Presentatie Ruud Muffels Tranzo Zorgsalon 10 december 2020
Dank je wel, Dieke, voor deze mooie inleiding. Ik ga het hebben over het vertrouwens-experiment. Ik zie dat mijn presentatie nog niet een beeld is, maar... Ik kan gewoon doorklikken. Ik kan gewoon doorklikken, ja, oké. Super, hier is hij. Ik ga dus iets vertellen over dat experiment. Die proef, die is gehouden bij 10 gemeenten. Ik ga het vooral vandaag hebben over wat er in Tilburg is gebeurd. Omdat dat ook het mooiste experiment is. Maar vooral ook omdat we hier in Tilburg bij elkaar zijn... ...en ook hierover met elkaar van gedacht te gaan wisselen. Het idee, de thema van vandaag is maatwerk. Dat stond ook redelijk centraal in het experiment, maar niet alleen. Het ging in brederzijn over vertrouwen geven, aandacht geven. En maatwerk is daar, ja, via maatwerk was het instrument. Waarmee je dat vertrouwen en aandacht ook aan de mensen geeft. Als ik kijk naar wat wij gedaan hebben in het experiment. Er zijn 10 gemeenten. Bij elkaar zijn er meer dan 5000 mensen bij betrokken. Maar het zijn nog grote gemeenten. Het zijn Tilburg, Utrecht, Groningen, Nijmegen, Wageningen en Deventer. Je hebt meegedaan, wat wij noemen, een officieel experiment. Daarvoor was wetswijziging nodig in de participatiewet. Daarnaast hebben een aantal gemeenten de moed opgepakt. Om zelf aan te slachten gaan met een toets en een proef. Een experiment, dat zijn Apeldoorn, Epels en Amsterdam ook. Maar ook zelfs nog Gelder op Milo, die hier niet staat genoemd. Tilburg is best ook wel uniek, niet alleen omdat het Tilburg is. Maar ook omdat het een Tilburg, ook maatschappelijke organisatie, van meer te van betrokken zijn geweest bij de opzet van het experiment. En dat is uniek bij al die 10 gemeenten. Het idee is, zoals Dieke al gezegd heeft, als je kijkt naar de huidige bijstandswet, dat is omgeven met moeders en toeters en regeltjes. Als je nou met minder regels aan de slag gaat, kun je gaan. Meer gerecht ook op zelfwrestemheid, maar meer ook gerecht op aandacht geven, vertrouwen en maatwerk. Werkt dat dan beter dan de bestaande wet, de bestaande manier van uitvoeren van die wet. En wij noemen dat soms ook wel de menselijke maat, dat die wel echt wat vergeten is. En we lichten ook vragen dat een ander mensbeeld, het economisch mensbeeld, dat mensen via financiële prikkelstimuleerd wordt op bepaald gedrag, dat er misschien wat te dominant geweest.  En we zouden ook moeten kijken naar een ander mensbeeld, een speciaal mensbeeld, want mensen willen, gaan niet alleen werken om het inkomen, maar willen ook waarde toevoegen aan die samenleving. Oké, dit zijn de aantallen. Ik ga daar niet heel uitvoerig op in, maar dit zijn de aantallen van al die experimenten bij elkaar. Bij elkaar zijn het bijna vijf- en halfduizend mensen, die hebben deel genomen. En dat is best veel. Ik noem het wel als het grootste experiment ooit, als in de sociale sfeer in de wereld. Misschien overdrijf ik daar een beetje, maar het is wel toch wel redelijk uniek. Als je kijkt naar de onderbouwen van het experiment, dan hebben we natuurlijk als wetenschappen van tevoren, hebben we goed nagedacht over wat we eigenlijk met die proef gaan doen. En dat is ten eerste dat we op een andere manier gedrag willen gaan sturen, in de manier waarop we met mensen omgaan in die bijstandswet. We weten dat als je wat minder drang op mensen uithoefent, wat minder gestresst, en mensen ervaren daardoor ook minder stress, dat ze meer tijd en meer ruimte hebben, ook mentaal om die activiteiten te ontplooien, die daarvoor nodig zijn. En tegelijkertijd willen we ook in dat experiment, vanaf die wetenschappelijke onderbouwing hebben gezegd, als je kijkt naar de mogelijkheden die mensen hebben om aan het slag te gaan, die zijn eigenlijk te beperkt. En Sen heeft als je gezegd van, ja, je moet mensen die keuzevrijheid geven, mogelijkheden geven dat er voor hen ook wat te winnen is. Op het moment dat ze worden begeleid naar een andere vorm van participatie. En als je het hebt over sturen van gedrag, dan gaat het ook om veerkracht, dan gaat het ook om goede voorbeelden geven, dan gaat het ook om, ja, wat zijn de effecten van de manier waarop wij begeleiden voor welbevinden en gezondheid? Nou, dat zijn een beetje de uitgangspunten geweest in het experiment, vanuit wat meer theoretische invashoek, en we willen dat gaan toetsen. Daarvoor hebben we in het experiment vier groepen, eigenlijk nog vijf groepen, maar vrouw vier groepen hebben we naar gekeken.  