Falklandjes | Herman Heijermans, Jr. | General Fiction, Short Stories | Audiobook | Dutch | 2/7
Baard, van Valklandjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname zijn vrij van uteursrechten. Voor meer informatie of op je aantemelden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leeuw. Valklandjes door Hemman Heijermans. Baard. Het was zo aangekomen. Toen een nette vriendin, die ze in geen jaren gezien had op bezoek was, begon hij weer over zijn Baard. Hoe was het mogelijk dat een man zo wogelijk eidel deed? Dat lapte hij nu telkens als hij maar eventjes gelegenheid had. Dan zat hij de punt te glad te strijken, dat je hem wel een tik op zijn vingers zou willen geven, dan concuteerde hij ermee, alsof elke vrouw op zijn Baard verliefd moest worden. Hoe dik was had hij niet de aandacht op zijn Baard gevestigd. Z'n mooie Baard. Z'n lange Baard. Z'n Baard. Z'n Baard. Je werd er zeesiek van. Elke nieuwe vrouw die over de vloer kwam, moest voelen wat in zacht haar zijn Baard had. Weeten hoe lang zijn Baard was. Raden hoeveel jaren hij hem droeg. En waarachtig, weer hetzelfde spelletje met een net. Wat had ze zich zitten ergeren? Eerst hij, zoals hij altijd begon om het uit te lokken. Lastige Baard vind u niet? En toen een net, ja, zegt u dat wel. Maar wat een pracht, wat een pracht. En toen hij met z'n huigelachtige beschrijdenheid, het is me een last. Ik denk dat ik hem zal laten knippen. En toen, net poesliever, je kon niet één vriendin vertrouwen, niet maar geen enkele. Nou, maar dat zou jammer zijn. Er zijn weinig Baarden als de oewe meneer. En toen hij weinig zal ik die zeggen. Er zijn er wel meer, maar niet één van z'n zacht haar. En toen zij, oh, oh, dat je nou niet één vriendin geloven kon. Is die zo zacht, dan zou je hem niet aanzien. En toen hij weer, nou maar, zacht is hij. Neem hem eens in uw handen. Sineer u niet. En zeg dan of het die precies het haar van mijn vrouw is. En toen, aan net vriendelijk lachend, aan het vrijven met haar haar tussen de vingertoppen en verbaasd knikken dat ze nog nooit zo ook een zacht baard gevoeld had. Ja, zo was het aangekomen. Toen het net weg was, had zij natuurlijk opgespeeld.  En mis goed gezegd dat hij een eindelijk kwast was en viel te oud om vrouwen het hoofd te maken, al had hij nog zo langer baard. Toen hij aan het opspelen, toen zij. En zo'n half uur, totdat hij, zoals hij altijd deed, aan zijn sociëteit liep, waar hij z'n avond verdeed met spel en konjak gokjes. Die man had zij getrouwd omdat ze zo onnozel was geweest, verliefd op hem te worden. Zij had het geld meegebracht. Hij niks, dan zijn lange, blonde baard, waarmee ze toen dweepte. Die ze goddelijk vond, nu wel zou kunnen uitrukken. Want hij bedroog haar. Dat kon je zo aan alle kleinigheidjes merken. Aan zijn nocialanse, aan zijn coolheid. Aan zijn elke middag uitlopen, dan om die reden, dan om die. Gister had hij naar parfum geroken. Hij had bij de barbier geweest om zijn vervloekte baard te laten, punten. Maar je kon er niks van zien en barbiers hebben geen parfum. De vorige week was hij een goed kwartier te laat thuisgekomen en nauwweer twaalf nieuwe borden gekocht terwijl de laat nog vol lach en alles van haar rente. Als zij hem niet genomen had, zat hij nog te pennelikken, kon hij rondzuckelen van zijn vijftig gld in de maand met een voorjob nieuwjaar te leegloper. Maar het was niks weggeleken met de baard, de baard waarmee die geurde, daarover die minstens Timel op een dag sprak, die die smorgers een kwartier lang kamde en glat streek. Die elke vrouw moest voelen. Als zij zo is aan zijn vrienden zij, voel me haar eens, wat zou hij dan zeggen? Dan zou die wel anders piepen. Verwoed keek ze naar de klok, ongerust over zijn langweg blijven. De sociëtijd ging om één uur dicht. Waar zat hij? Waar bleef hij? Hoe schaamde die man, die getrouwde man zich niet dood om zo laat thuis te komen. Als er bij toeval nog één van de buren wakker was. Angstig trok zij het gedijn op, net dat ze hem bij het licht van een lantaren zag aankomen. Schommelend van de stoeprand naar de huizen rij. Dronken, stevendronken, de derde maal in twee maanden. Oh, oh, oh. Snouwend ontvind ze hem aan de duur, schildend, buiten haarzelf. Hij keek haar loddery gaan, de oogrande rood het over hem bevuild, de das opgeschoveerd van het boord.  De lange mooie baard verwacht, alsof hij zo aan zijn bed kwam. Op al haar snouwen ging hij niet in. Berten lachend, versufd, nauwelijks weten waar hij was. Bij het raam snikten zij het uit, van hopig, beur van dat leven. Hij bewoog niet, zakte in slaap, het hoogte achterover op de kussens van de sofa. Het land licht, stredend, bescheedend vrij gelaten, de grote mannelijke neus, de matten glimming der oogleden, de wildrie gebaard die nu waarde omhoog met afhangende tessen, fluwelig en soepel. Zachtjes klonken haar snikken, tot ze met bidsenbeweren hun opstond, wakker geschikt door zijn sturken. Jan, hij leid rustig te slapen, Jan sta op, ga naar je bed. Even flitste het wit in zijn ogen, lachte hij vatsig. Toen zakte het hoofd weer, klonk harder zijn sturken. Hij was niet wakker te maken. Stilkeek ze hem aan, met een minachting zo groot dat ze wat kunnen slaan. Hij wilde haar. Wat was hij zo lelijk, afschuwelijk? Wat een vies individu. Hoe was zijn portret van tien jaar geleden, dat boven zijn hoofd hing anders, met heel andere neus, andere ogen, andere mond. En hoe haten ze hem nu? Hoe zou ze er alles voor willen geven om van hem van los te zijn, om hem niet meer dagelijks voorzichtig te zien? Weer zat ze te schijnen bij de tafel, het hoofd op de handen, vaag nadenkend, moewardend, op. De lamp brandde vlak boven haar hoofd, dat warm werd. Bijna zakte ze in slaap. Dat was het begin, het zou nog wel erg geworden. Niks kaffie meer om haar, niks. En zij die zoveel van hem gehouden had. Vroeger, veel vroeger, nou niet meer. Voor haar pacht keken alle vrouwen. Maar dat schokte haar tot nieuwe woede. Andere vrouwen, andere vrouwen die hem knap vonden, die met zijn baard weepten. Andere vrouwen die die inviteerde om te voelen hoe zacht het haar was. Anet nog vanmiddag, Anet die hem zo bewonderen dat aangekeken om zijn baard. Zonder baard had hij een schaapskop, een kalfachtig gezicht. Dat had ze opgelet als ze, toen ze nog goed met haar kan en leefde, gekscherend het haar wegduwde en haar hand op zijn kinlij. Zonder baard was hij een monstig, lekkie misvormd. Als ze, plots in een klein wakker stond zij voor de sofa, keken weer aan. Oh, ze was gek met hem, al dacht ze van nee.  Ze was krankzinnig verliefd. Ze zou hem wel kunnen zoenen, zoals hij daar lag. Maar die baard, die walgelijke baard, waren daar aan net en zoveel andere vrouwen keken. Die baard die ze bevoelde en prachtig vonden, die smerige ellendige baard. Driftig, zenuwachtig bevend, lief ze naar de tafel, zocht in haar nijmandje, geef de schaar en niet meer denkend kneelde ze bij de sofa voor het slapende hoofd en angstig staarend knipten ze de eerste slier weg dat de kin bloot kwam met zondelingen scherpe stoppels. Toen schikten ze achteruit, bijna gild. Hij had zo een afzichtelijk gelaat. De ene helft van de zijde gefrissen baard hing in golfing op het overhemd. De andere, van de sofa op de grond gegleden, lag daar verstrooid. Pluimen van lang, blond haag, glansend in het licht van de lamp. De gedeeltelijk ontbijde kin hoekte spichtig naast het nog niet geknipt haag. De neus geen groter geworden, het gelaat vleesiger, zinlijker. Een gelaat met twee uitdrukkingen, het vroeger gelaat, waar de baard helft nog was, het nieuwe, dat niet van hem was, dat hem onherkenbaar maakte. Prevend van opwinding steunde ze op de tafel, radeloos over wat ze gedaan had, wat niet meer te verhelpen was. Hij, sneurkend, bewogen zijn slaap, draaide het hoofd af, dat nu geheel in de lichtkring de lamp kwam, het hoofd met de halve baard als of het misvormd was. Jan, Jan, scheelden ze, oh Jan, worden niet boos om. Maar hij sneurkte, sliep met de mond wijd open, de vette glimmende oogleden zwaar gesloten. De helft van de baard slierde over het overhemd tot ver over de buik, had goudglangjes in het licht. Daarnaast het hedeuzige laad met de kleine stoppelige kin met uitwerkend jukbeng, de vergrote deusvleugel. Toen pogde zij het resterendeel te knippen, kon niet meer. En kankzinnig van angst, klappertandend, sloopt ze naar boven, sloot ze op in haar kamer, afschuwelijk bevreesd voor wat gebeuren zou. Morgen, einde van baard. De pang, van vallendantjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van het duitsrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Herman Roskamms. Vallendantjes door Herman Heiermans. De pang. In de kamer zaten ze met er zessen. En zo wat gelijk knipperde twaalf oogleden. U begrijpt de verhouding dan zes tot twaalf. De oogleden knipperden.  