lotgevallen van Ferdinand Huyck | Jacob van Lennep | Historical Fiction | Talking Book | 5/11
Van Balen had, naar het mij die dag voorkwam, overal het oog en gelijk mij later bleek ook het hoofd in en zonder zijn plaats of werk te verlaten wist hij dat zijn er ondergeschikten zorgvuldig na te gaan hun zijn bevelen te geven hen waard nodig was terecht te wijzen en op mijn gezicht te lezen wanneer ik hier of daar zwaarigheden ontmoeten. Meneer Káos, zei hij, na een of der ontvangen brieven gelezen te hebben tot de eerste boekhouder Heinrich Haspel en Co. de Hamburg schrijven ons hun te remiteren 33.5 stuivers per daaldag van 32 Schillinglubbs of op Frankfurt 85 per Florijn van 65 Kreuzes Ik geloof, zei de Carousoon, dat wij 84 op Frankfurt kunnen remiteren. Nou ja, zeiden van Balen en tot 33 stuivers op Hamburg, hetgeen er nog voordeeliger uitkomt, laat Pietje van Linge het juiste verschil eens opmaken en Tevis, hoeveel daar een courant geld moeten uitstellen om de 1 miljoen 24.000 reis aan Iso de Paris te lissabond te remiteren, 110 per dukaat de agio 3,5 procent. Hier is een advies van John Smith te landen dat hij 480 stuks blokt in voor onze rekening heeft ingekocht en de kadex geconstigneerd om al daar voor onze rekening te verkopen. Die factuur loopt hoog genoeg, 496 ponder sterling, maar de ongelden schijnen groter geweest er zijn al gewoondelijk. M. Sniders, wanneer hij geslaagd zult zijn hoepen te vermaken waar hij gezegd uit een half uur bezig zei, weest dan zo goed deze factuur eens over te brengen en te zien hoe onze rekening met dat huis staat. Het verwondert mij dat hij niet schrijft over die vierpalen Beatili Ternataan die hem in de vorige week gezonden zijn. Het heeft weleens waren nog al gestormd op zee en de beurtman kan te laat zijn aangekomen. Aan die suiker van Harry Harling op Sincred Stoffel behoeft geen rekening gegeven te worden meneer Wijdveld. Ik heb van die man geen goed meer te wachten. Exiel, waar uw edel aan zoek, meneer Huik. Uw edel is waarschijnlijk verwonderd dat de agio niet bij iedere wissel genoteerd staat. Maar het is mijne gewoonte dat op zijn beloop te laten en bij het sluiten de rekening uit bedrag de agio op rekening van agio te brengen en de rest op winst en verlies.  Meneer Karos, heb jij al een nota van de wijs over de verkoop van die 36 seroene indigo Lauro? Wij zonder zo goed hem er aan te herinneren en zeg hem dat zo hij die niet dadelijk inleverd ik mij van een andere makelaar zal bedienen. En denk toch om van erkles de waarschuwen wegenste assurantie voor de voortuin. Tulver heeft zich al beklaagd dat men het schip nog niet is komen opnemen. Zie daar meneer Huik. Ik heb een circulaire die ik gesteld heb om bericht van onze compagnieschap te geven. U edelijk liever uw oordeel daarover te zeggen. Nu zie, dat is mis, vervolgde hij, een andere brief lezenen en die aan Karos overrijkenden die bleek werd als een doek. Hemel, zeiden deze, met een zachte stem zodat geen der bediende het horen kon. Dat is een ongeval. Ja, dat kunnen dromen. Zijn 40.000 golden in het water, zeiden van Bade, de schouders ophalende, toch zonder een gezicht te vertrekken. Gauw is leestig insolvend, haar nam Karos zuchtende. Ik had zoveel vertrouwen in zijn soliditeit. Stil, zeiden van Bade, mijn behoeft niet precies te weten wat wij daar aan verliezen. Bovenin, zonder schade, hier of daar gaat er een groot zin nooit. Tacht in tussen berichten in te winnen of er wat van terechtkomt. Meneer Huik, ik zal u dit later wel vertellen. Zalt gelukkig dat u edelijk hier nog niets mede te maken heeft. Toch u edelijk kan eruit zien dat het ons niet altijd voor de wind gaat. Dit was het enige beklag dat hij zich veroorloofde. Ik kon van mijn verbazing niet terugkomen. Was deze dezelfde man wie ik de dag tevoren zo morrende en klagend had leren kennen? Hij had zich de ongelukkigste man der wereld genoemd, omdat zijn tuinbaas hem geen doppeertjes kon leveren. En hij droeg met gelatenheid een verlies van 40.000 gulden. Hoe verkeerd, dacht ik, zijn de oordeelvelingen der mensen bij een slechts oppervlakke gekennis. Wie de heer van Bade alleen in de gewone samenleving ontmoet had, zou hem niet anders hebben beschouwd dan als een verdrietige, gemelijke, verstrooide knorpot die zichzelf en andere tot last leefde. En ook al zo had ik hem beoordeeld en reed ze denkbeeld mij beangst van in zijn gezelschap mijn dagen te moeten slijten.  