De eerste groep is de groep die waarvan wij denken, nou, die zou ik best wel zelf kunnen doen, dat noemen wij de eigen regiegroep, en daar focus je op zelf wrensermheid, je wilt als begeleider natuurlijk wel weten wat mensen doen, maar verder had je blijkbaar toch een beetje op afstand. In Tilburg konden deze mensen die aan deze groep deelnamen, mensen zijn veel keurig toegedeeld aan deze groep overigens, en mensen die in deze groep zaten, die konden ook nog gebruik maken op menselijke werkvinden van een extra werkbodens, dus ze mochten een groter deel van de uitkering houden. De tweede groep was een groep van echt maatwerk, zou je kunnen zeggen, intensieve begeleiding, want een zonnevelde is een van de professionals geweest die deze groep begeleid heeft in Tilburg, en daar hebben we al die dingen van aandacht en vertrouwen hebben we daar proberen te toetsen. Dan hebben we nog een groep van ook maatwerk, maar dat noemen wij coaching, en daarbij konden mensen ook nog een werkbodens krijgen, een extra werkprikkel, op het moment dat mensen bijvoorbeeld een deeltijd aan de slag zouden gaan. En de vierde groep, dat is dan de controlegroep, noemen wij dat, dat is onerbiedig gezegd een beetje, maar het gaat om de standaard begeleiding die mensen nu krijgen in de bijstandswet. Meestal is daar weinig of geen contact en de contacten in al die andere groepen die zijn ook veel frequenter geweest in die periode van twee jaar. Wij vergelijken niet alleen met de standaard begeleiding, we vergelijken ook nog met alle andere mensen in de bijstand, die helemaal niks met het experimenten maken hebben gehad. Goed, dan ga ik naar het ontwerp. Ik ga er niet heel veel over zeggen in verband met de tijd. Wat wij naar gekeken hebben als onderzoeker, is niet alleen nou wat er betekent voor die andere manier van begeleiding voor het vinden van werk, we hebben ook gekeken naar wat er betekent voor gezondheid en welbevinden. En daarvoor hebben wij ook mensen vragen gesteld in vragenlijsten, en de deelnemers, hoe zij het experiment ervoeren en wat dat betekent ervoor in gezondheid en welbevinden. We hebben ook het proces van uitvoering geanaliseerd. We hebben met de coaches gesproken in allerlei focusgroepgesprekken. Roland Blonk heeft ook de coaches een training gegeven die we op effecten hebben bekeken.  En we hebben dus analyse gedaan ook van de vragenlijsten, die door de coaches zelf zijn ingevulden over elke deelnemer, over hoe het proces van uitvoering gaat. Als je kijkt naar de uitkomsten van het experiment, dan staat nu gezondheid en welbevinden als eerste, dan vonden wij eigenlijk in het algemeen dat die effecten kleiner zijn dan we eigenlijk hadden verwacht. Er zijn zeker positieve effecten op welbevinden en gezondheid in een aantal gemeenten, en zeker ook in Tilburg, dat was duidelijk, maar verwachten hadden eigenlijk toch veel grotere effecten verwacht dan we eigenlijk vonden. We vonden wel dat die effecten voor zover de design, die positieve effecten, zich vooral voordelen bij maatwerk en intensieve bekleiding en coaching. En minder bij bijvoorbeeld die eigen regiegroep. We vonden ook wel dat het een beetje opgelijkt, als we kijken naar die uitkomsten, dat vooral de mensen die lang aan de bijstand zijn en weinig contact hebben met de gemeente, dat die het ook meest baat hebben bij die intensieve bekleiding. Die krijgen ze nu wel, terwijl ze die eerst niet krijgen en dat betekent ook dat voor hun eigen welbevinden dat dat een groter effect had. Ja, wat verder hierbij gezegd moet worden is dat de effecten, dat die wat minder waren, dat kwam voor een deel omdat, als je kijkt naar gezondheid er wel bevindt, dat zijn zaken die niet zo gemakkelijk veranderen. Het is een kleine intervencie en voor dat effect heeft duurt het waarschijnlijk langer. We hebben Tilburg eigenlijk goed anderhalf jaar kunnen kijken dus voorlijk moeten we nog wat verder kijken. Als we kijken naar de uitkomsten voor werk, want ik ben een beetje op zoek naar de uitkomsten voor werk die ik hier niet vind, maar daar kan ik wel over vertellen. Als je kijkt naar de uitkomsten voor werk, ja, dit zijn de effecten. Het is goed dat ik het nog even kan noemen want voor een belangrijke onderdeel van de x-band was zeker niet de belangrijkste onderdeel te kijken naar wat het betekende voor het vinden van werk. Het gaat in Tilburg en dat is eerst wat we vonden om een heel questbare groep en als je kijkt naar Tilburg, de deelnemers en vergelijk er met deelnemers in de andere gemeente, dan zagen we in Tilburg dat er veel mensen waren met gezondheidsproblemen en sociale problemen.  