Kleine Dorrit | Charles Dickens | Literary Fiction | Audiobook | Dutch | 2/29
Begin van het derde hoofdstuk van deel 1 van het kleine doorrit van Charles Dickens. Vertaald door AG van Tricht. Deze libriefvoxtopname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Een sombere, benoude, duffe avond in Londen. Oorverscheurend, klokkengeluid. In alle trappen van onreluidendheid. In kruis en mol. Helder en dof. Snel en langzaam. Slechts weerkaatst door de afgrijslijke egos van steenen en kalk. Droefgeestige straten in een boetepleet van roet. Brachten de mensen, dierden gehele dag uit hun vensters op keken tot wanhop. In elke straat, bijna in elke steeg en op elke hoek, bimbanden, bengelden, luiden zoonzwaarmoedige klok. Als of de pest over de stad was losgebroken. En de lijkwagens de rond te deden. Alles wat maar enigszins kon dienen tot ontspanning van de moe gewerkte bevolking, was gegrendeld en afgesloten. Geen schilderijen, geen vreemdzortige dieren, geen zeldzame planten en bloemen, geen wonderen van natuur of kunst uit de oude of de nieuwe wereld. Alles verboden, met silk, een nieuwe wetsenauwgezetheid, dat de monsterachtige Zuidzeegoden uit het Brits Museum zich weer thuis begonnen te voelen. Niets te zien, dan straten, straten, straten, niets in te ademen, dan straten, straten, straten. Niets, dat enige afwisseling boot, aan de pijnzende geest, of verheffing aan de sombere ziel. Niets te doen, voor de afgebulde zwuger, dan de intonigheid van de zevende dag te vergelijken met die van de andere zes. Dan te over pijnzun, hoe moeilijk zijn leven toch was, en hoe hij er zich zo goed mogelijk of naar alle waarschijnlijkheid zo slecht mogelijk in zou schikken. Op zulk een gelukkig tijdstip, zo gunstig voor de belangen van godsdienst en zedelijkheid, zat meneer Klenhem zo juist aangekomen van Marseille, over Dover, en vandaar per dilijanse achter één der vensters van een koffiehuis op Ludgate Hill. Tienduizend met het bovenstaande over eenstemmende huizen omringden hem, alle even somber als de straten die zij vormden, zo somber en dreigend, als of ze ieder voor zich huisvesting verleenden aan tien jongelingen die hun aangezichten zwartmaakten en snachts hun afdwalingen betreurden. Vijf tigduizend woningen omringden hem, zo ongezond dat fris water zaterdag-savonds in hun overbevolte woning gezet zondagsmorgens bedorven was. En toch kon het parlementslid van hun graafschap zich niet begrijpen waarom zij niet konden slapen in de buurt van het vlees dat de slager hun geleverd had.  Meilen ver, in elke richting van het compas, niets dan benauldes tegen en afschuwelijke krotten waarin de bewoners snakten naar verse lucht, in plaats van een frisse, gezonde rivier, een dood- en stankverspreidend riool, midden door de stad. Welke wereldse eisen kon dat miljoen of zo menselijke wezens die zes dagen van de week te midden van zulke arcadische toestanden moesten arbeiden, van de wieg tot het graf? Welke wereldse eisen kon de die mensen in zemelsnaam stellen op de zevende dag? Immers, niets dan een strengen politieagent. Arthur Klenham zat achter het venster van een koffiehuis op Lutgeet Hill, te luisteren naar één van de naburen geklocken en er onwillekeurige wijzjes over een vrijne van liedjes op te maken terwijl hij zich afhoog hoeveel ziekend per jaar aan dat geluid hun dooddanken hebben. Na mate de tijd voortging veranderde de maat en werd het al ondraagelijker. Op het kwartier werd het een lastig aandringen van de mensen om naar de kerk te gaan. Naar de kerk te gaan, naar de kerk te gaan, op tien minuten werd het gewaar dat de gemeente liever thuis bleef en begon er langzaam en neerslachtig te worden. Zij komen niet, zij komen niet, zij komen niet. Op vijf minuten verloor het alle hoop en liet alle huizen in de buurt driehonderd seconden lang schudden met