Eline Vere | Louis Couperus | Literary Fiction | Audio Book | Dutch | 6/10
Tweede deel van hoofdstuk 22 van Eliniveren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnames zijn vrij van noteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelees door Karola Jansen, Eliniveren van Louis Copperis. Hoogstuk 22, Vijf. Otto was in de salon gaan zitten en hij tuurde op de grond met starende vochtige ogen toen Henk binnenkwam. Hij bespeurde die enkele traan in Otto's blik en in Henk's gewone soezige goedheid begon iets te koken. Eerlevoort, sprak hij, en legde de hand op Otto schoudig. Otto richtte het hoofd op. Eerlevoort, Konkerl, weze man. Zusje is wel in zijn lastig zeilschip, maar ze is niet kwaad. Je moet je niet aantrekken wat ze tegen je gezegd heeft hoor. Zelfs alleen maar boos op Betsy, omdat ze nogal van Vincent houdt. En toen is het van de weeromstuit op jou neergekomen. Maar je moet het je niet aantrekken, daar straf je haar het meest mee. Otto antwoordde niet en bleef zitten zoals hij zat. Er was een te grote twijfeling in zijn ziel gezonken dan dat Henk's goedheid hem zou kunnen opbeuren. Hij dacht eraan hoe hij Eline eens gezegd had dat zij maar één fout had, dat zij zichzelf hen niet kenden, dat zij schatten in zich niet sluimeren, dat hij haar wekken zou uit die sluimering. Maar nu zag hij in dat hij het niet vermocht, dat hij slechts ergen is in haar wekken en... dat zij dol werd en stikte. Ze kan soms vervloekdriftig worden, ging Henk voor, terwijl hij door de salon lopend en innerlijk woedend, enige troostreden in de pogde te verzamelen. Maar als iemand heeft waar ze van houdt en waar ze tegenop ziet, dan laat ze zich leiden. En dan wil ik haar gaan opzoeken en is met haar praten. Ik zou haar maar laten, bracht Otto met moeite uit. Ik denk wel dat ze zelf... Hij trachten zich haar in te denken en te raden hoe zij zich nu gevoelde en waar zij was. Maar ik kon geen logische gedachte lopen volgen, want hij leedt nog te zeer onder haar slag. Hij had haar nog nooit zulke woorden horen spreken met die krijzende, schreeuwende stem. Hij had nog nooit zo haar gelaten tot lelijkheid toe vervrongen gezien door haar drift.  En hoe hij ook trachten te denken en te raden, hij kon het niet in die één grote martelende smart die hem vooral doorvleimde. Zijn in één gezonke troostloze houding deed Henk pijn. En het was Henk eens klaps, alsof zich iets in hem staalde. Hij zou het niet dulden dat Eline Otto, die hij zo hoog stelde, zo straffeloos verguizde. Hij zou het niet dulden. Er was iets verkrachters in zijn zware stap nu hij de cellon verliekt. Op de trap ontmoette hij Betsy die naar beneden ging. Waar is Eline? vroeg hij. Betsy zag hem even aan, verrast door zijn besliste toon. Ik weet het niet, antwoordde zij de roog. Henk steeg verder de trap op en trat Elines boedwaar in. Hij vond er niemand, daar vindt Zend moe van zijn eerste toer zich reeds in zijn slaapkamer had teruggetrokken, onbewust van de storm die beneden gewoet had. En Henk klopte aan de tussendeur. Eline? Riep hij. Er klonk geen antwoord en hij draaide kalmde knop om. Op de grond, bijna in het donker, lag Eline. Haar tenger lichaam geschokt door een onhoorbare snik en het gelaad verborgen in de in elkaar gevrongen handen. Hij bleef even wachten, maar zij richtte zich niet op. Eline, sta op, sprak hij kort, bijna bevelend. Woest hief zij zich omhoog en woest kruiste zij. Wat is er? Wat moet je hier in mijn kamer? Ga weg! Sta op. Ik wil niet, ga weg, ga weg! Ik zeg je, ga weg! Hij boog zich en vat haar bij de polsen, vol van een drift die al zijn bloed naar zijn gelaad joog. Hij deed haar pijn en zij slaakt en kreed. Vervloekt, sta op! Sist hij tussen zijn tanden, bijna niet meer meester van zijn woede, terwijl hij haar woest omhoog trok. Zij schrikte van zijn bloed rood gezicht, van zijn flickerend oog, van zijn sissende stem en zijn vloek. Wankelend liet zij zich omhoog trekken. Wat wil je? Vroeg zij nogmaals, maar nu calmer, schijnbaar hoogmoedig in haar schrik. Dat zal je horen. Ik wil, dat je ogen blikkelijk, ogen blikkelijk versta je, naar Erlevoort gaat en hem vergiffenis vraagt. Je weet misschien niet meer wat je geraaskalt hebt in je dolle drift, maar je hebt hem beledigd. Beledigd! Ga, dadelijk! Zij zag hem ontsteld met open mond aan.  Zij huiverde van zijn beslist bevel en kompijn en neen van angst, terwijl hij in het half donker zo hoog en breed met zijn forsere stalt en harde deur wees. Je vindt hem beneden in de salon. Ga je haast? Zij zidderte van vrees, maar ze wilde hem niet laten zegen vieren. Ik wil niet. Als je niet wilt, sleur ik je de trappen af tot je voor z'n voeten ligt. Ik verzeker je dat ik het doe. Ik verzeker het je. Sist hij lettergreep voor lettergreep haar in het gelaat. Zij dijnstig krenkt achteruit. Henk, riep zij, ontstelt het hij zo iets tegen haar deurde te zeggen. Ga je? Ja, ja, ik ga, ik ga, maar Henk, oh, spreek niet zo tegen me, spreek niet zo tegen me. Waarom? God, ik ben immers al zo diep ongelukkig. Dat is je eigen schuld, dat maak je jezelf. Wat is dus daarom nog geen reden dat je het een ander hoeft te maken, vooral niet eerder voorwoord. Ja, ja, je hebt gelijk. Snikte zij nu, gebroken. Ik zal gaan, maar ga met me mee. Ga met me mee, Henk. Hij ondersteund haar, terwijl hij haar de kamer uitbracht in de trap afleiden. Zij schrikte echt dat toen zij de salon binnentrendt. Er was niemand anders dan Otto, die met het hoofd in de hand op de kanapé zat. Maar in de tweede kamer d'r Svieten zag zij Betsy en Gerard, die het tablet juist had binnengebracht. Zelfs toen de knecht vertrokken was, draalde zij nog, maar Henk zag haar aan, en zij durfde niet meer draalen. Ze wilde ook niet meer draalen toen zij Otto zo stil van hopig zag. Zij stort op haar knieën voor hem neer en wilde iets zeggen, maar vermocht geen woorden te uiten. Zo hevig snikte zij, nu niet meer gedwongen, met een onhoorbaar, droge hik, maar geheel natuurlijk, wegsmeltende in een vloed van tranen. Zij legde haar bontzend, gloeiend hoofd op zijn knieën en zij zocht zijn hand te vatten en snikte, snikte. Ook hij sprak niet en zag haar diep in de ogen. En ten laatste bracht zij het met moeite uit, terwijl Henk als een rechter naast haar bleef staan. Vergeef me, Otto, vergeef me, vergeef me.  Hij knikte haar langzaam en zag toe, nog niet getroost door haar berouw, daar hij wist dat het niet woorden zou als zij het zich had voorgesteld, maar hij bukte zich, trok haar naar zich toe en kust haar voorhoofd. Vergeef me toe, Otto, vergeef me, oh, vergeef me. Hij strengelde zacht zijn arm om haar heen en drukte haar even aan zijn borst, terwijl zij snikken bleef. En hij sloot de ogen om een paar tranen tegen te houden die hij niet kon bedwingen en die tussen zijn geloken oogleden afdrubte, want hij wist het, het was gedaan. Na een half uurtje ging hij die avond weg, een weinig somber, hoewel Henk hem op de schouder klopte en hem joviaal vroeg nog te blijven, nu alles weer in orde was. Van Eline nam hij weer moeder glimlachend afscheid. Eline vroeg daarna ook Betsy vergiftnis, in tegenwoordigheid van Henk. Betsy knik daar toe met een knikje dat het goed was en zwegen. Maar in haar ogen flickerde bijna een blik van haat, terwijl ze Eline naaststaarde die verplettigd weg ging. Toch, toen Henk haar daarna vertelde hoe hij Eline gedwongen had tot erle voor te gaan, zagen diesel de ogen Henk bijna bewonderend aan. Nooit had zij gedacht dat haar man sterker dan Eline zou blijken, als Eline zich tot de strijd had opgewonden. Zes. Er waren een paar weken voorbij gegaan en schijnbaar was alles als vroeger geweest. Vincent was dik was gaan toeren met Betsy en Eline en voelde zich betrekkelijk gezond. Betsy zelf had echter Eline's woorden niet vergeten en zij voelde een stille vrok tegen haar zuster. Zo ging het. Als je te lief was, zou je op het laatst niet meer te zeggen hebben in je eigen huis. Een zieker, hatelijke neef, terwille van wie de grootste onaangenaamheden oprezen en een zuster die je in huis had opgenomen en die langzame hand ongenietbaar werd. Zij werden met hun beide de eigenlijk meesters, zij verstoorde de rust en de gezelligheid in haar vroeger zo prettig interieur, maar, zij beloofde het zich, het zou niet lang duren. Als Eline getrouwd was ging zij, Betsy, met Henk en Ben op reis en Vincent de deur uit om er nooit meer in te komen. Zij zou wel eens willen zien dat hij er nog eens in kwam, alig hij stervende voor haar deur, ze zou hem laten liggen.  