Nagelaten Bekentenis | Marcellus Emants | Literary Fiction | Audiobook full unabridged | 4/4
Deel 14 van Een Nagelaate Bekentenis. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoort het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. Een Nagelaate Bekentenis van Marcellus Eemans. Deel 14. Op een dag dat ik haar van mijn kamer uit weer met de kantere zag wandelen, deze keer tot mijn verwondering, zonder Sophie-tje, hoorde ik eens klaps in mijn hoofd de vraag, hoe ver zouden ze nu wel zijn in hun wederzijdsophemeling? En zoekend naar een middel om daar een antwoord op te krijgen, viedt het me in dat misschien een verscheurd of weggeworpen briefje m'n zekerheid zou kunnen verschaffen. Met Anna's correspondentie had ik me nooit bemoeit. Het was me bekend dat de kantere haar tik was briefensgeefd op de geleiding van een boek of tot wijziging van een afspraak. Wie weet of zij daar niet wat achterloos mee omsprong. Dadelijk naar beneden gegaan doorzocht ik in Anna's boedwaag alle openstaande kasten, laden, de prolemant, maar vond natuurlijk niemand al. Juist wilde ik weer heen gaan toen ik hun stemmen op de trap hoorde naderen. Ik schrok, zag eens klapsen op het regende, spond op een zijdeur toe en viel nagenoeg het salon binnen. De deur glipte achter me in het slot en onbeweeglijk bleef ik staan, verbijsterd door al het plotselingen in de laatste seconden. Ze hadden me niet gehoord. Al pratend over de onverwachtsopgekomen bui kwamen ze binnen. Gedemd, maar duidelijk genoeg, drongen de klanken door het dunne hout van de deur. —Ga nog even zitten, —zij Anna. —de regent zal niet lang aanhouden, —wat ik nog zeggen wilde. —Het ratelen van een paar voorbijrondende rijdtuigen belletten met de horen wat ze erop volgen liet. Toen ik weer verstaan kon, sprak de kanteren. Daarom zal ik niet beweren dat ik hem in alle opzichten begrijp. —Oh nee, hij is me heel dik was een voldmaakte raadsel. Bijvoorbeeld vat ik in het geheel niet waarom hij me in de laatste tijd weer vermijdt. We waren zo goed op weg. Hij had vertrouwen in me gekregen. Ik vleidde me enige invloed ten goede op hem te kunnen uitoefenen. En, opeens, ontglipt hij me weer. —Invloed op hem? Dat is een hersenschimmoor. Op hem heeft niets en niemand invloed.  Hoe zou het ook anders kunnen zijn? Weet je iets waarvoor Willem zich warmaakt? —Een mens om wie hij wat geeft. Ik geloof niet dat er een onverschillige wezen op de wereld bestaat dan hij. —Als het niet voor de eerste maal is, dacht ik, dat Anna hem met je toespreekt, dan hebben ze in mijn tegenwoordigheid me eendachtiglijk voor de gek gehouden. —En nu klonkt de stem van de kantere weeg. —Nee, nee, dat willen we bij mij niet in. Mensen die om niets en niemand geven bestaan er niet. Zo'n grote onverschilligheid is altijd maar schijn. Ieder levend wezen heeft een teresnaar, en het komt er maar op aan die teresnaar te vinden, en ze doen vibrieren. —Je man! —Anna, liet hem niet uitspreken. —Met andere woorden, ik heb zijn teresnaar niet weten te vinden, en het is dus mijn schuld. —Er was ergernis in haar toon geweest. Zeker meer ergernis dan de kantere lief was. —Snel, viel hij althans in de reden. —Nee, nee, nee, zo bedoel ik het niet. Ik weet heel goed dat zo'n teresnaar niet altijd iets moois is, en dus, ik spreek niet van willen, maar in het algemeen, en van, ik neem graag aan dat je die snaar wel degelijk kent, maar met opzet en om goede redenen niet verkist te doen vibrieren. —Wat ik zeggen wilde is dat, wie aan het algemeen, heel dik was, de fout van een ongelukkig huwelijk in een misverstand ligt. —De mensen kennen Okander niet genoeg. —Leerden ze Okander beter kennen, dan zou... —Nog nooit had ik hem zo horen hakkelen. —Nu viel Anna hem in de reden. —Ach, ik ken Willem maar al te goed. Toen werd trouwden, ja, toen, als iemand met toen eens had gezegd, dat hij eigenlijk heel anders was dan hij zich voordeed. Maar papa en mama doorzagen hem volstrekt niet. Mama want trouwde hem, dat is zo, maar papa riep maar, hij is zo vreemd en dit vreemde. Ik weet niet waarom, maar dit vond ik juist aardig en interessant. Onze bruitstagen waren saai, ho, erg saai, en in die tijd ook wel dik was gedacht.  —Zou dat nu bij iedereen zo wezen? —Maar wat wist ik van anderen en vooral van mannen af? Ik geloofde, dat ik hem niet goed begreep, dat alles wel beter zou gaan, als we maar eenmaal ingericht waren, als hij een bezigheid had, net als papa. Het leven was thuis ook zo verodigd niet. Ik dacht, dat ik hem op de duur beter zou begrijpen. En, nu ja, dat is dan ook gebeurd. Op onze huwelijkse reis zijn we de oog al open gegaan. En nu weet ik zeker, dat hij nergens, nee, maar nergens, plezier of lust of ambitie in heeft. Niets kan hem scheden. Op alles zegt hij, ik wil niet, of ik kan niet, of iets dergelijks. Wat je straks opmerkt is wel zo. Hij is ook voor zichzelf ongelukkig en diep te beklagen. Want ik ben zeker, dat hij nooit van iets geniet. Maar wat er volgt, ging weer voor maar verloren. Een zwaard dreunende verhuiswagen rommende langzaam voorbij. En het duurde geruimer tijd eer mijn oor, dat nu tegen de deur was aangedrukt, door het knarsen en brommen heen weer een salabekon onderscheiden. En dat juist terwijl Anna bezig was, haar afkeer van mij onder woorden te brengen. Het luisteren zonder te kunnen verstaan, maakte me half gek van inspanning. Ik voelde mijn hartbondzen, en het was, of met elke slag, het bloed alleen naar mijn hoofd opsteeg, terwijl de rest van mijn lichaam gevoelig werd en kramp achter verstijfde. Ik durfde mijn oor niet van de deur verwijderen en was toch bang door mijn op- en neerheigen mijn tegenwoordigheid te zullen verraden. Eindelijk kon ik de kantere weer verstaan. Dan is het zeker een hopeloze taak, maar toch spijt het me. Ik heb zo'n diep medeleider met je. Het zou een genot voor me geweest zijn, als ik daar kinder had mogen denken. Ze is tenminste iets aan me verschuldigd. Ik heb iets, zij het dan ook heel weinig voor haar kunnen doen. Nu zou komen wat ik bovenal wensen te vernemen. Ik geelde van zenuwachtige spanning en rode vlammetjes dansen voor mijn ogen. Ze antwoorden niet gauw en bijzonder zacht. Ik dank je voor die bedoeling. Het is lief van je, heel lief, maar wat iemand voor mij doen kan, dat heb je al gedaan. Meer, meer kan niemand.  Ik moet dragen wat me op is gelegd en mijn troost vinden in mezelf. Het was, of deze woorden weer galmden in mijn hoofd. Ik vond ze even ondankbaar als aanstellerig en ik had lust tevoorschijn te komen om niets anders uit te roepen dan, vindt het dan niet troost, maar laat mij de mijne zoeken. Toch had ze gelijk, want al waren mijn voornemens een tijdlang nog zo mooi geweest, had ik feitelijk iets voor haar gedaan. Was ik er zelfs maar toen in staat geweest, konden mijn zelfopofferende plannen voor haar meer zijn dan woorden, lege woorden. Geluiden in de keuken beletten me weer het begin van de kanteresrepliek te verstaan. Ik onderscheide pas het volgende. Zo'n plichtopvatting vind ik wel mooi, verheven zelfs, maar geeft je werkelijk de troost die je ervan verwacht. Het antwoord kwam er wijflend uit. Meer en meer. Er zijn ogenblikken? Het is zo, maar ik geloof, ja, ik ben overtuigd dat ik het allerongelukkigst zou wezen als ik om te vreden werd over mezelf. Een lange en diepe stilte volgde. Wat doen ze, volgde ik me af. Hoe zitten ze nu? Staren ze naar de grond of kijken ze ook aan? Het was of ik door de deur heen iets van de emotie voelde die hun zielen door trilde en of zij die emotie stalen, stalen van mij, eindelijk hernam de kanteren. Ik bewonder je, en toch, toch doen je woorden me leed. Ze zeggen me dat ik, dat ik, zo helemaal niets voor je betekent. Wat deed die uiting me een plezier? Zekerlijk wenste ik soms dat Anna zich zou misdragen tegenover mij, maar dit misdragen zou tegelijkertijd mijn jaloezie hebben geprikkeld. Nu coolheid en hoogmoed haar bewaarden voor die fout, lag er voor mij een genot in dat ook de kanteren niet bereikte wat ik altijd te vergeefs had begeerd. In plaats van de vlampe zijn, waar aan zij haar vleugels zou zengen, was hij slechts de nieuwe schaduw waar tegen haar eigen licht uitkwam. Ze was als een vrouw die zich nog voor haar man, nog voor haar amant, mooi aankleed, omdat ze geen ander verlangen kent dan zich in een spiegel te verlustigen aan de aanblik van haar eigen beeldenis. Evenwel, er gilde toch een onmiskenbare aandoening aan haar stem toen zij haast vluisterend antwoorden, je weet wel beter.  