Kleine Dorrit | Charles Dickens | Literary Fiction | Soundbook | Dutch | 16/29
35ste hoofdstuk van deel 2 van het kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Ongeveer om dezezelfde tijd had Pengs gedachtig aan zijn afspraak met Artu Klenem deze allesmede gedeeld van zijn waarzeggers geschiedenis en kleine dorrets voor uitzichten. Haar vader was de wettige erfgenaam van een groot landgoed waarvan de eigenaar al die jaren onbekend was gebleven, zodat de opbrengst gecapitaliseerd een reuzachtig vermogen vormde. Niets stond Dorrit nu meer in de weg om zijn eigendom te aanvaarden. De poort van de Marshall Sea stond vorm open, de muren waren als die van Jericho omgevallen. Een paar handtekeningen en hij was een rijkman. Om de bewijzen voor het recht op deze erfenis op te sporen, had Pengs grote schranderheid aan de dag gelegd. Was hij voor geen enkele moeilijkheid ter ruggedeinst, had hij een onuitputtelijk geduld getoond en een door niets te verbreken stilswijgendheid. Ik had niet gedacht, meneer, toen wij die avond samen door Smithviel wandelden en ik u vertelde tot welk soort verzamenaars ik behoor dat wij tot zoiets zouden komen. Ik had niet gedacht, meneer, toen ik u vertelde dat u niet tot de Klenems van het Cornwallis behoorde, dat ik u eenmaal zou vertellen wie de dorids van Dorsetjar zijn. Hij begon nu in bijzonderheden te verhalen hoe eerst die naam zijn opmerksamheid had getrokken, hoe hij meermalen zelfs op één plaats twee geheel gelijkluidende namen gevonden had die niets met elkaar te maken hadden, hoe hij altijd geleid was door het denkbeeld dat er, als hij vond wat hij zocht, zo'n verbazende verandering zou komen in het leven van dat naastertje dat zo iets bijzonders had.  En zijn nieuwsgierigheid prekkelde hoe hij de weg voet voor voet gevonden en korrel voor korrel uitgevoed had uitgevoed, dat was het zijpengs, hoe hij al voetende telkens licht gezien en hoop gekoest had om de volgende dag weer in het duiste rond te tasten en zijn hoop te zien verbleken hoe hij in de gevangenis met allerlei personen kennis gemaakt had opdat hij daar zou kunnen uit en ingaan en hoe het eerste lichtstraaltje van door het zelf gekomen was en van Dinsoon met wie hij spoedig bekend was geraakt en veel gepraat had, altijd vroetende, begrijpt u, zei Pengs, en van wie hij enkele familiebizonderheden vernomen had die weer tot ontdekking van andere leiden. Hoort hem, Pengs, eindelijk duidelijk was geworden dat hij inderdaad de wettige erfgenaam van een groot voortuin ontdekt had en deze ontdekking slechts de wettelijke sanctie behoefde om tot een resultaat gebracht te worden. Hoe hij daarna zijn huisheer, de Heer Ruck, na hem plechtig geheimhouding opgelegd te hebben alles mede gedeeld en tot voetcompanion aangesteld had met John Chivri als klerk en geheimagent, zingde aan wie hij met zijn gehele hart gehecht was. Niemand anders hadden zij in vertrouwen genomen, zelfs tans nog niet, nu persoonlijk van aanzien bij de bank, en door Kneed in de Wet verklaard hadden dat hun pogingen met succes waren bekromt. Al was alles op het laatste ogenblik nog misgelopen meneer besloot Pengs, dan zou niemand teleurgesteld zijn geweest, of ook maar een stuiver schade geleden hebben. Klennem die gedurende dit gehele verhaal bijna niets gedaan had, dan handen schudden, voelden zich door deze laatste woorden genoop te zeggen, maar beste Pengs, dat moet je een grote somgeld gekost hebben. Ja, heel wat meneer, zij Pengs, met een zegenvierende blik, gingbaar gatel, of schoon wij het zo goedkoop mogelijk hebben aangelegd, en dat was een grote moeilijkheid meneer. Dat verzeker ik u, een moeilijkheid herhaalde Klennem, maar bij al de moeilijkheden die geïnderge hele zaak overwonnen hebt, hij schudde hem nog eens de hand. Ik zal u vertellen hoe ik geld gekregen heb, zei de vrolijke Pengs, terwijl hij zijn haren in zijn vrolijkheid liet delen. Eerst gebruikte ik alles wat ik zelf bezat, dat was niet veel.  Gelukkig dat het nu allemaal terecht komt, en wat heb je toen gedaan? Toen zei de Pengs, leende ik een sommetje van mijn principal, van meneer Kesby, een aardige oude man, niet waar? Edelen, braver man, antwoorden Pengs, met een geweldige snuif, edelmoedige oude vent, en zo goed van vertrouwen, mens lievend man, en zo weldadig, 20 procent, meer niet, maar wij doen het niet minder in de zaak die wij samendrijven. Arthur begon te vermoeden dat hij in zijn eerste vreugde wat voorbare geweest was. Ik zei tegen die overkokende oude Christen ging Pengs voort, blijkbaar zeer ingenomen, met deze door hem uitgevonden benaming, dat ik een plannetje had, een plannetje dat wel lukkend zou, maar waartoe een klein kapitaaltje nodig was. En toen vroeg ik of hij mij dat geld wilde lenen, en dat deed hij tegen 20 procent. En als goed zakenman boekte hij die 20 procent bij het kapitaaltje, zodat het leek als of hij meidige hele som geleend had. Had ik daar tegen bezwaar gehad, dan had ik 7 jaar lang tegen een half salaris dubbel moeten voeten voor hem, maar hij is een volmaakte patriarch en het is een genot hem op zulke voorwaarden, ja op welke voorwaarden ook te mogen dienen. Arthur zou niet met zekerheid hebben kunnen zeggen of Pengs dit nu meende of niet. Toen dat geld opwas meneer ging Pengs voort. En het raakte op of schoon ik een truppelsgewijze die tweg vloeien, als of het mijn eigen bloed was, nam ik meneer Ruck in vertrouwen. Ik stelde meneer Ruck voor, mij in soms gelds te lenen. Eigenlijk leende ik, die van zijn zuster, die eens een prijs uit hun loterij heeft getrokken. En hij gaf het mij tegen 10 procent dat hij erg hoog vond, maar meneer Ruck heeft rood haar meneer en draagt dat heel kort en zijn hoed heeft een hoge bol en de rand is nogal smal en zijn hele verschijning verraapt eventueel menslievendheid als een houten kegel. U behoort een flinke beloning te krijgen voor al uw moeite, meneer Pengs. Ik vertrouw die ook wel te krijgen, meneer. Akkoord heb ik niet gemaakt, alleen met u, maar dat is nu afgelopen. Als ik mijn voorschotten terug en mijn tijd behoorlijk vergoed krijg en meneer Ruck's rekening betaald is zal duizendpontsteurling een voorttuin voor me zijn. Ik laat die zaak geheel aan u over.  Ik magtig u alles wat ik u meegedeeld heb nu aan de familie Dorrit over te brengen op de wijze die u het best lijkt. Jevrouw Emy Dorrit zal vanmorgen bij je vrouw Flinsing zijn. Hoe eerder nu, hoe beter, het kan niet te spoelen gebeuren. De et gesprek had plaatsgehad in Klenem slaapkamer terwijl hij nog in bed lag. Pengs had het huis opgeklopt en was binnengekomen heel vroeg in de morgen en had zonder een oogelijk stil te staan of te gaan zitten bij het bed zijn gehele verhaal gedaan en allerlei papieren vertoont. En nu ging hij meneer Ruck nog eens opzoeken, vermoederlijk om opgewonden als hij was haast je over met hem te doen en zijn papieren bijeenbindende wisselde hij een laatste handdruk met Klenem en stormde weg. Het was niet meer dan natuurlijk dat Klenem besloot om middelijk naar meneer Casby te gaan. Hij kleden zich zo vlug aan en ging zo haastig de deur uit dat hij zich bijna een uur voor de bepaalde tijd op de hoek van de patriarchale straat bevond, maar het speedt hem niet de gelegenheid te hebben om langzaam op en neer wandelende een weinig tot kalmde te komen. Toen hij eindelijk de grote kopere klopper op de deur had laten neerkomen, vernam hij dat je vrouw Dordt boven was, in Flora's ontbijtkamer, maar zij was er niet en Flora legde de grootste verbazing over zijn komst aan de dag. Goede hemel, artuur, dois en Klenem, riep die dame. Wie had nu kunnen denken zo'n bezoek te krijgen en neem mij mijn négligé niet kwalijk, want op mijn woord. Ik heb nooit gedacht en dan nog wel zo'n verschoten ruitje dat nog erger is, maar onze kleine vriendin zal er me een maken. Niet dat ik dit aan u behoeft te vertellen, want u weet wel dat er zulke dingen zijn als damesrokken en afgesproken dat ik na het ontbijt zou passen, hoewel ik wel wou, niet zo afschuwelijk gesteven. Ik behoor mij naar verontschuldigingen aan te bieden, zei artuur, over mijn onverwachte visite, maar als ik u de reden vertel, zult u mij zeker excuseren. In voor altijd vervlogen dagen zou het zeker heel vreemd geklonken hebben.  