Kleine Dorrit | Charles Dickens | Literary Fiction | Audio Book | Dutch | 10/29
21e hoofdstuk van deel 2 van het kleine dorrit van Charles Dickens, vertaald door Aarge van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Op het deftige huis van de Merdels in de Harley Street, Kevin D. Square, viel ook een schaduw. Doch alleen van de frontmuren van andere deftige huizen aan de overkant. Zoals in de grote wereld, gebruikelijk is, keken de tegenoveralkanderstaande rijenhuizen elkaar grimig aan. En wonderlijk, de bewoners en de huizen leken in dat opzicht zo op elkander dat men de mensen aan een diner tegenoveralkander kon zien zitten. Deftig natuurlijk, maar elkaar aankijkende met dezelfde stroefheid als de huizen in de straat. Iedereen kent deze gelijkenis. De twintig volkomen, op elkaar gelijkende huizen, onder één dak. Alle met dezelfde slapere gestoep, met hetzelfde aantal trappjes, met dezelfde klopper en dezelfde schel. Alle afgesloten, met hetzelfde hek, alle met dezelfde onpraktische reddingstoestellen. Bij brand, dezelfde hoge huurprijzen en lastige voorwaarden. Wie heeft daarmee niet gedineerd? Het huis waar aan in geen tijden iets gedaan is, de erker die bij gelegenheid aangebracht zou worden. Het gepleisterde huis, het huis met het nieuwe front, het hoekhuis met niets dan hoekkamers, het huis waar nooit iemand thuis is, het huis waar men te vergeefs het vierde gedeelte van een behoorlijke gedachte zo zoeken. Wie heeft daarmee niet gedineerd? Het huis dat niemand hebben wil en men voor een koopje krijgen kan. Wie kent het niet? Het prachtige huis, levenslang gehuurd door een teleurgestelde celibatair. Wie het volstrekt niet bevalt? Wie kent zo'n spookhuis niet? Harley Street, Cavendish Square, kende meneer en mevrouw Merdel zeer goed. Er woonden indringers ook, maar die kende Harley Street niet. Maar meneer en mevrouw Merdel waren door de gehele straat geacht en bij iedereen bekend. De grote wereld was zich bewust van meneer en mevrouw Merdel. De grote wereld had gezegd, laat ons hen opnemen, laat ons kennis met hen maken. Meneer Merdel was schatrijk, een man die grote dingen ondernam, een midas zonder oren die alles wat hij aanraakte veranderde in goud. Hij was gelukkig in geldzaken. En in bouwondernemingen. Hij was natuurlijk lid van het parlement en kon in de city niet gemist worden. Hij was voorzitter van dit, commissaris van dat en president van weer wat anders. De voornaamste geldmannen hadden tegen ondernemers van een of ander plan gezegd.  Heb je Merdel al? Nee? Dan doe ik niet mee. Deze grote gelukkige man had zich ongeveer 15 jaar geleden die brede boezem aangeschaft, die zoveel ruimte nodig had om ongevoelig genoeg te zijn en een nechje van scharlaken en goud. Het was geen boezem om tegen te rusten, maar een voortreffelijke boezem om juwelen aan op te hangen. Meneer Merdel had iets nodig om juwelen aan op te hangen en daarom kocht hij deze boezem, lauter speculatie. Evenals, al zijn andere speculatie was ook deze gezond en voordelig gebleken. De juwelen hadden zich niet beter kunnen voordoen. De boezem met deze juwelen versierd trok in de grote wereld edersbewonderende aandacht. De grote wereld voldaan Meneer Merdel tevreden. Hij was de meest belangeloze man die men zich denkend kon. Deed alles voor anderen en behield zo weinig voor zichzelf, niet tegenstaande al zijn moeite en zorgen, als maar enig sinds mogelijk was. Dat wil zeggen, men mag aannemen, dat hij zoveel behield als hij nodig had. Anders had hij het met zijn onmetelijke rijkdom wel kunnen kopen. Zijn grootste wens was de wereld tevreden te stellen, hoe dan ook, en al haar wissels die zij op hem trok te honoreren. Hij schitterde volstrekt niet in gezelschap, had niet heel veel