Dan werd ook zijn stem onzeker en begon ook hij zacht te spreken, was hier affectatie of natuurlijk gevoel in het spel. Ik weet, weten is te sterk, hopen heb ik daar reden toe? Opnieuw, er had een lange stilte in, doodsbang dat een of andere geluid met beletten zou de volgende woorden op te vangen, hield ik me zo strak mogelijk tegen de deur aangeperst, of schoon mijn knieën onder me knikten, alle nek spieren me pijn deden en mijn hoofd gloeide als waren mijn hersenen aan het sweren. Het eerst sprak de kant er weer. Anne, je bent streng voor jezelf en streng voor anderen. Ben je niet wel eens te streng? Stel je soms niet al te hoge eisen aan jezelf en aan anderen. Op de duur is het onmogelijk dat zulke een voorkomen opoffering van al het menselijke een mens bevredigt. Ons gemoed leven heeft rechten, heilige rechten, en als die miskend worden, dan... ja, dan eindigen ze met zich te verreken. Ik weet heel goed dat ik nu gevaarlijke stellingen verkondig, stellingen die ik zeker niet met alle vrouwen zou durven bespreken. Maar jij kunt ze begrijpen, jij weet te onderscheiden waar de regel en waar de uitzondering moet worden toegepast, en jij moet ze kennen, die stellingen. Want anders, anders zal het je gaan als mij, anders zal je eenmaal berouwen wat, wat toch je edelste zelfverlogening is geweest. Evenens weeg hij, en terwijl ook zij niet sprak, hoorde ik een flaug ritzel, een geluid als het kraken van zij die gedeukt wordt door een hand. Toen ging hij voor het. Laat ik je een voorbeeld geven, een bekendnis doen. Ik ben in mijn huwelijk heel gelukkig geweest. Het zou schanderlijk zijn als ik anders sprak. Emma was een edele vrouw, wie je nagedachten is ik altijd in die ieren zal houden. En toch, toch heeft me iets ombroken. Zodra we getrouwd waren, heb ik een gemis gevoeld. Gevoeld als een benauwende onvoldaanheid, en al de effectieve van mijn vrouw, van mijn dochtertje, heeft hij leegte niet kunnen vullen. Kijk, Emma was zeker lief, en zacht, en vol toewijding, maar ze zag te veel tegen me op, ze beschouden me als een vader, en voor mij was ze een kind. Meen je een geharde strijd heb ik moeten strijden.  Geloof me, ik weet wat de verleiding is, en ik weet ook wat het zeggen wil niet te zijn bezweken. Lang heeft dit besef me met tots vervuld, maar nu de rijpere leeftijd voor me aan is gebroken, nu de ouderdom opdaagt in het verschiet. Nu, ik bekennet je eerlijk, nu verwens ik mijn zegenpraal. Haast onhoorbaar, maar toch bijzonder vast klonk daarop Anna's stem. Je meet het niet, dat kan je niet menen. En luidig, met iets dreigends in zijn toon, hervatte de kanteren. Och, twijfel niet aan mijn ontrechtheid, waar ik je zulk een diepe blik gun in mijn ziel. Zachter voer hij weer voort, maar misschien versta je me verkeerd. Ik wil volstrekt niet zeggen, dat het huwelijk niet voldoen kan. Oh nee, ik bewer alleen, dat het mij en ook anderen niet voldaan heeft. Nu bewer ik ook, dat ieder mens in dit leven recht heeft op een kwantum geluk, en, deik eens goed na, zou hij dit aan een ander, aan de ander die met hem delen moet, ontnemen door het zichzelf niet te gunnen. Geen antwoord volgde, en nadat de kanteren nog gevraagd had. Vind je het onwaar, of slecht, wat ik bewer, trat opnieuw een stilte in. Waarschijnlijk heeft Anna, toen zwijgend en ontkennend, het hoofdgeschut, de domineer vervolgde althans. Ik wist het wel. En dan? Kijk, niet alleen mijn gemoed komt erbij tekort, maar ook mijn geest. De geest heeft behoefte aan strijd, aan tegenspraak. Hij wil kampen en overwinnen. De rust verzwakt hem, en eindigt met hem uit te doven. Ik vond onderwerping, gehoorzaamheid. Jij vindt haterlijkheden, miskenning, maar geen van beiden hebben we de kamp gevonden, die staalt en verheft. Nee, dat is waar. Ah, je ziet het in, en nu, nu dat, je weet dat ik ernstig en oprecht mijn best heb gedaan om tussen jou en je man een betere verstandhouding teweeg te brengen. Niet waar, dat weet je, daar ben je van overtuigd. Ja, dat weet ik, maar als dit nu een onmogelijkheid blijkt te zijn. Hij is weg, als wacht hij een antwoord, maar Anna gaf hem er geen. Nochmas vlande mijn lust hoog op om eensklapps te voorschijn te komen en hun nu mijn minachting inste tonen, mijn oordeel eens in het gezicht te gooien.  Maar vreemd genoeg? Of was het misschien niet zo vreemd in een cerebraal en harteloos wezen, zoals ik immers ben? Mijn leuke nieuwsgierigheid om eens te zien hoe dit alles wel af zou lopen won het nog van mijn verbittering, mijn verontwaardiging en mijn gooiende haat. Ik begreep zo goed dat Anna een triomfgenoot gelijk ze er nooit een genoten had, terwijl de kanteren werd meegeslipt door zijn heftige begeerde om zijn ziel door te drijven en te zegenvieren over elke hinderpaal. Nu wilde ik ook weten wie van beide de slotten zou kunnen zeggen, mij is de overwinning gebleven. Pas toen de kanteren herhaald had, dat heb je toch zelf gezegd, het is een onmogelijkheid. Begon Anna aarzelend. Het is waar dat ik niet veel voor Willems geluk vermag. Niets. Goed. Zeg niets. Niets voor zijn geluk, maar ik kan toch voor hem zorgen, niet waar? Mijn bijzijn houdt hem tenminste, enigszins, in toon. Ik weet nu wat ik niet wist toen wij trouden. Suze heeft me verteld, van zwaamelen is daar achtergekomen, hoe hij geleefd heeft voor zijn huwelijk, aller treurigst. Nu begrijp ik heel goed. Ho, ik bemoei maar niet mee, ik zal hem nooit iets verwijten, ik wil er zelfs niets van horen, maar toch begrijp ik wel dat zijn verkeerde neigingen hem weer dezelfde kant heen drijven. Wel nu dan? Nee, nee, er bestaat nu een man een band tussen ons, die mij heilig is. Hij kan die band verscheuren, zeker. Ik zal hem niet ontwijden. Willem heeft op mijn zorgen, op mijn plichtsbetrachting recht. Ik mag hem niet aan zijn lot overlaten. Nee, heus niet. Daar zou iedereen me met recht om veroordelen. Ik wil voor hem doen wat ik kan. Groeiende konen wil ik stapelen op zijn hoofd, en ik wil mezelf niets, niets, niets te verwijten hebben. Mijn geheim was dus nog altijd mijn geheim. Ze wilde niets horen en zou me nooit iets verwijten. De ontdekking jubelde me door het hoofd, maar ik had geen tijd erover na te denken. Onmiddellijk viel de kant er weer in, nu op een zondeling opdringende toon, waarin niets meer was overgebleven van zijn gewone, zelfende vriendelijkheid.  Je hebt gelijk, grootgelijk, maar omdat je een plicht tegenover hem te vervullen hebt en vervullen wilt, zal je daarom je gemoets leven dat hij niet op prijs stelt, waarin hij zelfs geen aandeel heeft, laten verdoren? De mensen hoeven immers niet te vernemen, wat alleen ons beide aangaat. Je wilt hem niets verwijten, goed. Maar heeft hij dan wel het recht jou verwijten te doen? Mag je mij niet geven, wat hij, die er een recht op zou kunnen doen gelden, maar het recht niet op prijs stelt, voorwaardeloos houdt. Anna, Anna, naar hart en geest behoor je me al toe. Dat kan je niet ontkennen, dat mag je niet ontkennen. Daar kan je man niets aan veranderen. Wees nu ook. Het slot verstond ik niet. Het klonk gedemd, als vluisterde hij het haar in de oren. Dat iemand zo tot een vrouw als de mijne spreken kon, was maar raadselachtig. Al moet ik bekennen dat, het zij door jaluzi, het zij door een verandering van smaak, mijn oordeel over annes bekoorlijkheid in de laatste tijd bij vlagen wel veranderd was. Maar wat benijde ik, een man die zulke woorden durfde uiten en die ze tenminste eens in zijn leven met voorkomen begeerde, geuid, had. Doch, wat gebeurt er nu, klonk het in mijn hoofd. De zaak werd me hoe larg, hoe meer tot een interessanter vertoning. Niet dadelijk volgde Anna's antwoord. Eerst hoorde ik haar naam als een uitroep galmen door de kamer. Toen was het of beiden tegelijk spraken en balletten allerlei geluiden in huis met de verstaande wat ze zeiden. Als het eindelijk weer stil was, klonken haar woorden zo gesmoord, hoewel heftig, dat ik dacht, zeker houdt haar in zijn armen tegen zich aan en dan heeft haar er ook gezoend. Nooit meer, hoor. Nee, nee, nooit meer. Ik zou je kunnen gaan haten. Ik zou je... Ho, god, nee, dat zou verschrikkelijk zijn. Wil je dat geskeren? Nee, nee, probeer het nooit meer. Beloof me dat, zweren me. Ik stelde je zo hoog. Dwing me niet, min van je te gaan denken. Vergeet ook niet. Je weet het immers nog wel. De fout die een vrouw zichzelf te verwijten heeft wordt heel gouden door in het oog van de man voor wie zij faalde.  