Als artuur Klenem, dois en Klenem, maakt natuurlijk een groot verschil voor onschuldigingen had aangeboden dat hij hier kwam, op welk uur van de dag dan ook, maar dat is voorbij en wat voorbij is, kan niet meer terugkomen. Behalve komkomers, zoals meneer Finching zei, wanneer hij in zijn humeur was en daarom had hij ze nooit. Zij was bezig te zetten toen artuur binnenkwam en ging daar nu mee voort. Artuur vertelde haar nu in weinige woorden dat hij eigenlijk gekomen was om hun kleine vriendinnetje te spreken en wat hij haar had mede te delen. Op dit verbazing wekkende bericht sloeg Flora de handen in elkaar, begon hevig te beven en tranen van medegevoel en blijdschap te storten. En die waren wel gemeend, want zij was hoezondeling ook een goedhartig schepsel. Laat ik in hemelsnaam, eerst weg aan zij Flora de handen tegen de oren houdende en naar de deur gaande. Anders, dat weet ik zeker, zal ik doodgaan en beginnen te schreven. En iedereen van streekmaken en het lieve kleine ding zag er vanmorgen zo lief en zo goed uit en toch zo arm en nu schatrijk en dat verdient ze. Maar is het werkelijk zo en mag ik het vertellen aan je vervindingstanden. Artuur, voor dit mal niet door zijn klenem, of mag dat nu nooit meer. Artuur gaf met een hoofdknik, zijn volle toestemming en Flora knikte een bedankje terug en snelde de kamer uit. Artuur hoorde kleine dorret al op de trap en nu was zij bij de deur. Wat hij ook deed, om een kalm gezicht te trekken, hij kon de gewone uitdrukking niet aan geven. En zij merkte dit zo goed op dat zij het werk, dat zij in de hand had niet vallen. En uitriep. Wat is er gebeurd, meneer Klenem? Niets, niets, dat wil zeggen, niets onaan genaams. Ik ben hier gekomen om je iets te vertellen. Een groot geluk, een groot geluk, een wonderlijk geluk. Zij stond bij het venster en keek hem met haar stralende ogen aan. Hij zag dat haar lippen herhaalden, een wonderlijk geluk, en sloeg de arm om haar heen, terwijl zij haar hand op die arm legde, zowel om zich vast te houden, als om op zo'n afstand van hem te blijven dat zij hem kon blijven aanzien. Ja kleine dorret, een wonderlijk geluk.  Je vader, bij dit woord kwam er weer uitdrukking in haar bleek gezichtje, waaruit de angst nog niet geheel verdwenen was. Haar ademhaling ging moeilijk en haar hart klopte snel. Hoe garne had hij de tengere gestalte aan zijn hart willen drukken, maar hij las in haar smekende ogen de beden om haar stil te laten staan. Je vader kan deze week nog vrij zijn, maar hij weet het nog niet. Wij zullen samen naar hem toegaan, om het hem te vertellen. Over een paar dagen, wat zeg ik? Over een paar uren kan hij de gevangenis verlaten. Houd je nu goed, want wij moeten hem samen die tijding gaan brengen. Nu, dadelijk. Haar ogen waren gesloten, maar nu opende, zij die weer. Zij voelde, haar moet haar leven. En dit is nog niet al het geluk. Nog niet, al het wonderlijk geluk, lieve kleine dorret. Zal ik je nog meer vertellen? Ja, zeiden haar ogen. Je vader zal niet arm meer zijn, wanneer hij vrij is. Hij zal aan niets gebrek hebben. Zal ik je nog meer vertellen? Ja, hij zal een rijk man zijn. Een rijk man. Een grote somgelds zal hem uitbetaald worden van een erfenis. Voortaan zullen jullie allen heel rijk zijn. Ik dank de hemel, die je voor je braafheid en goedheid beloomt heeft. Hij kustde haar en zij verborgen haar hoofdje tegen zijn schouder en sloeg de armen om zijn hals. Oh, vader, beste vader, reep zij, en viel toen in onmacht. Juist kwam Flora terug en legde haar op een sofa, waar zij omheen bleef trippelen. En haar vriendelijke diensten en onzame hangende gesprekken, zodoor een mengde dat niemand met enige zekerheid zou hebben kunnen zeggen of zij de marshalsie trachten over te halen om een lepeltje nooit opgevraagde interresten in te nemen, omdat haar dat zo goed zou doen.  Dan wel kleine door het vader geluk wensten met zijn honderdduizend rukflesjes of betoogde dat zij 75.000 droppels, geest van La Vendel op 50.000 pontklontjes suikredeed en Amy smeekte die kleinigheid in te nemen, of het voorhoofd van door zijn klennen met azijnbetten en weilen meneer Finching wat meer lucht gaf en in tussend klonk uit de aangrenzende kamer telkens de stem van meneer Finching's tante, die daar te bed liggende haar ontbijt afwachten en zodra zij maar een geluid hoorde riep, geloof toch niet dat hij het gedaan heeft, of hij hoeft er zich de eer niet van te geven, of het zal lang duren eer hij een cent van zijn eigen geld afgeeft. Al deze uitroepen moest er dienen om Klenems aandeel in de ontdekking te verkleinen en aan haar ingewortelde haat tegen Klenem lucht te geven. Kleine door het verlangen, om naar haar vader te gaan en hem de heugelijke tijding over te brengen, hem ging ogenblik langer in de gevangenis te laten, nu dit geluk over hem gekomen was, zonder dat hij het wist, bracht haar spoediger bij dan alle reukvlesjes en lavendel hadden kunnen uitwerken. Ga mee naar mijn beste vader. Toen laten wij het hem dadelijk gaan vertellen waren de eerste woorden die zij sprak. Haar vader, zij sprak over niets dan over hem, dacht aan niets dan aan hem, veel op haar knieën en sprak woorden van dankbaarheid voor hem. Floraan was door dit alles zo aangedaan dat zij een vloed van tranen storten over de teekopjes en kleine door het dron, al was het maar één kopje te drinken. God zegen je, sprak zij bij het afscheid. Ik hoop dat je heel gelukkig zult worden en als het niet te vrij postig is, wou ik je zeggen dat die rok niet afgemaakt zal worden, maar dat ik die zal bewaren als een aandenken van jou, net zoals hij is en dat ik hem kleine door het zal noemen. Maar waarom zo'n rare naam? Ik heb je nooit zo genoemd en zal je nimmer zo noemen. Kleine door het bedankte Haar en om helsde Haar en eindelijk reed zij met Klenem in een rijtuig naar de Marschelsie. Het was een zondeling gevoel door die oude morse gestraten te rijnen in het besef dat zij een Haar onbekende wereld van rijkdom en grootheid tegemoet reed.  Toen Arthur haar vertelde dat zij spoelig in haar eigen rijtuig door een geheel andere omgeving zou rijden en dat alles wat zij nu dagelijks om zich heen zag dan verdwenen zou zijn, keek zij hem ontsteld aan. Maar wanneer hij in plaats van over haar over haar vaders sprak en vertelde dat hij ook in een eigen rijtuig zou rijden en hoe rijk en deftig hij zich dan zou voelen begonnen de tranen van blijdschap en onschuldige hoogmoed rijkelijk te vloeien. Zien de dat zij zich geen ander geluk kon voorstellen dan dat van haar vader bleef Arthur voortdurend over hem praten en zo reden zij door de kleine straatjes en stegen naar de Marschelsie om hem de goede tijding te brengen. Toen Shivery die de wacht had, hen binnenliet zag hij iets in hun gelaad dat hem met verbazing vervulde en terwijl zij haastig de plaats overstaken keek hij hen na als of zij ieder een spook hadden meegebracht. Ook twee of drie medegevangenen keken hen na en toen zij Shivery daarna vraagend aan keken, vluisterde deze heel geheimzinig dat de vader van de Marschelsie zeker ontslagen zou worden en enige minuten later had men hetzelfde kunnen horen vluisteren tot in de meest afgelegen hoeken van het gebouw. Toen zij binnen traden zat de vader in zijn grijze kamer Japon het zwarte kalotje op in het sonnetje bij het fenster de courante lezen. Juist nam hij zijn bril af en keek verbaasd om want hij had haar voetstap op de trap gehoord en haar niet voor savings thuis verwacht maar nog meer verbaasde het hem dat hij haar in gezelschap van Klenem zag binnenkomen en evenals Shivery werd ook hij getroffen door de ongewone uitdrukking op beide gelaat. Hij stond niet op en sprak niet maar legde de courante en zijn bril op de tafel en bleef hem met open mond en bevende lippen aanstaren toen Arthur hem zijn hand aanbood nam hij die aan maar niet met zijn gewone deftigheid en toen keerde hij zich naar zijn dochter die dicht naast hem stond met de hand op zijn schouder en hem aandachtig aankiek. Oh vader ik ben van morgen zo gelukkig gemaakt ben jij zo gelukkig gemaakt beste door meneer Klenemvader.  