Kleine Zielen | Louis Couperus | Literary Fiction | Audiobook full unabridged | Dutch | 4/6
Dus ze is weer terug? Ja, ze is terug. Ze begon het kruisvuur, zacht en vlug, als een sport van conversatie. En ze wordt uit de familie dus weer ontvangen. Ja, en zelfs in drie bergen. Is dat 20 jaar? Nee, zo lang kan het niet zijn. Ze heeft een kind. Ja, een jongen, maar niet van van haar welke. Van haar Italiaan zeggen ze. Ja, van haar Italiaanse diplomaat. Zo schoot het vlug, knerpend, al vleimendig, tot het als een vierwerk schitterend en snerpend afging. Nu, dat zal de familie ook niet plezierig vinden. Je hebt maar het gezicht van Van Nagel te zien. En van de zaadse maas. Waarom haar dan ook maar niet achterafgehouden? Ja, waarom moest ze nu terugkomen? Dat is een brutaliteit. Ze was al een intrigante als jong meisje. Dat huwelijk met die de oude, de stafelaar. En nu, wat zoekt ze nu weer in den Haag? Ja, wat zoekt ze nu in godsnaam in den Haag? En ze zochten, wat zij zocht, in den Haag. Ze zocht een heel diep, heel ver. Na het schitterende kruisvuur, ze vroeten tussen elkaar al het sand om van hun vermoedens, en stofen het elkaar om de oren. Ze hadden in het buitenland een heel dure trein, en dat hield ze niet meer vol. Ze wil bij haar moeder zijn, omdat ze bang is dat, als die dood gaat, er moeilijkheden komen met de erfenis. Hij zit die terug wil, voor een oude metressen. Zij wil aan het hof? Nee, hij wil aan het hof. Ja, ze willen bij je aan het hof. Zij wil aan het hof? Zij willen aan het hof? Zij willen aan het hof? Wat een brutaliteit zou dat toch zijn. Al was er nu vroeger in die kringen. Is dat geen reden? Om maar nu aan te denken, zich te laten presenteren. Je zal zien van de winter. Ze wil aan het hof? Aan het hof? Maar dat is niet de enige reden. Nee, hij is bang dat zijn ouders hem, zoveel ze kunnen, onterven. En nu denkt hij hen. De verteeren met hun kind. Dat zijn kind niet is. Wat doet het er toe? Dat weten die oude mensen niet. En ze zochten, en vroeten het zand, en schoten het kruisvuur af, als een sport voor de tees en zwarees, in de sociëtijd en opschreveningen.  Horens, zei de anderen, die van der welke, heeft maar gehandeld, als een gentleman. Wat, er van door te gaan met de vrouw van een ander? Nee, maar haar later te trouwen. Dat had niemand hem nagedaan. Zij is ouder dan hij. Zes jaren. Nee, vier jaren. Niemand had het gedaan. Nee, niemand. En hij is verduiveld, net de keer al geweest. Altijd geweest. Altijd geweest. Zij, als oudere vrouw, die de wereld kende, heeft hem, piep jong mens, gedeposcheerd. Het klonk alles, alsof de jaren, de vele jaren, er nooit waren geweest. Ja, maar voor een jong vrouwtje, het is soms moeilijk, hoor. Waarom is ze dan zo een oude man getrouwd? Uit eidelheid, niets dan eidelheid. Het oordeelde, verdedigde, en veroordeelde, alles, alsof de jaren, de vele jaren, er nooit waren geweest. De kennisen van de Van Loos, of van hun kennisen, of de familie van hun familie, waren niet slechter dan andere mensen. Maar ze zagen elkaar op tees en zwarees, in de witte en op scheveningen, en hun conversatie moest voedsel hebben. Wat er ook voor grote dingen gebeurden op de wereld, het meest interessante doch, was te bepraten over en weer, een geval als dat van constans. Ze haden nog haar, nog van der welke, en zelfs haar geval was hun interessant, zo niet sympathiek. Alleen moesten ze niet denken, dat hun geheugen zo zwak was, en dat zij zich het geval niet rommelsgoed meer herinnerden. Alleen hadden ze niet terug moeten komen in Den Haag, toch weer schandaalmakenden in de Haagse netheid hun er verschillende koterien. Alleen moesten geen spraken van kunnen zijn, dat mensen die zo over de tong gingen, eraan dachten, zich te laten presenteren aan het hof. En dat zijn ze toch van plan! Constans, zachtgelukkig, merkte er niets van. En van der welke, in de sociërtijd, meer in de onmiddellijke nabijheid van het kruis vuur, overzacht wel eens een blik en gebaar, overhoorde wij in zijn woord, maar telde het niet, ook al maakte het hem even kribbig. Einde van deel 2, hoostek 8. Deel 2, hoostek 9. Van de kleine zielen. Deze liep je volksopname botelt publieke domein, opname door Anna Simon. De kleine zielen. De loed. Cooperis. Deel 2, hoostek 9.  Om zijn moeder plezier te doen, ging Adi, nu hij na de grote vakantie in de derde klasse van het gymnasium was gekomen, wel eens op een zondagmiddag naar zijn neven van Satsama. De verhouding een beetje dwingende, want veel sympathie onderling was er niet. En daar hij wel gezien had, dat de 3 jongens zijn moedig, in het kleine huis, zeer vermoeiden, hoe Garnes ook de verwandschap aanhield. Nam hij het maar op, als een soort plicht om, bijvoorbeeld eens om de 14 dagen, naar hen toe te gaan, om met hen te gaan wandelen of fietsen. Zijn aardwas meer, om zich aan te sluiten, bij ouderen jongens. Op het gymnasium had hij een paar ouderen vrienden gemaakt, en zelfs Frans en Henri van Nagel, jongen lui van 23 en 24, zeiden dat het wel heel dwaas was, maar dat ze het altijd gezellig vonden, als Adi eens aankwam. Om zijn moedig, die deze oudelijke neiging, echter in hem afkeurde, nu plezier te doen, ging hij dan wandelen of fietsen met de drie van Saadsemaas. Eigenlijk ze als onhebbelijke kinderen, minachtende, omdat hij ze zowel flauw, als lummerlachtig vond. Hun mond nog daarboven, vol vuile