Knipperden als nerveuse kuifjes, treuwen als glaspluizen bij Noord-Oostenwind. Bipberden krampachtig, leien zich een wijlis machtend te rusten, bekankaneerden opnieuw de vleeslijke verschrikking, die we ook wel verschrikking des vleesels zouden kunnen eten. Tante Rebecca hield haar oogjes gesloten in het paprige heuvel der bleekbolle wangen. Ze kneep ze met kracht nauwelijks een kier laten, waardoor het licht naar binnen mocht sluiten. Ze lijverscholen in de nauwenleus toe, de vingers in het versletend rijp gevroed. Ze kneep ook haar lippend solide tezaan, dat de wel rimpels om den mond schrakten. Allemaal scherpe sneetjes die naar de neus zich zagden en het wangen pap leken te doorstriemen. Tante Door, achter de leunstoel, keek als of ze ver in de zee een geel vlammende zon zag ondergaan en het bijtender lichtstralen niet kon verdragen. Heel haar spichtig oude vrouwen snuit je, liep de hoop om de magre neus. De rogen liepen naar de neus, door konen dribbelden naar de neus, de kiep huppschokten naar de neus, haar gelaad geleken relatie van kakelende mensen met een explicerende meneer in het midden. Die meneer was de neus en als of die meneer een verhaal deed van vermoorde dienstmeisjes en inbraak bij nacht kniproden de ogen van puur ontzetting. Maar met dat al, de heel haar snuit je als of er een gemeen stekende ondergaande zon in de buurt was. Serre, bij de kakel verdroede historie Anders, die zat de laches schudde buiken dat de tafel mees schudde buikte en de glazen zachtjes over tafelschuil schoven. Ze lachte en knieperde. Ze knieperde minstens zo sterk al verbekken en door, ze knieperde met dikke oogleden in een klein sproeten gelaad, waardoor ponni haar van de weer omstuit tansten als een losgespannen tullenwoordijntjes wijn wind bleef te puffen. Ze knieperde stevig, doch hield de hand bovende brouwen, klaar om het handtekse neer te flappen als er een ongeluk gebeurde. Obenny, diep teruggeleund in de andere leunstoel, had zijn pijp in de hand, keek met een bieberends chock en spuugend oog. Tweede hieldige sloten, zo plat en gevrongen, dat oogliet als een verdorpt erbte palletje verproptlij. Traf een algemene rimpeltrekking in zijn gelaad. De linkerwang builde angstig op, de rechter mondhoek trochsuurig omlaag in de bruine stoppels van zijn weekbaard. Om Joseph, klein week mannetje met een aanvettend hang buitje, een schombelende gouden horloge ketting, een stel bleke wekenhanden, met veel zware gouden ringen, neeg eveneens achterwaarts.  Zijn oogranden waren rood en ontstoken, leken er rooder ontstokener achter het vet glimmend gouden lornietje. Om Joseph knipperde langzaam, knipperend als iemand die wel weet dat zijn ogen beveiligd zijn voor spattingen en omplossingen, maar toch voor alle zekerheid en gesugereerd door zoveel geknipper omdommen, de knipperspieren in gereedheid houdt om de blinden ervoor te doen als buitensporig wordt. De laatste, Sam. 1 plus 5 is 6. Trachten ze geknipper te beheersen, was de oorzaak, de heroische oorzaak van het geknipper. De schaar in zijn hand wormde voorzichtig tussen de ijzerdraadjes. Bang om mis te steken. Hij peurde met onze cure hartnekkigheid, vriette van links naar rechts, tambetjes morrelen zonder positief het samenstel van ijzer kerk glas te beschadigen. Krastte er even wel iets aan de schaar of aan de ijzerdraad, dan week hij achteruit en zijn ogen knipperden met beheersing. En omdat het gruwelijk walen was, mogelijk ook om de inspanning van het forceren, zweten zijn kamerflets gelaten met het rullig zwart snortje, glandden er melkige pareltjes op zijn voorhoofd in het tamgele lichterland. Er was stilte en geknipper. Toen zij de Sam en zijn oogleden trillen als zij nu wachtige vlindervleugels, goed dat er geen dagwerk aan heb, nou neem zij om Joseph het wakkelen nog niet rechtduunt. Hou in, gos naam je mond, liep tante Rebekke angstig. Het was geen gekkigheid, als het sprong kon je ongelukken beleven. Ach waas, schreef de oombenny, even zijn tweede oogled openkleppend en als Sam niet stak, hoogstens geeft een pang. Een pang, lees de serie door ponyhaar wegsweepend. Warm als ze was van de lach, het geeft meer als een pang. Als die losgiet, kan er een slag van belang van komen. Hou je hoofd weg, waarschuw de tante door. Sam, hou je hoofd weg, zo'n kurk, net een kracht. Ach, riep oombenny geergerd, niets als een pang. Je moet mij leren, de kogel fleschiek, anders niks, niemand al. Hij met zijn pang redden eerder tante Rebekke als of een pang van een kurk. Stil dan, riep tante door, waarschuw uitwijkend. Sam, schaar, kniewe de langs de eisletraatjes en alle oogleden knippenden al straks, knippenden benauwd, knippenden schichtig. Bij de lamp buikte rustig de fles, de fles champagne. Om Joseph had er gewonnen, er was een liefdadigheidsbazaar geweest met veel naaiwerkjes, anti-mascasaars, chaus, fleschies, sodeur, dosicé, portemonnaies, prachtbanden. De pracht van de gouwen en rood plusche banden.  Kissi-cigare, koushere koek, bons voor fotografie en bons voor een heel hele kostuum. Kinderwagens, poppen, horloges, nickel en zilver en de colossale etalagewijn van een liefdadige wijnhandelaar die restantjes over had. Om Joseph die, je komt wel aan zijn gouden horlogeketting, gouden ringen, gouden lornietzien, zijn hele leven bemuzzelt was bij wat hij aanraakte, had voor zo'n lot van 25 cent een kostelijke fles champagne gedrokken. Een half jaar had de fles in de kast gelegen op de onderste plank bij de drommel met boterkoek en de gemberbolissen. En nou, dat tante Rebekah, zijn vrouw, jarig was en ze gezamenlijk een zotte bubbel heeft, in de gewone verjaardag om sandigheden doe je het nog niet. Zouden ze de fles knappen? De watergrazen stonden gereed. Welk recht schaffenhuis houden, heeft Kelken de mensen zaten gereed. Kwan de moeilijkheid om de kurk, die zo baldadig met ijzer en touw vastgemetselt zat, zonder schade voor mobulaire en gezondheid te verwijderen. Er werd dus niet om een bagatell geknipperd. Er liepen hele verraal van flesen, die gebarsne waren, van scherven, die ze in de roge gekregen hadden, van kurken, die als kogels tegen je gezicht vlogen, van schuim, dat tot aan de zolderingspoot. Je moest verstaan, je moest met taandacht doen en Sam, die zo geschreven had, dat hij kon, dat hij tikkels gelapt had, scharrelde zo raar met Anta Rebekka's bot de schaar, die voor alles en nog wat diende. Voor hemmetjes knippen, voor tafknersen van botvine in botteid, voor de kaals van de lam, voor topensteken van omioze sigaarkistjes, voor het vloer zijn, en zo verder, dat je met je ogen knippen demost, of je wou, of niet. Als je hem zo houdt, hakt hij jezelf in je vingers, maar de oom ben niet, blikend met een half ovenhoogje. Laat mij nou begaan, zei Sam Kregel, zo'n motut. Ja, laat de begaan, zeurde dan te doorzuurig, kost mij een mecarpet. Snij dan eerst de touwtjes door ezel, riep Serre lachig, hij ziet dan de touwtjes, en niet aan de ijzers. Hij ziet aan de ijzers, schrijdde Sam, en ineens, knapte die een van de ijzerdraadjes. Het knapte, het ijzerdraadje knapt en knapt door, als de knettering van een bliksemstraal, in de buurt, in de hoofden van Serre. Benny, Joseph, Rebekah, en Doortje. De oogleden knipperden, als of het nou komen zou, de pang, de harde, knokkende pang.  