Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Audiobook Full | 9/14
Deerde deel van hoofdstuk 13, van de Deltse Wunderrachtig, deze liep uw voxtopname bood tot publieke domein, opname door Anna Simon, de Deltse Wunderrachtig, door A.L.G. Bospontoussa, hoofdstuk 13, derde deel. Selve, diep gehoord, en meer geschokt dan zij het wilde tonen, had Mabelia hem aangehoord. Nu echter, haar zij dit leiden zag, vergat zij alle bijgedachten en eigen zakheid om hem te versterken. Zagkens legte zij de hand op de schouder van de diep gebogenen. Wees gans gerust en laat toch de twijfel geen vat op u krijgen, omdat hij uw eigen zwakheid onderkent. De waardige Jacob Jans, uw ziele vriend, kan u niet met valse waan hebben misleid, u niet met onzekere beloften hebben vertroost. Hijzelf zou deze wankelmoedigheid ongeloof noemen, en wijzen op de enige steun van alle zwakken en twijfelmoedigen. Op de rot waarop alle geloof moet gevestigd zijn, op de Heer Jezus die de steun en de kracht is van al de zijnen, die in gegevenis alle macht in de hemel en op aarde, en die deze macht wil gebruiken om allen die hij gezocht en gevonden heeft, op te richten en staan te houden. Twijfel niet aan u zelfen, maar vertrouw je op hem, en gelooft mij, jij zult winnen, altijd winnen. Al overwindgij niet met de eerste in alles. Ik ken zelfe die donkere uren, waarin het ons is, alsof alles wat ons verblijdt en vertroost achter sombere wolken wegschuilt, en slechts de druk alleen onze moeite, onze zonde, onze jammerlijke armoede aan hoop en geloof, in volle klaarheid voor ons zichtbaar wordt, in volle zwaarten zich aan ons openbaard. Gij, gij zou het zulke duistige uren kennen, een engeldest licht als gij zeid, voeg hij de ogen na haar opslaande in de grootste verbazing. Waarom niet, een dochter Eva's als alle anderen en geen engelvoorwaag, uit eigen ervaring weet ik dat Peter, ken ik de zwakheid die in mij is, bij de wilde ten goede neigd, maar godzij lof, ik ben Christin, en daarom kan ik wat de heilige Engelen niet vermogen, een leidende broeder vertroosten met de eigen troost die mijzelf tebate komt. Oh, als ik in het volle genot van de vrijheid en haar voorrechten soms zo diep ten neergeslagen kan zijn, hoe moet dan niet een gevangenen, een geketende, door twijfel worden aangegrepen.  Dit volle ik zo diep dat ik mijzelf verwijt, u zo hardte zijn gevallen om een klein misverstand. Gij, u zelf iets verwijten, waar het mij geldt, riep hij, overgeef mij de Norseheid, de ondank waarmee ik uw goedheid loonde, oh, rijk mij de hand der vergiffenis, der verzoening, ik wil met godshulp een nieuwe strijd aanvangen tegen alles wat daar binnen woelt en bruist, tegen dat onstuimig kloppen van een hart, nog al te licht door allerlei menselijks bewogen. Volgaren en rijk ik de hand, der bezeegeling van dat goede voornemen, van verzoening, van vergiffenis tussen ons kan wel geen sprake zijn, sinds hij mij niet licht gekrenkt, even min als het mijn bedoeling is geweest, u te griven. Geloof mij daarin, geloof ook dat ik uw deelneming niet zou versmaden als ik die mag behoeven, als ik zelf zal voelen dat zij mij nodig zou zijn. Hoe, zout hij mij dan eren door uw vertrouwen, mij opheffen tot de rang van uw vriend, die hoopreeds zal mij leidzaamheid geven om volgens nog niets te zijn dan uw beweldadigde, jij zult zien waar toe ik bekwaam zal wezen in dat veruitzicht. Zo de verwezenlijking daarvan uw steun kan geven in de strijd ten goede jongen voor jullie aan, zou het grotereks schande zijn, zou ik mij niet haasten, u die voldoening te geven. He, ik begeer ganselijk niet u te zien in de nederge houding die jij u zelf toewijst. Ik wil u zien in de rustige gestalte van een vriend, die, zonder zichzelf te kwellen met rekenen of vergelijken, neemt wat de vriendenhand hem heeft te bieden, die neemt zoals het hem gegeven wordt, zonder verwijt. Zij heeft mij haar vriend genoemd, riep hij juichend, ik, haar vriend, is dat, dat, niet te veel voor mij, wat zal ik doen om die naam waarderlijk te dragen. Hé, maar ze hetzelfde niet tussen anders dan het geen de waardige jaak op Jans van u geeft geveerd, toen hij uw zijn vriendschapsschonk. Hij heeft mij zijn vriendschap niet geschonken, hij is mij ten vader geworden, hij het mij gezegend als zijn zoon. Wel dan, zo zei het gij, zo goed als mijn broeder.  Tog, noemt gij mij zo niet, riep hij met zekere weemoed, ik, die de broedenaam nooit heb horen noemen dan met een gevoel van afgereizen, ik behoorde geen broeder te hebben, en ik kan niemand's broeder zijn. Zo wil gij mij niet uw zester noemen, voeg zij zacht, en hem met de volle noterheid van het vrouwelijke medegevoel voor zulk een lijden in de ogenziende. Zuster, herhaalde hij, ja, de zuster zal mij genezen van de afschuw die de broeder naam mij inboezemt. Ik heb wel hopen dat gij u verzoenen zult met die naam, broeder Juliaan spakt zij en rijkte hem met gulle vertrouwelijkheid de hand. Mabelia, zuster, riep hij in vervoeren, ja, nu voel ik het, dat broeders ook kan er moeten liefhebben, en met schuchtige eerbied, zoals een gelovige en reliquie zouden kussen, drukte hij de lippen op de hand die zij hem had geboden. Eens, Mabelia, zie, ik wens nu te leven om die vreugde waardig te worden. Eens, als deze armen niet meer door schandelijke boeien zijn gekneld, zal ik mijn zuster smeken om een broederlijke omhelzing. Deze