen over heel de wereld, als die wereld tenminste niet oppast. Nee jongen, leef, leef voor mijn kind. Dat je oorlogs, capitijn, antwoordde paddeltje dof. Nu verwijderde Il Capitano de vingers van elkaar en de armen op de leuning leggend hief hij zich op in zijn stoel. En dan? Ik heb voor de ontvluchting van mijn kind een persoon nodig die het eigen gezag kan handelen, wien ik geen in bijzonderheden afdalen de opdrachtbehoefte geefen, van wien ik zeker en stelig weet dat hij onder alle omstandigheden, en al was dwars door de muiter heen, mijn kind veilig en wel op de zee zal brengen. Wees niet jaloers, Veritas, maar Il Motso is nu eenmaal vannacht het wachtwoord, en nadat er vandaag door hem, geheel uit zichzelfen, gedaan is, op een wijze die ik hen niet had kunnen verbeteren, zal de scheepsjongen ook de leider zijn van de tocht. Paddeltje maakt een afweerend gebaar. Nee capitijn, dat hoeft niet. Laat Veritas maar de baas blijven, die weet immers de weg. Een raar soort leider zou ik zijn die volgen moest. Je hebt alweer gelijk paddeltje, glem lacht uw capitano, maar je begrijpt zeker wel wat ik bedoel. Ja, uitstekend, had je soms nog wat te vragen? Zeker, mijn maat moet mee. Die past bevrijden slaaf? Ja, is hij niet te veel vermoeid? Hij slaapt nu als een os, en een zeeman weet het wel met slaap op een akkoortje te gooien. Nou, alsjeblieft hoor. Is hij te vertrouwen? Hij is een zeew. Il Capitano knipte even met de ogen. Goed, zei hij toen. Even was het stil. Toen ging Il Capitano voort. Maak je gereed, en jij, Veritas, breng me mijn kind hier. Brus kwende paddeltje zich om. Voor geen zak met schellingen zou ik daarbij willen zijn, dacht hij. Wat Veritas dacht, de trouwe diner van zijn heer? Als er ooit één met hem wat willen strijden, en als het moest naast hem sterven, was hij het wel.  Veritas, die nu met een hart vol angst en zorgen voor zijn meester, kindje ging halen tot een afscheid dat wel het laatste kon zijn. Intussen ging paddeltje zijn maatwekken, en ze zeggen dat deze gereed moest maken om dadelijk een tocht te maken, die wanneens van lange adem kon zijn. Lange meo's vond dit goed, zoals een zeeman bij tijd en ontijd alles goed moet vinden. Ziggeromstandig te voorbereiden behoefte hij niet, en paddeltje ook niet. Ze zouden gaan, zoals ze reilden en zeilden. Daar behoefte niet gepakt te worden en niet zenuwachtig in haar haast nog eens nagegaan of het er met iets vergeten was. Hun lichaam konden ze niet vergeten, en aan het lichaam ging al wat zelf dit ogenblik bezaten. Invoudiger kon het wel niet. Even invoudiger en kort schenet afscheid tussen vader en kind te zijn toegegaan. Voor zijn onderhoud met vierendas en paddeltje had uw capitano aan bebette opgedragen alles in orde te brengen. Altijd op zulke geval voorbereid had de hoofdband er zorg voorgedragen dat alles wat kindje bij een overhaaste vlucht nodig mocht hebben gereed was en voor de hand stond. Reeds in een reispakje gestoken was zijn afscheid komen nemen, vrolijk babbelende over het prettige uitstapje dat al reeds zo lang beloofd was en waarop tot haar niet geringen vreugde grote jongen mee zou gaan, en vadertje haar weldra had beloofd te zullen volgen. En nu had zij als gewoonlijk nog even op zijn knie gezeten, de arm om zijn hals, vrolijk, snappen over al het heerlijke van een prettig uitstapje, misschien wel een klein zeiltochtje. Niet waar vadertje, daar heeft grote jongen me ook zoveel van verteld, en die kan varen want hij praat er altijd van en met hem ben ik niemand al bang. Of het moest er gaan waaien, net als toen vadertje, weet u toch wel, toen me dat mooie bootje waren en ik dicht bij uw kroop, maar toen mocht ik niet bang worden, zei u. En, ben ik dat wel geweest? Eel Capitano had invoudig van neen geknikt, en maar geluisterd, al maar geluisterd, naar dat aardige kindergebabbel, het was of haar geen woordje van missen wilde, en dat was ook het geval. Hij had haar al door aangezien en de haren gestreeld. Kussen durfde haar niet, want hij was bang dat hij zich dan niet goed zou kunnen houden.  Het mocht, het kon niet langer duren, de trillende klanken van het metalen bekken riepen de mannen en de vrouw binnen, aan wie hij zijn kind zou moeten toeverdrouwen. Kindje zoet zijn, en, dik was aan varen tje denken, ondeugend lachten ze hem toe. Zoet kan ik nooit zijn, als grote jongen erbij is, hij poogte te glimlachen. Maar dan toch aan varen tje denken? Ze zag hem enigszins verwonderd aan, hij bespeurde dat en haastig zei hij, het is maar malligheid kindje, ik weet wel dat je altijd aan me denkt, en ik zal gauw weer bij je zijn. Het is toch zo jammer, dat u niet meegaat, ik, op dat ogenblik werd er heel in de verte een dofgeknetter gehoord. Vaartje, wat is dat? Ik weet niet kindje, misschien schieten ze wel, maar dat geknetter dreef hem tot het grote haast aan. Babette, pak van nacht kindje goed in, jij veritas weet alles, en, paddeltje, kom even hier. Hij leidde de scheepsjongen terzijde, met de rug naar het licht gekeerd haalde hij snel een langwerpige, platte koker voor de dag van lichtmetaal gemaakt. Bergt het weg, en zorg ervoor of het je leven, nee, of het het leven van zus goldt. Hoor je van m'n dood, dan geef je het aan de man in wie je zo'n groot vertrouw stelt, aan de nauwen van je, die wel weten zal, hoe daarmee te handelen. Overwin ik, dan bezorg je het met terug. Ik vertrouw dat je niet zal onderzoeken wat er in zit. Je bent een eerlijke jongen, maar laat het nooit in de handen van andere vallen. In gevaar open je de koker. Er zit een berkament in dat je dan in stukken snijdt of met de tanden verscheurt. Mag het op zee gebeuren, dan werp je de koker over boord. Adio, jongen, zorg van mijn kind. Hij drukt hem de hand, en Palletje wist misschien voor het eerst van zijn leven geen antwoord te vinden. Toen had Eel Capitano nog alleen maar oog en gedachte voor zijn kind. Hij zoog de armen om haar heen, en nu, nu kusten hij haar. Dag, lieveling, dag, mijn lieveling. Einde van Hoostuk 20. Hoostuk 21 van Palletje. Deze liepenvoxtopname behoort het publieke domein. Opname door Anna Simon. Palletje, de scheepsjoen van Michiel de Ruitig van Johan Been. Hoostuk 21. Het verhaal van de havenmeester.  