Om de schatten van Il Tigretto | Johan Been | Action & Adventure | Audiobook Full | Dutch | 1/5
Hoogstuk 1 van Om de Schatten van Iltikretto. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoorten het publieke domijn. Voor meer informatie, voor om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. Om de Schatten van Iltikretto. Door Johan Been. Hoogstuk 1. De tornado. Niet te veel paraatspaddeltje. Wat? Wat? O, snuif maar niet als een Noordwester. Ben ik toch je zeevaren niet geweest? Dat ben je langer meewes, bevestigde paddeltje, door die opmerking dadelijk weergekamineerd. Wel nu is het dan zo'n affront als ik je zeg dat je eigenlijk pas kijker komt. Begin je alweer? Natuurlijk. Je weet, ik denk niet gauw, en nu je me in de war gemaakt hebt, moet ik wel weer vanvoer aan het aan beginnen. In Vredes naam, zegt de paddeltje, draai dan je klontje maar af. Langemeewes smekt te gemoedelijk met de lippen, dat zachtpaddeltje, en schaterlachend sloeg hij zijn maat op de schouder. Wat zat nou weer, vroeg deze, niet weinig verwonderd over die overgang van vondwaardiging tot joviariteit. Niks, helemaal niks, langs de dermatrozen van Schipper Michiel Adriaansen, van vlissingen, vroeg de Langemeewes eraan toe. Waarom moet het er nu al dit bij als je het over de Schipper hebt? Langemeewes keek op zijn manier dan heel deftig. Omdat een stad geen dorp is. Waarmee je zeggen wil, vroeg paddeltje dreigend, dat ik en de Schipper, ho Lampert, zou je niet zeggen de Schipper en ik, dat ik en de Schipper, ging Langemeewes onverstoorbaar voort, uit een stad geboordigd zijn, en jij paddeltje, ja ja ja, dat weet wel, vind ik de paddeltje. Ik ben een boerenpummel, een grasneegig, een kluitentrappig, boer wordt mens, hè. Nog meer? Hou stil, ik ben nog niet op de helft, maar die andere helft schink ik je, om je eens in herinnering te brengen hoe een boerenjongen jou uit de klem geholpen heeft, toen je als een juffersondje zat te beven in de poeie van Iltikretto. Boerenjongens haan het er overal door, want als jullie poortlikkers nog bezig bent met je zoethoutachtige stadskomplimentjes te lijmen, hebben ze jullie al de boerenknuis uitgestoken en aangepakt, kijk zo. En paddeltje, die weer gruwelijk boerenzeus geraffeld had, greepen zijn beide inderdaad ontsachwekkende knuisten zijn scheepskameraat aan en schudden die heen en weer als een arme waterhond.  Langemeoes liet zomaar niet met zich spelen, en juist stak hij een van zijn lange molenweeken uit toen beide met trozen opstrikten door een... Wat is dat? Hebben de twee beste vrienden ruzie? Het was de schipper zelf, die hen erop betrapte dat zij, in plaats van te werken, grapjes met elkaar uithaalden. Rat van Tong als paddeltje was, had hij al een dozijn woerde de hals gebroken om overtuigend te bewijzen dat hij aan de zaak zo onschuldig was als een lammetje, maar de schipper sloot hem door een gebaarde mond. Hoorijns paddeltje, dat jij eigenlijk nog maar een grote jongen blijft, hoef je me niet aan te tonen, maar dat meoes door jou ook zo kinderachtig wordt, verklaar ik niet te begrijpen. Langemeoes stond daar als een halm met rijke koerenaren. Paddeltje eventueel had in de donkere ogen van de ruiter iets zien grimlachen, wat hem weer alle zorgen over boordeid gooien. Toch volgte hij als een hondje, dienst baas, toen de schipper hem met de vinger wenkend, gezegd had. Ga eens mee paddeltje, ik heb een paar extra mooie sommetjes voor je. Het hart van Langemeoes kom samen. Ach, heel het onweer zou over het hoofd van paddeltje lospasten. Hij stond op het punt om zich te vergrijpen aan de scheepstucht door de schipper achter na te lopen en op zijn eigen schouders alles schild te laden. Gelukkig voor hem scheen paddeltje dat op hetzelfde ogenblikte gevoelen, want het hoofd omwendend trok hij tegen zijn maat een van die qua jongens gezichten die meer deden denken aan de scheepsjoen, dan aan de matroos van Michiel de Ruitig, op welke titel beide makkers zich overigens zo ontzagelijk veel lieten voorstaan. Langemeoes stakte vuist op en zei zoiets van qua jaap, maar gevoelde tezeltertijd een grote geruststelling ten opzichte van zijn lastig pleegkind. Die, die haalt er overal door, net als de nauwen. Voor geen zak met schellingen zou hij dit aan paddeltje zelf gezegd hebben. Hij was toch al zijn overwicht op de qua jongen kwijt. In de kajuit van de schipper lag in werkelijk de vraagstuk een klaar op zevaartkundig gebied betrekkinghebbende waarmee de Ruitig, gelijk wij reeds uit de kajuitjongensjaren van paddeltje weten, de prikken in dienst hersenen levent hield.  Eens had de schipper in hem een toekomstig gezagvoerder gezien, en nu mocht uit de knap een keel als een boom gegooid zijn, die toekomstige gezagvoerder zat nog te veel onder allerlei kalvereigenschappen verborgen dan dat het niet zaak was en bij de oren naar boven te blijven trekken. Met een heel wijs gezicht keek paddeltje op het grote bladpapier waarop bovenaan het regelmatige schrift van zijn baas voorkwam. Dat deed hij nooit zonder enige eerbied te gevoelen voor de wilskracht waarvan dat schrift getuigenis aflegde. Hij wist toch hoe Michiel de Ruitig, immers de vlesingse deugniet die door eigen schuld onvoldoend onderwijsgenoten had en bovendien reeds als kind van elf jaar het zee gehad uitvoer, zich later onder allerlei moeilijkheden en misschien voor ieder ander onoverkomlijke bezwaren in het lezen en schrijven en reken had geoefend. Terwijl de jeugdige matroos een overzicht nam van de ingewikkelde vraagstukken waarbij zijn eigen zeemans ervaring even sterk op de proef zou worden gesteld als zijn gezond verstand kijk daaruit aan hem van terzijde aan. Een glimlach kwam over het gebruindige laad van de schipper toen hij de plotseling zo ernstige fascie van de grote jongen aanschouden. Palletje spak hij, je had toch geen ruzie met je zeevader. De aangesprokenen keerde zich aanstond tot zijn meester en keek die met zijn open kijkers aan. Wel neeschipper en de verandering in de trekken van zijn meester ziende voegde hij er glimlachende aan toe. Langem eeuws had weer te veel zeil op zijn schuid, schipper. Hoe bedoel je dat? Wel, hij was me zo'n beetje aan het kleineren. En daar kan Palletje niet goed tegen, is het wel? Deze schudde van neen. Zegt nu zelf eens, schipper, hij gaf zoveel als te kennen als dat ik van de zee nog geen zout gegeten had. Daar is anders zout genoeg in, Palletje. Palletje lachte. Dat zou ik ook zo denken, schipper. Wel nu dan? O, schipper, hij zei dat ik enkel maar reisjes had gedaan op de Noordzee en naar Salé, maar dat een reis naar Westinje heel wat anders was. Dat zou ik ook denken, vriend. Palletje keek hem aan, maar durfde niet zeggen wat hij dacht. Je geloof me niet. Wat zal ik zeggen, schipper? De zee is toch de zee? Dat denk jij.  Ik zie hier toch ook niets anders dan lucht en water, schipper? Zeker, maar weet je wel dat ik in deze weken mijn hart vol zorg heb. Jus, schipper? Ja, Palletje, en Langemeois kan daarvan meepraten, omdat hij al één van de twee reizen heeft meegemaakt die ik naar de West moest ondernemen. Heeft hij dat niet verteld? Verteld? Verteld? Als Langemeois met de verhaal begint, dan duurt het een jaar voor het uitis. Dus je hebt hem niet laten uitpraten. Eigenlijk niet, schipper, er kende Palletje, niet zonder enige beschaming. Doen van je, Palletje, vind je niet? Eigenlijk wel, schipper. Zou je dan even naar mij willen luisteren? Palletje, kijk de schipper aan, om te onderzoeken of die hem een steek onder water wilde geven. De ruiter begreept die blik en schudde het hoofd. Palletje, Palletje, wanneer zal je toch wijzer worden? Nee, zoek niet aan voor ontschuldiging. Ik weet bij jou wel wat potje ik te vuur heb. Gauw aan de koken, niet al dit gaar verrez ik. Palletje zuchte. Toen opeens kwam zijn gezicht vol weerschein van inwendig gelach. Wat had je, vroeg de ruiter verbaasd. O, schipper, ik dacht zo, dat het hier toch wel een rare zee is. Hoe dat zo? Omdat ik zo waar ruzie met je krijg en dat het toch nog nooit gebeurt. Dwaar ze jongen, nee hoor, zo'n ruwe zee moeten we samen nog bevaren. Meen je dat, schipper? Van hele harte land, Palletje straalde van geluk. Toen ineens met zijn echte kwaaioons lag, dan had ik toch gelijk en lange meeuwen zet mis. De ruiter wist niet zo dadelijk, wat hij op die uitval antwoorden moest. Eerst wilde hij de knap bestraffen, want aan niets had hij zo'n hekel als aan dat met alle geweldig lijk willen hebben. Dadelijk echter kwam zijn goed hart en de herinnering aan zijn eigen onbezorgde jaren boven. Hij deed dus maag, alsof hij die uitroep niet verstaan had, en zich nederzetende sprak hij. En toch, Palletje, zijn tenminste mij, die dochter naar Westinje niet meegevallen. Ik ben niet bijgelovig, maar als ik dat was, zou ik zeggen, dat bij die Westinjese eilanden een graf in de zee mij wacht. Kan er zo geducht stormen, jongen? De hemel beware je voor het moeten doorstaan van een tornado, zoals ze hier die vreselijke wervelstormen noemen.  