één treurige zwaai per seconde, die een wanhoopscreed moest beduiden. God dank, zij klennen, toen het uur voorbij was en de klok ophield. Haar vervelend gebengel had echter de herinnering aan een lange reeks een lendige zondagen opgewekt. En die processie eindigde niet met het ophouden van het geluid, maar zette haar weg voort, de hemel vergeven het mij en hun die mij hebben grootgebracht, maar ik heb die dag gehaald. Daar was die akelige zondag uit zijn kinderjaren. Hij zitende met de handjes voor zich opgeschikt door een afschuwelijk tractaatje dat zijn werk begon met het arme kind al op het titelblad te vragen. Waarom ben je op weg naar de verdoemenis? Een nieuwsgierigheid die hij in zijn kieltje en brokje onmogelijk onbevredigen. En dat om zijn kinderziel te boeien, telkens tussen haakjes, verwees naar één of andere tekst, als twee, test drie, vers zes tot zeven, zodat men bij het lezen de hik moest krijgen.  En dan die slapere zondagen uit zijn jongestijd, toen hij als een desserteur van de landmacht tussen een wacht van onderwijzers drie mal op één dag naar de kerk was gebracht, zedelijk geboeid aan een andere jongen en toen hij twee maaltijden van onverteerbare preken gernig wel zou hebben voor een paar onschapen vlees. Want de maaltijden, des vlezers, waren op die zondagen bijzonder karig. Daar was de onzettend vervelende zondag uit zijn jongerlingsjaren, toen zijn hun moeder met haar streng gelaad en haar onverbiddelijkheid van smorgens tot savings met de Bijbel voor zich zat, evenals de uitlegging die zij aan de inhoud gaf, in een harde, smakeloze band zonder enig idealisme met een ingedrukt versiersel op het buitenblad, veelgelijkend op een remketting en neidige rode spatten op de voorkant van de bladzijden, als of het boek ene verschancing was, tegen zachtheid, liefde en onderlinge vriendschap. Daar was de zondag, toen er vrok op kwam in zijn hart en hij, de gehele, langzaam voortkruipende dag, zat te mokken met niet meer kennis van het nieuwe testament dan wanneer hij opgevoet was onder de heidenen. Oh, er volgde nog tal van zondagen, dagend van bitterheid en tot niets dienstige zelfkwelling, en al die zondagen trokken aan zijn herinnering voorbij. Zo langzaam, zo langzaam, wil meneer zijn kamerend zien, vroeg een wakkere kelmer terwijl hij het tafeltje afweegde. Goed, daar zat ik juist aan te denken. He de heer van nummer 7 wil zijn kamer zien, wachtens even zijn klein om opstaande, ik zat aan wat anders te denken en antwoorden wat vlug, ik blijf niet slapen, ik ga naar mijn eigen huis. Ook goed meneer, he de heer van nummer 7 blijft niet slapen, gaat naar zijn eigen huis. Toen de avond begon te vallen zat meneer Klennen nog op dezelfde plek te staren naar de huizen aan de overkant en vroeg zich af of de geesten van de vroegere bewoners indien zij er nog in rondwaarden geen medeleiden met zichzelf zouden hebben bij het zien van de gevangenis waarin zij opgesloten waren geweest.  Nu en dan verscheneren zijn gezicht achter de beslagen ruiten om evenpoeder weer te verdwijnen als of het in een oogopslag genoeg gezien had van de bedorvenwereld daarbuiten en nu begon het ook nog te regenen tussen hem en de huizen aan de overkant en de enkele wandelaars gingen schuilen in een open poort en keken met wanhopende blikken naar de lucht die al dikker en donkerder werd en nu dagden natte parapluus, beslijkte rocken en modder op wat de modder met zichzelf gedaan had of waar ze vandaan kwam wie zou het zeggen er scheen echter in enkele ogenblikken een massa verzameld te zijn evenals het volk bij een steentje en alle zonen en dochteren adams namen er wat van mee de lantaren opsteker begon nu zijn ronden te doen en het scheen wel dat de aangestoken lichten zich verbaasden dat zij licht mochten verspreiden over zo'n droevig geheel aarduurklennen nam