Hoe zeer had ik mij bedrogen en hoe aangenaam vond ik mij verrast nu ik hem in zijn waarde leerde kennen. En dat ik het hierbij voegen, hoe meer tijd ik in het vervolg met hem sleet, hoe meer ik zijn rusteloze werkzaamheid, zijn helder inzicht in de zaken, zijn geest van orde, zijn kordaatheid in het handelen en zijn gelijkheid van gemoet bij voor- en tegenspoed leerde bewonderen. Zes op ene wijze heb ik mij dat verschil tussen van banen op het kantoor en van banen in de wereld kunnen verklaren. Hij was van de natuur tot handelaar bestemd en door zijn stand in de maatschappij tot uitgaan gedwongen. In zaken was hij op zijn plaats, in de wereld speelde hij een rol. Maar zijn ziel was bij zijn affaire en bleef erbij, al was zijn lichaam in de dagelijkse kringen aanwezig. Hij gevoelde zich al daar niet op zijn gemak en verveling zucht om zondeling te schijnen, vrevel of al deze aandoeningen te samengenomen, perdiven als dan zijn luim en vormden hem tot de man die ik vroeger geschilderd heb. Terwijl ik mij nog op het kantoor bevond, kwam mijn boodschap aan helding mij in de gedachten. Ik was eerst voornemens geweest die aan hijns op te dragen, maar de vrees om vermoedens te wekken had mij dit plan doen verwerpen. En ik begreep dat het beter waren en meer overeenkomstig met het doel de senders het geld op een zodanige wijze in de handen des dichters te spelen dat mij nimmer kon nagaan van wie het kwam. Toen dus, bij het sluiten van het kantoor, de bediende kwam horen of de patronogiest te zeggen had, verzocht ik verlof aan Van Baalen die man met een commissie te belasten. Dit toegestaanzijnde nam ik de loper terzijde, deelde hem mijn instructieen mede en stelde hem vervolgens het geld ter hand, dat ik, om op alle gelegenheden gewapen te zijn, bij het van huis gaan bijmaat gestoken. Ik bleef toen nog enige tijd met Van Baalen alleen, ten einde al wat onze campagnieschap betrof, op een behoorlijke voet te regelen en keer de recht te vreden naar huis. Op de avond van die dag zat mijn familie in onze huiskamer verenigd.  Dan de letje was bij ons te bezoek en ik was naar mijn kamer gegaan om enige plaatwerken te krijgen die ik aan de mijnen wilde laten zien, toen ik hoorde dat er iemand aangediend en naar enige toevens binnengelaten werd. Ik kwam beter beneden, mijn platen onder de arm houdende en was niet weinig verbaasd en teleurgesteld, toen ik ontdekte dat de bezoeker niemand anders was dan vriend Helding, die, zodra hij mij zag, naar mij toekwam en met de meeste eerbiedigheid mij zijn dankbetuigde voor de weldheid die ik hem bewezen had. Ik stond als van de donder getroffen en verwenste het toevall dat ik juist uit de kamer was toen hij zich gaat laten aandienen. Daar kende het tegenovergestelde geval naar hem wat kunnen gaan en hem afzonderlijk spreken. En nu vreeste ik, zou de bommen lospreken. Maar, mijn waarde, M. Helding, zei ik eindelijk, ik weet niet waar u Edelen van spreekt. Ik betuig u dat uw dankzeggingen mij zo vreemd voorkomen. Wel ja, zei de mijn vader, die van mening was dat Helding voor de twee ducaten bedanken kwam. U Edelen behoefte waarlijk niet te moeite te doen van daarvoor hier te komen. Het gedicht waarmee u Edelen ons vereerd hebt is slechts weinig betaald met zo'n bagatelletje. Een bagatelletje, Edel gestrenger, riep Helding, waarlijk, zo uw Edelen honderd zeeuwen een bagatelletje noemt. Voor uw Edelen is het mogelijk, maar voor mij waarachtig niet. Honderd zeeuwen, herhalde mijn vader. Hier moet een misverstand plaatshebben, dat geld komt van mij niet en ik betwijfel of mijn zoon ook genoeg bij kast is om zulke munera weg te geven. Hij lieve, Edel gestrenger heer, hervatte de poët. Uw Edelen drijft het al te verre, zulke Edelen wijze van schenken verhoogde waarde van het geschonkenen. Dat u slinkerhand niet weten wat u richter geeft, mompelde het handeletje. Maar het is vruchteloos, vervochten Helding, de zaak te willen verbloemen. Hoe fijn het werk op bestoken was, ik ben er toch achter gekomen. Hij lieve, geef ons de Historia faktie eens, zei de mijn vader, want ik ben nu schierig te weten hoe de vork in de stil zit.  Met genoegen, Edel gestrenger heer, ik zat daar op mijn bovenkamer en had een veldzang ter gelegenheid ter verjaring van de heer Smethoff voor mij, terwijl Heinz mijn huisheer juist bij mij zat en mijn kwetantiesreef voor drie maanden huur, die ik hem voldeed uit de twee ducaten die u Edelen laatst bij mij gelaten had. Daar wordt aan mijn deur geklopt. Ik zeg, binnen, daar komt de monsieur binnen. Monsieur Lucas Helding? Dezelfde, zeg ik, daar moet ik u dit zakje overhandigen, zegt hij, wees zo goed mijn kwetantie daarvoor te geven. Met begon hij het geld op de tafel uit te tellen, alle gerande zeelsterijksdaalders. Ik was zo buiten mezelf dat ik beheefde als een riete blad. Maar man, zeg ik, u Edelen is zeker een buis, ik ben geen geld te wachten. Geen buis ter wereld, zegt hij, terwijl hij het geld alvast voortelde. Zo hoe Edelen Lucas Helding is. 29, 30, 31. Maar van wie komt het toch, voeg ik. Ja, dat mag ik niet zeggen. 