lotgevallen van Ferdinand Huyck | Jacob van Lennep | Historical Fiction | Talkingbook | 1/11
Inleiding van Verdenland-Huik Dit is een Liepevox-opname. Alle Liepevox-opname behoort tot publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te meld als je wilgig, ga naar Liepevox.org. Opname door Anna Simon. De lotgevallen van Verdenland-Huik door Jacob van Lennep. Inleiding. Brief van de heer P. en de uitgever tot inleiding dienende. Amsterdam. Den Blanco. Ik weet niet of ge van daarbij bekendzijd geweest met de oude jevrouw Stouwvagg, die nu ruim 12 jaren geleden in de ouderdoom van ongeveer 83 jaren hier ter steden ontslapen is. Zo niet, acht ik zo'n uiterst jammer, voor iemand als Gij, die in liefhebberzijd van onderzoek te doen naar min bekende bijzonderheden, het leven, het karakter of de lotgevallen betreffenen van vermaarde personen. Want zij was een levend repertorium van dergelijke aardigheden. Of schoon zelf, voor z'n veren mij bewust is, nooit enige buitengewoon-aventuren hebben er gehad, was zij, door de omstandigheden van haar levensloop, in betrekking geweest met een groot aantal van die personages, welke zich in de vorige eeuw in verschillende opzichten vermaardheid hebben verworven. Veel en hunnig had zij zelfs van haar bijgekend. Kikonka pokoviu pudevoir pokuritunu, zegt Lafontaine, en zij had een uitmuntend geheugen. Zij was tegenwoordig geweest, toen Voltaire in dit schouwburg bekroomd werd, en had Lodewijk de vijftunen zien uitrijden met Madame Dubarie. Zij had nekker zijn financieel stelsel hoeren ontwikkelen, en de graaf de Saint-Germain het toilet beschrijven van de kaiserin Helene en de inneming van Ackaron door Richard Léwenhardt. Er was, in Frankrijk vooral, bijna geen adelijke familie, waarvan zij niet de vertakkingen en opvolging kende, zo goed en beter misschien, dan die van haar eigen geslacht. Want ik heb nooit kunnen uitvoersen of zij van de medestichter de Zwitserse vrijheid al dan niet vermeende af te stammen. En zij waren in staat geweest aan de Pseudermarchieze de Créquis, menige dwaling aan te wijzen in de gedenkschriften die op haar naam zijn uitgevend. Zij kenden ook al de kleine anecdoten die ontrent de merkwaardige personen van het Franse hofteboek gesteld zijn. En menige daarbij die niet gedrukt staat, en welke zij onder vier ogen aan de uitverkorrende vrienden met zoveel bijzonderheden en lokale kleurwisten vertellen, dat men aan de echteheid daarvan niet doorstwijfelen. En Dick was overtuigd bleef dat zij het geen zijn mededeelte had bijgewond, of althans uit de eerste hand vernomen.  Wat onze Nederlandse familie betreft, hoewel zij ruim 50 jaar hier af en toe had doorgebracht, was zij daar mede wel eens in de war. Niet dat men haar ooit op mislagen betrapte wanneer het de afkomst of vermaagschaping gold. Maar zij was, gelijks ook bij ouderlie de Meer het geval is, op het laatst van haar leven altijd geneigd een geslag te verspringen. Zodat zij mij en mijn tijd genoten tot de zonen onze grootvaders en de broeders onze tantes verhief. Het is waar dat een glimlach van hem wie de mislag gold doorgaans genoeg was om haar te herinneren dat zij zich vergisten en om tot rectificatie aanleiding te geven. Ge moet echt aan niet denken dat zij geen andere verdiensten bezat als die van veel gezien en opgemerkte hebben. Hoewel ook deze minder algemeen gevonden wordt dan mij wel denken zouden. Zij paarden aan een gezond oordeel veel solide kennis en was in de gelegenheid geweest daarvan voor haarzelfen en voor anderen een nuttig gebruik te maken. Etelijke jonge dames uit onze aanzienlijkste huizen waren aan haar onderwijs en leiding toevertrout geweest en menig verdienstelijk staatsman of geleerde, tans in hoge betrekking geplaatst, getuigd nog heden van het nutt dat hij als jongeling uit haar omgang of lessen getrokken heeft. En bij die verstandelijke gaave voegde zij, in weerweel van haar vogere bekendheid met vrijgeesten en filosofen, met kwakselver zijn roeis, in weerweel zelfs van het zwak dat haar was bijgebleven voor verschillende geschriften die met tans uit de boekkerij in haar vrouw verbannen zouden en vroomen godsdienstige zin. En haar werken, zowel haar zaar woorden getuigden, dat haar geloof vast was en op een onwankerbare grondslag gebouwd. Haar karakter was vrolijk en opgeruimd en tot haar einde toe bleef haar het levenige, ja ik zou zeggen, het kinderlijke van een jong meisje bij. Vandaar dat zij zich somtijds op een kluchtige wijze recht boos kon maken. Bijvoorbeeld wanneer ze iets gelezen of gehoord had dat niet strookte met het geenzij begreep en volhield waar te zijn. Of wanneer iemand een regel uit een dichtwerk verkeerd aanhaalde, of die niet aan de rechten maker toeschreef, ofwel zijn onkunde aantoondend omdat het juist de getal kinderen door Louis XIV bij mevrouw de Montespan verwekt.  