te zeggen. Hij was een omzichtig man met een groot, vooroverhangend, pijnzend hoofd en die eigenaardige, dofroodige laadskleur die men eer versraalt dan fris zou kunnen noemen. Over zijn mangeten scheen hij zich voor duurend ongerust te maken, alsof die in zijn vertrouwen waren en reden hadden om er goed voor te zorgen dat de handen niet te zien kwamen. Wat hij zeiden, al was het weinig, was vriendelijk genoeg, duidelijk. Altijd met de diepste erbiet voor de grote wereld en aan ieder de ijstellende daar aan mee te doen. In diezelfde grote wereld, voor zover die bestond in dinees en in recepties en muziekavondjes van mevrouw Merdel, scheen hij weinig genoegen te vinden. Hij was dan gewoonlijk wat moe en zou liever naar bed zijn gegaan, maar hij vond toch goed dat er veel werk van werd gemaakt en stelde met de grootste vrijgeverheid zijn beurs ervoor beschikbaar. De eerste man van mevrouw Merdel was een colonel geweest, onder wiensleiding de Boezem een wedstrijd gehouden had met de sneeuwvelden. Van Noord-Amerika. En hoewel, in blankheid de mindere, in koelheid had de Boezem de palm der overwinning weggedragen.  De zoon van de colonel was mevrouw Merdels enig kind. Hij was dom en had hoge schouders. In het algemeen maakte hij meer de indruk van een opgeblaze jongen dan van een jongeman. Hij had zo weinig blijkgegeven van een redelijk verstand dat er onder zijn kameraden heel ondeugend verteld werd dat zijn hersens bevroren waren in de velle vorst die op tijden zijn geboorte in St. John's New Brunswick geheerst had. En dat ze nooit ondooid hadden kunnen worden. Anderen bewerden dat hij ten gevolge van de achterloosheid van de kindermijt uit een venster op de straat gevallen en op zijn hoofd neergekomen was. En dat, geloofwaardige getuigen, het toen hadden hoeren kraken. Het is wel waarschijnlijk dat die verhalen maar ondeugende verzinssels waren. Hoe het zij, het jonge mens, dat de verheven naam sparkler, galante jonger, droeg, had de dwazemani om allerlei minder wenselijke jevrouwen ten huwelijk te vragen en van ieder haar er te verklaren dat zij een drommelse mooie meid was een uitstekende opvoeding had gehad en geen dwaze kunsten hoe genaamd opna hield. Een geestelijk zo bekrompen stiefzoon zou voor ieder ander een blok aan het been geweest zijn. Maar meneer Merdel, of schone zelf zo'n stiefzoon niet nodig hebbende, had er voor de grote wereld wel één nodig. Meneer Sparkler had bij de guards gediend, woonde alle races bij, verlummelde veel tijd, was bij alle partijen en dus algemeen bekend. De grote wereld was tevreden over zijn stiefzoon. Dit gelukkige resultaat zou meneer Merdel op prijs gesteld hebben. Zelfs al had de stiefzoon nog meer geld over de balk gesmeten dan hij deed. Want zo'n stiefzoon was geen goedkope manier om de grote wereld te believen. Er werd in Harley Street die avond een diner gegeven. Terwijl kleine Dorret, naast haar vader, in het dompige gevangenisvertrek zat en die zemden herstelde. Daar waren grootheden van het Hof. Grootheden uit de city. Grootheden uit het Hoogeren Lagerhuis. Grootheden van de rechtbank en van de balie. Kerkelijke grootwaardigheidsbekleders. Grootheden van de schatkist. Grootheden van de guards en van de admiraliteit. Allemaal grootheden die ons aan de gang houden en soms een voetje lichten. Ik heb horen vertellen, zei bischop tot de guards, dat meneer Merdel weer een enorm succes heeft gehad. Honderdduizend pont, zegt men. Horsecarts had gehoord twee maal. Schatkist wist zeker drie maal.  