Hij bracht mij zo'n heerlijk zo'n blij bericht voor u had hij het mij in zijn grote goedheid en vriendelijkheid niet heel langzaam stukje voor stukje verteld dan ja ik geloof niet dat ik het zou hebben kunnen dragen zij was vreselijk zenuwachtig en de tranen roelde haar over de wangen plotseling bracht hij de hand naar zijn hart en keek Klenem aan. Wees kalm meneer Dorot zij Klenem en neem tijd om na te denken om aan het grootste en gelukkigste toeval te denken dat een mens overkomend kan.  Wij hebben allen wel eens gehoord van blije verrassingen meneer Dorot die komen nog wel eens voor wel niet dikwijls maar toch zo nu en dan meneer Klenem een verrassing een blij de verrassing voor hij tikte zich op de borst in plaats van te zeggen mij ja en wat wat dan volg hij met de linkerhand op het hart welke verrassing zou mij ter beurt kunnen vallen laat ik u met een vraag antwoorden meneer Dorot zij artuur vertel u mij eens welke verrassing voor u het meest onverwacht en het aangenaamst zou zijn spreek maar gerust uit wat u in de gedachte komt hij keek Klenem strak aan en terwijl hij dat deed scheen hij langzaam te veranderen in een oude uitgeteerde man de zon scheen helder op de muurt tegenover het venster en op de ijzere punten die er bovenop stonden langzaam strikte hij de hand die op zijn borst gelegen had uit naar de muur die is gevallen zij Klenem weg hij bleef in dezelfde houding staan nog steeds de blik op Klenems geluid gericht en in zijn plaats sprak Klenem langzaam en duidelijk staan u de middeletendiensten om te genieten van alles wat die muren zoveel jaren voor u afgesloten hielden meneer Dorot het is een feit dat u over enige dagen vrij en bovendien zeer rijk zult zijn ik wens u van harte geluk met deze verandering in uw omstandigheden en met de gelukkige toekomst waarin u de schat waarmee de u hier gezegd bent geweest zult meenemen groter rijkdom is voor u niet denkbaar dan het bezit van haar die daarnaast u staat met deze woorden drukte hij hem de hand en liet hij dadelijk weer los want Amy haar gelaad tegen het zijne legende sloeg in dit uur van zijn voorspoed beide armen om zijn hals zoals zij hem in de lange jaren van tegenspoed had omringt met haar liefde en trouw en storten alle dankbaarheid hoop blijdschap en verrukking die haar hart gevulde over hem uit nu zal ik hem zien zo als ik hem nog nooit zag ik zal mijn lieveling zien zonder die nare donkere wolk op zijn gelaad ik zal hem zien zo als mijn arme moeder hem heeft gekend jaren geleden oh mijn beste mijn beste oh vader vader oh god ik dank u ik dank u hij liet zich door haar kussen en liefkozen maar gaf de kussen en de liefkozingen niet terug behalve dat hij haar vast in zijn armen hield ook sprak hij geen woord nu eens keek hij haar dan weer klen hem aan en hij begon te beven als of hij het koud had aan Amy maakte hij duidelijk dat hij naar de kantine wilde gaan om het fles wijn te halen maar Arthur was hem voor en snelde er heen terwijl de fles uit de kelder gehaald werd vroegen allerlei zenuwachtig opgewonden mensen hem wat er toch gaande was en gejaagd als hij was antwoorden hij dat men door het een grote erfen is gekregen had toen hij met de wijn terugkwam zag hij dat Amy haar vader in een gemakkelijke stoel had laten plaatsnemen en zijn das en boord losgemaakt had zij schonken een glas in en brachten het aan zijn lippen en toen hij de wijn geproefd had nam hij het glas over en donk het leeg een ogenblik later lag hij achterover in zijn stoel te schrijden met de zakdoek over het gezicht toen dit enige tijd geduurd had meende klen hem verstandig te doen hem van de hoofdzak af te leiden door hem alle bijzonderheden mee te delen langzaam en bedaard verklaarde hij hem alles zo goed mogelijk en wees daarbij op de grote dienst die planks hem bewezen had hij zal ha hij zal prachtig beloond worden meneer zij de vader op springende ik verzekerde meneer klen hem dat iedereen die er in betrokken is ha prachtig beloond zal worden niemand meneer zal kunnen zeggen dat ik hem iets schulder bent gebleven ook de de voorschotten die u mij verstrekt hebt zal ik met buiten gewoon groot genoegen terug betalen en ik verzoek u mij op te geven welke sommen u aan mijn zoon hebt voorgeschoten hij liep doeloos in de kamer heen en weer maar stond geen ogenblik stil iedereen ging hij voort zal ik mij herinneren ik wil je niet vandaan gaan als schuldenaar van wie ook shivery zal beloond worden jongen john zal beloond worden ik verlang en ben van plan milddadig te zijn meneer klen hem wilt u mij toestaan meneer dort voorlopig te voorzien in het geen ogenblikkelijk nodig mocht zijn ik heb er een sommetje voor meegebracht tegelijkertijd legt de klen hem een goed gevulde beurs op de tafel dank u meneer dank u ik neem nu met graagte aan wat ik een uur geleden niet met een goed geweten had kunnen doen ik dank u voor deze tijdelijke hulp ja tijdelijk maar niet min zeer op tijd zeer op tijd zijn hand omsloten beurs en hij hield die bij zich wees zo goed meneer de inhoud op te tellen bij de voorschotten die ik van u gehad heb en vergeet vooral niet mij op te geven hoeveel u mijn zoon het voorgeschoten eenvoudig een opgave van de totaal is ha alles wat ik vlam hij bleef een ogenblik voor een mistaan en gaf haar een kus en een tikje op de wang wij zullen een nijster voor je moeder gaan zoeken lieveling die je hele toilet ons onderhanden neemt en ook voor Maggie zullen we wat doen zeer ziet er tegenwoordig ampervertoonbaar uit ampervertoonbaar en je zuster ook Amy en je broer en mijn boer je oom armen ziel ik hoop dat hem dit wat zal opwekken er moet iemand uitgezonden worden om hem te halen maar het moet hem voorzichtig meegedeeld worden en aan Fanny een tip ook wij zijn aan hen en aan onszelf verplicht hen te beletten van dit ogenblik af iets te doen dat niet dit was de eerste maal dat hij blijk gaf te weten dat zij met werken in hun levensonderhoud trachten te voorzien hij shockte nog in de kamer op en neer met de beurs in de hand toen er onder zijn venster een groot gejuich op ging het nieuws is afverspreid zij klennen naar buitenkijkende wilt u u niet in zwartone meneer Dorrit zij menen het goed en verlangen u te zien ik ah hum ik moet bekennen lieve Amy zij hij nog zenuwachtiger op en neerlopende dat ik liever eerst van kleren verwisselen zou en een een horloge en ketting gekocht zou hebben maar als het moet ha dan maar zoals ik ben maak mijn boord even vast lieve wilt je zo goed zijn meneer klennen mijn blauwe dasten krijgen die daar achter u in de kast ligt knoop mijn jas van voren even dicht lieve dat maakt breder op de borst met bevende hand streek hij het grijze haar wat op en toen vertoonde hij zich tussen klennen en zijn dochter in aan het venster de medegevangenen juigde hem hartelijk toe en met grote minzaamheid en beschermende vriendelijkheid wiep hij hun kus handen toe en toen hij zich weer in de kamer terug trok mompelde hij arme schepsels op een toon waar hij diep medeleide sprak met hun ellendige toestand kleine Dorrit dronger sterk op aan dat hij wat zou gaan liggen om tot kalmte te komen op artuus verzoek of hij nu pengs mocht gaan halen om het aangevangen blij de werk te voltoo je smeekte zij hem letterlijk te blijven tot haar vader kalm en in rust zou zijn zij behoefde het geen twee maal te doen maakte het bed van haar vader in orde en verzocht hem wat te gaan liggen hij bleef echter nog een half uur in de kamer rondjokken in zichzelf het voor en tegen bepratende van de waarschijnlijkheid dat de directeur aan alle gevangenen zou veroorloven zich achter de vensters van zijn officiële woning op te stellen ten einde hem en zijn familie voor altijd te zien wegrijden het ging zeker een hoogst interessant schouwspel voor hen zou zijn meende hij eindelijk begon hij moet er worden en gaf hij aan hemisch verzoek gehoor trouw als altijd nam zij haar gewone plaatje bij zijn bed in en bracht hem met een waaier wat coolheid aan hij is geen inslaap te vallen altijd nog met de beurs in de hand maar onverwachts richten hij zich op en zij nemen niet kwalijk meneer klennem maar moet ik het zo begrijpen dat ik haar op dit ogenblik de poort zou kunnen uitgaan en een wandeling gaan doen