Van de Koele Meren des Doods | Frederik van Eeden | Literary Fiction | Soundbook | Dutch | 5/6
Dank je Henry, goed gerede hoor, dank je lieveling, Riepsen. Een politiediener, het paar en één daar meest beruchte buur te zien de gaan, hield daar staande. Weet u wel, jonge vrouw, met wie u en waarheen u gaat? Het wie gief zich recht op en zag de man minachtend aan. Bemoeien met je eigen zaken, meneer. De man schudde uit hoofd en volgde hen prevelend. Dat betekent zaken, denk ik. Na hem een tijdlang ontloper te zijn ging de vagebond toen hij even uit het gezicht was met Hedwig een slop in. Het mist is waar en het slop scheen een donkere vagemassa van sombere vuile huizen en gebouwtjes, stil en onbewoond, met donkere hoeken en geheimzinnige uitgangen, alles zwart beroekt en onhelvol in de grouwe damp. Na Hedwig meegetrokken te hebben door nauwe gangertjes en stegjes, deed hij een deur open en duwde haar in een benauwd, door één gaspit verlicht lokaaltje waar een dozijn mannen om een marmere koffiehuis tafel op ijzere voet zat te roken, te drinken en te spuren. Een juffrouw met rode bloezen en een hoofd vol lichtblonden regelmatig gedraaide krulletjes schonk hun bier en sterke drank. Bij de met zink bekleden toonbank stond een jong man die het woord voerde. Hij had een glad geschoren gezicht door drankgebruik waterige ogen en de glaadzuiddrukking van een listige en verharder field. Hij droeg een oude geelzijde jockepet en beenkappen als een paardrijder. Nou, is dat hem nou niet, zei de ene, op goed geluk toen hij Hedwig in de donkere van tabakswam dikke sfeer had gebracht. Omedelijk ging Hedwig op de paardrijder af, zette haar koffertje naast hem en knielde, zijn knieën omvattend. Toen zij ze met nokkende stem in snikken gesmoord, oh god, oh vaarder god ben je dan toch zo goed, ben je daar Franky, ben je daar huis, ben je het slechte kindje terughebben? En toen, een overdreven plechtige, gemaaktige bedstoonaannemend, oh gij, almachtige en genadige god, in uw eindeloze barmhaftigheid hebt gij mij vergeven, mij, arme zonder rest, die geen genaden verdiende. Op deze wijze ging hij er enige minuten voort, zonder achter slaan op de aanwezigen, die na een korte stilte van verbazing, rumoerigd door een kander praten en lachten. De man met de gele pet verhief eindelijk zijn stem en sprak, in het gemeentste plat Londens, met toon en gebaar van een erware marktsschreeuwer.  Stilte alsjeblieft, dames en heren, ik verzoek een klein ogenblikje uw ernstige aandacht en attentie. Een beetje respect alsjeblieft, hier staan dingen te gebeuren waar je verstomt van zal staan. De hertogin van Wittebroek, na zich gemoedelijk met haar gemaal bezopen te hebben, kreeg van zijn genaden met zijn gouden bierkroes op hervalie en komt nu mij, Charlie Binks, Nederig om hulp en bijstands meeken tegen haar vrede echt genoot. En ik, vol maakt edelman als ik ben, zal me vrouw de dronk hertogin eerbiediglijke geleiden na moekebes, daar mijn zulke delicatenzaken nooit zonder vrouwelijke assistentie moet behandelen. Ik heb de eer, je luid tegoeten. Ga je mee, lieve hertogin, dan zullen we dat zaakjes opknappen. Onder luid lachen en geroep der drinkers leid hij hetwicht die luid meelachten, zoals een kind meelacht tussen volwassenen, door een andere uitgang weg. De een hoog volgde hen, hoewel niet zonder enig vloekend verzet in onverstaanbare diventaal. Ze gingen over een donker ledig plaatje en bestegen een steenentrap zwart en glibberig. Drie verdiepingen hoogkwamen zij in een klein vuilvertrekje waar een oude