praat en smeren geblaag. Zij hielden niet van Adi, maar toch zag ze een beetje tegen hem op, zojuist omdat ze wisten, dat de ouderen neven, de van Nagels, de studenten, Adi, een kind toch als zij zelfen, een aardige jongen vonden, terwijl ze hen, invoudig als kinderen beschouden, geen notitie van zijn namen. Maar ze begrepen daarom ook weer niet in Adi, dat hij gaar en in huis kwam, bij om Gerrit, een spelekon, met al die kleine peuters daar. Ze vonden hem een gekke jongen, ze hielden niet van hem. Bij de intimiteit met Frans en Henri van Nagel, gaf Adi in hun oog, een soort studenticozen mannelijkheid, die zij stil beneden. Om dan ook tegenover Adi, mannelijk en studenticoast te doen, konden zij, lopende of fietsende, ging vrouw voorbij gaan, of ze hadden een paar vuile woorden onder elkaar, waarderende of afkeurende, als jonge viveurs, die er al alles van weten. Adi dan gerenkte in zijn maag, nooit kunnen uitlachen, ook al wilde hij. Jullie schelden me uit voor een oude heer soms, maar als jullie een vrouw voorbij gaan, praten jullie als oude heer over dingen, waar je totaal niets van weet.  Zo, weet jij meer dan wij? Dat zeg ik niet, maar ik heb mijn mond niet vol van. Dan waren ze kwaad, dat hun wereldwijsheid van vuile woorden geen indruk maakte, en begrepen ze niet, dat Adi zo ronduit kwam voor zijn onschuld en zijn onwetendheid. In tegendeel, over hun onschuld en onwetendheid, schadend zij zich, brandende ze beiden toch zo gauw mogelijk te verliezen, en nog niet durvende, ook al liepen ze saavels al eens door de Spuistraat, en Adi dacht, mama moet eens horen, of ze saa ons eens zien slentra langs de straten. Dan zou mama niet vragen, iedere zondag, ben je geweest bij Jaap, Piet en Chris? En al hielden ze niet van Adi, ze waren toch gevlijd, dat hij kwam en vroeg, ga je er vanmiddag fietsen? Ze hielden niet van hem, en onder elkaar gaven ze hem allerlei bijnamen, ouwe heer, de Baron, de Italiaan. Dan zijn Maritje zacht, waarom praten jullie altijd zo onaardig over Adi? En dan lachten de drie broers, en plaagde Maritje, dat ze verliefd was op de Baron. Maar Maritje, 16 jaren, haalde de schouders op, voelen zich al een dame, Over een jaar ging ze naar de kostschol, bij Cleef. Nee, zij, 16, was niet verliefd op het neefje van 13, op een kind, maar ze vond het toch een aardige jongen. De drie broers en hun kennissen, hadden nooit nog, met haar gedanst, of gepraat, of gefietst of wat dan ook, en Adi was voor haar, als een kleine galante cavalier. In het drukken, luidruchtige, sreelige huishouden, was het meisje een beetje zwak, een beetje bleek, een beetje stil, altijd geweest, als een kleine, zachte verschoppeling, die niet op kon, tegen de harde stemmen, van mama en de zusters, en tegen de bruske, sterke jongensgebaren, ter broers, en Adi, sprak zo aardig, zo gezellig, zo beleefd, zo galant, zo heel anders dan Chris en Piet en Jaap. Verleden zondag is de Italiaaner niet geweest, dan zal hij vanmiddag wel komen. Hij komt altijd om de 14 dagen, dat is volgens de Italiaanse methode. Waarom noem je jullie Adi, toch altijd de Italiaan, vroeg Maritje? Nu proosten alle drie onder elkaar. Dat heb jij niet te weten, dan mag je nog niet weten. Ik vind het een flauwe bijnaam, zei Maritje, die niets betekent. Ze proosten weer, gewichtig, en wereldwijs.  Dat is omdat jij het niet weet, als je het weten kon, zou je de naam geestig vinden. Het is een verdomt geestige naam. Hek Chris, wat vlokje. Wil je weten waarom Adi de Italiaan is? Ze haalde de schouders op, jonge dame. Ik vind jullie flauw, net kindan, die naam betekent niets. Ze proosten weer. Weet je niet wat ze doen in Italia? In Rome? Ze zag ze aan, haar lummels van broers. Ze herinnerden zich vaag, te hard opgevluisterde toespelingen, op tante constans. Op die tijd, toen ze nog was geweest, de vrouw van de gezandte Rome, van die oude oom, de staffenlaag, die zij nooit gekend had. Nou, zeg eens, wat denk je dat die naam betekent? Ze werd zenuachtig, vreesende, dat ze iets vies bedoelden, dat ze niet begreep. Ik weet het niet, en het kan me niet schelen. Dan moet je ook niet de naam flauw vinden. Nu was Marietje toch geïnteresseerd, en daarom volg ze later aan Caroline. Weet je waarom de jongens Addie de Italiaan noemen? Maar uit flauw die tijd, zei Caroline. Nee, er moet wel een reden voor bestaan, maar ze wilde het mij niet zeggen. Nu was Caroline ook geïntergeerd, en ze wocht later aan haar moedig. Waarom noemen de jongens Addie toch de Italiaan, mama? Dat weet ik niet, ze had al vriend Brusk. Maar de meisjes, nieuwsgeerig, bleven praten over de bijnaam, en ze vroegen Caroline uit, en ook Marianne en Marietje van Nagel. Nee, ook die begrepen niet wat die bijnaam bedoelde, maar Caroline wilde er achter komen, en hij kwam erachter. Ik weet het, zei hij toen, tot zijn zusje Marietje. Nu weet ik het, vluisterde toen Marietje tot haar nichtjes van Saatsama. Maar Marietje van Saatsama begreep nog niet heel goed hoe het was, maar ze wilde dat niet laten blijken. Omdat Caroline haar dan weer zo naïef had gevonden. Als Tante toch nooit getrouwd was geweest met uw Italiaan, kon ze toch geen zoon hebben die de Italiaan was. De bijnaam bereikte Herman Ruivenaar, de jongste zoon van oom en tante, een mage kleine bruine signaal van vijftien, en hij vertelde van de bijnaam thuis aan hun zusters, tot hij tot pop. Alla, toch te erg, zeiden de meisjes.  