Maar de lieden op wie zij het voornamelijk geladen had, waren onze hedendaagse boekverkopers, met hun flickerende stereotypen, hun miniatuur uitgaven en hun complete werken in één deel. Zijn om het zeer kwalijk dat men aan oude lieden weer gezicht begon te verzwakken en die toch buiten lectuur weinig andere troost konden vinden, juist die enige uitspanning zo moeilijk maakte. Zij bleef dus de vierde edities voorstaan en, behalve de huisbibel, kom men ook doorgaans op haar tafel een katz in dat formaat aantreffen, ofwel de vrijste en duidelijkst uitgaven der Franse puikdichters. Ook met onze hedendaagse muziek kon zij het mij niet vinden. Ze haalde de schouders op bij de roulades en theoritures die tegenwoordig bij geen aria ontbreken en beweerden dat men alle lievelijkheid, alle gevoel had verbannen en opgeofferd aan de zucht om te schitteren en moeilijkheden te overwinnen. Terwijl daar aan tegen gelijk zij volhield, de muziek die men in haar jeugd maakte tot het hartsprak en verstaanbaar was. En tot bewijs van haar stelling gebeurde het wel eens dat zij de reden tussen besloot door met een nog vaste en zuiveren, hoewel verzwakte stem, een aria uit Blaisebabe, of Letrofermier te zingen, of Littjestenurien, welke zij van haar gootmoeder gehoord had en die dus, behalve de overige verdiensten, ook die daar nieuwheid bezaten. Voor z'n verre immers in de muziek hoge oudheid het nieuwste is dat men horen kan. Haar huishouding bestond uit twee oude meiden en een kat, maar er was geen papagaai die de mensen met zijn dom gesnater in de rede viel, nog kanarievogel die alle conversatie met zijn schelgezang onmogelijk maakte. Ik herinner me echter dat ze lange tijd een goudvindbezat, die twee of drie van haar lievelingsdeuntjes verloot, maar het was een wel opgevoede muzikant die zich, evenals alle verdienselijke virtuosen, niet horen liet tenzij hij eerst enige manen daartoe was aangespoord. Wat de kap betreft, het was geen oude, dikke, loge, vetgemeste pannenlikker, zoals men die gewonelijk bij bejaardenvrijsters plaatst, die de dag doorbracht met om kussen te slapen en met de lekkers de beetjes gevoet werd. Maar het was een joen, vlug, geestig diertje, met een glinstigende zwarte vacht, en een uitzicht zo schander en vernuftig als dat van de wijd waarom de kater moer kan geweest zijn.  En zijn meesteres bedierf hem volstrekt niet, maar behandelde hem gelijk men een dartels spelend kind doet, aan het welk men gepaste toegeventheid bewijst, toch dat men tevens in ontzacht weet te houden. Het was een lust om te zien hoe aardig ons busje, urenlang met het kluurgaren van zijn meesteres, of met de rotting of de handschoenen van de bezoeker wist te spelen, en welke een prettet vond in dergelijke vermaken. Hoe het over de schoorsteemmantel, tussen al de flakons, kopjes en vaasjes doorheen en weder liep, zonder iets aan te raken, laat staan te beschadigen. Het zou de kunstsenaren die op eieren dansd beschermd hebben gemaakt. Mijn kond dus met een gerust geweten, en zonder beschildigd te worden van zich aan vleierij over te geven, met de losspraken instemmen, welke me je vrouw Stouwfacher aan haar lieveling gaf, en ook Garnen had, dat er door anderen aangegeven werden. Ik zal hier nog bijvoegen dat Poes geen legaat heeft gehad. De goede jevrouw wist wel, dat het, ook na haar dood, en zolang haar beide oude, getrouwen, dienstmaagden leefden, aan niets gebrek zou hebben. Maar gezuld mij vragen wat u dit alles aangaat, en waarom ik u u een tijd oontroof, door u over de kunstjes van de Poesmijner oude vriendin te onderhouden. Ik zal u openhartig de reden van zeggen. Het is mij, uit het genik zo dagelijks lees, genoegzaam gebleken, dat het door alle schrijvers van naam en gezag, als een vereiste wordt aangemerkt, nimmer ter stond plompweg met de deur in huis te vallen. Maar eerst enige omschrijving en inleiding te bezigen, bestemt om de nieuwsgierigheid te prikkelen, en voort ongeveer dezelfde dienst te doen, welke de pastijdjes en croquetters bewijzen, wanneer zij het gebraad vooraf gaan. Het voorbeeld die er door luchtgeschrijvers wilde ik volgen, en nu daarom met mevrouw Stouwfacher en haar Allentour bekend maken, al voor onzeker toe overging, om me het onderhoud te verhalen, het welke ik eens met haar had, en waar aan dit geschrijf zijn oorsprong verschuldigd is. Het was op een voorjaars achtermiddag.  Ik had, gelijk ik meer balend deed, wanneer beroepsbezigheden mij in de stad hielden, het middagmaal bij haar genomen, en zat, in afwachting daar koffie, tegenover haar voor het open raam een pijp te roken, maar toen ze mij altijd aanspoorden, erbij voegende dat de tabakslucht zulke aangename herinneringen bij haar opwekte, terwijl zij dan aan haar vader dacht, die kapitein bij het regiment Waldeck was geweest, en die zoveel van roken hield, dat hij de pijp zelfs niet uit de mond nam, wanneer hij een schoon hemd aantrok. De oude jevrouw zat over mij, de eenweinig van de jichtgezwollet voeten op een met groen, baai overtrokken bankje houdende, en knoorde van tijd tot tijd op de nieuwe wetsen filtreerkannen en de koffie die niet lekker wilde. De kat was op de tafel gesprongen, en vermaakte zich met de sleutelbos, die aan het thinnen koffietrommeltje hing. In de uitspanning welke zij nu en dan staakte, om naar buiten te zien, en aan de vogeltjes, die de periboom voor het raam op en afvlogen, een blik toe te werpen, die zoveel aanduiden, als dat indien zij het fatsoenshalven niet liet, zij wel eens jacht op hen zouden willen maken. We hadden een post stilswijgend overalkanden gezeten, in die aangename, rustige gemoetsgesteldheid, welke zo bevoordelijk is aan de goede spijsvertering, en waarin men zonder de hersens met enig bepaald onderwerp te vermoeien, de schakel der gedachten volgt, die zich vanzelf ongezocht in het brein ontwikkelen. Ik recapituleerde bij mijzelf het geenzime aan de dus had verteld, betreffende de mislagen en logens voorkomende, in zekere onlangs uitgekomende gedrengschriften, welke ik haar geleend had, en die mij in de gelegenheid hadden gesteld, opnieuw haar zaakkennis en geheugen op te merken. Weet je wat mij verwondert, zei ik eindelijk uit mijn mijmering ontwakende, wat, dat ik niet liever de koffiekoek gelijk ik vroeger plachten doen dan een filtreekant te gebruiken? Ik heb het wel komen gelijk. Nee, lieve vriendin, ik heb niets betreft nu koffie aan te merken, die reed zulke aangename geuren begin te verspreiden, dat naar mijn overtuiging het plechtige ogenblik van inschijnken niet ver mee verwijderd kan zijn.  