What would a Green Industrial Policy look like?
Nederland heeft veel zware fossiele industrie. Hoe maken we die groen en duurzaam? Het antwoord is groene industriepolitiek. Goed nieuws. Nederland staat aan de vooravond van de Groene Eeuw. In de Groene Eeuw leveren we klimaatneutraal en voorkomen we extreemere klimaatveranderingen. De Groene Eeuw betekent het einde van de grijze fossiele eeuw waarin we nu leven. Dat die Groene Eeuw gaat komen, dat staat eigenlijk wel vast. Want de afspraken erover zijn clip en klaar. Bijvoorbeeld in het klimaatakkoord van Parijs, de Nederlandse klimaatakkoord. Maar ook de bedrijven doen mee. En ook Europa heeft ervoor getekend. De Groene Eeuw betekent de grote verbouwing van Nederland en Europa. Want hoe we leven, wonen, reizen, noem maar op, het moet allemaal anders. We gaan van grijs, fossiel, naar groen, duurzaam. En in die verbouwing, in die transitie, speelt de zware industrie een hoofdrol. Want de zware industrie levert producten die in z'n goed als alles zitten wat je elke dag gebruikt. Van je telefoon tot je mondkapje, van je fiets tot windmolens, van medicijnen tot je broodrommel, noem maar op. We kunnen dus eigenlijk niet zonder die zware industrie. Nu niet, maar ook niet in die Groene Eeuw. En tegelijkertijd vormt de zware industrie een probleem. Het is namelijk een enorme vervader. Ongeveer een kwart van alle Nederlandse CO2-uitstoot komt van de zware industrie. Meer dan alle andere sectoren in Nederland. En ondertussen daalt de uitstoot van die zware industrie in Nederland al 10 jaar zo goed als niet. Dus dit is het probleem. Aan de ene kant kunnen we niet zonder de industrie. En aan de andere kant lukt het maar niet om die industrie groen te maken. Maar het kan wel. Het is technisch en economisch gezien heel goed mogelijk om een groene industrie op te bouwen. Hoe krijgen we dat naar voor elkaar? Reedschappelijk bureau GroenLinks, de DenkTank van GroenLinks, heeft onderzoek gedaan naar precies die vraag en een antwoord gevonden. En dat antwoord is groene industriepolitiek. In dit filmpje leggen we aan de hand van 5 vragen uit... wat we bedoelen met groene industriepolitiek... en hoe we de industrie in Nederland en Europa duurzaam kunnen maken. Voor we verder gaan we nog even dit bespreken nu alleen de belangrijkste punt... en wil je naar het hele verhaal. Aan het eerst is de hoofdgroespeler introduceren. De zware industrie. De zware industrie bestaat in Nederland hoofdzakelijk uit...  rabienaderijen, staalfabrieken en chemische fabrieken. Rabienaderijen zetten aardolie om in bijvoorbeeld benzine en grondstoffen... voor de chemie. Nederland heeft vrij veel rabienaderijen en twee daarvan behoren zelfs... tot de grootste ter wereld. Staalfabrieken maken... grootste ter wereld. Staalfabrieken maken, maar je raadt het al, staal. Nederland heeft één staalfabriek die van Tata Stiel in IJmuijden. Een staalmaker kost heel veel CO2. Uit geen enkele schoorstand in Nederland komt meer CO2 dan uit die van Tata in IJmuijden. De chemische sector maakt heel veel verschillende producten die uiteindelijk terechtkomen in bijvoorbeeld verf, plastics, medicijnen en kunstmest. De chemische complexen in Moerdijk, Terneuzen en Geleen behoren tot de grootste van Europa. Overigens heeft Nederland opvallend veel zware industrie, zeker in vergelijking met andere Europese landen. Dat heeft hoofdzakelen twee oorzaken. Ten eerste zijn er praktische redenen, bijvoorbeeld omdat we aan zee liggen zodat grondstoffen als kolen en olie gemakkelijk aangeleverd kunnen worden. En in de landen om ons heen staan veel fabrieken waar aan de zware industrie kan leveren, zoals in het Duitse roergebied. Maar een andere belangrijke reden is dat Nederland de afgelopen 75 jaar de zware, fossiele industrie actief heeft gestimuleerd. Nederland wilde graag veel zware industrie. Het was een politieke keuze, laten we zeggen, het was fossiele industriepolitiek. Maar nu is het tijd om de groene eeuw te bouwen. En dus is het tijd voor groene industriepolitiek. Ja, dat is technisch mogelijk. Dit vraagt om een forse verbouwing van de industrie en het zal daarom niet altijd gemakkelijk zijn. Het zal ook veel geld kosten en niet iedereen zal staan te juichen, maar het kan wel. Neem staal. Nu gebruiken we naast ijzererts steenkel voor de productie van staal. Maar dankzij technologische ontwikkelingen kunnen we ook groenstaal maken met waterstof. Waterstof is een energie dragen waarmee je energie van bijvoorbeeld windmolens op zee kunt transporteren naar fabrieken. En bij het gebruik van groene waterstof komt geen enkel grammetje CO2 vrij. En ook voor de chemie en zelfs voor raffinaties zijn er allerlei groene opties. Maar laten we ook eerlijk zijn, want een deel van de zware industrie heeft geen toekomst. Bijvoorbeeld benzine, diesel en kerosine zijn fossiel en passen dus niet in de groene eeuw. En veel raffinateraïen zullen dus verdwijnen. Maar aan de ene kant kost het vergroenen van de industrie veel geld. Er moet bijvoorbeeld nieuwe fabrieken komen en nieuwe infrastructuur.  