zijn hoed op knoopte zijn jas dicht en ging naar buiten op het veld zou de regen duizend frisse kleuren verspreid zou elke droppel een gedachte opgewekt hebben aan een of andere schone vorm van jongleven in de stad vermeerde de regen slechts de vuile stinkende luchtjes en vormde een bijdrage tot de inhoud van goten en riolen hij stak bij de zin pol de straat over ging naar de beneden stad sloeg een hoek om en kwam bijna aan de waterkant door enige kromendalende steegjes er waren er toen maals nog meer dan nu te volgen tussen de rivier en chipsite nu eens langs een half gane poort toegang gevende tot de vergade plaats van een of andere erbied waardige vereniging uit lang vervlogen tijden dan langs verlichte vensters van een kerk zonder gemeente wachtende op één of andere ondernemende belzoni om haar geschiedenis op te graven of langs gesloten magazijnen en werven en nauw steegjes die naar de rivier leiden en waar aan de vochtige muur een billjet hing met de treuren geworden verdronken gevonden sprekenen van wanhoop en ellende eindelijk vond hij het huis dat hij zocht een oud alleenstaand bakstenenhuis zo somber aan vel dat het van zwarte steen sching opgetrokken ervoor een vierkantpleintje met een paar heesters en wat gras als men het dinam nog even mocht zo verwilderd als de ijzeren spijlend van het hek dat het erf omringde veroest waren erachter een wilderenis van boomwortels het was een dubbelhuis met hoge smallen vensters in zware kozijnen vele jaren geleden had het eens in de zin gekregen naar één kant over te hellen het was toen gestut en leunde nu op een halfdozijn reuzachtige krukken te samen een stelaasje vormend dat in de eerste tijd door de katten uit de buurt tot speelplaats was uitverkoren maar tans zo verweerd beroekt en met onkruipig groeit was dat zij het niet meer betrouwbaar genoeg vonden niets veranderd zij onze wandelaar staan blijvend om eens rond te kijken somberder en ellendiger dan ooit in de kamer van mijn moeder een licht dat altijd gebrand schijnt te hebben sinds ik twee maatsjaars van school thuis kwam en mijn koffer langs het stenen pad naar binnen sleepte oh oh oh hij ging naar de deur die van boven met een vooruit springend snijwerk versierd was een voorstelling van enige kinderkopjes echte waterhoofdjes schuilhoekjes pelend achter handdoeken die guirlandes moesten voorstellen alles naar een model dat vroeger bij grafmonumenten zeer gewild was en klopte aan al heel spoeder vernam hij het geluid van een slepende tred op de stenenvloer van de gang en werd de deur geopend door een oude gebogen uitgetroogde man met een paar vinnige ogen hij had een kandelaar in de hand en hield die in de hoogte ten einde het licht op de bezoeker te laten vallen oh meneer artuur zij hij zonder enige aandoening te verraden bent u daar eindelijk weer eens kom binnen meneer artuur ging binnen en deed de deur achter zich dicht u bent er niet mager erop geworden zij de oude man de kandelaar nog eens oplichtende om de bezoeker wat nou keuriger te bekijken maar u zult toch niet de gestalte van uw vader krijgen en van uw moeder ook niet hoe gaat het met mijn moeder oh zoals gewonelijk als zij haar bed niet moet houden blijft zij toch op haar kamer zij is in de laatste 15 jaar niet even zoveel maal de deur uit geweest artuur zij waren in tussen de kale armoedigen gemobileerde eetkamer binnen gegaan de oude man had de kandelaar op tafel gezet en terwijl hij de rechter ellenboog met de linkerhand ondersteunden streek hij herhaaldelijk lang zijn leerachtige wangen en keek de bezoeker daarbij oplettend aan de hand die artuur en aanboot werd heel koel aangenomen de mans geen meer van zijn leerachtige wangen te houden ik twijfel eraan of uw moeder het goed zal vinden dat u juist op zondag komt artuur zij hij met een bedenkelijk hoofd schudden vindt u