Geruime tijd na de gebeurtenissen, waarmee wij ons in de vorige Hoostuken hebben beziggehouden, lieten Nederlands kopverdijschip het anker vallen op de reden van Salé. Het hoofd van de havenpolitie, meestal invoudig de havenmeester genoemd, maar een persoon van gewicht in de Oosterse kustplaatsen, is geen hetal herkend te hebben. Als ik mij niet zeer vergis, sprak hij, hebben we daar alweer die Christenkoopman uit het noorden, die bij onze genadigde heer De Sand zo hoog staat aangeschreven. Ik geloof dat er op heel de wereld geen schipper is die vluggers en reizen doet, en ik moet zeggen dat hij nu zichzelf overtroffen heeft, want zo gauw heb ik hem nooit teruggezien. Het duurde niet lang of de havenmeester ervoeg dat zijn onderstelling in alle opzichten juist was geweest. Hij liet zich aan boord brengen van Michiel Adriaansen van Vlissingen, en nadat de nodige formaliteiten achter de rug waren, en de schipper met een gerust hart het verdere bestier voorlopig aan stuurman Derksen kon overlaten, nodigde hij de havenmeester Pijzig in de kayuit te komen, om de geschenken in oogschout te nemen, welke hij voor hem uit Nederland had meegebracht. De schippers wisten wel dat kleine geschenken de vriendschap onderhouden. Een paar aardige dingen die voor de havenmeester hun grootste belangrijkheid ontleenden aan de omstandigheid dat ze uit hun vreemd land waren meegebracht, maakten alspoedig dat zijn mud heel goed stond, en nadat de schipper zijn nieuwsgierigheid bevredigd had, doet er vertellen wat hem op de heen en terugreis voor belangrijkt overkomen was. Wat er in de laatste tijd in de Noordse landen plaats had, en dergelijke wetenswaardigheden meer, was het heel natuurlijk dat de Ruitig op zijn beurt ook vroeg wat er in zijn afwezigheid de salé had plaatsgevonden. En daar stakte haventmeester Van Waal. Hij was er vol van. Niet zo zeer van de kleine gebeurtenissen in zijn vaderstad. Nee, ook zij ontleenden haar gewicht aan die ene grote waarover men nog niet uitgepraat was. En het verwonderde hem inderdaad dat de maren nog niet doorgedrongen was tot de zeven provinciën, daar de zeevarende gewesten in de allereerste plaats bij dat voorval belang hadden. En nu vertelde hij dat er onder de voornaamste en tallrijkste vrijbuitersband van Afrika's Noordkust een verschrikkelijk oproer was uitgebasten tegen de beruchte en gevreesde hoofdman Yltigretto. De strijd moest ontzettend zijn geweest. Eigenlijk kon men wel spreken van een worsteling.  Dagenlang had het geduurd, en eindelijk moest de kans zich ten gunst van de hoofdman gekeerd hebben, toen er iets raadsalachtigst was gebeurd. Vermoedelijk hadden enige muiters wanhopig over de keeg welke de voortuin ging nemen en een doodangst over de onmenselijke straf die hun naar hun nederlaag wachten, toegang weten te krijgen tot het kruidmagazijn en dat in brand gestoken. Men kon toch niet denken aan een onvoorzichtigheid aan de kant van de hoofdman of zijn getrouwen, al een oud gedienen, die jaren en jaren lang ter zee hadden gevaren en tallrijkke scheepsgevecht hadden bijgewoond met een kruidkamer in een onmiddellijke nabijheid. Zij wisten wel hoe men roekeloos dappig en toch tegelijkertijd voorzichtig met die ontplofbare stof kan zijn. Even min komen denken aan een wanhopstaat van de zijde des hoofdmans. In tegendeel, voor hem moest, na verwoede strijd en dagenlang van ingespanne leiding en aanvoering, een straal van hoop op een algehele victorie zijn opgegaan. Hoe dit zij, het kruidmagazijn was in de lucht gevlogen en onder de puinhopen van het herenhuis was Iltigretto met het meerendeel zijn er getrouwen, begraven. De overlevenden, ongedeerden zowel als gewonden, waren door de muiters, nu plotseling over winnaars geworden, afgemaakt. En toen, ja, toen wist men eigenlijk niet wat men met de verkeerde vrijheid zou beginnen, nadat de roes over de ongedachte victorie had uitgewerkt. Weldra begon men elkaar te wandthouden, want er was een algemeen gezoek begonnen naar de schatten van Iltigretto, waarvan men wel het bestaan toch niet de bergplaats wist. Men bejammerd het nu, dat men bij het onverwachte en daardoor dubbel bedwelmende victoriegeroep de weinige overgebleven getrouwen had neergeslagen. Men begon ookandig daarvan de schuld te geven. Hoe zou men nu ooit de schatten van Iltigretto ontdekken? Als in een goudland begon men de grond waarop het herenhuis gestaan had en waar nu slechts ordeloze steenbrocken waren verspreid om te voeten. Ook het slavenverblijf, dat in Vlammen was opgegaan, kon om geen verborgen kelders gehaald hebben die niet door spade en houweel tans aan het licht werden gebracht. Alles te vergeefs. Geen spoor, hoe flauw of onzeker ook, werd gevonden. Intussen moesten al die mensen eten en leven. Nu er gebrek ging ontstaan, gevoelden zij hoe uitstekend de leiding van Ilt Capitano was geweest in de voorziening van het meest nodige.  Er waren er, die over de dagen welke nu onherroepelijk voorbij waren, gingen spreken, als over een goede tijd. Het waren die personen die door de hoofdman tot de grote middenpartij gerekend waren geworden, welke altijd een der uiterste partijen bij valt. Was het huis niet in de lucht gevlogen, dan zouden zij zeker nu de voortuin zich naar zijn kant ging neigen, geheel en al de zijde van Ilt Capitano gekozen hebben. Na dat ongeluk waren zij dadelijk als met pak en zak tot de onverwachte overwinners over gegaan. En nu waren zij de ontevredenen, die eigenlijk slechts op een krachtige persoonlijkheid wachten, een nieuwe leidig met wie ze wederom door dik en dun zouden gaan, zolang tenminste hij de sterkste bleek. Ook daarover kwam een onderling wantgehouden. Wie zou de plaats van Ilt Capitano in nemen? Er ving een vlucht naar de schepen aan. Vroeger één scheepsmacht spatten zij nu uit een. Elk schip werd een zeeroverschip, vijandig tegenover het andere. De Middellanse zee was nog vol van die onderlinge gewichten en vernietigingen door de staten en staatjes aan de noordkust van Afrika, ja eigenlijk door alle machten aan de kusten die je zee met zeer begrijpelijk leedvermaak vernomen. Daaruitig hoorde dit uitvoerig verslag met gemengde gevoelens aan. Het kon hem als zevarende niet onverschillig zijn dat eraan de overmacht van Ilt Capitano een eind gekomen was. Doch, behoorden zijn beide scheepelingen tot de genen die in het algemene bloedpad waren omgekomen, het zelfs vijand of vorigewende vriend van de vrijbuiten, of had lange meoes de verloren scheepsjongen nog bijtijds bereikt en waren zij voor de uitpasting van de buiterei ontvlucht. Met de nodige voorzichtigheid deed de schipper er onderzoek naar of zijn scheepsjongen nog terechtgekomen was. Nee, de havenmeester wist daar niets van. En wel kon hij de schipper mede delen, en het speedt hem wel dat hij het doen moest, maar waarheid was waarheid, dat de matroos die als schelm van boord was gejaagd, zich hoogstvermoedelijk bij de zeeschamers had gevoegd. Doch, of het bijdie van Ilt Tigretto was geweest, wist de havenmeester niet met zekerheid te zeggen. Nog voegde ruiter of er iets bekend was aan gaande de oorzaken van de buiterei, of welke de aanleiding er toe was geweest. Ook hierover kon de havenmeester niet de volle zekerheid geven.  