Voor de eerste reis was ik met een baardo zijn schepen uitgezuild. In een tornado vergingen ze alle op één na. Door godsgenade was ik de enige die de geweldige storm doorstond. Een volgende keer waren wij met z'n zeventienen, en wederom was mijn schip het enige dat, hoe getuisterd ook, naar het vaderland mocht terugkeren. Werkelijk, de Amerikaanse kusten schijnen mij niet wel gezin te zijn. En dus begrijp je wel, Palletje, dat ik niet zonder enige zorg de toekomstige moed zie, nu ik wederom in de nabijheid van die kustenseil. We zijn nu met ons zessen vaartuigen. Het kan mij geschieden dat, als ik de blik daarover heen laat weiden, de vraag bij mij opkomt, welk van de zes het vaderland zal terugzien. Wel, het onze schipper. Voei, Palletje, ga je zult de heren uw god niet verzoeken. Beschaamd woog Palletje het hoofd. Hij besefte de schipper gegrieft te hebben in wat voor die het dierbaarst was. Een ogenblik was het stil in de kayuit, toen stond eruit erop. Begrijp je nu wat lange meo's bedoelde? Palletje knikte. En dat jij geen gelijk had? Een blik na het gelaten schippers, maar dat stond te ernstig. Weer een knik te hebben vestiging. En toen zorgt Palletje maar gauw de sommen op. Enige uren later bevonden de onafscheidelijke kameraats zich weer bij elkaar. Wel, voeglange meo's, hoe is het afgelopen? Voor mij best hoor, maar voor jou ligt er een roed in het zout, dat beloof ik je hoor. Heel het uiterlijk van lange meo's veranderde. Zij schipper die boos op hem was. Dat zag en begreef Palletje. Meo's, je langpoot, wat kun je toch slecht tegenplagen? Oh, is het daar maar een gekkheidje van jou? Zag je dat dan niet aan mijn fascie? Lange meo's maakte een afweerend gebaar. Als de oude kwaad op mij is, wordt alles donker om mij heen, net over een mist op komt zetten. Van jou kan ik alles veden, van de oude niks als goeie guit. Nu, goeie beste zeevader van me, laat dan je hartje gerust wezen. De oude heeft me een prima op de neus gezet, omdat jij gelijk had en ik je niet geloven wou.  Heeft hij dat gezegd, Palletje? Heeft hij dat heus gezegd? Heb ik je ooit belogen of bedrogen meo's? Zo verheugd nu, was het geweest een zeevader van Palletje niet, of wij zetten bij deze vraag op de man af, een heel bedenkelijk gezicht, en daar moest Palletje hartelijk om lachen. Ik heb in dat opzicht voor geen oortje krediet bij je merk ik. Krediet? Wat is dat nu hier voor veiligheid? Palletje kijk hem aan. Daar zit er een sommer van een oude vol van, al dus begon hij te onderwijzen. Zie je meo's? Op het ene plaatje zet je de bed, en... Maar wat mankeert je, dat je zo'n benouwd gezicht trekt? Oh, Palletje, daar heb ik geen hoofd voor, daar ben ik zo bang voor als voor de dood. Als je zo begint, is het net of ik nog naar het Apenhoek moet, en als ik daar vannacht droom, krijg ik altijd de nachtmerrie. Daar weet ik anders een goed middeltje voor, je schoenen met de hakken naar je bed zetten. En als we nu door de duinkerker kapers moeten, en gekleed en met de schoenen aan de voeten naar kooi gaan. Tja, dan weet ik het niet. Weet je het niet? Weet je het niet? Die zo knap bent? Knap? In dat boekengewurm ben ik een toppert, als ik bij een oude in de kayuit zit. En in zeezaken? Als ik bij jou ben, meo's. Wat zeg je daar? Jij, die ik van kleine duvelstoeljager af, onder mijn directie heb gehad, zou je met de schannen zijn, zo te schannen? En zijn handen kwamen al in beweging, alsof hij nog de kayuit jongen voor zich had. Partje, perrolde het uit. Wat ben je toch een rare? Als ik tegen spreek dat ik nog geen gezouten zeeman ben, doe je me heel de westeren je zee onder mijn neus. En als ik nederig ben, dat ik bij jou vergeleken nog maar een nul in het cijfer ben, wil je me hels, nek en nieren breken. Dat doe ik zeker nog eens, want groter bloedzuiger is dat niet. Net goed, meo's, want je weet dat de oude in zijn medicijn kasje van die lieve dietjes heeft om ze in je nek te zetten, als het bloed door de koorts, te veel naar je lieve olifans kopjes stijgt. Maar, alle gekheid op een stokje mee is.  Nu ik de oude gesproken heb, geloof ik ook dat een tornado in deze zee nog meer lawaai maakt dan mijn moeder, wanneer ik ze uit de humeer heb gemaakt. Dat zeg je met recht paddeltje. En als je je avond gebet doet, vraag daar maar of je voor die ondervinding gespaard mag blijven. Het is een bezoeking hoor. Ja, maar, gaf paddeltje dadelijk ten antwoord. De nauwe zegt altijd dat de heren ons bezoekt om ons sterker te maken. En daar zal ik het maar behouden. Het was maar goed dat hij deze opvatting had, want binnen enkele dagen zou er zowel zijn ziels als lichaamskrachten op een zware proef gesteld worden. De kust van één der vele eilanden welke de West Indische Archipel uitmaken was reeds in het gezicht toen vrij onverwacht één dier werevels stormen waardoor deze streken bericht zijn over de kleine vloot lospaste. Men bedenken dat men toenmaals nog niet in het bezit van barometers was. Het ontsagelijk snel teruglopen zou de vlootlingen gewaarschoed hebben dat er een groot gevaar op handen was. En toch gevoelden deze ervaren zeelieden de nabijheid ervan. Vooral aan zekere tekenen had een schipper als de ruiter die bovendien door de vroegere ondervindingen op zijn hoeder was de nabijheid van het gevaar opgemerkt. Door aanwendig van al zijn zeemandschap tracht hij nog eer het moeilijkste ogenblik aangebroken was een kreek te bereiken die hem, naar alles schijn een betrekkelijk veilige ankerplaatsboot. En wanneer het om leven of dood ging spaarde hij nog zichzelfen nog zijn manschappen. Snel als de gedachte had hij de jongens het wand ingejaagd om op enkele lapjes na alle zeilen op te rollen. En nauw was men daarmee gereed of een vreselijk omweerbarstelos. Bliksemstrale konkelden zich door de plotseling als neervallende duisternis en alleen door een heftige knetter kon zich de donder uit het oorverdovend geloei van de orkaan losmaken. De regen gutste niet bij stralen maar als bij hele stukken water neer. De hagel kletterde op het dek en fonkelde duikens hel in het bliksemvuur. En toen geschieden iets heel akeligs. Het was als of de storm naar boven kwam en de gehele zee platdrukte. Geen golf rolde meer aan. Geen schuim schitterde meer in het licht als bliksem. De zee zag zwart als de nacht.  Door die nacht en bij het gevlam der paarse stralen van het hemelvuur bleef toch nog de ruiter de baas over zijn schip dat alleen met een stormvork aangeslagen altijd vooruit kwam landwaarts heen hoe besefde de matrozen zelf niet. Begeep dan de gezagvoerder niet welk gevaar het schip liep om op de kust de pletter gestoten te worden. Die van de andere schepen leken verstandigig want zij tachten het ruime sob te houden of al meer en meer te gewinnen omdat het bij storm immers in de volle zee het veiligst is. Doch al doorgleed zijn schip als door een ijzeren vuist gedreven over het donkeren en daarom zo dreigende water door stormgeloei, hageljacht, regenvlagen en bliksemstraanen heen. Het werd door een ontsagelijke luchtdruk die recht van boven kwam als neergeduwd. De mannen konden bijna niet adem halen. Het was alsof ze onvermijdelijk in een duister graf werden neergedrukt alsof het bloed hem met onweerstaanbaar geweld naar het hart werd teruggedreven. Toch, een wil beheersten hen allen en hield nog de wanhoop verre. De stem, die door de scheepshoeper op altijd even rustig gewezen de korte, afgepaste, maar precies het bevelen gaf. De ruiter stond op het hoge achterdek maar als het nodig was deed ook hij dienst als matroos. Gelijk altijd in zijn leven was hij alles, was de ziel van zijn schuit. En hoe onbegrijpelijk roekeloos men het vond tans de kusten willen bereiken men bevond zich onder de ban van een rots vaste wil en ieder beëiverde zich op de stips te wijzen tot de allergerings de bevelen toe op te volgen. Hoep benauwd ook, met al maar die drukking op het hoofd, ja, op het gantse lichaam, met het gevlam en gebulder om zich heen, men voelde door die ene, de elementen beheersende rustige stem, het vertrouwen en het geloof van de oude over zich komen en de overtuiging van lange meoes dat hij het er parien altijd en ook nu zou doorhalen. Door talloze bezwaren heen ging het altijd recht op de gevaarlijke kust af. Een gekraak, de grote mast ging overboord. Was er de bliksem ingeslagen, was het door de ontsagelijke, onomkoombare luchtdruk. Men wist het niet, men voelde het schip hellen naar de kant waar het geweldige brok hout neergeslagen was. Weer die rustige stem en weldera was een gedeelte van het volk bezig aan het hakken en los snijden.  