Maar ik wilde u mijn bevremding te kennen geven, dat iemand die zoveel gezien en gehoord heeft, waarvan wij ons niet dan door valse of gedeeltelijke opgave een denkbeeld kunnen maken, die zulke uitmuntend geheugen heeft en de pen bovendien zo goed te hanteren weet als hij, er niet meer aan gedacht heeft zelf eens gedenkschriften te schrijven. In waarheid mijn best te be, ik heb in mijn vogere betrekkingen wel wat anders te doen gehad als meemorieën te schrijven, en op mijn jaren betaamt het eer dat mensen met de toekomst dan met het verleden de bezig houden. Nu ja, maar nu doet ge zulke een grote sprong, zo gij op uw vijftigste jaar begonnen waard, zou het geen ruimde tijd hebben gehad, enige boekdeelijke te vullen. Hoor, ik heb nooit verlangt mij een naam te maken, en al wat ik begier is na mijn dood vergeten te worden. Voei, gewet te goed, dat er mensen genoeg zullen zijn bij wie gij een gezegend aandenken zal blijven, en het zou u zelfs leed doen te denken dat u u vergeten kon. Kom, kom, gekheid, gewet wel dat ik het in die zin niet meen, maar wil ik u niet zeggen, waarom het waas in mij zou geweest zijn als schrijfste op te treden? Zoals gij mij nu kent, houdt gij ervan mij te hoeren keuvelen en somtijds misschien wat doorslaan. En later als ik dood ben, zult ge, vertrouw ik, wel eens aan de oude juffrouw denken als aan iemand die nogal wat van de oude tijd wist te vertellen. En mogelijk gebeurt het dat gij nu en dan aan deze ofgene die verkeerd onderricht is, toevoegt hoe je vrouw Stouwvaggig, die het wel wist, dat verhaalde. Maar zo ik gedenkschrift had uitgegeven, dan waar ik niet langer de oude juffrouw meer, die men op haar woord geloofde, maar een schrijfster, die elke de recht zouden hebben met aanmerkingen en kritieken op het lijf te vallen. Spreek me niet tegen, vervolgde zij, zine dat ik het hoofd schudde als iemand die niet overtuigd is. Ik weet het beter. En dit waren niet alles, maar ik zou geen genoeg geluk uur meer met u of mijn andere goede vrienden hebben.  Tans mag ik u nog de een of andere anecdote vertellen die jij tien of meermalige woord hebt, maar waar jij de beleefheid hebt na te luisteren, alsof zij uw geheel nieuw voorkwam. Maar stond u eens gedrukt, dan zou ik immers de mond niet meer deur veropen doen, om over oude zaken te praten uit vrees dat iemand mij op mijn boterham zou geven, ja, dat hebben we gelezen, blad zij de 58 van het eerste deel. Nee, nee, dat niet. En dan is er nog iets, ik heb met heel wat rare potentaten en stoethalspels omgegaan en hen in hun dagelijks bedrijf gezien. En of schoon ik er geen kwaad in zie over hen te praten en het zelfs gaar in het doen, zo heb ik er nooit van gehouden om dat genen publiek te maken wat tot het private leven van personen hoort. Het komt mij althoos voor dat nog nekkig, nog delil, nog madame de fan, zich in mijne tegenwoordigheid zo zouden hebben uitgelaten als zij deden wanneer zij vermoed hadden dat ik hun gezichten later openbaar zouden maken. Er is iets heiligst naar mijn oordeel in een gemeensaam onderhoud en daarvan mag geen misbruik gemaakt worden. Dat ben ik niet met u eens, waarom de mannen behooren tot de nakopelingschap en zij zijn er zelfs over het geheelmede gestreeld wanneer men aan het geen zij gezegd of gesproken hebben waardig genoeg hecht om het bekend te maken, zelfs dan als het hen niet tot eer verstrikt. Zij hebben allen een weinig van de eidelheid van Herostratus weg en wanneer men slechts van hen spreekt kan het hun minder schelen, hoe. Ieder heeft zijn er inzichten maar ik heb me niet geroepen geacht om iets te doen waar ik mijn gevoel tegenop kwam. Dan is het jammer dat je geen roman geschreven hebt waar je u kennissen met verandering van naam, tijd en zovoort in te pas had gebracht. Mijn lieve P gevegeet dat die kleine bijzonderheden die tans aan u en andere belangrijk voorkomen omdat ze belangrijke personen betreffen of wel omdat ik er zelf ingemoeid ben, al haar aardigheid zouden missen indien zij betrekking hadden op onbekende. Er zijn zeer weinige zogenaamde vernuftige gezichten zeer weinige merkwaardige voorvallen die hun waarde niet grotendeels ontlenen aan de namen die ermee de gemoed zijn.  Zou iemand zich bijvoorbeeld de moeite ooit getroost hebben om de zouteloze kringslagen op te tekenen of na te schrijven die men aan Cicero toekent indien gij of ik die gezegd hadden en echter vinden wij die in al de schoolboeken. Ik bekend gaarne dat gij dagelijks betere dingen voorbrengt dan al wat wij van die aard in de klassieke oudheid aantreffen en juist daarom verbeeld ik mij dat gij gebruikmakende van de bouwstoffen die gij hebt een zeer onderhoudend boek zoud hebben kunnen schrijven. Het is mogelijk ik heb het nooit beproefd en in alle gevallen weet ik niet of het mij gelukt zou zijn langs de door u aangewezen weg. Want het is niet genoeg steen en kouk te hebben mij moet ook de bekwaamheid bezitten van die aan één te voegen indien men er een huis van wil bouwen en al heb ik nog zo een voorraad anecdoten en grappen ik diende een lijst te hebben om die in te plaatsen want je zou toch niet begeren dat ik een boek schreef alleen om de mensen aan het lachen te maken en dat dienen toch wel een zekere zede leer bij te komen. Hmm, zei ik glimlachende die zede leer van de romans. Ja, ik weet wel dat men daar tegenwoordig niet meer om geeft en dat al dan de Franse boeken van die aard zijn dat men zich bijna schaamt die gelezen te hebben. Nu, voor mijn part ik lees je niet ik hou me bij het ouden. Er valt zeker niet veel op te roemen zei ik mij vermakende met de drift waarmee de zij sprak maar vervolgde ik haar vilende plagen door een van haar lievelingsschrijvers aan te vallen daar is Vilding met wie jij nogal op hebt die is dan toch ook niet bij uitstek kies in zijn toneelen. Dat weet ik wel en ik zou u ook niet zeggen dat jij Tom Jones aan uw dochter ter lezing moest geven maar indien jij beweert dat het boek geen goede zede leer heeft dan zeg ik dat hij het nooit met aandacht gelezen hebt.  