boeien zijn alleen schanden voor hen die ze smeden, spakt Mabelia, en zelven sloeg zij nu de arm om zijn hals en drukte hem een kus op het voorhoofd. Hij slaakte een kreet of zij hem pijn had gedaan, maar zijn ogen glinserden, en twee grote tranen vielen langzaam over zijn bleke wangen. Toch glimlacht hij, maar hij kon niet spreken. Joffer, nu joffer moet gegaan, spakt nu vrouw Bartos, die binnen trat. Ik heb al zo dik maas geklopt en gewaarschoed, mijn man kan telkest ontkomen, en hij mag u niet samen vinden met de gevangenen. Geeft gelijk, vrouw Bartos, ik ga, hernam Marbedia. Vaarwel, Julian, mijn broedig, en zij rijkte hem nogmaals de hand. Zult hij weer komen, voeg hij met enige aarzeling, haar smekend aanziende. Welzeker, antwoerde vrouw Bartos in haar plaats, mijn man zal er zich wel toe laten vinden. Mogelijk, hernam Marbedia zelf, heb maar goede moed, en ze verdween achter het tochtschut, dat de zware ijkenhouten deur maskeerde, die achter haar toe viel, terwijl de Sipirse de grendels toesloot.  Ziet daarig hoe het kwam, dat Schout Gerrit en Dokte Graswinkel de gevangenen in zo gunstige toestand aantroffen, maar ook wat hem dus pijnzend deed nederzitten, in zulke mijmeringen verdiept, dat hij daaruit eerst het opgeschikt, toen Schout Gerrit zelf op hem toetrad, en zich aanmelde als zijn rechter die hem kwam verhoeren. Toen bakte de hand aan het voorhoofd, als moest hij zich moeite geven om weer tot het besef te komen van dat geen hij was, en waar hij zich bevond. Maar dat die gepijnzend, eventueel van zachten, als van overheers een aardwaar geweest, last me op zijn verhelderd gelaat, waarvan de glimlach zelfs niet week, toen hij zich ophief om de Schout de schuldige eerbiedenis te bewijzen. Deze was zelf zo getroffen over de uitdrukking van bovenaartse blijdschap, die zijn gehele wezen als verheerlijkte, dat het hem onmogelijk zou geweest zijn, om in deze gekerkerte een misdadiger te zien, die met plannen tot vorst een moord omging, zelfs al hadden inlichtingen van Jacob Jans hem op dit punt niet reeds alle achterdocht benomen. Ook kon hij ditmaal niet aanvangen als de Schengenrechter die hij zich gewonelijk het liefst toonde. —Wel, jonker Julian, daar zeid hij door valse beschuldiging, dheerlijk in de lij geraakt, begon hij op groeelijke toon, terwijl hij bij de tafel ging zitten waarop het koud maal gereed stond, dat blijkbaar nog niet was aangeroerd. —Een valse beschuldiging, herhaalde Julian langzaam, alsof hij zich moeite moest geven om tot het besef der werkelijkheid terug te keren. —Het is waar ook. —Ze zeggen van mij, dat ik omging met kwaad intentie tegen de prins. —En Julian haalde even de schouders op, als kwam hem de beschuldiging nu te onbeteken het voor, om zelf was een onschuld te betuigen. —Zo is het, jonker, maar gerade u die bedichting niet zo koeltjes op te nemen, —hervat de schoudgert, die, hoewel gekomen met de beste voornemens om zich een genade gerechter te betonen, toch niet duidelijk kon dat men dus lichtvaardig heen liep over een zaak als deze. —Met de justitie valt niet te spotten, zonder ik niet, als mijn gekerkert zit, om de bezwaarende omstandigheten als de uwen. —Zijn er bezwaarende omstandigheten, voeg Julian, als in verstooring. —Maar gij, gestrengen heer, zult daarvan niet aan mijn schuld geloven.  —Hm, ik zou u de duimschoeven niet aanleggen om u te dwingen schuld te bekennen, wees daar gerust op, maar dat mag u niet overmoedig maken, want al zou ik zelf ook overtuigd zijn dat uw beschuldiger een hondsfot is, ik moet duchtige gronden hebben dan uw schouder ophalen om anderen in mijn gevoel om te doen deden, en daarom mijn jonker behandelde zaak niet achterloos, vertel mij nu eens kort en bondig, maar volkomen naar waarheid, uw bekennismaking met de zich noemende Hopman-Peter, en hetgeener verder is gepasseerd tussen u en hem. —Wat er is gepasseerd tussen Hopman-Peter en mij, —herhaald die Julian, de hand weer aan het hoofd brengende, als om zijn gedachten te verzamelen en zich weer aan het verleden te verplaatsen. —Dat weet ik mij nauwelijks mee te herinneren. —Kom, gekkheid, geen uitvluchten, voor de dag met de waarheid. —Het is al zo lang geleden, hoogte is vier of vijf dagen, en mij moet groter botter ik wezen, dan waar ik u voor aanzien, om in zo'n korte tijd zulke belangrijke ontmoeting te vergeten. —Nog maar vier of vijf dagen geleden, —hervat die Julian met bevreending. —Hoe kan dat zijn? —Er is zoveel met mij gebeurd, zoveel onuitsprekelijk veel, dat het mij voorkomt of daar een mensenleeftijd tussen lag. —Ja, dat ligt er ook tussen, een ander leven, dat alles nieuw, alles anders maakt, ligt er tussen. —Verschoon mij daarom, achtbare heer, zodat alles mij niet levendig meer voor de geest staat. —Wat is dat nu, riepschout Gerrit, met zijn stok op de vloerstampend van ongeduld. —Zij gaat malen geraakt, of suff geworden, door de mishandelingen die mij nu heeft aangenaan. —Die schelm van een Bartels is daar niet te goed voor. —Waarom heeft hij u die kluisers gelaten, die slechts bestemd zijn, om een gevangene veilig weg te leiden. —Wacht eens, ik kan ze wel loskrijgen. —Zie zo, dat zal u verlichten. —Hij nu, zeg op, heeft die ellendeling u in het eerst hier honger en dors laten leiden, of u andere kwellingen aangedaan? —Dat geloof ik niet. —Tij is mij niet vanbij gebleven. —Ik heb mij over niets te beklagen. —De ongelukkige verkeerde een staat van waanzin, voorzichte graswinkel, die alles kon verstaan, zonder echt u jullie aan te zien, of door deze gezien te worden.  —Wat drommel hapert er dan aan, dat hij u aanstelt, als één die niet bij zinnen is, jonger van Echtmond. —Dinaam, riep jullie aan, opgeschikt. —Waarom word ik bij dinaam genoemd? —Om met je tonen, dat ik meer van u weet, dan jij meent. —Om moet u betalen bij het besef van uw toestand, daar is hij te vergeten, dat hij voor uw rechter staat, die gekomen is, om u met welwillendheid te bejegenen en met goedheid te ondervragen. —Maar die zich een streng schout zal moeten tonen, zog hij voortgaat hem door de loze uitvluchten op te houden en te ergeren. —Wilverschonen, gestrengen heer schout, spakt nu jullie aan, voorgoed tot zichzelf ver gebracht. —Wit is wel verre van mij, uw achtbaarheid door uitvluchten te willen vertoornen, alleen ik heb uw ondervraging niet wel begrepen. —Gij waartende de dut geraakt en droomt het nog voort, maar nu, wees wakker, en zeg me ronduit wat je gedaan hebt bij de pistolen die de baersman u geboden heeft voor de aanslag op de prins. —Ik heb ze met minachting weggeworpen, hernam jullie aan, zonder aarzellen, en terwijl je de schout, die als in zijn ogen, tacht te lezen, met vaste blik aanzag. —Wie anders zegt, is een leugenaar. —Zo is de baronde Giselle een leugenaar, want die zegt dat hij ze aangenomen hebt en u tot het misdrijf hebt verbonden. —De baronde Giselle, riep jullie aan uit, of hij door een adder gebeten werd, en een ogenblik flickerde er haat in zijn ogen. —Maar met een machtgepoging tot zelfbeheersing, hervatte hij. —De baronde Giselle spreekt van hetgeen hij niet weet. De gewaande hopman en ik waren samen toen hij mij dat schandelijk voorstel deed. —Zo zal het u moeilijk vallen, een bewijs voor uw onschuld aan te voeren. —Wees zo goed, die vreemde hopman tegen mij over te stellen, en zo schaamteloos of het listig kan hij niet zijn of hij zal als waarheid moeten erkennen wat ik heb gezegd. —Dat zou goed zijn, maar die field is ontlopen, en gij zijt aangewezen als zijn complice. —Hoe zult hij u zuiveren van die blaam? —Dar is voor mij geen kans op, dat zie ik wel, —hij nam jullie aan, het hoofd buigend. —Zo gij slechts enig bewijs kon het voortbrengen dat u aanklager verdacht maakte. Licht werd mij naartoe gebracht, hem dan minder geloofde geven.  —Al stond het in mijn macht zulk bewijs te leveren, —heers houdt, —nog zou niets mij daartoe konden bewegen. —Die man en ik zijn vijanden, —maar ik heb belofte gedaan, —mijn haat te bestrijden, —en ik ben wasselijk besloten, —geen kwaad met kwaad te vergelden. —Das Nobel gesproken, —maar de justitie vraagt niet naar fraaien gezegd, —zij is niet gediend, —dan met de simpele waarheid, —die moet zij eisen, —en als gij iets weet, —dan lasten van de baron, —dan behoort gij het uit te zeggen. —Heers schoudt dat ik u bidde, —doe mij daarin geen geweld aan, —wat ik tegen hem heb, —gaat de justitie —het landen niet aan, —en wat ik overigens tegen hem zou —konnen voortbrengen, —is door mij, —toch niet te bewijzen. —Zeg maar, —waar zij zelf en haar zulke bewijzen —zouden konden zoeken. —Julian gaf geen antwoord, —maar zijn handen vat er krap —achtig de stoel, —waar tegen hij leundde. —Meend gij het ver te brengen, —maar die hartnektheid, —spaks houdt Gerrit, —met gemaakte strengheid, —want hij keek —der sluiks naar Julian op, —en zijn glimlach had dit —maal niets beosaarders. —Weed gij wel, —jongkman, —dat uw zaak gans en al —in mijn hand is gegeven, —en dat het daar mij staat, —uw opstaande voet, —in de somberste diefpunten —laten opsluiten, —en daar maandenlang te houden, —tot gebekend zult hebben, —of u in dit goede logisch —t te laten, —tot bij nu in algehele vrijheid —kan stellen. —Wat kiest gij? —Ik zal dragen wat uw achtbaarheid over mij —de sluit, —gestrengen heer. —Ga jij er voor haar weerder stijf hoofd, —maar er is nog wel —middel om die hartnektheid te buigen? —Ik weet meer van u dan gij meent. —Ik weet dat gij een vriend hebt, —een vriend die al —u'n geheimen kent. —Ik zal deze verantwoordelijk stellen, —voor uw hartnektheid. —O, wees genadig, —riep nu Julian, —zij gaan —zijn voeten werpende, —en zijn knieën omvattend. —Wees genadig, —achtbare heer, —en doe hem —geen geweld aan. —Laat mij de straf dragen —van de weerstand —die ik moet bieden, —om der conscientie willen. —Allijde ik daarin onschuldig, —het zal niets meer zijn —dan gerechte straffen —voor een leven —van allerlei schuld en dwaasheid. —Mij kan niets geschieden, —dan het geen overlang —is verdiend. —Maar hem, —de reine, —de heilige, —de weldoener —der mensheid, —mijn weldoener, —laat die —niet in mijn ongeluk betrokken worden.  —Ik zou moeten geloven —dat ik nog —een vervloekte ben, —die alles in zijn val —medesleept, —wat zich zij naar aantrekt. —Hoe, —gestrein, —heers schout, —mijn vader —heeft mij gevloekt, —maar die man —heeft mij gered en gezegend. —Oordeel —gij zelf —of het billijk is, —dat hij, —hij —nog daartoe zou moeten leiden —om mijn schuld. —Ik bemerk wel —dat er niets met —u aan te vangen is, —onbuigsame stijfkop. —Zie mij niet langer —tus, —smekend aan —met die grote blauwe ogen —die mij aanmacht —ot van Echmond doen gedenken. —Staa op —kom in mijn armen —gij —heeft het hart uur moedig —vertel mij van haar —van —u verradelijke pastortbroedig —wet ik al —meer dan genoeg. —En schout gered zelf —hief Juniaan op —en —drukte hem aan zijn borst —met de herinneringen zijn —en jeugd —had de betere —mens in hem —gezegen viert. —Juniaan —slaakt een uitroep van —verassing —bij die zondelingen —gedaan te —verwisseling —van de strenge schout —in een —teer hartig vriend —die hem —omarmde —een stoel voor hem —aan schoof —en hem —verplichten —tegen —over —hem —plaats te —nemen. —Die —pleide —uitroep —van —Juniaan —fond —een —weerklank —acht —gen —tocht —scherm —maar —gaswinkel —in —s —smartelijke —spanning —de —getuigen —was —van —de —zedel —ke —tortuur —die —zijn —pleeg —zoon —werd —aan —gedaan —zonder —dat —hij —gerecht —et —was —haar —door —zijn —tussenkomst —te —bekort —en.  —En —al —had —hij —die —vrij —het —mogen —nemen —hij —zou —zuch —dar —van —ont —houden —heben —hij —zelf —had —behoefd —en —zich —als —op —nieuw —bekend —te —maken —met —de —gemoet —stoest —ant —van —zijn —patiënt —naar —dat —de —ze —aan —nieuwe —verzoek —ingen —was —blot —gesteld —geword —en —en —zonder —raad —of —steen —als —temp —roei —was —gegeven —aan —grievend —on —recht —en —Rue —we —wille —keur —onder —de —tergen —ste —bij —omstandigheden —hij —maakte —des —een —onbeschrijflijke —pleidschap —toen —hij —onbemerkt —getuige —mog —zijn —hoe —des —ware —proeven —zee —gevier —end —werd —doorgestaan —en —ik —die —waan —de —hem —ombispar —te —zijn —sprak —hij —in —zich —zelf —en —als —of —gots —genade —hem —niet —genoog —ware —als —of —de —heer —zich —aan —onze —middelen —aan —onze —regelen —zou —moet —e —binden —waar —hij —aan —het —hard —des —sond —aars —wil —werken —juli —aan —had —intussen —zo veel —het —in —zij —macht —stond —aan —het —verlangen —van —schout —Gerrit —Voldaan —en —hem —verteld —van —zijn —moedig —zelf —dur —t —t —aar —niet —vragen —waarom —de —ze —zo —gote —belangst —stuing —toonde —in — een —vrouw —die —als —jong —mij —tje —het —land —had —verlaten —en —van —wie —hij —niet —ins —wist —of —zijn —er —Holland —was —weer —gekeerd —on —langs —al —de —goed —heid —die —de —ze —man —hem —bewees —voel —daar —hij —zicht —tegen —over —hem —niet —zo —op —zijn —gemak —als —bij —ja —k —op —jans —Hij —had —een —gevoel —als —een —schoot —hond —je —dat —zit —door —een —leo —zit —lief —kozen —een —en —en —kel —le —wending —van —luim —een —klein —mis —verstand —en —de —meil —la —t —scher —petanden —zien —schout —Gerrit —zijn —er —zijds —was —maar —half —bevredigd —door —de —wij —nige —en —on —zekere —berichten —die —judi —aan —wis —de —geven —omtrend —em —moedig —die —na —het —verlaten —van —zijn —oud —el —k —huis —niet —dat —weer —gezin —en —van —wie —r dood —of —leven —hij —zelf —geen —zeker —heid —had —ik —zal —t —onder —zoeken —nu —het —gedenken —na —dat —die —tallen —gewezen —nieu —bij —muis —op —gewekt —wil —ik —weten —wat —er —van —haar —gewoorden —is —sind —zijn —on —gelukkig —is —gewees —met —de —man —die —zij —her —op —gedongen —heben —mogelijk —kan —a —ka —nog —goede —dienst —bewijzen —als —vluchtelingen —herwaarts —heen —gek —komen —houten —zicht —wel —icht —schuil —uit —schaam —te —over —haar —doever —glot —mijn —heef —bij —aangekondigd —dat —zij —bezweken —is —uit —smart —en —schaam —te —over —de —misdraging —en —van —haar —zoon —voorzuch —de —judi —aan —daar —geloof —ik —nies —van —heer —Hendrik —van —kenen —burg —ie —hoe —groot —vader —zalig —ig —had —uit —gestrekte —bezitting —en —in —Delfs —land —die —nu —onder —sequesto —liggen —on —dat —zijn —wettige —erf —gename —gehuur —likt —is —met —een —heer —die —de —spaan —se —zij —de —hout —zo —machtel —t —van —Ech —mond —over —leden —waren —zou —er —oorder —moeten —gezeld —woorden —op —die —zaken —aan —het —zou —niet —buiten —de —schoud —van —Delf —t —kon —om —gaan —wees —getroost —er —maakt —ver —maar —goed —mijn —jonk —er —mogelijk —gelukt —t —mijn —nog —U —met —U —mood —t —te —herenigen —Hij —weer —zien —riep —jullie —aan —met —vervoering —maar —plotseling —bedacht —hij —zicht —en —hervat —de —in —dieper —verslagen —heid —nee —nee —al —kon —od —zijn —waar —to —zou —het —strek —en —dan —haar —op —nieuw —bitter —heid —aan —toon —en —en —wonder —open —t —rij —ten —die —mogelijk —nu —zach —jes —aan —is —genez —en —zien —in —dezen —a —ver —echts —zijn —uit —gelegd —als —ik —doch —daar —te —boven —de —verzekering —geven —kan —wat —ga —u —leven —wilt —beteren —en —voornemend —zijd —U —van —dollem —an —streken —en —ergel —ke —gedragingen —te —ont —houden —dan —twijfel —ik —niet —of —de —prins —zal —goed —vinden —dat —maar —nu —in —vrij —het —stelle —en —en —daar —bij —ook —nog —wel —i —t —ie —will —en —doen —doen —en En zo niet. Gerrit Frans Meermann is er ook nog, en die zal wel zorgen dat hij niet langer als een armzalige luitenant met een troep verlopen soldaten bij de straat behoefte slingeren. Vertrouw je daarin op mij? Mijn arme soldaten. Wat mag er van geworden zijn, spakt jullie aan, met een pijnlijke verzuchting. Plotseling herinnert aan het toneel van schrik en verwarring waarin hij hen verlaten had. Ja, bekom maar u om die schoeljes, dat raad ik u aan. Zij hebben zich kostelijk uit de voeten gemaakt. Al de navraag die je volgen kon op hunne misdragingen voor uw rekening laten. Daarin hebben ze geen ongelijk, hernamen jullie aan, nog meer somber, liet het hoofd mismoedig in de hand vallen en was doodsbleek geworden. Zijn trekken teken de