Toch schandalig van die kinderen, mama, hoort toch eens? Ach nee, ik geloof niet, zei Tante Ruivenaar toen zei hoorde, praatjes zeg, Cassian constans, maar Ruivenaar zei de haar dat het zo was. Maar hoe weet jij, van Arrofine zelf, ach wat, ze is nog die bij geweest, Cassian toch dat kind en die moedig. En Tante Lotte en de meisjes geloofden niet, vond waardigd, en Tante noem daar man, ouwe wijven, maar de bijnaam was dik, was op de lippen van de jonge neven en nichjes, en van hun kennisen, en op school. Eens, mede Addy, een jongen hem te horen uitschelden, Italiaan? Hij begreep niet, eigener zich zelfs het woord niet toe, hij liep door. Eens echter, met de jongens van saatsmaaffietsende, langs de wasse naar z'n weg, maakte hij zich kwaad, omdat hij hap met alle geweld, een kat poogte overrijden. Laat het bezig nu met rust, rib Addy uit, woedend, of ik klaar op je smool. Zo raast de jaap op. Zal je dat doen, Italiaan? Addy begreep nog niet, maar het was of hij de naam zich herinnerde nog eens te hebben gehoord. Hij kon zich zo gauw niet herinneren, dat van die ene jongen. Waarom dacht Italiaan? voeg hij. De andere jongens waren geschikt, trokken jaap aan zijn mou. Toch komt er niet de baan, pomde jaap in de wacht. Je zegt wel, dat je mij op m'n smool wilt slaan. Ma Addy, in een flits, herinnerde zich nu de jongen, en de roep door de straat bij school. Italiaan! Zeg op, riep hij. Waarom noem je mij Italiaan? Chris en Pete smoesten. Saak nou niet, hij zegt maar wat. Maar waarom Italiaan? Om niks, om niks. Je wel, ik wil het weten. Maak je nou niet razend, om niks. Zeg op, riep Addy, rood, en hij vloog jaap naar de keel. Verdomme dan toch, riep de andere jongens. Maar jaap en Addy worstelden. Hun jongens haat plotseling, sloeg uit. Zeg op, waarom noem je mij Italiaan? Addy was heel sterk, sterker dan jaap, die anderhalf jaar ouder was, en groter. Hij had hem al onder. Zijn kleine, harde, vuisten om jaap's keel, en hij woordde hem bijna. De andere jongens trokken hem af. Zag hem uit zeg, verdomme dan toch. Ze trokken Addy van jaap los. En jaap, razend, omdat hij verloren had.  Paars rood, halfstickend, niet kunnen de inhouden zijn haat, riep niet uit, omdat je niet de zoon van je vader bent. Houd toch je bek, raaste Piet en Christ tegen jaap. Maar het woord was eruit, en Addy was als dol. Lammeling! Lammeling! Krijste hij, en hij wilde weer zich gooien op jaap. De twee andere jongens hielden hem tegen. En een gevoel van redelijkheid, plotseling, kwam Addy te driften tussen. Hij zou zich niet zo laten gaan, tegenover die Lammeling van een jaap. Als die jongen neidig was, wist hij zelf niet, wat hij maar riep en raast kouden. Italiaan, en niet de zoon van je vader. Addy haalde de schouders op. Ik bedank ervoor nog meer met jullie te fietsen. Ik kan mijn zon nog middag beter gebruiken, dan met katten te plagen, en te schelden, en te vechten. En hij sprong op zijn fiets, en reed weg. Italiaan! kreste jaap nog na, alles vergetend behalve zijn haat. Addy keek om, en hij zag nu, dat Christ en Piet, jaap invoudig ranzelden, beiden razend. Hij reed weg, zich beheersend in zijn zenuwen. Nee, hij kon niet meer, voor mama's plezier, zijn vrije middagen bederven, met die onhebbelijke jongens. Het was nu uit, hoor. En, dat voelde hij, zij hielden even min van hem, als hij van hen. Toen, plotseling, dacht hij weer aan het vreemde woord, het scheeltwoord, en aan de jongen, die op straat het al eens had geroepen. Toen laat hij niet kunnen denken, dat die jongen doelde op hem. Hoe hij zich ook pogde kan te houden, hij was nog te opgewonden, om naar huis te gaan, en misschien papa of mama te ontmoeten. Hij reed dus naar het bezuiderhout, hopende Frans van Nagel daar aan te treffen. Henry was niet in Den Haag, plevend leiden, werkte druk. Hij vond Frans thuis, in de zitkamer van de studenten, rookende met een paar vrienden. Kom, wat is er vaartje? Hij nam Addy apart. Ik heb gevochten, met die lammerling van een jaap. Hij schuldt me uit, voor Italiaan. Frans, weet jij waarom? Frans ontstelde, en Addy nu merkt het op, werd achterdochtig. Om niet zo'n vaartje, flauwig tijd. Nee Frans, er moet een reden zijn voor die naam, en die reden wil ik weten.  Kom, trek je toch niet aan? En de andere jongens randste de jaap af, omdat hij het zei, en toen zei jaap ook nog. Nou, wat zei jaap dan nog meer, vaartje? Dat ik niet was, de zoon van mijn vader. Plotseling, terwijl hij zich uitstortte in de sympathie van Frans, ligt het bij hem op. Hij herinnerde zich, vaag, treurigheden van mama, seines met papa, die eerste dagen in Den Haag, toen hij in zijn moeder iets gemerkt had, vaag, als op zijn vergeving vroeg, zich vernederende, voor groot mama, voor de ooms en de tantes, en dat alles in verband, met het vroeger verblijf, van papa, mama, in Italië, in Rome. Deed voor hem opgelimpen, als weerschijn van vrede waarheden. Terwijl hij Frans aanzacht, gelimpte het vrede in hem op. Hij had voor zijn jaren veel gelezen. De school, zijn schoolkennissen, had al dadelijk verborgenheden des levens aan hem ontdekt. Al was hij nog een jongen, al was hij nog een kind, met zijn kinder onschuld, in zijn ziel en zijn ogen, met het zachte waas van die onschuld, over zijn kindervel en zijn kindergemoet, ook al had hij iets van een kleine man. En plotseling, zag hij alles, de