Ter tweede zagen we dat de uitstroom naar voldijdswerk, ten opzichte van die controlegroep, ja, die was eigenlijk niet toegenomen. We vonden dat vreemd want als we vergelijken met de groep die ook een groep die dezelfde standaardbeleiding kreeg maar niet aan het experimental deelgenomen, zagen we juist wel heel positieve effecten op werk. We konden dat moeilijk verklaren en we denken dat voor een deel wij noemen dat experiment-effecten en dus dat in een experiment dat mensen zich toch misschien wat anders gedragen. Dat kan liggen aan de kant van de deelnemers, kan ook zijn dat de professionals wat anders gaan begeleiden en we denken dat dat na de onderzoek moet vragen. We vonden wel dus een duidelijk positieve effect als we vergelijken met de groep van nieuw deelnemers die ook de standaardbeleiding hebben gekregen maar dus niet de vragenlijst of dit soort zaken hebben ingevuld in het onderzoek. We vonden ook een positieve effect van de begeleiding, van maatwerk vooral bij deeltijdwerk dat meer mensen aan het slag gaan in deeltijdwerk. Dan de proces-évaluatie. We hebben dus ook gekeken naar wat er betekent voor de manier van werken door de coaches en dan zie je dat de rapportcijfers die de coaches zelf geven aan het experiment, die zijn erg hoog. Die zitten in de onderzoek van 8 tot 9. Ze waren zelf erg tevreden over de extra ruimte die ze kregen om mensen te begeleiden en we noemen dat een lagere keesloot dus je hebt minder mensen die moet begeleiden en dus meer tijd voor die mensen. We zagen ook een stijging in de gemeente hanteert een soort niveau van sociale participatie en de coaches gaven aan dat de sociale participatie van alle mensen eigenlijk gemiddeld genomen boorlijk sterk was gestegen. Ook bleek dat coaches met veel meer plezier naar het werk gingen en dat de relatie met de deelnemers sterk verbeterd en dat de deelnemers zelf bijna ontroerd waren door de aandacht die ze kregen van de gemeente en van de coaches omdat ze dat niet gewend waren. Ze vroegen zichzelf af of ze niet voor de gek werden gehouden in eerste instantie want hoe kan het zijn dat de gemeente nu zorgt op taal anders met ons omgaat en dat geeft wel aan dat die andere benadering best wel neerkomt en neerdaalt bij die groep van deelnemers.  Vertrouwen is niet makkelijk te krijgen dat komt te voeten en gaat erpaard maar die vertrouwengelaasje bleek wel erg belangrijk om zeg maar die begeiding om te keren en ook meer vragen richt en meer te vragen of dat wilt u eigenlijk meneer of wat wilt u mevrouw dan aan te komen met trajecten die later blijken niet erg effectief te zijn. Dat waren eigenlijk de grote conclusies van het onderzoek. We denken dat wat wij vonden is dat een strenge aanpak zoals nu dat die eigenlijk niet werken of niet van niet beter werken zeker dan de nieuwe aanpak. Maatwerk dat werkt zeker in de relatie met de deelnemer maar vraagt wel een heel andere manier van werken en een andere manier van omgaan met de deelnemer. Dezelfde redstemmerheid dat kan zeker werken bij mensen die wat betere kans hebben op de Albersmarkt bij kansarmen denk ik bij mensen die questbaar zijn op die Albersmarkt zul je veel maar intensieve begeiding moet plegen en uitgaan van van dat maatwerk dat vertrouwen en aandacht geven het open gesprek enzovoorts. Keuzevrijheid als je mensen geen keuzevrijheid geeft ze geen mogelijkheden zijn dan kunnen ze ook nergens terecht dus het is ook aan de gemeente en aan de begeleiders om te zorgen dat er veel meer keuzevrijheid komt veel meer mogelijkheden voor opleiding of wat dan ook of sociale participatie en één ding is zeker de startpositie van deze mensen is erg ongelijk en om die startpositie te verbeteren zul je ze echt ook extra aandacht moeten geven dus ongelijk behandelen in ongelijke startposities. 