In den Vilding zijn helpt nu en dan laat struikelen en daardoor in een noodzakelijkheid vervald van beschrijvingen te geven waar sommigen zich aan ergeren dan dient hij zijn lezer later het tegengift voor door hem de rampzalige gevolgen aan te tonen die onvermijdelijk uit het inwilligen onze verkeerde neigingen ontstaan. Daarom acht ik het boek zo hoog omdat het bestendig strekkende is om de grote en nooit genoeg herhaalde waarheid te verkondigen dat het kwaadde altijd zijn meester loont. Zie daar een waarheid liever je vrouw die zo oud bakken is dat mijn raam begint te twijfelen en rechtuit gezegd ik behoor onder die twijfelaars. Want wordt niet door de stelling dat deugd en misdrijf beide reeds hier op aarde vergolden worden de leerder vergelding hierna maar als merkelijk verzwakt. En leert ons ene misschien ook wat oud bakken ondervinding niet dat de boze dikwels ongestoord de rijkste segeningen geniet terwijl de brave in armmoed en lende zucht en met allerlei tegenspoedende camping heeft. Tot op zekere hoogte geef ik dit toe maar ik verzoek u wel op te letten dat ik geen sindsbeweerd heb dat het goede zowel als het kwaadde hier beneden beloond of gestraft wordt in de zin die gij er aan hecht. Ferra van dien dat geschiet eerst in een volgend leven maar alleen dat elke date die wij verrichten haar natuurlijke onvermijdelijk gevolgen met ze brengt die somtijds wedderswaar geheel anders zijn dan men die zich voorstelt maar die niet te min leersaam zijn en blijven voor de opmerksame beschouwig. Het mogen de bozen want ik wil u redenering eens volgen of schoon ik anders niet houden van die peremptuare manier om de mensen in twee delen te scheiden goede en slechte. Ik heb nooit zulke volslagen schelm gekend of hij ook zijn goede zijde en de beste mens daarom tegen zondigd ook nog dagelijks. Het mogen zoals ik zei de bozen wel gaan. Hij mogen zelfs de stem van het geweten smoren het geen ik ook al met geloof want daar is poes die kan ik het altijd aanzien als hij gesnoept heeft aan de schuwen en verlegene houding die hij dan aaneemt en zo een poes een conscientie heeft dan heeft de mens erin a pluie voor de raison.  Maar het gedaane kwaad zal niet te min gevolgen hebben die hem soms na jaren en op het onverwachts voor het aangesicht zullen springen en lastige ogenblikken bezorgen. Met het goede dat men verricht is het of liever schijnt het niet volkomen zo gelegen maar behalve dat zich bij het beste dat wij verrichten altijd iets menselijks paard en wij eigenlijk niets wesendlijks goed kunnen uitrichten maar altijd als onnutten dienstgnechten zeer achterlijk blijven zo leert ons de ondervinding dat men het goede om zichzelf moet doen en niet om het loon dat er uit voorkomt en dat miscanning, ondankbaarheid, terugzettingen enzovoort ermenigmalen de gevolgen van zijn. Nog meer men kan wel dadelijk bepalen en men doet het ook genoeg welke daad verkeerd is geweest maar even min als men de drijf verikent welke iemand tot zondag aangezet hebben en hem tot verschoning kunnen strekken even min kan men beoordelen of de oogesschijnlijk goede daden altijd even zuiver in haar oorsprong zijn en of die zogenaamde leidende deugd haar tegenspoeden niet veelal aan zichzelf te wijten heeft. Ik voor mij geloof niet aan die heel brave lieden die tevens zo heel ellendig zijn. Wanneer men hun geschiedenis wel kende zou men dik was vinden dat de rampen waarmee ze te worstelen hebben haar oorsprong hebben in verkeerde en vooral in domme streken voegen geplicht. Ik ben het in vele opzichten met u eens maar ik bid u, zeg het niet over luid want wat werd er van het middenleiden en van de liefdadigheid in die mensen gerecht had achten elke behoefte ge toe te voegen dat hij door eigen schuld ongelukkig waren? Wel, bedankt dat hij daardoor juist een dubbele aanspraak op ons middenleiden heeft. Ja, maar daar heeft haar weinig aan zodat de liefdadigheid niet bij komt doch, om tot ons onderwerp terug te keren jij zou dus denken dat wanneer men haar klein iemand geschiedenis wist men de bron daar wederwaardigheden die hem treffen altijd daarin zou kunnen terugvinden even als men op een landkaart de oorsprong in een rivier kan opspoelen. Hou wat, gekeer mijn stelling om en dat is mis.  Even als de oorsprong die jij zoekt soms buiten de kaart gelegen zijn even zo kan de aanleiding van een ramp die ons treft van buiten komen maar ik heb bewilderd elke dat die wij verrichten tot de minste onvoorzichtigheid toe ons of onmiddelijk of later op rikt en dat elke levensgeschiedenis met naar waarheid geschreven ons daarvan getuigenis geven zouden. Nu, ik zou graag een zodanige geschiedenis zien. Ik zou gemakkelijk aan uw verlangen kunnen voldoen. Wilde je de goedheid hebben in van de schel te trekken? De meid kwam. Fremmetje, zei de mevrouw Stouwfacher, haar de sleutelring geefende, ga eens op de bovenachterkamer. In de tweede kast van het raam af op de vijfde plank van onderen af ligt een pakket met roodband onmonden. Haal mij dat eens hier, maar denk eraan de knippen te sluiten als je de kast weer dicht doet en neem het