Enige ogenblikken van ontsagelijke spanning. Daar was men van het grote, machtige stuk hout verlost. Het hing nu aan enig tauwerk nog verbonden, langs zij. Vreselijk gevaarlijk om het schip lek te stoten wanneer er golfslag was geweest. Nu, tenminste zolang de zee zo onnatuurlijk bleef, was daar minder vrees voor en men in elk geval van het ogenblikkelijk gevaar verlost. En al door, naden men de kust. O, de ruiter bad vuurigelijk dat hij die in tijds bereiken mag, want hij wist hoe voorschrikkelijk wild de zee zou worden, met woesten als stuurloze waterbergen wanneer zij van die neerwaardse druk verlost zou zijn. Zelfs op gevaar af dat weer een mast af zou knappen, liet hij meer zeil aanbrengen om van elk tochtje partij te trekken. Het leek de meest ervarenen zijn er bemanning wel pure kankzinnigheid. Toch volgden allen ten stipste gegeven bevelen op. En toen men eindelijk, eindelijk de kreek bereikt had, de mannen aan walsprongen, het schip zover mogelijk naar binnen trokken en daarna verankerden en vastlegden of het nooit meer los zou kunnen komen, toen gebeurde het. Even plotseling, als alles bij die tornado plaats had, week die wonderbare nederdruk. Had ten tijde daarvan de orkaan als neerwaard en om het middelpunt van het stormveld heen geluid, nu schoot de wind uit een geheel andere hoek van het compas en als triumpheerend rezen de bedwongen wateren uit hun druk. Wild, ontsagelijk wild werd de zee. De matrozen van Michiel de Ruitig, die in een hoger gelegen bos voor het plotseling reisende water een toevlucht hadden gezocht, zagen met angst in het hart dat woeden der zee aan. Zo hadden de meeste hunnig dat nog nooit beleefd. Golfen, als razende waterhosen, storten landwaarts. Tot vlak voor hun voeten liepen ze uit. Ja, soms wedden ze erdoor overstelpt. Zou het een stormvloed worden en zij allen, nadat de zeemanskunst van de Ruitig aan de dood op zee ontkomen te zijn, door diezelfde zee, boos, omdat haar die prooi ontstapt was, weer naar de ondergang teruggesleept worden? Eens kwam er een groot afgrijzen over hen. Door een golf werd iets geweldigs in het bos geworpen. Ze waren gevlucht voor de aandrang, maar toen het water terug liep, snelden zij naar het voorwerp dat de zee hun toegeworpen had. Het bleek een boot, en tot hun ontzetting zagen ze er twee mannen in. Helpen, jongens.  Daar werden de stem van de Ruitig. Ze strakte de handen uit om de schipreukeling te hulp te komen. Een galoei, een gedondig. Weer rukte de zee aan en sleurde de boot met de mensen erin mee. Geen vijf minuten later, terwijl de storm in heftigheid nog toenam en in het bos hele rijen bomen ontworteld werden, rumoerden wederom de zee aan en zie daar alweer die boot. Ja, al had het nu zijn leven moeten kosten, Michiel de Ruitig zelf geeft dadelijk toe op gevaar af van zelf meegesleur te worden. Zij matrozen lieten hem niet in de steek. Zij worstelden met de bruisende, kookende vloedgolf. Erger, met de schier, onwederstaanbare trekkacht van het water dat weer zeewaarts stroomde. Ontzagelijk was de strijd. Maar dat weet men van de Hollanders. En onze helden van de reddingboot tonen dat nog ten huidige dagen aan. Dat zij nooit teruggaan. Of het moet geheel gewonnen of geheel verloren zijn. En zo werd ook Tans de zeegepraal behaald. Indie op de zevenrover de boot bevond zich één mens. De andere was er uitgeslagen. En hoewel bewusteloos, bleek hij toch nog in leven. Einde van Hoogstuk 1. Hoogstuk 2 van Om de Schatten van Iltigretto. Deze liepen volksopname bood tot de publieke domein. Opname door Anna Simon. Om de Schatten van Iltigretto. Door Johan Been. Hoogstuk 2. Maats van de Vrijvaart. Toen de tornado uitgoed was en de vrees als zou de vloedgolf het eiland overstromen, gelukkig eidel was gebleken, bleef toch nog de zee geruimetijd zo onstaimmig en wild dat men zijn hart vast hield bij de gedachte wat er van de andere schepen die het ruime sob gekozen hadden, geworden zou zijn. Van één kreeg men aan Tans de treurige zekerheid dat het vergaan was. De enige overgeblevene bleek de man te zijn die op zoek een zondelingen wijze door de golven aan land geworpen was. In bewusteloze toestand had men hem uit de boot gehaald en eerst niet anders gedacht of hij zou onder de handen die hem met leven tachten bij te brengen bezweken zijn. Vermoedelijk hielp zijn jong, krachtig gestel nog meer mede dan de middelen welke men destijds gewoon was op een drankeling toe te passen.  En toen hij het bewustzijn herkregen had, deelde hij eerst op ontsamenhangende, later op meer geregelde wijze, mede dat hij en een maat zich van het reddeloos verloerend schip in een boot hadden tachten te redden. En de rest konden de luisteraars beter aanvullen dan hij. Het was nog een jonge baas, sterk en kloek, één die door zijn gebruinde huidskleur verriet dat hij haast zijn hele leven in weer en wind had doorgebracht. Van nationaliteit bleek hij een engelsman te zijn, wat niet beletten dat hij en de Hollandse matrozen elkaar wel begrepen. In die tijd toch voerden er op onze schepen zeerobben van allerlei natie, maar hoofdzakelijk Hollanders, zeeuwen en friezen. Komt men tegenwoordig met een mondje vol Engels over allerlei oceanen. In de tijd der trompen en de ruiters was dat met onze taal het geval, die onze zeerleden en landondekkers en kolonistichters overal heen brachten. Een heerlijk plant, maar die toch niet enkel van het zeewater groeit. Maar onze grote meneren zagen een beetje neer op die matrozentaal en het taaltje van de mindere man. Ze ratbraakten in hun resolutie en liever het mooie Frans tot die afschuwelijke stadhuistaal waarmee ze zich voor ons niet anders dan ergelijk of belachelijk gemaakt hebben. Als die oude, erg fatsoenlijke heren anders gehandeld hadden, zou het best kunnen gebeuren dat jullie niet zoveel van die akelige thema's moest maken in allerlei talen. Goed hem wel, de Engelse schipreukeling kon opperbest met onze jantjes opschieten en die met hem, maar de ruiters commandeerden dat met hem nu eens een poosje rust moest gunnen en hoewel de stevige boy daarom lachte, hij sloot toch wat gauw zijn ogen en vergad in een gezonde slaap alle doorgestaanne ellende. Er kwam trouwens voor alle man werk genoeg aan de winkel. Nadat het ergst geleden was, spoeden men zich na het schip dat wonder bovenwondig niet weggeslagen was. Het bleek wel niet ongehaavend uit de wanhopige strijd met de aanstormende golven gekomen te zijn, maar over het algemeen viel de schade nogal mee. In elk geval was er voor de jantjes in die eerste dagen meer wat werk aan de winkel. Niet kwaad voor hen, want leeglopen en niets doen zijn niet goed voor het volkje.  