Het vermoeden dat deze zin aan een boek ontleend was, dat de kantere zelf haar gegeven had, deed me bijna in lachen uitbarsten. Onderwijl voer ze veel zachter en calmer voort. Ik wil dat je altijd aan me zult kunnen denken als aan iets moois, rijn, onbesproken rijn wil ik in je herinnering blijven leven. En ik wens dit niet alleen voor mij, maar ook voor jou. Toe, laat me een van je lievelijkste, niet een van je pijnlijkste souvenir zijn. En op nog in een gertoon? Zal je dik was aan me denken? Ik zal het zeker aan jou doen. Ik zal het elke dag doen, wanneer ik de regels herlees waarbij ik in z'n vrouw heb gevonden, in een van de boeken die je me geleend hebt. Vam, kivogard, rigueur, fou ze mieux au fond duqueur. Zulke woorden uit Annasmond, ik kon mijn oren nauw geloven, en ik voeg me af of de kantere nu niet oogste wat hij gezaaid had, frazes. Of vergiste ik me, vergiste ik me in beiden, meenden en voelden zij heus wat ze zeiden. Had Anna, wij ligt nooit zo lief tot mij gesproken, omdat ik als een meduza-kop haar gevoel deed verstenen. Was hij misschien toch te goedertrouw en werd hij werkelijk meegesleept door een warme affectie. Wie weet, vert zet door mijn brein, of mensen, zo gemoetloos als ik, niet althoos de gewaarwoording hebben, dat elke gevoelsuiting van anderen ben aanstellerij, of een overdrijving is. Ha, misschien acht iedereen zijn evenmens, die hij niet begrijpt, en dus niet natuurlijk kan vinden, min of meer een acteur. Nu hoorde ik de kantere zijn neusnuiten, als iemand die tegen Willen dank heeft moeten schrijven. Anna trooste hem niet met woorden, maar uit een vloogeritzel meende ik op te maken dat zij van houding veranderde. Was ze nog dichter bij hem gaan zitten, had ze misschien zijn hand gevat, haar hoofd tot hem overgebogen, of had ze zich in tegen deel van hem verwijderd, omdat hij toch al in haar achting was gedaald, afgevallen van zijn voetstuk. Na een poos sprak hij weer, nagenoog fluisterend. Het zei zoals je wilt, ik buig me voor de adel van je hart, voor de hoogheid van je plicht besef, je hebt misschien gelijk, maar, ha, nee, niets, het is beter zo.  Dus, is het nu uit? Voor altijd? Nee, nee, die gedachte kan ik niet dragen, ik moet hopen, ik wil niet zeggen waarop, ik wil het niet uitspreken, maar een mens vergeeft me toch als ik je onwillens gegriefd heb. Ik dacht, ik wilde in alle gevallen niet, en, ach, als het dan toch moet gebeuren, wat zal ik, ach, je weet niet wat een afschuwelijk gevoel het voor me is, je zo, hoe zal ik het noemen, zo eenzaam, zo onbeschermd achter te moeten laten, maar, we mogen ook al naar toch wel schrijven, niet waar? Een snik was haar antwoord, het beloof me dan, dat je in je brieven me alles van je leven zult vertellen, alles, alles, zonder uitzondering, goed en kwaad, beloof je me dat? Niet verriet me, wat ze daarop zeiden, een poos bleef het zo stil als waar de kamer leeg, toen sprak hij nog, weer zelfend. Over een paar dagen zal meneer de kantere afscheid komen nemen van mevrouw Termeer, maar nu, nu moet onze zielen ook al naar verwel zingen, zal het een verwel voor immer zijn? Ik verbeelde met de hoeren dat een kus de woorden op zijn lippen smoorde, daarna stommelde hij op en verliet een slaps haastig het vertrek. Bevend en gloeiend van zenuwachtigheid bleef nog een poos stil achter de deur staan, om langzamerhand mijn zelfbedwang terug te kunnen vinden. En nog eerlijk weer kalm recapituleren kon, schalde de vraag me door het hoofd. Zijn dat nu de normale mensen in weer gevoel, geen inbeelding, geen zelfbedrog, in weer woorden, geen huigelarei, geen onwaarheid is? Zodra ik kantsacht om een merk te ontsnappen, snelde ik de kamer, het huis uit en het bos in. Onder het wandelen begon het te herdenken. Natuurlijk was het eerst de gewone recapitulatie met een verwarde weer opleving van alle gevoelens, alle gedachten die het gehoorde in maat verwekt. Daarna vereest de vraag, wat zal ik ermee doen? Voor het eerst in mijn leven vond ik me met een wapen in de hand, een wapen waarmee ik haar die me in de weg stond kon treffen en mezelf bevrijden.  Alltans, voor een ogenblik geloofd ik het, en daarom voeg ik me af, wat zal ik ermee doen? Wat ik graag zou weten is, over onder de mensen die beter zijn dan ik, onder die grote menigden waardoor ik verafschuwd wordt, onder al deze geachten, geëerde, fatsoenlijke, edeldenkende, beroende enzovoort, maatschappelijke mannen, een te vinden is, die in mijn omstandigheden, met mijn wetenschap, zonder iets anders dan haat en jaloosie, ten opzichte van Anna meer te gevoelen. Haartans uit de grond van zijn hart vergeven, zich van het voorgevallende onkundig houden en berust had in het killen, ascetische, volmaak lege leven, het leven van toetsteen voor haar voortreffelijkheid, waardoor ze me wilden dwingen. Die vraag zal nooit beantwoord worden, want ieder zal zeggen, een mens komt in de toestand die hij verdient. De mannen waarvan je spreekt, zullen dus nooit in jouw omstandigheden geraken. Toegegeven, maar als me dus zulke een ellendig lot ten deel is gevallen alleen omdat ik nu eenmaal ben, zoals ik ben, en geen kans zie, even buiten mezelf te gaan staan en met te laten vernieuwen, gelijk een huis eigenaar met een onbruikbare woning kan doen, maak maar dan ook geen verwijt van, dat die toestand was wat hij moest zijn. Mijn werk en mijn schuld, en nog veel minder, dat eenmaal ingeraakt ook mijn gedrag geweest is, gelijk het moest wezen, omdat ik immers ben, los ik ben. Geachte, geëerde, fatsoenlijke, edeldenkende lezig, als je uit vrije wil, zo uit munt meen geworden te zijn, waarom ben je dan niet nog beter? Omdat je niet gewild, of omdat je niet gekund hebt? Misschien heeft de een of ander, bijna eens van je gezicht of geschreven, dat je althoos je zo bijzonder goed hartig, mens lievend, gull, hulpvaardig, weet ik wat al meer, heb betoond, en dan heeft hij er zeker als een laatste pluimpje bijgevoegd, de man zou niet anders kunnen handelen als zou hij ook willen. Wel nu, dat is ook bij mij het geval, maar nu vraag ik, waarom de frazen die voor jou een loftuiting inhoudt, voor mij tot een smaadreden wordt. Ik dacht er niet meer aan eens iets moois te willen doen. Eénmaal in mijn leven had ik het beproefd. Het ernstigste voornemen had niet gebaat. Nu wilde ik eenvoudig mijn zin hebben, en hoe ik die kreeg, was me volmaakt onverschillig.  