Bachelor Rechten: videocollege 'Drama op het voetbalveld' [fragment 4 van 4] - Tilburg University
Dat brengt ons dan bij de laatste vraag eigenlijk en zeker in de strafrecht toch de belangrijkste vraag van ja wat voor straf wordt er dan opgelegd. Ik zei u net zeker voor het jeugdige strafrecht geld had of het jongere strafrecht. De straf staat dan voor een belangrijk deel in het teken van verbetering van de deling kwent zodat hij dan in de toekomst van eventueel kwent. Van eventueel crimineel gedrag zal afzien. Dus verbetering gedacht speelt het hele 10 dagen binnen het strafrecht een grote rol. En de straffen zijn er ook op afgestemd. Hoe was dat vroeger? Nou vroeger, het zal u waarschijnlijk weinig verbazen, zeker als u wel eens een historische film heeft gezien. Vroeger was het strafrecht een stuk harder vanuit het hele dagsoogpunt bezien. Met de verbetering van de dader hield men zich niet bezig. Het was niet zo dat men iemand die een strafbaar feit had gepleegd, dat men die wilde verbeteren tot betere inzichten wilde brengen. Dat speelde geen rol. Gevangenissen, die werden vroeger ook niet gebouwd. Er waren niet of nauwelijks gevangenissen. Omdat men aan iemand die de maatschappij toch al had benadeeld, als iemand die de maatschappij tot last was geweest en geld had gekost. Daar ging men zeker geen gebouw voor neerzetten, want dat kostte dan nog meer geld. Dan waren er toch wat goedkoperen manieren om met zo'n delinkwend af te rekenen. En de strafrecht van vroeger was dus niet gericht op verbetering. Dat was veel meer gericht op, in de eerste plaats, uitschakeling van degenen die een delink had gepleegd. Die manier verkom je natuurlijk ook dat hij het nogmaals zal doen. En verder op afschrikking. Afschrikking van potentiele delinkwente. En om dat alles te bereiken, die uitschakeling en die afschrikking, kon de rechter zich bedienen toch van een ruim arsenal aan straffen waar binnen de dood- en de lijfstraf een grote rol speelde. Dat was vroeger een keur aan, waren er een keur aan, dood- en lijfstraffen. Die dan ook in het openbaar werden ten uitvoer gelegd met vele show- en spectakel- en machtvertoon. Ik heb een afbeelding daarvan. Ik hoop dat je net nu gaat de zonneluifels omhoog. Maar dat het toch enigszins duidelijk is wat u vroeger kon overkomen. Het is een plaatje van ongeveer een houtgrafuren van ongeveer omstreeks begin 16e eeuw.  Die toch een indruk moet geven over de hardheid van het vroegere strafrecht. Is voor iedereen ziekbaar? U zult denken de hardheid van het vroegere strafrecht. Als je naar de gezichtsuitdrukking van die mensen kijkt, dan valt het allemaal nogal mee. De emoties spat er nou niet echt af. Je ziet dat hier bijvoorbeeld iemand geradbraakt wordt. Dat betekent dat hij met een wagen wil als zijn beendere worden gebroken. En de figuur in kwestie zie je eigenlijk een soort om zich heen kijken van, Goh wat leuk jullie ook hier. Terwijl hier zie je dat iemand zijn hand wordt afgekapt. En je ziet de persoon in kwestie met de zekere interesse zie je ook kijken hoe dat gebeurt. Goh doen jullie dat zo, dat doen jullie ook handig. Dus hier ook hier wordt iemand onthoofd. Die zit ook gewoon rustig glimlachend. Dan ben ik direct van een flink aantal kopzorgen af. Dus de emoties spat er niet echt van af. Maar toch is het zo, ja dit was dan het arsenal aan dood en lijfstraffen die toch een belangrijke rol speelden in het oude strafrecht. En dan moeten twee kanttekeningen bij plaatsen. Eerst kanttekening is van ja was het nou echt allemaal. Zo ging het nou echt allemaal op die tour van oh jij hebt iets misdaan, je kop eraf. Nee je vindt in vroeger tijd, vind je ook al een soort voorloper van wat wij heden ten dagen als de taakstraf kennen. En de taakstraf, het vrechten van arbeid, ten behoeven van de gemeenschap, onbetaalde arbeid. Namelijk in de vorm van de tuchthuisstraf. Je zal rond 1600 opkomt. Rond 1600 