Wetenschap in de maak - Ons soort mensen en die andere soort mensen - Quita Muis
Hallo allemaal, mijn naam is Kita Muys. Ik ben een PhD-student aan de Tilburg Universiteit en ik schrijf een proefschrift over polarisatie. Tot nu toe zijn mijn bevindingen het beste vangen in de titel Onsort Mensen en die andere soort mensen. Als we kijken in het publieke debat hoe er over polarisatie gepraat wordt, dan zien we dat dat eigenlijk verschillende interpretaties Zo zegt de telegraaf dat het gaat over leven in bubbles. Polarisatie zou iets kunnen zijn wat aangeleerd is. We zien dat de dreiging tegenover politici en ook demonstraties toenemen. Dat zou dan een indicatie kunnen zijn van toenemende polarisatie. Een debat kan gepolariseerd zijn, polarisatie kan een product zijn en tot slot zegt de trouw polariseer tegen de polarisatie. Dan zien we dat we veel over polarisatie hebben, dat we onze druk overmaken, maar dat het niet heel duidelijk is wat polarisatie nou eigenlijk betekent. Dus ik wil jullie aan de hand van vier wees meenemen door mijn verhaal om daar wat duidelijkheid in te schrijven. De eerste wat is polarisatie nou eigenlijk, ten tweede wie polariseert er, waar gaat die polarisatie over en tot slot waarom komt die polarisatie nou voor? Ten eerste, wat is polarisatie nou eigenlijk? Als we in de wetenschap praten over polarisatie dan hebben we het over de mate van oneenigheid en dan haat het specifiek over meningsverschillen tussen groepen in de samenleving. Een polarisatie kan een staat zijn, dat betekent dat op dit moment mensen het oneens met elkaar zijn, maar polarisatie kan ook een proces zijn, zodat die meningsverschillen door de tijd eigenlijk toenemen en vooral over dat laatste maken mensen zich tegenwoordig steeds drukker. Dan is de vraag wie polariseert er? In mijn proefschrift doe ik onderzoek naar opleidingsgroepen omdat er eigenlijk aanleiding is om te denken dat juist deze groepen steeds meer uit elkaar groeien. Zo zien we processen van modernisering, globalisering en vooral de hoger opgeleiden die plukken daar eigenlijk de vruchten van, zowel economisch als cultureel. Daarna zien we ook dat de waarde van dat papiertje, van dat diploma wat hangt aan opleiding, dat dat eigenlijk steeds meer waard wordt in onze samenleving. Dus vroeger konden vooral rijke mensen hoge onderwijs volgen, maar nu hebben steeds meer mensen toegang tot onderwijs.  Dus het is ook het idee dat als je uiteindelijk dat diploma gehaald heb, dat daar een bepaalde status aan vastzit, dat dat een indicatie is van vaardigheden, van slimheid, van kennis. Dus daar zitten bepaalde status aan in onze samenleving. Tot slot zien we het ook in de politiek. Er leidt een groeiende kloof te zijn tussen de hoger opgeleide elite die ons moeten vertegenwoordigen en het wat lager opgeleide normale volk. Zo zien we dat die rol van opleiding eigenlijk steeds duidelijker wordt in onze samenleving. Dan is de vraag waarover zijn die opleidingsroepen dan zo oneens met elkaar. Dit heb ik onderzocht, die begon mijn proefschrift eigenlijk en heb ik gekeken naar het verschil als polarisatie als staat. Dus ik heb allerlei meningen, waarde, normen onderzocht zoals bijvoorbeeld religie, hoe kijken mensen aan tegen de economie, wat vinden ze van individualisme, immigratie, allerlei zaken. En dan zien we zijn die opleidingsgroepen het oneens met elkaar, dan is het antwoord ja. En heel lang, dat weten we eigenlijk al heel lang, dat opleidingsverschillen een bron zijn voor meningsverschillen. Maar kijken we nou of die meningsverschillen