koffiegoed maar weg. Meneer drinkt toch niet meer. Ze hier, vervolgde zij toen zij het gevraagde uit de handen der dienstmaagd bekomen had. De geschiedenis waar ik u van sprak. Hij die de hoofdpersoner van uitmaakt, begin een kleine, zeer verschoonbare onvoorzichtigheid die voor hem een bron was van verdrietelijkheden en ongenoegen. Anderen, daarin voorkomende, begin een grotere dwaasheden en ook zij moesten er gevolgen van dragen. En de geschiedenis van de geschiedenis? Geen weet dat ik vroegere jaren enige tijd bij de familie A als goevernante heb doorgebracht. Wij zagen dik was de heer X, die aan het hoofd stond van een pluyent huis van negotie. Hij was daarbij een groot minnaag en voorstander der letterkunde en hield er veel van met mij over de daartoe betrekkelijke onderwerpen te redeneren. Eens dat wij verromant spraken en ik mij ergerde over het onwaarschijnlijker der meeste voorvallen die ons in dat slag van werk het worden opgedist. Oetroeveraton, de romanesque, si sened en le roman, vroeg hij lachende. Ja, zij dik, dat is even als de boef die vroeg waar de valse edetoedienen als mensen niet gebruiken mocht. Maar vervolgde hij, ik beweer dat vele dingen die ons in het dagelijks leven gebeuren, zo vreemd, toevallig of zonderbaar zijn dat zij in een roman vermeld met de naam van onwaarschijnlijkheden zouden bestempeld worden. Le vre, peu c'est voix netre, pa vres en blable, zij dik.  Maar vroeg er erbij, dat het niet om een enkele onwaarschijnlijkheid, waarom de opeenstapeling van onwaarschijnlijkheden was dat ik de meeste romans veroordeelde. Nu, zei de hij, zo ik op uw discretie staat kon maken, zou ik u een handschrift kunnen doen zien, enige voorvallen behelzenen die mijn eigen grootvader zijn overkomen, en waarin zovele toevalligheden en vreemde ontmoetingen voorkomen als men die nauwelijks in een roman zou aantreffen. Ik betuigde hem mijn verlangen om dat handschrift te lezen. Hij voldeet aan mijn wensen en ik moest hem na de lezing toestemmen dat hij de waarheid gesproken had. Ik verzocht hem afschrifter van te mogen nemen. Daar heb ik niet tegen, zei de hij, op voorwaarde dat gaat aan niemand laat lezen, althans in de eerste veertig jaren niet, want er zijn te veel personen ingemoeid, weer kinderen of kleinkinderen nog leven. Wat later gebeurt kan me niet schelen, al wil men het uitgeven, want dan zullen de daarin voorkomende portretten wel niet meer dan antiquiteiten zijn. Ik beloof dus ook eens, en deed nog meer. Ik veranderde al de namen, ten einde niemand die bij toeval het stuk in handen kreeg zou weten of het waar, dan wel verzonnen waren. Nu zijn die veertig jaren om, en ik wil niet dat men het na mijn dood onder mijn papieren vinden. Hij mocht eens denken dat het eigen compositie waren. Neem het dus en handel ermee naar welgevallen. Ik aanvaardem het getigheid het aangeboden geschenk en las het zodra ik thuis was met belangstelling. Of echter de veranderingen, welke het oorspronkelijke heeft ondergaan, zich alleen tot de namen bepaald hebben, en of me je vrouw Stouwvagg er niet hier en daar een weinig uit haar eigen brein heeft tussengevoegd, wil ik niet beslissen. Het laatste meen ik vooral daarom te moeten geloven, omdat schoon haar nauwgezetheid zover is gegaan dat zij alle jaartallen en data heeft weggelaten, en hier en daar bij toespelingen op bekende gebeurtenissen, bij het schetzen van sommige zeden, gebruiken, klededrachten enzovoort, ja, bij het doen van enkele aanhalingen, het ene van de voorkomt dat mij toescheen niet tot de tijdvak waarin het verhaal er voor valt, maar iets vroegig of iets later thuis te behooren.  Ik had echt er geen gelegenheid met je vrouw Stouwvagg er deswege naden te onderhouden, daar ik haar niet weder alleen aantrof, en zij kort daarop, tot bitter het roefheid van haar vrienden, tot een beter leven werd opgeroepen. Ik was het gehele handschis vergeten toen het mij deze dagen bij het opruimen van oude papieren onder de ogen kwam. Bij de herlezing schen het mij toe dat wel ligt diezelfde vreemde avonturen met welke lezing ik mij vermaakt had, ook bij anderen enig belang zouden kunnen wekken, en dat, na verloop van zovele jaren, geen zwaardigheid meer bestond, omdat geschiedenis van de heer Ferdinand Huik, gelijk hij door mijn je vrouw Stouwvagg, herdoopt is, wereldkundig te maken. Daar uw naam echter meer dan de mijne in de letterkundige wereld bekend is, wend ik mij tot u, met de vraag of gij de peedschap over het papieren kind wilt opnemen, overtuigd dat enzovoort, uw vriend, Pee. Dat ik aan de verlangen van mijn vriend voldeed blijkt uit de na volgende plaatszijde. Ik bekend echter dat ik niet zoveelkomen gerust ben om trede echtheid van het werk als mijn vriend schijnt te zijn. Ook heb ik mij je vrouw Stouwvagg niet zoveel naarbij gekend, als hij, en durf is niet beslissen of haar waarheidsliefde zoverig ging dat zij nooit knollen voor citroenen verkocht, en somtijds reist bij mij het vermoeden op of zij, ondanks haar betuigingen van het tegendeel, niet eens in haar leven tot de verzoeking vervallen is van een romant te schrijven en, hoewel huiverig om die bij haar leven uit te geven, echter heeft willen zorgen dat hij na haar dood het licht zagen. Wat hiervan zij, ik geef het boek zoals ik het ontvangen heb, en heb er niets aan veranderd, zelfs de spelling niet. Waarom trent ik moet doen opmerken dat mij je vrouw Stouwvagg overal de klankloze ee achter het onbepalend lidwoord en Velal ook achter de possessieve weglaat. Tenzij wanneer het eerst een telwoord wordt of wanneer de laatste bijzondere nadruk vereisen. Zij schreef misschien niet volgens vaste regelen, misschien meer dan zijzelf bewist, maar zij volgde in alle gevallen haar gehoor en, voor zover men schrijven moet gelijkman spreekt, geef ik haar daarin geen ongelijk. De uitgeving. Einde van de inleiding. Deze opname bevindt zich in het publieke domein. Hoogstuk 1 van Verlidantheuik. Dit is een liepenvoxtopname.  