Wel werd verteld dat Ilt Tigretto in de laatste tijd zeer ruw en vreed was geweest, en eigenlijk op de onmenselijkste wijze zijn ondergeschikten behandeld had. Naar de mare ging moest daar een jonge nog veel schuld aan hebben, die een noodlottige invloed op Ilt Tigretto had uitgeoefend. Een jonge nog, dacht de schipper, zou paddeltje soms de hand in het spel gehaald hebben? De jonge is tot veel meer dingen in staat dan hij zelf eigenlijk vermoed. Maar een noodlottige invloed? Nee, die kan in de allerlaatste plaats van paddeltje uitgaan. Hij voeg nu of de persoon die zók een noodlottige invloed op de hoofdman had uitgeoefend ook bij de ramp omgekomen was. De havenmeester kon daarover geen zekerheid geven. Vele lijken waren dus danig verminkt of zwart gebrand teruggevonden dat ze niet te herkennen vielen. Ook stond niet vast of het dochtertje van de hoofdman tot de omgekomenen behoorde. Boven dit alles hing een sluier van geheimzinnigheid. Er werd nog altijd door verschillende personen een onderzoek ingesteld of dat dochtertje en een zeer bekend vriend van de hoofdman, beneefste Noor, hier of elders, verborgen of heengevlucht waren. Geen schip gaat er de haven uit, zei de havenmeester, of mijn dinaren, ik zelf natuurlijk ook, doen er onderzoek naar. De ruiter kiek hem verwonderd aan. O, ja, ging de havenmeester met een knip oogje voort. Ik wil het u wel zeggen, omdat u een goed vriend van onze verheven vorst is. Er is veel aan gelegen om een van die drie te vinden, tenminste als zij nog in het land daar levenden zijn, waar ik zoekjes aan sterk aan gaat twijfelen. Ik begrijp niet. Het was te schipig. Ook onze verheven vorst heeft jarenlang te veel van de fabelachtige schatten van Il Tigretto horen spreken, dan dat hij ook niet als het geval zich voordeed een kantje zou wagen om er zich meester van te maken. Men vermoedt dat er een tekening, een plan bestaat van de plaats waar de schatten verborgen zijn en een uitvoerige beschrijving hoe men die moet bereiken. De roverhoofdman was één de geslepenste leiders die de zon beschenen heeft. Het zou daarom geen verwondering wekken indien hij voor de algemene aanval zijn kind in veiligheid heeft doembrengen.  In dit geval heeft hij er natuurlijk zorg voor gedragen dat die tekening of dat plan in bewaring werd gesteld van één der personen die haar vergezelden, want zij was nog te veel kind om alleen te kunnen ontvluchten. Is er geen spoor van zulke ontsnapping gevonden? De havenmeester schudde ontkennend het hoofd. Nee, men was er op verdacht en had daarom ten nauwse de havenplaats bewakt. Het bekende plezierjacht van de hoofdman lag daar en er was zorg voor gedragen dat dit niet vertrekken zou. Later heeft men op die plaats waar de strijd niet gewoet heeft en dus alles gebleven is als het tevoren was, nog een uiterst na keurig onderzoek ingesteld en bij die gelegenheid een zeer schranderverborgend boot ontdekt, waarin niet alleen zelduig, maar ook een grote voorraad proviand aanwezig was. Daaruit bleek dat alles voor een ontsnapping ingeredet was gebracht en in die men hiervan gebruik had gemaakt, zou die ontsnapping inderdaad gelukt zijn. De ontdekking van het bootje bewees echt er voldoende dat dit niet het geval is geweest. Wel nu, meende eruitig, dan is het duidelijk dat de vrienden van Ildtigretto, bijnevens zijn beklaag aan zwaardig kind bij de ramp zijn omgekomen. Dat was ook eerst onze gedachte schipper, maar juist de vond van het verborgen bootje kan het bewijs zijn dat er nog een ander geweest is, maar van wel gebruik is gemaakt. Ildtigretto was een vos die niet voor één gat kon gevangen worden. De ruiter knikte. Uw redanering is, ik zou haast zeggen, wat altes rander, maar ze kan toch juist zijn. Zoals je zegt schipper, onze heer De Sand heeft tenminste gedacht dat er nog wel een klein kansje zou bestaan om de vluchtelingen, stelt het zij werkelijk nog in leven zijn, op te sporen. Er zijn heel geringe moeite even de uitgaande schepen te onderzoeken en wacht te houden op de wegen die buiten de stad leiden, een moeite die als die luikjes ingepekt kunnen worden, inderdaad op een meer dan schitterende wijze beloond kan worden. De zeelste schipper moest hierin de havenmeester gelijk geven.  Nu, zei hij glimlachend, als ik weer ziek is, en heel lang zal ik dit maal niet hier vertoeven, want volgens mijn overeenkomsten met de kooplieden liggen de goederen, welke ik meenemen moet, red opgestapeld, terwijl er morgen al met de losling van wat ik in heb begonnen zal worden, moet je mijn schuit ook maar aan een naakkeurig onderzoek onderwerpen. Nu ja, we nemen gelukkig nog geen afscheid, hier bent hier pas, en hiervan ben ik zeker dat als die vluchtelingen bij toevall hier aan boord verzeilden, de beste vriend van De Sand hen wel spoedig zou uitleveren. De ruiter lachte eens. Ik denk dat ze er iets lang opgehouden hebben te leven en dat het gezochte geschrift wel in de vlammen tot as verteerd zal zijn. Waarom één reden, ben ik toch blij dat ik van de geschiedenis af weet. Mag ik weten waarom? Wel zeker. Reedsmorgen moeten een paar van mijn lieden naar het binnenland om daar vroeger aangekochte goederen te halen. Je weet dat ik voor enige jaren daarheen een tocht ondernomen heb, die zeer voordeelig voor mijn meesters is geweest. Toen heb ik daar een paar menermanschappen achtergelaten, die verre tochten zouden ondernemen om een nieuw handelsgebied te ontdekken. De vorige keer waren ze niet toegekeerd. Misschien keren ze wel nooit terug. Dat gaat zo met allen die wat ondernemen zullen. Er moet gewaagd worden, wil men winnen. Wat dringen jullie Hollanders toch overal door? Geen gaatje of jullie weten naar in te kruipen? Dat is niet anders, gaf de ruiter een eenvoudig antwoord. Maar wat ik zeggen wil, nu ik weet dat de wegen bezet zijn, kan ik mijn maatregelen nemen om daar geen last of oponthoud van te hebben. Of eigenlijk kan ik daar niets aan doen zonder uw hulp. Ik begrijp u, antwoerde de havermeester. Ik zal nog deze avond de zand roverspreken. En wil je dan zo goed zijn deze geschenken voor hem mede te nemen? Het zijn slechts kleine geluiden, maar... Maar ze komen van de koopman die hij eens zijn broeder genoemd heeft, en waardoor ze voor hem van ontsachelijke waarden worden. En ik twijfel niet aan of ik zal morgen zijn hartelijke dank moeten overbrengen. De uitnodiging om bij hem uw opwachting te maken, en natuurlijk ook het wachtwoord dat uw mannen nodig hebben, ofwel de schriftelijke machtiging, om overal ongehinderd onze wachten te passeren.  