Alleen op de wereld | Hector Malot | Action & Adventure Fiction | Audiobook Full | Dutch | 10/16
Twee deel van het 27e hoofdstuk van Alleen op de Wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de Wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 27e hoofdstuk deel 2, de Redding. Onze angst werd vooral vermeerderd omdat wij geen licht hadden. De lampen waren achtereenvolgens uitgebrand, bij gebrek aan olie. En toen wij er niet meer dan twee over hadden, had de meester besloten dat zij niet eer aangestoken zouden worden, voordat zij noodzakelijk zouden zijn. Wij bleven dus voortdurend in de duisternis gedompeld. Dit was niet slechts onvredragelijk, maar bovendien gevaarlijk. Want als wij ons maar even onbedachtzaam bewogen, hadden wij kans in het water te storten. Zedert de dood van Compaireau lagen op elke treden drie werklieden. Waardoor wij dan ook een weinig meerplaats kregen. Om Gaspar rustte in een hoek, de meester in een anderen en ik lag in het midden. Op een gegeven ogenblik, terwijl ik half was ingedommeld, hoorde ik tot mijn verbazing de meester op zachte toon als of hij hardop droomde enige woorden stamelen. Ik ontwaakte en luisterde, daar zijn wolken, zei de hij, hoe mooi zijn die wolken toch. Er zijn mensen die er niet van houden, ik vind ze wel schoon. Oh, wij krijgen wind, des te beter, ik houdt ook van wind, droomde hij. Ik trok hem bij de arm, maar hij vervolgde, wilde me een eierstuif geven, van zes en niet van acht eieren, snijdt hem maar in twaalfen, dan zal ik hem opeten, als ik thuis kom. Hoord jij hem, Om Gaspar? Ja, hij droomt. Wel nee, hij is wakker, hij praat onzin, ik verzeker u dat hij wakker is. Hij laat meester, wilt jij mede eten, Gaspar, kom dan maar, ik zeg u, dat wij wind krijgen. Hij weet niet wat hij zegt, haar nam Om Gaspar, het is de honger en de koorts. Nee, hij is dood, zei de bergenoe, zijn ziel spreekt. Gij ziet wel dat hij elders vertoefd. Waar is de windmeester? Is hij noordwest? Er is geen noordwest de wind in de hel, ripache. En de meester is in de hel. Gij wilt mij niet geloven, toen ik zeide, dat wij daarheen gaan. Wat bezielde hen? Hadden zij al hun verstand verloren? Werden zij krankzinnig, maar dan zouden zij twist krijgen en gaan vechten en elkaar misschien doodslaan.  Wat zou ik doen? Wilt gij drinken meester? Nee, dank u. Ik zal wel drinken als ik mijn eierstruif eet. Geruimetijd spraken zij met hun drieen, zonder alkander te antwoorden. En te midden van hun ontsamenhangende woorden, hoorden wij altijd eten, uitgaan, hemel, wind. Opeens kwam ik op de gedachte om een lamp aan te steken. Zij stond naast de meester met de lucifer erbij. En ik stak ze aan. Zodra er licht was, zwegen allen. Na een ogenblik stilte, vroegen zij elkaar af wat er eigenlijk gebeurde, als of zij uit een droom ontwaakten. Gij hebt geëld, antwoorden Omkaspaar. Wie? Gij zelfmeester. En ook paasier en bergenou. Gij zeid dat gij buiten waard, en dat het wijde. Van tijd tot tijd klopten wij tegen de muur, om onze redders te laten weten dat wij nog leefden. En wij hoorden dan hun houwelen zonder ophouden op de stenen vallen. Maar de slagen werden niet veel harder. Wat ons duidelijk te kennend gaf, dat zij nog ver van ons gewijderd waren. Toen de lamp aangestoken was, liet ik mij afgelijden om water te halen in de schoen. En het scheen mij toe dat het water enige centimeters gezakt was. Het water daalt, grote god en een ogenblik keerde in alle harten de hoop terug. Men wilde de lamp