En toen men een tijd lang aan het werk was, eerst op de maat van de eentonig reizende en dalende liedjes om te maken dat men gelijk aanpakte. Daarop, al eens uit zo'n zelf neuriende, barste eindelijk de lust in het leven weer uit in allerlei joolige zeemansliedjes. De schipper ging ze daar niet in tegen. Hij wist het eigen ervaring veel te goed dat de poes een graadje toekomt. En nu de zon weer zo heerlijk, ja, schier verblindend funkte langs de zee, die rustig adem haalde onder het prachtigste weer van de wereld, kwam ook bij hem de zeemans luchtheid weer boven, en God dankende voor de uitreiding vat hij weer als van ouds zijn taak op. Dat wil zeggen, het schip zo snel mogelijk zeewaardig te maken om voor de heren lampzins te doen wat hem opgedragen was. Anders had hem heel wat leed gedaan toen zijn vrees dat er van de overige schepen niet terecht gekomen was door het aanspoelen van allerlei vrakhoud maar al te zeer bewaarheid werd. En zeker, al zijn schepelingen, niet één uitgezonderd hadden dit acelen gevonden. Maar wie over verdwenen schepen en verdwenen makkers blijft treuren en daar niet overheen kan komen moet niet school gaan liggen voor het vak van Zeeman. Na enige dagen was zelfs aan Jim zo heten de Engelse schipreukeling niet meer te zien dat hij zulke een drama had doorleefd en de enige overgeblevene van velen wakkere maats was. Hij had nu nieuwe maats gekregen want hij zou met de ruit er mee varen naar de plaats van bestemming en vervolgens de terugtocht over de oceaan meemaken. Tot plummet of zoals toen onze zeeluizijden en schreven plei muiden waar de schipper nog het een en ander voor de heren Lampsons in te nemen had. Jim leek een handige boy en van alle markten thuis. Hoe jong ook moest hij veel ondervonden hebben. Veel liet hij zich daarover niet uit. Als men hem vroeg waar hij zowel gevaren had kreeg men in zijn brabbeltaaltje iets te horen wat in Goed Hollands overgezet zijn de zo wat neerkwam op overal in nergens. En al de schippers op te noemen van wie hij op zijn ribbekast gekregen had kon hij niet verzekerde hij. Hij keek niet aan namen maar enkel naar een goede behandeling en dit had hij hier aan boord.  Veel tijd op praatjes te maken was er trouwens in de eerste tijd niet. Het was hard aanpakken. Paddeltje zwoegte en blies van de hitte en de inspanning wat Langemeo's hoofdschuddend beweren dat de jongen nu het tot zijn kolossale omvang uitgegroeid was alweer veel te dik begon te worden. Paddeltje bromde tegenin dat er bonestaken zijn die nooit dikker werden dan een pijpesteel en als Langemeo's dan nijdig vroeg wie hij daarmee bedoelde grom de paddeltje terug dat wie de schoenpaste die maar aan moest trekken. Waarop Langemeo's zeer gevraad antwoorden dat hij hier in de tropische hitte aan boord van het schip op dit spreekwoord geen pijl met de trekker viel omdat ze alles op de blote voetjes afdeden. Dit is geen Jim die getuig was van deze kleine ruzie tussen de twee beste vrienden opperbest begrepen te hebben want hij lachte luidkeels en gaf in zijn koeterwaals te kennen dat paddeltje dat in zijn zak kon steken. Onze vriend gekken hem toen met zijn velle ogen aan en dat lang niet mals en toen sloog Jim met de hand op zijn eigen bruin gebrande knie en gaf in zijn half Hollands half Engels dat we voor de duidelijkheid in onze eigen taal zullen geven te kennen dat het nu al weer was of hij ergens anders op de wereld paddeltje nog eens gezien had. Mij? Ik zou niet weten waar want ik heb altijd bij mijn baas gevaren. Nee, dan kan het ook niet want waar ik was kwam zo'n heilig pontje niet. Heilig pontje riep Langemeo's uit nu maar dan ken je paddeltje zeker niet. Oh, heet hij paddeltje. Dat is tenminste mijn scheepsnaam gronden de aangeduiden terug. Wat een prachtige naam net iets voor. Hier slikte hij de rest van zijn woorden in. Mooi weertje vandaag is daar dadelijk op volgen maar paddeltje wie eens ondereugd gelijk wij weten een brandende nieuwsgierigheid was liet zich zo niet afschepen. Wat wilde je zeggen? Ik? Niemand al? Nee, nee als je een vent bent moet je durven zeggen wat je denkt. Morgen brengen dat zal je ook niet altijd gedaan hebben. Paddeltje is weg maar Langemeo's liet het uit zijn mond vallen. Dat deed hij altijd. Oh, hier aan boord van deze schipper minst namelijk zeker wel onthoudens al.  Door deze uitroep had hij het hart van Langemeo's gestolen die nu weer zijn gewone losang op de oude aanief. Jim knikte maar. Nou, wat je zegt lijkt me de waarheid, Meo's. En ik blijf erbij dat je bij zo'n schipper gerust het hart op je tong kunt leggen daarom is het ook geen kunst voor paddeltje geweest. Langemeo's en paddeltje zwegen nu pofstil. Ze behoefden niet alles aan de neus van die vreemdeling te hangen. Onder wel hun tongen klapperden hadden de handen van de drie matrozen niet stil gestaan maar zwijgend zetten ze nu hun werk voort. Toch die avond toen het rust tijd was zocht Jim alweer de twee makkers op. Wel trommels, zegt hij. Wat heb ik vandaag moeten werken? Is dat altijd zo bij schipper de Ruiter? Altijd, erkende Langemeo's. En paddeltje die languit op het voordek lag de handen achter het hoofdgevouwen gaf in zijn luijheid toch nog een teken van bevestiging. Jim zwegen poos. Ik heb nog eens zo hard moeten werken. Sprak hij toen langzaam en als of hij zijn herinneringen opfristen. En omdat die schipper niet zoals die van jullie was zijn we hem gedrost. Mooi, ri paddeltje. Dan ben je er vandoor gegaan. Nou, en wat heerlijk. Heerlijk, gomde paddeltje. Bij alle schippers is het toch hard werken. Jim gaf daarop geen antwoord. Hij kijkt eens rond zich en zei dat het een echte tropen nacht zou worden. Je verbergt iets. Zij paddeltje, zich plotseling uit zijn luierhouding oprichtende. Misschien niet meer dan jij. Dan ik. Ik zou niet weten wat ik te verbergen had. Toch wel. Waarom zweeg je vanmorgen zo insklaps jij en je maat? Verbeelding. En dat is een lelijk ding. En dat zeg ik ook. Bevestig de Langemeo's. Want jij verbeelde je ook wel dat je paddeltje ergens anders gezien had. Enige ogenblikken zweeg Jim. Toen spak hij. Ja, als paddeltje nu eens mooie kleren aan had, een fijne kraag, fluwelen wanbuis, zijde kousen en laage schoenen. Nu ja, naar zulke dingen kan het arme matroos wel fluiten, maar daarom komen ze nog niet naar hem toe. Paddeltje kreeg bij deze woorden een kleur dat men het door zijn verbrande huid heen zien kon. Jim merkt het op. Mag ik eens wat zeggen, zonder dat jullie kwaad wordt? Langemeo's kreeg paddeltje eens aan, maar deze wend het hoofd af. Jim float tussen z'n tanden.  Waarom doe je dat, voeg Langemeo's? Voor m'n eigen plezier en dat gaat geen mens aan. Paddeltje werd kwaad. Laat hem in z'n sop gaarkoken, Meo's. Wat hebben we met die Engelsman te maken? En zijn ogen verlande dienstkant op. Jim werd erdoor getroffen. Je hebt niet alleen de naam, maar ook de ogen voor. Paddeltje sprong recht op zijn voeten. Nu zul je zeggen wat je bedoelt, of ik sla je tegen de dek aan. Jim bleef bedaard. Dat zou hij ook doen, die ik bedoel. Maar wie bedoel je dan toch, raaste paddeltje? Deed Jim weer. Zijn de zieltjes zo onnoozel, dat ze nog nooit van de vrije vaart gehoord hebben? Paddeltjes opgegeven hand, viel slap neer. Een geluk voor Jim, want Langemeo's zonder het punt hem naar de keel te vliegen. Jim zag deze verandering in de houding van Paddeltje met zeker wel gevallen aan. En ik dacht het wel, dat zulke gezouten zeeroppen niet van gisteren waren. Nee, daarvordat ik nu van Paddeltjes kant. We zijn niet allen van gisteren, maar bij Loh, ook van vandaag, en daarom willen we elkaar eerlijk in de ogen zien. Vooruit, wat bedoel je met je toespelingen van daar straks? Dat je de ogen en de naam voor een gezagvoerder hebt. Dat zeiden nou ook van hem, luister Langemeo's, maar nu weer geheel verzoen met één die wat goed van zijn kamaraat zei. Jim knikte, en terwijl Paddeltje al doorbleef zwijgen, ging hij voort. Maar een ander soort gezagvoerder bedoel ik. Keel is scheepsnamens geknipt om langs de zeeë te gaan. En dat zei Veritas ook tegen hem, liet Langemeo's uit zijn mond vallen. Eigenlijk kreeg hij geen kans om die vol zin af te maken, want bij het woord Veritas was Jim opgesproen, terwijl Paddeltje met een lelijk woord de mond van zijn kamaraat sloot. Dus toch, riept Jim uit, en zijn ogen glansten van opwinding. Terwijl Langemeo's in ontzetting over het geen haar verraden had, op zijn zidplaats neerzonk, was het alweer Paddeltje, die, gelijk in alle gevaarlijke omstandigheden in zijn leven, de leiding op zich nam. In zijn volle breedte en grote stond hij daar, de velle ogen strak op die van Jim gericht, als wilde hij hem alleen door zijn krachtige wil onderwerpen. Hij had zijn volle tegenwoordigheid van geest teruggekregen.  