Ja, daarin zou ze Eline gelijk geven. Eline zelf gevoelde zich zulk diep brouwen maar uitval tegen Otto, dat zij al haar bekooring verzamende om alles te doen vergeten. En omdat Otto garne wilde vergeten en garne nog wilde hopen, slaagde zij een weinig. Maar er was iets gescheurd, dat gescheurd bleef. Want Otto zag het in. Ieder kon wel eens driftig zijn en in die drift woorden zeggen die men daarna ongezegd wensen. En Eline's woorden schenen hem, nu hun eerste krenking geheelt was, zelfs niet meer zo vreselijk toe. Alleen hij dronk verder in hun diepere betekenis en toen vond hij, dat als Eline hem lief had gehad, zoals hij dacht dat zij deed, een weinig uit egewisme, niet zo zeer om hem als wel om haarzelf en omdat zij geluk en rust in hem vond, zij nooit zulke woorden had gesproken. Zij had dan wel driftig kunnen zijn, om Vincent of om wie ook, maar zij had haar drift anders geuid. Hij zag het in. Zij had hem niet meer lief om zichzelf, want zijn kant stilde haar niet meer, ergerde haar in tegendeel. Zij had hem ook niet lief om hem zelf, dat nooit. Zij donk zich nog lief tegen hem te zijn, uit medelijden. Al zijn vierheid richtte zich gekrift op toen hij dit doorzacht en een ogenblik dacht hij eraan haar heur medelijden in het gezicht te werpen, zoals zij hem zijn kant in het gezicht had geworpen, maar hij kon het niet. Hij kon niet, hij had haar haar te lief voor en hij kon zichzelf die slag niet toe brengen. Hij bukte zich dus onder haar medelijden als onder een laatste weldaad, die hem nog iets deed hopen, die hem nog een restje van zijn vroeger geluk gunden. En toch wist hij dat het gedaan was. Dat het gedaan was, hij zag het in de zachte koudheid waarmee zij hem ontving, nadat zij met haar bekoring erin geslaagd was en men weinig de krenking te doen vergeten. Hij zag het in de killen onverschilligheid waarmee zij zijn lippen haar voorhoofd liet kussen. Hij zag het in de haast waarmee zij zich terugtrok als hij haar omhelzen. Hij zag het in haar melancholiek zwijgen, in alles.  En hij zag voor het eerst hoe vol haar blik opvindt zijn rusten en hoe zij al was hij nu genezen nog tal van oplettendheden voor hem ze had. Hij wilde daar niet verder in doordringen, dat kon niet zijn. Zij zelf gevoelde zich diep ongelukkig, want zij wist dat zij zich niet dwingen kon Otto te blijven liefhebben en zij stierf bijna van smart onder het verwijt van zijn weemoedige blik. Zij wist dat zij overwonnen was. En op een middag bleef zij boven en liet zij domina weten dat zij ziek was en niet beneden kwam. Hij vroeg of hij op huurkamer mocht komen zien, maar zij liet antwoorden. Dat zij moe was en behoefte had aan rust. En haar teken ze zich al duidelijker en duidelijker een voornemen in haar geest af. Zij moest het doen, zij was het zijn geluk en het haren verplicht. Ook de volgende dag ontving ze hem niet, hoewel Henk er zeer bij haar op aandrong, schudde zij slechts langzaam haar hoofd. Zij kon het niet doen, zij was ziek. Rijer, die had ze niet nodig. En zij bleef boven, terwijl hij beneden had met Betsy, Vincent en Henk en vroegwegging. Die avond bleef zij lang op haar divan liggen, starende in het donker. Ook Vincent wilde zij niet ontvangen. En eindelijk stak zij zelf het gas aan, deed de gordijnen dicht en zette zich aan haar schrijftafeltje. Het moest. Kalm begon zij te schrijven, telkens ophoudende en ieder woord overlezende. Mijn beste auto. Ik weet je, vergeef me, maar het kan niet anders. Stel jezelf te vragen of ik je gelukkig kan maken en of ik je niet het leven tot een las zou doen zijn. Ik heb gedacht dat ik je gelukkig zou kunnen maken en die gedachten zal ik me steeds herinneren, want zij is mijn grootste geluk geweest. Maar nu? De tranen waar hij in de ogen geweld onder het neerschrijven dierwoorden, en opeens barsten zij in snikken uit en ze verscheuren het papier. Ze was niet in staat, hem zulke leed te doen. Oh, god, zij kon het niet. Maar wat dan? Die pijnigende verhouding laat voortduren tot de een of andere katastrof toch een scheiding veroorzaakte? Nee, nee, dan was het nog beter in vriendschappelkanden te verlaten met een laatste bemoedig verwel. Maar zij hadden meer eet zoveel verdriet gedaan zonder het te willen.  Ze verlangde hem voortaan zo min mogelijk verdriet te doen en nu? Oh, dat zij toch zo geslingerd werd in zulke strijd alleen en verlaten zonder iemand tot steun en zonder eigenlijk te weten wat zij wilde en wat haar plicht was. Zij was er te zwak voor, voor zulke strijd. Maar zij nam toch een nieuw veldpapier en schreef opnieuw mijn beste auto. Enige regels volgden daarop flot, bijna gelijk aan het eerste begin, dat zij verscheurd had. Maar hoe het hem verde te zeggen, hoe? Toch vloog opeens haar pen over het papier, woest met bijna onleesbare letters en in een hardstochtelijke overspannenstijl. Ik verzeker het je dat mijn hartbreek nu ik je zo schrijf, nu ik je vragen moet of het niet beter was dat we Alcanda niet meer vleien met de hoop dat we in Alcanda ons geluk zouden vinden. Het is zo vreed die vraag te doen, omdat er zo een heerlijke tijd is geweest waarin we... Zij bleef doorschrijven, verloren in de vrede herinnering dierdagen, terwijl een grote, sidderende snik haar borstelkes ophielf als met een marteling en een steeds toenemende hoofdpijn zwaar als lood met tal van hamers in haar slapen klopten en haar hersenen in een ijzerband schins samen te schroeven. Een heerlijke tijd is geweest waarin we zoveel van Alcanda hielden. Ik verzeker je dat ik onder deze brief leidt. Als ik niet wist dat een mens leidde kon, maar ik geloof dat het mijn plicht is en dat, zo ik nu niet schreef, ik je ongelukkig zou maken. Wij moeten elkaar vergeten. Wij moeten nooit meer aan elkaar denken. Zo zal het beter zijn, voor ons beide, vooral voor jou. O, wanneer ik nog hoop koesterde, dat ik mij verbeteren kon en dat ik je nog waardig kon worden, dan zou ik dit papier verscheuren. Maar al mijn hoop is weg. Ik geloof wel dat ik jou, mijn beste auto, ook onder deze brief doe leiden, maar vergeef me die laatste smart die ik je aanbreng en vergeet me. Je bent zo goed en zo lief. Je vindt zeker later, als je me vergeten hebt, een meisje.  Zij liet haar pen vallen en wie op zich verbrijzelt van ziel met haar hoofd op de tafel in haar doorwekte zakdoek, terwijl de afmartelende, cidderende snik nu haar gehele lichaam door trilde en de hamers klopten in haar slapen tussen haar ogen en in haar nek. Zij schudderde dat bonsund hoofd van links naar rechts, van rechts naar links, maar de pijn vermeerde de met duizend kleine spellen prikken en zij richtte zich weer op en schreef verder, terwijl zij met haar gebal de vuist op haar hoofd klopten. Zij kon geen afscheid nemen van haar brief die haar auto zou doen verliezen en zij schreef door, telkens in herhalingen vervallende en telkens hem verzekerend dat zij zo gelukkig met hem geweest was, dat zij leed, nu ze hem verloor en dat het haar plicht was te schrijven. Dat denkbeeld van plicht maakte zich als iets romantisch geheel van haar meester en zij schreef het telkens neer, plicht, plicht. Maar ook dacht zij dat zolang ze schreef ze hem nog niet verloren had en er nog iets tussen hen was, dat hem bond. Zodra zij haar naam gezet zou hebben, was het gedaan, voor altijd. En zij draald die naam te zetten en herhaalde telkens haar arme zinnen. Dan vind je iemand die je waard is en belangeloos van je houden zal, daar ben ik zeker van, dan ben je gelukkig en dan heb je mij vergeten. Maar oh, vergeet me dan niet geheel in al, vergeet dan alleen je liefde vormen en denk dan nog eens om me. Haar gehele ziel golfde op in die laatste smeekklacht. Denk dan nog eens om me, zonder vrok en haat en heb dan nog wat medeleide met je armen, Nilly, die... Ik kan niet, ik kan niet, gilde zij opeens. Een vatheidpapier nat van tranen en bijna onleesbaar op om het te verscheuren. Maar zij zuchte slechts diep en zij eindigde snel en kort. Daarna wisten zij haar glaat af en schreef die brief over. Een weinig calmer, nu zij niet meer te denken had wat zij zou zeggen. Toen een postsegel op, een envelop en het adres. Den hoog welgeboren heer, den heren o, baron van eerle voor ter horze, lange voorhoud, den haag. Daarop lasten zij de brief over. Haar smart verlevendigde zich dadelijk bij het lezing van die vrede woorden.  