Ik zal er mij zeer verplicht doorgevoelen. Als ik het voor het zeggen had, zou ik liever dan een wachtwoord, dat gewijzigd of veranderd kan worden in de misschien geruime tijd die mijn mannen moeten uitblijven, een schriftelijke machtiging willen hebben. Het zal in mij niet liggen als je dat niet krijgt, schripper, want ik zal er bijzonder mijn best voor doen. De schripper knikte. Daar vertrouw ik ten zeerste op. En ik hoop dat het me dan vergunt zal zijn, u een bewijs, mijn hererkentelijkheid. Kom, kom schripper, dat is van later zorg. Werkelijk, het is mij op een loon in genoeg, u van diensten mogen zijn. De havermeester stond op, om zich te verwijderen. Een ogenblik nog, zei de schripper. Ik weet niet of de wens al te onbescheiden mocht zijn, maar als het niet teveel geveerd is, zou ik graag twee van die schriftelijke machtigingen hebben. Twee? Ja, het zou mogelijk kunnen zijn dat mijn mannen te lang wegbeleven of door een andere omstandigheid spoediger dan gedacht werd terug geholpen moesten worden. In zulke geval dat zich plotseling kan voorden, zou het prettig voor mij zijn in die ik de boden onverweld kon doen vertrekken. Ik zal uw verzoek overbrengen, maar... Vraag ik teveel? Dat u veel vraagt wil ik gaar ne erkennen of het echt ook teveel is. Nu, wij zullen daarover maar veilig onze genadige heerde sand laten beschikken, die u zijn broeder heeft genoemd. Dat vind ik ook, erkende eruitig, en onder nog heel wat verplichtende woortjes over aanweer, nam de havermeesters zijn afscheid. Zodra die dag zich de gelegenheid voordeed, liep Michiel Adriaanssen zijn eerste stuurman bij zich komen. Stuurman Derksen, je herinnert je zeker nog wel onze expeditie van voor enige jaren naar het binnenland. Of het de dag van gisteren was, schipig, en dat de factoor die we erheen brachten naar de goudrijke landen van de Niger zou doordringen en daarvoor een paar schepelingen meekreeg. Ja, schipig, we hebben daar in al die tijd niets meer van gehoord. Ik denk dat ze door de zwervende volkstammen vermoord of anders in de zandwoestijn om het leven zijn gekomen. Daarvan valt niets bepaald te zeggen, de stuurman. Menegeen van ons volk is jarenlang vermist geweest en werd reed als dood en begraven door de levende opgegeven om plotseling terug te keren.  Dat hebben ze immers ook van onze admiraal Maarten-Harpertse tromp gedacht, die twee en half jaar lang scheepsjongen bij de zeerover is geweest die zijn vader vermoord had. En als ik mij in één adem met die waar het luftgevloot volgt noem mag, ben ik in mijn jonge jaren niet bedelende door Frankrijk en de Spaanse Nederlanden moeten trekken om het valeland op te zoeken. Dat was ook een tochtje van maanden lang en mijn goede moeder had al tranen over me geschrijd omdat ze wel van het nemen en vernielen van ons schip maar niets meer van haar jongen gehoord had. Dat goede moedertje. Enige ogenblikken zag Michiel de Ruiten voor zich. Toen, als het waren alle toefgeestig stemmende gedachten van zich afwerpenden, ging hij voort. Nee, nee, Stuurman Derksen, zo gauw moet je die dik koppige kikkers uit de Vaderlandse poelen niet opgeven. Een daai ras dat overal aard en als ze zich eenmaal ergens genesteld hebben, luid genoeg erover kwaakken zodat vriend en vijand het horen kan. Je zult zien dat op een goede dag onze factoor met onze maat ergens opduiken. Zo niet, dan lag het niet over een hoofd beschikt, langer te leven of een doel te bereiken. Dat is zo, er kende de Stuurman volmondig. Zeker Stuurman. En zie je, nu wilde ik dat je met drie à vier flinke mannen, morgen of uiterlijk overmorgen, een uitstapje maakte naar de volkstam waarvan het hoofd zoveel verplichtingen aan ons meende te hebben. Met jouw verlofschipper, heb je zo waartijdingen van de factoor gehad? De ruiter schudde ontkennend het hoofd. Het zou mogelijk zijn dat je daar nog een spoor van hem en onze jongens vond, maar dat zou voor mij een ongedacht goed bericht zijn. Nee, ik geloof en van ganser harde hoop ik ook dat je daar een ander spoor vindt, en wel van paddeltje. Van paddeltje? De schipper knikten glimlachend, toen hij de grote verbazing niet zonder vreugde vermengd van de Stuurman gewaar werd. Zou die rakker waarin toch nog leven? glimlachde Stuurman derksen. Wat heb ik je daar straks van onze kikkers verteld? Ja, ja, schipper, en paddeltje heeft fatsoenlijk mondje en keeltje genoeg. Sapper lood nog toe, die kon zo aangaan. Hun zeelse puut schert ze de ruiter. Maar, zo vervolgde hij, wat ik hoop, is daarom nog niet zeker.  In degendeel er zijn tien kansen tegeneen dat de jongen dood is. Dat zou me in m'n ziel leed doen, schipper. Mij ook Stuurman, en heel de equipage. Ik heb de jongens bijna voor zeker moeten beloven hem weer ergens vandaan te halen. En dat kon ik testen eer doen, omdat paddeltje een jongen is, die als men hem tien kansen tegeneen geeft, hij bij zichzelf al die enige kozen heeft. Even wel, het is goed dat je van alles op de hoogte bent. En dan zal je er zeker niet zo verwonderd overstaan, als het nu wel dadelijk een geval zou zijn, wanneer je bij paddeltje, in geval je hem veilig en wel aantreft, ook de weggejaagde schelm zult vinden. Lange meo's? Precies. En nu vertelde de ruiter hem alles wat ons rees bekend is. Hoe lange meo's slechts in schijn als schelm van boord was gejaagd, door in waarheid de opdracht had ontvangen paddeltje op te zoeken, en mocht hij ergens lagen, naar het binnenland bij de befrienden stam te voeren. En verder alles wat de havenmeester hem had medegedeeld. Zodat, besloten schipig, het best zou kunnen gebeuren, dat je ook het dochtertje van Iltigretto bij de stam aantroffen, al dat je in de onderstelling dat onze scheepsjongen zich daarheen heeft kunnen begreven. Zijn ze daar, dan is alle gevaar nog niet voorbij. Hoewel de waakzaamheid wat verslaapt is, wordt er toch altijd nog een oog in het cel gehouden, omdat dochtertje of een zeer vertrouwd dinaar van Iltigretto, om de wille der verborgen schatten in handen te krijgen. Daarom had ik graag twee schriftelijke machtigingen van de zand willen hebben. In het gelukkige geval dat je paddeltje vond, zou je de terugkeerende troep in twee delen kunnen verdelen, want alle verdachten bij elkaar, brutaal weg de poorten van Saalee binnen te laten komen, zou een te stout stukje zijn. In tweeen is veiliger. Ofwel een gedeelte zou een andere weg zeewaarts in kunnen slaan, waar we die luidjes later, als we het anker weer gelicht en de reis aanvaard hebben, kunnen ophikken. Op die tocht en ook tijdens hun verblijf, zou zulk een paspoort van de zand een grote beveiliging voor hen zijn. De ruiters pakten nog verder af, wat er in het gelukkige geval te doen stond.  