Maar Sam, nou plots leverig moedig, over taartgedielt, door breik van des ene draads, stopte grimmig de vrestjes en knieën, en met het geweld van een smiet, dreef iede schaar in de tweede voeg. Het knipperde kort, de schaarpunt brak met een neidigtiekje, paatsch! Zij om bennen, nou vraakt, zij tante Rebekah, nou vraakt, waarom ze zo'n kurk op dropt metselen, wat hij van nodig, wat hij van nodig, dat ze niks als moed willen, en dat ze het niet doen, bedoogde om, Joseph, nog niet bevrijvend, nou Sam even ophielt. Weet je hoe die sappe werken, die werken als de waterleiding zo erg, je kan me daar de waterleiding met een propapiesluiten, Sam zet de weder op, de gebroken schaar en de achtertijzer, maar tante Rebekah werkt kwad. Er komen ongelukken van, er komen ongelukken, hou je in godsnaam op, dat ik niet verstaat, en wie zet, dat ik niet verstaat, stoos Sam op, er komen juist ongelukken, van als je hem zo in de kast terugzet. Laat men Tannis proberen, zij Ombeni, je blijft eraf, viel tante dooruit, je komt er niet aan, een kunst spotten Ombeni, ja, ze zal champagne drinken als er een miracle aan verbonden is. Grootenaar, je moet niet rukken, je moet de ijzer doorsnijden. Shhh, waarschuw de serre. De schaar had een tweede ijzer losgevrongen. De hals der fles speerde dreigend, als een kanon sloopt naar de lamp. Pas op voor de lamp, hou de kop naar tram, stek een buiten tram als die springt. Sam, hou je ogen op zij. De stemmen warden doorheen, en de twaalf oogleden en knieperde tans zowel bij elke flesbeweging als een geheimzinnige onbekende de stormmaatsloeg. Tante Rebekah was naar de neuterste kamerhoek bij de kast uitgeweken. Tante door, bij het raam, speelde schuilij achter tankwoordijn. Serre lag giegelde om de vreselijke verstering. Alleen de mannen bleven stoefast, toch knieperde ze bij elke kamplach, der in klichtpoeselig gransen de grinnikende fles. Ga nou toch in de gang, soebad Tante Rebekah, geef me slag en spuit zo vreselijk. Stil dan, chipsan, netjes bijtelde die de touwtjes door. Kijk drillend knieperend naar de kerk, die er nauw weer uitbaasde moest. Nou kreeg je de pan, zij om Benny benaard. Jozef, kom van de vres weg. Snerp de Tante Rebekah. Benny, ga achteruit. Moet je een scherf in je ogen krijgen. Moet je spotten met je gezondheid. Shhh.  Doet buiten het raam. Hulm buiten het raam. Zachtjes bevreven samstuimende kerk. Verleeg je slapduwend. En heel paffjes, kwallend als een slag die onraadspeurt. Rees de kruk uit het vocht ter wereld. Tante Rebekah hield de vingertoppen in de behaarde oren. Tante Door plakte de handflakken voor de lellen en de ogen poticht. Zerp dukte voor alle zekerheid uit raam. Komikig stil, als een rookwolke uit bedaarde liepend uit, tipte de kerk van de fles. Zonder geweld. Zonder slag. Uit een half kwam zelfs geen timide schuimspetje. Goedank. Geen pang. Zijn omen ben niet. Het schralen vocht plukte in de waterglasen. Einde van de pang. Lunchroom je vrouw van folklantjes. Dit is een Liebevox-opname. Zijn vrij van acteursrechten. Voor meer informatie of meer aan te melden als vrijwilligig, ga naar Liebevox.org. Opname door Anna Simon. Folklantjes, door Herman Heiermans. Lunchroom je vrouw. Ik ben een bevetje vrouw. Een bevetje vrouw van de lunchroom. Vandaag gevoel ik mij meer dan gewoonlijk te neergeslagen. Down, ongelukkig. Toch heb ik vanaf mijn jeugd geleerd. Een gelatenheid zo groot laat ik mij bijkans in alle levenswederwaardigheden met gepaste berustingwis te schikken. Dans dreigt mij een bovenmenselijke bezoeking. Een vervijnde wanhoop. Een marteling die weliswaar meerdere lunchroom bevetje vrouwen met mij delen. Toch die mij als Nieuwenlinge winniger geeselt, streamt. In het algemeen beklag ik mijn lotgenoten in winkels, voeren. Ze dragen elk een kruis. De een moet de gantse dag dames en jevrouwen poesliefig bedienen. Waren aan prijzen. Toetjes inpakken. Addressen noteren. Elemaat en schaar hanteren. Alles beleeft voorkomend. Beschaafd zonder één moment qua tumour. De ander mag japonen passen. Stalen knippen. Knopjes aanzetten. De ene heeft dit. De ander dat. Indien gaat mij niet oeveld uit, wilde ik verklaren dat wij winkeljevrouwen een zuur en belapperd bestaantje hebben om onze moeders, broers, zusjes of onszelfen te onderhouden. Maar dat hoeft jullie geen tranen in je oog te persen. Vriendelijker gezegd, dat raakt jullie maar half, want je zult er allerminst verbeteringen brengen. En opoet u kont zou ik als winkeljevrouw een woord houden en bescheiden me wegvervolgen. Evenwel ben ik meer dan winkeljevrouw. Ik ben meer dan bevetjevrouw. Ik ben in je vrouw uit de lunchroom.  Het laatste geeft mij een heilig recht te klagen, harde op te klagen, onbescheiden te klagen, steen en been te klagen, te klagen niet over mijn patroon, die een zeer human man is en ons zowel van stoelen als zwinters van een petroleumkachel voorziet. Als ik over mijn patroon iets te zeggen had, zou ik zwijgend ontslag nemen en mijn zweegs gaan. Nee, goeie vrienden, ik klaag over, beklaag, beweegklaag, de infernale omstandigheden, de menselijke kakamenten, de trek- en sluitspieren, mijn ramsalig horizon van ja, van de eerste morgen, toen ik een betrekking had, gevoelde ik mij plezierig en gezellig er viel wat te kijken. De Kalverstraat is een opgewekte hupse straat. Ik zie hier dames en heren, venters en koetsen. Hier zou er voor je genoegen achter een toonbak staan. Daarboven hebben wij de speciale kijk op een italaanje van schoenen en laarzen aan de overzijde van de steeg en op een fris potje. Volgens artikel 47 der Politiewet deze muur niet te ontreinigen. Er zijn lieden die minder zien tijdens hun arbeid. Mijn werking beviel mij. Toch tegen de avond, of acht blij moedig broodjes, gebakjes, dranken gezerfeer te hebben, overviel mij plotseling, geheel onverwacht, een benouwende obsessie. Er was een heer binnengekomen, een lange blonden met een lange blonden baard, lange blonden snorg, lange blonden wimpers. Ik dacht, welk een zeldzaam blond heer en wat eet hij guldig? Hij had guldig, nam onbeschaande happen, het genik opletten, niet tegenstaande om behoorlijk genoemd mag worden wanneer een onderschikte, de etende klanten haar patroons, kritiseert. Hij had veel, mijn vier of vijf broodjes, had haastig, sloot zijn mond half, morst de kruimels in een lange blonden baard en de obsessie was er. Voor het eerst van haar jeugdig bestaan, zag ik iemand eten. Hij zult het vreemd vinden, onmogelijk, absurd. Ik zag zeer niet, ik die zelf zovele malen ontbeten, gegeten had, zoveel bloedverwanten had zien ontbijten en eten. Ik zag voor het eerst het eten van een medeschepsel. En voor waar, gij ellend die dit leest of hoort, meent niet dat gij het tot heden wel gezien hebt, zo gezien met zo'n gespannen aandacht dat gij hun getrouwen beschrijving verzaad kunnen geven. Juiste dingen die gij elke dag van daarbij ziet of hoort, let geniet op, hebt genoerd opgelet.  Je weet niet wat eten, wat praten, wat kijken is en een mens zien eten, dat weet gij allerminst. Ik verzeker u dat het lelijk is. Meer dan lelijk, dat is afschuwelijk, monsterachtig, ergelijk. Het is een infernale bezigheid. Op het ramsalig moment dat ik de lange blonden zag happen en kouden, bemerkte ik plots een zo groot aantal curieuze detailen zijn gelaad dat ik verwonderd bleef en dat was mijn fout. Dat veroorzaakte het gevoel dat mij nu elk ogenblik hanteert. Ik zal zijn gelaad duivelse trekken aannemen, zijn lippen mummelden, bobbelden en ploiden, zijn kin bewogen mollig of spichtig in de krullende baard. De snor trillde, de konen bulden en strekten, de slapen geleekten knarsen in het vuil. Het was heel anders dan ik het hier zeg. Deze van de hele wereld zou geen zuiveren impressie van een etende mensenkop kunnen geven. Nog een schilder, nog een fotograaf. Hoogzins zou je er iets van snappen en dan nog maar een iets, omdat een fatsoenlijk ontbijt minstens een kwartier duurt, wanneer je de reus en biograaf je vijf minuten lang een rustig koude manskop deed zien. Verlang je de proef, gebruik dan je eerst volgend diner voor een spiegel en kijk jezelf voortdurend aan. Je zult er van schrikken. Je zult er wee bij worden. Want je bent allemaal, en ik spreek als deskundige, met enorme maten van ervaring. Zodra je een hap in je mond hebt, onverschillig of je netjes of onnetjes eet, van een zo geaccentueerde lelijkheid, met je koude kaken, je vondende lippen, je dansende konen, je trekende slapen en oren, dat je een caricatuur van jezelf maakt en een caricatuur die een ander uitzicht bijna het water injaagt. Gelukkig is er bij de lunchgoem geen water. Ik erhaal gelukkig, want haal goeie vrienden, nu ik eenmaal de ontdekking gedaan heb en dagelijks achter de toonbank de malende gebitten, grijpende tanden, knouwende kiezen, pakkende lippen, knarsende slapen zie. Nu kost het mij moeite om mij niet wanhopig te storten in de schoenen- vitrine aan de overzij van de steeg. Jullie weet niet wat het is. Jullie zult het nooit weten. Overdag niet dan gebitten, kakamenten, geproef, gebijd, gekouw, gebeweeg van alle gelaatspieren, gelaatsharen.  