dat denk ik niet meneer Dorrit was het iets wat ongeduldig klinkende antwoord er moet er nog enige formaliteiten vervuld worden en of schoon u verblijf hier nu eigenlijk maar voor de vorm is vrees ik dat die vorm nog enige tijd in acht genomen zal dienen te worden ik bedoel nog enige uren voegde hij er op wat vrolijker toon bij toen hij zag dat de oude man begon te schrijden enige uren meneer reep hij plotseling driftig uit u praat gemakkelijk over enige uren meneer hoe lang denkt u meneer dat een uur duurt voor een mens die snakt naar frisse lucht zijn drift bij duurde niet lang dit man na nog enige tranen gestort en zich erover beklaagde hebben dat hij niet kon ademhalen viel hij in slaap klennem had stof tot overpijzen genoeg terwijl hij zat te kijken naar de slaapende vader en naar de koel te aanbrengende dochter ook kleine dorrit had veel te overdenken na de grijze haren van het voorhoofd weg gestreken en hierop een kus gedrukt te hebben keek zij naar acht uur op die naast haar stond en vervolgde fluisterend haar gedachte gang zou hij al zijn schulden betalen voor hij hier weg gaat meneer klennem zonder twijfel alle al de schulden waarvoor hij gevangen gezeten heeft zo lang ik leef en nog langer zonder twijfel er was iets onzekers in haar blik iets dat sprak van verzet van onvoldaanheid dit verbaasde hem en daarom vroeg hij ben je blij dat hij dit doen zal bent u er blij om ik wel het verheugd me meer dan ik je zeggen kan dan weet ik dat ik er mij ook over verheugen moet doe je dat dan niet het lijkt mij zo hard zij kleine dorrit dat er zoveel jaren van zijn leven verloren zijn gegaan dat hij zoveel heeft moeten leiden en nu toch zijn schulden zal moeten betalen het lijkt mij zo hard dat hij moet betalen met zijn levensvreugde en met zijn geld beste kind begon klennen ja ik weet dat ik ongelijk heb dat ik zo niet moest denken maar vergeven het me en bedenkt dat ik hier geboren en opgevoed ben te samen met zulke gedachten de gevangenis die zoveel bedervend kan had op kleine dorretsiel ging groteren invloed gehad dan deze verwarring van gedachten waar aan medeleiden met haar vader ten grondslag lag het was de enige en laatste smet die de kerkere lucht op haar achtergelaten had deze overweging deed hem verder het zwijgen bewaren want haar reinheid en goedheid kwamen bij die smet desthe helderder aan het licht afgemat door al deze aandoeningen en bezwijkende voor de doodse stilte om haar heen viel de hand waarin zij de waaien had langzaam neer en liet zij het hoofd rusten op het kussen naast haar vader kleinem stond zachtjes op opende en sloot de deur onhoorbaar en verliet de gevangenis de stilte die daar heerste meedraagende in de woelige strabten einde van het 35ste hoofdstuk van deel 2 36ste hoofdstuk van deel 2 van kleine dorret van Charles Dickens vertaald door AG van Tricht deze LibriVox opname is vrij van oudteursrechten opname door Marcel Koenders eindelijk brak dan de dag aan waarop meneer dorret en zijn familie de gevangenis voor altijd zouden verlaten lang had het wachten niet geduurd maar voor dorret toch veel te lang zodat hem in rug en reeds op een onaan genaamde toon over was lastig gevallen zo boos was hij geworden dat hij meneer rug gedreigd had een ander rechtsgeleerde te zullen nemen om de zaak af te wikkelen meneer rug moest geen rekening houden met de plaats waar hij hem gevonden had maar uw plicht doen meneer met de grootste nauwgezetheid voortzat hij meneer rug vertelt dat hij de advokaten en procureurs maar al te goed had leren kennen en hij zich geen betrieger rijen zou laten wel gevallen en toen deze heer hem op nederige toon de verzekering gaf dat hij alles deed wat in zijn macht was had je vrouw fennie hem op hoge toon gevraagd wat hij dan nog minder doen kon terwijl men hem gezegd had dat hij geen geld behoefte te ontzien en hem tevens verzocht niet te vergeten tegen wie hij sprak tegen de in zijn dienst vergrijsde directeur met wie hij altijd op een goede voet had gestaan nam Dorrit nu een bakse toon aan niet tegenstaande deze hem toen hij zijn gelukwensen kwam aanbieden uitnodigde tot zijn vertrek gebruik te maken van twee vertrekken in zijn eigen woning Dorrit bedankte hem en antwoorden dat hij over het aanbod denken zou maar nauwelijks was de directeur vertrokken of hij ging zitten om hem een scherp briefje te schrijven waarin hij te kennen gaf dat hij vroeger nooit de eer had gehad gelukwensen te ontvangen heel waar want er was nooit iets geweest om mee te feliciteren en dat hij verzocht voor zich en zijn familie het aanbod te mogen afwijzen met al de dankbaarheid welke de belammerloosheid en de voorkomen onbaat zuchtigheid ervan verdienden of schoon meneer Dorrit's broeder zo weinig belangstelling aan de dag legde voor de verandering in hun leven dat het zeer twijfelachtig was of hij er wel iets van begreep liet hij hem toch de maat nemen door alle kleren, laarzen en hoedemakers die hij voor zichzelf had laten ontbieden en beval hij dat al zijn oude kleren hem zouden ontnomen en verbrand worden. Heer vrouw Fennie en meneer Tip hadden ging opwekking nodig om zich naar de laatste mode te laten kleden. Zij brachten de wachttijd door in het voornaamse logement in de buurt dat volgens Fennie vrij slecht was. Bovendien huurde meneer Tip een kaartje met een paard en een groom. Eén, net spulletje dat men dagelijks urenlang in de Borrel High Street buiten de muren van de Marshall C. kon zien op en neerrijden. O, kom men daar meer malen een eenvoudig huurrijtuig met twee paarden zien stil houden waaruit dan Fennie stapte en met haar mooie hoed de dochters van de directeur de ogen terugte uit te steken. Er werd in dit korte tijdsbestek veel werk verricht. Onder andere werd aan de firma, Paddle & Pool, Procureurs, Monument Yard door een klient Edward Dorrett Esquire opgedragen een brief te schrijven aan de heer Arthur Klenham. En daarbij in te sluiten een zon van 24 ponsteurling, negenchilling, achtpens, zeiden het bedrag van hoofdzong en interest berekend tegen vijf procentiaars welke gezegde klient aan de heer Klenham vermeende schuldig te zijn. Bij het overmaken van dit bedrag tegen kwitantie op Segel werd der firma Paddle & Pool door een klient opgedragen de heer Klenham eraan te herinneren dat het voorschot vrijwillig was gegeven en minder aangenomen zou zijn indien het openlijk uit zijn naam aangeboden was. Zeer druk had men het ook in de nu spoelig vaderloze marschalzie met de talloze smeekbeden van de overige gevangenen om grote en kleine sommige geld. Op deze verzoeken beschikte hij met de grootste meeltijd waarbij het echter niet aan formaliteiten ontdrak. Zo bepaalde hij bijvoorbeeld altijd eerst schriftelijk het tijdstip waarop de verzoeker zich bij hem in zijn kamer kon aanmelden en ontving hij hen te midden van grote staplespapieren. Elke gift, want hij drukte erop, het is een gift, geen lening ging vergezeld van veel goede raadgevingen die altijd eindigden met de hoop uit te spreken dat hij de stervende vader van de marschalzie nog lange tijd in hun herinnering zou blijvend voortleven, ten bewijze dat iemand zelfs in de gevangenis de achting voor zichzelf behouden en die van anderen verwervend kon.  