Gevoel en Verstand | Jane Austen | Literary Fiction | Talking Book | Dutch | 4/7
Hoogstuk 29 van Gevoel en Verstand. Deze liepuvox opname behoort tot publieke domein, opname door Anna Simon. Gevoel en Verstand door Jane Austen. Hoogstuk 29. Eer het kamermijsje, de volgende morgen het vuur in hun haart had aangelegd, of de zon enige kracht had gewonnen aan het begin van de koude, sommige januari dag, lach Marianne, slechts half gekleed, op de knieën bij de vensterbank te schrijven. Ze willen van het weinigje het licht tot naar binnenviel, zo snel als haar aanhoudend vloeiende tranen het haar vergunnen. Eleanor, door haar zenuwachtig snikken uitslaap gewekt, zag haar in die houding, en zij, na ten korte poos, zwijgend en angstig te hebben aangezien, op een toon waarin al haar zachte meewarigheid zich uitsprak. Marianne, mag ik een vraag doen? Nee, Eleanor, antwoorden zij. Vraag maar niet. Is het spoedig alles weten? De soort van wanhopige kanten, waarmee de die woorden werden geuit, duurde niet langer dan het ogenblik waarin zij werden uitgesproken, en werd omedelijk gevolgd door een nieuwe uitbarsting van heftige droevheid. Het duurde enige tijd eer zij comfort gaan met haar brief, en de telkens herhaalde vlagen van smart die haar noodzaakten bij tussenpozen de pen neer te leggen, bewezen duidelijk genoeg dat ze besefte hoe meer dan waarschijnlijk het was dat zij voor de laatste maal schreef aan Willeby. Eleanor bewees haar elke kalme en onopvallendige vriendelijkheid die in haar vermogen was, en ze zou gaar ne gepoogd hebben haar nog meer te troosten en tot bedaren te brengen, als Marianne haar niet gesmeekt had, met al de aandang van iemand wie er zenuwen tot het uiterste zijn geprikkeld, in geen geval een woord tegen haar te zeggen. Onder die omstandigheden was het beter voor Pijden niet lang achtereen samen te zijn, en Marianne's rusteloosheid belette haar niet alleen ook maar een ogenblik in de kamer te blijven nadat ze zich gekleed had, dochte het haar die tegelijk behoefte had aan ezenheid en voortdurende verandering van plaats tot aan het ombeid door het huis swerven terwijl ze elke ontmoeting ontweek. Aan het ombeid had ze niets, en deed ook geen poging iets te eten, zodat Eleanor's aandachtstekstgericht kon zijn op één doel, niet bij haar aandringen, niet haar beklagen, niet op haar letten, door alleen maar tachter te zorgen dat mevrouw Jennings en konditie nam van haarzelf.  Daar mevrouw Jennings graag en goed ontbeet duurde de maaltijd lang, en ze gingen juist na afloop ervan aan de gemeenschappelijke werktafel zitten toen Marianne een brief werd overhandigd, die ze haastig aandam, en waarmee ze, plotseling doodsbleekwoordend, onmiddellijk de kamer uitliep. Eleanor, die hieruit evenstellig opmaakte, alsof ze het adres had gezien, dat de brief van Willeby kwam, voelde zich opeens zo zenuwachtig worden dat ze haar hoofd bijna niet kon ophouden, en beefde zo erg dat ze vreesde met vrouw Jennings aandacht dit maar niet te kunnen ontgaan. Het goede mens zag er echt niet anders dan dat Marianne een brief van Willeby had gekregen, geen ze uitermate grappig vond, en ons zodanig behandelde, door lachend haar hoop daaruit dat er goed nieuws in stond. Ze was veel te druk bezig met het meten der draad en wol, waarvan ze een hartkleedje knoopte, om iets te bespeuren van Eleanor's ontroering, en zodra Marianne was heen gegaan, praat ze kampjes door. Ik had je verzekeren dat ik nog nooit in mijn leven een meisje zo tot over de oren verliefd heb gezien. De mijnen waren niet half zo erg, en die stelde zich ook mal aan, maar die Marianne is letterlijk op haar hoofd gezet. Ik hoop van harte dat haar niet lang meer laat wachten, want het is trurrig om te zien, zo ellendig ziet ze eruit. Wanneer gaan ze nu trouwen? Hoewel Eleanor nooit zo weinig lust tot spreken had gevoeld, als op dat ogenblik, dronken ze zichzelf tot een antwoord die uitval, en zij met een poging om te glimlachen. Heb die zogdat werkelijk in het hoofd gehaald, bevrouw, dat mijn zuster met de heer Willopie verloofd is? Ik dacht dat het maar een grap was, maar zo'n ernstige vraag schijnt meer te betekenen, en dus moet ik u verzoeken dat denkbeeld eens vooral te laten varen. Ik verzeker u dat niet mijn zozeer zou verwonderen als een kennisgeving van hun voorgenomen huwelijk. O, voei, voei, Eleanor! Hoe kun je nu toch zo praten? Weet we dan niet allemaal, dat ze dan lang eent zijn, dat ze tot over de oren verliefd op elkaar waren, van het ogenblik af, dat ze elkaar voor het eerst hadden gezien.  