En de meerkosten van circulaire en klimaatneutrale producten kunnen voor fabrikanten wel 20 tot 80% hoger zijn. Dus dat is heel veel geld. Maar aan de andere kant merken consumenten zoals jij en ik hier helemaal niet zoveel van. Want voor ons zijn die groene producten gemiddeld slechts 1% duurder. Neem auto's. Een nieuwe auto kost gemiddeld 25.000 euro. En in die auto's zit ongeveer 1000 kilo staal dat ongeveer 600 euro kost om te maken. Als we dat fossiele staal vervangen door groenstaal, is dat 150 euro duurder, oftewel een kwart. Voor die staalfabriek is dit een heel groot verschil en zijn klanten zullen gewoon goedkoper fossielstaal willen kopen. Maar voor de consument die die auto koopt, maakt het helemaal niet zoveel uit. Want die auto wordt dus 150 euro duurder, oftewel 0,6% van de aanschafvruis. 150 euro, dat is pakken bij 10 keer de accu van je elektrische auto opladen. Ik denk dat ik denk waar hebben we het over als je daarmee extreme klimaatverandering helpt voorkomen. En precies dit principe geldt ook voor plastic flesjes, verf, noem maar op. Dus het vergroenen van de industrie kost veel geld, maar duur is het niet. Volgens onderzoek zou een duurzame staal, cement en plastic productie in Europa slechts 0,2% bedragen van het Europese BBP. Probeer maar eens 0,2% van een pizza te snijden, dat lukt je niet. Nou, ten eerste moeten we anders en vooral minder gaan consumeren. Overstappen op een circulaire samenleving, waarin grondstoffen worden hergebruikt, is dan ook heel belangrijk. Want in een circulaire samenleving hebben we veel minder producten nodig en dat scheelt alvast een hoop uitstoot en vervaling. Maar daarnaast hebben we dus ook beleid nodig. En dit is de essentie van groene industriepolitiek. We leggen de rode loper uit voor groene pioniers en we dwingen fossiele achterblijfers om het groene pad te kiezen. De bekende wortel en stok, zeg maar. Nou, die wortel bestaat uit diverse maatregelen. Denk aan de subsidies voor onderzoek naar innovaties of subsidies om groene producten goedkoper te maken. En de overheid moet ook zorgen dat er een nieuwe infrastructuur wordt aangelegd, zoals een netwerk voor waterstof en nieuwe hoogspanningslijningen, slijnen voor elektriciteit. En omdat de groene industrie heel veel elektriciteit vraagt, moet de overheid volop inzetten op de ontwikkeling daarvan, bijvoorbeeld met windmolenpark op zee en zonnepanelen op daken.  Maar een heel belangrijke wortel is ook het creëren van markten voor groene producten. Want denk nog even aan het voorbeeld van groenstaal in auto's. Groenstaal is nu te duur om te concurreren met fossielstaal. Maar als de overheid autofabrikanten verplicht om alleen nog maar auto's met groenstaal te verkopen, ontstaat er vanzelf een markt voor groenstaal. En staalfabrikanten moeten nu wel investeren in groenstaal, maar ze weten ook dat ze hun investeringen terug verdienen, omdat er een markt voor is. En ze kunnen dan met een gerust hart de fossiele eeuw achter zich laten en gaan investeren in de groene eeuw. Maar hierbij zijn Europese regels heel erg belangrijk, al was het maar omdat de Nederlandse markt gewoon veel te klein is om voor grote veranderingen te kunnen zorgen. Maar er is ook een stok nodig. En zo moet de uitstoot van CO2 een pittige CO2 belasting krijgen, zodat groene producten relatief goedkoper worden. En vrij blijvende afspraken met de industrie zoals we die nu hebben, bijvoorbeeld over energiebesparing, die moeten plaats maken voor bindende afspraken die streng worden gehandhaafd. En de industrie zelf moet ook zijn nek uitsteken en de nodige investeringen doen. Ze moet beseffen dat ze er ook eigenlijk ook 30 jaar te laat mee is, want zo lang weten we al dat klimaatverandering een groot probleem is. De industrie moet dus echt aan de slag. Want een belangrijke vraag is natuurlijk, willen wij in dit kleine, dichtbevolkte land wel groene industrie? Kan de industrie zich niet beter in andere landen vestigen? Nou wij vinden het van niet. Nederland moet bouwen aan een Nederlandse groene industrie. Want we kunnen natuurlijk zeggen weg met al die industrieën, we importeren wel wat we nodig hebben. Maar dan zadelen we andere landen met onze probleem op. En bovendien moet je dan maar hopen dat die industrie in die andere landen, zoals China of India, ook echt groen wordt. Want je hebt er dan geen controle meer over. Maar Nederland heeft ook de plicht om de industrie te vergroenen. Want onze fossiele industrie en ook wij als samenleving hebben heel veel CO2 uitgestoten. En niet wij, maar andere arme landen hebben daar het meeste last van, omdat zij weinig geld en middelen hebben om zich aan te passen. En dat is gewoon niet eerlijk. Bovendien is Nederland alles behalve een groene koploper. 