45, 46, 47. Het was mij, alsof alles mij draaide voor de ogen, zulke soms gelds te zien. Wel, zei de Heinz, ik zou het maar opsteken. Mijn moed zo geen koren van de molesturen, zei de ik. Sr. Heinz, wees zo goed en schrijf mij de kwetantie eens. Ga je zei het nu toch bezig en ik zou niet in staat zijn een letter op het papier te stellen, zo confus ben ik. Daar heb ik niet tegen, zei de hij, hoe groot is de son? 260 gronden, ze zei de vreemde persoon. Nu, Heinz, schreef het resu, ik teken en de man keurde weg. Begrijp je daar iets van, Sr. Heinz, voeg ik. Nee, zei, maar het is een buitenkantje, daar ik je geluk mee wens. Keer je die man, voeg ik weer. Ja, wel, zei de hij, het is een kantoorknacht bij Van Baalen. Dat die drommels er verklikker ook tegenwoordig moest zijn, dacht ik, bij dit gedeelte van Heldings verhaal. Deze vervolgde. Dat was aan geen doven gezijt. Ik gaf mijn geld aan Heinz om te bergen en liep naar de heer Van Baalen. Maar ja, wel, ik had pas een paar woorden gezicht of ik merkte dat het alweer mis was. Ik geef mijn geld zo niet weg, zei de hij, en liet daarop de kantoorknachtroepen die juist aan huis was.  Toen kwam het hoge woord eruit. Hij had het van uw edelen gekregen om het mij te bezorgen. Hier zette mijn gehele familie grote ogen op, en ik vloeg de mijne neder, mijn loodlotte, gestern te verwensende. Ik wist niet dat uw middelen zo ruim waren, zei de mijn vader, met bevremding. Het spijt mij dat het ontdekt is, hernam ik, maar ik kan u verklaren, M. Helding, dat uw dankbetuigingen niet aan mij behoeren gericht te zijn. Uw edelen is het geld even meer naar mij verschuldigd als aan de kantoorknacht die het u gebracht heeft, want beiden hebben wijt van een derde ontvangen, en de hand die het mij ter hand stelde wil niet genoemd zijn. Mijn toon was zo ernstig dat Helding overtuigd scheen. Nu keek hij mijn vader aan, maar deze schudde het hoofd en mompelde. Etiam per interpositam persoonam donatio consumari protest. Maar ik begrijp er niets van. En mag ik er volstrekt niet naar raden wie de zender is? Vroeg Helding. Ik verzeker u, was mijn antwoord, dat jij daar vergeefde moeite toe zou doen. Het is mij bovendien volstrekt verboden, u iets dien aan gaande te vertellen. Helding zuchte en haalde de schouders op. In dat geval ben ik uw edelen toch altijd dankbaar voor de bezorging, zei hij, en het zij uw edelen de zender zeid of niet, zo wil ik toch niet nalaten, uw edelen het tweede oogmerk mij naar komstmede te delen. Zijende om uw edelen te nodigen op een klein partijtje, dat ik zei dat lang aan enige aan mij naar kunstvrienden schuldig ben, en nu eindelijk in staat ben gesteld, hun te geven. Mijn waarde met je Helding, zei ik, ik ben volstrekt niet op de hoogte om met geleerde lieden om te gaan, en zal bovendien tant druk te genoeg aan de hand krijgen, die mij dergelijke partijen wil zullen beletten. Ja, dat vind ik ook, zeiden mijn moeder, mijn bezorgdheid aanziende. Dergelijke partijen duwen soms tijdens laat, mijn gebruik er meer dan gewoonlijk, de gezondheid leidt er door. Oh, uw edelen meent het niet, zei de Helding. De jonge heer kan immers naar huis gaan wanneer hij verkist, en behoeft niet meer te drinken dan hem lijkt. Een glas rode wijn kan op zijn en jaren zoveel kwaap niet, en dan bovendien de jonge heer heeft het mij beloofd.  Het zij verre van mij hier ongeroepen wijsheid te willen verschaffen, zeiden mijn vader. Maar ik geef u, M. Helding, vriendschappelijk een bedenking, of hij wel doet de verkregenen soms zodaardelijk te gebruiken om uw vrienden te trakteren. Ik weet wel, ga je poeten achter het geld als slijk, en denk met Horatius. Nullus agento cholarest avaris aptitoteris. Maar toch, ik denk dat het oogmerkt dat Senders geweest is, dat hij er u zelf een mede te goed deed, en niet dat anderen het verbrasten. Uelige strengen spreekt zeer waar, zei de Helding. Maar wat is het geval? Ik ben u al zoveel jaren lid van een vriendenking ter onderlinge oefeningen in de dichtkunst. Volgens de instellingen van ons genoodschap, moeten wij maandelijks bij één der leden vergaderen, die de overige ontvangt en hun nog glas wijn schenkt, naar zijn vermogen. En daar zijn nu weten dat ik geen kelder heb, wisten zij het altijd zo te schikken, dat mijn beurt het overgeslagen. Ik heb nu zoveel jaren altijd op hunne kostte wijn gedronken, en nu wilde ik wel voor eens in mijn leven hun beleefdheid te mijn opzicht te vergelden. Dat is eerder moedig gedacht, zei de mijn vader. Maar toch draag zorg dat hij niet alles aan de wijn verdoet, en bepaal u dan bij hen aan wie jij een tractement schuldig zeid. Nu ja, zei de helding, of er een paar meer of minder zijn, dat zal er zoveel niet toe doen. En aan de jonge heer, die me in staat gesteld heeft mijn huisuur te voldoen, wilde ik toch ook al tonen dat ik niet ondankbaar ben. Het is zeker wel wat vermetel van mij, te durven hopen dat iemand als de jonge heer Huik mij de eer aan zouden doen mijn arme woning te bezoeken. Volstrekt niet, haar nam mijn vader, en ik heb er niet tegen dat mijn zoon van uw uitnodiging gebruik maken, indien zij kantoordrukten het niet beletten, en hij voor die avond niet voorzijd is. Maar lieve Engel, zei de mijn moedig, vreemd opziende. Gij, meet het immers niet. Kom, ketje lief, zei de mijn vader, wees maar tevreden, Indulge Veniam Poeo. Ja, zeiden ze, de schouders ophalen. Als Gelatijn begint te praten, zal ik maar zwijgen. En ze schudde het hoofd, terwijl hij gehele wezen te kennen gaf, dat zij die partij niet goedkeurde.  