Heb ik ze dan niet samen onder mijn ogen gehad, in Devonshire, de lieve lange dag, en dagen achterheen? En wist ik niet heel goed, dat je zuster met mij mee wilde naar de stad, om haar uitzet al vast te kiezen. Nee, nee, gekkheid, dat gaat zomaar niet. Je denkt zeker, omdat je zelf zo weinig loslaat, dat een ander zijn ogen in de zak heeft, maar ik verzeker je, dat lijkt er niet naar, want het is in de hele stad bekend, al ik weet niet hoe lang. Ik vertel het aan iedereen, en Charlotte ook. Werkelijk, mevrouw, zei Eleanor, zeer ernstig. U vergist u. Het zou waarlijk zeer onwelwillend van u zijn, als u dat gerucht hielp verspreiden, en u zult dat nog eenmaal zelf inzien, al gelooft u mij nu niet. Mevrouw Jennings lachte weer, nog Eleanor had geen moed om nog meer te zeggen, en verlangend om in elk geval nu te weten, wat Ullebie geschreven had, liep ze haastig naar hun kamer, waar zij, toen ze de deur opende, Marianne op haar bed zag liggen, bijna tot stickens toe benauwd door haar smart, met een brief in haar hand, terwijl twee of drie andere naast haar lagen. Eleanor kwam nadig, nog zonder een woord te spreken. Ze ging op het bed zitten, naar Marianne's hand, kust ze die een paar maanden met de grootste inigheid, en ze kon zich toen eindelijk gaan in een uitbarsting van tranen. In de beginne bijna niet minder hevig dan Marianne's ontzettende smart. Hoewel de laatste niet kon spreken, scheen ze de tederheid van Eleanor's medegevoel wel voorkomen te beseffen, en nadat ze een poos zo samen hadden toegegeven aan hun droevheid, gaf ze Eleanor al de brieven in handen, verborgen daarop haar gezicht in haar zakdoek, en kermde luiden als van ondraagelijke pijn. Eleanor, die wist dat silk verdriet, maar als het was om te aanschouwen, zijn natuurlijke uiter moest vinden, bleef bij haar zitten, tot die buitensporige droevheidsvlaag enigst in z'n uitgewoed, en nam daarna in het spanning Willebisbrief op, waarin zij het volgende las. Band Street, januari Geachte me je vrouw, uw geëerd schrijven, waarvoor ik u mijn dank betuig, heb ik zo even in goede orde ontvangen.  Het spijt me zeer, zore mijn gedrag van gisteravond, iets veel op te merken, dat uw goedkeuring niet heeft mogen wegdragen, en of schoon ik volstrekt niet kan gissen in welk opzicht ik de fout begaan heb, uw aanleiding te geven, tot ongenoegen. Vraag ik u vergeving, voor hetgene ik u verzeker, dat van mijn zijde zonder enig opzet is geschiet. Aan mijn vroegere kennismaking met uw familie in Devonshire zat ik nooit anders dan met dankbaarheid en genoegen terugdrenken, en ik vlij mij, dat deze gevoelens niet zullen worden verstoord door enige vergissing of misverstaan van mijn handelwijze, uw erzijds. Ik koest er voor uw gehele familie de meeste hoge achting, nog zo ik, tot mijn spijt uw aanleiding mocht hebben gegeven, te geloven dat ik meer gevoelde dan ik werkelijk deed, of bedoelde aan de dag te leggen, dan zal ik mijzelf moeten verwijten in mijn uitingen van die hoge achting niet opzichtiger te zijn geweest. Dat ik ooit meer zou hebben bedoeld, zult u als iets onmogelijks verwerpen, wanneer u verneemt dat ik mijn genegenheid reeds lang elders had verpant, en slechts weinige weken zullen verlopen eer die trouwbeloften wordt verhuld. Ongaarne voldoer ik aan uw bevel de brieven terug te zenden die ik van u mocht ontvangen, benevens de haarlok die jij wel zo goed hebt willen zijn mij vrouw Willig te schenken. Geloof mij intussen, geacht me, je vrouw, uw gehoorstaan met die naag John Willoughby. Elenders verontwaardiging deze van deze brief laat zich gemakkelijk voorstellen. Hoe zeer ook overtuigd eer zij begon te lezen, dat de brief de bekentenis zou behelzen. Van zijn ontrouw en hun scheiding voor al to's zou