Balie op overredende wijzen, met zijn lornjetspelende, was er volstrekt niet zeker van of het er geen vier waren. Het moest zo'n gelukkige samenloop van juiste berekening en toevall zijn dat het moeilijk was de uitslag te schatten. Het was een van die voorbeelden van een juiste greep, gepaard met durf en de gewoonte om gelukkig te zijn. Waarvan er maar enige in een eeuw voorkomen. Oh, daar was Vriend Bellos van de bank. Die zou waarschijnlijk wel meer kunnen vertellen. Hooghoog schatte Vriend Bellos dit nieuwe zaakje. Vriend Bellos was op weg om zijn buiging voor de brede boezem te gaan maken en kon in het voorbij gaan alleen vertellen dat hij het winstje uitwaarheidslievende bron had horen schatten op een half miljoen pont. At miraliteit moest zeggen dat die meneer Merdel een merkwaardig man was. Schatkist verklaarde dat hij een nieuwe macht in het land vertegenwoordigde en het gehele lagerhuis wel zou kunnen opkopen. Bishop was heel blij dat al dit geld in de zak kwam van een man die altijd bereid was belang te stellen in de grote wereld. Meneer Merdel zelf kwam bij dergelijke gelegenheden heel laat als een man die door zijn reuzachtige ondernemingen nog bezig gehouden werd wanneer anderen de dagelijkse beslommeringen al lang van zich afgeschut hadden. Hij was bij deze gelegenheid zelfs de laatste. Schatkist bewerde dat hij zich overwerkte. Het was hem aan te zien. Bishop was blij dat al die schatten in de zak kwamen van een gentleman die ze met nederigheid aanham. Poeder. Er stond zoveel poeder te wachten dat al de gerechten er naar smaakten. Onzichtbare deeltjes op de schotels en in de glazen. De grote wereldsespijzen waren met eerste soort lakijgeur gekruid. Meneer Merdel geleide een gavin aan tafel die in haar ontsagelijk toilet verscholen zat als het gele hartje in een reuzachtige kropsla. Als het voor oorloft is zulke onerbiedige vergelijking te maken, dan deed de toilet toen het de trap afruisten denken aan een rijk met goud en zilverdraad bewerkte Jack in het groen, terwijl niemand wist welke onbeduind persoon je ermiddel in zat. De grote wereld vond op het diner alles wat zij nodig had en niet nodig had. Allerlei om te eten, te drinken en naar te kijken. Het is de hopen dat de grote wereld ervan genoemd.  Want het aandeel dat meneer Merdel er zelf in had, was met 18 stuifers ruim betaald. Mevrouw Merdel prijkte in al haar majestuositijt. Daarna volgde voor die dag de eerste botterlier, de defterste en statigste man van het gehele gezelschap. Hij deed niets, keek alleen rond, zo als geen ander gedaan zou kunnen hebben. Hij was het laatste geschenk van meneer Merdel aan de grote wereld. Meneer Merdel zelf had hem niet nodig en werd zelfs wat verlegen wanneer dat verhevend persoonnaatje naar hem keek. Maar de niet te verzade grote wereld wilde hem hebben en had hem gekregen. De onzichtbare gravin droeg op de gewone tijd haar omvangrijke klederdos naar de plaats waar het feest zou worden voortgezet. En de rij van schoonheden door haar geopend werd door de reuzachtige boezem gesloten. Juno, zij schatkist, Judith verbeterde bischop. Bali raakte met horseguards in gesprek over krijgsraden, vringtbellos en rechtbank, mengde zich erin. De overige grootheden bleven twee aan twee. Meneer Merdel zat zwijgend naar het tafel laken te kijken. Nu en dan richtte één dag grootheden het woord tot hem, ten einde hem in het gesprek met een andere grootheid te mengen. Maar hij sloeg er gewoonlijk geen acht op of ontwaakte dan uit zijn berekeningen om de wijn te laten rondgaan. Toen men opstond, hadden zoveel grootheden een apartje met Meneer Merdel dat hij bij het bufet een reeks kleine audiënties verdeegde en aftelde wanneer er weer één de deur uit ging. Schatkist hoopte één van Engelands wereldberoemde kapitalisten en handelsvoorsten. Hij had deze zeer oorspronkelijke frazen een paar malen in het lagerhuis gebezigd en kende hardisgoed te mogen geluk wensen met een nieuw succes. De zegenpralen