Zie zo, dat is treffelijk, zei de helding, terwijl hij zich tot mij wende, en de handen vreef. U edelen zal zien, het zal een orde zijn. Hijns heeft mij veroorloofd, de gast op zijn kamer te ontvangen. Dan behoeven zij zoveel trappen niet te klimmen. En hebben minder gevaar, er af te rollen, dacht ik. En ik zal die juffrouw, die beneden mij woont, verzoeken koffie te schenken. Dan heeft het goede mens ook reizen verzet, want ze zitten gehele dachten kniezen en te zuchten. En zal die juffrouw dan alleen met al die heren zitten, voegmoedig. Wel nemen, vrouw, antwoorden helding, lachende. Ze zal een paar kamer blijven en ons de koffie sturen. Och, dit is een lief meisje, zo vriendelijk, zo zachtzinnig. Niet waar meneer, vroeg hij, mij tot getuigen nemen. Zo verrenand, kent geide juffrouw ook al, voeg mijn moedig, half scherzend, half bestraffend. Dat te zeggen, ja, ik heb haar aan het voorbij gaan gezien toen ik m'n juffrouw helding bezocht, antwoord ik. Nu ja, gezien, zei de helding, en een grote dienst gedaan bovendien. Nu, zij is ook altijd recht dankbaar, want zo dik als ik haar op de trap ontmoet en een praatje met haar maak, vertel ik haar van uw edelen, en dan glint ze haar ogen als twee sterretjes. Wat is dat voor een juffr, voorop zijn beurt, mijn vader, met een strakker blik, en wat zijn dat voor diensten die verrenand haar bewezen heeft? Och, een zedig meisje, zei de helding, die geen Christenzieel bij haar ziet en nooit uitgaat, en voorom ook, maar zij woont dan bijster alleen en verlaten. Daar heb je de notaris Baufeld, daar ik geloof dat een stuk van een nicht af is, die komt niet eens naar haar omzien. De man is ziek, dat is mogelijk, maar kon er niet één van zijn dochters senden. Al was het maar om haar naar de kerk te brengen, waar zij nu niet alleen naartoe durft gaan. Gisteren nog vond ik haar, zo bij het manier van spreken, waar zij te kerkig geweest was, en ze antwoorden mij, dat ze zeer dat haar komste Amsterdam nog geen voet over de drempel heeft gehad, omdat zij niet alleen durft uitgaan. En toen voeg ze mij of ik geen zuster of nicht had, die op jaren waren, en haar der waard zou kunnen geleiden.  Arme zeel, zei de tante letje, met deernis. Zij is gelijk aan de geraakte, die de genezenen wateren van Bethesda niet kon genaken, onderten niemand was om hem op te nemen. Maar het heldert nog niet op, wat verder dan met haar te maken had, zei de mijn vader. Anders niet, zei ik, dan dat ik haar bevrijd heb van iemand wie eens bezoek haar lastig was. Doch M. Helding weet dat wij de naam des onbescheiden indringers niet voegsaam kunnen noemen. Mijn vader zweeg en nam een snuifje. Ik wist wat hij betekende, want de snuifdoos kwam slecht bij bepaalde gelegeneden uit de zak, namelijk wanneer hij hoofdpijn had, in de pleidzaal bij Lama Pleidooie, in de kerk bij vervelende predicatie, wanneer hij iets zwaarwichters op te stellen had, of wanneer hij misnucht was. Hij bleef echter die gantste de avond evenvriendelijk tegen mij. Ik vermoedde derhalve dat zijn ontevredenheid alleen op heins zouden nederkomen, die hem van het vorige vallende tot zijnend onkundig had gelaten. Na een onbeduidend gesprek, nam Helding zijn afscheid van het gezelschap. Mijn meldende dat er bijeenkomst waarop hij mij genodigd had, de volgende donderdag de zes uren zou de plaats hebben, terwijl ik van mijn kant beloofde, in tijd aanwezig te zullen zijn. Toen ik de man uitgeleide deed naar de voordeur, vroeg hij mij of ik reed in gevolg mijn belofte, en hem de vriends opgedaan had van mijn vader over zijn dochter te spreken. Ik antwoorde, gelijk de waarheid was, dat ik zulke terstons had verricht, doodat er met de verlangde naasporingen wel enige tijd zouden verlopen. Met z'n verloren schaap seed het lang niet meer in Amsterdam bevond en waarschijnlijk van naam was veranderd. Helding toonde zich hoogst erkendelijk en maakte nog verschrijdende verschooningen over de moeite, welke hij mijn vader en mij veroorzaakte, waarna hij vertrok. Bij het gezelschap terugkerende vond ik mijn moeder bezig, mijn vader minzaam te beknoren, dat hij mij naar dat poëte maal liet gaan. Ik hoop, zei de mijn vader, dat Ferdinand oud en wijs genoeg is en zich weet te matigen. Hij wil toch niet, ketje lief, dat wij een knap, die nu ruim twee jaren op zijn eigen weekend gedreven heeft, weder als een schooljongen gaan behandelen.  