En nu kwamen vlug en scherp omlijnd de vragen over zijn lippen, die tot dan even juist antwoorddongen. Je bent zeer over geweest? Een woord dat mijn liever niet uitspreekt. Nu, ja dan. Bij Iltigretto? Onder de vlammende blik van Paddeltje scheen iets van het oude ontzag voor die gevreesde naam over Jim te komen. Hij knik de invoudig toestemmend. Dik was in het hoofdkortier geweest? Eens. En toen hoorde ik veel van de Noordse Melkmeil. Heb je die gezien? Ja. En hij staat nu voor mij. Even knit de paddeltje met de ogen. Was je tegenwoordig bij de ramp? Nee. Ik spuur bij Corsica toen de tijding daarvan tot ons kwam. Toen gegaan naar de riffen van barbarijen. Kun je denken? Er vandoor gegaan. Met een braaf mens geworden. Spot de Jim. Wil je dat worden? Dat is te zeggen. Antwoord. Ach, overal is het hard werken. Bij Iltigretto ook. Maar hij betaalde goed en het gaf veel buit. Even zweeg paddeltje. Maar hij beleef hem strak aankijken. Aan boord van onze oude kun je een braaf mens worden. Spak hij toen ernstig. Jim lacht te luiden. Dat zal wel, want ik zit hier bij twee bekeerde zeerovers. Daar vloog Langameo's op, maar paddeltje hield hem tegen. Denk wat je wilt, Jim. Maar als ik die gedachte van jou aan de oude over breng, dan je binnen 24 uur aan de raar. Dat durf je niet, want jij en Langameo's zouden me gezelschap houden. Ga mee, zei paddeltje, hem bij de schouder grijpende. Met moeite schuurde Jim zich los. Hoe heb ik het met je? Je was een machthebbende bij Iltigretto. Iedereen zei dat jij eenmaal zijn opvolger zou worden, dat je trouwen zou met zijn dochtertje. Daar kwam zo'n verandering in het gelaad van paddeltje dat Jim ervan ontstelde. Ik... Ik dacht... Ik meende... Stop dat het deze. Zwijg, klonk het kort en dreigend. Van de doden geen kwaad. Zijn allen dan bij die ramp omgekomen? Nee, wij beide levenimmers nog. En dat dochtertje? Jim, bij je leven verbied ik je daarover te spreken. Goed, goed, makte Jim. Even zou hij voor zich. Toen snel en met een glimlach, alsof hij nu wel de spijk op de kop sloeg, sprak hij. Over de schatten van Iltigretto toch wel hoop ik. Paddeltje haalde de schouders op.  Weet jij waar die gebleven zijn? Ik wou dat het waar was, en jij? Nee, ik weet het even min. En Langameo's? Vraag het hem? Wat, wat, hakkelde deze aan wie al die vragen en antwoorden te gauw voor bijwaar gegaan? Of jij de schatten van Iltigretto in je zak hebt, spotten paddeltje, niet zonder enige bitterheid. Langameo's kreeg beurtelings Jim en paddeltje aan. De schatten van Iltigretto, die kunnen maar gestolen worden hoor. Dat kan maar zo onverschillig uit, dat zijn beide maats onwelkeurig in de lach schoten. Gelukkig, want daardoor kwam er wat ontspanning. Kom paddeltje, begon Jim verzoenend. Laten we over die oude geschiedenissen nu maar geen ruzie maken, en laat de nauwe er nu buiten blijven, alsjeblieft. Paddeltje, kijk nadenkend voor zich. Het is een lastig geval, spak hij toen. Oh, maar de nauwe haalt het er overal door, kwam Langameo's tussen beide. Paddeltje moest toch glim lachen om dit lijfdeuntje van zijn maat. Wat bedoelt hij eigenlijk daarmee, voegd Jim. Paddeltje, bracht hij met het kort hiervan op de hoogte, en voegd er toenbij. Eigenlijk heeft Meo's gelijk. Geloof me, Jim, dat als je een eerlijk mens wil worden, ben ik dan nu geen eerlijk mens, voor de drommel. Goed, laat ik dan zeggen, als je een eerlijk zeeman wilt blijven, ga dan morgen met mij naar de nauwe. Jim keek hem een weinig verbluffd aan. Ja, je zult een wijs maken, dat hier op de schuid iedere matroos zomaar voorbij de grote mast mag, om eens eventjes aan de kanjuut van de nauwe aan te kloppen. Ik denk dat hij mij en jou en Meo's erbij voor die mast liet binden en een paar dozeren op ons baadje liet toetellen. Stel je gerust, er is hier een strenge orde zoals je trouwens al ondervonden zult hebben, maar voor iedereen rechtvaardig geklacht is deze schipig toegankelijk. Zou het je toch niet aanraden, daar zomaar heen te lopen? Oh, flapte lange Meo's er weer uit. Paddeltje komt telkens in de kanjuut. Weer flowt Jim tussen de tanden. Sapresty, om een woord van veerdas te gebruiken, heb je hier al net zoveel in de melk toeprokken als bij Iltikretto. Paddeltje stampfoet op het dek. Bij Iltikretto was ik een gevangenen. Hier ben ik een vrije. Goed en wel, maar invloed is invloed. Ach, Kerel, lopen rond.  Bij de nauwe moet ik, hoor je wel, moet ik de stuurmans kunst leren. Bij Iltikretto moest ik blijven, omdat ik geen zeerover wilde worden. Daar weet de nauwe alles van. Hoor je alweer, alles. En als jij nu vorm stond, zoals ik Veritas vorm zag staan, zul je net als die een eerlijk zeemans leven verkiezen bovenzee schuimerei. Jim köcht eens en krabpt zich toen achter de oren. Goed, ik wil alles van jullie beiden geloven, wat je me zegt. Waarom niet? Maar ik werk hier enkel voor de kost op dit schip en betaal met mijn werk en de overtocht. Als ik in Plymouth aankom, zeg ik jullie uit je... De sop is dus de kol niet waard, om er zoveel lawaai over te maken. Ieder veegt zijn eigen tuintje voor zijn eigen deur. Ik zal in Engeland wel weer vaart vinden. Zeerovers zijn daar op het ogenblik niet, voor zover ik weet. Staan jullie er zo erg op, vooruit, dan wil ik je wel mijn hand erop geven dat ik proberend zal nooit meer op de vrije vaart te komen. Met dit alles heeft deze schipper, die ik voor een poosje dien, weinig of niets te maken. Jij paddeltje schijft met grote bazen te kunnen omgaan. Ik niet. Ik zie ze liever van achteren dan van voren. Laten wij drie nu verder maar leven als goede camarades. En daarmee basten. Wat zeg jij er van Meoos? Lange Meoos knikt bevestigend. Hij hield ook niet van dat groot gedoe. Toen stende paddeltje ook toe. Als hij geweten had, welke noot lottige gevolgen dit voor hem na zich zou slepen? Einde van Hoogstuk 2 Hoogstuk 3 van Onder Schatten van Iltikretto Deze liepen volksopname boord op het publieke domein, opname door Anna Simon. Onder Schatten van Iltikretto door Johan Been, Hoogstuk 3 In de matrozen taveren teplein muiden. Op een mooie avond in het voorgevoorjaag zaten voor het geopende raam van een matroze herberg in Plemeth drie personen om een tafeltje, waarop Tinnacousen met bier. Twee van hen waren nog jong. De derde, die het meest het woord voerde, scheen bij de eerste aanblik een goede veertiger te zijn. Toch had hij pas de drie kruisjes achter de rug.  Maar zijn kleding en vooral de ernstige uitdrukking van zijn gelaad en de stemmige wijze waarop hij de haren sluik om het voorhoofd gekant had, gaven hem dat oudere uitzicht. Zo stemmig als hij eruit zag, leek hij wel een tegenstelling van de beide anderen. Jonge matrozen, wie als het waren, de kleding aan en om het lijf gewijtsgeen, en hun locken crossen zich om het hoofd alsof die liefst helemaal vrijbleven, maar als het daar moest, zich alleen onder een muts of een geknookt kapje lieten temmen. Die twee waren een en al gehoord. Geen wonder ook. Beiden waren lang weggeweest en hoorden van zoveel nieuws dat ze het haast niet opkonden. Wel hadden ze ervan vernomen, ook in de vreemde, dat het niet goed stond tussen de koning van Engeland en een deel van zijn onderdanen, maar dat het zo hoog gelopen was, wel, dat konden ze nog niet op. In die dagen had men een grote eerbied voor het gezag en weinigen kwam het in de zin majestijdschennigste plegen. Dat was wel een der ergste misdrijven, waarvoor men vol afschuw terugdijnste. Lezermaag ons wil helmes eens opnouden. En juist in dat wil helmes komt ook een couplet voor, waarin van een hoger majestijd gesproken wordt. Daarover had het nu ook de iets wat sombere man in die matrozen taveren van Plimmeth, wel een zonderinge plaats, om juist over zoiets te spreken. Maar overal hadden de round heads of rondkoppens, zoals de aanhangers van Oliver Cromwell, naar de sneden van hun haar genoemd werden, wel een van hun lange en niet altijd onderhoudende redevoeringen willen afsteken, om het eenmaal gebeurden en nooit meer goed te maken of goed te praten, feit te verdedigen, dat zij de koning op het schavot gebracht hadden. Wel is het merkwaardig, dat wij, Nederlanders, die eens zelf een koning aan het dijk gezet hebben, die ter rechtstelling onverbloemd afkeuren. Dat deden niet, in fijne diplomatentaal waaruit elke oneffenheid gelikt was, de heren, maar onverbloemd zonder een blad voor de mond te houden, Jan Rapp en zijn maat. Koningsmorders, Scholtmen, alle Engelsen, die zich in de achterbuurten onze grote steden of zeeplaatsen waagden. En op de ronde kop krijgen konden ze ook, wat heel onvoorzichtig en dom, maar in elk geval eerlijk was.  