En nu zij slechts de brief had in te sluiten, aarzelden zij nog. Wilde zij dan haar auto verliezen of wilde zij het eigenlijk niet? Nee, nee, zij wilde het niet, maar zij moest het. Het was haar plicht, haar plicht. En zij drukte een lange kus op het papier en sloot de envelop. O, god, waarom moest zij leven als er zulke smarten bestonden? Zij stond op en staande tuurde zij naar de brief als verwachten zij dat die plotseling zichzelf zou vernietigen, zou verdwijnen. Maar de brief beef onbewogen en vierkant liggen met het koele adres. Den hoog welgeboren heer, dat alleen nog zichtbaar was. Eline zag even in de spiegel. Het was haar of ze zichzelf niet herkende zulke bleek overtraand bijna van Magat gelaadstaarde het toe als een geest met verwarde haren. Daarna belde zij twee maal en wachte even, steeds tuurende naar de brief. Er werd geklopt, Gerard trapt binnen. Gerard, hoe laat is het? Zij schrikte van haar klankloze schorrenstem. Bij twaalfen, je vrouw. Is meneer nog op? Meneer is in zijn kantoor. Mevrouw is al naar bed en meneer Vincent ook. Kan je even een brief voor me in de bus doen? Goed, je vrouw. Nu dadelijk? Zeker, je vrouw. Hier dan, maar dadelijk wil je. Wanneer wordt de eerste bus gelegd morgenochtend? Ik geloof om acht uur, je vrouw. Oh, hier, maar dadelijk wil je? Subit, je vrouw. Gerard ging met de brief en Eline bleef staan, bijna wezenloos. Zij hoorde Gerard de trap afgaan en zij hoorde hem de zware voorde achter zich dichttrekken. Verder bleef het grote huis steel. En een killeschrik vloerde als een ijskoud water in line over de huid. Gerard was nu op straat, nu bij dat huis, nu bij dat huis en nu naderde hij de bus bij de nasolaan. En het was hoe zij de brief dof erin hoorde vallen. Een slag als van een doodskist die neerviel. Zij was op het punt in onmacht te zinken, want het scheen in haar door hoofdpijn toegeschroefde hersenen dat tastbare verschikkingen als spooken haar omsingende. En opeens, als ontwaakte zij uit de nachtmerrie, besefte zij wat zij gedaan had. Een onherroepelijke daad. Zij voelde nu haar hele lichaam als in kort sidderen en haar vingers haar lippen trilde. Morgen, morgen in de ochtend, ze otterde brief krijgen. Die brief.  Goed, het mocht niet, het kon niet zijn. Het was haar geluk dat zij met de beide handen van zich geslingerd had, omdat de rust vond dat geluk haar verveeld had. Het was haar geluk dat zij nooit meer herwinnen kon. Het scheen haar of het plafond op haar neerzakte, of zij niet ademen kon. En zij stortte, wankelend naar de deur, haar kamer uit, het brede portaal over de slaapkamer van Betsy in. Mijn god, mijn god, Betsy, Betsy! schreeuwde zij benodigd uit, alsof een vuist haar worgde. Betsy lag in bed, in de slechtsorren nachtlampje verlicht de kamer en zij ontwaakte met een dodelijke schrik een verwaarde gedacht aan iets ontzettend aan brand en moordte er eens bij haar op. Wie, wat, wat is dat, wat is er, Eline? Ik, oh god, ach, wat is er dan, wat is er dan toch, Eline? Ik heb auto, ik heb auto, wat? Een brief gezonden. Een brief? Ik heb, ik heb hem afgeschreven, ik heb het afgemaakt, oh god, oh god. Betsy was uit het bed gesprongen, zij stond rillend voor Eline, die op de vloer was gezegd en zich snikkend had gelaten omwereld door het losgewoelde, kronkelende haar bedekte. Wat zeg je? vroeg zij, verpletterd. Eline sprak niet meer en snikte slechts. De deur van Henk's kantoortje en van Ben's kamer stonden beide open en Henk die had zitten lezen kwam haastig aan. Wat is er? vroeg hij ongerust. Sluit Ben's deur, Henk, hij zal wakker worden, sprak Betsy bevend. Henk sloot de deur. Eline heeft auto geschreven, ze heeft het afgemaakt, vervolgde Betsy, nog ontzettend van verrassing. Ook Henk bleef verpletterd staan zonder te spreken, zonder Eline op te buren. Maar zij richtte haar afgemart tot hoofd op en haar handen vringend elden zij bijna van smart. Ja, god, ik heb het gedaan. Ik heb het nu helemaal gedaan. Een lange brief. Het is vreselijk, het is vreselijk, het is vreselijk dat ik het gedaan heb. Maar ik weet niet meer wat ik doe, ik weet niet meer wat ik wil, ik weet niet meer of ik van hem hou, of dat ik niet van hem hou, of dat ik van een ander hou. Het is niet meer, en alles klopt hier en klopt hier in mijn hoofd. Toen heb ik het geschreven omdat ik dacht dat het mijn plicht was. Ik zou hem ongelukkig gemaakt hebben.  Maar het is wel vreselijk dat ik het gedaan heb. Misschien had ik het niet moeten doen, misschien had ik toch wel van hem kunnen houden. O, god, ik wou dat het nu maar uit was, dat ik dood was. Ik kan niet meer, ik kan niet meer. Dof en klankloos vielde de zinnen haar van de lippen. Terwijl zij op de grond zit in de neerzonk. Haar handen vroom en haar hoofd langzaam heen en weer vreef over het tapijt. Betsy zag Henk aan. Wat zou zij doen? De geheime vrok die zij voor haar zuster gevoelde smold voor het oogemelijk weg in een groot medeleide bij het aanschouwen van Elinus Smart. En nu zij haar man steeds weeseloos op Elinus aangestaren, werd zij geergen dat hij niets beters wist te doen. Zij stak het gas aan en weerp zich een penuaar om. En zij ontzettend van Elinus veranderd gelaat. Nu zij stil en radeloos voor zich uittuurde met haar roodgescheide ogen de handige vrouw op de knie. O, Ellie! Ellie! Hoe heb je het kunnen doen? Sprak Henk dof en hij dacht een auto. Eline antwoorde niet en bewog alleen het hoofd. O, mijn hersensparsten murmelde zij flauw. Heb je pijn, vroeg Betsy? O, kreunde Eline. Betsy doopte een zakdoek in water en bette Eline schelaat, haar slapen en haar voorhoofd, waarvan zij het verwarden haar wegstreek. Henk was even eens gaan zitten en hij wist niet wat hij zou doen, wat hij zou zeggen. Hij zag alleen auto voor zich. Hoe heeft ze het kunnen doen? Hoe heeft ze het kunnen doen? Dacht hij slechts. Is het beter zo? Vroeg Betsy zacht. Eline lag te schamper en minnachtend. Beter? Nee. Maar het is toch wel cool, dat water. Wil je iets drinken? Dank je. Zij snikte niet meer, maar steeds bleef haar tranen vloeien en langzaam, weeseloos, kijkend sprak zij bijna onhoorbaar. O, niet te weten wat je doen zou. Niet te weten wat je wil en dan zonder het te willen, zo iets te doen. Mijn arme man. En dan de pijn. O, god, het is of ik gek wordt. Betsy richtte opeens levender het hoofd omhoog. Wil Henk morgen vroeg naar het voorhoud gaan en die brief terugvragen voordat hij hem gekregen heeft, bijvoorbeeld aan Willem of de meid, zonder dat Otto er iets van merkt. Zeg, Eline? Eline zag haar dof aan.  