De Tafel van Martinus - Martin Hoondert - Tilburg University
Nu de partijprogramma's gepresenteerd zijn en de verkiezingstrijd is losgebarste, wordt duidelijk waar althans, volgens de politici, de Nederlanders naar verlangen. Volgens sommigen van hen, sommigen, verlangen we naar de gulden en naar een zelfstandig Nederland, los van Europa. Al denk ik soms wel eens dat sommige mensen nexit aanzien voor Netflix en daar willen we allemaal wel naar kijken. We verlangen ook volgens de politici naar een overzichtelijk leven, waarin de benzine betaalbaar is, het gast bijna gratis uit Groningen komt, waarin de boer liefdevol zijn varkens verzorgt, het gezin, de hoeksteen van de samenleving is en er geen verwarring is over wie man en wie vrouw is. Met de toenemende onzekerheid ontstaan door, onder andere een zinloze oorlog, de angst voor vergaande digitalisering en robots die het heft in eigen hand nemen, of door te ver doorgevoerde marktwerking of de lang uitgestelde beslissingen in zaken leverheid en duurzaamheid en klimaat, ja door al die onzekerheid neemt ook het verlangen naar vroeger toe. Nostalgie, het is dat emotionele verlangen naar het verleden omdat de horizon van onze hoop en wanhoop te groot en angst aanjagend is. Ik ben niet tegen nostalgie, ik ben niet tegen terugblikken en tegendeel. Het verleden kan ons helpen als we het maar niet idealiseren of romantiseren of zelfs mystificeren. Er is een soort restauratieve nostalgie als een soort heimwee naar een thuis dat niet meer bestaat. En politici spelen daar graag mee omdat het zo aanspreekt en omdat het zich lijkt te verzetten tegen noodzakelijke veranderingen die alleen maar meer onzekerheid projecteren. Het verloren thuis, ook al bestaat het niet meer, het is in elk geval een helder beeld, een mooi maar onbereikbaar ideaal. Maar dat laatste verzweigen in de nostalgische politie maar even, gemakshalve, het past ook niet in een statement van 1 minuut. Als we terugblikken, dan liever om iets te leren van het verleden. Ik noem dat reflexieve nostalgie. Een reflexieve nostalgie is zich bewust van de afstand tussen het verleden en het heden en is dan niet op uit om het verleden te herscheppen. Nee, in deze vorm van nostalgie wordt het verhaal van het verleden actief en vitaal omdat het verteld wordt in het heden met het oog op de toekomst. 