De medegevangenen waren niet afgunstig, behalve dat zij ieder persoonlijk en in gevolgende traditie achting hadden voor een medelotgenoot die daar zoveel jaren verblijf had gehouden achter zijde gebeurten in zelfen hoogst eervol voor de marschalzie die nu in alle bladen besproken werd. Vermoedelijk kwam er bij een groot aantal hunner de gedachte op dat iets dergelijks ook hun wel zou kunnen overkomen, maar niemand misgunne de familie door het de schitterende ommekeer al moesten ze zelf de bank van lening te hulp hopen om een maal eten machtig te worden. Zij stelden een adres van gelukwensing aan hem op en overhandigden hem dit in een keuren gelijst achter glas. Het is echt een nummer in de nieuwe woning opgehangen, nog onder de familiepapieren teruggevonden en hij zond hun een koninklijk antwoord. De verzekering uitsprekende overtuigde zijn van de oprechtheid hunner gehechtheid aan hem en zijn familie terwijl hij hun de raad gaf zijn voorbeeld steeds voor ogen te houden en te volgen. Dit laatste zouden ze zeker allen gijden gedaan hebben. Tegelijkertijd nodigde hij alle bewoners van de gevangenis uit aan een grote maaltijd die hij voornemens was te geven op het binnenplein en waarop hij de eer zou hebben een glas te drinken op de gezondheid en het geluk van allen die hij achter liet. Persoonlijk nam hij niet aan die maaltijd deel. Hij ontving den zavonds om zes uur zijn diner uit het logement waar zijn zoon en oudste dochter logeerden. Maar meneer Tip Dorrit was wel zo goed aan het hoofd van de voortnaamste tafel plaats te nemen en legde daarbij grote minzaamheid aan de dag. Meneer Dorrit zelf ging het gezelschap rond, sprak deze en geen aan, overtuigde zich dat alles werd uitgevoerd zoals hij het bevolen had, dat iedereen kreeg wat hem toekwam en gedroeg zich in het algemeen als een baron uit de oude tijd die bij uitzondering in een goed humeur was. Aan het einde van de maaltijd dronk hij met een glas oude madera zijn gasten toe. Sprak de hoop uit dat zij zich ook verder die avond goed zouden amuseren en heten alle welkom. Onder veel toejuigingen werd daarna op zijn eigen gezondheid gedronken en hij was nog niet zoon vol bloed baron of hij barste bij de poging om die toosten beantwoorden in tranen uit, net als iemand die nog een hart in zijn lijf heeft.  Hij zelf beschouwde dit zeer ten onrechten als een mislukking en dronk daarna op meneer Chivri en zijn sipiers die hij allen met een cadeautje van 20 ponts gelukkig gemaakt had. Chivri beantwoorde zijn gezondheidsdronk in de volgende bewoordingen. Wat je moet opsluiten, sluit het op, maar bedenkt dat we, zoals de gebouwde Afrikaan zij, allen broeders zijn. Toen het diner was afgelopen, was de gast heer zo hoffelijk om met de oudste bewoner na hem een partijtje te kegelen en daarna nam hij afscheid van zijn onderhoregen en liet hen zich verder onder alkander vermaken. De volgende dag, om 12 uur middags, had de uitocht plaats. Geen daarmee de gevangenen ontbrak. Alle sipiers waren present. Deze laatsten hadden hun zondagse kleding aangetrokken en de overruggen zagen er zo netjes uit als de omstandigheden gedochten. Twee of drie vlaggen waren rondplooit en de kinderen zwaiden met kleine vlaggetjes en veel kleuren gelinten. Door het zelf legde op dit moeilijk ogenblik grote ernst en waardigheid aan de dag en wijde al zijn aandacht aan zijn broeder. Overwienshouding bij deze gelegenheid hij zich ernstig ongerust maakte. Best de vrederik, zei hij, als je mij je arm zou willen geven zouden wij samen tussen onze vrienden kunnen doorgaan. Het komt mij niet meer dan billig voor dat wij arm in arm naar buiten gaan, best de vrederik. Ha, zei vrederik, ja ja ja en als je neem mij niet kwalijk best de vrederik als je nog een beetje deftiger zou kunnen doen dan gewoonlijk zonder je al te veel in te spannen. William, William, zei de ander, het hoofdschuddende, dat laat ik aan jou over. Ik kan dat niet meer. Alles vergeten, vergeten. Maar beste jongen, antwoorden William. Juist daarom, al was het om geen andere reden, moest je je best doen om wat opgewekter te kijken. Je moet trachten, je weet te herinneren wat je vergeten hebt, beste vrederik. Je positie, hey, zei vrederik. Je positie, beste vrederik. Mijn, hij bekeek eerst zichzelf en toen zijn broer. En zij toen, met een diepe zucht, ha ja zeker, zeker, ja ja ja. Je hebt nu een hele nette positie gekregen, beste vrederik. Je positie als mijn broer is heel net. En ik ken je nou gezet, karakter genoeg, om te weten dat je je die waardig zult maken en trachten zult, haar nog te verhogen, dat je mij geen onheer zult aandoen.  William, zei de ander, met zwakke stem en een diepe zucht. Ik wil graag alles doen wat je van mij verlangt, als het maar niet boven mijn krachten gaat. Bedenk toch, smeek ik je, dat ik zo zwak ben. Wat moet ik vandaag doen, broeder? Zeg het mij toch. Zeg mij, maar wat ik doen moet. Niets, beste vrederik. Niets. Het is niet waard. Zoon goed hard, als jij hebt, ermee te plagen. Oh, plaag het maar, William. Alles wat ik voor je doen kan, zal ik graag doen. William bracht de hand naar de ogen en mompelde met iets als verheven zelfvoldoening. Dank je voor je gehechtheid, beste arme kerel. Daarna zei hij wat luider, welbeste vrederik, als je, wanneer wij de poort uitgaan, je best maar doet te tonen dat je goed begrijpt wat er plaats heeft, dat je er voortdurend aan denkt. Wat raad je mij ervan te denken, vroeg de onderdanige broeder. Oh, beste vrederik, hoe zou ik je daarop een antwoord kunnen geven? Ik kan alleen zeggen wat ik zelf denk, bij het afschijkt van al deze goede mensen. Dat is het, riep vrederik, dat zal helpen. Ik moet telkens, met een gevoel, van inig medelijden en weemoed, denken aan het geen die arme drommels zullen doen zonder mij. Juist, ja, ja, ja, daar aan zal ik ook denken, wat zullen ze zonder jouw beginnend broeder, arme drommels. Zodra de klok 12 uur had geslagen, werden de broeders gewaarschuwd, dat het rijtuig voor was. En arm in arm gingen zij de trap af. Et wat door het esquire, vroeger Tip en zijn zuster Fanny volgden. Eveneens arm in arm. Op hen volgden Ploornish en Maggie, de bezittingen die de moeite van het meenemen waard waren in pakjes meedraagende. Op de binnenplaats stonden alle medegevangenen en sipiers. Op de binnenplaats stonden meneer Pengs en meneer Ruk het succes van hun werk te aanschouwen. Op de binnenplaats stond Jongen Jong een nieuw grafschrift te maken. Nu hij zeker aan een gebroken hart ging sterven. Op de binnenplaats stond Kasby, de patriarch, en kick zo goedertieren dat enige gevangenen de gelegenheid om hem de hand te drukken vuurig aangrepen en enige vrouwen en kinderen die zelfs drukten in de heilige overtuiging dat hij de bewerker was van dit grote geluk.  Op de binnenplaats stond ook de man met de hersenschimmige grief dat de directeur zeker vonds onder zich hield. Hij was al om vijf uur opgestaan om een totaal onbegrijpelijk verslag van dat feit op te maken en in het net te schrijven. Ten einde het aan de zorg van meneer Dordt toe te vertrouwen als een hoogst interessant document waarvan de regering verbaasd zou staan en dat tot het ontslag van de directeur moest leiden. Op de binnenplaats stond ook de insolventenman die telkens weer zijn uiterste best deed om in de schoot te komen en de gevangenis binnenkwam. Even vrolijk als hij er uit ging en altijd weer van zijn schulden bevrijd en ontslagen werd. En achter hem, een tweede, een klein eenvoudig, armzalig winkeliertje, half dood van het harde werken om uit de schuld te blijven die het heel moeilijk vond iemand te vinden om zijn schuld te betalen en altijd met verwijten overladen werd. Daar stond de man met veel kinderen en zware lasten. Winsbank roed iedereen verbaasde en de man zonder kinderen en met veel hulbronnen over Winsbank roed niemand zich verwonderde. Daar stonden ze allen en ook de genen die hem, hun penningske, hadden geofferd om eten en drinken te kopen maar geen hunner pochten erop of was nu de opdringrugge gevangeniskameraat. Zij hadden veel meer van opgesloten vogels die wat schuw keken naar het beestje dat met zoveel statie uit het kooitje gelaten werd en tegen de tralys vladderden toen het voorbij vloog. De kleinste toet, de broeders voorop trok tussen al die belangstellenden door, langzaam naar de poort. Meneer Dorrett volvond de gedachte hoe die arme drummels het voortaan zonder hem zouden stellen was groot en bedroefd maar met zijn gehele ziel erbij. Hij klopte hier een paar kinderen op het hoofd, zoals Sir Roger de coverlideet wanneer hij naar de kerk ging. Sprak mensen die zich achteraf hielden bij hun doopnaam aan. Daalde af tot alle aanwezigen en sching tot hun opbeuring in vlammende letters de woorden mee te dragen. Weest getroost mijn volk en draag uw verlies met geduld. Eindelijk kondigden drie hurra's aan dat hij de poort was doorgegaan en de marshalsie een wees geworden was. De gevangenismuren trilden er nog van toen de familie al in het rijtuig zat en de kutsie op het punt was het portier te sluiten.  