het beter dat ik maar weer heen ga ik ik ik ben hier geen baas dat zou ik niet graag zijn ik heb heel wat jaren tussen uw vader en moeder gestaan maar ik zou niet graag tussen u en uw moeder staan wilt u haar zeggen dat ik thuis bent gekomen ja artuur zeker ik zal haar zeggen dat u er bent wacht hier alsjeblieft u zult de kamer weinig veranderd vinden hij nam een tweede kandelaar van het buffet start de kaars aan liet de eerste op tafel staan en ging zijn boodschap doen hij was een kleine strammenman in zwarte rok en dito vest veel bruine broek en lange dito slob kousen naar zijn kleding te oordelen kon hij zowel huis knecht als boekhouder zijn en inderdaad was hij beide jarenlang geweest hij droeg geen andere sieraden dan een horloge dat in het daarvoor bestemde zakje huisde aan een oud zwart lint aan welks uiteinde een blinkende koperen sleutel aanwees in welk gat het verzonken was zijn hoofd stond een weinig schuin op zijn hoge schouders en zijn gang deed denken aan die van een krop hij liep als of hij met het huis mee naar één zijde overhelden en evenals dit gestut moest worden wat ben ik toch zij artuur toen hij alleen was dat ik tranen kon storten bij de gedachten aan dit weder zien ik die nooit enige hartelijkheid ondervond en ook niet verwachten en niet alleen kon hij het maar hij deed het hij het was een ogenblikkelijke opwelling van een gemoet dat van het ogenblik af waarop het in staat was te voelen niets dan teleurstellingen ondervonden had maar toch de hoop nog niet opgaf hij bedwong zijn aandoening nam de kaars op en ging de kamerens rond de oude meubels stonden nog op de oude plaatsen de plaagend van egypten hoewel wat onduidelijker ten gevolgen van de plaagend van londen vliegen en rook hingen nog in dezelfde lijsten aan de wand het flesse geldertje met loderrand als vroeger leeg op het buffet en daar was de oude kast ook leeg evenals vroeger toen hij zelf op dagen van straf de enige inhoud was en hij zich als de deur achter hem gesloten werd op weg waande naar de plaats waar dat tractaartje hem in galop zag heen trekken en daar ging ook de wanstaltige klok die hem zo dikwijls met woeste vreugde aangestaard en de dikke wijnbrouwen tegen hem gevronst had wanneer hij met zijn lessen ten achterwas en die wanneer zij eenmaal zweeks met die grove ijzeren sleutel opgewonden werd een geluid maakte als of zij helden van genot bij het vooruitzicht op al de ellende die zij weer over hem brengen zou de oude man kwam eindelijk terug en zeiden artuur ik zal vooruit gaan en u bij lichten artuur volgde hem de trap op naar een slecht verlichte slaapkamer waarvan de vloer zo verzakt was dat de schoorsteen en keuil was geworden daar vond artuur zijn moeder in weduwen gewaad op een sofa die aan een lijkbaar dedenken zijn vader en moeder hadden van zijn vroegste jeugd af altijd onenigheid gehad de vreedzaamste bezigheid in zijn jeugd was geweest zwijgend te midden van de diepste stilte en met angst in het jonge hart de zitten kijken naar de beide van elkaar afgekeerde gezichten zij gaf hem een koude zoen en een paar stijven vingers omwikkeld met sajet na deze omhelzing nam hij tegenover haar aan een klein tafeltje plaats al vijftien jaar was er dag en nacht vuur in de haart al vijftien jaar hingen dag en nacht een ketel boven dat vuur op het vuur lag een hoopje as om het wat te smoren en een dagelijk hoopje lag op het rooster al vijftien jaar dag en nacht er was een reuk van zwarte verf in de kamer die blijkbaar nooit gelucht werd vermoedelijk afkomstig uit het kripp van de weduwenvrouw waarin zijn moeder nu al vijftien jaar bij het vuur zat en uit de lijkbaarachtige sofa die al vijftien jaar dag en nacht erbij stond einde van het begin van hoofdstuk 3 vervolg van het derde hoofdstuk van deel 1 van kleine dorrit van Charles Dickens vertaald door a.g.