woede van de jongens, omdat Jaap zich verraden had, hun verwarring, en nu de verwarring van Frans. Niet de zoon van je vader, herhaalde Frans. Ze zijn idiot, de drie lummels. Kom Addy, bemoeien voortaan maar niet veel met die boerenkinkels. Als ze grof worden, worden ze heel grof, en weten ze niet meer wat ze zeggen. Ja, ze hadden plotseling, voorzichtig. Dat zal het wel zijn. Zo is het. Kom Addy, ga je mee wat lopen, met de beide heidrijks? We hadden gedacht, naar de witte te gaan. Maar als je meegaat, vaartje, kom, dan gaan we wat naar Scheveningen. Hij voelde plotseling, heel scherp, het kind, en er hoorde in Frans toon, als hij medeleidend. Hij begon zich heel ongelukkig te voelen, omdat medeleidend, hield zich krampachtig in, om niet te snikken. Slikte het alles in, dat van Italië, en dat hij niet was, het kind van zijn vader. En hij wijvelde, of hij zich maar ergens verbergen zou, heel alleen, of sympathie zou blijven zoeken, bij Frans. Kom, ga maar mee, vaartje, zijn Frans, dan gaan we naar Scheveningen. En vlug waarschuwde hij even, de twee andere studenten, de Heidraids.  Dan had ik maar fiets hier, zei Addie. Hij ging mee met de drie jongen luiden, die om hem, niet naar de witte gingen, en zij wandelde nu naar Scheveningen. En het was, alsof hij ook in de stemmen der Heidraids hoorde, dat medeleidend. Toen, op de nieuwe weg plotseling, zag hij de drie saatsemaas, terugrijden naar Den Haag. Daar heb je de drie heren, zei Frans. De drie jongens, goed en vluchtig. Bezor, maar Addie groeit het niet terug. De Scheveningen was het heel voel, veel zondagse mensen, maar de Heidraids waren wel leuk, en Frans was altijd aardig. Dit was al laat, bij zessen, toen hij naar huis wacht gaan. Nou, dagvaartje, dan Frans afscheid. Hij drukt de Frans de hand, had hem willen bedanken voor de wandeling, maar omdat medeleijnen van Frans werd hij trots, en kon niet. Ik zou morgen mijn fiets komen hanen, zei hij alleen, doof. En, alleen, langzaam, ging hij naar huis. Het was, of hij niet kon naar huis toe, of hij nog ergens wat heen willen lopen, om maar niet naar huis behoefte gaan. Het was, of hij, plotseling, een zwaar leed, te zwaar voor zijn jaren, heel stil mee moest schouwen, en of het lag op zijn borst, op zijn keel, op zijn adem. Maar eindelijk toch, bij half zeven, kwam hij thuis. Wat ben je laat, Addie? zei Constance onstemt. We wachten al een half uur op je. Ben je geweest bij de drie jongens? Ja, zei Addie. Oh, dan is wat anders, vergoed ik de Constance dadelijk. Ze zetten zich aan tafel, maar Addie was stil, ad niet. Wat is er met jongen, voeg van der welke. Niets, zei Addie. Maar de ouders kennen hun kind niet zo, en ze hielden aan, wat het toch was. Ik heb met je hap gevochten, zei Addie. Constance, al een beetje onstemt, stoof op, dadelijk. Gevochten? Gevochten? Waarom nu toch weer Addie? Er is altijd iets met de drie jongens. Om niets ontweek Addie. Kom, zei van der welke. Jongens vechten weleens. Maar Addie sprak niet, bleef stroef, stilzwijgend. Hij antwoordde niet meer, wilde niet zeggen, waarom hij gevochten had, met jaap. En redelijk probeerde hij iets te eten, om zijn moeder niet zenuwachtig te maken, maar het eten stickte zijn keel. Ze haasten het maal af.  Addie somber, was alles somber, was er niets, was het leven de grauwe moeite niet waard, was constant zacht en nieuw geluk weg. Weg. Gaan we nog even fietsen met jongen, zei van der welke, of ben je moe? Ja, ik ben moe. Denk er aan Addie, zei constant cool, dat we vanavond naar Gopen maan gaan, en verkleed je dus, niet waar? Ja, hij stond op, ging naar boven, naar zijn jongenskamer, niet wetende, wat te zeggen meer, wat te doen met zichzelf, hoe zich te zetten, welk boek te nemen, blijvende staan, doeloos, verslagen, in het midden van zijn kamertje, met het opgekropte leed van een hele middag, zwaar op zijn borst en zijn adem, dat leed dat hij meegechoud had, met Frans en de heiders naar Scheveningen, stil, zonder te snicken, tussen al die drukken, drukke zondagsmensen. Hij stond daar doeloos, verslagen, toen de deur open ging, en van der welke binnen kwam. Kom Addie met jongen, zeg niet toch aan je vader. Wat is er? Papa, begon hij, nu smachtende, brandende om te weten, maar hij kon niet verder. Hij had al zijn eerste verdriet, en het was zo zwaar, zo verstikkend zwaar. Kom, mijn baasje, wat is er? Papa, zeg het dan, kom, zeg het dan. Papa, ben ik niet? Wat Addie? Papa, ben ik niet je kind? Van der welke verbaasd, zag hem aan. Wat zeg je, voeg hij, en begreep niet. Nee, niet waar? Ja, ik weet het nu. Zeg Addie, wat maakkeert je? Ik ben niet je kind, niet waar? Ben je niet mijn kind? Ik ben het kind van een Italiaan. Van een Italiaan? En daarom noemen ze me de Italiaan. Van der welke verbaasd, wist niet te zeggen, hij sta er Addie aan, en zijn stilswijgen, als voor Addie, bekentenis. Ik ben wel het kind van mama, niet waar, maar niet van, van u. Ik ben het kind van een Italiaan. Mijn jongen, wie heeft je dat gezegd? Jaap, maar Addie, het is niet waar. Dat zegt u maar, niet waar? Het is wel waar. Van der welke plotseling nu zien de, het grote leed, na zijn eerste verbazing, pakte zijn kind en zijn armen, en op de grote stoel, nam hij hem op zijn knieën. Addie, Addie, ik sfeer het je, het is niet waar.  