innelijke strijd. Maar ik ben niet voornemens om trent het gebaseerde, strenge navraag te doen, hervat de schout Gerrit Groelijk en een vriendelijk op de schouder kloppende. Wees gerust, jonker jullie aan, kijk mij niet zo verwezen aan. Dat zal de hindernis niet zijn om u met uw moeder te herenigen. Dat niet de hindernis zijn, riep jullie aan. Uw goede tiendheid verbijstert u, herschout, maar zij kan het gedaanen toch niet ongedaan maken, en nu zou ik mij moedig onder de ogen durven komen als met het zwaart van de buul boven het hoofd. Maak jij mij het hoofd niet warm met al dit tegenstribbelen, de rommelse zotskap, waar jij mij op de knieën moest danken voor zoveel verschoonlijkheid, zit jij te dingen tegen de goedkoop, dat maakt u zelf allerlei schrikbeelden tits. Er kan immers van geen zwaard meer sprake zijn, heb jij dat dan niet begrepen, hij zal voorkomelijk gezuiverd worden in de ogen van hen wie het aangaat, en voortzammen die zaak smoren uit wichtige consideratieën. Wat wilt jij dan nog meer? Ik wil niet leven onder de prikkel der zelfbeschoediging, al kon ik mij een ogenblik laten schokken door de schone vooruitzichten die uw goedheid mij opent, die verzoeking moest worden weerstaan. Het misdrijf dat niet is geboed, zou mij toch geen rust laten. Al kost jij mij opheffend tot de rang waarop de geboorte mij recht geeft, nog kan ik niet weer in de wereld optreden of daar niet lach tussen mij en haar, er moet recht gedaan worden, heer Schout, recht over mij, dat is voor mij de enige voorwaarde tot duurzame vrede.  Ik begrijp er niets meer van, spakt Schout Gerrit, de wenkbrouwen fronsend. Jacob Jans heeft zo goed als een eet gedaan op uw onschuld. Aan de aanslag tegen Maurits, dat kon hij ook met een goede conscientie, maar hij zou tegen mij getuigen, zou ik nu zweeg van het geen demijnen drukt. Heer Schout, hier staat een misdadiger voor u, schuldig aan Manslag. Gij hebt mijn soldaten verweten dat zij mij in de steek hebben gelaten. Dat is onjuist. Ik zelf heb mij van hen gescheiden, en heb de verantwoordelijkheid van mijn misdaad op hen laten rusten, want ik ben gevlucht nadat ik een moord had begaan, een moord op mijn gastheer, op een welmenend vriend. Godzij Loef, nu je het uitgezegd. Dat u de drommel halen, Satanse doloman, wie porteu zulke verklaring te doen, die nog daar te boven vals is. Uw vriend en gastheer in die boze nacht is immers geen andere dan Jacob Jans, die ik in deze eigen stonden kan oproepen, om die roekloze vond tegen te spreken. De man die ik bedoel en die mij wekenlang logisch heeft verleend, is Bastiaan de Kuipig, die ik verslagen heb in een heftige twist. Schout Gerrit maakte allerlei afkeurende gebaren, en stopte zich ten laatste de oren toe, daar tussen roepende. Daar wil ik niets van weten, daar vraag ik immers niet naar. Niemand is gehouden zichzelf te verklagen, en daar is tegen u geen klacht van dienaart bij mij ingediend. Gelukkig voor u ben ik hier gekomen als uw vriend, en de schout van Delft zal maar doen of hij niets gehoord heeft. Maar pas op dat hij u niet dus onvoorzichtelijk uitlaat tegen Bartels, want hij zou zijn mond niet houden. Dan zou ik er kennis van nemen moeten tegen wil en dank, en het zou een bezwaarlijke zaak worden. Nu zal alles nog wel te schikken zijn. Die Bastiaan was een lastige drijver, zo ik heb gehoord, en zijn vrouw zal denkelijk geen overbedroefde weduwen zijn, sinds ze geen klachten heeft ingebracht. Men zal met haar composeren. Het zal uw bevrienden wat geld kosten, en daarmee uit. Geld voor een bloedschuld, heer schout. Heen trouwen, u goed hard koopt, u strikt de billijkheid om, en zou het dan daarmee ook uit zijn voor mij? Ik vrees er wel van neen.  He, ik voel me al te goed, dat er verslagende recht eist, en dat een leven betaald moet worden met een leven. Ha, nu vat ik je, jonker juli aan, viel schout Gerrit in. Ja, ik op Jans heeft mij vertrouwd, dat Gerrit eens eenmaal een poging tot zelfmoord heeft te staan. Dit hier is een verschijnsel van dezelfde kwaal. Nee, achtbare heer, met de hand op het hart, mag ik daarop nee zeggen, godzij daarin geprezen. Van die zonde ben ik vrijgemaakt, geen desperatie drijft mij. Ter contrari, het leven zou nu juist een aantrekkelijkheid voor mij hebben, die het voordezen niet had. Toen hij mij straks vond, in diepe gepijnsen verzonken, was ik als dromende onder de macht van begoogelingen, die mij de mogelijkheid van aartsgeluk, ook voor mij, onder liefelijk gestalten voortoverden. Maar zij, werden verstoord bij uw komst, en schoon op mij wat moeitekosten, tot de werkelijkheid interkeren, de ontnuchtering volgde, en ik weet nu dat het luchtkastelen waren. Ik weet, dat ik voorgoed breken moet, met alle vooruitzichten van aartsgeluk, al valt mij dat nu zwaarder dan ooit. Maar de heer is genadig, en een beter deel dan het verbeurde, is mij weggelegd, dargins, in die eeuwigheid, waarop nu mijn hoop is, en waar toe ik mij voorbereiden, met zijn hulp. Vij, jonker jullie aan, dat is geen taal voor een klokjong edelman, spakt nu schout Gerrit, die hem met strakker verbazing had aangehoord. Die femelarrie komt niet uit u. Ja, ik op Jans heeft tot een dweper gemaakt, dat is een kwaal, daarom ik geen kennis heb, en daar ik niet mee te doen wil hebben. Het wordt tijd dat de dokter zelf zijn patiënt kon behandelen. Hij mogen goedmaken wat hij hier kwaads heeft gesticht. Al sprekenen klopte de schout met zijn stok tegen het tochtschut. Voor Jacob Jans het signaal om zich te vertonen, die het afgewacht invuurig verlangen, maar toch met machtige zelfbeheersing. Nu trat hij toe in alle haast. Zo ik kwaad heb begaan, hoop ik dat ten goede te keren, spak hij rustig. Maar deze teerheid van conscientie moet ik prijzen in mijn welief en zoon. Eer hij uitgesproken had, lag jullie aan in zijn armen. Nu zie jij dan hoe ge hem uitredt, spakt Gerrit Frans Meerman knorrig.  