En hoewel ik niet verlang dat hij Helding tot een huisvriend maakte, zo heeft mij de dankbaarheid des manst toch getroffen, en wil ik niet dat hij ons van hoofd waardij beschuldigde. Had ik echter vooraf geweten, voegde hij er glimlachend bij, dat zich zo'n innemende koffieschengster daar bevond, ik had mij nog eens bedacht. Mijn kan zich voorstellen dat ik bij dit alles niet zeer op mijn gemak was, en met schrik opzag tegen het lospersten der donderbuien, die zich van alle kanten boven mijn hoofd samenpakten. Maar mijn ongerustheid moest nog vermeerderd worden. De volgende dag kwam er een mand van Tante van Bempten, met groenten en vruchten, welke zij mijn moeder stuurde, de grieverbij van Susanna en mij, van de volgende inhoud. Signeur Ferdinand, jij hebt voorwaar mooie stukjes uitgevoerd, daar zijn nu al mijn approfetie uitgekomen, dat jij nooit zou deugen. Ja, Ferdinand werd altijd in de familie als het achtste wonder beschouwd, en ik, die wat beter inzicht in de zaken had, al zo weinig geloofd als wijlen met je vrouw Cassandra. Maar zo gaat het, als de wijsheid op de straat is schreeuwd, blijft iedereen thuis, en als de dwaasheid maar even fluit, is er daadelijk een toeloop. Ik hoop dat er geen toeloop komen om u te zien ophangen. Denk eens, de zoon van de hoofdschout uit het tathuisraam te zien uitsteken, dat zou een aandoenlijk schouwspel wezen. Nou ja, kijk maar eens overrind niet op, de bommel is uitgebroken. Daar komt vanmorgen baas Roggenveld met zijn lakenveldse koeien aanzetten, en vertelt aan Tante dat die Michelle Weerglas, die in zijn huisje woonde, met haar noordenzoon vertrokken is. Niemand weet waarheen, of gewoon iedereen gister kan, dat hij niet spoedig terug zal komen, over met zich hedenmorgen de balu in eigen hoge persoon aan het ledige huisje vervoegd heeft, bewerende dat gemelde Michelle Weerglas niemand anders was als. Nu raad eens, zo gij kunt, of lieverg, zo gij het niet weet, niemand anders als Zartepiet, en de bedrijver van ethelijke diefstallen, huisbraken en roverijen op de publieke weg. Nu behoef je niet te vragen hoe of Tante opkijkt, dat hij met een senior op zulke intieme voetwaart, dat hij u visites kan doen.  Zij wilde er eerst aan papa over schrijven, maar ik heb er beduit dat ze de mama verdriet aan zouden doen, en dat het beter waren dat ik u eerst kapitlde over het aangaan van de herge kliézons. Je kan nu zeggen dat ik er van reel en beef. En dan, hoor ik, heeft Pulver verteld, dat gij een zakje met geld van die vielt heb ontvangen. Is u edelen, al te met een compagnon van Cartoche en Jaco? On a prend à relé dilottre avec le loup. En ik mag van balen wel waarschuwen, anders gaat gij nog met de kast strijken, en dan zou hij inderdaad de ongelukkigste man der wereld worden. Ik heb al aan Jaetje Blaak geraden, haar koffertje na te kijken, om te zien of gij haar niets ontstolen hebt. De haren op zich, dan zou ik het u vergeven, want dat waren volgens het recht van wedervergelding. Just talionis, zou papa zeggen. Ja, ik weet ook wel een mond vol latijn. Over mitzij, zo het mij voorkomt, zich aan de divarie van uw hart heeft schulden gemaakt. Nu, op haar hart zult gij wel alle aanspraak verburen, zo gij haar dergelijke kennissen op na hout. Het is toch jammer. Laatsleden zondag schinzij u zo genegen, en toen gij aan tafel met de heer van Balen aan het redetwisten waard over het tarief, keek zij, of schoonzij er wel niets van begrepen zal hebben, u met zulke aandachtige ogen aan, dat het meide schijn had, als had hij haar toilettafel tegen een gebroken bloempot willen verwedden, dat gij gelijk had. Nu, rechtvaardig u zo gij kunt, want Tante is ernstig boos, en er is een zilveres suikerstrooier zoek, die zij zich verbeeldt, dat toen die vagebond tijdens zijn bezoek is meegepakt, of hebt gij hem misschien in de lommert gezet. Gij zijt haar niet te goed toe. Dit, weet gij, is het oordeel van zuster. De mededeling van dit alles was niet geschikt om mij bijzonder gerust te stellen, en ik had reden genoeg om mijn rasse belofte tot stilzwijgendheid te verwensen. Ik kon de brief echter niet onbeantwoord laten, en zag in hoe nodig het waren, Tante de Bevredigen.  