Ik weet het niet, ik weet het niet. Mermelde zij haar hoofd schuddend. Toe, bedenk je nu, dronk Betsy aan. Ach nee, laat maar. Het moet zo. Het kan niet anders. Het kan nooit meer worden zoals het was. Het was of Betsy en Henk dit begrepen. Zij dronken niet verder en Henk zuchten. Laat me je dan uitkleden. Ga dan wat liggen op bed. Wil ik vannacht bij je blijven? Ga er ne. Ach nee, het hoeft niet. Kom dan mee naar je kamer. Zij voerde Eline als een kind mede en ze kleden haar als een kind uit, terwijl Elines arme slap bleven hangen. Oh, mijn hoofd, kreunde Eline en zij viel in de kusses van haar ledekant neer. Betsy ontkleden haar verde en zij dekte haar toe en bette haar gelaten opnieuw met een natte doek. Toe, probeer nu wat te slapen. Er is voor het ogenblik niets aan te doen. Misschien komt later alles nog in orde. Henk kan altijd nog gaan, morgenochtend. Eline schudde het hoofd. Wil ik bij je blijven zitten? Eline antwoordde niet en staarde met haar dofferblik. Betsy schrof één daar rode gordijnen toe en zette zich. Zij spraken geen van beide meer en Betsy hoorde Elines slechts zachtjes kreunen achter het gordijn. Het witte nachtlampje groeide als een ster op de tafel en haar glanste lichtweerschitteringen in het paneel van een kast. In de spiegel van de psychéën over de flakons en koeps van het Musseline toilet-touches, terwijl overal grote schaduwen roorloos lagen als donkere schimmen. Betsy huiverde in haar penuaar. Zij wilde denken, maar zij vermocht het niet te doen, want telkens doemde het feit in haar op dat Eline Otto geschreven had. De tijd kroop langzaam voorbij en Betsy hoorde het één uur, hoorde het half twee slaan in de keuken, onder Elines slaapkamer. Toen stierf het kreun achter het rode gordijn weg. Betsy stond op en zag er even achter. Het scheen dat Eline sliep, ze lag roorloos met gesloten ogen. Langzaam en voorzichtig verliep Betsy de kamer. In haar eigen kamer zat Henk steeds met het hoofd in de handen. Zij gingen geen van beide naar Bet en zij bleven fluisteren met elkaar en luisterden nu en dan aandachtig of er zich iets in Elines kamer bewoog.  Zij vreesde beide voor iets waarover zij niet spraken en zich slechts in hun gedachte aftekende als hun vage angst. Shhh, wie bet die opeens, want Henk fluisterde nog en zij hoorde iets. Beide luisterde, in Elines kamer klonk een hevig gesnik als van een ziel in wanhoop, hartstochtelijk en luid. Een kille huivering over viel Betsy. Ik ben zo bang, staamelde zij met bevende stem. Henk verliet zo zacht mogelijke vertrek en sloop het donkere portaal over. De meiden, de knecht waren naar Bet, het gehele huis was donker. En Elines zit kamer echter brandde het gas, waaraan zij niet meer gedacht had. Henk zette zich er neer en hij hoorde Eline in de aangrijzende kamer. Zij snikte, snikte, zoals hij nooit had horen snikken. Schoor, krijzend, woest als in een raadloze smart. Iedere snik moest haar pijnigen als een marteling en iedere snik dreunde in zijn hoofdweer. Bij iedere snik wacht hij op de volgende. Ten laatste verminderde hij het gesnikt tot een zacht gesteen. Toen hield het op. Alles was stil. En de haren rezen Henk te bergen. Een dodelijke angst over viel hem in de traagse stilte die nu het grote huis doorgrondste. Hij stond op. Hij was niet meer meester van zichzelf. Hij moest zekerheid hebben, hij moest zien. Toch arzelde hij een ogenblik Elines slaapkamer binnen te gaan. Maar ook slechts een ogenblik. Hij draaide de deur open en trot binnen. Op het verwarde bed in de rode weegeschijn der gordijnen lag Eline in een vervrongen houding, omwoeld door je haren en haar verkreukeld nachtkleed. De dekers had zij van zich geworpen. En ook nu scheen zij te slapen. Ze lag ook niet roerloos, maar bewog haar hoofd, haar handen en een breekende ademhaling door schokte als met een elektrische schok haar lichaam. Onder haar dichte ogen groefde zich twee diepe donkere kringen. Hij zag op haar neer en zijn mond trelde van aandoening. Bij het zien van die smartelijke slaap. Zacht, sprijde hij de dekers over haar uit en hij voelde dat zij kilkoud was. Nog even bleef hij staren op dat in tranen verwelkte gelaten. Toen ging hij door het boudoir waar hij het gas uit draaide. En diezelfde tragische stilte vervulde daarna geheel in al het donkere huis en die nacht van smart en angst. Einde van hoogstuk 22. Opgenomen door Karola Jansen op 22 september 2008 te Rotterdam.  www.karolajansen.nl Hoogstuk 23 van Eline Veren. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupéres Hoogstuk 23. 1. Otto was reeds uit toen Willem de knekt, de brief de zochtes in de eetkamer binnenbracht. Alleen mevrouw van Erlevoort en Veredriek bevonden er zich. Mathilde was met de kinderen een wandeling gaan doen en Etienne lag nog te bed. Wat is dat, vroeg mevrouw. Veredriek nam de brief aan. Het is voor Otto mama. Leg hem maar op de schaal Willem of... Geef eens hier. Ze nam de brief terug. Ik geloof dat het de hand van Eline is. Zo'n dikke brief, hoe curieus. Van Eline vroeg mevrouw Ik geloof zo. Ze gaf de brief terug aan Willem die hem op een Japans schote op het bevet legde en weg ging. Moeder en dochter zagen elkaar even aan, maar zij zwegen. Een onbestemde vrees welke zij beide in alkanderieden doemde in haar op terwijl die brief in haar nabijheid de geheim aankondiging van de naderend onheilsgeen. Toch zwegen zij en bleven zij bezig. Mevrouw aan haar uitgaveboek Veredriek aan een groot handwerk van zware kleurige wol. Er ging enige tijd voorbij en het sloeg tien uur. Rika, de meid, ruimde de ontbijtafel een weinig op en liet een couvert staan voor Itienne toen er gebeld werd. Mevrouw lette niet op die ene bel tussen de telkens herhaalde bellen van de leveranciers maar Veredriek scheeneth dat de klepel doffer klonk dan gewonelijk en zij schrikte. Willem kwam binnen. Mevrouw, daar is meneer van Raad die vraagt of hij u even spreken mag. Meneer Paul, vroeg Veredriek snel. Vraag excuus vreulen, meneer van Raad van het Nassauplein. Laat meneer binnenkomen, sprak mevrouw. Zij ook was geschikt, de steeds kalme, grijze vrouw. Zij, evenals haar dochter had bespeurd hoe Otto in de laatste tijd somber en teruggetrokken was, hoe Eline hun huis had ontweken. Oh mama, kon Veredriek zich niet weer houden angstig uit te roepen. Henk kwam en uit zijn draalende groet uit zijn verslagen gelaat dat zich niet beheersen kon, ridden zij reeds veel. Mevrouw wees Henk het stoel en zag angstig naar hem op. Van Raad, wat is er, waarover, waarvoor stotten zij gejaagd? Ik dacht goed te doen, mevrouw, eens even aan te komen.  Eline heeft Otto geschreven. Ja, weet je wat, heeft hij de brief al gelezen? De brief? Nee, Willem bracht hem zo even. Mijn god van Raad, het is toch niet dat Eline Otto... Henk keerde zijn gelaat af, zoekend het naar zijn woorden. De inleiding die hij onderweg verzonnen had, vergad hij geheel en al bij de angstige blikken van mevrouw en Veredriek. En toen de laatste hem smeek en dronk dat hij toch zou spreken, maakte hij een wanhopige barerriep uit. Ach ja, het is zo, ze wil hem zijn woord teruggeven. Ze heeft hem een lange brief geschreven. Het spijt me zo, u weet niet hoe het me spijt. Mevrouw was sprakeloos met trillende handen op haar stoel gezonken, en Veredriek werd doodsbleek. En zelfre is hij er zo naar onder, zo kapot. Ze heeft vannacht niet geslapen, telkens hoorde wij haar huilen. Met zijn moeilijk uitgebrachte, afgebroken zinnen, verhaalde hij van die nacht van smart en angst. Hij was nu gekomen, niet om de brief heimelijk terug te halen voor Otto die gelezen zou hebben. Het kon toch niet meer worden, zoals het eens geweest was, had Eline gezegd. Maar hij kwam uit een onberedeneerde drang om te troosten en mede te leiden waar gleden zou worden. Dat hij zelf echter dat leed moest aankondigen viel hem zwaar en zijn gedachten weigerde bijna zich in woorden te uiten. Mevrouw van Erlevoort was verpletterd. Zij hoorde niet meer naar hengs moeilijke zinnen. Zij dacht slechts aan de grote smart welke Otto wachten. Zij pogde zich haar zoon voor te stellen onder die slag en het scheen haar dat zij zijn gelaad vergeten was, dat het geheel anders moest zijn dan zij zich verbeelden. Frederik's ogen stonden vol tranen. Alles woelde in haar om en een grote haat voor Eline sloeg als een vlam uit smulende as in haar hart omhoog. O, op dat ogenblik had zij Eline kunnen vermoorden, kunnen vermoorden. Met die donkere ogen weenend in dat strakke door haat- en stille woede overgrote gelaad staarde zij op haar moeder die, nu gebroken, de handen voor het gelaad zag je snikten. Henk zweeg ten laatste en bleef droef voor zich turen. Kinderstemmen weer klonken in de vestibule. De deur werd geopend en Tina, Johan, Lientje en Nico kwamen naar binnen. Vrolijk en springende, gevolgd door Martilde. Henk stond op.  