aangestoken laten om te zien hoe ver het water gezakt was. Maar de meester verzette zich hier tegen. Ik dacht dat er toen een opstand zou losbreken. Maar de meester had altijd een goede reden voor het geen hij verzocht. Wij zullen later de lampen veel meer nodig hebben. Als wij ze nu voor niets gebruiken, wat zullen we dan later doen als we ze nodig hebben? En denkt jij niet dat ge van ongeduld zou sterven wanneer jij het water bijna onmerkbaar zag dalen. Want jij moet niet verwachten dat het plotseling zakt. Wij zullen geret worden. Houd dus goede moed. Wij bezitten nog dertien lucifers. Wij zullen die telkens als jij het verlangt aansteken. De lamp werd uitgedoft. Wij hadden allen naar hartelust gedronken. Geen van ons begon nu meer te eilen. En vele uren, misschien verschijnde dagen lang, bleven wij roerloos liggen. Zonder door iets anders aan het leven herinner te worden, dan door het tikken der Hauwelen, die een put groeven en het uithosen der tonnen. Geleidelijk werden nu de slagen luider en luider.  Het water daalde en men naderde ons. Maar zou men ons bij tijds bereiken. Voordelden onze redders in hun werk met reuzens reden. Zouden onze krachten, die voortdurend afnamen, dan nog toereikend wezen. Wij waren zwak naar lichaam en geest. Sedert de dag van de overstrooming, hadden mijn makkers geen voedsel gebruikt. Maar wat nog erger was, wij hadden van dat ogenblik af geen verse lucht ingeademd. En deze was hoe langer hoe funziger geworden. Gelukkig was de luchtdrukking verminderd, naar mate het water daalde. Want waren de waterstand gebleven, zo als hij in het eerst was, dan zouden wij ongetwijfeld gestikt zijn. Op welke wijze wij ook geret werden, wij hadden dit te danken aan de ijver en de juistheid waarmede de ingeneur de arbeid leiden. Het geluid der tonnen en der houwelen ging met de grootste gelijkmatigheid. Als of het de slinger van een klok was. En bij iedere postafwisseling gevoelden wij een koortsachtige aandoening. Zag men van de redding af, of ondervond men onoverkomlijke bezwaren. Gedurende het uitpompend van het water hoorden wij eens klaps een oor voor dovend garaas. Een schel gefluit, het water valt in de mijne. Rib carori. Het is niet het water, hernam de meester. Wat is het dan? Ik weet het niet, maar het is niet het water. Hoewel de meester ons verschijde de malen bewijzend gegeven had van zijn doorzicht. En gezond verstand, hechten men geen geloof aan het geen hij zijde. Dan wanneer hij dit door bewijzend staafde. Hij erkende dat hij niet wist waar aan dit geluid was toe te schrijven. Later vernamen wij dat het ontstond door de kettingen van een ventilator. Die men opees om verse lucht aan de werklieden te verschaffen. En nu maakte zich een dolle vrees van ons meester. Bij de gedachte aan een overstrooming. Steek de lamp aan. Dat is niet nodig. Steek aan. Steek aan. Hij moest wel gehoorzamen. Want allen waren het hierover eens. Bij het schijnsel van de lamp konden wij zien dat het water niet gerezen was. Maar dat het eer daalde. Gij ziet dat ik gelijk heb, sprak de meester. Het steigt en tans zullen wij verdrinken. Wel nu. Hoe eer, hoe beter dan maar. Want eer kan het niet langer uithouden. Geef de lamp, meester. Ik wil op een stukje papier aan mijn vrouw en kinderen schrijven. Schrijf voor mij ook. Voor mij ook.  