van zulke mannen moesten de room en de hulpmiddelen van de natie ten goede komen. En Schatkist, dit moest Meneer Merdel goed begrijpen, was een patriot in zijn hart. Dank u, my lord. Zijn Meneer Merdel, dank u. Ik ben trots op uw geluk wens en het verheurt mij dat u zo ingenomen bent met mijn streven. Nu, onvoorwaardelijk, ben ik er niet mee de ingenomen, beste Meneer Merdel, want Schatkist trok hem glimlachend mee naar het buffet en vervolgde op scherzende toon, want op die manier zult u nooit tijd overhouden om tot ons te komen en ons te helpen. Meneer Merdel voelde zich vereerd door de... Nee, nee, zij Schatkist.  Dat is niet het licht waarin iemand met zoveel erkende praktische kennis en overleg geacht kan worden, het te beschouwen. Indien wij ooit zo gelukkig mochten zijn door een toevallige samenloop van omstandigheden. Een zo eminent man voor te stellen tot ons te komen. En ons met zijn invloed zijn kennis, zijn karakter te steunen. Zouden wij hem voorhouden dat het zijn plicht was? Zijn plicht tegenover de maatschappij. Meneer Merdel gaf toen dat de maatschappij zijn oogappel was en haar ijzen boven alle andere gingen. Schatkist af, Bali op. Met het hoofd een weinig verover gebogen, speelend met zijn gloornjet, voor onschuldigde Bali zich over het feit dat hij iemand die zich zo berekend toonde om de wortel van alle kwaad ten goede aan te wenden, die lange tijd een schitterende glans verspreid had over de annalen van ons handeldrijvend vaderland, dat hij die man geheel belangeloos, en zoals wij advokaten wel wat bedankt zeggen, als Amicus curia, iets mededeelde dat toevallig te zijn kennis was gekomen. Hij had de papieren van een aanzienlijk landgoed in één der oostelijke graafschappen moeten nakijken. Eigenlijk, meneer Merdel, wist wel dat rechtsgeleerden van nauwkeurigheid houden, gelegen op de grenzen van twee graafschappen. Nu de papieren waren geheel in orde en het landgoed was voor iemand die geld had. Bali liet het hoofd nog wat meer verover hangen en het loornjet was in voortdurende beweging op bijzonder gunstige voorwaarden te koop. Bali had dit vandaag toevallig vernomen en dadelijk gedacht ik zal vanavond de eer hebben te dineren bij mijn vriend Merdel en er hem onder vier ogen mededeling van doen. Het bezit van dat landgoed zou hem niet alleen een grote invloed op de politiek waren borgen, maar ook een halfdozijn kerkelijke benoemingen, waaraan aanzienlijke jarelijkse tractementen verbonden zijn in zijn handen leggen. Hij wist wel dat meneer Merdel met zijn vluggen altijd werkzame geest, niet verlegen, zou zijn over de wijze waarop hij zijn kapitalen zou plaatsen, maar hij waagde het toch uit te spreken dat de vraag in hem opgekomen was. Of iemand die zich door eigen verdiensten zulke hoge positie en een Europese naam verworven had niet verplicht was. Wij willen niet zeggen jegens zichzelf, maar zullen zeggen jegens de maatschappij zich van deze invloeden te verzekeren en een gebruik van te maken. Niet ten voordelen van zichzelf, maar van de gehele maatschappij.  Meneer Merdel antwoorde weder dat hij op dit onderwerp voordurend zijn gehele aandacht wijde en Bali ging met zijn overenend loignet de grote trap op, heel toevallig naar de bischop op dit ogenblik het buffet. Voor waar de goederen deze wereld heel toevallig werd bischop er toegebracht deze opmerking te best te geven komden moeilijk in gelukkige handen komen dan wanneer zij zich obstapelden onder de toventruk van een wijs en schranderman die de juiste waarde van de rijkdom kent. Bischop deed zijn best om te kijken of hij zelf doodarm was zich bewust is van die waarde indien ze oordeelkundig beheerd en met milde hand verspreid wordt tot welzijn van onze boeders in de ruimste kring. 