werden er in Nederland tuchthuizen opgericht. En in die tuchthuizen die waren vooral bedoeld voor jongere deling kwenten. Die zich al de bezondigd aan ja lichtere delikte. Die werden in het tuchthuis opgesloten. En de bedoeling was dan dat zij daar orde en tucht en discipline kregen bij gebracht. En dat ze dan vooral leerden hard te werken. Vanuit het inzicht dat als jij eenmaal hebt geleerd te werken, als dan je straftijd erop zit en je keert terug in de maatschappij, dan blijft je daar wel op het goede pad, omdat je immers hebt geleerd te werken. Dat zal je niet opnieuw tot criminaliteit vervallen.  Ik heb daar ook een klein plaatje van uit het Amsterdamse rasphuis, waar de veroordeelde de hele dag tropisch hardhout moesten raspen. En de arbeidsvreugde springt niet echt van hun gezichten af. Maar dit werd dan geacht deze mensen tot een keer te brengen en ze tevens te gewennen aan het arbeidsproces. Een aardige bijkomstigheid was dat met de producten die door dwangarbeid werden verkregen, die werden verkocht. En op die manier kon zo'n tuchthuis zichzelf in het eigen levensonderhoud voorzien. Zo'n instelling was dus volledig zelfs Supporting. Daar hoefde geen overheidsgeld bij. Dus hier zie je dus al toch al een begin van een wat andere wijze van denken over het strafrecht. Namelijk dat je iemand moet trachten toch te verbeteren. Verder een tweede kanttekening die je eigenlijk moet maken is dat dit niet betekend overigens toen rond 1600 die tuchthuizen werden geïntroduceerd. Dat toen ineens al die dood en die lijfstraffen werden afgeschafd. Dat zeker niet. Die bleven ook in de praktijk gelden. Maar het was wel zo dat als je dan de 17e en de 18e eeuw beziet, dat dan wel de rechter zich steeds terughoudender gaat opstellen. Om te beginnen wat betreft het opleggen van de doodstraf. Heeft hij zich toch dat hij zich steeds terughoudender gaat opstellen. En dat hij de doodstraf eigenlijk alleen nog opleg bij de allerswaarste delikte. En dan bovendien, als die doodstraf wordt opgelegd, dat er dan in de regel wordt gekozen toch voor een relatief humane wijze van executie. En meestal door middel van het zwaart of door middel van de strop. Dus zo'n straf als ratbraking en met zo'n wagenweel dat dan al je beendre kapot worden geslagen. Bijvoorbeeld in ons eigen Tilburg, de rechtbank van Tilburg, heeft in de 17e en 18e eeuw die straf één keer uitgesproken. En in dat geval was degene de dadersloeg tijdig op de vlucht. Dus toen kon hij nog niet ten uit voor worden gelegd. Toen mochten ze een keer aan het doen, ging het weer niet door. Dus de praktijk wordt in feite in de 17e en 18e eeuw wel wat humaner. Maar toch duurt het dan nog uiteindelijk zo tot de tweede helft van de 18e eeuw het tijdvak van de verlichting, van het rationele denken.  En dat alles rationeel moet zijn, dat de menselijke ratio het verstand dat dat de meetlat wordt waar langs men alles afmeet, dat dan toch pas rond de tweede helft, 18e eeuw dat men dan het strafrecht echt ingrijpend begint te humaniseren. En dat dan al die brede dood- en lijfstraffen toch worden geacht in strijd te zijn met de menselijke ratio in human, letterlijk onmenselijk. En dan begint men zich tegen die dood- en lijfstraffen te verzetten. En dan begint men te propageren de gevangenisstraf zoals wij die heede ten dagen kennen. De gevangenisstraf waarin mensen liefst in als zonderlijke opsluiten hun zonden kunnen overdenken en dan als rationeel mens tot inkeer komen en het in het vervolg nalaten. Dus dat is een gedachte die pas zo tweede helft, 18e eeuw opkomt. Dat wil niet zeggen dat dan meteen alle dood- en lijfstraffen uit het strafrecht verdwijnen en dat er overal gevangenissen worden gebouwd. Wil de doodstraf en de lijfstraf uiteindelijk volledig uit onze strafrechten zijn verdwenen, dan zit je in 1870, dan wordt de doodstraf afgeschafd. En alternatief is dan gevangenisstraf. Eenzame opsluiten. 