Bergenu had gevraagd om de lamp aan te steken. Ten einde, voordat hij stierf, nog aan zijn vrouw en kinderen te schrijven. Hij had in zijn zak een stukje papier en een potlood. En maakte zich tot schrijvend gereed. Luister, dit zal ik schrijven. Gaspar, Paget, de schoolmeester, Karori en Remy zijn in de zijgang opgesloten. En zullen daarin omkomen. Ik, Bergenu, smeek God, om een man voor de weduwe en een vader voor de wezen te zijn. Ik geef hun mijn zegen. Gij Gaspar? Gaspar geeft wat hij bezit aan zijn neef Alexis. Paget draagt zijn vrouw en kinderen aan God, de heilige maagd en de maatschappij op. Gij meester? Ik heb niemand, antwoordde de meester al droever getoom. Niemand zal mij betreuren. Gij Karori? Ik, Rip Karori, ik verlang dat mijn kastanjes verkocht zullen worden. Voordat zij gedroogd zijn. Op ons papier schrijven we niet zulke onzin. Het is geen onzin. Wildgij, niemand verwel zeggen. Uw moeder? Mijn moeder zal van mij erven. En gij Remy? Remy geeft aan Mathia, Kapi en zijn harp. Hij goed Alexis en verzoekt hem om naar Lise te gaan. En wanneer hij haar zijn goede overbrengt? Haar Tevens een gedroogde roos te geven, die hij in zijn jassak bewaart. Wij zullen allen onze handtekening eronder zetten. Ik zet een kruis, sprak Paget. Nu, zei Bergenou. Toen wij alle onze naam gezet hadden, vraag ik niets meer, dan dat men mij rustig sterven laat, zonder iets meer tegen mij te zeggen. Vaart wel, Makkers. Hij verliet daarop zijn treden en begaf zich naar de onze, om van ons drieën afscheid te nemen. Daarop klom hij weder naar de zijne, om hels de Paget en Carrori, en maakte toen van zand en voor mond houdt een hoogte, waarop hij met zijn hoofd kon rusten en strekte zich vervolgens in zijn gehele lengte uit, zonder zich verder meer te verroeren. De aandoeningen, welke deze brief bij ons teweeg gebracht had en de gelatenheid van Bergenou, maakte ons niet moediger. Intussen was het kloppen veel duidelijker geworden en ongetwijfeld was men onze reed zo ver genaderd, dat men ons spoedig zou kunnen bereiken. Hiermee de trooster ons de meester, ten einde zo doende een weinig kracht te geven.  Als men zo dicht bij ons is, als hij mengt, dan zouden wij hen kunnen horen schreven, en wij horen hen niet, even min als men ons hoort. Al waren zij slechts weinige meters van ons verwijderd, dan zouden wij hen nog niet kunnen horen. Dit hangt geheel af van het gehalte der aardkorst, die zij door boeren moeten. Of van de afstand. Het water daalde echter voortdurend en wel daar kregen wij het bewijs, dat het de daken der gangen niet meer bereikte. Wij hoorden tegen de wand van de zijgang enige druis en het water klotste als over stukjes tenkel invielen. Men stak een lamp aan en wij zagen verschijne ratten beneden in de zijgang lopen. Zij hadden, even als wij, een schuilplaats in een duikerklop gevonden, en toen het water gedaald was, hadden zij haar toevlugsoort verlaten om enige voedsel te zoeken. Als zij ons hadden kunnen bereiken, dan was dit omdat het water de gangen niet meer geheel vulde. Deze ratten waren voor onze gevangenis wat de duif voor de ark van Noach was, het einde van de zondvloed. Berjunu sprak de meester terwijl hij zich tot aan de bovenste treden oprichtte, wat maar weer moet. En hij bracht hem toen aan het verstand dat de ratten onze naderende bevrijding aankondigden. Maar Berjunu liet zich niet overtuigen. Als de hoop weder voor wanhoop moet plaatsmaken, dan wil ik liever in het geheel geen hoop meer koesteren. Ik wacht de dood. Als er redding komt, dan zij godgeloofd. Ik wilde onze treden verlaten om zelf met te overtuigen of het water inderdaad daalde. Het zakte aanmerkelijk, er was een