Ronde uitzegden wat men op het hart heeft, dat deden ook de beide jonge zeerlui die vol verbazing al die geweldige gebeurtenissen tijdens hun afwezigheid voorgevallen vernamen, en daardoor hadden zij werkelijk niet tot het einde van het verslag dat op het laatst meer naar een betooging lijken geluisterd. Welnamen zei de zaken zo heel nauw niet. Bijden waren op de vrije vaart geweest en in een van hen herkennen wij Jim. Maar een koning het hoofd afslaan kwam werkelijk niet ter ik was voor. Of het moest er een van zwarte dan wel gele huidskleur zijn, die werlen door de 17e eeuwse zeerlui nooit als vol beschouwd. Het is toch maar geen gekheid om een koning van Engeland op het schavot te brengen. En nou jij, Jim? Je haalt de woorden uit op een mondzaam, als ze me dat bij de bloudjes op de viool hadden gespeeld, hadden ze het niet na verteld. Ach, kom. Al dus nam de Ronde het woord op. Jullie hadden maar eens hier moeten zijn. Wij, Engelsen, zijn nu eenmaal voor de vrijheid van huis en lijf. Sekuur, riep Jim uit. My house is Mike Haasel. Waar staat dat huis van jou? Vroeg Sam met een quasi-onnozel gezicht. Vlak naast jou, gaf Jim hem die poort terug. Wat zegt u daarop, Mr. Lusters? Wat ik daarop zeg, dat jullie nu eens geen ogenblik ernstig kunnen zijn. Dat ligt aan onze jaren. Goed en wel, maar zo jong als je bent, had de beel je toch wel de oren af kunnen snijden. Eerst maar die oren tussen z'n vingers hebben. Nee, schijt nu eens uit met die opschappenrij. Menegeen is in die dagen terwijl jullie de eer van Engeland verdedigden. Hm, hm, deed Jim, zijn maat even met de voet aanstotend. In de gevangenis geworpen, om niet te geredenen en meer dan één, verloor oren ofwel het hoofd met dezelfde onzin. Het is de vraag, maar wat je onzin noemt, Mr. Lusters, merkte Sam op. Niet voor een Engelsman, Sam. Die heeft, zeer dit kring John Lackland, zijn zekerheid voor eigen lijf en leven tegenover de widderkeur van één man. Dat gevoel van baas te zijn over zijn gantse body is toch ook wat tot jullie hersenen doorgedroen, hoop ik. Dat was het. Hij zag het aan het flickeren van een ogen. Hola, kastelijn, riep Jim, vulde cruzer nog eens.  Op mijn rekening, haast het zich Mr. Lusters erbij te voegen. Ik heb er niets tegenwoord, maar al was je niet zo royal. Hey, hey, dat woord is uit de boze geworden in Engeland. Vermane de raamd het. Kan me niet schelen, noem het zoals je wil. Alleen wou ik zeggen, dat ik, om op Old Engels vrijheden te drinken, desnoods het beetje volle zou verpannen, die ik om mijn lijf heb svieren. Wat jij, Sam. Die voor mij kun je erbij krijgen, hoor. Zoals je ziet, is het niet heel bijzonders. De cruzzen werden gevuld, maar een klonk en dronk. En nu Mr. Lusters precies wist hoe hij zijn gehoord te pakken kon krijgen, liet hij de Old Engelsse vrijheden zo hoog leven als hij maar mogelijk was. Dat hij niet enkel daarom zo gul was, begrepen de zeerobben, die niet van gisteren waren, ook wel zonder dat dit gezicht was. Om de waarheid te beleiden, had het zij van het eerste ogenblik af, dat Mr. Lusters hen aan boord had geklampd, het voorgevoel gehad, dat er iets bijzonders van hen geveerd zou worden. En daar zij juist erg op de keien zaten, was hun die gedachten niet onaangenaam. Eigenlijk waren zij, door al wat hij hun, over die grote en geweldige gebeurtenissen medegedeeld had, het sturen weinig kwijt geraakt. Toen echter de vrijheden van Old Engeland, maar niet wilde ophouden, begon er dit te vervelen. Ze keken elkaar iets aan, of ze bedoelden, doe jij het of zal ik het doen? En toen, stak Sam maar resoluut van Waldoord te zeggen. Alles goed, Mr. Lusters, maar waarvoor wou je ons nu eigenlijk gebruiken? Die vragen op de man af, brachten Roundhead toch wel even van zijn stuk. Hij had al langs een nog grotere omweg willen komen, en nu ineens dron hem die vraag op de grote weg. Er was geen ontkomen aan, want twee paar ogen, die er heus niet dof of onnozel uitzagen, hadden hem vlak in het visier. Hij maakte een gebaar, als of hij zeggen wilde. De moeten nu waarvan komen. Toen legte hij beide ellebogen op tafel, liet zijn hoofd op zijn handpalmen rusten, en fluisterde meer dan hij sprak. Jullie zijn beide jongens van de vrije vaart geweest? Grote verontwaardiging bij Jim en Sam, van dacht hij wel van hen, waar zag hij hen vooraan? Mr.  Lussers bleef bedaard in zijn houding, maar zijn gezicht had, en nu wel voor het eerst, een lachende trek verkregen, waardoor het er haast slew uitzag. Als het niet waar was, zou je opvliegen en lawaai maken. Nu blijf je rustig zitten, en zorgt wel dat je woorden niet verder komen dan in de naaste ontrek van de tafeltje, en dat nog niet eens. Die opmerking was zeer juist, zodat Jim, Sam en Sam Jim eens aankijk, weer hun oogentaal. Toen sprak Jim. Weet je wat ik geloof, Mr. Lussers, dat jij er ook niet vreemd aan bent? Nee hoor, want dan had ik jullie niet nodig gehad, maar het zelf gedaan. Wat? Aan het spoorzoeken gegaan. Waar naar? Naar de Schatten van Iltikretto. Jim wilde opspringen, maar Sam hield hem in tijd tegen. Maak geen lawaai, denk om je hals. Mijn hals, gronder Jim, maar hij ging toch zitten. Verstandig, praise Mr. Lussers. Dat zeg ik ook, volgde Sam erbij, die er liest maar een grapje van maakte. In een land, maar zelfs een koningskop los op de schouder staat, moet een simpel matroos wel heel voorzichtig wezen. Toch Jim luisterde niet naar hem. Hoe weet je dat van Iltikretto? Voeg hij aan de roundheid. Nog al eenvoudig. Tel eent de havens van Engeland, en zoek daar in de schippers op, en vraag dan, of ze nooit van die geesel der middelense zee hebben gehoord. Nu ja, dat begrijp ik. Ik bedoel, die schatten. Omdat die schippers daar ook niet onbekend mee zijn. Wat zit je toch onnozel te vragen? Verweet hem, Sam. Nee, nee, riep Jim half-one hopend uit. Dat is het niet wat ik bedoel, maar... Laat ik het dan eens voor je zeggen, kamerde hem Mr. Lussers. Jij weet hoe in Saleh het praatje rondgaat, dat die schatten niet met Iltikretto ten gronden zijn gegaan. Jim knikte. Dat ze ergens weggeborgen moeten zijn, bij het oude hoofdkwartier, ofwel op de Canarische eiland, of op Corsica. Ik zou liever zeggen, overal plaagde Sam. Want neem nu enkele de oude hoofdkwartier, dan zou men de grond moeten omwoelen van de riven tot aan het atlas gebergen. De roundheid zag hem glimlachend aan. Hey, wat een grondige bekendheid van dat land voor iemand die nooit bij Iltikretto op de vrije vaart is geweest. Sam gaf zich een klap voor de mond.  Ik zeg geen stomwoord meer, verklaarde hij plichtig. Dat zal best schrikken, plaagde Mr. Lussers. Maar nu wilde ik wel, dat je maat eens minder karig met zijn woorden was. Want die weet er meer van. Deze zat recht voor zich uit te kijken, maar toen hij zo ineens in het gesprek betrokken werd, schudde hij ontkennend het hoofd. Plotsling vlamden zijn ogen op. Zeg er eens ouwe, waarvoor zou je die schatten willen gebruiken? Voor jou? Omdat je misschien geld genoeg hebt om ons als de katten de kastanjes uit het vuur te laten halen? Brand dan voor mijn partijgenagels. Rieuw en ongezouten kwam er dit uit, maar pakte. Sam werd er zelf ook door aangegepen, en evenings gingen zijn blikken dreigend naar de verleidig. Deze had zich uit zijn vertrouwelijke houding opgericht, en heel andere uitdrukking kwam erover zijn gelaten. Ja, dat was nu wel degelijk één der getrouwen van de geweldige generaal Oliver Cromwell. Eén van hen die op de slagvelden van Marston Moore en Naseby over de in de krijstkundige oefende cavaliers gezegenpraalt hadden. Er vervlamden in zijn ogen nu iets dweepsieks, waarmede hij het wantrouwen der beide matrozen als aangreep en verachtelijk van zich riep. Je geld? Dat geld? Past hij uit? Dacht je dat ik mijn ontstervelijke ziel in een gouden net van verlocking zou doen verstikken? Sam gromde iets tegen, maar Jim die vol spanning was, vond het eerst de woorden om zijn gedachten te vertolken. Maar waarvoor dan die schatten? Voor onze zaak, die de zaak van heel engeland is. En nu stroomde het over zijn lippen van het vertrouwen in de toekomst der jonge republiek. Was niet het vaderland als door de natuur aangewezen om te heersen over de zeeën en daardoor over de gantse wereld. Kinderachtig koningsgedoe had dit doel, dit levensdoel voor al wat Engels sprak verzuimd. Nu was het anders geworden, of liever, het moest anders worden. Was het geen schande, dat het wondergelukkig gelegen eilanderrijk zich niet voorzien door anderen? Waren het niet de Hollanders enken de duizenden uit een klein, nietig landje die hun schepen langs alle zeeën uitzonden? Waren die niet de wachtvaders, straks misschien door een oorlogsfloten de meesters der zeeën? Hau, dat moest veranderen. Hoe dat geschieden moest? Hij wist dat nog niet.  