bevestigen, zou het zich niet kunnen voorstellen dat die bekentenis in zulke bewoordingen zou zijn vervat. En even min kon zij Willoughby in staat hebben geacht zo totaal af te wijken van elk betoon van kiesheid of eergevoel, van alle betamelijkheid als man van de wereld zelfs om een brief te kunnen schrijven zo onbeschaamd vredaardig. Een brief die, in plaats van zijn wens om te worden vrijgelaten te doen ver gezeld gaan van enige betuiging van leedwezen, zelfs geen trouwbrug erkende, geen meer dan gewone genegenheid toegaf. Een brief waarin iedere regel een belediging bevatten. En die de schrijver deed kennen als een toonbeeld van verhardige wetenloosheid.  Ze zat er een poos over te denken met verontwaardigde verbazing een brief nogmaals en nogmaals over. Toch bij elke nieuwe lezing nam haar afschuw van de man toe. En zo verbitterd waren haar gevoelensjegens hem, dat zij niet wilde wagen ze uit te spreken om Marianne niet nog dieper te kwetsen door de verbreking van deze band te beschouwen, niet als een verlies van enig mogelijk heil, door als een ontstapping aan die vreselijkste en onderstelbaarste aller rampen een verbinten is voor het leven met een geweteloze man van de gelukkigste aller bevrijdingen de grootste zegening die haar ooit taandeel viel. Terwijl ze zo ernstig zat na te denken over de inhoud van de brief, over de verdorvenheid van de geest die deze woorden had kunnen ingeven en waarschijnlijk over de zo oneindig verschillende geest van een geheel andere persoon die met deze zaak in geen ander verband stond, dan dat het welk haar hard hem toekende met alles wat in en om haar voor viel, vergat er naar haar zuster, vergat dat er nog drie ongelezen brieven op haar schoot lagen en vergat zoveel komen hoe lang zij reeds in de kamer was geweest, dat zij bij het hoeren naderen van een rijtuig naar het fenster gaande om te zien wie hen op dat ongewoon vroege uur kan bezoeken, zeer verbaasd was, met vrouw Jennings eigen rijtuig te zien, waarvan ze wist dat er niet voor één uur was besteld. Vast besloten, Marianne niet alleen te laten, hoewel wanhopend aan de mogelijkheid bijdraagend tot haar verlichting, ging z'n haastag naar beneden, om zich bij vrouw Jennings te verontschuldigen, dat zij niet kon medegaan, omdat haar zuster ongesteld was. Vrouw Jennings nam het excuse, terwijl ze over de reden erover haar goed aardige spuit betuigde, geredelijk aan en Eleanor keerde na haar veilig te hebben zien wegrijden, terug naar Marianne, die juist van het bed tracht op te staan, en die ze gelukkig nog bij tijd kon beletten neer te vallen, zwak en duizelig gemis van rust en behoorlijke voeding, want ze had dagen achtereen bijna niet gegeten, en in geen nachten een rust geslaap gekend. En Tans, nu zijn niet langer werd opgehouden door de kortachtige spanning der onzekerheid, deden de gevolgen zich gevoelen door hoofdpijn, een verzak te maag en algemene zenuwsslapte.  Een glas wijn dat Eleanor dadelijk voor haar ging halen, deed haar goed, en eindelijk was ze in staat, enigermaate haar waardering van Eleaners goedheid door te zeggen, Arme Eleanor, wat doe ik je verdriet? Ik wilde alleen maar, antwoord haar zustig, dat ik iets kon uitrichten, om je te troosten en goed te doen. Dit was, zoals trouwens alles er zijn geweest, te veel voor Marianne, die nog slechts uit het diepst van haar gevolgd het hart kon uitroepen. Oh Eleanor, ik ben wel ongelukkig. In haar stem geheel door tranen werd verstikt. Eleanor kon het niet langer en weegend aanzien, dit weerloos zich aan te medeslepen door onstuimige smart. Mijn lieve Marianne, doe toch je best, ripsen, wanneer je niet jezelf wil martelen en allen die je lief hebben. Denk aan moedig, denk aan haar verdriet over je leiden, je moet je inspannen om haar aan het wil. Ik kan niet, ik kan niet, rips Marianne, ga dan, laat maar maar alleen als ik je verdriet doe, laat mij aan mijn lot over, haat mij, vergeet mij, maar zo niet. Oh, het is wel gemakkelijk als men zelf geen verdriet heeft te praten van inspan. Jij bent gelukkig Eleanor, je kunt je niet voorstellen hoe ik leid. Noem je mij gelukkig Marianne, oh als je eens wist, en