grote ruimte gekomen tussen het water en het bovenste gedeelte van de gaanderij. Vang enige ratten, dan kunnen wij ze opeten, riep Karori. Maar om de ratten te vangen, moest men vlugger zijn dan ik tanswas. De hoop op redding, eventueel, had mij weder kracht gegeven en het zin van de ruimte deed mij besluiten, een denkbeeld ten uitvoer te brengen, dat mij reeds lang gekweld had. Ik lom weder naar onze treden. Meester, ik weet iets. Daardoor ratten in de gang lopen, bewijst dit dat men er door kan gaan. Ik zal zwemmende de ladders bereiken en daarom hulp roepen. Men zal ons komen zoeken. Dat zal eerder kunnen gebeuren dan door de schacht. Ik verbied u dat. Maar meester.  Ik zwem eventgoed als hij loopt en als een paling schiet ik door het water. En de slechte lucht. Als de ratten erdoor komen, dan is de lucht niet slechter voor mij dan voor haar. Ga, Remi, ripage. Ik zal u mijn horloge geven. Wat zegt gij ervan? Gaspar, volgt de meester. Niets. Als hij denkt dat hij de ladders bereikend kan, laat hij dan gaan. Ik heb het recht niet, hem dit te beletten. En als hij verdrinkt. En als hij zich redt, in plaats van hier wachtende om te komen. Een oogumdijk pijnse de meester hierover na. Daarop vatten hij mij bij de hand. Gij zegt een brave knap, mijn jongen. Doe zoals gij wilt. Ik geloof dat gij het onmogelijke wilt beproeven. Maar het zou niet voor de eerste maal zijn, dat gij in het onmogelijke slaagt. Neem van ons allen afscheid. Ik zijde alle verwel en nadat ik mijn klederen had uitgetrokken, liet ik mij in het water glijden. Gij moet aanhoudend luidspreken, zei de ik, voordat ik begon te zwemmen. Uw stem zal mij leiden. Welke ruimte was er tussen het dak en de gang? Was er groot genoeg om mij vrij daarin te kunnen bewegen? Dat was de vraag. Nou dat ik ingeslagen gedaan had, bemerkte ik. Dat ik zeer langzaam zwemmen moest, daar ik anders misschien mijn hoofd zou stoten. Het waarstuk dat ik wilde ondernemen, was al zo mogelijk. Zou het einde de bevrijding of de dood zijn? Ik wende mij om en zag het schijnsel van de lampen in de donkere afgrond weerkaatsen. Dit was mijn vuurtoren. Gaat het goed? Riep de meester? Ja, en met behoedzaamheid ging ik voorwaarts. De grootste moeilijkheid om van de zijgang naar de ladders te komen bestond hoofdzakelijk hierin om de goede richting te houden, want ik wist dat op een bepaald punt, waarvan ik niet ver verwij dat was, de gangen in alkander liepen. Ik moest dus niet door de duisternis mij laten misleiden, want dan zou mijn tocht te vergeef zijn. Het dak en de wanden van de gaanderij waren dus geen voldoende gidsen voor mij. Maar op de grond had ik een veel beter leidsman in de reels. Als ik die volgde, dan was ik zeker dat ik de trappen bereiken zou. Van tijd tot tijd raakte ik even met mijn voeten op de grond.  En als ik dan een reel voelde, liet ik mij weder langzaam boven komen. De reels onder mij, de stemmen van mijn makkers achter mij, ik kon dus onmogelijk verdwalen. Het voordurend afnemen van het geluid ter stemmen en het steeds toenemend geraas, dat het uithosend van het water veroorzaakte, gaven mij de overtuiging dat ik voordorde. Eindelijk zou ik dus weder het daglicht aan schouwen en door mij zouden mijn kameraden gered worden. Dat schonkt mij kracht. Ik hield altijd het midden van de gang en behoefde slechts even te duiken om mijn reels aan te raken. Wat ik meestal met de punt van mijn voet deed. Toen ik dit weder beproefde en haar niet met mijn voet vinden kon, dook