Overdag taartjes die een mondgotten ziet vergruizelen, broodjes die je ziet wegdonkeren achter gezonde, sarende tanden, vingers die proppen en duwen, handen die van het bord naar de mond bordgaan, ogen die eten, lippen die eten, handen die eten, lichamen die eten, huizen die eten, straten die eten. Overdag niet dan je toompank en daarachter de gelaten, de bewegende gelaten, de bewegende monden. Overdag zaktoeken die de snorren schoonvrijven, handen die de kruimels van overhemden tippen. Overdag roomsoezen, taartjes, gebakjes, broodjes en tanden, tanden, tanden. Overdag sigaren die weer aangestoken worden als de tanden niet meer kunnen. Dan de nacht, de donkere nacht. Ik zie een duister, niets dan kouende, etende, happende, slikkende, bijtende dames en heren. Ik zie in mijn droom carcamenten, trillende baarden, dansende konen, open monden, kruimels en brokstukken op borden. Ik heb bij tijden de nachtmerrie zie tanden, slachttanden, kiezen, kiezen zo groot als grafzerken, tanden zo snijdend lang als gepunten heipalen. En als ik wakker schrik, meen ik gekoude hoeren, het eindeloos, weer barstig, malend gekouw. Oh, mijn marteling is groot. Ik heb dit nooit geweten. Men zegt dat men een alles wend, zelfs aan het ergste. Doch ik vrees voor mezelf. Ik reel als ik ergens een broodje zie. Als ik een mond... Proberen jullie het eens. Einde van lunchroom je vrouw. Wees. Van Valklandjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Alexandra. Valklandjes, door Hermann Herrmans. Wees. Geheel toevallig maakte ik met hen kennis. Een oude grootvader, een oude grootmoeder, een tante, het kind. Geen geschiedenis, in zoveel die op het kind betrekking heeft, is een voudig. De oude had twee dochters. De één onderweze res. De andere winkel je vrouw. De winkel je vrouw kwam niet meer thuis. Zij was zoals men dat noemt verleid. Krijg een kind. Ze vandaande zich voor haar ouders. De vader, stuf van aard, verbod zijn vrouw en de andere dochter de verleiden op te zoeken. Wat zij toch deden, maar heel stil. De verleider hing failliet, erger. Vluchten naar Amerika. Hij had heel gemene dingen gedaan. Geswendeld. Mensen opgelegd. Toen het gebeurde, lag de winkel je vrouw ziek. Ze kreeg een brief. Klaagde niet. Stierf langzaam. Er was niets aan te doen. Ze stierf op de huurkamer, niet bij haar ouders thuis.  Maar lang voor het sterfbed, waren ze met elkaar verzoend en het kind van acht maanden werd door de grotouders opgevoed. In het rustig huishouden er drie grote mensen, haf dat een geweldige verandering. De kinderkleertjes, kinderdingetjes, kinderweeg, maakten het huis jonger, vriendelijker, dan in jaren geweest. Het kind groeide, liefblond meisje, met kort geknipt cross. Werd weer jaar. De grootvader was er dol mee. De grotmoeder speelde de hele dag. De onderwijzerijs was al begonnen met ABC te leren. Op een avond maakte ik kennis. De grootvader zat over me. Een ron energiekelaat met witte baard, witte snor, wit haar, een mooie kop. De grotmoeder, kleiner, jonger, giel het kind op schoot. Er werd gesproken over ditjes, datjes, koffie gedronken. Na een poos kwam grootmoeder los. Vertelde de korte tragedie de gestorven dochter. Ik knikte. Al dergelijke smarten lijken op elk kander. Huis aan huis is groter of kleiner leed. En telkens, weer, doet het aan als iets nieuws. Iets van groter smart dan vroeger meegemaakte, onderhane dingen. Elk leeft zo in een sfeer van herinnering. Vanzelf zei ik zo zonder her nadruk op te leggen. En de vader, hoort u nog wel eens wat van hem? Ach, de vader, moet er minachtende schouder schrokken. De vader, is me dat een vader. Maar de dochter sprak met eenig met de leiden. Nou, nou, is-ie niet altijd goed voor kook geweest, heeft-ie haar niet uit Amerika geschreven, nog wel tweemaal? En wat zou dat, zei de moeder grof. Had-ie soms willen hebben dat zij met haar kind was achterna gelopen? Dat zeg ik niet, maar alleen maar, dat-ie niet slecht voor haar is geweest. Als-ie niet zo opgejaagd was geworden door zijn schuldijzers, had-ie haar getrouwd. Je moet de dingen aan twee kanten bezien. Trek maar de partij voor die een oplichter, die je zuster in het ongeluk geeft gestort, snoude de moeder. Zo'n door- en doorvatzoonlijke meid. Het is me een vader. Als ze hem te pakken kreeg, mag-ie nooit meer in Holland terugkomen. God zei dank dat het kind ons een naam heeft. Zo sprakken ze in de kleine vriendelijk gemubelde voorkamer. De vadersweeg met de vingers gestrengen over de buik, kijk hij naar de lamp, schoek de recht toen de dochter aan het verdedigen bleef. Naam zijn eentje sigaar streek een lucifer af. Ik bracht het gesprek op wat anders, het werd pijnlijk.  Kom eens bij mij zitten ko, ze heette naar haar moeder, zei ik en dan leidde de andacht naar het kind, dat eerst verlegen heel haal in team werd. Het was een lief, fris meisje met grote, zwarte ogen, randjes van tere zwakte ronder. Het haar, kort geknipt, deed haar op een tengere jongetje gelijken. Laat meneer nou eens horen om mooie lezen kan, zei grootmoeder. En laat meneer je mooie printenboeken niet zien. Het kind weepte af van mijn knie, liep te hangen, kwam terug met een stappel printenboek. Glands van grote liefde voor het kind was in de kamer. De grootvader keek glimlachend, kinderlijk zacht naar het vuilwijsvingertje dat de printen aanwees. De grootmoeder knikte, zijn heel gekleurde lewen, digers, papihayen. De onderwijde res, boog over het tafelzijl, volgen het vreven bewegen van de dunnen kleine kinderfinger. Er werd nu alleen gedacht aan de printenboeken, geluisterd naar het lichte kindergeluid. Ze zat op mijn knie, praten, babbelden, leu uit. En dat is een jongen. En die jongen had zoveel gepraat en toen kwam ze op en die zei je mag zoveel niet praten. En toen zei die jongen en ik praat lekker wel. En toen zei je op hoe dan moet je een slot op je mond. Zie je, zeg. Zie je. En nu loopt hij met een slot op zijn mond. Omdat hij een deuging geweest is. En dat is de post. En die had gesnoep van de melk. En die was geet. En toen had die zich gepraand. Mooi zei de onderwijzer is. Maar nou moet je een zaam meneer laten horen dat je spullen kan koen. Om meneer ze kan zo goed spullen. Op de achterste bladzijde van het printenboek was een verzameling van heel vette As, B, C's, het gehele alfabetisch chocolade letters. Wees nou de E1 zaam, vroeg ik. Het vingertje was te zoeken het papier. Aarzelend bleef staan op een O. O, wat een dumme meid. Lachte de tante. Is dat nou een E? Opnieuw zocht het kind. Ze had al spelen een heerlijk rood kleurtje gekregen. Poogte de wijk te vinden in dat gewaar van rare dingen. Grootvaarder schoof dichterbij en vriendelijk hulpvaardig wees hij met het mondstuk weer peep en E aan. Nog een ander printenboek werd opgeslagen en weer klonk het kinderverhaal door de luister in de kamer.  