De zondeval van de economie - Dr. Joost Hengstmengel
Ik sta hier bij de ingang van het voormalige burgerweeshuis in Amsterdam. Deze prachtige poort gaf toegang tot het jongens en meisjesweeshuis. En zelfs dit weeshuis waren er vele in Europa. Weeshuizen, gasthuizen, ziekenhuizen. Overal werd uit naam van de naaste liefde door Christen een zorgen dragen voor de medemens. Dat gebeurde in Amsterdam in de 16e eeuw, maar eigenlijk al eeuwen eerder. Al sinds de eerste eeuwen van de kerk. We staan hier op een hele andere plek in Amsterdam. Dit is de toegangspoort op het voormalige rasphuis. In dit tuchthuis werden misdaligers, maar ook bedelaars en zwervers opgesloten. Hun taak was om hout te raspen, om daar verder van te kunnen maken. In de 16e en de 17e eeuw vrezen dit soort tucht- en werkhuizen in heel Europa. Ze waren bedoeld om mensen op te sluiten, maar ook om economisch onderhandabelen aan het werk te stellen. In acht gedeze poort was het kernwoord niet de karitas, de naaste liefde, maar eigen belang en landse belang. Het weeshuis en het rasphuis zijn eigenlijk symbool voor twee verschillende visies op mens en samenleving. Bij de weeshuis daar geldt de naaste liefde en bij het rasphuis daartelt het nut en het eigen belang. Die laatste kennen we me altijd goed in onze samenleving, maar die eerste, die van de naaste liefde, is wat uitbeeld geraakt. Ik probeerde mijn onderzoek te achterhalen waar die omslag precies vandaan komt. Dat doe ik door advontes te gaan, terug naar bronnen, naar oude, theologische en filosofische teksten. Onze denkbeeld over het goede leven, de dingen die ons heilig zijn, ze komen op een van de manier uit het verleden. De uitdaging van historisch onderzoek is om die voedingsbodem bloot te leggen. Om zo te begrijpen waar we vandaan komen en om ook te zien wat we onderweg zijn kwijt geraakt. Wat ik in mijn onderzoek probeer te achterhalen is hoe het komt dat we in economische theorieën ervan uitgaan dat mensen handelen uit eigen belang. Hoe het komt dat het eigen belang de naaste liefde heeft verdrongen. Wat ik eigenlijk op hoop is dat we die naaste liefde weer wat meer kunnen terugbrengen in onze economie. Dat we erachter komen dat niet het eigen belang, maar de naaste liefde binnen een economische context uiteindelijk de beste bijdrage aan het goede leven geeft..