O, gam ik in de eenzame stilte van het bos uit, al die mooie dingen zijn toch lak. Is er één mens om een andere reden kuis, dan omdat het hem voor de onkuisheid aan moet of aanweg te ontbreekt? Bestaat er een alturisme behalve daar waar het een instinct, een ambitie of een bedeelzucht bevredigt? De heenendaagse mensen zijn priesters van afgooden, waarin ze zelf niet meer geloven, verkondigers van leerstellingen waarnaar niemand meer handelt. Ze knielen en bidden nog, omdat hun positie dit zo meebrenkt. Toch niet één isig, die de devotie van zijn buurman door en door vertrouwt. Bevrediging van je begeerten, dat is geluk, zei de kanteren, en hij had gelijk, maar hij had ongelijk die begeerten te schiften in slechte en goede, want voor hem die ze heeft, bestaan er alleen dwingende. En of schoon we allen dit weten, verlakken we ook al naar met mooie woorden, waarvan wel het dwaast is, dat we er zelf in geloven, net als feestgenoten die veel gedronken hebben in het geloftuit van een toosten. Al dus maakte ik me allengs met de gedachte vertrouwd, dat ik niet alleen dingen ging doen, welke veroordeeld moesten worden door hen, die er achter zouden komen, maar ook, dat ik daarop aan recht had. Net even goed als een kat zich het recht aanmatigd, de tuin om ver te halen en te bevuilen, waarin zijn meester hem heeft toegelaten. Wat ik echter doen zou, kon ik niet indenken. Even als altijd was het me onmogelijk de gedragslijn die ik wilde aannemen, eniger maarten ver voor me uit te vervolgen. Ik zag alleen dit. Caroline houd ik aan, al moest ze me ook ruineren, liever een jaar van genot en daarna niets meer dan nog 30 jaar van onvoldaan vegeteren. Voorlopig geef ik Caroline al wat bloemendaal me zend. Is de kant er eenmaal vertrokken, wordt noodzakelijk onbetaalde rekeningen, vervallen belastingtermijnen te voldoen, dan ga ik naar Utrecht, eis mijn papieren op en, maakt eens nood, schandaal. Tegenover Anne ontzien ik me in het geheel niet meer. Zo gauw mogelijk kom ik op de scheiding terug en dan ben ik tenminste in staat haar vernederingen met gelijke mun te betalen. Intussen viel het me veel minder gemakkelijk dan ik gedacht had dit me niet meer ontzien in toepassing te brengen.  Wilde ik Caroline bezighouden en me enigszins tegen mededingers beveiligen, dan moest ik dagelijks en op verschillende uren bij haar aannopen. Ik deed het, maar toch zocht ik nog althoos naar uitvluchten tegenover Anne en beperkte ik me tot zeer korte bezoeken bij de anderen. Ik was en bleef laf, laf tegenover spiedende mensen, laf tegenover Anne. Het baten me geen sier dat ik dacht, ze heeft nog zelf gezegd, ik wil niets weten, ik zal hem niets verwijten. In tegendeel maakte ik me diets dat mijn toestand veel vrijer zou zijn als ik maar kon aannemen dat zij al lang alles van buiten af vernomen en dus bewezen had te willen berusten. Het afscheid van de kanteren leefde dat niet zogenaar op. Had ik zijn gesprek met Anne niet beluisterd, zeker zou ik weinig aan beide hebben bespeurd. Hij speelde zijn rol uitmuntend. Wie weet, dacht ik, hoe dikwijls hij er aan dergelijke had vervuld. Als of het zo afgesproken waren, namen Anne en ik eigenlijk alleen afscheid van Sophie, die zeer blij was op reis te gaan en er dus niet veel weet van had dat zij haar nieuwe en liefste vriendin moest verlaten. Ook tegenover ervaardig heelden we ons best. We gaven hem de hand en zeiden heel leuk, goed reis, tot weerzins, waaran Anne nog toevoegde, schrijven eens hoe het u daar bevalt. Einde van deel 14. Deel 15 van een nagelaten bekendnis. Dit is een liepenvoxtopname. Alle liepenvoxtopnamen boren tot publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. Een nagelaten bekendnis van Marcelus Emans. Deel 15. De avond van zijn vertrek ging ik voor het eerst uit zonder te zeggen waarheen en zonder door Anna ondervraag te worden. De volgende dag hadden wij ons laatste onderhoud. Het spreekt vanzelf dat dit weer in het etensuur plaats had. Op andere tijden wisselden wij na genoeg geen woord. Mijn eerste vraag luidde. Nu, heb je erover nagedacht? Het subgeep heel goed wat ik bedoelde, maar volg toch schijnbaar verwonderd. Waarover? Wel, over het genetje verleden voorstelde, over een scheiding. Op die vraag heb ik je immers mijn antwoord gegeven.  Ik voelde mijn boosheid weer opborrelen als gasbellen in water dat begint te koken en ik besefte dat die boosheid, ondanks mijn wapen, nog altijd machteloos was in die Anna niet tot een scheiding wilde meewerken. Ja, maar juist daarom, omdat je zo dadelijk met dat antwoord klaar was, heb ik je verzocht eens na te denken. En, nu vraag ik, heb je nagedacht? Dat was niet meer nodig. Met bovenmenselijke inspanning bedwon ik me genoegzaam om deze keer nog alleen te vragen. Dus? Wel, dus blijf ik bij het genetje toen heb gezegd. Ik weet wat mijn plicht is, en mijn plicht zal ik doen. Uit was het met mijn zelfbeheersing. De gewone Hollandse vloek, die onzinnige uiting van een even domme als onmachtige exaspiratie, reutelde tussen mijn tanden door en met een vuistslag op de tafel, die borden en glazen dit ring kinken, gand ik haar toe. Wat betekent dat getrijdig? Heb je het dan opgezet met dold te maken? Plicht, plicht, is het jouw plicht, maar als een klit aan het lijf te blijven hangen, terwijl je nog minder om haar geeft dan om die kat. Of schoon ze een beetje verbleekte als bij de losbasting van mijn drift, bleef Anna's toon onverstoorbaar kalm. Al zijn we niet in de kerk getrouwd. We hebben elkaar toch plechtig beloofd dat we als man en vrouw Oekander zouden. Hier haperden ze een ogenblik. En de vrouw Oekander zouden zorgen. Ik althans heb het met die belofte ernstig gemeend en niets geeft me het recht, daar aan vrijwillig te onttrekken. Wat je anders als je gedommer werd, graag genoeg zou doen, he? Ach, wees zo goed je eigen wens en niet aan mij toe te schrijven. Ik weet, bulderend viel ik haar in de reden. Je weet, je weet, ja, biegt eens op wat je al zo weet, maar praten alsjeblieft niet over dingen waarvan je niemand al af weet. Van mij weet je niets hoor, helemaal niets. Wat je wel weet, wat je heel goed weet, al wil je het niet zeggen. En, wat ik ook weet, al denk je tegen deel, dat is... Het binnenkomen van de meid belette me weer door te razen en het was me als voelde ik een rem, die werd aangesroefd en mijn hersenen eensklaps met geweld samenpersde. Alles draaide me voor de ogen.  Ik wilde mijn glas aanvatten, maar mijn bevende vingers smeten het om. En toen de meid de gemorste wijnpoogde op te nemen, was ik haast niet in staat mijn hoofd bedaard op zij te buigen en ruimte te maken voor haar arm. Onderwijl sprak Anna geen woord. Toen we eindelijk weer samen alleen waren, kon ik iets bedaarder vervolgen. Vind je het netjes bij een man te blijven die van je af wil, die dat wil omdat hij een zuivere toestand wenst, omdat onze verhouding onzuiver is, omdat je immers niets meer voor me voelt dan afkeer? Of is dat zo niet? Een paar seconden bleef haar antwoord uit. Ik kreeg haar scherp in de ogen en las er in dat ze even minder waarheid als een leugen wilde zeggen. Reeds was ik op het punt nogmaals los te branden toen ze op een toon die me weer onverdraaglijk teotraal klonk, zeiden. Ik heb medeleinen met je, Willem. Wat mezelf erover kwam, gebeurde nu. Ik schoot in een lach. Zo heb je medeleinen met me. Nu, ik met jou dan niet. Maar als jij je vrijheid neemt en doet wat je aanstaat, dan wil ik de mijnen hebben en doe wat mij lust. Je medeleinen mag je houden, maar wat ik verlang is, een zuivere toestand. Ik bedanker voor belachelijk te zijn, al is het dan ook maar in mijn eigen ogen. En belachelijk ben ik. Belachelijk ben ik elk ogenblik dat jij in de tuin of in huis met de kant er al loopt of zit te vriën. Erg je niet aan het woord. Hij dus vermaakt juist. Jouw plichtbecef mag vinden dat de ontrouw van een vrouw pas beginnend op het ogenblik dat zij met een andere man wegloopt of... En verren je begrijp me. Er zijn mensen die er anders over denken en tot deze mensen behoor ik. Ik vind het voldoende dat je in je ziel van die andere man houdt. En voor mij is het te veel wanneer je bovendien je laat zoenen. Een asgrouwe kleur verbreidde zich over haar gelaad, maar geen klank verliet haar lippen. Roerloos als een beeld zat zij tegenover me, de trillende oogleden neergeslagen, de overal kandervrijvende handen weggestoken onder de tafel in haar schoot.  