Ik schreef daar half aan Suzanne, en dankte haar voor de dienst die zij mij bewezen had, door mij zo tijdig van het gebeuren te onderrichten, en vooral door Tante te doen afzien van haar voornemen om aan mijn vader te schrijven. Wat de ontmoeting van zwarte piet betrof, zo verhaalde ik haar alleen, dat de man mij werkelijk geld had gelaten met het verzoek het aan een derde over te brengen, toch dat het een geheim was waarin personen betrokken waren die ik niet noem mocht. Geloof mij dus, eindigde ik, dat ik niet min dan gij verwond ik ben geweest van Smaans bezoek, en had ik wel gewild had, dat hij aan een ander deze lastige commissie had opgedragen. Ik heb die echter niet geweigerd, omdat het werkelijk een vergoeding was welke de man deed, en dat hij, naar het mij vleien, op weg is om zijn schandelijk bedrijf te verlaten. Bidden wij liever voor de ongelukkige dan dat wij hem veroordelen, en vergeeten wij niet dat welke zijn misdrijven ook geweest mogen zijn, de poort der Gennade, voor de barou hebben de zondag nimmer gesloten blijft. Ik was nog een bezoeksguldig aan Tante letje en besloot de avond te baten nemen om aan deze verplichting te voldoen. De harenhuizen gekomen verzuimde ik niet aan de dienstmaat die mij de deur opende te vragen of Tante ook belet had, want ik wist dat zich niet zelden enige vroomen ter onderlinge stichting ten haarend verzamelden, en ik was niet bijzonder op het gezelschap van de weduwe knijpduim, of de katechiseermeester zoutbrand gesteld. Nee, je vrouw is alleen, zei de meid, met nog een juffertje, dat zo even met een sleetje hier gekomen is. Deze verzekering begaf ik mij naar boven in de verwachting van de ene van de mij onbekende neepmuts over Tante te zien zitten, maar wie schilderde mijn verbazing toen ik in Tante's achterkamer gekomen gewaar werd dat de juffer die tegenover haar bezig was een kopje thee te drinken, altijd wel bij mij bekend, in één woord niemand anders was als Amelia Bos. Wat deze betreft, zij was niet minder verrast door mijn verscheiding en het kopje ontgleed bijna haar vingers. Zo neef, zei de Tante, ik was u heenavond niet te wachten, ga ik kent de juffer naar ik meen.  Ja, Tante, antwoordde ik, maar ik was er verre af van te denken dat de juffer ook bij u bekend waren. Behoeft mij dan zij naast te kennen om haar mijn dienst te bewijzen, vroeg Tante. Kende de weduwen van Sarpat, de man gods die zij bij zich ontving en zij had haar niet geschreven, vergeet de herbergsaamheid niet, want hierdoor hebben sommige onwetend mij geherbergd. Het is verre van mij, zei ik, dat ik aan uw goede wil jegens u ernaast zouden twijfelen, maar toch vind ik mij verrast door m'n juffer hier te zien en kan ik niet nagaan op welke wijze uw kennismaking heeft plaatsgehaald. Dit laat zich, denkt mij, nogal raden, zei de Tante. De woorden ten huizen uw vaders door de liedjesmaker gesproken hebben ik bewaard, die overleggen in mijn herte en het was alsof er een stem in mijn binnenste sprak. Deze maagd, gelijk Hannah, handelde met Samuel haar zoon, hem opbrengend tot het huis des heren. Maar ik zou het toch geen vrij moedigheid gehad hebben, zomaar tot haar te gaan en te zeggen, zie, hier ben ik. Waren het niet, dat ik hedenmorgen in de Kausenwinkel bij Van Vlerken zeiende, haar aldaar had aangetroffen met de oude man, ja, diezelfde helding die haar geleiden en haar aan mij voorstelde, en hebben de bevonden dat zij is gelijk ene Maria en Hannah luistert naar de waarheid die uit de godsaaligheid is. Zo heb ik haar genodigd om hedenavond bij mij te komen en deel te nemen in een destichtelijke onderwijzing die ik naar mijn vermogen proog te geven aan wie Dorst heeft naar de water- en deslevens. Ik kon van mijn verbazing niet terugkomen. Hoe dacht ik, zal ik dan eeuwig waar ik ga, uit of thuis, aan ontmoetingen worden blootgesteld, die aanleiding geven tot nieuwe verwarring? Is mijn geboortestat, zei dat mijn afwezigheid moet worden, of ben ik het zelf? Of is alles een benoude droom? En dan, Amelia is immers de romse godsdienst toegedaan, heeft zij dan de letje die zo sterk op haar geloof staat, opzettelijk misleidt, of heeft hij een misverstand plaats? En hoe deerlijk zal dat dan uitkomen? Wat Amelia betrof, of schoonzijn het eerste ogenblik niet minder verlegen scheen dan ik, herstelde zij zich spoedig. Zij haalt het voordeel boven mij dat mij in het tegenwoordigheid, als die van een bekende, haar gerustheid inboezende, doorverwekte.  De juffrouw heeft mij verteld, zeiden tante, naar enig zwijgen, dat jij haar een gewichtige dienst hebt bewezen. Zo, antwoord ik, Amelia enigszins verwond het aanziende en onbewust hoe ver er zich haar mededelingen hadden uitgestrikt. Ja, meneer Huik, zei de Amelia, mij uit de verlegenheid helpende. Ik heb haar met juffrouw u tante kenbaar gemaakt, dat u eerlijk zo vriendelijk geweest zei, om mij van die lastige heer te ontslaan. Ik heb alleen mijn plicht gedaan, zei de ik, en ieder fatsoenlijk man zou in mijn plaats even zo gehandeld hebben. En de juffrouw heeft u zeker ook verteld, zei de tante, hoe het komt, dat zij dus alleen en verlaten is, gelijk rut de morbitische, zonder zelfs een schoonmoeder te hebben, zodat wie zij zeggen kan, uur volk is mijn volk en uur god mijn god. Ik wist niet wat te antwoorden. Wat denkt u, lieve tante, vroeg ik om er mij uit te redden. Ben je aan voor een raadsman deftig genoeg om het vertrouwen ener jongen juffrouw te verdienen? Amelia is geen terstond mijn oogmerk met dit ontwijkend antwoord te bewoeden en haast het