En dat is Karo, die boze hond die het gestolen en die moet nou naar de gewangenis. En die daar, dat is Bobby. Die wilde zijn peep roken en toen had hij in zijn broek gedaan niet tante, en terwijl het kind plaatjes bekijken bleef zij ze zacht. Ze heeft toch helemaal zijn gezicht. Dat is niet voor haar te hopen, zei de moeder. Precies zijn ogen en zijn neus. Nou, houd daar nou maar over op, zei de moeder. Kom je niet eens bij Opa, vlede de oude man. Kom eens hier met je printenboek. Het kind weept over. De spitte, zilveren baardhaar sleerde langs de rode koontjes. En weer was de stilte van luistering, waarin het kinderstemmetje en de stem van den grootvader. Ze hadden een grote gekleurde print voor zich. En wie is dat te Opa? Dat is een dinder. En die? Dat is ook een dinder. O, laagte het kind hel op. Kijk eens, die jongen die is in het water gevallen en haar nauw springt de hond ook in het water. En wat had die hond nou doen? Die hond haalde jongen een ruit. Expliceerde de oude man. En wie haalde hond eruit? Fantaseerde het kind. De hond, die wordt door een kat uitgehaald. En de kat, de kat. Ja, zo kan je wel aan het vragen maar die kruipt er zelf uit. Het blaad werd omgeslagen. Een nieuw met felgeel, rood, groen, kwam boven te liggen. De lamp scheen vriendelijk op al de toegebogen gezichten. En wie is dat te Opa? Dat is weer een dinder. Weer een dinder? Ja. En die? Dat is je vader. Zij heest strak. Vroeg hij. En wat is een vader koop? Mijn vader is een schurk, zei het kind. Goed onhouden, kniek de grootvader. En het zilverhaar van zijn baard witte en laag schudding tegen het kinderkoopje. Heb je dat aan het kind geleerend, zei de dochter knorig. Ja, kniek de oude man en nog eens vroeg hij. Goed onhouden. En wat is hij nog meer? Mijn vader is een schurk en een dief, zei het kind stevig, bladerend, in het printenbok. Geteinde van Wees. Zij boomelt. Van falklantjes. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org Opname door Peter Zinn. Valtlandjes. Door Herman Heiermans. Zij boomelt.  Ze was, wat ze was, kan maar niet in een vloeken en zucht gezegd worden, toch trachten wij het. Ze was muzikaal en grijzend en getrouwd en naar Amsterdam overgekomen. Dit zijn wel de hoofdlijnen van haar leven, volledig en oppervlakkig. Vervolgen wij enige noodzakelijke bijzonderheden. Wat het muzikale betreft. In haar jeugd had zij gezongen. Haar vele levensjaren had ze gespeeld, lichte en zware dingen op de piano. Salonbloemen, een wals van Chopin, fantasies van La Traviata en Mignon, de Rhapsodie van Liest, Dezibel, de Leonore Overture, After the Ball was over, Popouri uit Cavaleria, Kom Carlineke, etc. Zij was niet muzikaler, niet onmuzikaler dan andere dames die hun piano bewerken en haar buren door het eensteens of halfsteens muurtje van haar, naar men zegt, dierbaars te zien leven, doen mede genieten. Zij had zelfs eenmaal in haar provinciestad een bespreking bereikt onder het hoofd, kunst en letteren en eenmaal had de dokter haar de hele verboden daar zijn vingerkramp had opgelopen wat ze smiddags bemerkte toen ze een paar spiegelijren wou bakken. Zij was muzikaal. Ford, zei de ik, grijzend. Grijzend zowel aan de slapen als wij erop tot aan de haarvorm, die minder grijs was. Omdat je van een op ander man's hoofd gegroeid vlecht je, niet met billijkheid verlangen kunt dat het meekleurt met de spectraal emoties 60. Drog een zwart tibet japon, geen mantel, het was zomer. Lief op gemakkelijke stoffenbandelschoenen met platte hakken, een hele uitkomst als je drie extra ogen bezit die naar geen voetbade luisteren, open de druk en nerveus haar ouderwetse beugeltas, waarin ze machtigste cure door pottenmanij, een bonbonnière met peppermut en drugs, een ruk dosje, met oloklonje en roze olie, een netjes gewauwe zakdoek en een nagelskaartje bewaarde. Ze droog verder een hoed die je zou even wel afdwalen, gaan wij over tot de derde hoofdlijn, haar getrouwd zijn. Doen wij zulkes echter met tact, met vermijding van alle spot of schoon zijnzelf van haar levenstragiek weinig meer voelden. In het begin wel 20 jaar geleden had ze het dubbel en dwars geweten, toen ze hem naar het gesticht transporteerden. Maar alles zakt en een man die zo lang van je gescheiden blijft, mis je niet, althans niet zo heftig als dichterzetter willen der dichtelijkheid willen doen voorkomen. 20 jaar is in natje en droog je uren berekend een solide hoeveelheid.  En wanneer je elkaar best tijds getrouwd hebt om motieven die niet in evenredig verband tot hart, aangedaan hart, gebroken hart, getroffen hart enzovoort staan of stonden, hij een nette betrekking, jij een kindsgedeelte van een niet te versmade erfenisje, hij leelijk, jij zozo, dan vind je al licht na enige jaren troost bij je piano. En nemen de eerste steen op wie zonder fouten is. En muziek met schaders huurpianos als niet vertroostend beschoud. Zij was naar Amsterdam gekomen. Met deze vierde bijzonderheid completeren wij onze beloften en bevinden wij ons Stevens in het centrum van haar avontuur dat wij onder duiden. Ze was te Amsterdam gekomen met het boomeltraintje van 6 uur 7 om gezotend bevroet hebben van muziek te genieten. Lever van een zangwedstrijd die in het paleis voor Volkswagen gehouden werd en waar aan de zangvereniging de harp uit haar provincie stadje deelnam. Zolk een grandioos evenement niet ze niet passeren. En gevaar bestond daar geen zins. Savons zou ze met de trein van 50 met al de leden van de harp terugkeren en al werd het buiten gewoon laat naar berekening half één eerst het bed kwam. Anders leid ze met de kippen. Zij wou het er nu eens van nemen. Zewel het zangersfeest in Amsterdam bijwonen. Maar, toen ze uit haar extatische luistering opschrikten en met kippen geogen het gouden remontoire bekeek was het rits dik over elven. Dat had de muziek gelapt. De harp was provincie waarts verdwenen. Ze stond alleen in de grote stad. In de nacht. Bloot gesteld aan de gevaren van het verleidelijk verleidend stadsnacht leven. Ze stond op het Frederiksplein. Kiek links en rechts, bekeek nogmaals haar horloge daarna de fontein en ganselijk bedust kippen ze eindelijk met de mensen massa mee die de Utrechtse straat instroomde. Wat nou? Je hoorde zoveel van aanrandingen, moorden, ontvoeringen. Wat nou? Geld had ze genoeg. Maar een vrouw met geld. Dat is nog gevaarlijker dan een vrouw zonder geld. Wat nou? Eén gehonder de malen herhaalden ze. Wat nou? Angstig, onvoorbereid, bang voor het gedrang der mensen, bang voor het rijtuigedraaf, schuw in het licht der winkelkasten. Toen sprak ze een agent aan. Meneer Beliefd u? Ziet u, ik heb me trein gemist kwam buiten en wat moet ik nou als vrouw alleen? De agent aanschoude het grijzende vrouwtje.  En intelligent als een Amsterdamse agent kan zijn strikte hij dan rechterarm uit. Wees een groot, helverlicht gebouw aan, zei bedaard. Daar heb u een vertrouwtotel. Het leven is in een zondelingen historie. Wat een eeningvoudig is, is ten andere ingewikkeld. En een goede raad van een Amsterdamse agent een uitstekend bedoelde raad vermag even wel in gevallen deze, eerbare, getrouwde muzikaal aangelegde vrouwen op een onerbare pad te voeren. Het afzichtelijk pad van nachtbraken, drankmisbruik enzovoorts. Ze had haar kamer besteld. Wat haar een weilig gevoel gaf. En na die resolute daad betrat zij het café beneden. Ongetwijfeld was die stap verkeerd. Maar omdat zij met de boomeltrein 7 was gearriveerd, bij gevolg sinds 3 uur van de naamiddag niets had genuttigd. Dan nog, als je op reis gaat ben je zo nerveus dat je geen brok kunt slikken, gevoelden zij zich zo ween en uitgehongerd dat ze wat eten wou. Dat ze wat eten moest. Zij betrat het grote café, ging schuw in een hoekje zitten, wachten, wachten nog wat. Bar verlegen in het rumoer, gegond, gepraat, gelach, gelop. Toen tikten ze heel bescheiden. Er werd anemen geroepen. Er kwam niemand. Neewer, ze spraken op het dorp zoveel van Amsterdam, maar dat viel je tegen. Nog een tikje. Gelukkig. Ze vroeg wat te eten. Ze kreeg een kaart. Allemaal pladuswaag en of schoon ze wist dat ze de hele dag niet op slapen zouden ze warm had, bestelden ze een portie zuurkool met worst, wat lichtverteerbaar moet wezen. En wil u wat drinken? Vroeg de kelder inder sinds raar. Niet elke avond na twaalf komen geemancipeerde vrouwen op leeftijd in een Hollands koffiehuis zuurkool met worst eten. Trinken? Herhaalden en bedacht zij en als een bliksemstraal lichten het in haar zenuwachtige hoofdje dat ze bij zuurkool en worst geen zoete thee of zoete koffie kon drinken. Dat ze liefst een glaasje water had genomen maar dat een koffiehuis van glaasjes water niet kon bestaan. Geaccentueerd bijna sonor bestelden zij drank. Geeft u mij een flesje stout. Dwaas. Heel dwaas. Hoe kwam ze op den inval stout? Ze had even goede never of champagne kunnen zeggen. Ze hield niet van stout ze kon haar niet tegen. De enige sterke drank die ze dronk was bij tijden bij feestelijke plechtigheden een glaasje advocaat een profiemorelle op brandenwijn met suiker.  