Werden de vermisten niet gevonden, dan zou de terugtocht eenvoudig en zonder enig hoofdbreken of moeite aanvaard kunnen worden. Dan hoop ik maar veel moeite te mogen hebben schipig, want het zou medanig spijten als de jonge zo ellendig onder die vermalen duiden zeeschuimers was omgekomen. De volgende morgen werd de tocht ondernomen. Rits vroeg was de havenmeester het eigen handig door de zand getekende paspoort komen brengen. Voor een tweede was de vorst niet de bewegen geweest. Mijn broeder kan er al dit een krijgen, als hij het nodig heeft, was hij bescheid geweest. In zijn hart moest de ruiter erkennen dat de zand juist en verstandig geoordeeld had. Log het speet hem wel, natuurlijk. Van dat ene paspoort, gelijkwijs vorst een schriftelijke aanbeveling nu maar zullen noemen, had het kleine reisgezelschap, waarvan Stuurman Derksen de leidig en aanvoerder was, veel gemak en genoegen, niet alleen in de onmiddellijke nabijheid er staat, maar ook op verre afstand ervan, werd de macht van de zand geëerbiedigd. Na de dood van Iltikretto was die macht over de omringende volkstammen toegenomen. Meer dan eens was een wilde horde op het kleine reisgezelschap afgestoven. Dan had de Stuurman steeds met een witte doekdoenswaaien, en als er dan enige aarzeling bij de aanstormende ontstond, was Stuurman Derksen op zijn eentje de vijand tegemoet gereden, die zich begon te schamen voor één man veel lawaai te maken en bovendien de moed van die persoon bewonderde. Nou had men het papier met de Arabische letters beschreven onder de neus, of men begreep dat die Europiaan heus niet de eerste de beste was. Want al kon men die dadelijke paspoort oncijferen, en begreep toch wel dat iemand niet met een beschreven blad door een boeste en onbeschaafde landstreek had reizen, als dat blad niet wat meer waard is dan een paar dozijn vuurwapenen. Meestal werd er wel één opgeduikeld die lezenkon wat het geschift inhield. Te eer daar ieder muzelman zijn koraan in meerdere of mindere mate leert oncijferen. En dan was het altijd een hele verandering. De dreigende gezichten ontspannenen zich, en de Nederlandse matrozen konden verderrijden, en, in plaats dat men hun alles wat zij bezaten afnam, kregen ze nog wat mee. Een paar koeken, of een waterzak, of een aardigheid als aandenken.  Verstaan konden elkaar niet, maar men lachte en knikte tegen elkaar, en dan moesten beide partijen dik wel schaterlachen om al de gekke gebaren welke men tegen elkaar maakte. Als betere vrienden konden moeilijks scheiden. Zo gebeurde het op zekere keer, het liep tegen het einde van de reis, want een moesten in de bijheid van de plaats zijn waar de bevrienden volkstam tenminste twee jaar geleden zich bevond. Dat er een paar muzelmannen verkend werden, die, of vlugge paarden gezeten, kwamen aangesneld, met wapperende bornoes, en het hoofd gedekt met de witte tulband. Waar is je witte doek, Jaap? Waarschuwde de stuurman. Jaap maakte als het drommel dat hij klaar kwam. De uitwerking was te gewone, de ruiters hielden met enige aardeling hun paard in. Mijn ogen blik slecht, want één, de wildste en ontstuimigste, holde plotseling voorwaard. Zwaai dan met je doek, Jaap, snoude de stuurman. Nou, nou, bomde Jaap, mijn arm wordt er haast lam van. Sackerloot, riep de stuurman uit, die kerel blijft op ons aanvliegen. Zwaai dan toch, Jaap? Stuurman, meende Jaap, ik geloof dat het voor deze keer veiliger is, als ik hem met de vlag is dat ik op zijn kop sla, ze zijn toch maar met hun drieën. De stuurman wilde juist zeggen, dat het niet dom gedacht was van Jaap, om de brutale rakker op die manier te trakteren, toen het daar luid en vrolijk over de vlak te klonk. Stuurman derksen, stuurman derksen! Een paar ogen van de aldus aangeroepen, toen barst hij opeens uit. Bij mijn zolen, dat is paddeltje! Einde van Hoostek 21 Hoostek 22 van paddeltje, deze liepenvoxtopname poort als publieke domein, opname door Anna Simon, paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter, van Johan Been, Hoostek 22, in de binnenlanden. Toen het oproer onder de zeeschamers, de hoofdman gedrongen had, zijn dochtertje aan zijn meest vertrouwen over te geven, om haar in veiligheid te brengen, was Veritas zijn voorgegaan naar de geheimen onderaardse gang, welke hen op een veilige wijze verre buiten het gebied van het herenhuis zou brengen, langzaam mijn instilte, om door geen gerucht aan de buitenwereld, hun tegenwoordigheid te verraden, waren zij voortgegaan. Pabette hield zich bezig met zus, terwijl Veritas een eindje met de beide zee liever uit ging, om hun over het ene en ander nog nader in te lichten.  Maar paddeltje had al die raadgevingen en beschrijvingen kort en goed afgesneden door te zeggen, ik geloof dat we niet naar de havenplaats moeten vluchten. Grote verbazing bij Veritas, terwijl Langaamiois al vooruit zijn maat gelijk gaf. Nee, Veritas, een kind kan begrijpen dat het daar ook mis is, als, bij wijze van spreken, jij nou een oproerling was, waar zou je dan denken dat Iel Capitano heen zou vluchten wanneer het hem hier te heet werd? Veritas kon niet ontkennen dat paddeltje gelijk had, naar Langaamiois vond het natuurlijk ook. Ik heb die slaven over de schatten van je baashoeren praten, dat zou geloof ik van gingen likke baarden. Zeg eens, waar zou jij, altijd in de veronderstelling, dat je een muiter was, denken dat je baas z'n schatten heen zou voeren als hij die in veiligheid zou brengen? Schacht, als waar, naar de havenplaats. En als ze ons zoeken, waarin denk je dat ze hun neus heen zouden wenden? Zie je luishoekje bij de zee, als zij niet op zijn, pomde langaamiois. Goeie praat, meeuwis, en daarom wil ik over land gaan. Over land? vond Veritas verbaasd, maar hoe ter wereld, moeten we dat aanleggen, en waarheen moeten we gaan? Op dat laatste moet mijn lange nummel van een maat, maar antwoord geven, anders praat ik me nog schorch. Meeuwisje, onderblijfseltje, vertel er is van die stam, waar wij heen zouden vluchten. Veritas mag nu wel alles horen, want het zaakje van zijn baas is nu toch half en half op de fles. Meeuwis voldeed aan dit verzoek, en toen kreeg Veritas er wel oren naar, om die kant uit te vluchten. Maar hoe moest dat in zijn werk gaan? Nog al eenvoudig, meen de paddeltje, de wachtwoorden weten we, jij kent daarnaast de omgeving, onze lange kameraat verlangt er hard naar, om het lesje dat de nauwe daarbij hem ingestand heeft uit zijn hoofd te schudden, en de stern zullen ook een woordje mee willen spreken om ons de weg te wijzen. We zullen het gebergde in moeten, zei Veritas. Hoek goed, ik hou van een beetje klauter, wordt het te stijl, dan leiden we de paarden bij de hand. Maar de vrouwlui hebben meilezels, een ogenblik zweeg Veritas, maar toen schedijd hoofd.  