ik geheel onder om er met mijn hand naar te zoeken. Maar dit was te vergeefs. Ik swon van de ene zijde naar de andere, maar vond niets. Had ik mij bedrogen. Ik bleef een oogomelijk onbeweegelijk liggen om over mijn toestand na te denken. De stemmen van mijn makkers drongen slechts zeer flauw als een zacht, bijna onhoorbaar gemompel tot mij door. Toen ik weder aan hem gehaald en een goede hoeveelheid lucht in mij genomen had, dook ik geheel onder. Maar zonder een gelukkiger uitslag dan de eerste maal. Geen reels. Ik was de verkeerde gang ingeslagen zonder het te bemerken en moest dus weder omkeren. Maar hoe? Mijn makkers riepen niet langer. Of wat hetzelfde is, ik kon ze niet meer horen. Een oogomelijk gevoelde ik mij als verlamd en een diepe smart overweldigde mij. Toen ik niet wist in welke richting ik zwemme zou, ik was dus verdwaald in die duisteren afgrond, onder die zware steenklomp en in dat ijskoude water. Maar eens klaps drong weder het geluid van stemmen tot mij door en ik wist daardoor in welke richting ik mij bewegen moest. Toen ik enige slagen achterwaarts gedaan had, dook ik opnieuw en rijkte met mijn voet een ril. Op dit punt liepen de gangen dus te samen. Ik zocht naar de metalenplaat op de muur. Ik vond die niet. Ik zocht naar de openingen en vond ze even min. Rechts en links tastte ik altijd tegen de muur. Waar lag de ril? Ik volgde ze tot aan het einde. Maar plotseling hield zij op.  Ik begreep toen dat de spoorbaan weggespoeld was door de startvloed van water en dat ik mijn gids verloren had. Door deze omstandigheid werd het mij onmogelijk gemaakt om mijn planten uitvoer te brengen en schoot mij niets anders over dan terug te keren. Ik had die weg reeds eenmaal afgelegd en wist dat ik hier buiten gevaar verkeerde. Ik swom dus met grote snelheid voort om de zijgang te bereiken. De stemmen leiden mij. Normaal ik onze scheldplaats naderde, scheen het mij toe dat de stemmen duidelijker werden. Als of mijn makkers nieuwe krachten verzameld hadden. Spoedig bevond ik mij aan het begin van de gang en liep ook. Kom, kom spoedig, riep de meester. Ik heb de schacht niet gevonden. Dat doet er niet toe. De opening voordacht. Zij horen ons roepen en wij hen. Wel draa zullen wij met alkander kunnen spreken. Snel beklom ik de treden en luisterde met ingehoude adem. De slagen waren werkelijk veel harder. En de stemmen van hen, die tot onze bevrijding werkten, waren nog wel zwak, maar toch vrij duidelijk. Toen de eerste opwelling van vreugde voorbij was, voelde ik dat ik half bevroren was. En daar geen warme klederen waren om mij af te drogen, begroef met mij tot aan het hoofd onder de steenkolen. Die altijd een zekere warmte behouden. En om gaspaar met de meester drukte zich tegen mij aan. Ik vertelde hen toen mijn onderzoekingstocht en hoe ik een ogenblik verdwaald was geraakt. Heb jij durven duiken? Waarom niet? Ongelukkig heb ik niets kunnen vinden. Maar, zoals de meester ook gezegd had, dat deed er nu weinig toe. Want al waren wij niet door de gang gerit, het zou door een schacht gebeuren. Het geroep werd duidelijker en duidelijker, zodat wij alle hoop hadden, spoedigde stemmen te kunnen onderscheiden. Enige minuten later hoorden wij deze woorden langzaam uitspreken. Met hoeveel zeid jij? Om gaspaar had de sterkste stem van ons allen. Hij zou dus antwoorden. Zes. Er hersten een poos en diepe stilte. Waarschijnlijk hadden zij boven op een groter aantal gereken. Haast u, riep om gaspaar. Wij kunnen het hier niet langer uithouden. Uw namen, hij noemde onze namen. Berjunu, Paget, de schoolmeester, Karori, Remy en Gaspaar. Gedurende onze redding was dit het vreselijkste ongeluk voor hen. Die boven waren.  