Hij heeft zichzelf bij de schout van Delft verklaagd van moord, en hij heeft wel aan mij verdiend dat ik hem bij het woord houden. Op de berg des heren is daarin voorzien geworden, hij naam Jacob Jans plechtig, op uw knieën mijn zoon, en breng goede het offer uw dankbaarheid. De heer zelf heeft u uitgered, hij heeft uw offer niet aangenomen, hij heeft mij het vermogen verleend om de verslagenen op te richten. Bastiaan leeft, Bastiaan zal eerlang zelf tot u komen om uw vergiftnis te schenken. Julian viel met een kreet van blijdschap aan zijn voeten, schout Gerrit tijdens de eerst verschrikt achteruit. Daarop zag hij de wonderdokter aan met een blik van twijfel. Schud het hoofd, geïm lacht de ventjes, en liet hen samen. Einde van hoogstuk 13. Hoogstuk 14 van de Delftse Wonderdokter. Deze Lipifox opname behoort tot publieke domijn, opname door Anna Simon. De Delftse Wonderdokter door ALG Bosbom Toussaint. Hoogstuk 14. Mabelia had zich langer dan zij wist, laat ophouden bij haar bezoek aan Julian. Dat voor haar zelf even belangrijk was geweest, als veel betekenend voor hem. Verschrik door het luiden van de noemklok, toen zij pas de woning van de onderschout had verlaten, haasten ze zich voort om haar goeilijke verwanten, die zich stipt aan het oudvaardelijke etensuur hielden, niet te laten wachten. Het geen daarom boven vragen en ophelderen zouden uitlocken, die zij wensen te vermijden. Dicht in haar huikgehuild, zich werktuigelijk voortspoedende, zonder opzien of omzien, en, ondanks de vaart, haren, rappen, voetjes, het hoofdbuigend, onder de macht haren gepijnten, had ze niet kunnen letten op een heer die van de andere zijde aankwam, en even zeer met wat al te gejaagde stap voortliep, om voor haar uit te wijken. Het gevolg daarvan was, dat haar markt-emertje in aanraking kwam, met het gevest van zijn degen. Door die lichte schok opgeschrikt, liet zij het emmertje uit de hand glijden. De cavalier raakte het schiedelijk op, en bood het haar aan met een hoffelijke buiging, terwijl hij zijn best deed om te zien welk liefgezichtje zo zorgvuldig onder dat hulsel wegdoek. Ze lespelde een woordje van dank, maar sloeg tegelijk het luimgeploide overkleed nog dichter toe. Dan, hoewel ze voortwilde, ze moest blijven staan. Ze voelde haar knieë knikken. Het was haar of ze zou neerzinken van schrik. Ze had de gedienstige cavalier herkend. Dat was de baronde Giselle.  Dat was hij. Ze kon zich nu niet vergissen. De slanke, jonge riddig was alleen tot een klok man gereipt. Maar die ogen, wie hier zondeningen groet, haar eens had getroffen, en die haar nu uit forzend gade sloegen. Die ogen! Julian had het daar wel gezegd. Gedeleken in niets op de zijnen, en gaven Tevens een onmiskenbare uitdrukking van dubbelheid aan het gelaat, die bij het leidend en harttochterlijk wezen dat zij pas verliet niet werd gevonden. Met de snelheid als licht werd die opmerking door haar gemaakt, en een licht ook ging haar op in diezelfde ogenblik. Julian had gelijk. Die man was false en was niet te vertrouwen. Ook klom haar innerlijke zielenangst, toen hij met een graselijke geste even de hand op haar arm legte om haar staande te houden, en het woord tot haar richtte op de toon die hij tegen het burger je voertje minne te moeten gebruiken. Hij lieve schoonkind, van dat gestraf schoon moet zijn, bewijst met die neide gewijlen daarin gehuild. Ik ben hier vreemdelingen in deze stad, en ben zo wat aan het doelen geraakt. Wil me even een pasje verzellen, en de wegwijzen naar de huisingen van de graaf van soms, op de oude gracht, zo ik meen. Dus had hij haar niet herkend, maar BDJ bekwam van blijdschap, en haar nam haar aplon. Op het oude delft, meneer, maar ik ga die weg niet uit. Doch zie daar iemand die u tot geleider zal zijn, en ze wees op de schoutstinaag, die getrouw aan zijn consigne quasi tegen een brug stond te leunen, toen de gissel bleef staan. Terwijl deze, haar fingerwijzing volgend, omzag, repten zij zich voort, de eerste steeg de beste in, schoon dat voor haar een omweg was. Een preuze deern, brutte de gissel. Maar daar hij wichtgerzaken in het hoofd had, al was een mooi gezichtje en niet onverschillig, nam hij zijn toevlog tot de aangewezen gids, die met een verheimelijk te glimlach zich beleefdelijk tot zijn dienst stelde, en nu als wegwijzer vooruit liep, in plaats van als bespiedig te volgen. Zo bereikte hij, zonder verder het waren, de huizen soms, hoewel niet langs de kortste weg, want de schoutstinaag had suspissie dat zijn onkunde maar een voorwenzel was, en wilde hem op die wijze op de proef stellen. Het tegen deel bleek toch.  