door de tijd zijn toegenomen, dan is het antwoord nee. Sterker nog op sommige gebieden en vooral als het gaat over individualisme, autonomie, dat soort zaken, dan groeien die opleidingsgroepen eigenlijk juist nou elkaar toe. Ze worden steeds meer eens met elkaar. Zo lijkt het dus eigenlijk dat idee van polarisatie, dat dat meer een perceptie is, we zien polarisatie gebeuren, maar eigenlijk vindt dat helemaal niet plaats. Dan is de vraag waarom? Nou, waarom zien we het wel, maar waarom vindt het nou eigenlijk niet plaats? Dat is ten eerste een rol weggelegd voor media en politiek. Het gaat erom hoe dat debat in beeld wordt gebracht, hoe worden die meningen en die groepen in beeld gebracht en dan zien we eigenlijk vaak vooral de extremen van dat debat, de extremen meningen. Zo heb wel snel wat idee dat dat ook representatief is voor de hele samenleving. Maar dit is nog een belangrijke rol weggelegd voor identiteit en dat werkt als volgend. Als er duidelijke groepen zijn in de samenleving en net vertelde ik al dat opleiding een steeds belangrijke rol krijgt in onze samenleving, dan wakkert dat eigenlijk identificatie aan. Dus je ziet iets op tv over opleidingsgroepen en dan identificeren je met jouw opleidingsgroep.  Dit komt vooral voor bij de hoger opgeleiden, want die verwerven, die hebben een bepaalde status voorworven in de samenleving, de hangt een bepaalde status aan hun opleidingsgroep. Nou, en die identificatie die leidt er dan dat mensen meer in wij zij gaan denken. Dus wij de hoger opgeleiden en dan het idee dat al die mensen in die hoger opgeleidengroep hetzelfde zijn en die andere lagen opgeleiden die ook allemaal hetzelfde zijn, maar wel heel anders dan de hoger opgeleidengroep. Dus hoe belangrijker die identificatie wordt in de samenleving, hoe meer mensen ook gaan zien en dus vooral de hoger opgeleiden dat er een verschil is dat er polarisatie is tussen die opleidingsgroepen. En dit heeft invloed op mensen hun gedrag en hun keuzes. Want wat zien we? Dat hoger opgeleiden zich eigenlijk steeds meer terugtrekken in een eigen wereld. Ze gaan naar elite scholen, daar zetten ze hun kinderen op, ze wonen in verschillende buurten en ze hebben ook gescheide vriendengroepen. Zo zegt een hoger opgeleiden respondent in mijn onderzoek. Je vriendengroep bestaat uit OSM. Ons soort mensen. En dan vertelt hij, daar voel je je prettig bij. Mensen met een lagere opleiding die mogen daar wel bij, maar meestal lukt dat niet en dan voelen mensen zich niet fijn en dat is dan één grote mislukking. Lagen opgeleid iemand zegt, ja hoger opgeleiden die voelen zich vaak beter dan lagen opgeleiden. Zo zeggen wel meer mensen, hoger opgeleide kijken op ons neer, ze denken dat ze alles beter weten. En met deze ontwikkeling kan polarisatie eigenlijk een zichzelfvoorvullende voorspelling worden. Wat zoveel betekent als hoger opgeleiden het idee hebben dat die groepen zo anders zijn, dat die lagen opgeleiden zo anders zijn dan zij, dan trekken ze zich terug in een eigen wereld waardoor die groepen zich eigenlijk zowel fysiek als in denkbeelden steeds minder tegenkomen. En dat kan dan uiteindelijk zorgen voor echte polarisatie. Dan wil ik graag afsluiten met een quote die gaat over de consequenties hiervan. Eén van mijn respondenten die zei, ja als ze uit elkaar gaan, dan heeft het geen tegenstellingen meer. Dus dat betekent als die hoger opgeleiden ons soort mensen zich terugtrekken in een eigen wereld en die andere soort mensen ook, dan zie je binnen die wereld er eigenlijk geen verschil meer. 