Juist die vrouwlui en vooral het kind zullen ons al dadelijk in de omtrek verraden, want al hebben we al de wachtwoorden, we kunnen het kind niet wegmuffelen, en papetten nog minder. Nee, die zit daarvoor te dik in haar vlees, meen de lange meo's, paddeltje gief de hand op. Wat een last, wat een last als je met zo'n groot gezelschap moet ontvluchten. Maar daar valt me wat in, als de goede papetten eens manskleren aantrok, is daar aankomen aan? O, je wel, bij de uitgang is een stapelplaats in het klein van alle mogelijke dingen die bij een vlucht te pas kunnen komen, de vragen ze alleen of papetten er zin in heeft. Zin? Zeg eens, papett, je moet zometeen een matosebak aantrekken. Met deze woorden wenden zich de scheepjongen brusk tot haar. Papetten, die altijd meer woorden tot haar beschikking had dan een mens eigenlijk nodig heeft, raakte nu echter de kluts kwijt en bleef met open mond staan. Toen Veritas het raateltje van papetten niet meer hoorde, was hij daar zo verbaasd over dat hij even de lantaren welke hij meevoerde ophief om te zien wat er met de goede ziel gebeurd was. Ja, ze bestond nog, als spaks en niet, en nu het licht over haar gelaat trilde dat er de slagschaduw van de lantaren als bij gedeeltend tevoorschijn kwam, en toen zij een paar glimlachende gezichten gewaar werd, kwam haar spraak terug. Tenminste, de mond zou juist aan het klapperen gaan, toen paddetje, die sloot, door te zeggen. Papetten, één van tweeën, je gaat terug, of je doet een matosebak aan. Nee, terug wou papetten niet, men wijde er niet over uit wat er bij een wijging gebeurd zou zijn op dat zus geen aangaan zou krijgen en daar de bedreiging van paddetje op de klank van zijn stem en op zijn in het licht flickerende ogen afgaande ernstige gemeent was, had papetten haar keuze al gedaan, bovendien maakte paddetje er al dadelijk een grapje van, door aan zus te vertellen wat er met papetten gebeuren zou. Dus vond dit weer één van die kostelijke grappen van grote jongen en wou met geweld ook een matrosepakje aannemen. Nu, als dat waar kon zijn, rie paddetje uit, waren we helemaal gereed, zeg vind je dat, is er niet wat voor een scheepsjoen.  Hij bedoelt zijn eigen, plaagde lange meo's, daar valt de paddetje vuur op. Denk je dat ik eeuwig een kind blijf? Jij veert als, weet wel wat ik bedoel. Misschien wel, we willen hopen wat te vinden. Nu ja, zei paddetje, zo'n baardje past iedereen. Is het wat te groot, dan zie je het maar wat. Hoe luchtig, hoe liever bij de jantjes. Is het te klein, dan rek het vanzelf wel uit. Dat is voor jou een troost, papetten. Papetten aan het klapperen. Ho, ho, papetten, rie paddetje, ik ben nog niet uitgepraat. Als het jongenspakje wat te groot is, moet je met naald en draad, en vooral met de schaar aan de gang. Heb je die spullen bij je? Denk je, snouder papetten, dat ik in het Heidenland ooit zonder dat gerei op reis ga. Je bent een verstandige vrouw, en weet je, waarover je wel erg in je humor zult zijn? Dat wist papetten nog niet. Omdat je nu drie nijmeisjes bij je hebt, want aan boord varen we geen vrouwen hoor, en ik geloof niet dat je zo goed een stuk in m'n warmis kunt zetten als ik. Zal wat fraais zijn? Spotten papetten. Als het niet fraai is, duidelijk is het toch, want iedereen kan het zien. En nu, vooruit. Men vond aan het einde van de gang een bergplaats voor alle mogelijke dingen welke bij een overhaaste vlucht inderdaad onbetaalbare diensten konden bewijzen. Met een weinig goede wil waren papetten die er haast uitbarsten en half en half ook zus in het pak gestoken. Er werd gewacht tot de nacht geheel Nederde gedaald was, en toen nam de tocht een aanvang. Eerst ging men op raad van Viridas en heel eind de weg zeewaarts op. Toen wenden men zich westwaarts, en na deze richting een geruime poos gevolgd te hebben, waagde men uiteindelijk zuidwaarts te gaan. Op die manier had men kans de eigenlijke plaats waar de vijandelijke ontmoeting plaats begrijpen om te trekken, wat ook het geval bleek. Welstiepen enkele keren op wachters. Toch de wachtwoorden bleken overal het toverwoord tot doorlating te zijn. Bovendien had paddeltje een schandere inval gehad, om een gevraagd onderzoek te voorkomen.  Hij voorkwam toch elke schildwacht door zelf om het wachtwoord te vragen, zodra hij ene gerucht in het stuikgewas hoorde, of aan de opreizing van een menselijk gestalte tegen de met sterre bezijde nachthemel, dat tegen een woordigheid van vrienden of wijlnen bemerkte. Hij lokte daardoor het antwoord uit, en de wachters keer gingen aan het denkbeeld met een hondtrekkende patrouille te doen te hebben. Riepey luide, parole, en er volgde op, ilmozzo, dan wist hij met vrienden te doen te hebben, en zonder te verraden wie hij was, zei hij nog een enkel woord, waarna Viritas die vlot taal sprak, hun toeriep, dat alles goed ging, en dat zij stippte de wacht moesten houden. Riepey hetzelfde, en er volgde niet dadelijk antwoord, dan liet haar onmiddelijk op volgen, liberte, waarop dan steeds vitoree ten antwoord werd gegeven. Dan werden er naar insgelijks enige woorden gewisseld, gevraagd of de wachters wel goed uitkeken, en eens had paddeltje de onbeschaamdheid te zeggen, dat ze vooral op de Noordse melkmaal moesten letten, want dat die de ergste en de gevaarlijkste was. Hoe durf je dit doen, voor Viritas, die nog beefde van de schrik? Ach, antwoordde hij barouwhebbend, als ik een streek kan uithalen, is het wel vertikt dat ik het later kan. Wie er schik in hem had, was zus, die hij bij zich op het paard had genomen. Het was moeilijk om haar aan het verstand te brengen, dat zoveel mogelijk de meest volstrekte stilte in acht moest genomen worden. Maar paddeltje zou niet de baas zijn geweest, die hij toch eigenlijk was, om ook niet hierin zijn wil bij zus door te zetten. Het ging wel met een mooi praatje, maar het lukte dan toch. Zo verwijderde men zich al verder en verder in zuidelijke richting van het herenhuis, en nadat er langzamerhand het gebergde, waar men voor eerst veilig zou zijn, omdat men hen daar zeker in geen geval zoeken zou. Toen was er iets angstigs over hen gekomen. De lucht achter hen was eerst flautjes gekleurd geworden door een bloedrood, dat wildra al weidig en weidig om zich geep, en waardoorheen men toch altijd de sterren bleef zien, akelig om te aanschouwen. Kindje was bang geworden, men tracht haar op te buren door allerlei vriendelijke woortjes.  