vrouw met een bril op lompen zat uit te zoeken. Aan de muren hing oude klederen en uitdragerij van de onderscheideste aard. Daar maakte ze de twee schelmen met veel listgebruik van Hetwigswaan tot hun vuige bedoelingen. De paardrijden beduiden haar Engels te spreken en trachten toen de rol te spelen van de persoon die zij scheen te zoeken. Zij moest precies doen wat zij zeiden, zich verkleden, hem haar geld en klein nodiën afgeven, dan zouden zij ter stond naar Holland gaan. Om dit van Hetwigs gedaan te krijgen was geduld en slimheid nodig. Nu is gaf ze achteloos toe, neurient en glimlachend, dan weer verzetten ze zich kwaad en koppig. Soms was ze week, vlijend en teer, soms angstwekkend lacherig, onvoorzettelijk, soms woedend. Maar de paardrijden wist haar zacht en listiglijk te leiden. De oude vrouw kleden haar in een oude moedig kostuum van grove bruine stof, haar kostbaar nieuw goed en vrije bondmantel wegbergend. Maar toen men aan het koffertje kwam, werd zij weer kwaad, zodat de drie dieven bang werden. Niet voor we thuis zijn, riep ze telkens. Toen overlegde het dritaal en kwam, zoals later bleek, tot het besluiten dat het slimste was het zover mogelijk weg te krijgen, om haar spoor onvindbaar te maken. Amor deden ze niet.  Een van de twee mannen zou met haar meegaan en tracht haar ergens ver weg, liefst op het vaste land te verlaten, tevenszorgdraagend en geheimzinnig koffertje waarvan zij blijkbaar grote verwachting hadden mee te nemen. Na wederhevig getwist te hebben gaf de een nog toe dat de paardrijder de geschikste man was om voor haar echtgenoot door te gaan en haar mee te tronen. Het wicht liet zich inderdaad door hem nog het meest gezeggen en sprak hem altijd op vleiende en verliefde wijze toe. Hij verwisselde nu zijn paardrijders kostuum voor minder kennelijke dracht en ging met haar de straat op. Zij moesten een druk gedeelte van Londens oost eind door waar markt was. De mist was zo zwaar dat overal de petroleumvakkels snorrend flickerde en de hemel zwart scheen als de nacht, hoewel het midden op de dag was. De havenloze, stinkende menigte, venters en kopers schreeuwen, juleen en dronk door de nauwe straten. Onder een brede spoorbrug die een zwarte grot maakte over de straat stond een groep grotsdienstige zangers met een orgel door vakkels verlicht om en heen en kring armoedige bleken, ernstig luisterende kindertjes. De treinen donderde over hun hoofden en het geschreeuwige kakel en geplaatselde markt klonk door het gegalmde verome zangers. Hedwig liep stil mee en keek met een vergenocht verwonderd lach hier rond. De hel, zei ze, kijk maar, de hel! Kermis, overal kermis, kermis in de hel, wat aardig! In een stiller gedeelte steegden zij in een rijtruig, reden naar het station en namen de sneldrij naar Dover. De paardrijder was kwistig met Hedwig's geld en wist met haar alleen te blijven. Hedwig was een tijdlang stiller en kalmen geweest, nu en dan angstig staarend naar haar geleider als waren zij niet zeker of hulpeloos naar de mensen rodom als hoopte zij opsteun. Maar in de trein werd zij weder onrustiger en drukker, nu vooral op verliefde en zindelijke wijze. Toen zij de zee overstaken was het donker en tegen de nacht kwamen zij in Calais. Hedwig had aan boord van de boot echter zo de aandacht getrokken dat haar geleider het niet langer veilig vond met haar te reizen. Daarom ging hij niet in de gereed staande trein voor Parijs zoals waarschijnlijk zijn plan was geweest, maar bracht haar naar een klein verdacht hotel.  