Hoe kwam ze op stout? Nadat ze een post had zitten soezelen doezelen kreeg ze het bestelden. Ze had de zuurkool de worst dronk haar glaasje stout en met zeer tevreden gevoel in haar maag uit gerust en gerust londen zij achterover. Wat een leven. He. Dat was iets anders dan op het dorp. Half. Eén. Anders sliep ze minstens 3 uur. Nu zat ze achter drank. Geet wat een gezellige boel wat een plezier. Haar oogjes glinsterde. Haar jukjes werden rood. Ze scheen grijzend als ze was, te verjuugdigen. Stak studenticoos de stoffen wandelschoenen over het voetenbankje opende de beugeltas beroek haar odeurtje snoepte van de bebonniëren vreef zich de wenkpraal en het voorrood haar glat met een netjes gevalwe zakdoek glimlacherde tegen de mensen. Die verbaasden ook glimlacherend het grijzend vrouwtje bekeken aan het eenzaamarmere tafelblad. Zijn die stoelen bezet werd plotseling gevraagd. Het waren 3 heren die nergens een plaatsje konden krijgen. Nee antwoorden ze ik zit hier alleen maar het zal me heel erg aangenaam zijn. De heren zaten neer. Nu was ze in gezelschap. En wat een aardige mensen. Daadelijk was ze met ze in gesprek. Vertelde van de harp, die denkelijk wel een prijsje had van de gemiste trein van haar muziek, zelfs van haar man die in het gesticht zat. Van haar kippen thuis die prachtig leien van haar buren die machtig vreemd zouden opkijken als ze morgen voor een gesloten deur kwamen. De kantoorbedienden luisterde vrolijk. Het was een grappige ontmoeting. Een dame alleen in het koffiehuis. Ze lietje te veel had gedronken. Ze luisterden bronken hun biertjes. Toen bestelde één een rondje en heel beleef vroeg hij of mevrouw ook wat gebruik wou. Ze dors niet neet te zeggen. Dan maar een kleintje brandenwijn met suiker. Eén keer kon geen kwaad, vooral niet als chemoen was. En toen het op was, zeldzaam lucide met dertelen uitgelatenheidjes presenteerden zij op haar beurt een rondje. Wat ze maar wouden. Zelf nam ze een glas melk. Want alles had zijn grenzen en ze voelden dat ze niet verder mocht gaan. Stout brandenwijn het was welletjes. Maar even voor twee voor zijn afscheid nam gebruikten ze nog een glaasje vienkognjak. De cirkel en de worst zat het was. Ze begon door te slaan. Vluisterde intieme geheimtjes. Precenteerde peppermint, drups en odeur. Gaf ondeugende knipoogjes. Verhaalde van de kruidennieuwe op het dorp.  Een wedu daar die ze wel mocht. Maar ze was nog getrouwd. Zou zich nooit vergeten. Snachts was ze zieker. De volgende morgen katterig. De mensen van het dorp keken haar na. Ze zag haar pipjes uit. Liet een haring halen te restaureren. Smeet schuw de klontjes van de vienkognjak die ze half zuf in haar beurgeltas had gestoken in de vuilnisbak. Ze wou geen souveniers aan de stormachtig nacht. Het einde van zij boomelt. Dootsklokje van vallen klantjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname de kategoriek. Vallen klantjes. Dootsklokje. In het leven geschieden zoveel zonderlingendingen en helaas hebben de leven bepeutera's die men schrijvers noemt terwille van het publiek en haarzelf reputatie zoveel historietjes uit hun literaire duim gezogen dat een goedmoedig lezer te lange leste in alles een aardige fantasie van meneer Auteur meent te zien en niks mee geloofd. Wel, gaat uw gang. Maar wat ik vandaag ga vertellen hoeft nog aandikking, nog verbeeldingskracht. Toen ik hem leden kennen was hij 70-er. Een straf oud mannetje niet groot, niet vet, niet versleten. Hij zat bij het potkacheltje en rookte ze goudse. Zijn mager gilig gelaad behoorde bij de stilstand ter kamertjesdingen. Ja, ik verzeker u plechtig. Het kan gebeuren en bij hem was het te gebeuren van stadige wederkeer dat al zijn oud mannetjes gezicht met de grijze bakkebaden, de dunne lippen, de vinnige mondhoek rimpels pijnsten, onrustig dé, boos werd, de knuffen evenwichtigheid van kamertje, tafel, lamp, kanari, potkachel, tabakspot, met zijn gelaad harmoniëren. Door het lang, lang monen in Amsterdam's kamertje was er, ik vante zeer niets, al lijkt het te weinig ongelooflijk, een zeer hartelijke vriendschap tussen oude man's kopje en wat hem omringde ontstaan. Je kon merken dat de kachel van hem hield, dat de bruine tabakspot het plezierig vond bij zijn knokkelhand te staan, dat de tafelzel om hem glimmerig glansde, dat al de kamer verwerpen aan zijn bakkebaartjes, zijn dunne lippen, zijn spit skinnetje, zijn vierkante slapen gewend waren geraakt en om de drommel gevoelig voor een vriendelijk kijkende ogen door de brillenglazen. Wie zulke genegenheden van voorwerpen voor mensen niet begrijpt of erom gerenikt, die moet maar eens gaan in de kamer van het eerst het beste mannetje dat gestorven is.  Dan zul je de armstool waarop hij zat, tristig simpijn zijn en zijn pijp zal je zo verdrietig aankijken als een treurende vriend. Maar lieve lezer, ik dwaalde af. Niettemin, als we sterven gesproken hebben, zijn we eniger maanden teruggekeerd tot de dag toen hij bij het potkacheltje dampte en met toevallig verhaalde van iets waarover ik eerst glimlachtte, de andere met mij, tot het tragiek van het geval ons duidelijk werd. Gezellig is geleund in zijn stoel, praten hij helder en verstandig over alles, bedaard puffend, kleine wolkjes blazend. Omdat hij veel praten, ging zijn goudse pijp dikkels uit en het trof me hoe curieus gaulde om er weer op te steken. Eerst leid je daar niet op, maar wanneer een oud mannetje zich met Lucifers lastig maakt, ben je gauwbereid er iets van te zeggen. Zo had hij een verse pijp gestopt voor de zoveelste maal, opende het kachelduurtje en zoog. De brand kwam er niet in. Nijdig is weer op oud heertje deurtje dicht. Ik tastte in m'n zak om hem Lucifers te geven, vond m'n doosje niet. Nee, laat maar, laat maar, laat maar, zei hij halverdrietig. Ik heb ze nog wel. En ze maageren vingerspeuten in z'n vestjeszak, diepten een zilverdoosje op. Dat is heel ouwe wets, zei ik. Heb ik al veertig jaar, zei hij. Dat is een tijd, zei ik. Ja, ja, zei hij. Ik keek toe. Als ik iets heel belangrijks aanvatte, tippte hij er een zwavelucifer uit, streek er langs de ribbelige zijde van het doosje, keek ernstig naar het pieterig knetteren en koken van de rode kop. Toen, zodra de stank wegdrok en de gele vlam langs het houtje trok, zo gij haastig. Vlugpuffend en haastiger nog bliezij het vlammetje weg, leid het halve kool de houtje op de asbak, sloot netjes en langzame doosje, stopte om weer spreekbaar was er niets belangrijks aan het doen en ik zou wel stevig voor mij in het zo uitvoerig te beschrijven als mij niet naast het serieuze oude mannetjesbeweeg iets in de ogen getroffen had, dat me sterker deed toekijken nog gerechtvaardigd was. Toen, gemoedelijk weg, met mijn ook gedovelde sigaren de hand, zei ik. Nou, met een vlammetje kunt u mij ook plezier doen. Ik zal u helpen, antwoorden hij.  