Alle liepenvoxtopname behoort als publieke domein voor meer informatie, hoe om je aan te melden als gawilligig, ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. De lotgevallen van Verlidantheuik door Jacob van Lennep. Eerste hoofdstuk, waarin onder meer andere wetenswaardige zaken het portret van de held deze geschiedenis gevonden wordt. Dik was mijn kinderen, wanneer bijna afloop van de avond is een nauwwerk ging om de hartsloten en ik nog een laatste pijp stopte, terwijl uw lieve grootmoedig, half wakend, half slapend, nieuwe hieldjes en de verstetende kauwtjes daar kleintjes bereiden en één van u mij met een vleijende stem toeriep. O, grootvader, vertel het nog eens wat van de carnaval de Venetian of van de landgraaf van Hessen of van de Frankfortermis. Heb ik aan uw nieuwsgierigheid voldaan en uw enige de belangrijkste episode verteld van die reis welke ik als jongenling door Duitsland en Italië deed? Nou ja, zo, medegmaan, heb geen naar het gepraat van de oude man geluisterd, dat jij op het laatst mijn ontmoetingen en wederwaarigheden zo goed en beter gekendet dan ik zelf en vaak wanneer mijn doorouderdom enigszins verzwakt geheugend de kort schoot mij de kleine bijzonderheden herinnerd het welke tot aanvulling mijn verhaal moesten strekken. Nimmer echter heeft een uurig mij ondervraagd betreffende het geen mij naar mijn terugkomst van die reis overkomen is. Waarschijnlijk omdat jij, wetende hoe calm en rustig ik, celet mijn huwelijk de dagen mijn slevens in de schootmijdshuisgezins gesleedte heb, verondersteld het dat ik te huis komende, zomaar dadelijk een vrouw aan een aanzienlijk vermogen gevonden had en dat geen zorg nog wederwaardigheid die dagen van kanten was vooraf gegaan. Intussen bedriet jij uw zeer en het tijdvak dat onmiddellijk op mijn reis volgde was het gewichteste en in zijn bijzonderheden het belangrijkste meins levens. Dat ik er tot heden niet meer over gesproken heb en ik ook tans in plaats van uw de voorvallen die daarin plaatsvonden bij mondenmede te delen die je geschriften stel, ten einde gij die na mijn dood zou kunnen te weten komen, moet gij niet aan een dwaze geeld toeschrijven. Ik had daar een gezonde reden toe. De gebeurtenissen waarbij mij de omstandigheden een werkzame rol deden spelen of wie hier invloed zo krachtdadig op mijn volgende levensloop werkte waren van dienaart dat zij deels uw jeugdige verstand te boven gingen, deels voor uw grootmoeder te droevige herinneringen opwekten.  Ja, ik zou die geheel aan de vergetelheid opgeofferd hebben, waar het niet, dat gij na ik mij voorstelde bij het voorderen in jaren daaruit nutteles en lering zou kunnen trekken. Ik heb daar halve mijn herinneringen zoveel in mij was bijeen verzameld, ten einde niet te vergeten van hetgene in verbandstaat met de lotgevan welke de na volgende bladen zullen bijhelzen. Of schoon ik voor u schreef en u steeds gedurende mijn arbeid voor oog had, heb ik ter vermijding der verwarring welke door het gebruik der tweede persoon zo licht omstaan kon in een verhaal waarin zovele samenspraken zijn ingelast. Dat verhaal zodanig ingreegt als schreef ik voor dat groot publiek jegens het welk men uit eerbied altijd de derde persoon moet bezigen en welks welwilendheid ik die niet weet hoe het tafel of morgen dit geschrijven onder de ogen krijg ik aan bij deze inhoep. Het was in de zomer van het jaar 1700 en nog wat dat ik na een afwezigheid van twee jaren de vaderlandse grondweer er betrad. Een oud oom van mij die te leiden woonde en bij wie ik gedurende mijn academie jaren laagelijk zijn huis verkeerde en die voor het einde mijn studie overleed had mij een vrij aardig sommetje gelegateerd onder voorwaarde dat ik daarvoor een reis naar Italië zouden doen iets het welk hij bij zijn leven altijd hoogst noodzakelijk placht stellen om de jeugd te vormen. Hij zelf was nooit verder dan een haag geweest en zijde altijd dat het hem speet. Of schoon ik de reden nog niet begrijp welke hem die ongehuwd en onafhankelijk was heeft kunnen terughouden van datgene te doen wat hij anderen aanpreest. Verschillende oorzaken hadden mede gewerkt om mij langer te doen uitblijven dan de koerspronkelijk van mening geweest was en onder die oorzaken waren daarna volgende de voornaamsten. Tussen het Handelshuis van Bempten van Bajen en Co. te Amsterdam en een anderhuis te Livorno hadden, zijde het een geruimetijd over een netelige handelsquestie briefwisselingen bestaan welk tot geen beslissing leiden. Daar nu een minor tantus in het eerst genoemde huis een groot gedeelte van haar vermogen had zitten schreef zij mij of ik ook kant zou zien de zaak gedurende mij verblijven in Italië in het effe te brengen.  