Mijn kind, het is niet waar, je bent mijn kind, je bent mijn jongen, je bent van mij, je bent van mij. Is het huis waar? Je bent van mij, je bent van mij Addie, ze liegen, ze liegen. God, mijn kind, zou ik anders zo dol veel van je houden? En hij perkste zijn zoon aan zijn borst, vast de beide armen om hem heen. Papa, kan ik erop aan? Ja, ja, mijn jongen, God die alendige mensen, wie zeggen dat toch? En waarom zeggen ze dat? En het is een leuwe ge Addie, ze liegen, ze liegen. Je bent mijn kind, van mij, van mij alleen, mijn zoon, en de zoon van mama. Mijn kind, mijn lief kind, zouden we anders, je beide ouders, je vader en je moeder, zo dol, zo dol van je houden? Nu geloofde Addie, en hij snikte los. Hij barste los, hij kon zich niet meer houden, en het was als snikte hij voor het eerst van zijn jongens leven. Hij smolt nu weg, heel zijn jongen kleine mannelijkheid van natuur, smolt weg, en hij werd weken als een kind, omdat papa het verzekerde, dat hij de zoon was van papa en mama, en omdat hij papa nu geloofde, hij snikte, en het was of van der welke constant zelfe hoorde snikken, in één haar opgewondens te buien. Hij snikte razend, aan de borst van zijn vader, van der welke klemmende, in zijn kleine sterke armen, tot zijn vader er als bijna instikte. Vaartje, mijn vaartje, hockte hij uit. Ben ik je kind? Ben ik je kind, nu huis? Oh, zeg het nog eens, ben ik je kind? Een middaglang, vaartje, heb ik gedacht, dat ik je kind niet was. Een middaglang heb ik rondgelopen, met Frans, en met de Heiderts, en ik dacht, dat ik je zoon niet was. En ik had maar niet willen terugkomen, naar huis, omdat ik dacht, dat ik je zoon niet was. Ik had maar ergens weg willen gaan, omdat ik dacht, dat ik je zoon niet was. Vaartje, zeg, ben ik je zoon? Ho, ik had het zo vreselijk gevonden, als ik je zoon niet geweest zou zijn. Ik had het zo vreselijk gevonden, omdat ik zoveel van je hou, en omdat het dan alles voor niets was geweest, niet voor mijn vader.  Ze zeiden, mijn vader was een Italiaan, en jij, je was mijn vader niet. Zeg nog eens, vaartje, ben je mijn vader? Ja, mijn kind, ik ben je vader. Hij zei het nu, met zo vaste overtuiging, dat Adi geheel geloofde, maar hij kleende nog, zijn vader vast aan zich, als wilde hij hem meer loslaten. Adi, hoe is het mogelijk, dat je het een ogenblik hebt geloofd? Maar waarom zeggen de mensen dan? Omdat ze neidig zijn. Waarom zeggen de mensen dan? Er was nog een achterdocht in hem. Als hij niet de zoon was, van een Italiaan? Waarom praten de mensen dan, over zijn ouders verleden, jaren geleden, in Rome? En hoewel hij papa nu geloofde, was er toch nog in hem veel achterdocht, en telkens dacht hij in zich. Maar waarom zeggen de mensen dan? Het woelde in hem voort, dat er toch iets was, dat papa versweeg. Maar hij geloofde, hij wilde papa geloven. Ja, ja, hij was papa's kind, en het was zijn grote tevredenheid, na het een dag lang geleden zware leed, dat hij papa niet van niets had liefgehaald, dat hij het kind was van de man, die hij lief had. Adi, het was Constance, die beneden riep. Stil, zei van de welke. Maar jongen, stil, zeg niet zijn mama. Laat mama niets merken, want het zou haar zoveel verdriet doen, nodeloos. En je geloof me nu, niet waar? Je geloof me nu. Als ik je verzeker, dat ik onmogelijk, Adi, onmogelijk anders zoveel van je zou kunnen houden. Ja, hij geloofde nu zijn vaders ernstige verzekering, die hij waarheid voelde. Hij geloofde, maar toch, toch was er iets. Maar hij wilde nu niet meer vragen. Papa zelfe was heel ontroerd, te ontroerd, en ze moest uit, naar groot mama, omdat het zondagavond was. Adi! Ga nu, Adi, mama roept je. Hij ging naar buiten op de corridoor. Ja mama, wat is er? Ga je nu kleden? Ja, ik ga me kleden mama. Hij werd weer een kleine man, al stonden zijn ogen nog toegeknepen, en rood van het huilen. Hij hiel me helst er nog eens, heel hard zijn vader. Vaartje, vaartje, ik geloof je. Mijn jongen, mijn jongen, mijn jongen, ga nu mijn liveling, ga je nu wassen, ga je nu kleden, en laat mama niets merken, niet waar.  Nee, hij zou niets laten merken, en hij zou zich goed wassen, in veel water, zijn kloppend hoofd, en zijn brandende ogen. Lendige mensen, lendige mensen, vloekte van de welke inzicht, en balde de vuisten. Constance, beneden, al gekleed, wachten hen, een beetje ontstemd, omdat Adi zo laat was gekomen, omdat hij gevochten met jaap had, omdat hij niet had willen eten. Hier ben ik mama. Er was hem niets aan te zien. Hij zag fris en ernstig, in zijn nieuw blauwe pak, zijn toon was liefverzoenend, haar gelaad verhelde de dadelijk. Zegt nu eens Adi, waarom heb je gevochten met jaap? Om een jongens reden mama, om niets, huizen om niets, om een kat die jaap plaagde, maar dat kan ik niet velen. Geef me zoen mama. Hij kussen zijn moeder heel inig, om helsten haar in zijn krampende armen. Hij zou haar alles vergeven hebben, als het waarlijk zo geweest was. Als hij geweest was, de zoon van een Italiaan. Maar het zou hem eeuwen geleed zijn geweest, als zijn vader, niet zijn vader geweest waren. Einde van deel 2, Hoogstuk 9. Deel 2, Hoogstuk 10, van De Kleine Sielen. Deze liepen hocksopnameboot op publieke domein, opname door Anna Simon. De Kleine Sielen, Bluey Cooperus. Deel 2, Hoogstuk 10. Hoewel vandaar welke zich ter wille van mama van Lohe zondagavond had ingehouden, was hij zeer getroffen door Aris verdriet en door wat men geniepig in Den Haag van hens geen tequaat spreken, zodat hij de volgende morgen naar het departement van Justitie ging en van Satsuma te spreken vocht en hem ronduit verzocht, zijn zoon Jaap over zijn neide gelasterd te bestraffen. Van Satsuma, in de Waarg, door van de welkes Hoog en Beslist optreden, splotterde dik, sprak thuis met Adolfine, toeg de zaak over aan zijn vrouw, die wel tegen Jaap de keer ging, dat hij zo dom was geweest, maar tevens dagenlang in huis een drukke emotie over het incident verwekte, emotie die tot de van Nagels, de Ruyvanaars, Karel en Catoe, Gerrit en Adeline, Paul en Doreen, Doordrong, zodat ieder er over sprak en wist van het voorval, Paul van mama van Lohe, die men altijd spaardde, een constanste zelfe.  