zich te zeggen. Ja, meefrouw, ik heb haar nu heer Neef verhaald, gelijk aan u, dat ik er ongelukkig aan toe ben, dat de heer Bouwveld mij niet kon ontvangen en ik niet terugkanker aan het deventig, uit hoofd mijn familie van huis is, zodat ik mij alleen bevindt. Had mij nu tenminste maar bij een authentelijke peurgevrouw besteed, zei de tante, maar mij denkt, Amsterdam is groot genoeg en ik zal zelf aan die senior Bouwveld schrijven en hem voorstellen, u een ander logisch te bezorgen. Sante Maria, doe dat niet, riep Amelia ontsteld uit. De heer Bouwveld ligt ziekte wet en is buitenstaat zich met enige zaken te bemoeien. Wat zei dat gij daarvoor een vreemd woord? Vroeg tante, terwijl ik op mijn lippen beat. Dat luide even of het een vervloeking waren en daar zat geschreven. Gij en zult ganselijk niet vloeken. Amelia kreeg enigszins bedeest over deze bestrafing en naar het hoge rood te oordelen dat haar wangen bedekte, geloof ik, dat ze zich bovendien verwijtingen deed, van aan de goede vrouw, die haar bij zich ontving en sprookje op de mou gespeeld hebben. Want aan die Deventerse historie begreep ik wel dat geen woord waar was.  Maar nog groter werd de verwarring van het arme meisje toen tante haar, na een korte stilte, de vraag deed, welke predicante deventer zij gewoon was te volgen. De ene dienst dacht ik is de andere waard en ik pocht op mijn beurt Amelia het antwoord te besparen. Gij maakt misschien, zeide ik, geen onderscheid tussen hen en hoort al een even gaarne. Inderdaad, zei de Amelia, ik geloof, hoe viel tante in. Maar ik denk, er is toch nogal onderscheid tussen de godvreesende klarabron die zijn naam terecht draagt, want hij is als een fotteine der hoven, een put der levende wateren en de eidelen zevenslinger die besmet is met pelagiaanse zuurdesem en die slechts woorden zonder wetenschap voor het brengt, waarmee hij de raad verduistert en de kortzichtige verblindt. Ocht me juffig, zei de Amelia, verbaasd over deze uitval waar zij niets van begreep. Ik heb daar zo weinig verstand van en, maar bij wie hebt gij uw beleidenis dan gedaan, volgt tante. Of behoort gij wij licht tot de zodanige die talmende zij met die af te leggen, niet indachtig dat de tijd voortgaat en dat wij niet weten wat de uren des oordeels komen zal. Ik weet het niet recht, antwoordt Amelia. Ik was elf jaar oud toen ik het sacrament ontving en ben vergeten welke naam de priester droog bij wie ik mijn catgismes geleerd heb. O, we, o, we, dacht ik, nu is het geheel en al mis. Maar welke woorden zouden in staat zijn, de verbazing, de ergenis uit te drukken, welke op het gelaad van tante Letje te lezen stonden, toen zij uit het genen ter kwader uren aan Amelia ontvallen was, de waarheid inzag en ontdekte wie zij bij zich in huis ontvangen had. Met open mond staarde ze Amelia aan. Zij liet de kaos waaraan zij breiden op de grond vallen, sloeg de handen in okander en herhaalde half luid de gesprokene volzin als wilde ze zich overtuigen of zij wel verstaan had. Wat de arme Amelia betrof, zij begreep niets van het kwaatezige gesticht had. In de Rooms Catholicke godsdienst opgevoed en in vreemde landen gewoond hebben, wist zij, gelijk mij naar haar hand bleek, op zijn best dat hier te landen een andere wijze van godsverering dan de haren als de heersende bestond.  Haar vader had het hoofd tezeer vervuld gehad met andere zaken, of wel ligt de gelegenheid gemist van haar te onderrichten, hoe zij zich omtrend dat stuk in Holland te gedragen had. Zij had dan ook al wat tante vroeger gezegd had op haar eigen kerkleer toegepast en die uitdrukkingen, welke haar duister of ongewoon voorkwamen, daaruit verklaard dat er wel ligt enig verschil bestond tussen de vorm van de eredienst in dit land en in dat haar vroeger inwoning, terwijl de verwarring veroorzaakt door de vragen welke tante haar deed ontrend de plaats van waar zij voorgaf gekomen te zijn, haar nog minder had toen nadenken over de vorm dan over het zakelijke van haar antwoorden. Ik zag untussen dat het zaak werd tussen beide te treden. Tante Lief, zei ik, hier heeft een misverstand plaats. Uw edel is schijnt niet begrepen te hebben en ik heb er u niet van kunnen onderrichten dat hij hiervoor tot de Romse kerk behoort. De heren bewarens, zei de tante, na een diepe zucht haar stem wederom kreigende en beurtelins Amelia en mij aanzienden. Dat zoiets gebeuren moest. Had ik dat kunnen verwoeden, zo had ik mij wel gewacht, de juffer te nodigen, indachtig dat de schrift zegt, indien iemand deze leren niet en brengt en ontvangt hem niet in uw huis. Tante is gereformeerd, zei ik tegen Amelia, die nu begon te beseffen waarderschoen vroom. Gij zult niet langer last van mij hebben, meefig, zeiden zij met waardigheid, terwijl zij opreed zijn haar boeltje bij eenpakten. Ik dank u voor uw goede wil, aan mij verlatenen betoond, en terwijl ik een erkentelijk aandenken aan uw welwillendheid bewaren zal, zal ik het steeds betreuren dat een verschil in de vormende scheloos u beletten moest de opwelling van uw edelhardt in te volgen. Tante trok bij het horen deze toespraak een gezicht als of zij een lelijk drankje in nam. Echter stond zij insgelijks op en mij aanzienden, mondelde zij. Ja, de juffer kon het niet helpen. De ze naar buis, de ze misverstand, zoals Neef wel zegt. Inderdaad, hernam ik, maakt tante lief, hoewel dit nu oorzaaks zijn zal, dat gij uw goede voornemens om met de juffer naar de kerk te gaan, niet zult kunnen ten uitvoer brengen, nog haar op uw oefeningen nodigen.  