denk je dat ik gelukkig kan zijn, terwijl ik je zo bedroefd moet zien. Vergeef me, vergeet me, rips Marianne, haar armen om haar zusters hals slaan. Ik weet hoe je met me mede gevoelt, ik weet welke liefderijk hart je nog ben je, ja, je moet gelukkig zijn. Edward heeft je lief, en wat, oh, wat kan zo'n geheel vernietigen? Vele, zeer vele omstandigheden, zei de Eleanor met diepe ernst. Nee, nee, nee, rips Marianne, heftig, hij heeft jouw lief en niemand anders. Je kunt geen verdriet hebben. Ik kan geen blijds op gevoelen, zolang ik je zo zie. Je zal me nooit meer anders zien, maar niets verzacht worden. Dan mag je niets zeggen, Marianne, heb je dat geen afleiding, geen vrienden, is er geen vertroosting denkbaar voor je verlies. Hoe zwaar je leidend tanzoek is, bedenk wat je zou het geleden hebben, als het nog langer had geduurd, eer zijn ware aard ontdekte, als je verloving maandenlang slepende was gebleven, zoals het licht had kunnen gebeuren, eer hij er aan eind te ontmaakten.  Elke nieuwe dag van noordlottig vertrouwen van jouw kant zou de slag te zwaarder hebben doen treffen. Verloving, riep Marianne, maar er waren niet verloofd. Niet verloofd? Nee, hij is niet zo slecht als je denkt, hij heeft zijn woord tegenover mij niet gebroken. Maar, hij heeft je toch gezegd, dat hij je lief had. Ja, nee, nooit met ronde woorden, iedere dag liet hij tuidelijk blijken, maar tot een bepaalde verklaring kwam het nooit. Soms dacht ik, dat het daartoeg was gekomen, maar het was zo niet. En toch schreef je aan hem. Ja, kon dat verkeerd zijn, na al wat er gebeurd was. Maar hij kan het niet over spreken. En er zei er niets meer, maar nam de driefbrieven op waarnaar zij nu veel meer benieuwd was dan te voeren, en las ze één voor één door. Het eerste briefje, dat haar zuster had verzonden bij hun aankomst in de stad, luidde als volgt. Barkley Street, januari. Hoe zal het je verrassen willen bij je ontvangen? En ik denk dat je nog iets meer dan verrassing zult gevoelen wanneer je weet dat ik in de stad ben. De gelegenheid om hier heen te reizen, al was het met mevrouw Jennings, was een verleiding die we niet konden weer staan. Ik hoop dat mijn schrijf in je vroeg genoeg bereikt om je vanavond hier te kunnen zien, maar ik zal er niet op rekenen. Morgen verwacht ik je in elk geval. Dus tot ziens. Md. In haar tweede brief, de morgen na de danspartij bij de Middeltens, schreef zij, spijt dat je ons eer gisteren niet hebt thuisgetroffen en hoe het mij verwonderd heeft geen antwoord te ontvangen op een briefje dat ik je meer dan een week geleden geschreven heb. Elke dag, van uur tot uur, verwacht ik iets van je te horen en nog eerder je te zien. Kom ons nu toch vooral zo spoedig mogelijk opzoeken en verklaar me dan de reden van het vergeetste wachten. Zal misschien beter zijn, iets vroeger te komen, want om 1 uur zijn we meestal uit. Gisteravond, waarop een danspartij bij Lede Middeltens, ik hoorde dat je ook gevraagd werd. Maar kan dat wel waar zijn? Je moet wel zeer zijn veranderd, zeer het ons afscheid, als dat het geval was en je toch niet bent gekomen.  Maar ik wil die mogelijkheid niet eens veronderstellen en ik hoop dat je mij spoedig, in eigen persoon, het tegendeel zou komen verzekeren. Md. De inhoud van haar laatste schrijvenluiden. Wat moet ik uit je houding van gisteravond afleiding willen bij? Nogmaals vraag ik je om een verklaring ervan. Ik was op het punt weer te begroeten van een blijtschap die natuurlijk was na onze lange scheiding, met de vertrouwelijkheid waar te onze intieme omgang te barten maar het recht heen te verlenen. En hoe werd ik teruggestoten? Ik heb een ellendige nacht doorgebracht, steeds pogend, een gedrag te verontschuldigen dat bijna niet anders dan beledigend mag genoemd worden. Maar al ben ik er niet in geslaagd enige redelijke verontschuldiging te vinden voor je houding? Ik blijf toch bereid te vernemen welke verdediging je kunt aanvoeren voor je gedrag. Zeg maar dan wat dat is. Verklaarde reden waarom je zo handelde en wanneer ik je dan voldoening heb kunnen schenken zal ik zelf zijn voldaan. Bitter zou het mij grieven, kwaad van je te denken. 