En toen niet eerder, goede hemel, waar is Amy? Haar vader had gedacht dat zij bij Fanny was. Haar zuster dat zij wel hier of daar zou zijn. Allen hadden gemeent haar wel op de juiste plaats te zullen vinden, zoals men haar altijd gevonden had. Dit heengaan was misschien het enige dat zij ooit zonder haar hadden gedaan. Ongeveer een minuut was er voorbij gegaan om zich te verzekeren dat zij er werkelijk niet bij was toen je vrouw Fanny die uit het portier de lange nauwe gang naar de poort kon afzien voor ontwaardigd uitriep. Nou, zeg ik toch papa, dat het een schande is. Wat is een schande Fanny? Ik zeg dat het gewoon een schandaal is. Genoeg om iemand zelfs op een ogenblik als dit zich dood te doen wensen. Daar zal nu dat kind die Amy in haar oude versleten, onogelijke plunjen die zij maar niet wilde uittrekken papa terwijl ik het haar wel honderdmal gevraagd heb. Die zij beloofd had dan eindelijk vandaag te zullen afdanken omdat zij die zoals zij zeiden zo lang wilde dragen als zij hier was. Een zotheid van de eerste soort. Daar zal nu dat kind die Amy ons op het laatste ogenblik nog schande aandoen door in die vuile plunje mee te rijden. Alders de schuld van die klennem. Nobelijks was de aanklacht over haar lippen of de misdaad was bewezen. Klennem verscheen aan het portier met de tengere, bewusteloze gestalte in zijn armen. Zij is nog vergeten, sprak hij, op medeleidende en tevends verwijtende toon. Ik snelde naar haar kamertje dat Schifferie mij wees en vond de deur geopend en het arme kind bewusteloos op de vloer. Het schijnt dat zij naar boven gegaan was om zich te verkleden en dat het denkbeeld van te vertrekken haar overweldigd heeft. Misschien waren het oeuraas, maar het kan ook al vroeger gebeurd zijn. Draag zorg voor dat koude handje je vrouw door het. Laat het niet vallen. Dank u, meneer Sefenie, in tranen uitbarstende, met uw verlof. Maar ik zal wel weten wat ik doen moet. Open de ogen toch lieve Amy, als een braaf kind. O, Amy, Amy, ik ben heus boos op je en schaam zo over je. Kom toch tot jezelf, liefje. Waarom rijden ze nu niet weg? Toe, papa, laat ze toch wegrijden. Met neidig.  Alsjeblieft, meneer, plaatsen de kutsier, zicht tussen Klenem en het Portier. Sloot dit, klom op de bok en toen reden ze weg. Einde van hoofdstuk 36, einde van deel 2. Eerste hoofdstuk van deel 3, van kleine Dorrit, van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Het is herfst en oogstijd in de wijngarden, in de dalen, aan de Zwitserse kant van de pas over de Grotes in Barnert en langs de oevers van het Meer van Geneva. De lucht is bezangerd met de geur van de verzamelde druiven. Manden en kuipenvol druiven staan in de ingangen van de huizen, verstoppen de stijlen nauwe straatjes van de kleine dorpjes en zijn de gehele dag langs de wegen en bergpaden naar beneden gedragen. Overal afgevallen vertrapte druiven. Het kind door de moeder met nog een ander vragje in een doek naar huis gedragen wordt met druiven zoetgehouden. De idiot met zijn dik kropgeswel zit zich in het zonnetje te koesteren, aan de weg naar de waterval en eet druiven. Geen gezelschap komt men tegen rijdende of lopende of het eet druiven, drink druiven en praat over druiven. Jammer dat die ruime overvloed geen smaak van rijpheid geven kan aan de dunne hardewijn die dan toch van die druiven heet gemaakt te worden. Het was een warme, glasheldere dag geweest, metalen torentspitsen en kerkdaken op verre afstand en selderzichtbaar hadden schitterend geblonken en de sneeuwtoppen waren zo duidelijk te zien geweest dat ongeoefende ogen niet lettende op de landstreek die er tussen lag, de afstand schattend als of de top in enige uren te bereiken was. Andere toppen vermaard in de dalen, soms in geen maanden, zich vertonend, had men in de voormiddag duidelijk zien afsteken tegen de staalblauwe hemel en nu terwijl de schaduwen tegen de bergen opkropen geleken ze schimmen die zich langzaam terugtrokken. Doch zich nu en dan door de ondergaande zon beschenen nog even lie te kijken tussen de nevelen en schaduwen door. Intussen steeg de nacht al hoger en hoger tegen de bergen op en toen hij eindelijk de muren van het hospice op de grote zin Bernhard bereikt had lag dit door storm en tijd getijsterde gebouw daar als een ark op een nevelzee. De duisternis was zelfs enige reizigers voorbij gesneld die het hoogste punt van de berg nog niet bereikt hadden.  Evenals de hitte op het midden van de dag toen zij nu en dan hadden stil gestaan om zich te laven met een stukje ijs of wat geschmolten sneeuw was overgegaan in de snerpende koude van de nachtlucht. Op zulke hoogte had de frisse schoonheid van het lagere landschap plaatsgemaakt voor een woesternij van stenen en gruis. Zij hadden nu het stijle pad voor zich dat ook de mel-ezels opklouterden, één voor één. Van het ene steenblok op het andere als bestegen zij de vergane trap van een reuzachtige ruïne. Geen bomen, geen plantengroeimer, dan hier en daar wat bruinachtig ruïmos tussen de rotspleten, houten armen, als van geraamten wezen, de weg naar het hospis en herinnerden aan vroegeren in de sneeuwverdwaalde reizigers, wie geest hier waarschuwend rondwaarde. Met ijskegels behangen schuilplaatsen tegen lawinen duiden op het gevaarlijke van de weg. Nooit rustende nevelwolken en mistkransen werden door de huilende wind voortgejaagd en de sneeuw die steeds op de loerdiggende vijand in het gebergte viel in dichter vlokken neer. De meilezels, moe van hun dachttaak, strompelden langzaam het stijdenbergpad op. De voorste geleid door een gids te voet met een breed rande hoed, het korte buis en een paar bergsocken over de schouder, druk in gesprek, met een kameraat. De reizigerselven bewaarden het stilswijgen, de scherpe kouden, de vermoeienis van de reis en een ongekendig gewaarwoording van belemmering in de ademhaling als of men pas een koud bad genomen of even gesnikt heeft, deed hun de lust tot praten vergaan. Eindelijk werd er, door sneeuw en mist heen, aan het einde van het rotsachtige pad een lichtzichtbaar. De gidsen moedigden de meilezels aan, waarop de dieren hun oren spitsten. De tongen van de reizigers raakten weer los. Aanna veel glijden en klimmen, veel bel gerinkel en gepraat stond men voor de poort van het hospice. Andere meilezels met reizigers en goederen waren reedsvroeger aangekomen en hadden de sneeuw voor de poort tot modder vertrapt. Reizadels en hoofdstellen, paksadels en bellesnoeren, meilezels en mensen, lantaarens, tortsen, zakken met profiant, tonnen, kazen, vaartjes honing en boter, bossen stro, pakken en bundels van allerlei vorm en groote waren in die modderpool en op de trappen in een bond mengelmoes opeen gestapelt. Men stond in de wolken, zag alles door wolken heen en alles scheen op wolken te drijven en zich in wolken op te lossen.  De adem van mens en dier vormde wolkjes. Het licht was door een wolk omringt. Men hoorde iemand vlakbij spreken en zag de spreker niet of schoonstemmen en andere geluiden zeer helder klonken wanneer de meilezels vastgebonden aanringen in de muur elkaar beten of trapten kwam een beweging in de mist. Men zag haar mannen op afrennen. Men hoorde kreten van mensen en dieren, maar wat er eigenlijk gaande was, werd men niet gewaar. Als tond men er vlakbij, in tussen lieten de stallen van het hospies die de beneden verdieping vormde door de beneden deur waarvoor al die voorwerpen opgestapelt waren voortdurend wolken ontsnappen, als of het gebouw met niets anders gevuld was en in elkaar zou storten zodra het ledig was. De kale top overlatende aan de sneeuw. Terwijl de meilezels in de stal geborgen werden, begraven de reizigers zich naar binnen, waar de uit de beneden verdieping opstijgende dampen aan een menagerie herinnerden. Welke voorstelling onmiddellijk gelogen straft werd door de zware bogen en penanten, waarop de dikke muren met de smallen diep ingesneden vends als rusten. De woelende stormen en de lawines, waar aan het hospies bloot stond, eisten deze zware bouw die bestemt scheen om tegen de aanvallen van menselijke vijanden te moeten dienen. De weinigen, overwelfde slaapkamers, waren koud maar zindelijk en geheel ingericht voor de ontvangst van reizigers en een grote eetkamer, waar de tafel reedsgedek was, brandde een heerlijk hart vuur. Nadat de reizigers door twee paters, de kamers, waren aangewezen waarin zij de nacht zouden doorbrengen, verenigden zij zich om de hart in de eetzaal. Er waren drie gezelschappen. Het grootste van de drie had zich het minst gehaast en was door één de andere onderweg ingehaald. Het bestond uit een tamelijk bejaarde dame, twee heren met grijshaar, twee jonge meisjes en haar broedig. Het had behalve vier gidsen, twee mannelijke en twee vrouwelijke bedienden, benevens een courrier meegebracht. Deze lastige stoet van bedienden was in een ander gedeelte van het hospies ondergebracht. Het gezelschap dat het eerste had ingehaald en daarmee de verder was getrokken, bestond slechts uit één dame en twee heren. Terwijl het derde gezelschap dat van de Italiaanse kant al een uur vroeger was gekomen op dagen vier personen telden, drie jongen Lieden met hun Duitse groeveneur. Allens waarlijvig, hongerig, zwijgend en met een bril op.  