Toen men voornam, dat men wel draa, enige woorden met ons zou kunnen wisselen, waren alle mijnwerkers, alle bloedverwanten en vrienden komen toesnellen. En de soldaten hadden grote moeite om hen te beletten de gang binnen te dringen. Toen de ingenieur mededeelde, dat wij slechts met ontzessen waren, hersten er algemene teleurstelling. Maar toch bleef een ieder voor zichzelf nog enige hoopkoesteren. Daaronder die zes zich juiste persoon bevinden kon, die men wachten. Hij herhaalde onze namen. Helaas, op 120 moeders of vrouwen waren er slechts vier. Wie hoop verwezenlukt zou worden. Welk een grote smart was dat voor de anderen, en hoeveel tranen werden dan niet gestort. Ook wij van onze kant dachten aan hen, die gered hadden kunnen worden, hoeveel zijn de gered. Vroeg om Gaspar, men antwoorden niet. Vraag waar Marius is, zei Pachet. De vraag werd gedaan, maar bleef evenals de eerste onbeantwoord. Zij hebben het niet gehoord, zeg liever dat zij niet willen antwoorden. Ik brandde van verlangen, om een vraag te doen. Vraag eens, hoe lang wij hier reeds zijn opgesloten. Zei dat veertien dagen. Veertien dagen. Bij onze hoogste berekening waren wij op vijf of zes dagen gekomen. Gij behoeft er nu niet langer meer in te blijven. Houd goede moed. Laten wij nu zwijgen, anders kunnen wij niet voortwerken. Nog slechts weinige uren. Deze duurden, geloof ik, het langst van onze gehele gevangenschap. In elk geval behoorde zij onder de smachtelijkste. Bij iedere hamerslag dier viel, dachten wij dat het de laatste was. Maar altijd werd hij door een andere en weder een andere gevolgd. Van tijd tot tijd werd er een vraag gedaan. Heb jij honger? Ja, zeer veel. Kunt jij wachten? Als jij te zwak bent, dan zal men een gat boeren en daarin bouillon gieten. Maar dat zal uw bevrijding vertragen. Als jij nog wachtend kunt, dan zult jij eerder uw vrijheid terug krijgen. Wij zullen wachten. Haast u dan ook. De tonnen waren voortdurend in werking gebleven en het water zakte aanhoudend en geregeld. Zeg dat het water zakte, zei de meester. Wij weten het, zowel door de schacht als door de gang. Men zal uw spoedig bereiken. Zeer spoedig. De slagend klonken minder krachtig. Blijkbaar stond men op het punt om een opening te boeren. En daar wij mede gedeeld hadden, in welke toestand wij verkeerden, vreesde men een instorting teweeg te brengen.  Die op ons hoofd zou neerkomen en ons kwetsen of wij licht doden zou of in het water doen storten. De meester legde ons toen ook uit dat het zeer wel mogelijk kon zijn dat men bevreesd was voor de luchtdrukking, waardoor zodra er een gat geboord was de lucht ontsnappen zou als de kogel uit een kanon en alles in puin doen storten. Wij moeten dus op onze hoeden zijn en evenals de opzichters over onzelf waken. De schokken aan de bodem toegebracht door de Hauwelen, waar een oorzaak geweest dat de steenkool in de zijgang had losgelaten en tal van brokstukken in het water vielen. Hoe meer het ogenblik van onze bevrijding naderde, hoe zwakker wij werden. Mijn kachten waren uitgeput en onder de steenkolen begraven. Was ik zelfs niet in staat mijn arm op te tillen. Ik beefde over mijn gantse lichaam, zonder het koud te hebben. Eindelijk rolde grote stukken tussen ons. De opening was boven in de zijgang aangebracht. Wij waren als