Hedwig herinnerde zich later dat hij zeer bevreesd was voor de grensstol en haar letterlijk smeekt het koffertje schijnbaar te willen open als men erom vroeg, dan zou het juist niet gebeuren. Inderdaad bleef het koffertje gesloten. Al deze gebeurtenissen werden later naar Hedwig's herstel duidelijk door haar herinnerd zoals dat regel is bij deze vorm van waanzin. Zij herinnerde zich alle bijzonderheden zoals men zich een levendige droom herinnert. Ook het gruwelijke, wat nu geschieden ging, dat zij de schelm voor haar mangeer had aanzienende en, zoals dat voorkomt in haar staat, sterk zinnelijk geprikkelt, hem toeliet daarvan misbruik te maken. Toen wist hij uit de duistere hotelkamer te ontsnappen, het koffertje met de dode kind als kostelijke buit meenemend. Niet lang bleef Hedwig rustig. Ze maakte licht en vond alleen haar schamelen klederen en haar reisbiljet. Dit was haar blijkbaar gelaten op dat ze alleen verder zou reizen. Hedwig kleden zich en ging onmiddellijk weer de straat op. In het hotel zijn men haar, in het Engels, dat meneer alles betaald had en vooruit was gegaan naar het station, vlak tegenover. Natuurlijk vond Hedwig daar de dief niet. En menende in Holland te zijn, begon zij hevig in het Hollands uit te varen tegen de spoorbeamte. Deze haar niet verstaande, wezen haar een trein voor Parijs, afgaande op haar reisbiljet dat ze in de hand hield. Deze trein stond wel een uur stil, en Hedwig, steeds driftiger en meer opgewonden, hield uit het portierraam voor het lege, donkere station lange reden, waarin alle talen die zijn kent, tot zelfs Latijn, gemengd waren. Eerst toen het hoofd haar beamte, een oud soldaat met grijze sicken knevel, haar strengkwam vermanen te zwijgen en zich bedaard te houden, werd zij calmer. Zij zag hem voor haar vader aan, kusten zijn handen en begon te schrijden. De reis duurde lang, want het was een langzame trein. Eerst na dat verschijde reizigers die in kleinere plaatsen instegen, zich beklaagd hadden over het vreemde gedrag deze vrouw, die hen beurtelijkse wilden om helzen of heftig tegen haar uitvoer, begreep men wat dit alles betekende, en sloot men haar wagen af. Met los hangend haar, de klederen half uit, half aan Vlaarden, beurteling zingend, biddend, redervoerend of verwoedtierend, kwam zij te Parijs aan.  Twee politiedienaren, telegraafisch gewaarschuwd, brachten haar in een rijtaag bij de eerste morgenschremering door de lege straten van de half ontwaakte wereldstad, naar het grote hospitaal, de Saal-Pretière. De stad maakte op haar de indruk van een gevaarlijk monster dat wakker wordt, en onmiddellijk had zij het waandenkbeeld een Christenmachtelarest te zijn die in het cirkesoort gelijkt. Ze zag duidelijk een grote leeuw, ze geeuwend uitrekend knipoogend gluipen naar haar, als even somber opmerkzaam, wat voor hem daar gebracht wordt. Tussen de twee gerechtsdienaars zat zij nu vleidig met opgewende ogen te bidden, zich bekruisend als waren zij katholiek. Een flauwe herinnering beheelt zij van haar intreden in gesticht, van de kamer des geneeskundigen, met de boekenkasten, de witte busten die zij voor een beeld van Ritzert aan zag, de plechtige stilte in het vertrek, het uitzicht op het plein met de kalen van regenglimmende bomen. Ze zag haar moeder bovenop een kast zitten, vriendelijk tegen haar knikkend, maar niet groter dan een hand. En haar kindje Charlotte zag zij om zich heen lopen, vervolgde honden en slangen. Daarna de kleine cel, waar zij zes weken lang in opgesloten bleef, naar zij zo wild en onrustig was. Zij meende dat de dokter haar iedere