Ik meende dat zij voor zichzelf de rol speelde van Marta Laress en de gedachte dat zij ook tans nog zelf verheerlijk en kon vinden in haar gedrag zweepte mijn razenij weer op. Zou je me ook willen zeggen of ik soms lig door te beweren dat de kant er en jij ook kande gezoend hebben? Ik had die woorden uitgebrüld, dus huist een weg in een doodse stilte. Ik eis een antwoord, versta je me? Geen geluid. Nu schuimde mijn moeder over. Met een nieuwe godver schoot ik in de hoogte, smeet mijn servet neer en spon op haar toe, de vuist een ballend en zessend tussen de opeen geklemde tanden. Antwoord! Maar ook zij was dadelijk opgeschongen en weer geheel de oude geworden. Met haar hoge, mooie gestalten, haar koude, strak lichtende ogen, haar minachtend opgetrokken neus, haar trots gesloten mond, imponeerden ze me zo danig dat ik onwillekeurig een pas terugweek. Ik dors haar niet aanraken, het was duidelijk. Toch juist dit niet durven op een ogenblik dat ik al het gelijk aan mijn zijde waande maakte met driftiger dan ooit. Halfwaanzinnig van woede. Ik greep een fles en waren de meid niet wederom binnengekomen, wie weet wat er zou gebeurd zijn. Deze onverwachte tussenkomst bracht ons beide tot bezinning, en als bij afspraak zegen wij nog eenmaal zwijgend tegenover elkaar naar nedig. Onderwijl was het in mijn brein zoveel begonnen te spoken, dat ik me de geheel niet meer bij machten voelde te verzinnen, wat ik nog kon zeggen. En toch wilde ik meer dan ooit te voeren van Anne af, haar dwingend door een scheiding. Naar haar, naar haar klonk het in mijn hoofd, en de haar die ik zag was Koolien. Zodra we weer alleen waren, begon ik opnieuw. Zou je me nu eindelijk antwoorden? Ik heb je niets meer te zeggen. Moet dat beduiden dat ik lich? Is het onwaar wat ik beweer van jou en de kant er? Ik zal me niet verdedigen. Nochmal sparsen de woorden teugeloos uit mijn mond los. Nee, je zult je niet verdedigen, maar je zult wel doen wat je aanstaat, je zult wel genieten van de verliefde woorden en de verliefde aanrakingen van een gluipere gedominee, en dan zal je tegenover de wereld nog de mooie rol spelen te koop toe. En ik, ik zal me aan banden laten leggen.  Ik zal mogen toekijken bij je plezier. Ik zal me laten vernederen, en ik zal nog de ellendeling heten die jouw levensgeluk verboesten. God en de hemel, zie je me dan voor een idiot aan? Geniet hem, mag je hoor, ik gunnet je. Geniet zoveel je wilt en waarvan je wilt. Ik zal het je niet beletten, maar ik wil ook genieten. En dat, dat zal jij me niet beletten. Mijn tieren hadden geen andere uitwerking dan dat ze ijzig, koud antwoorden. Toe wat je goed vindt, en als je met dwingen kunt met de wit, ga je gang. Verzetten zal ik me zeker niet. De wet, de wet, wat kan ik doen met die wet, als jij niet wilt meewerken? Ha, je weet het wel, dat ik in je macht ben, en daarom juist treidt er je me. Ze zijn alleen. Zo. Nu kende mijn woede paal nog perk meer, een vloed van woorden, lauter waartaal en schimp, uitbrakend, spon ik weer op, greep mijn stoel aan en hief die in de hoogte. Wat ik precies met die stoel voor had, wist ik op dat ogenblik zelf niet. Zeker had ik geen bedoeling er Anna mee te treffen. Ik wilde alleen wat vastgrijpen en wat vernielen. Maar toen Anna even eens opgesporren, en wel versrikt, doch zich volkomen meestig, vlug als een hinde de camera uitschoot, weerpik het ding haar achterna, zonder even wel iets anders te doen dan de deur wat te beschadigen. Daarna zonke ik, nog kokend, maar toch verlamd, weer aan de tafel neer. Leegte de wijnfles geheel, haalde konjakker de kast en verdiepte me opeens in de zondelinkste plannen om het onttrekken aan die afschuwelijke, sarrende tiranie. Had ik me voegenomgever gevoeld door een even onzichtbare als ondoordringbare wal die bescheiden van het mensdom, nu was het of ik in een diepe put zat en of hoog boven me aan de rand van die put, Anna en de kanteren bestonden te bespotten en uit te dagen. Alle lijpen vrijdingsplannen door flits in mijn overspannen brein, maar niet één kon ik een ogenblik vasthouden en enigszins calmer beschouwen. Wat iedere dronke man om zich heen ziet, dat alles zich voortbeweegt en toch niet verder komt, dat zag ik in mijn hoofd. Nu eens wilde ik met haar vader en moedig of haar zuster en zwager gaan spreken.  Danweer wilde ik haar zo mishandelen dat ze me kon en moest aanklagen. Ik dacht er ook over haar te vergiftigen, haar met een revolver te laten spelen, haar een ongeluk te doen krijgen. Maar terwijl het in me vastgeen te staan dat ik me tot elke prijs van haar zou ontslaan, voelde ik het als een even grote zekerheid dat ik onnuchtigd en bedaard niet zou durven aanvangen. Een groot uur bracht ik al dus door met drinken en me opwinnen en me verbijten. Toen bemerkte ik plotseling dat de meid al die tijd niet had durven binnenkomen om af te nemen. Dit bracht me enigermaat tot bezinning en nu ging ik naar mijn kamer en liep me daar weer konjak brengen en viel eindelijk, hoe laat weet ik niet meer, nagenoeg stom dronken in mijn bed. De volgende morgen trof het me dat op de plaats waar gewon ik de boodschappen lagen voor de meid, naast een beduimelt boekje en een paar kapotte schoenen een papiertje lag, beschreven met de woorden, een fles gloraal als, volgt een datum die ik me niet herinner. Ik las het, maar dacht er niet over na. Toen gebeurde het dat Caroline, die nu het geëiste maandgeld ontving voor wie ik zelfs de vorige termijn had aangevuld, op het avond me vertelde, ook met deze som, op de duur niet toe te kunnen. Ze vertelde het haar als een grapje, terwijl ik op de sofa lag met het hoofd op haar schoot, haar rechterhand in de mijne, opstaand naar de blanke kin die zich over me heen boog, en met een gemaakt na iever tijd die me toch bekoorde, als een kind doorbobbelend, vervolgde ze. Nee, mannetje, heus niet. Als er geen scheveningen bestond en geen opera, en als er geen rijtuigjes te krijgen waren en geen mooie kleertjes, ja, dan zou het nog wel gaan. Maar als Caroline van al die dingen profiteren wil, en als je nu eens niet van al die dingen profiteerde, waarom niet, schatje? Denk je dat die dingen er alleen voor andere mensen zijn? Caroline is ook een mens en ze wil ook pret hebben. Maar denkt dat je pret genoeg kunt? O, nee, schat, nee, zeg het niet, nooit genoeg. Over tien jaren krijgt niemand meer naar Caroline om.  Daar moet ik misschien wel uitbedelen gaan, en daarom wil ik voor die tijd het er nog eens goed van nemen. Ik moet vijf te guldendjes meer in de maand hebben, of... Of wat? Kennelijk had ze zich vergalopeerd, althans wat te veel van haar intiemste gedachten omsluurt. Nu trachten ze me wel het spoor weer bij te maken, door lachend te vervolgen. Of je krijgt maandelijk ze vijftig zoenen minder. Maar ik vermoedde toch dat ze gemeden dingen, misschien wel het ventje uit de opera aan had gemeld, die ze bereid was in mijn plaats te stellen, of naast me aan te nemen. Ik begreep ook dat er op die vijftig gulden meer niets veel af te dingen. Doch de handel vervulde me voor het ogenblik met zulke weerzin, dat de toestemmende frazen niet over mijn lippen wilde komen. Ik beloofde of er zullen denken, en liep al gauw het huis uit, even boos als verdrietig dat ook dit beetje geluk met telkens vergalt werd. En toen ik de volgende dag onverwachtst terugkeerde, om haar weer toe te geven, en haar te verblijden met die tijding, deed een nieuwe meid open, die zei dat de juffrouw me niet ontvangen kon. Waarom niet? Meneer is boven. Het was, over het schepsel, mijn slag om de oren gaf. Alles wielbelde me voor de ogen, en ik moet haar een minuut lang verwilderd hebben aangekeken, eerlijk vragen kon. Wie? Dat weet ik niet. Aan toen vond ik niets anders te doen dan maar zwijgend weer heen te gaan. Eerst ging ik niet ver, de straat uit en weer terug. Daarna bleef ik minstens een kwartier uit gesloten huis verpijst het aanstaren, als hoopte ik dat de gordijnen van een zouden schuiven en mijn ogen zouden zien wat er achter voor viel. Maar de strakke lichtstrepen in de doodse grauwe muur verbreeden zich niet. De helverlichte traptreden bleven ledig oplopen, en ik eindigde met wanhopend weg te dwalen, straat in, straat uit, zonder te beseffen waarheen mijn benen me voerden. Al lopend begon ik hem te zien, die onkende, die meneer, waardoor mijn plaats was ingenomen. Nee, het was niet het ventje van de opera. Ik zag hem als een grote, breed geschouderde keel met brede polsen, ruige armen, een bruine nek, een rood gelaat en zwaar donker haar. Emoties, illusies, voor dit mannetjesdier was dat allemaal onzin.  