Wist zij dan niet, dat er van overzee weer een tal van vrolijke liedewaar gekomen, die een geluk getocht achter de rug hadden, en nu feest vieren en vreugde vuren branden. Die voedden immers weer als altijd allerlei ruiterkuntjes uit, van de zwervende volkstammen afgezien. Kuntjes, maar voor zus zich vroeger zo angstig kon maken, wanneer de paarden wild en met vlocken schuim op de bek heen en weer vlogen, terwijl de ruiters onder het rijden er zich half af lieten slieren, en uit en in de sadelsporgen, soms boven op de rug van het briezen en dier, daarbij telkens vrug te schoten loszend. Dat was immers uit geknetterd, dat heel uit de verte tot en kwam. Maar terwijl mijn zus al die sprookjes toefluisterde, had men de tocht verhaast. Het leek nu wel een vlucht, en het was het ook geworden. Heuvels rezen al hoger en hoger op tussen hen en de plaats van waar de vuurgloed uit ging. Toch altijd bleef rood langs de noordelijke hemel flickeren. En daarom scheen het voor hen donker en zwart. De grond reest hoe langer hoe meer. Eindelijk was men wel vanzelf genootsaakt de snelheid van de vermoeide dieren te temperen. Het werd een stijgen, een klimmen en klouteren. Men was in het gebergde. Al kon men zich nu voorlopig veilig gevoelen, de onzekerheid hoe dit avontuur eindigen, en of men aan de andere zijde van het gebergde de bevrienden stam zo aantreffen, en hoe daar de ontvangst zou zijn. Dit alles, dit de toestand der vluchtelingen voor zeker niet benijdbaar zijn. Ook werd het wel draa, een gezoek en getast naar de rechten weg uit deze dolhof. Vele dagen lang duurde dat. En zus heeft nooit geweten dat de mannen, zowel als geheel vrijwillig de goede barbetten, zich op streng rand zoen gesteld hadden. Geluk geeven wel werd het rechte pad gevonden, nog voorig inderdaad gebrek aan de nodigste levensbehoefte bij de kleine caravan ging ontstaan. En toen eindelijk de stam gevonden was, en het opperhoofd in volle gastvrijheid de vluchtelingen opnam, was wel draa alle leiden vergeten, en het duurde niet lang of men was, tenminste het een opzichte van de gastvrije liden, ondankbaar genoeg om te gaan pijnzen en plannen maken, om van hieruit wederom de beschaafde wereld te bereiken, en die zich na geruime tijd geen taal of teken van Schipper Michiel Adiaanse mocht opdoen.  Intussen men had niet stil gezeten, maar de mannen hadden trouw helpen meejagen en alles gedaan wat mogelijk was om hun brood te verdienen. Ze hadden daartoe de kleding en zowel mogelijk de gewoonten van de stam aangenomen. Onder dat manvolk werd ook zus gereken, want op raad van paddeltje had men het beter gevonden, verborgen te houden, dat het dochtertje van de om zijn schattend befaamde Iltikretto in hun midden was. Met veel takt had hij zus er toe weten over te halen dat spelletje te willen volhouden en gezorgd dat zij haar schik in kreeg. Ze werd nu ook door hem broer genoemd, en was wat groot een klein moors knapje te mogen zijn. Daar zei op die manier zoveel mogelijk kon naapen wat grote jongen deed. En om haar helemaal als een jongen uit te zien, had ze dolaarder gevonden dat men haar de haren had gekort. Voor Babette was in het eerst de toestand niet prettig, omdat een vrouw zich bij de mooie bedaanen niet vrij bewegen kan. Gelukkig ging het hier toch niet zo angstig streng toe als in een stad. Verder wilde men van haar om het zijn verenelingen was, nou wat door de vingers zien. Maar wat eigenlijk alles af deed was het feit dat zij bijzonder op de hoogte van alle mogelijke keuken geheimen was. Toen het opperhoofd van haar een paar scholdertjes geproefd had, een heel wat mildere begrippen over de aanwezigheid van een Christenvrouw in zijn stam, dan hij in het eerst wel, zelfs ondanks zichzelfen, getoond had. En eindelijk moest paddeltje haar in gemoede waarschuwen het opperhoofd niet al te zeer te verwennen. Anders laat hij je nooit weer los, Babette, en zo waar ik voor je sta, hij trouwt nog met je. Loop, had Babette gezegd, de jeugdgezeeman met een deel van haar keuken gereedschap bedreigend, dat zij als een skeptor zwijden. Zodat hij er niet meer goud had. Oma Babette, zo Mohammedaan, ziet niet op een paar vrouwen meer of minder. Babette was in ernst boos geworden, en had hoog en duur verzekerd, dat als ze ooit van haar leven trouwden, het al met een goed Christenman en niet met een ongelovige zou zijn. Over dat antwoord had paddeltje heel wat prett gehad met zijn makkers, aan wie hij deze kleine plaggerij had oververteld.  Trauens haalte er slag van hij dol blij, toen hij eindelijk in Stuurman Derksen de afgezand van zijn meester herkent had. Dat was een vrolijke ontmoeting geweest. De Stuurman wou hem, schetsende wijs, maar dadelijk behandelen of hij aan boord van het schip pas. Jou, aap van een jongen, wat doe je met zulke rare kleren aan? Wil je eens als de wegen je eigen spullen aangetrekken? Of ik zal je met een eindje touw langs je ribbekast spelen, dat je nog lang heugen is van hebt? Paddeltje had geantwoord, en dat hij voorzicht met huid en haar mohammedaan was geworden. Maar, voegde hij er wel draad wat ernstiger bij? Wil je geloven, Stuurman, dat het tijd werd dat je kwam? Zijn beste mensen, dat zal ik dat het uurtje van mijn dood volhouden. Toch? Het blijven mohammedaanen, en ze kunnen het in de hart niet best velden dat we niet meedoen, aan de manier van binnen en danken, en weet ik al wat meer. Inderdaad, op de duur zou dit haken en ogen gegeven hebben, hoe voorzichtig in dit opzicht zich de vluchtelingen ook gedroegen. Toch, de boden van Michiel Adriaans was nu gekomen, en wel om hen zo spoelig mogelijk aan boord van het veilige schip te brengen. Jonge, Stuurman, zegt de paddeltje, ik ben nu zo lang van het zout te water geweest, dat ik ben nauwt ben weer zezig te zullen worden als op mijn eerste reisje toen ik als duvelstoeljager uitzuilde. De Stuurman zei, dat haar tegen als van ouds het beste middel zou zijn om met een bakje vet onder de neus vastgezonderd te worden en aan het insmeer te gaan. Ook de matrozen waren heel blij hun jeugd gemakkelijk te hebben teruggevonden. Jaap opmebaarde zijn vruchten door hem een paar flinke halen met de stok waarin de vredevlag verbonden was over de schouder te geven. Als je er moor was geweest, waren ze op je hoofd terechtgekomen, daarmee de toastijdpaddeltje. Maar deze liet niet meer op zulke wijze met zich handelen. Hij ontvond de lad aan Jaap, en deze stuurman ging op de vlucht. Paddeltje die er schik in kreeg wilde hem achterna, maar de stuurman kwam er ze beide. Zeg eens, heb ik je nou wat te vertennen of niet? Als je lijd onder elkaar bent lijkt je luipen een troep qua jongens.  