dag oplies met gas om haar in zijn museum te kunnen opzitten, en zij hoorde de ganze dag Gera tegen de deurbond zijn schreeuwen om binnengelaten te worden. Dit maakte dat zij steeds hevig vertoornd was en tekeer ging, vooral als de dokter kwam. Nacht en dag sprak en zong en tierde zij door, wel twaalf et malen lang zonder een kwartier uurs verprozing of slaap, zodat men zich verwonderen moest over de ongelooflijke kracht van zulke teder en fijn bewerktuigd wezen. Zij herinnerde zich later even wel niet dat deze tijd haar lang gevallen was, nog dat zij iets van vermoeidheid had bespeurd, alleen werd haar stem hees. Voor wie haar zag, scheen al haar doen en spreken voorkomen redeloos en verwacht, maar zij herinnerden zich zeer wel dat al haar houdingen, woorden en gebaren een grond hadden die redelijk scheen in haar eigen ogen, omdat zij steeds mensen en voorwerpen zag en geluiden en stemmen hoorde, waarvan de aanwezigen niets bemerkte. Zij wist zeer wel dat zij altijd door dezelfde hetwig was geweest, maar verblind en bedrogen door spookbeelden en visionen, en geheel meegesleept door uiterst heftige en lichtbewegelijke gemoetstriften.  Maar ze wist even goed dezelfde persoon gebleven te zijn, en volgens haar eigen schoon zeer misleiden en verzakte inborst gesproken en gehandeld te hebben, als elk een dat weet na een nacht van levendig dromen hoe zinloos en betriegelijk de droombeelden ook waren. Zeer sterk was na haar herstel het afgrijzen van elke herinnering die opdoemde uit dientijd. Dat was evenals na haar koord zijn als kind, maar oneindig heftiger. Zij had in de waanzin uren van wat zij onuitspreeklijke verrukking noemde, en aanhoudend gebetsverheffingen, waarbij zij meende in de rij de heilige en zalige te zijn opgenomen. Voordurens spakt zij over god en godsdienstige en mystieke zaken met verwondelijk geheugen lange gedeelte uit de Bijbel en uit Vromenboeken aanhalend. Maar dit alles, haar dag toen zij hersteld was, scheen weer zinwekkend en afgrijselijk. Haar hoogste geluk in de waanzin was, vanuit haar gezonde levensfeer gezien, een verschrikkelijk bedrog en gruwelijk leiden, en al de gevoelde en geuute vroomheid schenaar van begin tot eind, on-echt en godslastelijk, zodat zij zich wel op de lippen sloeg met de vuist als zij de woorden bedacht die er waren door gegaan. Haar dokter was een jonge Fransman van Slavische afkomst. Hij stelde belang in haar om haar schoonheid, haar edele lichaamsbouw en de geheimzinnige wijze waarop zij gekomen was. Niemand had kunnen uitforsten wie zij was of waar zij vandaan kwam. Nu benieuwde het hem uit haar verwarde woorden iets naders van haar te weten te komen. Dus zat hij soms uren haar waar te nemen, terwijl zij het fijne, welgevormde gezichtje vertrok tot de akelijkste griemassen, fluisterend, grijnsend en onbegrijpelijke gebaren makend, in een stadige omgang met haar spookbeelden en hersenschimmen, of terwijl zij met demonische jodigheid en volharding alles verscheurde wat onder haar handen kwam, dag aan dag, zodat men haar geen klederen kon laten, ter nauwe nood en deken, en zij naakt in de hoek van haar kade cel zat, woedend tekeergaande als men haar wilde reinigen. Na geduldig waarnemen kon de jongeman uitmaken dat zij Hollandse was. Van goede stand en van vriendelijk zacht karakter schoon zij hem dikwijls uitschuld met vloeken en beschimpingen, zo ruwe en gemeen dat zij zelf laten niet geloven kon, die woorden ooit ergens te hebben vernomen en onthouden. Maar zij gedroeg zich ganz anders heegens andere verpleegsters. 