Hij begeerde maar een meid om aan zijn dierlijke behoefte te voldoen, en zij, zij vond er niet in, daarvoor te worden gebruikt en betaald. Terwijl ik me voor ogen stelde, hoe dat grove lichaam haar in zijn armen nam, zoende, behandelde, was op me of hij me uitlachte, beledigde, mijn laatste beetje flauw opflikkende affectie, verering, menswaarde gevoelen, bezoodelde, bevuilde. Wat met meestuiten was, dat ze zich dit alles kan niet welgevallen, dat ze me leuk weg voor een ogenblik op zeil te zetten. En ik hoorde haar zich verontschuldigen. Wat kan het je schelen? Je hebt er in maar geen last van. Had ze dan niet begrepen dat ik meer verlangde dan enkel genot? Zo dik was had ik haar gezegd, ik heb je lief. En opeens zag ik in, dat een vrouw als zij aan de liefde van een heer niet geloven kan. Er bestond maar één middel om haar te overduigen. Dat was tot haar afdalen, haar gelijken worden, alle meerheid afschudden met haar gaan leven als man en vrouw. Toen ik de volgende morgen afgemat ontwaakte en daar stond in mijn hersenen de vraag gehoord, wie is die keel? Herinnerde ik me tot vijf uur wakker gelegen en daarna gedroomd te hebben van een nauwe, donkere, smerige koker, waardoor ik heen moest kruipen. Hoe verder ik voortkoop, hoe langer de koker werd. Terug kon ik niet en de cirkel wit daglicht die ik bereiken wilde, werd in de verte al kleinig en kleinig. Een paar uur later belde ik aan bij Caroline. Ze was erg ontstempt me zo vocht te zien verschijnen. Is dat een manier van doen? Ik heb mijn haar nog niet opgemaakt, nog niemand al gegeten. Denk je dat ik als een dame voor drieën rustig op mijn stoel te pronken kan zitten? Nee, maar wie was die man? Ach, die stomme meid, wat ga je niet aan? Ik noem geen namen, ik ben geen slet. Vraag maar niets, het is toch vergeefde moeite. Ga je nu heen? Als je van mijn geld leeft zal ik toch al mogen weten wie je ontvangt. Is het zo laat? Nu hoor dan, die man was de vriend van mijn vorige, mijn oudje. Gisteravond kwam hij eens praten, anders niemand al. Dat wil ik je wel zeggen. Ik ken jou nu eenmaal en ik ben hekel aan veranderen.  Maar als jij ervoor bedankt met de geven wat ik vraag, dan heb ik maar één woord te spreken. Spreek het dan, donderde ik haar toe, en voor een ogenblik voelde ik lust haar van me af te slingeren, alsof ze een vuile straatkat was, die zich met haar nagels aan me vast had geklemd. Maar terwijl ze kalm antwoorden, zoals je verkist, werd het me alweer onbegrijpelijk hoe ik me zo dwaas onvoorzichtig tot een uiting had laten verleiden die ik immers toch terug zou nemen. Ik twijfelde er geen seconde aan dat ze me voor had gelogen. Maar als ik haar opgaf, wat bleef mij dan over? Wat zou ik ooit in plaats kunnen krijgen? Toch voelde ik de noodzakelijkheid met tenminste zo groot mogelijk te houden. Ik betoogde haar dus dat ik niets liever wensde dan altijd haar vrienden blijven en er misschien ook wel in toe zou stemmen haar nieuwe ijs in te willengen, maar betriegend mocht ze me nooit, bedreigingen wilde ik ook niet meer horen en ze moest althans proberen mijn liefde krijgen. Nu, dit beloofden ze dadelijk plechtig. Zal je die ander, die meneer, dan niet meer ontvangen? Ik sfeer het je. Toen kwam er nog flink voor haar niet morgen weer te bezoeken, maar een bedenktijd te nemen van ene gedagen. We spraken dus af op welke dag, welk uur ik mijn definitief antwoord zou komen brengen en ik nam mij voorjuist die dag niet te komen, maar minstens 24 uur vroegig haar onverhoed op het lijf te vallen. In deze tussentijd moesten we op een groot dineerbij van zwamelen. Zo'n dineer was me althoos wat een marthaling geweest, waarvan ik me verbeelde dat ik hem alleen om anders wil verduurde. Deze keer zag ik die avond vormen als een ondoorkomelijke, verstikkende zordheid die zich dreigend in het midden van de week verhief. Suze had met Anna over mijn verleden gesproken. Ik wist dus ongeveer hoe de van zwamelens me beoordeelden. En wie weet, dacht ik, wat ze aan hun vrienden en kennis hebben verteld. Mijn lust om voor deze enkele keren eens te bedanken was groot, maar welke reden kon ik opgeven. Mijn zwager en schoonzuster wisten dat ik niets te doen had, en Anna, die graag onder mensen kwam, zou zeker om mij natuurlijk niet liegen. Het gevolg moest dus zijn dat men mij ging verdenken.  Van zwamelen zou het niet moeilijk vallen, de grondheid van deze verdekking na te spuren, en dan, ja, de hemel weet wat voor hinderpalen die mensen in vereniging met Anna me dan in de weg konden stellen. Ik ging dus, maar met evenveel woede, als angst in het hart. Het begin van de avond was eenvoudig ondraaglijk. In elk ogenpaar was ik een aanklacht. Elke wending van een hoofd leek me een teken van verachting. Elk woord klonk me als een duistere hadelijkheid. Ik durfde niemand aanspreken, stond eerst als een dove, maar schuwen voor mij uit te staren, en propte me daarna vol met eten, dat haast in mijn keel bleef steken. En onderwijl spokte Caroline zoveel door mijn hersenen rond, dat het me onmogelijk was mijn aandacht bij de praatjes aan tafel te bepalen. Bang, dat iemand met die afdwaling aan zou zien, nam ik weer mijn toevlucht tot de wijn. Ik leeg te mijn eigen carafe die aan werd gevuld. Ik sloeg geen enkele fijne wijn over, en drond mijn champagne tuikens onmiddellijk uit. Het middel hielp. Allengs werd ik spraakzamer, verbeelde ik mezelfs dat de gesprekken me gingen interesseren. Toen ik echter na tafel ook nog een paar konjakjes had genoten, werd de uitwerking me weer te krass. Mijn opwinding nam toe. Ik sloeg een hoge toon aan, wist al gauw niet meer wat ik zeggen wilde. Verstond de anderen minder en minder duidelijk, en merkte potseling dat ik de mensen niet goed meer kon fixeren. Verder herinner ik me niet wat er die avond voor is gevallen. Alleen een vaagbesef van zinnenloos luidruchtig zijn geworden, geraast en getier te hebben, is in mijn hersenen blijven hangen al een onogelijke, gloeierig, gewonde plek op de nog blanke huid van een voos lichaam. Niemand heeft me later verteld wat er eigenlijk voor is gevallen. Ik heb ook de moed niet gehad ernaar te vragen. Misschien is dus het ergste slechts een droom geweest, maar in alle geval durf ik tans de weinige mij bekende mensen niet meer onder de ogen komen. Met Anna heb ik er geen woord over gewisseld. Trouwens, thuis spraken we zo goed als in het geheel niet meer. Alleen aan het tweede ombijt, aan het middagmaal, aan de thee, zagen we elkaar, en dan deed ieders wijgend of er niemand anders in de kamer waren.  Wanneer ik aan die laatste dagen denk, dan hoor ik weer het doffer kletteren van vorken, lepels en messen, het kleppen van de geoloosies, het zeuren van het theewater, de galmende slagen van de pendule en om die geluiden heen een dik voedraal van doodse stilte. Op een avond kwam er een brief uit duifel aan Anna's adres. Zik ik hem vluchtig door, zij even dat de kanteren en sofietje goed overgekomen waren en borgen het epistel in haar zak. Zo, ik zal je gelegenheid geven, de rest die ik niet hooren mag, op je gemak te genieten en in je antwoord al het kwaad te vertellen dat je van me weet of verzinnen zult. Met deze woorden ging ik de kamer, het huis uit en naar Caroline. Die heeft trouwens niet thuis. Dat lichtje, er is licht in haar slaapkamer, ik zie het door de kieren van de gordijnen heen. Nu ja, maar... maar wat? Meneers boven. Meer dan eens heb ik in mijn leven de afschuwelijke sensatie ondervonden van evenwoedend als machteloos te zijn. Maar nooit heeft hij mijn hele wezen zo dadig in ophoer gebracht als op dit ogenblik. Het was of alle gedachten in mijn hoofd eensklapps in lichte lijst stonden en wegbranden uit mijn hersenen en het waren niet alleen mijn gedachten die verteerden, maar al mijn gevoelens, mijn gantse innerlijkheid dijden uit tot een opzwalpende chaotische masse waarvoor het om hulsel te eng werd. Een vuurzee die los wilde barsten en wegholven, gelijk een vernieelende lava stroom, die opkoogte in een zware diepte van een berg. Ik voelde me stapel gek worden en voor een paar minuten ben ik ook zeker krankzinnig geweest. Ik moest iets verbrijzen, het eerst het beste en eensklapps zag ik mijn stok rondzwaaien, een ruid van de voordeur stuk slaan, terwijl ik toch niet besefte dat het mijn hand was die je maar doorheen juwg. Ik wist dat ik op de drempel van een huis stond met een helverlichte opstijgende trap vormen en had toch het gevoel dat ik weer op mijn buik in de donkere koker lag en erdoor moest kruipen naar het wijkende daglicht. En als om die koker te verbrijzelen om ruimte te maken voor mijn ontploffende razonij, begon ik, gelijk een bezetenen, om me heen te slaan. Rincelend vielen de glas scherven op de stenen.  