Zij op, nam de half verbrande lucifer van de asbak, rijkte hoog naar het glas van de petroleumlamp, tragte het houtje vlam te doen vatten, bijna aanbrande hij zijn vingers. U is welzuinig, glimlachte ik. Geef liever een verse. Nee, nee, zei hij, pijnlijk de vingers vrijvend. Zo smijten we er niet mee. Driftig scheurde hij een hoek van de krant, vrommelde die tot een reep, hield het opnieuw ik stak mijn sigaar op, spotten. Wij jonge mensen kunnen van uw heel wat zuinigheid leren. Ach, het is geen zuinigheid van hem, lachte zijn dochter achter de tafel. Hij is bang dat zijn eigen lucifers opraken. Zijn eigen lucifers, informeerde ik. Ja, begon de oude heer gepikeerd uit te leggen, daar lacht zij om, maar ik sta erop. Zie nou eens hier heer. Tien jaar geleden, toen mijn vrouw nog leefde, toen heb ik eens op een verkoping een hele kist lucifers gekocht van die echte ouderwetse phospholucifers die je nou in de stad niet meer krijgen kan. En die passen precies in mijn zilveren dosie. Daar zaten me een doze lucifers in die kist, meneer. Er leek geen opkomen aan. Toen mijn vrouw stierf, was er nog geen kwart van de kist op. En nu heb ik me in mijn hoofd gezet dat ik zuinig met mijn phospholucifers zijn ze op, dan kan ik mijn zilveren dosie niet meer gebruiken. Nee, vader, lacht de dochter. Nou, vertel je meneer niet alles. Hij is bijgelovig, meneer. Eens heeft hij gezegd dat hij zolang hij leeft zijn eigen lucifers wil houden en dat zodra ze op zijn, zijn uurtje geslagen heeft. Ja, zo mal is die meneer. Oud mannetje kijk ernstig voor zich. Dampte, plettende lippen, sprak. Nou ja, ik hecht er aan. Dat steek ik niet onder stoelen of banken. Ik heb nou eenmaal het idee dat ik net zolang leven zal als er nog lucifers in de kist zijn. Dat is bijgeloof, dat weet ik wel. Je mag niet bijgelovig zijn, dat weet ik ook wel. Maar het is helemaal zo en als oude mensen zich wat inbeelden komt het meestal uit. Ik zou een nieuwe kist kopen, lacht ik. Ze zijn niet meer te krijgen, redeneerde hij grappig ernstig. Ze zijn niet meer te krijgen. Ja, je kent nog wel vast voor lucifers kopen, maar niet meer van dat soort.  Niet meer van die kleine die in m'n doos die passen. En ze raken op meneer, ik moet zuinig zijn. Ik zou me maar niet ongerust maken, dacht ik weer. Van een lucifer hangt het leven niet af. Jawel, heel tijdhaard nekkig vol en grimmig blis er ook naar de lamp. Dat weet ik wel, maar ik ben van een ander geslacht aan u meneer en hecht er nou eenmaal aan. Dan willen we hopen dat er nog veel dozen in de kist zijn, zei ik. Nee meneer, sprak hij met nadruk. Veel zijn er niet meer. Hoeveel dan vader, spotten de dochter. Dat tel ik niet, zei hij neidig. Nou, dat motje juist, lachtte de dochter. Zo ongeveer was die avond het gesprek en aan de grill van een oude man en de vele aan je voorbij, waren het niet dat hij telkens als ik kwam aan zijn kinderlijk bijgeloof herinnerde. De lucifer schenen op te raken. Doorgaanslag bij zijn tabakspot en stapeltje papieren strootjes, bukte hij zich naar het potkachteltje, smokkelde. Wij lachten dan. Vader, zo zou je het niet aan je voornemen, zei de dochter, zo is het geen kunst iets te geloven. Dat is mijn zaak, zei hij dan, en een ogenblik later probeerde hij een halve kool de lucifer boven de lamp. Het werd zomer, de kachel werd weggezet, de lamp ging eerst laat op. Ik spotte niet meer met zijn bijgeloof. Het werd tragisch een listig beweging gade te slaan. Vader wordt kind, zei eens de dochter, toen we alleen waren. Hoe ouder die wordt, hoe meer de malle luciferskisten in zijn maak zit. Zou je gewoon de lucifers laten slingeren of weg zijn ze, precies of die ze opweet, het is niet bij te houden. Laat hem ze gang gaan. Dat doe ik ook, maar elk ogenblik zit jezelf in verlegenheid. Zijn de standaards leeg, laatst was er uit de keuken een heel pak weg. In die dagen letten we vrij scherp op hem. Het silvere doosje bleef in zijn vestjeszak. Daarvan gebruikte hij niet meer. Welstreek hij druk de lucifers af. In zijn huisjasje zaten soms drie doosjes tegelijk. Vragen erom deed hij nooit, dan werd hij bespot. Hij nam ze of kocht ze. Toen kwam de winter met het potkacheltje met de lamp. De vreden rookte hij zijn pijpen, scheurde stukjes papier af, stak de pijp in de kachel.  Maar hij vat de kou, werd bed legerig, stierf onverwacht. In de grote luciferskist vonden ze, hij had er een hangselt op, niets. Geen enkele lucifer, allemaal lege dozen. Wel in het silvere doosje. Daarin waren er drie. Afgeteld drie. Die had hij het hele laatste jaar bewaard. Het einde van doodsklokje. Opname door kategoriek. Of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Jujan de Raad. Valklandjes. Door Herman Heiermans. Excel. Harmsen was dag in de schuur bezig geweest. Harmsen van Muiderberg. Harmsen die met een zakmes, roestige spijkers en een bel alles kan. Van een kippenren af tot een zeljacht. Waarlijk, het is niet overdreven. Zet Harmsen van Muiderberg op een onbewoond eiland, geef hem zijn zakmes en hij is in Amsterdam eer je het weet. Met de geduld waarvan je gebluffd stond, knutselde Harmsen de zwaarde stevig en massief, hakte een mast, sneed een giek, neidde de zeilen. Toen, op een windloze avond, klonk Harmsens verheugd stem. Meneer, de zelboot is klaar. Mijn nagerecht liet ik in de steek. Toen moest dadelijk geprobeerd worden. Harmsen, zei ik instappend, is er geen gevaar? Zendoor weer het gezicht gerenikt om een stadsangst. Secuur hesen je de zeilen. Die hingen als droogende vaaddoeken en we bleven rustig op de plek waar we waren. Omdat bij zeilen, zoals ik bemerkte, ook wind behoort. Vroeger meend ik dat je in een zelboot maar had neerder te zitten, dat de wind de rest deed. Tans, zeer het een paar dagen, weet ik dat er zondagsjagers, detailfissers, detailzeilers zijn. Gelijk mag ik er zonder twijfel met enige genoegen aan toevoegen, erbij menigt een zondagsautoers geboren worden. Waarslop van rekening doet een zeilenschrijver evenmal als een schrijvend zeiler. Hoe schoon en harmonieus worden evenwel taak en geval van een autoer die het zeilend te pakken heeft, de finesses doorgrond en tegelijk vermit z'n welbesneden pen andere de geheim van het vakwet uiteen te zetten. Zodat de zondagsautoers de andere de geheim van het vakwet uiteen te zetten. Want vrienden, zeilen is een kunst. Niet maar een kunst van de koekenbakken, maar een kunst die nauwelijks genoeg verteerd wordt op wedstrijden en sportfeesten. Terwijl ik dit neerschrijf, lijkt de tafel vormen te golven en mijn stoel schommelt schijnbaar als het hobbelpaard uit weilen mijn kinderjaren. Drie dagen ongeveer, het is wel waarig gehoorst op.  De zwaarden, dat wil voor de omondige lezer zeggen de houten lappen langzij, laten vallen en ingehaald. Het roer omgesmeten, de vockeval zichtharmse door mijn handen laten glijden, dat de blaren erbij hangen, glafeerd op omslaan af. Kortom, ben in levensgevaar aan het sporten en het sporten geweest. Mensen, het is niet makkelijk. Mensen in Amsterdamse huizen, Amsterdamse binnenkamers, mensen bij ongevaarlijke grachten, mensen die sullig in het overhaal pond neerzit. Jullie hebt geen besef van het gezwabber en gedopper op mijn zuiderge. Zo hier, voor de golfende schrijftafel, krijg ik meelei, met de stadse benauwdheid, met je huisbakken geleef en gesop. Ik voel me inderdaad als een matroos die na maanden de haven binnenvalt en als er hier in Muiderberg, zou ik van pure landdronkerschap gaan passagieren, tot de brave veldwachter me bij de Kladdenam en me achter het brandspuithuisje in de Noordeponeerde. Het is niet makkelijk. Om te beginnen moet je zeemans termen impompen. Met een zware stem kunnen spreken van zwaardhaken, zwaardklampen, vok, giek, vokkoschoot, zelschoot, vokkofal, lijken, helmstok, kickers, loef, lij, dan moet je van die woorden de betekenis snappen om geen ongelukken te krijgen. En daar ik door de verstandige leiding van vriend Harmsen op het moment zowel onkikker van een lijk als een giek van een helmstok weten onderscheiden, zou ik me bijna gaan aanbevelen als lid voor de een of andere jury, als ik mijn omwacht niet moest bekennen om een zeilboot terug te brengen. Uitseilen met de wind mee gaat bijster, maar hoe zeilers een boot op hetzelfde plekje teruglaveren is met tot heden een raadsel. Mensen, geloof me, het is niet makkelijk. Na de proeftocht die uitstekend afliep omdat de boot door gemis aan wind in het geheel niet liep, waagten we ons de tweede dag alleen op zee. Wij, in Geugdige Vriend en ik, de zee, de Goeie Zuiderzee waarop je niet kunt verdrinken naar mijn raming, die dus voor baders, kinderen en zeilers een voortreffelijk oefenwater is. Het windje was die dag vrij postig, harm ze zij, Noordwest. Op wind heb ik nog geen kijk. Toegewijd hezen we zeil en vok en met een leuke vaard dreven we naar naden. Halverwege zeik, we keren. Zeer voorzichtig liet ik alle zeilen zakken, draaide de boot met een spaan en het roer, hees de zeilen opnieuw en wachten. Deze wijze van Laveren is vervaarlijk voor jeugdige beginners.  