Martilde zag aanstond dat er iets was voorgevallen. Zij zag haar moeder wenen. Zij zag Frederik's machteloze toren. Zij zag de verlegenheid van Henk. Breng de kinderen, snekte mevrouw. Zij stoot de Nico van zich af. Martilde wenkte ze aanstond tezamen aan de geopende deur. Ga naar boven naar je vrouw Frans en stil zijn, vlaagde zij. De kleine gingen verbaasd terwijl Nico haalde. Martilde sloot de deur. Zij traalt nader en zag Henk angstig aan. Frederik deelde met trots een stem het daar mede in een enkel woord, wel haar ogen flikkerde. Mijn god, vlaagde Martilde, sidderend. Hoe het hem te zeggen, hoe het hem te zeggen, snikte mevrouw. Hoe kan Eline dat doen? Hoe is het mogelijk dat ze hem zo ongelukkig wil maken? En ik die dacht, oh, god, god. Zij trok Martilde tot zich aan verborgen het schokkende hoofd aan Martildes borst. Martilde wist het. Als er geleden werd kwam het tot haar. En zij sloeg de arm om de hals van haar moeder en kusten ze. Otto zal het kunnen dragen, mama. Hoe kan je dat zeggen? Het is zo onverwacht. Het zal hem verpletteren, mijn jongen, mijn arme jongen. Oh, hoe kan Eline? Hoe kan Eline dat doen? Hoe is het mogelijk dat ze dat doet? Zij hoorde op de trap vrolijk fluiten met de brutale helderheid van een straatjonge, terwijl stappen bij tussenpozen bonsdags van iemand die de treden bij twee of drie tegelijk afsprong. Etienne van binnen. Goedemorgen, samen. Dag, mama. Zo dag, gezellige dikzak. Hoe kom jij hier? Hoe maak je het? Hij goed op zijn gewone opgeruimde wijze, maar hij bespeurde aanstons die uitdrukking van onstemptheid op hun allergeladst trekken. En verbaasd zag hij zijn moeder aan, terwijl ze snikkend uitriep. Begrijp jij het, mijn kind? Begrijp jij het? Hoe Eline dat doen kan? Hoe Eline niet meer van Otto kan houden? Oh, god, begrijp jij het? Hé? Vroeg hij wezenloos. Maar wel draag begreep hij, en toen hij de smartzijner grijze moeder die altijd zo zonnig en blij moedig was begreep, knielde die grote jongen voor haar neer en ze kreeg haar troostend onder een stort vloed van lieve woorden als van een kind in zijn armen. En Mathilde wist ook dit. Al zocht haar moeder medegevoel bij haar. Mathilde, zij vond eerst troost bij haar lieveling, bij eetje. Twee.  Toen Otto voor het koffiedrinken thuis kwam, hadden mevrouw Mathilde en Frederik zich bereid hem met kalmte te ontvangen om hem zijn smart zoveel mogelijk te helpen dragen. Mevrouw begreep niet dat hij betrekkelijk kalm bleef, terwijl Mathilde hem zitten deed in de haren de slag hem scheen voor te bereiden. De oude vrouw had hem zich zo geheel anders voorgesteld, hartstochtelijk en opbruisend in wilde smart, dat zij nog een stiltegod dankte die haar kind kracht schonk om zijn leed te torsen. Zij zag alleen zijn flink, vriendelijk gelaad strak woorden als een masker. Zij zag alleen zijn lippentrillen. Die brief. Waar is die brief? bracht hij eindelijk uit. Otto. Die brief, eetje. Mathilde stond op en gaf hem de brief. En voor hij zich ermee de kon wegspoeden omheelde zij hem krachtig in haar beide armen. Wees een man niet waar, Otto. Wees een man. Vlaasde zij hem onder haar innige kust toe. En zij liet hem los en hij ging. Mevrouw van Erelevoort had Otto nauwelijks toegesproken. Zij had geschidderd in haar opgeschroefde kalmte. En zij lag nu opnieuw zacht tegen Itjen aan te snikken, terwijl hij haar een enkele maand kusten of haar zacht over de schouder streek met een streelende liefkozing. Mathilde tuurde uit het raam, zwijgend en de ogen vol tranen. Frederik zat roerloos en trots. Haar had me niet nodig. Zij had nooit verdriet gehad. Zij begreep dat niet. Zo dachten zij zeker. Tina kwam vanboven. Ongeduldigd had oma zo lang wachten met te gaan koffiedrinken. En Mathilde wilde haar weg senden, maar mevrouw sprak snikkend. Laat haar blijven, Tilly. En roep de anderen. Ze willen eten. Ik kan niet, ik kan niet eten. Steedsnikkende maakten zij zich los uit Itjens armen. Zij werd bedrijvig, vol zenuwachtigheid, en open een eitje voor Tina en sneed haar boterham. Waarom haal je zo, oma? Ben je niet wel, vroeg het kind. Mevrouw schud haar hoofd en glimlachte weemoedigd door haar tranen heen. Haar gewone gelijkmoedigheid was verdwenen. Zij werd nerveus in verdriet en haar trillende handen, die een bezigheid zochten, bereiden nu ook een ontbijt voor de drie anderen, die nu kwamen. Frederik stikte bijna in haar ingehoude tranen toen zij de kinderen een weinig bedruk door de zonderheid, welke zij om zich rieden, zag eten. Zo ging dan het leven onafgebroken en heentonig voort, als met een reuzachtig egoïstisch materialisme.  Er werd geleden en herdaalde geen algemene rauwvloers neer op de wereld. Er werd geleden en toch bleef alles hetzelfde en lachtemen, sleepmen, atmen rondom dat leed. Otto had zich niet de tijd gegrund naar zijn eigen kamer te gaan. Hij had zich in de grote salon op een bank geworpen en de brief geopend en hij las tans die taal van smart en van burrauw. Eline behoefde het hem niet te verzekeren dat zij onder dit schrijven geleden had, als hij niet wist dat iemand leidde kon. Hij las dat in elk dierwoorde die van tranen schenen te vloeien, elk dierwoorde die elk een nieuwe smart in zijn ziel goten. Hij las, hoewel zij het niet schreef, eveneens dat elke poging om zijn geluk in haar liefde mocht hij die ook opnieuw kunnen doen ontvlammen, weer te vinden, te vergeef zou zijn. Hij las er dat zij eeuwen gescheiden waren omdat zij geen kracht had gehad haar liefde te bewaren. Een grote onmetelijke wanhoop vervulde hem. Hij dacht dat zo'n kracht had gehad, zo zij met hem samen waren gebleven, hij haar gelukken had kunnen maken omdat zij in de rust van zijn gemoet, in de weldoende kanten zijn haar liefde zou gesluimerd hebben en ontwaakt zou zijn, vol van stille wilden. Eens was hij verzekerd geweest dat zo hun toekomst zich zou ontrollen. Nu bleek die zekerheid een eidelen hersenschim geweest te zijn. Nochmal staarde hij de brief over en het scheen of hij het nu eerst goed las. Hij had haar verloren voor altijd. Een leegte, als waar hij in een woestijn verdwaald, omving hem in zijn eenzaamheid, in de ruime salon, vol onbezielde glans, vol grote, kille spiegel zijn verkleurd flueel en hij zag met zijn vochtige ogen om zich en rilden. Toen liet hij zich achterover vallen op de bak en hij bedekte het gelaad met de handen en een pijnlijke snik dronkstotend uit zijn borst. Het werd hem of alles in hem brakken knakten als er riet halmen, of alles in hem verbrijzeld werd tot scherven, of die enkele ademtocht van een orkaan alles in hem deed verstuiven. Het werd hem of er niets meer in hem was dan die grote onmetelijke wanhoop en op dit ogenblik had hij willen sterven. Zag je snikte hij door achter zijn handen en sombere bitterheid welde in hem op.  Waarmee had hij dit verdiend, hij, die één zoveel rijkdom in zich had gevonden, hij, die niets gewenst had dan een ander die rijkdom te schenken, die rijkdom van rust en vrede. Hij was versmaat geworden, die rijkdom en zelf gevoelde hij zich nu armer dan de armsten en leeg, zo leeg slechts vol wanhoop en levensmoeheid. De deur werd zacht geopend, het was Mathilde die hem op zijn kamer was gaan zoeken, die hem de laatste hier vond. Zij naderde hem als een weemoedig beeld van medelijden. Zij zette zich naast hem en pogde zijn handen van zijn gelaten nemen. Hij schikte hevig en zag haar aan met twee grote, wildstarende ogen vol vocht. Wat kom je bij mij doen, vroeg hij met een troosteloze stem. Hij was immers niets bij hem te doen, niets. Hij was al gestorven. Wat kwam je vroeger bij mij doen, nu wel vijf jaar geleden, wanneer je naast me kwam zitten en met tegen je aantrok. En wat kwam je bij mij doen, eens op een avond ook vijf jaar geleden toen ik mijn man van had laten gaan, mijn man die ik na die avond nooit meer gezien heb. Zeg, wat kwam je toen bij mij doen? Heb ik je toen soms ook gevraagd? Wat jij me nu vraagt? Sprak zij met een droevenwijd. Zij zag zijn borst zich telkens verheffen onder de grote snik die hij onderdrukte. En zij sloeg haar arm om zijn hals en dwoong hem zijn hoofd tegen haar aan te vleien. En in zijn smart schrikte hij van de herinnering aan de haren waarover zij nooit sprak. En hij gevoelde dat zij hem wel gaar en wilde troosten als zij zichzelf hem ter willen zo in verdriep dompelde. Waarom spreek je daarover, vroeg hij, want hij wist dat zij, zwijgend, calmer leed. Om je te laten voelen dat ik je begrijpen kan en om je te laten zien dat ik nog leef en nog langer leven moet. En vooral om je te tonen dat je niet alleen al het verdriet hebt dat er op de wereld is. Misschien dat je dat een beetje troost. Oh, riep hij snikkend uit en klemde zich aan haar vast en rijkte haar bevend te brieven. Daar, lees, creed hij. Zij las weemoedig en streelde zijn haren als zij een kind gedaan had. Zo was het goed.  