Van der welke, een paar dagen later, voeg nog eens aan van Satsuma of hij Jaap zijn onbehoorlijkheid goed onder het oog had gebracht en toen hij in van Satsuma's dikke gestotter, een zekere, alles maar wegwisselende vagheid opmerkte, werd van der welke, van natuur opvliegend, kwaad en zeiden dat hij het Jaap dan zelf al zeggen zou. Hemwaarlijk op die avond, drie dagen na de bewuste zondag, ging van der welke naar de van Satsuma's, was heel beleefd tegen Adolfine en haar man, maar zei de Jaap in de presenties aan haar ouders, dat als hij het nog eens waagde, lastelijke toespelingen tegen Arie te zeggen, hij, zijn on van der welke, hem een pak randsel zou geven dat hem zijn hele leven zou heugen. Van Satsuma werd in de wacht, niet gewend aan zulke rondheid, stotterd hij dik, onhandig blubberende, met zijn verzoenende woorden en Adolfine, zij van der welke, dat zij wel zelf haar kinderen zou bestraffen, als zij dat nodig vond. Van der welke wist echter cool een beleefde blijvend tegen de ouders, maar herhaalde Jaap dat hij wist waar het bestond. En de hele familie, spoedig, wist dat van der welke bij de van Satsuma's geweest was en Jaap had gedreigd en zaten er allen hun mening over. Alleen mama van Lohe wist niet, altijd had een soort referentie gespaard door alle haar kinderen, in wat ook van familieïncident, zodat zij eigenlijk altijd leefde en over een heen tronen bleef in de illusie der goede verstandhoudingen en nauwe banden. En Constance ook wist niet, zacht gelukkig, zacht voldaan, met die vriendelijke weemoedige kant over haar gezicht en in haar ziel, die weer spiegeling was van haar stemmingen. De volgende zondagechter, aan het lunch, alleen wetende dat Adi nog boos was op Jaap, zeiden zij, Adi, zou je nu vanmiddag niet maar eens naar de trijons gaan en erbij leggen met Jaap? Maar Adi weigerde beslist. Mama, ik wil anders alles doen om het plezier te doen, maar ik ga niet meer naar de jongens. Constance werd driftig. Dus, om wat je zelf noemt een jongens twist, over een kat, wil je broeieren met de kinderen van een zuster van mama? Adi schrikte. Het was waar. Die oorzaak leek zo onredelijk. Maar van der welke, deze dagen, ook ingehouden, nerveus, zeiden trillende, ik verkies ook niet, Constance, dat Adi meer met de jongens omgaat.  Zijn beslist woord dit haar drift opzielen en de zachte kanten was weg. En ik verkies, riep ze uit, dat Adi die broeierie bijlegt. Mama, heus, ik kan niet. Constance, het is onmogelijk. Hoewel zij beeft in haar zenuwen, was er iets in hun beide beslistheid dat haar kan meerden, maar ze werd achterdochtig. Zeg me, waarom je gekibbelt hebt? Als je het onmogelijk kunt bijleggen, is het niet om een kat. Laat ons, als het mogelijk is, eerst rustig eten, zij van der welke. Ik zal je straks alles zeggen, als je tenminste kalm kunt zijn. Hij begreep dat haar niet meer in onwetendheid kon laten. Ze verzamelde haar geestkracht om rustig te blijven. Na het lunch, alleen met haar man, voeg ze. Zeg me nu wat er is. Op één voorwaarde, dat je kalm blijft, als het enigszins mogelijk is, wil ik geen zane. Al was het alleen om ons kind, dat veel heeft geleden. Ik ben kalm, zegt het mij. Waarom heeft hij geleden? Hij zei dat haar niet. Ze bleef kalm. Ze had eerst nog uit geest van tegenspraak willen vergoeliken, waarom diepe neerslachtigheid zonk in haar, toen zij dacht aan hun kind, en dat hij geleden zou hebben. Ze voelde heel kort een vleimende pijn na een twijfel, of het niet heel verkeerd was geweest, dat zij terug was gekomen, in haar land, in haar stad, te midden van al de haren. Maar ze zeiden alleen... Quaat spreken. Dat schijnen de mensen overal te doen. Nu zij kalm scheen, wilde haar haar ook alles zeggen, en vertelde haar dat hij geweest was, bij de fanzatsamaas, en Jaap had gedreigd. Haard driftziede even op, maar viel dadelijk neer, in de diepe neerslachtigheid, die als plotseling haar verlande, zo moedeloos maakte, dat zij niet wist, wat, hoe. De vleimende pijn na, en de twijfel weer, of het niet heel verkeerd was geweest. Maar ze uiterde die twijfel niet, en ze ging alleen naar de toerenkamer, waar haar kind nog was. Ga je uit, Adi? Vroeg ze vaak. Kalm in haar neerslachtigheid. Laat we samen uitgaan, mama, zei hij. Ze glimlachtte, blij dat hij haar zondag middag gaf aan haar, met die rechtvaardigheid, waarmee hij zijn guntjes verdeelde. Ze stond voor hem, haar blikvaag, en nu vochtig, de glimlacht toch nog om haar mond. Is dat goed, mama? Ze knikte van ja.  