Hoef, is dat lopen? Ik had nooit gedacht dat we er komen zouden, sprak de baron, toen ze voor de poort van het prachtig hotel stonden, terwijl hij zijn gids loonde met een karolle schulden. Op diezelfde ogenblik stapte Mabelia de stoep op van haar oomshuis, alleen door de ingang die naar Jacobians kluizen leiden van de vorstelijke woning gescheiden. Zeker was zij al met ongeduld gewacht, want de deur ging onverweld open. Toch had de gissel haar nog zien binnengaan. Wie woont daar, voeg hij, zich nogmaals tot de diener wendend, die na z'elke foi uiterst goedwillig antwoorden? Schepen derk Jans graswinkel, Edelheer. Schepen, is dat jonge meisje zijn erfdochter? Zij niet, Edelheer? Ik meende dat ik van een dokter graswinkel had horen spreken. Zijn oudste broerlich, Jacob Jans, gezegd boot. Kun je mij zeggen waar die woont? Die zijpoort in, dan is menig, men ligt simpelijk te klink, dat dokter houdt er geen knecht op na. Hij kluist maar zowat, wie hem spreken wil, treden gerust binnen. Dat kan te pas komen, dacht de gissel bij zichzelf, en ging de weidepoort van de huizen soms door. Hij bleef daar lang vertoeven, zo lang dat de schoudstienaar zich begon te verbeelden, dat haar mogelijk termaal tijd zou blijven. Hij dacht aan de zijnen, de ongelukkige, toen de klok van de hypothestoren één en daarna nog weer half twee aankondigde, zonder dat hij zich afgelost wordt beschouwen. Toen eindelijk de Edelman, aan zijn toezicht vertrouwd, weer naar buiten trat, zag deze eruit of hij zich zeer had verhit in drank of in toren. Hij liep gejaagd voor het, zonder de man op te merken, die hem tot geleider had gestrekt, en die voorzichtiglijk op een afstand volgde. Een half uur daarna meld het slachtoffer van zijn plicht zich aan bij Schout Gerrit, tot wie hij onmiddellijk werd toegelaten, en deed zijn rapport, eindigend met de vermelding, dat de Edelman in kwestie naar zijn logies was gegaan. Daar nog een kwartier had vertoefd, ten laatste de paard was gestegen en de haagpoort was uitgereden. Niet bij machten om de ruiten te volgen, kam de getrouwen speerhond daar politie ootmoediglijk nieuwe oorders vragen. Hij zelf kreeg voor lof om naar huis te gaan, maar binnen tien minuten reed er een remboden naar Den Haag, met een brief van Schout Gerrit aan meester Johan van Olde Barnerveld, advocaat van Holland.  Wel kind lief, wat ziet er matt en ondaan uit, was de uitroep, waarmee moeibaarten, die zelf de deur had opengedaan, maar Belia ontving, die de uitvlucht gretelijk aangegeep, om te zeggen dat zij zich werkelijk enigszins onpasselijk gevoelden, grans geen lust tot eten had, en maar stille kunst naar haar kamer zou trekken. Doe dat Belie, uw oom is toch al wat ontstemd aan tafel gegaan. Hij verzet zijn maaltijd om liefd nog leed, als gewet, maar hij komt straks eens naar uw horen, en zal Jacob Om laten vragen eens aan te komen. Ja, dat was goed, stuimde Belia toe. Jacob Om had te spreken, al was het niet over lijfelijk onwelzijn, voegte er in gedachte bij, terwijl ze de trap opsteeg naar haar kamer. In de loop van de naammiddag, kreeg zij daar werkelijk een bezoek van de goede Jacob Jans, die geen wonderdokter behoeft te zijn, om de aard van haar onwelzijn te raden. Al ontkenden zij in het eerst dat haar iets scheelde. Haar zenuwgestel was heftig geschokt, en, als stribbelt ze zij tegen, hij schreef haar iets voor ter bedaring. Maar hij zag wel dat het daar niet mee afgedaan was. Hij deed haar een paar vragen, die bewezen dat Julia niet had kunnen zwijgen voor zijn vriend, en die haar heenzetten over de schroom, die haar weer hield uit te spreken, wat zij toch willens was mee te delen. Toen was het ijs gebroken, en zat eerlijk opgebicht, hoe zij door meewarigheid er enig, door ongedod ter andere zijde gedreven, was gekomen tot een stap buiten hem om, waarvan zij wel geen barouw had, sinds Julia een gebleken was, haar een belangstelling ten volle te verdienen, maar die haar toch tot nadenken en zelf onderzoek had gebracht, waarbij haar als een licht was opgegaan, waarvoor zij de ogen niet langer kon sluiten, vooral niet sinds zij de verdachte vreemdeling had ontmoet, die zij eens als baronde Giselle had leren kennen. Winsblik haar nu schrik en onrust had aangejaagd, en met wie zij niets, niets meer te doen wilde hebben, al was haar nog zo'n groot heerig voor de wereld, zelfs al had zij Julia aan op dit punt geen belofte gedaan. Daar kan en mag ook niets gemeent zijn tussen die onwaardige Edelman en Memabelia, sprak Jakob Jans, zacht maar vast, nadat hij haar ganse bekentenis onder een ernstig zwijgen had aangehoord.  Maar evenmin mocht hij elders, zij het onder de vorm der welgemeende vrienden zorgen, de rust te komen verstoren, die je onder gebet en tranen wordt veroverd. Gij mocht Julia'n niet weer zien, Memabelia. Ik heb het mezelf ereens gezegd, maar zal hij, die zich toch al zo verlaten voelt, zo miskentacht, mij dan niet verdenken? Verdenken? Waarvan? vroeg Jakob Jans, terwijl hij zijn er klaren door dringende ogen uitvorsend op haar vestigde. Van ontrouw aan mijn belofte, pacht zij uit, terwijl zij de ogen neersloeg. Ik heb de vrijheid verkregen, hem te bezoeken, zoveel ik wil, en ik zal u bij hem verontschuldigen. Hij zal zelf inzien, dat het geen eens is gewaagd, in de volheid van het christelijke mededogen niet behoefte worden herhaald, nu het blijkt dat daar toe niet langer oorzak is. Dat gij u het lot van de leidende medebroeder hebt aangetrokken, die daar neer lag in een winstig hol, en niet hebt wilde wachten tot een wettelijk tussentreden van de bevoegde autoriteit aan zulke mishandelingen