Zang hij zich niet meer tot zelfbeheerzing. Zo schraamde hij zich in tranen in zijn hartnekkige mannelijkheid. En terwijl zij las, mijmerde zij over Eline. Zou ze weten wat ze in je weg hooit, dacht zij. Wat zou ze doen als ze je zo zag? Zou ze slecht zijn dat ze je kan misshandelen? Is ze je niet waard, mijn Otto, mijn broer? Of is ze alleen maar ongelukkig, zoals wij? Mevrouw van Eerlevoort kwam binnen met Frederik. Maar teelde beurde z'n hoofd op. Daar is mama, sprak zij eenvoudig, als ze wilde zij hem niet houden, nu hun moeder hem eisten. Maar het brak hem geheel en al die zachte moeder te zien, die weg smolt in zijn verdriet. Hijzelf moest haar troosten. Mama, mama, niet zo huilen. Zo vreselijk is het niet, riep hij uit in verdwijfeling. Frederik was blijven staan aan zij leunen tegen de deurpost de portbrizee. Haar hoofd in haar armen. Op haar sloegen zij geen acht. Mama kon de troosten, maar aan haar had hij niets. Zij was kinderachtig en zij zou hem niets weten te zeggen. Het heugde haar hoe zij hem eens lang voor zijn verloving over Eeline gesproken had. Maar nu had zij niets te spreken, totaal niets. Zij begreep immers niet wat smart was. Zij had zelf nooit geleden en ze had geen gevoel, ze was een steen. Een steen. Ze denken dat ik een steen ben. Haalde ze zacht. En zij bleef tegen haar deurpost en hoorbaar in haar opgeheven armen. Troosteloos dat zij Otto niet trooste kon. Daar voelde zij in hand op haar schouder en zij keerde zich om. Bijna trots over haar miskenning. Maar toen ze zijn smartelijk ondaan gelaad bespeurde met die vochtige ogen waarin zij voor het eerst tranen zag. Met die lippen, trillend onder zijn snor met die zware rimpels op zijn voorhoofd. Toen weep zij zich overvloeiende van medeleide aan zijn borst en hem in haar armen knellend en zij zijn gelaad met hartstochtelijke kussen. Einde van hoofdstuk 23 opgenomen door Karola Jansen op 22 september 2008 tot Rotterdam. www.karolajansen.nl Hoogstuk 24 van Eline Veren Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org Voorgelezen door Karola Jansen Eline Veren van Louis Coupérez Hoogstuk 24 1.  Nadat het mededogen van Betsy zich in een zusterlijke verpleging geuid had werd zij al meer en meer verteerd door een heimelijk siedende kribbigheid. Het was dan ook aller onaangenaamst dat Elina haar engagement verbroken had. En in godsnaam waarom? Waarom? Zij, Betsy, begreep het niet. Met de beste wil van de wereld begreep zij het niet. Wien kon Eline zich liever van Otto wensen, ook al was hij nu eenmaal niet schatterrijk. Zo waren dus elkaar eigen plannen voor de toekomst vernietigd. Eline trouwde niet, Eline bleef natuurlijk bij hen en Vincent. Vincent bleef erachter ook hangen, eeuwen hangen. Ze kreeg genoeg van hen allebei en toch wist zij niet hoe zij in toestand zou veranderen die de gezelligheid van hun huis verdreef en haar gehele leven van oppervlakken genot vergalde. Men sprak tot Betsy's ergenis veel over Otto en Eline toch zou Betsy het onvermijdelijke deze praatjes hebben ingezien en zich hebben getroost met de gedachte dat zij spoedig zou zijn uitgestorven indien Eline, nu zij immers haar wil had, nu alles uit was, langzamerhand dezelfde geworden was van vroeger. Betsy bespiede haar zuster als in afwachting wanneer zij eindelijk haar dwaar ze rouw over Otto van zich zou schudden wanneer zij weer glimlachend en vrolijk en innemend zou worden. Werd Eline weer zoals zij de eerste tijd van haar verblijf in hun huis geweest was een prettig, mooi zusje waraan men iets had en die lief hulp als er een dineetje was of als ze des avonds mensen kwamen oh, Betsy zou niets liever gewenst hebben dan ze altijd bij zich te houden, altijd.  Maar nu zij Eline nooit zag dan of doof en teruggetrokken met iets wezenloos over haar bleek gelaten of driftig en schreeuwen, nu Eline niet uitging en eens toen zij niemand anders te eten gevraagd had dan mevrouw Eekhoff met Ange en Leonie Marguerit van Laren met haar aanstaande en de jonge heidrecht zelfs hoofdpijn had voor gewend en op haar kamer was gebleven werd Betsy vreefelijk en alles aan Eline begon haar te ergeren waarom behoefden ze zich zo lelijk te maken zo slaperig te kijken en waarom kapten ze zich tegenwoordig zo nonchalant ook de urenlange gesprekken van Eline met Vincent ergerde haar al was hij een half dode neef toch vond Betsy het niet pastend dat Eline zich als het ware met hem opsloot in haar violette kabinetje Betsy moest er iets over zeggen het kon zomaar niet voortgaan in deze ergenis in deze kribbigheid was zij zeer prikkelbaar en kort af en wanneer zij Eline of Vincent niet met talloze kleine hatelijkheden als met speldelijk prikke kwetsten verden zij uit tegen de meiden en Gerard tegen Ben en Henk ze had voor geen van alle een goed woord over en ze liep quasi druk bezig door het huis te dwalen telkens de bediende op de vingerstikkend voor een stofdoep die slingende of een loper die niet recht lag ze bromde op haar kind terwijl het steeds soet en still een beetje soezig zat te spelen of zij overstelde haar man met verwijtingen haar man die de gewoond had aangenomen dadelijk de deur uit te gaan zoedra zij begon en het meest ontevreden was zij over zichzelf daar zij haar goed humeur langzemaand geheel en al verloor toch lag de schuld niet bij haar maar bij haar neef en bij haar zuster eindelijk baste haar ergenis los het was op een middag voordat zij aan tafel gingen er was niets anders gebeurd dan dat Vincent die segreeds voor en gebeld was in de eetkamer bevond uit een carafe wijn zijn glas had ingeschronken Betsy kwam juist binnen toen hij dronk en in de overmaat haar requere begrijp al haar vroegere vrees voor Vincent vergetend voer zij woedend op hem los en verweedt hem in de heverste termen zijn onheppelijkheid hij schreef niets te weten hoe hij zich in een virtueel huis te gedragen had en ze had hem al lang eens willen vragen of hij ook manieren bezat zij stonden beide vlammend van gramschap tegenoveral kander hij kal men zich inhoudend zij schreeuwend en niet meer een statuur haat in te tornen die haar verwijtingen als met een onbesuisde vlam doorgroeide zo vonden hen Henk en Eline die binnen traden en terwijl Eline zwegen en geen partijschijn te kiezen, pogde Henk zijn vrouw te bedaren zij holde echter door opgewonden van drift en kwaadheid en haar man beschuldigend dat hij te lang was om haar ook maar één enkele mal in haar rechter hand te haven het kon er niet schelen omdat enkel glas wijn Vincent kon net zoveel drinken als hij wilde maar hij dacht zeker dat hun huis in Herberg was waar hij niet betaald werd maar hij precies zo lang kon blijven tot hij er genoeg van had en waar hij maar van alles dat hij vond kon eten en drinken ze wilde nu eenmaal niet dulden dat hij aan haar tafel kwam voor zijzaten zij vond dat onhebbelijk en ploortig zij overwon ze vond dat ze geen kalmde kamer uit zonder haar te antwoorden dan met een enkele blik vol spot, hat en minnachting een blik waaronder zij had kunnen kruipen van angst nu haar overmoed verspeeld was maar toen Vincent was verdwenen vroeg zij Henk en Eline kort of zij niet dachten te dineren die middag zodat Henk zich met een manhopige zucht en tafel zette en Eline steeds zwijgend het gelaad voldragische doodse kalmte haar stoel nam en haar servet langzaam open ploiden nog Betsy nog Henk sprake daarna veel en Eline zweeg zweeg gesteeds dienavond pakte Vincent zijn koffer om de volgende dag te vertrekken naar Londen zoals zij zeiden Henk pogde slechts zwakjes hem van zijn voornemen af te brengen zelf begreep Henk dat als Vincent weg was er ook een steendes