Je kunt op je gemak keren het ene zwaart ophalen en het andere laten zakken. Wanneer alle zeilers deze solide methode volgden, zou je waarschijnlijk nooit ongelukken krijgen. Tot mijn verbazing had de wind eventueel niet geen lust om in de zeilen te blazen. De doeken hingen ontsmaaklijk te flapperen. Wouwe geen lucht happen. Tot bij een draai van het roer geek plotseling omviel en ik nog voel. Doch Selah letten niet op meppen. Weer in dezelfde richting sneeden we er vandoor, enigszins verbaasd door de onwil van het jacht. We laat ons niet dwingen, zeik. Nee, dat doen we zeker niet, zijn we met gezel. We zullen laveren, zeik grimmig. Goed, zijn we met gezel. Dans Overmoedig tracht we te laveren met de zeilen op. En zo hoort en dat elke zeilen laveren met de zeilen omhoog, daar je keren met gezakte zeilen geen laveren kunt noemen, maar ik moet het wel uitvoerig expliceren, omdat we zo even gepoogd hadden te laveren met het zaakje omlaag. Nu deden we vier, maar lichtelijk angstig. Je kon niet weten. De zee was niet diep en de wind niet bar, maar je las voor durend van ongelukken met zeilen. Om iets te ondernemen moet je deze. Ik liet het bakboord schwaart neer, dat klepperde als een pessimistische kraai in het bladerloos gebomb van een kerkhof. Het deed je luchuber aan. Toen het zelfschoot vierend wachte ik af. Mijn vriend Rukt het Roeron deed een paar extra slagen met zijn spaan. We keken met knipperende oogleden, wachten, spraken geen woord. Bijna is zulke ene situatie van afwachten of je zal omslaan als het draag is. Docht de wind als ons genegen flapt het zel en de volk om het bakboord schwaart droeg. We gingen een andere kant op. Prachtig! Zie je, zei ik. Hij doet het, zijn mijn vriend. Gaan we terug? Nee, bedrijven af. Werkelijk gingen we met volvaart naar Marker, wat de bedoeling niet was. Ze wachten ons met koffiedrinken en we waren al een half uur te laat. Geen proviant, nog kompas. En voor een verdere zeereis die je vooral het eerste te hebben. Het laatste kun je desnoten missen, men ik. Ik keek benoud, hij keek sip. De wind werd sterker, de hemel betrok, lood grouwe wolken dreven naar de kant van Nade. Amis, zei ik, we dienen terug te gaan. Jawel, zei hij.  Nog maar een slaveren, riet ik. En dezelfde spanning van straks volgde. Het liep uitnemend af en zonder dat de giek me een nieuwe map gaf. Toch de wind van ons per se in zee, onbegrijpelijk. Overal zag je vissers die plezierigden kant uitzeelden die wij moesten volgen om thuis te komen en wij dreven precies daar waar we niet wezen moesten. We zullen ankeren, zei ik, en overleggen, zei mijn vriend. Vlug lieten we de zeilen zakken. Dat wil zeggen, zo vlug als wij het konden. Want als je een stevige knoop om een kikker hebt gelegd, heb je die maar niet dadelijk losgepeuterd. Vlug wirp we het anker uit. En nou, zijn mijn vriend. De lucht was zwart geworden, de warmte ondraaglijk. Hoe komen we thuis, pijnstik, denkend aan mevrouw die al zo erg ongerust was toen we durfden. In Amsterdam neem je trammetje. Nee, zeil is niet makkelijk. Benoud keken we naar de wolken en naar de botters die de kunst verzonden tegen de wind in te gaan, wat een enorme tijd gelijk. In godsnaam sprak mijn vriend. Dito, zei ik. En, waarlijk in tijden van nood en gevaar begrijp je elk kander zonder dat je één woord hoeft te uiten. Tegelijk begonnen wij ons te ontkleden. Hij hield zijn hem dan, ik mijn trikko broek. Hij sprong voort de water, ik achter. Hij begon te trekken. Ik zei der eet dat de zuiderzee in voorbeschikt oefende water is voor zeilers en ik te duwen, nadat we natuurlijk het anchor hadden gelicht. Ik geloof oprechtelijk dat er een plezieriger wijze is om huiswerk te zeilen. Stappend over de zandrig bodem af en toe een botje verschrikkend dat over je voeten glibberde, dacht ik aan de eerste maal dat ik een koet zelfstandig bestuurde een afgetopte knol en een zeilboot hebben dezelfde misselijke streken. Als ze niet willen, kun je duwen. Een half uur trok Willem, een half uur duurde ik. Toen ontmoeten we de reddingsboot van het hotel, bemannt met Harmsen en een kelner. Harmsen gerenkte. We hadden dadelijk tegen de wind moeten in zeilen, zei hij. Je boot deugt niet, riep ik, die wil niet tegen de wind. De volgende dag was de wind gedraaid en hardnekkig hernamen we dezelfdocht. Dit maal zou naar de ons niet te pakken krijgen. Liepen we statig naar Pampus.  Den hele vorige avond had Harmsen op een papier uitgetekend hoe je moest werken tegen de wind. Op het papier met peltjes en streepjes ging het van een leien dakje. Maar op zee deugte de les niet. Pampus werd groter en groter. Laveerde je tegen de wind, dan werd Pampus groter. Laveerde je naar de kust, dan kwam Pampus nader. Mensen, zeilen is niet makkelijk. Op zeker ogenblik, te neidig laverend, hield ik de helmstok in mijn handen. Dreef het roer zagreinigen en ver achter ons. Zo uitsluitend lette ik op nacht met die Pampus, dat ik trouw de helmstok vasthield en het verlies niet zou bemerkt hebben, als mijn vriend niet toevallig had omgekeken. Energiek sprong ik of liever stapte ik te water. Nam het over de schouders en gekletenaal duurde ik de zeilende boot in de richting die ik wou en die zij tans gewillig volgde. Mijn vriend ropt de gezellige sigaartje, ik liep achter het jacht, volkomen tevreden. Iemand met philosophische aard ziet Pampus liever loopend kleiner worden dan zeilend groter. Ten dag daarna hadden we het roer zwaarder gemaakt, namelijk wat meer belast in, we verdraaid het nogmaals te knoeien. Wij de bergers begonnen uit te lopen om ons te zien zeil wandelen en harmse glimlach te zoetjes als hij de zwaarden zag inpakken. Dood of leefend we zouden vandaag terugzeilen. Maar de wind was weer naar naden en hoe we laverden, hoe we transpireerden, met het verschouwen van zeil, foc, zwaarden, giek, etc. We dreven pertinent op naden toe. We gingen samen bakboord shitten, toen samen stuurboord. Het was al zo schrap binnen boord als maar mogelijk. Er hielp geen moertje aan. De nare toren werd spitzer. Oh, een streepje op Pampus te winnen. Tweemaal bontste de griek tegen m'n hoofd. Minstens viermaal weerpwetanker uit, tot het kwijtraakte. Toen, desperat, vastbesloot om niet opnieuw de lame boot een uur te moeten duwen en trekken, ten slotte blief je niet langer voorboot van een boot te spelen, met het wet onwillig, miserabel ding met een vaartje op het strand, dicht bij naarden. Maar dan toch in elk geval niet in naarden. Wandelden kamptjes over de dijk terug. Als er dan toch terug gelopen moest worden, was het aangenamer over een dijk, dan door het water te kuuren. Mensen, op gevaar of jullie te vervelen, moet ik nog enige keer herhalen dat het niet makkelijk is.  Ik berei liever sorry van wie je vooruit weet dat die het halfweg ijmuiden aflegt, dan dak een boot naar Pampus terugbreng die naar naarden wil of omgekeerd. Nu golf de tafel, golf het papier, golf de stoel, droom ik snachts van schipbreubdingen van weer barstige gieken, flapperende zwaarden, klepperende zeilen, van Pampus, naarden. Nee mensen, het is lang niet, maar dat weet je nou. Verbildingsleven van valklantjes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Marcel Koenders. Valklantjes door Herman Heiermans. Verbildingsleven Achter de Linneenstraat werd een zijstraat bijgebouwd. Het was later zondag naammiddag op schemering af. De grootte doorgevoelde kalletbakken schimdenbleek tegen de massieve steenrompingen. Er liep een man op een neuswarmer te kluiven. De stok in zijn rugwaardse handen. Verderop de knookige botten diep gepeilt in het buldig Moerasland Lijenkoeën. Aan raken links de rachter kromde de spoorbaan met reelglimmingen en zijn palen. De huizen in aanbouw stonden lomp in twijfelend geschemer van de avond. Huizen met mosse gestelages gekeerde ladders gapende raamgaapten als plomp neergedruinde knuppels grimden de stellingbinten dreigend doorsteekend het schemerviolet dat teertjes naar het onbesmeurd groen achter de spoorbaan geleen. 