Deze drie groepen zaten om het vuur El candor te bekijken en op het avond eten te wachten. Slechts één hunner, één der heren van het gezelschap van drie, deed een poging om hun gesprek te beginnen. Zijn aas uitwerpende naar het hoofd van het grote gezelschap, doch zijn eigen reisgenoot aansprekende, maakte hij op een toon die het gehele gezelschap zich kon aantrekken de opmerking dat het een lange tocht was geweest en hij medeleiden had met de dames. Dat een van de dames naar hij vreesde niet sterk of niet aan reizen gewoon was en al twee of drie uur geleden erg vermoeidsgeen. Dat hij achteraanrijdende opgemerkt had dat zij bijna niet meer kom, dat hij twee of drie malen de vrijheid had genomen, aan één der gidsen te vragen hoe die dame het maakte, dat het hem zeer verheugd had te vernemen dat het slechts een voorbijgaand gevoel van flouten geweest en die jonge dame nu weer heel wel was. Dat hij hoopt, nu had hij eindelijk de aandacht van het hoofd getrokken en wende zich nu regelrecht tot hem, dat het hem voor oorloofd zou zijn, de wens uit te spreken dat de jonge dame nu weer geheel op krachten zou zijn en geen nadelige gevolgen van de tocht mocht ondervinden. Ik ben nu zeer verplicht, meneer, antwoorden het hoofd. Mijn dochter is geheel hersteld en heeft genoten van de interessante tocht. Zeker nog nooit in de bergen geweest, meende de belangstellende reiziger. Nee, ha, de bergen zijn nog nieuw voor haar, antwoorden het hoofd. Maar voor u natuurlijk niet, meneer. Nee, ha, voor mij niet. In de laatste jaren heb ik niet gereist, antwoordde het hoofd met een voorname handbeweging. De belangstellende reiziger beantwoordde deze beweging met een paar hoofdknikjes en ging van het hoofd over op de tweede jonge dame aan wie hij nog geen aandacht had geschonken dan als een van de dames in wie hij zoveel belang stelde. Hij hoopte dat zij de reis niet al te lastig had gevonden. Jawel, heel lastig antwoordde de jonge dame, maar ik ben niet erg moe. De belangstellende reiziger maakte haar een compliment over deze fijne onderscheiding. Dat was juist wat hij bedoelde. Voor elke dame moest zo'n reis lastig zijn. Zo'n tocht, op, zo'n spreekwoordelijk lastig dier als een mel-ezel.  Natuurlijk, hernam de jonge dame, die vrij stijf en uit de hoogte tot haar medeschepselen sprak. Natuurlijk moesten wij rijtuigen en bagage in martingier achterlaten. Dat men niets van al de gemakken, waaraan men gewend is, kan meenemen, is niet aangenaam. Het is hier wel heel primitief, zei de jonge man. De ouderen dame, een voorbeeld van correctheid in kleding en manieren, graf hier een opmerking ten beste. Maar men moest hier toch geweest zijn, zo als op zoveel minder aangename plaatsen. Men moet erover kunnen meespreken. Oh, ik heb er niets tegen, het hier eens te bekijken, mevrouw generaal. Antwoorden het jonge meisje op onverschillige toon. U bent hier zeker al meer geweest, informeerde het belangstellende jongens. Jawel, ik ben hier vroeger al eens geweest, antwoorden mevrouw generaal. Laat ik je waarschuwen, ging zij tot de jonge dame voort, je gelaat de beschermen tegen de gloed van het houtvuur, nadat je zo lang in de sneeuw en de zon hebt gelopen, en jou ook volgde zij er tot het jongste meisje gewend bij. Die ogenblikkelijk aan die wenk gehoorgaf, terwijl het andere antwoorden, dank u, mevrouw generaal. Ik zit zo heel goed en wens zo te blijven zitten. De broeder, die opgestaan en naar de piano gegaan was, die opend gemaakt, er eens ingefloten en haar toen weer gesloten had, kwam nu bij de hart terug, het ooglas in het linker oog. Hij troeg het meest voldmaakte reiskostume dat men zich kan voorstellen. De wereld scheen maar amper groot genoeg om hem zoveel te laten reizen, als met zijn kostuum overeen kwam. Wat blijven die kerels lang weg met hun soepé? Wat zouden ze ons? Voorzetten, wie kan dat zeggen? Geen geroosterd, mensenvlees hoop ik, gaf de tweede heer van het gezelschap van de drie hierop ten antwoord. Hoe bedoelt u dat? Ik bedoel dat als u niet op het soepé voorgediend verlangt te worden, u ons het genoegen moest doen, u niet bij de algemene hart te laten braden. De jonge heer, die in een gemakkelijke houding bij de hart door zijn ooglas naar het gezelschap stond te kijken, met de rug naar het vuur en de jaspanden onder de armen, als of hij tot een of andere vogelsoort behoorde en geroosterd moest worden, werd boos op dit antwoord.  Hij scheen op het punt een nadere verklaring te vragen toen er ontdekt werd of schoon alle blikken op de spreken gericht waren dat de bij deze behoorende jonge mooie dame met het hoofd tegen zijn schouder was gevallen. Mij dunkt, zei hij, op veel kalmere toon. Ik moest haar maar direct naar haar kamer brengen. Oog schellens even om licht, zei hij tot zijn reisgenoot en om de weg te wijzen. Ik zou die in dit ongeregeld gebouwde huis nooit alleen kunnen vinden. Laat ik mijn kamer niet roepen, zei de oudste van de beide jonge dames van het grote gezelschap. Mag ik haar misschien eens laten drinken, vroeg de jongste. Een ogenblik later waren er twee kamernieers de hulp gesneld. De courier was ook meegekomen uit vrees dat de kamernieers met de mond vol tanden zouden staan wanneer zij in een vreemde taal werden aangesproken en werd de ongestelde dame na haar kamer gebracht. Is die dame de vrouw van uw vriendmeneer, volg het hoofd van het grote gezelschap aan de alleen overgebleven heer. Die was opgestaan en aan zijn grote zwarte knevel stond te draaien. Ja meneer, een mooie vrouw. Weergaloos meneer. Zij zijn nog geen jaar getrouwd, eigenlijk nog op een huwelijksreis waarvan zij tevens een kunstreis maken. Doet uw vriend aan de kunst. De heer weerp een kus hand naar de hemel, als of hij wilde zeggen de hemel weet welk een onstervele kunstenaar hij is. En iemand van goede familie, met veel connecties, volgde hij erbij. Hij mag wat trots en omgeduldig, soms wat sarcastisch zijn en zich niets meer van zijn familie aantrekken. Hij heeft ze toch. Gedurende onze omgang heb ik daarvan de schitterendste bewijze gekregen. Nu, ik hoop, hernam het deftige hoofd, als of hij van dit onderwerp wilde afstappen, dat de ongesteldheid van zijn vrouw van tijdelijke aard zal zijn. Dat hoop ik ook meneer, vermoederlijk alleen vermoeienis. Nee, dat niet. haar mel-ezel is vandaag gestruikeld en heeft haar afgeworpen, wélstond zij onmiddellijk en zonder hulp weer op, lacht dezelfs, maar later klaagde zij over pijn in de zij. Het hoofd van het grote gezelschap, weliswaar een vriendelijk man, maar toch niet geneigd om zich al te familieaar te maken, meende nu minsaam genoeg te zijn geweest. Iedereen bewaarde nu het stilzwijgen, tot een kwartier later het avondeten werd opgedragen.  