aanstoos minder zou wezen en al gevoelde hij een weinig medelijden voor Vincent het was hem zoet te denken dat hij zijn huiselijke rust nog herwinnen kon dien zijn haat dien zijn vreesten en dien zijn uit vrees gekoest totdat hij van hem walgde voor hij vertrok Vincent had een laatste gesprek met Eline in haar boudoir je gaat dus onherroepelijk vroeg zij maar natuurlijk beste mijt je ziet er ook in dat Betsy mij niet langer kan uitstaan wat ga je in Londen doen ik moet in Londen enige vrienden opzoeken enige geldzaken regelen voordat ik naar Amerika ga ga je dan naar Amerika dat weet je toch je hebt mij in mezelf die brief van cent klaar gebrecht ik wist niet dat je gedesideerd was Arme Vincent hij zag haar zacht glimlachend aan nog niet geheel en al hersteld van zijn de vorige zwakte streelde het hem beklaagd te worden heb je zo een medelijden met me ja oh ja ik heb medelijden met je je zal nu weer gaan zwerven en wie weet of ik je ooit weer zal zien misschien wel nooit misschien wel nooit ik ben altijd het gelukkigst wanneer ik zwerf antwoorde hij zij gevoelden hardstotelijk verlangen hem te vragen of zij hem vergezelen mocht of zij aan zijn de zijde ook haar geluk elders in verre streken zou mogen zoeken maar ze wist niet hoe haar vraag in te kleden en zij wachten of hij misschien niet zou zeggen hij had haar immers lief vroeger had hij hem haar willen vertrekken nu was er niets meer wat hem behoefde te scheiden hij durf niet hij durf niet, dacht zij het is niet of zij verheugd was dat hij niet durfde of dat het haar smarte het gelukkigst wanneer je zwerft haar haalde zij pijnzend en mat het is mogelijk, je bent een man je kan zwerven en ik ben een jong meisje ik heb je altijd kalm gewoond en gelukkig, god nee, dat ben ik niet hij zag er even aan of hij haar iets vragen wilde maar hij is wegenpozen toen vroeg hij daarop en hij was gelukkig waarom ik het niet ben ik weet het niet, ik weet het niet murmelde zij zij wachten tot hij verder zou gaan tot hij weer licht een vraag zou doen waarop zij er iets enige dagen wachten maar het was weer licht uit kiesheid dat hij niet vroeg het was nog zo kort geleden sinds hij otto geschreven had toch meenden zij in de zachte klankzijnig stem liefde te horen door klinken en zij zag hem aan de bank waar hij zat met een lichte glans en zij ontstelde toen zij hem in die verheerlijking treffend horen vaders gelijken deze schrik deed haar hart sneller knoppen en zij woont zich op en menen dat zij Vincent lief had ter wille van het nagedagstenis haar vaders lief had omdat zij een slachtoffer van die klein geestigheid ter wereld in hem een zag iets ideaals en romanesks en ook hij bleef haar aan zien, met medeleide want hij wist dat zij haar geluk van zich had gestoten hij zelf menen dit vaak gedaan te hebben maar van hemzelf had het hem nooit zo duidelijk en klaar voor de geest gedoemd als nu van haar een ogenblik meende hij haar zo iets te zeggen maar hij zag er geen nut in en hij zweeg zij zou het toch niet hebben willen erkennen Vincent staamelde zij ten laatste zenuwachtig door haar overspanning door het wacht op iets dat niet kwam Vincent, zeg me misschien zien we elkaar hier nooit weer terug heb je me niets te zeggen heel veel Ali lief ik heb je te danker dat je hem als een zusje verpleegte vertoedelt hebt hier in je eigen kamer in het tijd toen je geleden hebt hoe weet je dat ik geleden heb ik heb een klein beetje mensenkennis zij scheuden ontkennen het hoofd ik geloof het niet ik heb niet geleden ik heb medeleide met met Otto maar zelf heb ik niet geleden zij martelde zich met die leugen maar het was de wille van Vincent die haar lief had en niet van haar smacht mocht weten door dringend zag hij haar aan zichzelf afvraagend waarom zij loog maar hij moest zich het antwoord schuldig blijven hij begreep haar leugen niet hij begreep alleen dat er in een vrouwenziel altijd iets raadselachtig bleef hangen een nevel en ook zij begreep hem niet zij begreep niet waarom hij haar niet vroeg hem liefde hebben nu niets hen meer scheiden en nu hij op het punt stond te vertrekken nog een uren hij zou gegaan zijn oh, misschien dacht hij dat het te laat was zij zuchten en dringend sprak zijn nu Vincent iets moet je me beloven als ik ooit iets voor je doen kan als ik je ooit van hier helpen kan schrijf me dan uit New York en ik verzeker je dat ik je niet zou teleurstijden beloof me dat ik belovert je en ik dank je en dan nog iets ik weet dat je dik wil zijn geldverlegenheid bent als ik je ook daarin kan bijstaan schrijf mij dan ook op het ogenblik bijvoorbeeld heb ik 250 gulden liggen kan je die gebruiken dan zijn ze tot je dienst mag ik ze je geven zij rees reeds op om haar schrijftafel te ontsluiten maar hij vat haar haar hand met iets als aandoening ellie, ellie, nee, ellie, dat niet ik dank je, ik vind het allerliefst van je maar ik zou ze je moeilijk in de eerste tijd kunnen teruggeven toe, mijige het me niet het zal me plezier doen nog eens, ik weet niet hoe ik je voor je aanbod danken moet, maar waarlijk ik, ik kan het niet aannemen ik kan het niet zij bleef staan en zij verbleekte ja, ja, hij had haar lief hoe had zij nog kunnen twijfelen dat hij haar lief had had hij anders dit geld geweigd oh ja, hij wilde haar geen geld schuldig zijn omdat hij haar lief had maar waarom sprak hij dan niet eindelijk stond hij op het rijt daar zou over enige minuten komen maak het nog goed met Betsy sprak zij smekend en smeltende van wedem het is zo aaklijk zo te scheiden zeker, ik denk wel in daarminnen van haar te gaan maar nu ga ik ook werkelijk adieu dan, mijn beste ellie dank je nog duizendmaal voor alles wat je voor me gedaan hebt adieu dan, Vincent, adieu hij maakte een gebaar of haar kussen wilde en zij sloeg haar armen om zijn hals en gaf hem een zoen op iedere wang en denk nu dan eens aan me wil je ik hou van je en ik hou van niet veel mensen ik kan mijn affecties wel tellen nu dag, ellie, adieu misschien wel tot weerzins zij kusten hem nogmaals, de ogen voelt tranen en terwijl hij weg ging zonk zij op de divaneer en knikt hem voor het laatst toe hij verdween, de deur achter zich sluitend een pose tuurde zij op die deur en toen zij na enige tijd zijn rijtuig hoorde weggeholen verwonderden zij zich dat hij haar zo cool had gekust in dat laatste ogenblik van vertrouwelijkheid zij wilde er in doordringen zij wilde over hem pijnzen omdat zij hem niet begreep ze wilde ook in zichzelf een nagaan ze had ook een aardelijk lief had maar ze was moe en zware naar hoofd dat zij met een zucht in de kussenslied vallen en met de handen bedekte twee Betsy had zich op het laatste ogenblik nog met Vincent verzoend nu hij ging, was het niet nodig boos te blijven en zij had hem dus met enige lieve woordje zoeken wijs te maken dat wanneer hij tans niet was weg gegaan hij toch spoedig hun huis had moeten verlaten omdat zij reisplannen maakte met het najaar tegen de bediende of tegen Eline Henk en Ben uit. Zij sprak zelfs somtijds Eline vriendelijk toe. Het was toch niet goed zich zogeheel in al van de wereld af te sluiten, maar werd er een zelfig en treurig door en het gaf aanleiding tot praatjes, de mensen zouden bepaald denken dat ze erervoorten regretteerden. Ze moest zich in tegendeel een enkele keer vertonen, ze behoefde niet iedere uitnodiging aan te nemen als ze nog geen lust in uitgaan had, maar voor alles te bedanken waarlijk, dat zou geen goede indruk maken. Bijvoorbeeld nu, een diner bij mevrouw Hovel over acht dagen. Mevrouw Hovel gaf altijd nog al intieme diners, de invitatie was ook intiem, ze zou er Emilie en George de Wouden vinden en Paul, zou ze dus maar voor Eline accepteren? Eline zelf vergevoelde behoefte aan een andere omgeving dan die haar eenzaamheid, waarin haar een gedachte als over een cirkel steeds eenzelfde loop beschreven en steeds op hetzelfde terugkwamen. Ze gaf Betsy dus gelijk en ze accepteerde de invitatie van mevrouw Hovel. Het zou de eerste maal zijn dat zij zich in gezelschap vertonen ging na het verbreken van haar engagement. Dat die neen over enige dagen werd toen een rustpunt voor haar een gedachte, die over huns doeloos rondwaarde, slechts soms tijd zich op Betsy vestigend welke na het vertrek van Vincent, met welest op hem los stormde, haar hart luchtgevend in zich telkens herhalende, hatelijke zinnen. Het was toch een zegen dat ze die een half gestorven neef kwijt waren? Het was waar, ze had zich om een kleine onhebbelijkheid wel wat drifte gemaakt, maar een onhebbelijkheid was het toch geweest, en nu haar drifte zo'n goed gevolg had gehad, had zij er niet het minste berouw van. Lieve hemel wat een jongen, hoe had ze ooit kunnen denken dat hij gezellig en causant zou zijn? Hij had haar verveeld met zijn halve dode gezicht tot ze hem verafschuurd had als een reptiel. Maar onfe, nu was hij gelukkig opgebongeerd en wilde ze geen kwaad van hem spreken. Aan tafel, iedere dag, vloeide die zinnen van Betsy's lippen als een vlugge kakel, waarbij ze nauwelijks meer dacht, omdat zij het goed van buiten kende. En terwijl zij ratelde over Vincent tot zij voor die dag uitgerateld was en zich geheel en al lucht had gegeven, zwegen Henk en Eline versufd door die hagel van woorden, hoewel de laatste zeer geprikkelt werd tot tegenspraken.  