Ik had, bij geluk, juist kennis gemaakt met één der deelgenoten der Livornose firma en bij nog grote geluk zijn gunst en vertrouwen gewonnen zodat ik minder de gevolgen van mijn bekwaamheden als gevolgmachtigde dan omdat ik met een rekkelijk man te doen had die reden wist te verstaan volkoon mocht slaag in het terstand brengen in er schikking waarmee de beide partijen tevreden waren. Hiermee de echter was hoe vlot het ook ging toch altijd een vrij lange tijd verlopen. Mij een paar maanden later de napels bevinden ontmoet ik de Jonker van Ipendaal een hoogt-bemindelijk jongeling die, evenals ik, voor zijn genoegen reisde en wiens kennismaking mij ten uiterste welkom was. Wij vormden het besluit onze reis gezamenlijk voor te zetten. In Sicilien overviel hem een kwaadaardige ziekte welke van langer duur werd en waaruit hij slechts langzamer stelde. Het spreekt vanzelf dat ik mijn vriend een reisgenoot niet verliet en hem zo trouw ik kon oppasten en verzorgden. Maar dit onvoorzienend toevall vertraagde mijn terugkomst opnieuw. Des te zoetig was na een zo lang uitblijven ons beide gevoel toen wij voor het eerst wedig over Munseland teruggekeerd de moedertaal. Al was het dan ook met de overreisels het toonval hoorde spreken. En met aandoening was ik een dag later getuigen van de heugelijke vereniging mijn reisgenoot met zijn familie die een ridderhofstad aan Genenzijde van Amersfoort bewoonde. Ondanks mijn vrijnatuurlijke begeerte om mijn weg zonder oponthoud te vervolgen ten einde hetzelfde geluk de smaak in dat mijn vriend was te beurtgevallen kon ik zijn dringend aanzoek niet weerstaan om nog die dag met hem te blijven doorbrengen en deel te nemen in het vrolijke familiefeest waarop zijn behouden terugkonstrafiert werd en het welk volgens de uitdaging der blijde ouders niet volkomen zou zijn in die reisgenoot van hun zoon Raamon Braak en zij de gelegenheid moesten missen om mij te bedanken voor de trouwe verzorging van hun Edeward. Ik kan niet anders zeggen of niet tegenstaande mijn gedachten meestal te Amsterdam waren ik deed eer aan het maal en vergaste mijn recht op de zo lang ontbeerd de dorpechtjes op het heerlijke rundvlees en de geurige fruit die mij werden toegediend.  Want welke voordelen ook de hoogtuidse keuken mogen hebben ik gaf toch aan de Hollandse pot de voorkeur en groeten elke mondvol die ik nam met hetzelfde vermaak waarmee ik een lang gemiste vriend de handgedrukt zou hebben. Kom, nog een glas boegonje riep mij de oude dikke landedelman toe terwijl zijn bolle wangen gloedend van het geluk dat hem de wederkomst van zijn zoon verschaften en van de herhaalde offers aan baggers gebracht. Deze wijn kan nu geen kwaad hij is van het echte merk en niet van die zure klerenwijnen waar men in mijn jongetijd niets van afwist en waarmee hij met ons nu in de kleren wil steken. Kom, man jonge, de gezondheid van uw vader. Lang mogen hij leven tot heil van Amstelsburgerei en tot handhaving daar goede juicitie. Van Harta Garnen, zeiden de oudste broeder mijn vriend zijn glasvullende en dat hij er spoedig in mogen slagen die gevreesde zwarte piet meesaat te worden die, gelijk men zegt, de verstroaide bende vanwijl Jacob heeft verenigd en er het sticht mede afloopt. Wel zo, zei de lachende Edewacht, wild gij die eer aan onze stichtse baljuwen niet gunnen? Is dat nu een wens voor de erf genaam in haar heerlijkheid welke het recht van hoge en lage juicitie bezit? Maar genoeg daarvan. Moeder zet het hoofd en leentje wordt bleek wanneer wij zo van dieven spreken. Ik laat de hoofd schouten daar, Verenigdland, en drink de gezondheid uw zwaardigs. En deze dronk, vervolgde de baron, zijn geledigd glasvullende, wijde ik uur braver moedig. Het was reeds de derde reis dat de goede man al de leden mijn familie met zijn toosten gelijk mijn ditans noemt, was rond gegaan en ik begon te vrezen dat de gezondheid van de mijnen mij nog zik zouden maken. Ik verzocht dus, zodra ik mijn glas geledigd had, onverlof van mij naar mijn kamer te mogen begeven tot verschoning bijbrengende dat ik de volgende dag wilde ik nog met de avond thuis zijn vroeg tijdig vertrekken moest. Het blijft al nu vast besluit ons morgen te verlaten, vroeg de oude heer. Hoe edelijk kan zelf ik beoordelen of ik mijn vertrek langer mag uitstennen.  De jonge heer heeft gelijk, zei de mevrouw van Iependaal, en hoe garene wij langer zijn gezelschapshouden willen genieten, mogen wij hem echter niet tegen zijn zin hier houden, daar wij aan ons eigen hart kunnen gevoelen hoe zeer zijn familie naar zijn terugkomst verlangen moet. Wij zouden het ook niet aardig gevonden hebben, in die men onze een waard langer van huis gehouden had. Met deze woorden drukte zij de hand van haar teruggekeerde lieveling. Gij hebt wel gelijk moedig, zeiden deze, haar omhelzende. Ik vind mij nu zo gelukkig en zou ik dan mijn vriend beletten dat zelfde geluk zo spoedig mogelijk te smaken. En hoe denk jij de reis te doen, voeg mij de baron. Mijn voornemen is te voet tot naden en verder per schuil te gaan. Te voet, zei de oude heer lachende, gestijd dunt mij ook van de leer, haast u langzaam. Verbruid, waar ik in uw plaats en de zoon van een rijke Amsterdammer, ik nam de Amers voort een wagetje bij Jan Stoffels, die rijdt flinke paarden en dan, voortkoetsier, de zweep erover gelegd en dubbel drinkgeld zo hij dubbelers voet maakt. Ik geloof, merk de glimlachende, de oudste zoon aan, dat onze vriend Ferdinand een kleine huigelaar is en als er een postel bij zijn vader thuis wil komen, om hem te doen denken dat hij op zijn gansenreis althoos zo zuinig op zijn ikbaasje geweest is. Ik glimlachte en zweeg, want ik achter het onnodig de waarin reden mij naar handelwijze bloot te leggen, namelijk dat ik geen geld genoeg meer bij mij had om de onkosten van een rijtuig te dragen, want van de laatste mijn gezonde wissel op Munster had ik geen gebruik gemaakt, in de waan dat het genink nog aan kontanten overig had, toereikenden zouden zijn om mij tot Amsterdam te brengen. Het bleek mij achter dat ik mij verrekend had, maar ik was nu te trots of te besroomd om geld van mijn gastjertereling te vragen en evenmin wilde ik een rijtuig op krediet nemen en bij mijn thuiskomst beginnen met mijn vader te verzoeken het rijtuig te betalen.  