Zo zie ik niet in, dat gij daarom de inspraak van uw voortreffelijk hart niet jegens haar zou kunnen involgen en haar op een andere wijs behulpzaam zijn, of haar uw gezelschap schen. Er zijn paapse vrouwen genoeg in de stad, pom de tante, en bovendien wat zegt de apostel, wijkt van de zulke af. En wat heeft een nogwijzer mond geantwoord, voeg ik, op de vraag wie onze naaste was. Het was inderdaad opmerkend zwaardig de indruk graden te slaan die deze vraag op het vroom en medelijden het hart mij naar goede tante teweegbracht. Ze zag mij een wel verrast en verlegen aan. Bekeek toen met aandacht de toppen van haar vingeren, en zij mijn gezichten schommelde een tijd lang zondersprek in haar zak om haar neusdoek te krijgen, veegte een paar tranen weg die aan haar ogen opkwamen, drukte mij de hand en trat eindelijk naar Amelia, die nog altijd met haar werk in de hand en de ogen op de grond gefestigd midden in de kamer stond als gereed om te vertrekken. Nee, zei de tante, haar de handen drukken en op het voorhoofd kussen. Alwaard gij heidens of Turks men zal niet zeggen dat ik u verlaten heb en voorbij gegaan, gelijk de priester en de leviet die de gewonde reiziger voorbij gingen. Het is toch uw schuld niet dat gij met de afgoedereien van het pauzdom besmetzijdt. Waar ik kan zal ik u van dienst wezen en u bijstaan in wat zaken gij mij zou het mogen van doen hebben. En wij zullen over geen punten des gelofs spreken. Den zij gij opgewekt wordt om naar de leerder waarheid te horen. Helaas, meefrouw, zei de Amelia, terwijl zij langzaam weder haar plaatsinnam, waar tante haar heen geleiden. Hoe grift het mij dat ik u onwillekeurig dit verdriet deze ergenis veroorzaakt hebben? Ik was zo blij dan met uw bescherming, want het was zo lang geleden dat een beschaafde, eerwaardige vrouw een woord van vriendschap en deelnemend op mij gesproken had. En ik verheugde mij zo zeer op de gedachte dat ik onder uw schuts weder mijn zo lang verzaamde godsdienstplichte zouden kunnen vervullen.  Waarom hebben wij alkanderen niet ter stond verstaan? Waarom heb ik niet dadelijk geweten dat ik van u en de wegen niets hopen of verwachten kon? Want ach, in geen ander opzicht kunt gij mij, arme verlatenen, troost of hulp verschaffen. Niet, voegdante? Wel, dat zou wel ongelukkig zijn. Het is niet zonder wijze oogmerken dat God ons tot een kander gevoerd heeft. En ik zie het nu duidelijk in, ik mag niet weigeren de plicht te vervullen die mij wordt opgelegd. Zeg mij dan liefkend, heb geen raad nodig, of wij licht geld gebrek, of schroomt gij misschien u en het bijzijn van mijn neef te verklaren. Ik geloof dat ik beter doe u te verlaten, zei ik, zelf verlangende, buiten deze netelige zaak te blijven. Uw goedheid is groter dan ik verdien, hernam Amelia, schrijdende. Maar zie daar juist mijn ongeluk, dat ik niemand, ook u niet, meneer vrouw, mijn vertrouwen schenken mag. Hoe gaar neek dit wilde? Ik heb u wel licht reeds te veel gezicht. Ho, ik had hier niet moeten komen. Dan te letje, zag Amelia met medeleiden, toch tevens met bevremding aan, en ik kon bespuren dat zij verlegen was hoe ver het te handelen. In haar stille en afgezonde levenswijze had zij weinig gelegenheid gehad om mensen kennis te verzamelen. En schoon zij dagelijks ongeluk gebezocht en met raad en daad bijstond, waren de rampen die zij ledigde doorgaans van meer dagelijkse aard en had zijzelf de zodanige lieden aangetroffen wie je leed, even als dat van Amelia, en meer buiten gewone afzonderlijke oorsprong had. Ze zag mij vraagend aan, want ondanks mijn aanbod om te vertrekken bleef ik nog altijd met de hoed in de hand staan, onzeker of ik wel deed, bij de vrouwen alleen te laten en te wagen dat Amelia haar geheel vertrouwen schonk aan tante die het wel niet verraden zou, maar die mij toch ongeschikt voorkwam om met ware deelnemming naar zulke zaken te luisteren als de dochter van een buiten de wet gesteldes werver ongetwijfeld verhalen zouden en die haar althans geen goede raad zou verschaffen. Mij dunkt, zei ik eindelijk met een gemaakt glimlach, dat hij beiden, mijn dames, zou doen met een speltje te steken bij het gebeurde en eenvoudig over kousen en borduurpatronen te spreken. 