Zij was er echt een toe-moe voor, en ze zwegen en zuchten van verlichting als Betsy ten laatste een ander thema ter tong nam, en zij leedstil om Vincent die haar lief had en zo kies was geweest. De dag van het diner was aangebroken. Voor het eerst zeer dat weken had Eline zich weer met zorg gekleed, hoewel Betsy, toen Eline binnen trat, in afwachting van het rijtuig haar kostuum aanstellerig genoemd had. Het scheen of ze in de rouw was, het was ridicule. Eline echter antwoorden niet en haalde haar schouders op. Ze zag in de spiegel en ze vond zich zo goed. Zij maakte een indruk van elegante melancholie met haar bleek treuren gelaten en haar zwarttule toilet, een wolk van zwarte tulen, een weinig open aan de hals. Toen Eline bij de hoofdwels binnenkwam, de van Raad's kwamen het laatst, meenden zij dat iedereen haar opnam met een soort van nieuwsgierigheid en zij gevoelden voor het eerst van hun leven enige verlegenheid in het gezelschap die hun mensen welke zij toch alle in team kenden. Er waren niemand anders dan Emilie en George de Wouden, François ouderdijk, Heidrecht en Paal, maar het was de eerste maal dat zij haar zagen nadat het bekend was geworden dat haar engagement verbroken was en zij moest zich wel dat pijnlijk kruisfuur van blikken getroosten. Aan tafel zat zij tussen George en Heidrecht. Ze gevoelde weinig lust tot spreken en vond het gemakkelijk dat Heidrecht zeer lange verhalen deed waarna zij schijnbaar met een vaag lach je hoorde zonder ze met een woord te onderbreken. George was stiller dan hij gewoonlijk placht te zijn, maar aan de andere zijde de tafel ontfond een luidruchtige schert tussen Emilie en François die Paal tussen haar bijde gezeten om strijd bediende. Het zuisde Eline en weinig in het hoofd, de schertste daghins, de eindeloze verhalen van Heidrecht die zich door niets van zijn stuk niet brengen en het verwaardige gods de andere. De knechts die haar telkens wilde inschenken en de naam van een wijn noemde, haar cavalier die haar bediende, verveelde haar. Maar eens klaps werd zij uit haar doffe neerslachtigheid gewekt door een naam. Betsy vertelde aan de herovel dat Vincent hen verlaten had en misschien naar Amerika zou gaan. Om u de waarheid te zeggen ben ik blij dat hij weg is.  Ik hou niets van hem, ik vind hem bepaald, onagenaam, een onagenaam mens. Ach, natuurlijk, hij is een eigen neef, dus we kunnen hem niet geheel neeren, maar hij is ofon zo'n raar sujet, ik was altijd bang dat hij ons comprometeren zou. Eline hoorde niet meer naar Heidrecht, ze was geheel een al oor voor Betsy, wie ratelende stem zij duidelijk onderscheiden tussen het gegrond zijn gelachte andere. Het was dus niet genoeg dat zij thuis die zich immer haar halende hadelijkheden slikte, zelfs hier onder vreemde moest Betsy je haar haat tegen Vincent lucht geven, en Eline luisterde in een stijgende woede. Hij heeft zo iets om van te huiveren, zo iets van een pad, van een reptiel vindt je niet, iets griselijks met die valse gluipere geogen. Eline kon haar gramschap niet meer beteugelen, hem, die haar aan hun vader herinnerde, die haar nu het dierbaarst was van alle mensen ter wereld, hem hoorde zij door haar zuster verguizen met de laagste scheldwoorden, en hoeveel lachte, hij lachte om die scheldwoorden. Haren ogen flickerde en haar stem verheffend, riep zij over de bloemen en het cristal der tafel haar zuster met een stem vol trillende trots toe, Betsy, ik verzoek je kisjewoorden een beetje uit, je bent niet thuis en ik raad je aan meneer hoeveel met iets anders te amuseren dan met die vulgerre haatelijkheden op Vincent. In haar stem klonk zo'n kantoon van hartbevel dat de gesprekken al even ophielden, en ieder naar Betsy en Eline zag, verrast door die bruske aanvallen welke de vrolijke gezelligheid als met een killen-toverslag verbrak. En Eline, die ene sein onder vreemde vroeger het vreselijkste onheil zou genoemd hebben dat haar overkomen kon, bleef Betsy drist aanzien, haar uittartende, en alle uittartende, die daar verrast waren omdat zij hun ook confessionele wetten van het fatsoen dorsten trotszeren. Betsy was op het punt een brisend antwoord te geven, maar zij wist zich gelukkig in te toornen, en met een hoge kleur van zenuwachtigheid zich tot hoeveel wendend sprak zij scheinbaar kalm. Ik vraag u excuus, meneer Hovel, voor de interruptie van mijn zuster. Ze is een weinig prikkelbaar in de laatste tijd. Wees hoe vriendelijk en slaar geen acht op. En met takt haar woede terugdringend, praatte zij aanstond over iets andersdoor en lachte zij wel draanluid.  Mevrouw Hovel was een weinig verlegen geworden bij de gegineerde stilte haar gasten, maar Emilie de Wouden, met haar jovialiteit, toonde nog meer tak dan Betsy te bezitten om de gastvrouw en hen alle uit die hagelijke toestand te redden. Zij richtte rechtstreeks het woord tot Eline, die nog bleek met schittende ogen naar Betsy staarde. Zij sprak eerst vriendelijk, later kom ik. Ach ja, Eline, ik vind hem nu ook zo vreselijk onvertraaglijk niet als de meeste mensen hem vinden. Maar je begrijpt, Betsy als huisvrouw heeft misschien een ondervinding van zo'n mannelijke loge opgedaan, die haar minder gezachtzinnige ideeën heeft toen krijgen. Dat is zeer natuurlijk, zo'n jongen in huis geeft altijd last. Dat heb je nu met George, zou je wel willen geloven dat ik soms wel hopig word door al de drukte en de onaangenaamheid die hij mij bezorgd? Ik, Ribsjors verschikt uit, ik, en hij verdedigde zich met warmte. Al lagte spoedig hartelijk om die komische strijd tussen een broeder en een zuster van wie mij wist dat ze elk kan eraan baden. Zelfs Eline glimlachte even, en mevrouw Hovel was Emilie, zeer, zeer dankbaar. 3. Het had die dag zwaar geregend en een gier in de herstwind geeselde de kreunende takken die een gedwarrel van bladeren en geknakten twijgen over de grond verspreiden. Met de avond om half elf, nu Betsy, Eline en Henk in de Landouwer huiswaarts reden, was die gier in de wind tot een stormende woede gestegen die razend langs de gevels de gebouwen helden, die de glazen derdlantaarnes luiddeed rinkelen en dakpan bij dakpan afsmeekt. Betsy had zich voorgenomen, Eline in het rijt daar goede waarheid te zeggen, maar de tragische woede van de wind die door het portierderong en Betsy deed huiveren, legde haar bijna het zwijgen op. Wat een weer, mopperde zij angstig. Zou het niet gevaarlijk zijn, zouden de paarden niet schrikken, Henk? Henk schudde van neen, eveneens luisterend naar de weeklagende jammerkreten van de storm en naar het geruis van de regen die op de kap van het rijtuig ratelend neerkletste. Ook Eline bleef zwijgen. Op het Nassoplijn werden zij dogerend opengedaan, nog voor Herman gebeld had, en Betsy en Eline repten zich naar binnen, terwijl Henk dirk in de zorgvolle vermaning over de paarden toeriep. Eline ging aanstondst naar herenkamer. Wat een weertje, mevrouw, sprak Mina Biberen toen zij Betsy's rotonde afnam. 