Toen knielde ze neer bij het kind, waar hij zat, met zijn boek in de handen, en het was als maakte ze zich heel klein, als kroop ze ineen, en ze legte haar hoofd op zijn kleine knieën, sloeg haar arm om hem heen. Ze weende heel zacht in zijn schoot. Kom moesje, wat is er? Ze wist nu, wat hij geleden had, een leed bijna te zwaar voor zijn leeftijd. Ze had hem bijna vergiffenis willen vragen, maar ze dors niet. Ze zeiden alleen, Adi, je papa wel geloof, niet waar? Ja. En mij, geloof je mij ook, als ik je ook nu zeg, dat het niet waar is, wat de mensen vertellen? Ja. Ik geloof u. Hij geloofde haar, en toch bleef een achterdocht in hem na. Er was iets, al was dat niet waar. Er was iets, maar hij voeg niet wat het was, uit eerbied voor die verleden jaren, de eigen jaren zijn haar ouders. Mijn kind, snikten ze, steeds in zijn schoot. Zeg maar, mijn kind, heb je verdriet gehad? Hij knikte even van ja, en drukte haar tegen zich aan, hief haar op, nam maar tegen zich op zijn knieën, met de liefkozing van een kleine man. Ze sloten ogen, aan de borst van haar zoon. Ze voelde zich zo loom van de inslachtigheid, dat ze daar het willen blijven liggen. Het was, of de illusie begon ineen te brokkelen, als een geliefd huis van sympathie, waar geen sympathie bleek te zijn. Laat Gopama er niets van merken, voeg ze, heel zacht. Hij beloofde. Ze wilde de oude vrouw haar geluk laten in de illusie, van het geliefde huis van sympathie. De haren, haar illusie, brokkelde in. Toen menen zij, dat ze overdreef, tussen waar telde, alleen omdat een onaardige jongen haar kind had doen leiden. Daarom zijn ze niet alle zo, dacht ze nu, en riep zich weer voor de geest, de illusie van het grote, geliefde huis, waarin ze zich geschmacht had in de eenzame vreemde. Kom mama, laat ons nu uitgaan. Ze liet haar om helzing zakken, stond, glimlachend door tranen, op van zijn schoot en ging om zich te kleden. Hoe klein zijn wij allen, dacht ze. Wat zijn we kleine mensen, en wat hebben we kleine zielen? Is dat leven of is er iets anders? Einde van deel 2, hoogstuk 10.  Deel 2, hoogstuk 11, van de kleine zielen. Deze Libyvox opname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon. De kleine zielen, de Louis Coupéres. Deel 2, hoogstuk 11. Het kind was ernstig geworden, want dat kleine voorval was meer voor hem geweest dan twist met een neef over een scheldwoord. Het had hem, al niet jong voor zijn jaren, ineens als een venster geopend, een kijk gegeven op de mensen rondom hem heen. De grote, ouderen, volwassen, ernstige mensen, de mensen tot wie hij later, groot, oud, volwassen, behoren zou, en daarbij had het hem gegeven zijn eerste zware leed. Het kind was ernstiger geworden, ernstiger dan het al was. Nu dat hij, kalm, met Frans van Nagel, er nog iets over gesproken had, en Dien had gezegd dat hij zijn vader had uitgevraagd en dat er bijnaam lauter laster was. En wat fris en donzig was in zijn kinderzieel, die was als de ziel van een kleine man, was door die laster niet alleen beledigd en werd er niet alleen door bezoodeld en ontwijd, maar ook verschrikte die frisse, donzige ziel van kleine man. Verbasen ze zich, ontstelden ze, en begreep niet waarom lasterden de mensen rondom hem heen. De mensen, waar wie mama zich geschmacht had, omdat zij ze eenzaam zeer miste, en ontzij in zich gevoelde, een vreemd gevoel, de liefde voor familie. Waarom? Waarom lasterden de mensen? Waarom spraken ze kwaad? Want hij voelde nu, dat ze hem allen wisten, die bijnaam, en misschien dat zij de lastig, terwijl ze allen lasterden, alleen een beetje geloofden. Wat hadden ze raan? Wat voorgoed of voor moois, deed het hen, als ze lasterden, met louter lastig? En de achterdocht bleef hem na, want als dat dan niet waar was, wat was er dan waar in het leven van zijn ouders? Hij voelde dat er in hun verleden iets geweest was, iets dat nooit geheel was verdwenen, iets dat nog altijd verbitterde hun bijder bestaan, iets dat misschien wel de oorzaak was van een onverzoenlijke onenigheid. En zo pijnlijk voelde het kind dit aan, in zijn nieuwe ernst, omdat hij nu wist. Dat hij eens, alleen met zijn vader, koop op zijn knieën, en hem eenvoudig vroeg het hem te zeggen wat het was. Hij was een kind, want nog zat hij op de schoot van zijn vader, sterke jongen toch al, maar klein voor zijn jaren.  En, hoe ernstig ook, nog met geheel het frisse dons van zijn kinderlijkheid over zijn wangen en over zijn ziel. Wel vroeg zijn vader al, mijn jongen, ben je niet te groot om op de schoot van je vader te zitten, maar hij, zichzelf vond hij er nog niet te groot toe. Het ernstige en het heel jeugdige, het mannelijke en het kinderlijke, mengelden in hem. En al was hij een kleine man, hij was ook nog een jongen. Al was hij ernstig, hij beleef nog een kind. Hij zat op zijn vaders knieën, en hij voeg hem, ernstig, hem te zeggen wat het dan was, als het niet waar was, want de mensen lasten erin, want hij voelde dat er iets was. En hij zag in de ogen zijn vaders het niet te vragen, en zijn vader zeiden hem dat hij te jong was, om al alles met hem te kunnen bepraten. Toen zweeg hij stil, trouw niet aan, maar de achterdocht verlieet hem niet. En, nu wist hij zeker, dat er iets was, omdat zijn vader gezegd had, dat hij te jong was, er met hem over te praten. Zo was het kind ernstig geworden, en als van der welke uit de sociërtijd kwam, aan tafel, vond hij niet meer zijn vrolijke adi, die zo gezellig kon praten, en de leegte vullen tussen hem en Constance, met zijn prettige jongenspraak. Het kind zat stil, ad stil, zijn jongensiel vol van de achterdocht, vol van de stille vraging, wat er dan toch wel was, als het niet waar was wat de mensen lastigden. Zo inig hield met zijn liefde, hij van hem beiden, zijn beide arme ouders, van zijn moeder en van zijn vader, zo inig, dat hij niet had zeggen gekund, van wie het meeste, soms van zijn moeder, soms van zijn vader. Zo inig hield met zijn liefde, hij van hen, en dat hij niet wist dat, van vroegig, maakte hem diep bedoft, omdat hij, zo onwetend, niet meer leefde met hen. Hij wendte nu ouder te zijn, om met hem mee leven te kunnen, om het recht te hebben, te weten. En wat hij wist, woog hij, in zijn na zekerheid verlangende ziel. Hij wist, dat mama vroeger al eenmaal getrouwd was geweest, en gescheiden was van die man, over wie zij nooit meer sprak.  