Iets dat hem voorzeker slechte denkbeelden van mijn wijze van huishouders zou hebben ingewoesend, want hij was geen vriend van onnutte geldverteringen en of schoon ik geloof dat hij bij deze gelegenheid de kosten van een rijtuig zou verschond hebben, wilde ik echt er geen gevaar lopen van een vermaning. Bovendien kende ik de zandige weg van Amersfoort op Naarten en ondanks de lof door de heer van Ipendaal aan de paarden van Jan Stoffels gegeven, wist ik zeer wel dat wij de grootste helft stappende zouden afleggen en dat ik de voet omtrend even spoedig en zeker op een veel aangenamer wijze mijn doel bereiken zou. Nu, zeiden de baron, een mens zijn zin, een mens zijn leven, maar het eind is toch wat ver om geheel te lopen. We zullen u van hier een Amersfoort laten brengen. Ik denk dat Edeward zich daarmee wel zou willen belasten, zou ik er hem vriendelijk om verzoek. Dit aanbod was te heus om afgeslagen te worden. Na het drinken van een afscheidstronk en nog tot slotte van een glas konjak, uit welk de heer van Ipendaal zijn slaapmudje noemde, werd het mij vergund de aftocht te blazen. De volgende morgen de vijf uren, terwijl het gehele huisgezin nog in de Armen der Rust lag gedompeld, zat ik reeds met Edeward in een wagentje, met twee vlugge hitten bespannen, die ons met het prijselijke spoed naar Amersfoort brachten. Na Alcandren, haar haalde reizen gezondheid te hebben toegewenst en onder belofte van briefwisseling naar meuwe afscheid. Hij keerde met zijn voertuig terug in de hoop van de familie aan het ombij te vinden, en ik zat de eenzaam en weg voort tussen de bevallige postzaartje aan weerskanten van de weg gelegen. Het was een heerlijke morgen, ja zelfs, voor een voetgaard, al te vrij weer. Er was weinig of geen wind. De lucht begon, naarmate het verder op de dag werd, meer heet en drukken te worden, en was met die soort van spakerige nevelachtigheid bezwaard, welke niet zeldend het voortekenis van een verandering in de dam ging. Ten Noordwesten stapelde zich dikke woonkoppelkandig, en enige zeevogels, die krijsende rondsweerden, scheen en zovele boden, uitgezonden om zwaar weer aan de lampbouwer te verkondigen. De zon was bloedrood, en haar straden, stekend als brei naalden, hadden het zand van het rulle voetpad als in gloeiende as herschapen.  Grote zweedtrippels bigelde tappelingslangs mijn wangen af, en wanneer ik het oog op de verwijderde buien vestigde, zag ik met welgevallend de regen tegemoet die de dorstige aarde laven en mijn pad wat gemakkelijker maken zouden. In afwachting daarvan stapte ik echt de rustig voorwaard, en ik geloof zonder eidelheid te kunnen zeggen dat ieder landman, die mij met een vaste en gelijke tred zijn hoeveel zag voorbij gaan, wel dadelijk bespuren kon dat een voetreis geen ongewone zaak voor mij was, en dat ik niet tegen de ongemakken opzag die haar gemeendelijk vergezelen. Ik vergat dan ook de moeilijkheden van de weg, zo dik was ik herdacht dat elke stap die ik nederzette mij naderbracht bij de voorwerpen mijn kinderlijke liefde, bij mijn welbeminde broeders en zusters, bij de vrienden mijn kinderheid en bij dat dierbare Amsterdam, het welke je zo ook een geruime tijd niet aanschoud had. Aangename gedachten brengen bij de onbedorven mens al dit wel willentijd voort. Ik althans voelde mij hoe langer hoe meer gestemd om alles wat mij ontmoeten of bejegenden met hartelijkheid te behandelen. Ik had een blij de groet over voor elke boer of daglooner die langs de weg zijn zomerarbeid verrichten. Een paar duiten voor ieder kind dat op de blote voeten voor mij uit liep en over de grippen duikelde om mijn liefdadigheid op te wekken. En een scherts voor het frisse landmeisje dat mij tegenkwam en soms nog, lang nadat ik voorbij was, het hoofd omwende met die half verwonderde, half spotten en lach welke alle enigszins vreemde klederdracht bij onze landgenoten gewoonlijk verwekt. En inderdaad, ik moet bekennen dat mijn uiterlijke toy niet van dienaard was dat ik er hoog op rummen kon en in het oog van de zodanigen had gewaad de lide beoordelen, zeer moest afsteken tegen de nette en zwierige kledij daar stedelingen van die tijd. Ja, dat ik bij de eerste beschouwing veel had van een invoudige marskramig. Dus toch vaartje van mijn gewaad was fijn, maar helaas door lang gebruik zodanig versleten dat niets van het genik droog de blijkentoonde van ooit nieuw te zijn geweest. Mijn hoed op zijn spaans met brede slappe rand voorzien die mij ten zonnenscherm strekte was van ledig dat eenmaal zwart geweest was maar door zon en regen met een roze-rode kleur begiftigd geworden en hier en daar met enkele bruinen en geden vlekken getijgerd.  Mijn rok van uitlandsfatsoen en zonder enige galon of borduursel had insgelijks van de invloed derdluchtgesteldheid geleden en doorbovendien de kenmerken van lange en trouwe dienst, want menige kroop had zijn post verlaten en aan de ellebogen en opslagen zag mijn kale plekken van een geheel andere kleur dan die welke de grond der stoffaartje uitmaakte. Het camisool dat van witte zijde was met groene vlasszijde geborduurd had voorkomen het aanzien als ware het van een verkoping op de Noorden marktafkomstig maar daaronder blonk het genik altijd gewoond ben geweest als het echte kenmerkingsbeschaafde manst te beschouwen namelijk het helderen hemslinnen dat dankzij mijn moeder die het uit twintig stukken uitgezocht had zo fijn was als men ergens bekomen kon en zo blank als het stijfende stof toeliet dat er eens mijn witte kousen en hoge schoenen bedekt had met die roodaardige kleur welke aan het zand in die streken eigen is. 