Een stomp in de borst smeet me achteruit in het duisternis. De deur met het hoekige gat in de ruid bomde rammelend dicht en daar stond ik weer alleen in de grouwe, verlaten straat, voor de doodse gevel, opkijkend naar de stille, lichtende strepen tussen de onbewegelijke gordijnen. Alles trilde me aan het lijf en net als in mijn jongestijd wanneer ik tot wanhoop getergd eindelijk eens blind op mijn vijanden in sloeg, om desnoods mezelf te pletter te lopen tegen hun koppen en knuisten, zowelde voor een seconde de lust in me omhoog met voorhoofd gebogen hoofd op die deur in te rennen, om door te rammeien en met verbrijzelde schedel neer te vallen in de gang van het huis. Maar gelijk in de zee plotseling een diepte gaapt, waar zo even nog een golf omhoog stond, zo verving een grondeloze angst, eensklapps mijn waazinnige razenij. Die meneer, die kerels aan hem beneden komen. Ik holde de straat uit en liep en liep tot ik het andere uiteinden van de stad bereikt had. Daar ging ik een smeren kroegje binnen. Wat ik er zocht, vrouwen, om uit te schelden en te mishandelen, gemeen is sletten die ik voor geld, veel geld desnoods, zou mogen knijpen, krabben, rancelen, trappen, had ik ze maar gevonden. Ik vergiste me echter in de aard van het huis. Toen sloeg ik etterlijke glazen slechte jeneven naar binnen, liep wederom de straten in en dolde een tijdlang rond, zonder meer te weten waarom, zonder meer te beseffen waarheen. Ik dacht alleen nog bij vlagen en tussen die vlagen in lage zwarte afgronden van volslagen wezenloosheid. In zo'n vlaag van helderheid nam ik me voor in het geheel niet meer naar alle terugkeeren. Morgen zou ik naar Utrecht gaan, mijn papieren halen en dan met Caroline het land verlaten. Voor geld, voor al mijn geld, zou ze wel tot alles bereid zijn en had ik haar maar eerst onder mensen die ze niet verstand, kon ik als een serberus haar maar elk ogenblik bewaken, dan moest ze me immers wel gehoorzamen en toelachen en zoenen en liefhebben. Scherper dan ooit gevoelde ik het dat welust alleen me niet meer voldoen kon.  Mijn ziel snakte naar liefde, naar tedenheid, mijn lichaam hunkerde naar aanhalige liefkozerijen en omdat Caroline me dat alles geven kon als ze maar wilde en als ik haar maar voor maar alleen had, daarom moest ik weg, weg met haar, zover mogelijk weg. De wereld zou schande over me roepen, oh ja, maar wat kon die wereld me nog schelen? Was ik niet gedoemd altijd het onogelijke ventje, het mispunt te blijven waarop iedereen met verachtingen afkeer neer mocht zien? Oh, kon ik me toch eens vreken op de gelukkige, fatsoenlijke mensen. Zou ik niet in staat zijn tot een flinke daad, tot één enkel gerucht makend schandaal. Einde van deel 15. Deel 16 van een nagelaten bekend en is. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname behort tot publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. Een nagelaten bekend en is van Marcellus Emans. Deel 16. Plotsling stond ik voor mijn huis. Ik was besloten naar Utrecht te gaan, maar waarom zou ik op straat de morgen afwachten? Vlak achter de voordeur vond ik een blakig en lucivers klaarstaan onder het laag neergedreide ganglicht. Mijn hat is voor me gezorgd, en dat zorgen zou verdergaan. Die degelijke, mooi, glimmende, oud-Hollandse blakig, een geschenk van Anna's moeder, stond als een spion op post om te zien hoe laat en in welke toestand ik naar huis terugkeerde. Dat is netjes in mijn woning. Keurig netjes. Maar al die reinen ruiten en marmeren platen, al die glansende deuren en traptreden, al die blinkende glazen knoppen en kopere roeden glommen me hatelijk tegen als gematerialiseerde uitingen van Anna's zelf genoegzame preutzheid en dorre huishoudlust. De omgeving moest haar waardig omlijsten en een gepaste achtergrond leven voor haar onberispelijke persoonlijkheid. Ik voelde me vreemd en onbehagelijke in mijn eigen huis. Het was of zij erin heerste en ik er maar geduld werd. Op de trap schoten Zola's woorden me even door het hoofd. Kelkerde, culinzenet, Jean. Boven aarzelde ik een ogenblik, ging toen, zonder te weten waarom, naar links, in plaats van naar rechts, greep als een gesuggereerde, de kruk van haar kamer dooraan, draaide en merkte op mijn verbazing dat die open ging. Binnen was het gas laag aan. Naast de wijkende deur bleef ik luisterend staan. Niets verhoerde zich. Ze sliep dus vast.  Wat wilde ik eigenlijk doen? Ik wist het niet. Dat zij de sleutel vanavond bij vergissing niet had omgedraaid, leek me onbetwijfelbaar. Een tweede keer zou dit haar wel niet overkomen. Bovendien dacht ik, laat zij zeker elke nacht het licht branden, om niet in het duister door mij overvallen te worden. Twee stappen brachten me bij de hanglamp, waarvan ik de vlam hoog opdraaide. Achter de groene gordijnen van het bed kwam geen beweging. Weer luisterde ik, en eerst nu hoorde ik de zeldzame stilte. Het gas zuisde, in mijn oren ruiste het verhitte bloed. Verig was er niets dan stilte. Stilte in de kamer, stilte in huis, stilte buiten, zover als het oor kon rijken. Hoe vreemd dat ze niet ontwaakte, ik had toch gedruis en licht gemaakt. Een rilling liep me over het lijf. Als hij eens dood was, dacht ik, nog altijd wist ik niet wat te doen. Een zondeling gevoel over mandemmen. Het was of de stilte mijn zwarte, koude rilling was, die zich afverrolde over de dingen om mij heenen, hun geluiden dampend, hun ogen bedekend, hun oren verdovend. Alles, alles langzamerhand in slaapwiegend, smoerend, verstikend. Intussen had ik op het nachttafeltje, ter zijde van het bed, een apothekersflesje zien staan, nog maar voor een kwart, met een bijna kleurloos vocht gevuld. Een porcelijn en lepel lag daarnaast. Tanz merkte ik op de middeltafel onder het gas een fles van ander model op, die nog niet geopend was geweest, maar insgelijks een kleurloos vocht inhield. Ondanks de ongelijkheid van de flessen vermoedde ik dat beide een gloraal bevatten, en nu begreep ik wat haar zo vast deed slapen. De gedachte glansde in me op dat ze nog wat meer had kunnen nemen en dat ze dan nog vaster zou hebben geslapen, misschien wel zo vast dat ze nooit weer waren ontwaakt. Nooit weer ontwaakt. Het denkbeeld deed me ijzen en toch kon ik het niet van me afzetten. In tegendeel schinnend zich over mijn hersenen uit te breiden en overal werd het koud, nuchtig, heldig. Een stem in mijn hoofd begon te herhalen. Wat meer en nooit weer ontwaakt. Nog altijd bewogen niets achter de stille, groene gordijnen. Het gas zuisde, in mijn oren ruiste het bloed.  