Zou er een bondgenoodschap komen met de Hollanders? Of zou, wat er minst er nu nog geheel tegen de wil en de bedoeling van Cromwell was, daar een oorlog, een groeelijke strijd om het bestaan uitvolgen? In elk geval men had geld nodig en bij een oorlog was dit er de zenuw van. Niet om wilde mensen te vervullen of de hebsig van een ening te voldoen, maar voor de glorie van Engeland zouden die schatten van Iltigretto uit hun schuil hoeken aan het lichtgebracht moeten worden. Met toenemende belangstelling hadden de beide matrozen geluisterd. Hun wangen begonnen te gloeien en een rilling liepen langs de rug. Tot niet toe hadden zij gediend wie hun geldboot of geld gaf. Zij waren aan boord van allerlei schepen geweest, van Hollandse vooral. Ze had een lijf en ziel verhuurd aan de zeehoofd omdat op de vrije vaart bij al het gevaar toch het meester verdienen viel. Maar nu gevoelden zij zich, misschien voor het eerst van hun leven, Engelsen. Old England Forever. Zodanig had de diep gevoelde overtuiging van de round-head hen onder zijn invloed gebracht dat ze geen woorden wisten om hun gevoel te vertolken toen hij geëindigd had met spreken. Hij zag dat en een glimlach van voldoening gleed over zijn ernstig gelaat. Heb je me nu goed begrepen, jongens, dat geen vuile geldzucht mij bezielt? Geld. Veel geld hebben we nodig. Zeker. Ieder welgezind Engelsman zal tot zijn laatste penny offeren als het nodig is. Zal dit echt er voldoende zijn? Halen ook niet de Hollanders uit alle delen der wereld schatten naar hun land. Uit mijn jeugd herinner ik me nog hun blijdschap over de zilvervlood van Piet Heijn. Wel nu, ook wij vragen onze zilvervlood de schatten van Iltigretto. Die te verwerven is geen slechtheid maar vereist slimheid. Waar hebben de Hollanders hun Piet Heijn het meest onvereerd? Ja, vereeren zij hem nog. Bij het gesprek dat nu volgde kwam het uit dat van beide matrozen Jim het meest op de hoogte was. Sam's verblijf bij Iltigretto was korter geweest. Toch had ook hij van de vele schattenhoeren gewagen welke de meestig ergens verzamelde maar geen mens wist precies waar. Hij moed in dat opzicht vertrouwlingen gehad hebben, meende Mr. Lusters. Want alleen kan iemand dat niet doen. Zie je, ik bedoel Lieden die op hun beurt weer anderen als werktuigen gebruikten.  Zo heb ik er twee gekend, beleed nu eindelijk Jim. Hun naam, voeg Mr. Lusters, greetig? De voornaamste en de rechterhand van Ilt Capitano heette Veritas. En hij vertelde nu alles wat hij van de eerste dina van Iltigretto afwist. En die Veritas? Onderzocht nu de roundhead met veel belangstelling? Is bij de ramp omgekomen? Gaf Sam ten antwoord. Volte leurstelling wende de roundhead zich tot deze getuigen. Das jammer, riep hij uit. Maar Jim zweeg. Dat tocht de aandacht van Mr. Lusters. Weet jij soms meer? Ja. Wat dan? Leeft Veritas nog? Ik heb beloofd daarvan aan niemand iets te verdennen. Aan wie? Aan de tweede persoon die weten kan waar de schatten van Iltigretto verborgen zijn. Beloofd? Beloofd? Weet jij soms ook die plaats? Nee. Wel dat ik die belofte gedaan heb aan iemand van het scheepsvolk dat mij een paar jaar geleden het leven geret heeft. Dat was een grote teleurstelling voor Mr. Lusters. Toch, nu Jim de onhandigheid begaan had van te zeggen dat hij door een geloftige bonden was, kostelend aan een behendig ondervraagig weinig moeite om hem over allerlei ezelsbruggetjes tot de bekendnis te brengen. In welk jaar had die redding plaats gehad? In welk jaar getij? In welke maand? Waag? Onder welke omstandigheden? Hoe heet het schip dat vergaan was? Hoeveel schepen waren er vergaan? Hoe kwam het dat de redder niet in de algemene ramp gedeeld had? Was dat zo'n kranig, geschipig? Een zeew? Wel, dan kom Mr. Lusters misschien zelf wel zijn naam opnoemen. Enzovoort. Bij stukjes en beetjes kreeg de schrandere soldaat van Oliver Cromwell er zo goed als alles bij hem uit. Om willenkeurig hielp Sam daar aan mee die zelf erg nieuwsgierig begon te worden omdat zijn maat hem wel iets maar niet alles had verteld. En toen Jim zelf merkte dat hij bezig was door de man te vallen haalde hij zijn schouders op en zei nu maar alles wat hij wist. Eigenlijk was dat meer over het verblijf van paddeltje bij Iltigretto en het vermoeden dat deze jongen door Wins komst in de koloni binnen enkele weken een gehele verandering in het beleid van de hoofdman was gekomen. Meer van dienst geheimen en dus vermoedelijk ook van dienst schatten afwist dan hij aan de neus van de eerste de beste zou willen hangen. Sam wilde daar niet aan.  Als hij de plaats van die schatten wist zou hij niet als gewoon matroos blijven varen. Mr. Lusters was dat niet met hem eens. Wel nees Sam. Voor het opsporen van dienst schatten is geld nodig. Zelfs al weet men precies de plaats. Dat zul je eens zien als we aan de gang gaan. Wij? Zeker. Kijk eens jongens, ons eerste werk is nu het opsporen van Viritas en paddeltje. Dat laatst is niet zo moeilijk. We hebben slechts te onderzoeken of die schipper Michiel Adeljansen te vlissingen of op reis is. In het laatste geval blijf jij Jim calm en bedaard in vlissingen afwachten. Jim maakte met vinger en duim een beweging van geld tellen. Hoe kom ik al die tijd van afwachten aan de dien? Voegde hij erbij. Daar wordt voor gezorgd. All right. Je neemt Sam mee. All right. Riep nu ook deze uit. Want samen heb je nog wat te doen. Wat dan? Het spoorzoeken van Viritas. En nu ontwikkelde Mr. Lusters zijn plannenkampagne voorde met onverdeelde aandacht naar hem luisterende matrozen. Einde van Hoogstuk 3 Hoogstuk 4 van On de Schatten van Iltikretto. Deze liep je volks opname boven tot publieke domijn. Opname door Anna Simon. Om de Schatten van Iltikretto door Johan Been Hoogstuk 4. Een ernstig onderhoud. Het als in de laatste tijd niet meer zo gezellig als gewoonlijk aan boord bij Schrippery Michiel Adriaansen. De nauwe is dezelfde niet meer. Klaag te langer meewis. En als die iets in de schipper zag wat afweek van het volmaakte dan moest het wel heel erg wezen. Hij sprak deze woorden tot paddeltje die echter niet zoveel gedegenheid meer had als vroeg om eens gezellig met zijn gezwoere cameraat een boom op te zetten. Geen wonder. Paddeltje was uit de leeuwenkuil, gelijk de matrozen hun verblijfplaats noemden, naar achteren verhuisd, in een wereld, zoals later een zeeman dat heel eigenaardig uitdrukte, waar men kopjes en schoteltjes en al dat verderig gerei vond. Tussen de levensveren der beide vrienden verhief zich hoog en waarschuwend de grote mast. In die paar jaren gedurende welke wij hem uit het oog verloren hebben, was onze jeugd gevriend de maat van niemand minder dan Stuurman Derksen geworden, die hij op bevel van de ruitig dik was verving.  