Paddeltje, wil je wel eens dadelijk ophouden? De aangeroepende gehoorzaamde. Op een draf kwam hij, met zijn lang wapperend gewaad, op de stuurman aangereden, en van lauter blijtschap haalde hij het refrein van hoe blij dat je gekomen bent. Dat doe ik met plezier jongen, maar daarom hoef je Jaap niet af te ranzelen. Hij begon en... Ja, ja, het oude liedje, net een troep mossen, de een roept, dat is wel en de ander, dat is niet. Maar jongen, laat me eens goed aankijken. Sapperloot, je ziet er goed uit, en wat ben je voor je jaren een kerel? Als je aan boord terug bent, moeten we je weer eens hard aan het werk zetten, hoor. Daar crimpt een mens toch niet van, stuurman. Een mens? Dag je voor de drommel dan had jij al onder de mens gerekenen kon worden? Nou, stuurman, ik zou toch denken. Een paddeltje streekt zich in het oog vallend met duim en wijsfinger van de rechter hand over de bovenlip, links en rechts van de neus. Daar kwam wat over los. Oh, zo, lachte de stuurman. Is dat de zaak? En zich tot Jaap wendende, die bij het groepje was teruggekeerd, voeg hij. Jij hebt immer zo'n goede ogen, Jaap. Met je permissie, stuurman. Toe, kijk dan eens even of je op de boven liep van onze jonge bradie hier al een paar haartjes ziet. Jaap deed of hij zijn ogen erg inspanden en keek strak naar het aangewezen doelwit. Stuurman, zei hij na een poosje, terwijl allen inwendig schik hadden in paddeltje, die het hoofd omwilderd draaien en zo wegrijden, waarin hij door de anderen verhinderd werd. Stuurman, ik zie wel wat. Maar of daar nu vlas begint op te komen of wel dat de jongen daar een geel schoenriepje onder zijn neus heeft, dat kan ik heus niet onderscheiden. Paddeltje had nu wat te leiden van zijn onvoorzichtigheid om zich te verraden te hebben dat hij zo ingenomen was met zijn ontluikend snorritje. En wou je daarom niet meer voor kan juist jongens spelen, riep de stuurman uit. We zullen hem aan boord wel scheren met het blikken mes van de tunis, plaagt een andere matroos. Mag je doen, zarde paddeltje, hij komt toch weer op. Dan plukken we hem uit, haartje voor haartje. Zeker, als je eerst eens dacht de paddeltje, zijn inderdaad ontsachwekkende knuiscentoonende.  En nu begon hij ook te plagen en te treiteren. Er was aan hem nooit veel eerder behalen, dat wisten ze trouwens wel. Op deze gezellige manier verhoorlijk en luchtig, gelijk het onder de jantjes meestal het geval is, reed mij nu naar het dorp, in die met de minste deze nederset ik van tenten en ander soort van verplaatsbare woningen met die na mocht betitenen. Daar werd lange meewis teruggevonden. De matrozen, die de stuurman hadden vergezeld, wisten nu al lang en breed dat hij maar voor de vorm was weggejaagd. Vandaar dat het weder zien even hartelijk kon zijn, als dat bij paddeltje het geval was geweest. Doch nu moest de stuurman bij het opperhoofd geleid worden. Dat zal me een drommelslastige geschiedenis geven, pomde de stuurman. Want ik versta, geloof ik, nog meer van kattermuziek dan van het taaltje dat die bruine signeurs babbelen. O, dat is niks, zei paddeltje. Dan zal ik je wel helpen. Wel stuurman, als ik nu nog niet een beetje met haar parlevinke kon zou het toch meer dan schande zijn, he? Spreken. Wat wil jij, aap van een jongen met die signeur spreken? Nogal glad, als ik eten moest hebben. Ja, daar denk jij altijd dit eerst aan. Paddeltje lachte. Dat heb ik van niemand vreemd, stuurman. Maar wat ik zeggen wou, als ik eten moest, wees ik op mijn mond en dan zijn eens het woord daarvoor. En ik zei weer wat het in het Hollands was. Sapperloot, op die manier leer je mekaar zo gauw? Nu, dan zal je zeker wel weten wat snor in die A-pentaal betekent. Want, bij mijn zolen, de jongen morst alweer met duim en vingig aan zijn bovenlip. Enigszins beschaamt torquepaddeltjes en hand terug. Toch hij bleef volhouden, dat hij het voor de stuurman wel reën zou. Want als hij daar niet op vertrouwde, kon hij feritas meenemen, die nog een beetje meer op de hoogte was. Juist, plaagde stuurman. Geen jongens. Maar hij nam toch paddeltje mee, al was het vooral feritas op die hij steundde. Het opperhoofd ontving met grote verreugde de afgezand van de zeelse schipper en wilde ook garenen aan hem en zijn volgelingen gastvrijheid verlenen. Dat zal niet heel lang zijn, dit is stuurman door feritas aan het opperhoofd te zeggen, en deze gevoelde daarover een zekere teleurstelling.  Wat nu zou ook heel gauw bij betten moeten verdwijnen, die zulke lekkere schooteltjes voor hem klaar kon maken. Toch kon hij niet anders doen dan alle mogelijke medewerkingbeloven voor de plannen welke hem mocht maken om weer veilig en wel het schip van de ruiten te bereiken. Deze dag praten we daar niet verder over, maar we hadden genoeg te doen met elkaar de nodige inlichtingen te verschaffen. Met grote droevheid vernam feritas het noordlottige uiteinde van Il Capitano. Paddeltje trok het zich hoofdzakelijk daarom aan omdat hij geen raad wist deze trurrige tijding aan zus haar vaartig te zien, wanneer men eindelijk de zee bereikt zou hebben. Dikwas was het verlangen naar vaartje haar al te machtig geworden, en grote jongen had meer dan eens moeite gehad om in zoek een geval de treintjes te doen terughouden. Dan zien ze dadelijk aan je dat je een meisje bent, had hij gedreigd, en door allerlei grapjes haar gedachten weer van het grote verlangen afgeleid. Horens, promd hij nu, ze geven mij gewoonlijk de baantjes die een ander liefst kwijt wil wezen, maar al kon ik er op slag de hemel zien, ik zou geen kans zien om die jobstijding aan zus mee te delen. Ze waren met zijn drieën toen zij hierover redeneerden, hij, de stuurman en Veritas, maar geen van drieën durften ze die zware taak op zich nemen. Eindelijk zei de stuurman we zullen dat aan één overlaten die daarvoor ook het meest geschikt is en wel, de nauwe. Het gelaad van Paddeltje klaarde op. Dat is een uitkomst stuurman en voor die gedachten zal je negen worden. Ook Veritas gaf zijn grote tevredenheid over deze beschikking te kennen en volg toen of zus nog langer voor een jongen moest doorgaan. Stellig, zei de stuurman, ik kan je niet alles vertellen Veritas, alleen kan ik je verzekeren dat als de wacht ons één der poorten van Salé met de meisje binnen ziet komen de groot gevaar lopen van het kind in de handen der soldaten van de sand toe moeten achterlaten. Hoe dik hij ook bevriend is Hoogstuk 23 van Paddeltje. Deze liepivox opname behoort tot publieke domein opname door Anna Simon. Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter van Johan Been Hoogstuk 23 een scheepsraad aan wal. Na genoeg saam van de vermoeienissen van de reis bekomen te zijn, maakte men een krijgstplan op. 