En ineens als bij iemand die haastig in de duisternis aangelopen voor een plastaat en springen moet om er niet in te trappen, ineens stond bij me vast wat ik doen zou. Wat meer en nooit weer ontwaakt. Dan was het uit, dan was ze weg, helemaal weg, voor altijd weg. Dan was ik vrij, dan kon ik doen wat ik wilde. Vrij zijn, helemaal weer vrij. Eerst nam ik de ongeopende fles op en las het gedrukte etiket. Insamie, douleur, nevragie, sirop de chleraude vullet. Toen slug met de ruk het gordijn open en keek. Daar lag ze, bleek, roerloos, met paarsachtige oogleden, half geopende vale lippen, net een lijk. Ze werd niet wakker, maar na een ogenblik keerden ze zich half om. Een poos staard ik haar aan. Ik was doodspang dat ze zou ontwaken en in die spanning, ik herinner het me, met akele geduidelijkheid, heb ik me herhaaldelijk afgevraagd. Is het mogelijk dat ik niets, niets geen medeleide voel? Ja, ik heb geprobeerd me dat medeleide op te dringen. Ik heb me gezegd, ze is toch de Anna van vroeger, de Anna voor wie je iets sentimentaal liefst hebt gevoeld, de Anna die je gelukkig hebt willen maken. Het heeft allemaal niets gebaat. Het was of ze zelfs in haar slaap me nog tergte, uitlachten en beledigde. Ik voelde alleen dat ze me in de weg stond, dat ik haar haten, dat ze weg moest en in mijn oren ruiste het verhitte bloed, wat meer en nooit weer ontwaken. Toch beefde ik over mijn gantse lichaam, toen mijn vingers de half lege gloraalfles omvatten. Een tijdlang bleef ik ermee in de hand staan, als een dief die een verdacht geluid hoort en zich op hetertaat betrapt gelooft. Maar eindelijk nam ik ook de porcelijn en lepel op, grot hem vol en bracht hem het onvast de hand tussen Anna's flaugeopende lippen. Op hetzelfde ogenblik drukte ik haar neus toe om haar tot slikken te dingen. Even weken de oogleden terug en zacht ze me aan. Toch tegelijkertijd slikten ze ook. Daarna hoesten ze eens, murmelde met moeite, als iemand die te veel gedronken heeft, enig onverstaanbare klanken en sliep weer in. Ik zei niets, weet niet van mijn plaats, bleef weer een poos, zitterend van zenuwachtigheid staan en goot haar toen de rest van het flesje op dezelfde wijze in de keel.  Was ze, dood? Of moest ze nog sterven? Of wat zou er gebeuren? Nu overweldigde me een ontzettende angst. Mijn handen beefden hoe langer, hoe harder. Mijn knieën begonnen te knikken. Het klammen zweet pak me uit, wolkjes trokken over mijn ogen heen, en in die wolken zag ik sterkjes, als iemand die zijn bewustzijn gaat verliezen. Op een stoel neergezegen hield ik haar in het oog. Wel een uur lang moet ik zo gezeten hebben, volmaakt gedachteloos, al door maar staarend en staarend, of er geen beweging kwam, in het waspleek van het hoofd op het geel wit van het kussen. Het gas zuisde en in mijn oren ruiste het bloed. En als ik het eindelijk weer beseffen kon, dat ze al die tijd roerloos was blijven liggen, voelde ik me gerust er worden, en de zekerheid terugkeren in mijn armen en benen. Geen halfwerk prevond ik voor mij heen, en nu stond ik op, ging naar de tafel, maakte de fles siro volet open, vulde de lepel en bracht hem in haar mond. Nog drie maal deed ik dit met lange tussenpozen. De derde keer liep het vocht terug. Was er dus dood? Of moest ze nog sterven? Of wat zou er gebeuren? Om een antwoord te krijgen, boog ik me over haar heenen, en eindelijk, eindelijk gaf ze het. Langzaam, aaklijk langzaam, trok aan haar oogleden op, en uit de donker gapende spleet, al het een pijloze diepte, schoot een ijzig, starre blik recht naar me op. Het was een afgrijselijk gezicht. Ontzettend schrok ik terug, vond nog juist genoeg stuur over mijn ledematen, om de gasvlam weer laag neer te draaien, de deur achter me toe te trekken, het portaal over te gaan, en me op te sluiten in mijn eigen kamer. Daar bleef ik zidderend tegen de muur geleunstaan, volkomen bij mijn bewustzijn, maar toch buiten staat mij te verroeren of na te denken. Mijn hersenen waren als verlamd, ik weet zelfs niet of ik heel kort dan wel heel lang in die houding heb volhard. Ze was dood, daar viel niet aan te twijfelen, en toch, toen het leven terugkeerde in mijn denken, hoorde ik weer de vraag, is ze heus, dood? Of moet ze nog sterven? Of wat zal er gebeuren? En als ze dood was, had ik dan wel al mijn voorzorgen genomen, zou niemand iets verdachts kunnen vinden.  Ik wilde nog eens gaan kijken, maar dorst al niet meer. Mijn god, mijn god, wat zou er gebeuren? Op de rand van mijn bed gezeten luisterde en luisterde ik, zonder te weten waarnaar. Voors Hans gebeurde er niets. Het bleef zo stil als of ik niet alleen Anne, maar alle leven in de stad en daarbuiten, met één beweging van mijn hand voor altijd had vernietigd. Nogmaals bekroop me de lust te gaan kijken. Ik zeiden me dat het moest, maar het was me niet mogelijk op te staan. Als een geparaliseerde zat ik gekluisterd, geen hand, geen voet, zelfs mijn hoofd kon ik niet meer bewegen. En altijd door luisterde ik, luisterde ik, zonder te weten waarnaar. Nu geraakte ik in een zonderlinge toestand tussen waken en slapen in. Ik hoorde het beneden op wel drie klokken twee uur slaan, en bij het galmende van die klanken door de doodse stilte heen, was het of de leegheid om me zich spookachtig begon te vullen. Ik kreeg afschuwelijke visionen. Het ene ogenblik zag ik Anne binnenkomen, dan weer een van de meiden, één zelfs de kanteren. Bij elke verscheiding brak het koude zweet me uit, en kroopre reelingen van mijn maag omhoog tot binnen in mijn ogen. Dan straalden ze als een bleek licht in de ruimte weg, en terwijl het om weer even zwart werd, hoorde ik opnieuw de vraag, is ze dood, of moet ze nog sterven, of wat zal er gebeuren? Meer dan eens dacht ik, ik had maar gedroomd, is alles verbilding, maar dan getuigde de angst, de herlevende, loodsware, neerdrukgende, was het ketende angst voor de realiteit van het gedaanen, het voor eeuwig onveranderlijk vol brachten. Eindelijk had ik toch weer kracht genoeg om op te staan en me uit te kleden, maar nu was het met telkens of er iemand achter bestond. Een krankzinnige gelijk draaide ik door de kamer rond, en kwam als enigszins tot bedaren, toen ik rillend onder de dekens in mijn bed lag. Aanslapen viel in de beginne niet te denken. Mijn hart bondsde al te vreselijk. Beneden sloeg het drie, en ik was klaarder wakker dan ooit. En altijd door luisterde ik, zonder enig ander geluid te horen aan het ruizen van mijn bloed in mijn oren, de slagend van mijn hart in mijn borst. Weerdacht ik erover eens te gaan kijken, weer ontsond me de moed.  Ik besefte dat ik er in het geheel niet toe zou komen. Als ze nu eens niet dood was, misschien lag te sterven, hoe vakker werd en begon te begrijpen. Het was onmogelijk, en toch weet ik het angst niet meer van mijn hoofd. Omstreeks vier uur moet ik van uitputting ingedommeld zijn, maar heel lang heeft die slaap niet kunnen duren. Een afgrijselijke nachtmerrie, de droom van langzaam verpletterd te worden tussen twee reuzachtige stenen, jugme overijn met een hartklopping, zo ondraagelijk heftig dat ik dacht aanstond te zullen stikken van benauwdheid. En toen begon de nieuwe dag, koud blauwgrijs heen te schemeren door de vel rosere gasglans in de donkere kamer. Wat zou je brengen, die nieuwe dag? Doffen geluiden, rommelen in de verte. Een spoorfluit trilde aan over de weiden, de mensen ontwaakte. Zouden ze vanavond lezen dat er een vreslekke misdaad was geplicht? Had ik het maar niet gedaan, ho, god had ik het maar niet gedaan. Gluyend heet, steeg bij buin, de vrees me nog na het hoofd, waarom besef dat aanstond als bedorven kom worden door één ondordacht woord, één onvoorzichte gebaar, één schuwe blik, dwongen mij in hele denken samen te trekken op een punt. Op de vraag, wat moet ik straks doen? Het was duidelijk dat ik zeldzaam voorzichtig te werk moest gaan. Zo ooit kwam het er nu op aan niet alleen een rol te spelen, maar die rol zeldzaam goed te vervullen, die rol tot in de kleinste bijzonderheden van buiten te leren. Om te beginnen moest ik alles net doen, gelijk andere dagen. Op het gewone uur opstaan, maar even langzaam aankleden, even bedaard naar beneden gaan. Maar dan? Anna was althoos de eerst, nu zou zij er niet zijn. Ja, dan was het raadzaamde meid te bellen, haar naar mevrouw te vragen, mijn verwondering te betuigen over Anna's laat opstaan. Niet dadelijk, toch iets later moest ik de meid naar boven zenden, en dan? Ja, wat dan weer? In mijn hoofd was het zo eil dat ik me haast niets voorkonstellen. Een dokter, juist. Natuurlijk moest ik onmiddellijk om een dokter zenden. Niet willen geloven dat zij al dood was, veinzend te hopen dat ze maar een flautte had, dat er nog iets aan te doen viel. Maar dan weer? Dan zou je me allerlei vragen doen. 