verblind door het licht der lampen. Maar onmiddellijk was alles om ons weder in duister gehuld. De tocht, een vreselijke tocht, een windvlaag, die verschijnde stukken steenkool met zich voerde, vloog ons in het gelaat. Dat komt van de tocht. Stel u gerust, men zal de lampen spoedig wederaan steken. Heb slechts even geduld. Wachten, al weder wachten. Maar op hetzelfde ogenblik hoorden wij in de gang een vreselijk geraas en toen ik mij omkeerde zag ik dat een helder licht zich over het water verspreidde. Moet, moet, riet men ons toe. En terwijl men door de opening aan de mannen, die zich op de bovenste treden bevonden, de handrijkte, naderde men ons door de gaanderij. De insigneur had zich aan het hoofd gesteld. Hij was de eerste die op de tredestapte en ik lag in zijn armen voordat ik nog een woord had kunnen uiten. Het was hoog tijd, want mijn hart klopte bijna niet meer. Toch besefte ik dat men mij wechtroog en dat, toen wij buiten de gang waren, met mij indekend zwikkelde. Ik opende de ogen maar een ogenblik daarop werd ik als geblend zodat ik genoodzaakt was zijn weder te sluiten. Het was dag, wij bevonden ons in de open lucht. Op hetzelfde ogenblik wirp zich een wit lichaam op mij.  Het was Kapi, die met een sprong op de arm van de insigneur zat en mijn gelaad legte. Ook voelde ik dat men mijn rechter hand vatten en die kusten. Remy fluisterde een stem. Het was Mathia. Ik weerp een blik om mij heen en ik ontdekte toen een talrijke menigte die zich in twee rijen geschaard had zonder de doortocht te belemmeren. Er heerste een diepe stilte onder de menigte want men had ieder gewaarschuwd ons door tranen nog klachten nieuwe aandoeningen te bezorgen. Maar de houding en de blikken van allen spraken meer dan de stommen lippen. In de eerste rij zag ik witte met gouden verstierselen bedekte gewaarden die in de zon schitterden. Het was de geestelijkheid van Vars die zich naar de ingang van de mijnbegeven had om daar voor onze bevrijding te bidden. Toen wij tevoorschijn traden, knielden zij in het stof want gedurende veertien dagen was de bodem die door stortregens door en door nat was geworden gedroogd. Twintig armen strikte zich uit om mij aan te nemen. Maar de ingeneur wilde mij niet afstaan en trots op zijn overwinning gelukkig en vier bracht hij mij naar het kantoor waar men enige bedden gespreid had om ons daarop neer te leggen. Twee dagen later wandelde ik door de straten van Vars gevolgd door Mathia, Alexis en Capi en ieder die wij tegenkwamen bleef stilstaan om ons na te staren. Sommige zelfs kwamen naar mij toe en drukten mij de hand met tranen in de ogen. Anderen weer wenden het hoofd van mij af. Deze waren in rouw gedompeld en vroegen zich af waarom dit kind, dat alleen op de wereld was gered was geworden terwijl een huisvader of de zoon zich nog in de mijne bevonden. En nu met verminkte lichamen door het water werden verteerd maar onder hen die mij staande hielden waren er vele die het mij lastig maakten daar zij volstrekt wilden dat ik met hen zou eten of naar een koffiehuis gaan. Gij moet alles eens aan ons vertellen, zeiden zij. Ik bedankte altijd voor dergelijke uitnodigingen want ik gevoelde in het minst geen lust mijn lot gevallen mede te delen aan hen die mij met een middagmaal of een glas bier wilden betalen.  Ik luisterde, bovendien ook liever dan dat ik zelf vertelde en ik hoorde met genoegen naar Alexis en Mathia die mij alles verhaalden wat er gebeurd was terwijl wij ons onder de grond bevonden. 