Eén van de jongere paters nam aan het hoofd van de tafelplaats. Overigens had men zich in een invouderswitsershotel kunnen waanen, behalve dat de rode wijn die voor het klooster in een mildere luchtstreek wordt verbouwd zeer goed was. De schilder, die zijn vrouw de bed had gebracht, kwam terug en nam aan tafelplaats. Zijn schermutseling aan de volledig uitgeruste reiziger, scheen hij al vergeten te zijn. Het gesprek liet net tuurlijk over de honden waarvan er nog een drital overgebleven waren. Over het seizoen dat al op het eind liep, over de smokkelaars, ongeveer de enige levende wezens die in de winter de grote Sint Bernhard overtrekken. En over het prachtige denkbeeld om op deze plek een klooster te bouwen dat tevensjaarlijks honderden reizigers een gastvrij onderkomen biedt. De jonge pater, die ook Engels sprak, beantwoorden alle vragen met de grootste bescheidenheid en voorkomendheid. En de schilder had het levendeel van het gesprek. Het is toch een prachtig idee, een verheven idee, zei hij, opgeestriftige toon, het schoonste idee van de wereld. Het zou iemand tranen in de ogen brengen, bij Jupiter. Daarna begon hij met de grootste kalmte zijn kalfsvlees te veroorberen. Er was genoeg spotachtige overdrijving in zijn ontboezming om haar vanluidend te noemen. Maar de toon was beschaafd en de spreker had een gunstig uiterlijk. Bovendien was dat spotachtige en zo handig doorheen geweven dat iemand die de Engelse taal niet vollekomend machtig was, er zich niet aan kon ergeren. De toon was daartoe te eenvoudig en te weinig hartstochtelijk. Na onder een algemeen zwijgen zijn bord geleden te hebben, hernam hij zich tot zijn reisgenootwendende op dezelfde toon als zo even. Kijk nu die heer, onze gast heer eens aan, die op zoek een hoffelijke, bescheide manier de voorzitterstoel in neemt. Die man is nog niet eens in de kracht van zijn deven. Zijn manieren zijn als geknipt voor een koninklijke tafel. Dineer bij de Lord Mayor, als je er een uitnodiging voor machtig kunt worden, en je zult het onderscheid zien. Die brave man met het feinsbesneden gelaad dat ik ooit zag, een volmaakt, getekend gelad, neemt afscheid van een werkzaam leven en komt hier.  Ik weet niet hoeveel voet bovende zee, met geen andere doel op deze aarde, naar ik hoop zich verheugende in een uitstekende en goedvoorzienne wijnkelder en provisiekast, om een hotel te houden voor arme duivels, zoals jij en ik, die met hun tijd geen raad weten en laat de hotelrekening aan ons geweten over. Is dat niet opofferend? Niet mooi? Treft ons die opofferende gezindheid niet tot in het diepst van onze ziel. Een gezegend plekje, een roemrijk plekje. De grijze heer, het hoofd van het indrukwekkende gezelschap, zette een hoge borst op. Toen hij zich tot de arme duivels hoorde rekenen. Nauwelijks was de schilder dan ook aan het einde van zijn reden, of de grote man die het zich tot een plicht rekende, overal de leiding op zich te nemen en naar zijn gevoel. Hierin was de kortgeschoten, nam het woord en gaf de gastheer niet zonder. Nadruk te kennen dat het des winters een jammerlijk bestaan moest zijn om hier te wonen. De gastheer stemde monstier toe dat het wel een eentonig leven was. Bovendien was het erg koud en de aanemhaling niet gemakkelijk. Men moest wel jong en sterk zijn om al de ongemakken te verduren, maar als men dat was, en dan met zemel segen, ja dat is allemaal goed en wel, maar men zit dan toch maar opgesloten, meende het hoofd. Oh, er zijn vele dagen zelfs bij slecht weer dat wij buiten kunnen wandelen. Er wordt dan een pad gemaakt en daarop nemen wij wat beweging, maar de ruimte, zo klein, zo erg bekompen. Monstier moest bedenken dat er ook schuilplaatsen moesten bezocht worden, waarheen ook eerst paden werden aangelegd. Monstier bleef er echt erbij dat de ruimte zo erg bekompen was. Meer nog, het was altijd zo hetzelfde. Het was een minachtend lachje waarmee de jonge patr even de schouders ophaalde. Het was waar, zei hij, maar het was hem zeker wel veroorloofd te doen opmerken dat men alle dingen van twee kanten kan beschouwen. Monstier en hij bekeken deze zaak niet van hetzelfde standpunt. Monstier was niet gewoon opgesloten te zijn. Ik, ah, ja, zeer juist, antwoorden de geize heer, de kracht van dit argument scheen hem diep te hebben geschokt. Monstier, die als een Engels reiziger voorzien is van alles wat de reizen aangenaam kan maken, vermoederlijk voor tuinbezit, rijtuigen en bedienden.  Juist, juist zeker, Monstier zou zich moeilijk kunnen verplaatsen in de omstandigheden van iemand die het maar niet voor het kiezen heeft. Morgen hier en overmorgen daarheen te gaan. Heer een slagboom te verbreken, daar een band losser te maken. Monstier kon zich waarschijnlijk niet voorstellen hoe de geest zich langzamerhand voegt na de macht der noodzakelijkheid. Zeer juist, zei Monstier, we moesten dit onderwerp maar niet voortzetten. Ik twijfel er niet aan of, hmm, u hebt het bij het rechte eind. We zullen er niet verder over spreken. Aangezien de maaltijd was afgelopen, schoof hij zijn stoel achteruit en nam zijn vorige plaats bij de hart weer in. En de andere gasten volgden zijn voorbeeld, want in het overige gedeelte van de zaal was het vrij koud en iedereen wilde zich, voor het naar bed gaan, nog wel eens roosteren. Toen allen opstonden, maakte de gast heer een buiging voor de aanwezigen, wensde allen goede nacht en verdween. De beleefde, belangstellende reiziger had echter eerst gevraagd of het mogelijk was, een ketel warme wijn gereed te laten maken. En toen hij hierop een bevestigend antwoord ontvangen had en de wijn gebracht was, vormde hij het middelpunt van het gehele gezelschap om het vuur en toonde zich een gulle gast heer. Gedurende al die tijd had de jongste van de twee jonge dames zwijgend in een hoekje zitten luisteren, naar het geen ervan de afwezige dame verteld werd. En nu sloopt zij ongemerk de zaal uit. Zij wist niet goed welke kant zij uit moest, toen de deur achter haar was dichtgevallen. Maar na enige tijd in de elk geluid weerkaatsende gangen rondgewandeld te hebben, vond zij in een hoek van de hoofdgang, de kamer waar het bediende personeel het avond etend gebruikt in. En nu kreeg zij een kaars en werd haar de weg naar de kamer van de zieke dame gewezen. Zij moest de grote trap op naar de tweede verdieping. De witte muur was onderbroken door ijzeren traalis, zodat zij het gevoel had, alsof zij door een gevangenis liep. De boogvormige deur van de kamer of cel van de vreemde dame stond op een kier, en toen zij, na twee malen aangeklopte hebben, geen antwoord ontving, stied zij die zachtjes open en keek naar binnen. De zieker lag onder enige dekens en doeken boven op haar bed.  En antwoorden niet op de zacht uitgesproken vraag of zij zich nu weer beter voelden. Zij scheen te sluimeren en de stem was te zacht om haar te doen ontwaken. De bezoekster keek haar aandachtig aan. Wat is zij mooi, zijde zij in zichzelf. Nooit heb ik zo mooi gezichtje gezien. Hoe anders dan ik. Dit laatste mogen zonderling klinken, maar het had een verborgen betekenis, want er kwamen tranen in haar ogen toen zij dit zijde. Ik weet zeker dat het zo is. Hij sprak die avond over haar. In ieder andere ding zou ik mij kunnen vergissen, maar hierin niet, hierin niet. Zachtkens streek zij een verdwaalde haar lok van het voorhoofd van de slaapster en raakte daarna even de hand aan die op het dek lag. Heerlijk, iets te zien dat hij zo heeft lief gehad, fluist op de zij. Nog had zij, haar aand niet wegetrokken, toen de zieke ontwaakte en even schrikte. Schrik niet, ik behoor tot het gezelschap dat tegelijk met u hier is aangekomen. Zij zitten alle nog beneden. Ik wil maar eens kijken of u al beter bent en of ik ook iets voor u doen kan. U bent, geloof ik, al zo vriendelijk geweest, uw bedienstboden af te staan om mij te helpen. Nee, dat deed mijn zuster. Voelt u u wat beter? Veel beter. Het is niets dan een lichte kneuzing. Er is nagekeken en nu voel ik mij veel beter. Ik werd er een oog om dit duizelig van, het deed zo'n pijn. Mag ik bij u blijven, tot er iemand komt? Zou u dat aangenaam zijn? Heel aangenaam, want het is hier zo eenzaam. Maar u zult het zo koud hebben? Oh, ik geef niet om kou. Ik ben niet zo kter als ik eruit zie. Zij nam een van de twee houten stoeden. Plaatste die bij het bed en ging zitten, terwijl de zieken een reisdeken om haar heen sloeg en haar hand die de deken vasthield op haar schouder niet rusten. U ziet er zo helemaal uit als een vriendelijke verpleegster, zei de dame glimlachend, dat het schijnt als of u van huis hierheen gezonden bent. Daar ben ik blij om. Ik lag juist de dromen van huis. Van mijn ouderhuis, bedoel ik. Voor ik getrouwd was, en voor u zover er van weg was. 