De Stuurman moest enkel maar een oogje op de nieuwe schips officieer houden omdat alle wilde haren er bij hem nog niet uit waren. Niemand was over die bevoortering meer in zijn schik geweest dan Langameo's. Al kon die begrijpen dat daardoor het begin van een almeer en meer zich voelbaar maken de schijding en afschijding gekomen was. Toch, al mocht paddetje ook nog zo hoog klimmen, geen water van de zee zou kunnen uitwissen dat Langameo's zijn zeevader was geweest. En daar ging de eenvoudige matroos trots op. Nu, door paddetje werd het even min vergeten en zo vaak de diensten toeliet knopt hij op de ouderwetse wijze een praatje met hem aan. Niet het minst wanneer de ervaren matroos als roerganger diensteed. Zo was nu het geval En vanzelf was de veranderde houding van de schipper ter sprake gekomen. Paddetje zou er echter meer van horen. Op een goede dag riep hem de schipper in dienstkij uit. Paddetje ik heb een ernstig woord met je te spreken. De aangesprokenen kniekte. Hij wist niet wat hij anders doen moest bij deze onverwachte uiting. Was er soms iets niet in orde? Had hij onwillens een vlaater begaan? Dat zou hem gespeed te hebben. Bij een andere schipper zou spoedig de trooseld hem gekomen zijn dat de beste prijstig met een steek laat vallen. Maar hij hing met hart en ziel aan deze schipper en daarom deed het hem altijd ontsagelijk veel leed wanneer hij eigenlijk door zijn nog jeugdige ondervinding op de ene van de rewijze in zijn dienst tekort was geschoten. Ik heb geen opmerking en nog veel minder een aanmerking op je met je jeugdgevriend. Maar juist in die laatste hoedanigheid wil ik dat ernstig woord met je spreken. Een ogenblik zweeg hij. Het is geen moeilijk te vallen wat hij te zeggen had en daarom kwam het er maar zo resolut mogelijk uit. Je moet het andere schipper opzoeken. Het was of paddeltje door de grondzonk. Het bloed golfde naar zijn hart terug om toen met geweld naar zijn hoofd te stijgen. De ruiter zag die snelle afwisseling van verpleken en rood worden en heel zijn gelaad nam dat vaderlijke dat goede geaan waardoor hij alles van zijn schepensvolk gedaan kon krijgen. Oh schipper kreeg paddeltje dan heb ik toch zeker iets heel ergens misdaan. Zijn meester scheurde ontkennen het hoofd.  Jij? Je bent de beste jongen. Een uitnemend zeeman. Zelf een toekomstig schipperpaddeltje. En als zodanig zal ik je dan ook bij de Herer Lampsens aanbevelen. Zo ik door godsgenade weer in vlistingen mag terugkeren. Paddeltje kijk hem met heel zijn trouw en toewijding aan. Laat het nog een beetje de tijd heb het schipper. Ik ben nog jong genoeg. Nu voor schipper zelf ben je zeker nog niet oud genoeg. Maar als je als stuurman een paar reisjes met een andere schipper de zee heb doorploegd aan de Herer Lampsens zeggen. Een andere schipper? Nee, nee. Ik blijf bij je zolang je me houden wil. Of zolang ik je houden kan. Verbaasd kijk paddeltje hem aan. Houd ik kan? U bedoelt toch niet? Ja paddeltje, ik bedoel ermee dat ik er sterk aan denk het varen op te geven. Jo, het varen opgeven dat is onmogelijk. Dat had ik vroeger ook gedacht paddeltje. Wat heb ik in mijn kinderjaren naar de zee verlangt. En toen ik als jongend van vijftien jaar alweer poschieter was geworden, eerst in het land van Kleef, toen voor Pergen opzoom, trok mijn hart toch weer naar de zee. Al verdiende ik hoe jong ook als constabel volle mans soldei. Nog sterkig toen ik als matroos in de gol van Biscayen gevangen genomen werd, maar ontvluchten en met twee maats die even als ik de dans ontspongen waren, heel Frankrijk albedelende moest doortrekken om naar het vaderland terug te geren. Zijn me goede moeder dat nu wel de lust tot varen bij me uitgedoofd zou zijn. Vader was immers eerst ook zeeman geweest, maar had ten solde het armoedig baantje van bierdrager in vlissingen boven het zeeleven verkozen. Maar nee hoor, Michiel was nog dezelfde die van de vlissingse toren vol heimwee naar het wijde water uitkeek, dat daar zo onbeschrijflijk schoon zich voor hem uitstrekte met al die witte en bruine zijden waarover de zon haar licht goot. En als ik daar aan denk, dan zou mijn hart weer open gaan. Die zee gaf me de vergetelheid voor mijn smart, toen ik nog maar 24 jaar, want ik moest in maart 25 worden en zij stierf in januari van dat jaar. Al wedu na was geworden van mijn eerste vrouw Maria Velters, die van Grijpskerk geboord was.  Zij stierf kort na het kindje dat zij ter wereld had gebracht en naar mijn moeder was vernoemd. Een zwalker langs de zee was ik geworden eigenlijk zonder een thuis. Tot, ik gelukkig, mijn tegenwoordige vrouw vond, Cornelia Engels, die jij ook zo goed kent, paddeltje. Weet je nog wel toen je als kleine scheepsjonge bij me kwam, omdat je ontstelten is te horen dat je weer naar school moest gaan? Hoe ze je trooste met dikke botenhammen die als zoete koek bij de gezonde knap ingingen. Paddeltje, die aangedaan was geworden bij het ophalen van die oude herinneringen, glimlachte even. Of ik dat nog weet, schipper, mijn zakken waren helemaal opgeboeld van de appels die de vrouw me meegaf. De ruiter glimlachte nu ook, maar dat was een lach vol weemoed. Hart van goud. En denk nu eens aan. Wat heeft me vrouw eigenlijk aan me? De laatste tijd is ze aan het sukkelen geraakt. Toen ik de laatste keer van haar weg ging, lag ze de bed, en bijde mijn handen hield ze vast. Ik heb een gevoel of ik je nooit meer terug zal zien, spak ze. En mijn kindertjes hingen ook al aan me. Ze waren zo blij die stumpertjes dat vader weer eens thuis was. Het is me gebeurd dat, toen ik van een reis thuis kwam, de jongsten die ik nog niet gezien had, begon te schrijen en een toevlucht zocht bij moeder voor die gebruiende man. Een zeemanslot is dik was zo hard paddeltje. Dat voel je niet ze erg als je nog jong en ongetrouwd bent. Maar later word je jaloers op de armste bedenlaag die tenminste dagelijks de liefde van zijn vrouw en zijn kinderen heeft. En denk het aan. Je weet hoe ik van mijn pas gestorven moedertje gehouden heb. En toen ze stierf, mag ik ze niet eens de ogen toedrukken. Een pooslang zweeg de schipper een paddeltje de blikken naar de grond wist uit zijn eigen vrolijk jong hart geen troostwoorden op te diepen. Daar kom nog iets anders bij ging de ruiten weer voort. Ik varen de laatste jaren niet gelukkig meer. Je bent er getuigen van geweest. Eerst die West-Indische reis. Toen al mijn mede opvaren en behalve die Engelse matroos met hun schepen vergingen. Daarna op die reizen naar Sint Malo, Rochelle en Bordeaux.  Eerst liep ik uit met vijf, toen met zevenschepen en beide keren was onschip het enige dat in de haven van vlissingen terugkeerde. Maar deze keer is het toch gelukkig beter gegaan schipper. Tot nu toe, mijn jongen. Mijn tochten naar de Barbarijse kust schijnen altijd bijzonder gezegend. Toch, we zijn nog niet in de haven van vlissingen. Daar drukt mij iets en ik kan niet zeggen wat. Dus is een voorgevoel dat ik ook deze reis niet eindigend zal voor mij een groot ongeluk overkomen is. Weersweeg eruitig en een donkere wolk kwam over zijn voorhoofd. Toen echter schoof hij als met geweld al die ellende van zich af. Wat ben ik een ondankbare riep hij uit. Hier paddeltje je hebt zo'n duidelijke manier van lezen sla nog eens het evangelie van Matthäus voor mij op. Kapitel 26 en lees mij van vers 36 tot en met 44. Ik ken het van buiten en schijnen toch niet ter harte genomen te hebben. Want die drie malen herhaalde beleidend is dat niet mijn wil, maar s'heeren wil geschieden kan me zelfs nog niet één mal eerlijk over de lippen. En toch moet dat mijn jongen. Mag men anders een waarkristen heten? Paddeltje had de scheepspijpel opgeslagen en invoudig maar daarom dest te trevendig las hij van het waken op de Olijfberg. Waak en bit op dat hij niet in verzoeking komt. De ruiter hief de hand op. Genoeg paddeltje met deze les kunnen we het weer doen. Paddeltje sloot de scheepspijpel en toen hij de ogen winna zijn meester ophief zag hij hoe die hem aan staarde. Zal je die laatste woorden nooit vergeten paddeltje? Na deze uren zeker nooit meer schippig. Je bent sterk van Will mijn jongen en in je korte leven heb je al meer aan eens getoond te kunnen waken zelfs onder heel sterke verzoeking. Ik ben voor jou alleen maar bang dat je niet altijd aan het bidden zal denken. Vraagend keek de jonge zeeman hem aan. We zijn dik was zo zwak getuigde man die één mal de geliefste held van ons volk zou zijn dat in de dagen dat alles verloren scheen tot hem als tot een redder zou opzien. Doch wederom streek hij met de hand over het voorhoofd. Nu hij zelf gesterk was gevoelde hij een kracht en goede voor dit jongen leven te moeten zijn. Mijn vriend spak hij. 