Had hij aan haar misdaan, had zij hem ongelukkig gemaakt, hij wist het niet, en het brandde hem om te weten. En zijn verlangen, was geen ziekelijke nieuwsgierigheid, maar het gevolg van zijn vreemde opvoeding. Zijn verlangen was, natuurlijk weg, na zijn eerste verdriet, geworden, omdat zijn ouders, beiden, hem altijd hadden beschouwd, bijna als meer dan hun kind, als hun camarad, als hun troost, als hun hartstocht, tot wie geheel de drang van hun beide leven ging. Dat constans snikt op zijn schoot, dat vandaar welke hem aanbat, als zijn innigste vriend, het kind, het jonge kind, had zijn ernstige ziel nog ernstiger gemaakt, en zo diep als een klein, klaar, meer, en het had niet anders gekund, dan na de eerste schok, en het eerste leed, zouden bij hem vragen en verlangend opreizen, die tot andere kinderen nog niet spreken. Zijn natuur was gezond, de natuur van een gezonde kinderzieel, in een rustig evenwicht, van voegen en sterke mannelijkheid. Maar zijn leven tussen zijn ouders, opvoeding was het niet te noemen, had hem genoeg ontzienoet, om er nu te laten trillen van weten willen. Sombar waren de malen, en constans voeg het vandaar welke, waarom het was, dat Ady zo somber was, zo niet als zij waren gewoon. Nu het kind somber was, met die nieuwe, vreemde en ernstige somberheid, zochten zij beiden elkaar meer dan zij ooit hadden gedaan, sparkens met elkaar, en kalm, en zonder driftige seines. Nu het kind nog leed, zochten zij beide, samen, naar een oplossing, hem niet meer te laten leiden. En radeloos, in deze hun zo geheel, nieuwe vertrouwelijkheden, zagen ze elkaar aan, als met wanhoop, omdat ze de oplossing, te verschrikkelijk vonden. Het kind wilde weten, en zij, zij beiden, zouden gedwongen zijn, om hem niet meer te laten leiden, of, misschien hem nog meer leiden te laten, om zijn groeiende minachting, en blaam te voelen drukken op haar neer, zij beide zouden gedwongen zijn, te spreken, over de verledenen jaren, over de reuzachtige vergissingen hun leven, vergissing, die hem, hun kind, het leven geschonken had. Oh, hoe voelden zij het beiden, het verleden dat nooit verging, en verzonk als in een diepe put, het verleden dat altijd bleef spoken, en hevigig, dreigen daar nu, dat al die ouder werd, en geleden had, en weet hem wilde.  Oh, hoe radeloos beiden, voelden zij zich, terwijl hun blikken elkaar aanstaarden, omdat zij niet wisten hoe te sparen hun beminne kind, hoe het te sparen, al konden zij het nog sparen vandaag, hoe het dan, hoe te sparen de volgende dag. En omdat hun leed was hetzelfde, hetzelfde leed om het beminne kind, om hun vriend, hun troost, hun hartstocht, was het alsof na jaren in jaren, zij voor het eerst ook ander iets naderden, en voor het eerst, samen, iets torsten van de zware levenslast, die op hun kleine zielen drukte. Hoe hem te sparen, hoe hem te sparen, zonder een oplossing gevonden te hebben, ging eens even ieder hun weg, met de radeloosheid nog in hun oog, de wanhopse zwaarten op hun hart. Constans zachter geluk van weemoedige voldaanheid, waar was het? En als zij aan tafel kan ervonden terug, en het kind, de vroeger zo tegelijk ernstige als vrolijke, hun altijd dat uur van maaltijd verhelderende kleine vriend, zat stil, atstil, met zijn strakt denkend jongensgezicht, flink van lijn al, en tegelijkertijd donzig van kindervel. Zijn harde blauwe ogen vol pijnding nu. Dan staaren zij schichtige ookander weer aan, en dezelfde moedeloosheid, wanhopte hen tegen, uit ookanders schicht geblik. Zo was het niet meer te dulden, zo leden zij beiden te veel, zo hadden zij verloren hun leven, de genaden van hun leven. Zo konden zij het, beiden niet meer harden, zo voelden zij zich radeloosig iedere dag. Al namend zij hem ieder afzonderlijk in hun armen, hij spakt zich niet meer uit, nam aan dat hij te jong was, om te weten dat wat er wel was, als de last er niet waar was. Maar nog zijn gezicht, nog zijn ziel verhelderde, en zijn sombaarheid werd hen tot groter en groter radeloosheid. Wat te doen, wat te doen dacht Constance, voeg Constanza van de welke, en zij verong haar er handen, voelden ze dat het verleden, nu, altijd zou blijven, en dat iedere andere gedachte zelfbegoogeling zou blijken. Oh, het verleden, dat bleef niet alleen, dat niet alleen zou het altijd aankleven, maar dat groeiden, dat groeiden met hun kind mee, al zou het leed van dat verleden altijd weer bloeien, en altijd weer, met altijd weer nieuwe wedom en teurigheid. Oh, het onverdelbare leed, dat altijd weer opspookte, ook als sheen het afgestorven en verzonken in de diepe put afgrond haar verledenen jaren. 