eind maakte. Dat is goed, en ik zou mijn Mabelia niet kennen, zoals zij anders had kunnen handelen. Dat zij de geridde daar te boven trooste door haar toespraak, is niet te misprijzen. Maar hij is nu niet meer in zo beklagenswaardige conditie. Er is voor goed op voorzien, dat jullie aan, zolang hij niet in vrijheid kan worden gesteld, genenlij last nog ontbeering zal leiden, dan alleen het ongerief in haar strikte afzondering. Schout Gerrit, die niet zo bar is als hij zich wel voordoet, heeft Bartels aanbevolen de jonker alles toe te staan, wat hij mocht verlangen, uitgenomen, volle vrijheid. En ik heb zelf de onderschout ernstig vermaand, zijn vroeger vergrijp, dat wij vergeten willen, goed te maken door z'n ervuldige verpleging. Jullie aan zal dagelijks de vrije lucht genieten in zijn ruim met tuin, wat ik als geneesmeester heb voorgeschreven. En voorts zal deze afsluiting van het wereldsgevoel, hem, die nodig heeft ernstiglijk tot zichzelf interkeren, heilsam zijn als voorbereiding tot de strijd, die hij eerlang zal hebben te strijden, als hij weer in het werkelijke leven zal moeten optreden, als een veranderd mens, als een wedergeboren Christen, die de goede keuze heeft gedaan. Het zal hem niet ontbreken aan opweking, aan bestier, aan vrienden toespraak, dat beloof ik u.  Al wat daar boven gaat, is hem niet nut, en zou u, mijn kind, alleen kennen schaden in de opinie der wereld. Het is mij genoeg te weten dat ik overtollig, dat ik hinderlijk zou kunnen zijn, om mijn besluit vast te zetten, dat bezoek niet te herhalen. Maar wat de vrezer voor het oordeel der wereld belangt, heb jij mijzelf niet steeds voorgehouden, dat wij het leven in Christens wil leiden en des heren werk doen, zich moet onderscheiden van de wereld, geen zins zich door haar kortzichtig oordeel laten afschrikken. Dat zeg ik nog, maar zich onderscheiden van de wereld is gans iets anders dan zich stellen boven haar gezette regelen om iets zondelings te doen. Door zulke avorechtsopvatting zou een voorschrift dat strekken moest om tot onze heiligmaking mee te werken, oorzaak worden, van de onsaligste verwarring. Ja, menig werk van christelijke liefde in geestrift ondernomen, is door die misvatting voor sommigen tot een strik geworden, tot een smadelijke val, en daardoor wordt niet slechts het goede tenquade voor henzelfen, maar ook de voortgang van het koninkrijk gods merkelijk geschaat, in zoverde heer zelf daarin niet voor ziet. De wereld, zo ruim en toegevend voor de haren, ziet scherp toe op wie zich van haar afwinden om zich te onderscheiden, en eist van hen een voorkomenheid waarna zijzelf een niets treeft. En zij heeft gelijk in die eis. Wie zich aan haar onttrekt, krenkt en smaat haar, en kan deze verwerping niet rechtvaardigen, ten zij door zich met ordaad in alles haar meerdere te tonen. Ook daarin dat hij haar ordeningen eerbiedigt, die zijzelf menigmaal gedachteloos schent. Waar hij dit verzuimt, geeft hij aanstoot en ergenis, daarof de blaam terugvalt op de goede kouzen die hij beleidt. Geloof daarin, een oud strijder die sinds jaren in dit worstelperk heeft gekampd, en die zich geen sinds zou beroemen daarin overwinnaar te zijn, zodat hij niet wist de roemen in Christus die hem tot het voeren van de strijd heeft bekwaam gemaakt. Ik geloof je volgarne, Jacob, om. Maar toch, verschoon mij, komt het mij voor, dat hij zelf, wel de zondeling speelt, is het dat niet dat mijn beelie op de tongen terug hield, ziel hij in met een goeilijk grimlachje? Ik weet maar al te goed dat menigin mij de zondeling noemt omdat mijn leefwijze niet die is van iedereen.  Ik weet zelfs dat de genezingen die ik doe, zo vaak het de heren behaagd die te zegenen, als miracelen worden uitgekreten. Maar ik zelf heb nooit naar de naam van wonderdoener gestaan, en ik tracht in dit alles zo stillekes, zo simpel, mijn weg te gaan, dat wie ergenis aan mij wil nemen, zich althans niet zal kunnen beroemen dat ik die heb gegeven. Dat ik mij in mijn binnenkamer wat zorberlijk behelpen om mijn arme schaapkens ruimer te kunnen voorzien, geschiet ganselijk niet om iemand's wilde te berispen, of mij zelf een exemplen te stellen van onthouding. Sinds het geheim mijn leefwijze zegt aan mijn naaste verwantem bekend kan zijn, bij weer trouwen ik het veilig heb geacht. Maar ik heb mij in niets tegen de gebruiken van het burgelijk leven verzet, zelfs niet in mijn kleding. Als anderen een vaste avondspak aantrekken, zal ik geen narkap opzetten om met hem mee te doen, dat is waar. Maar ik zou even min, bloodshoofd of barre voed, onder en optreden, om hun uiterste dwaasheid door mijn uiterste strengheid te beschamen. Ik ben niet geroepen om als hervormer der zeden onder mijn volk optreden. Ik ben van de heer gegrepen om in stillheid zijn werk te doen, dat hij mij heeft aangewezen onder leidenden en noodruftigen, en verder mijn zelfs zaligheid te zoeken met vrezen en bevingen. Zegt dit Voort, we lieven, aan hen die mij een zondeling noemen en menen, dat het mij gelust als een zulke aangegaapt of nagewezen te worden. En wat nu Voort Juliaan betreft, hij gelooft zich reeds zeer sterk, en daarom achter ik hem nog wat zwak. Een zwakheid die mij niet noodeloos op de proef moet stellen. Al wat zijn oog en hart af kan trekken van het ene nodige dat hem te bedenken staat, kan hem slechts kwellen en ophouden. Bedriegelijke voorspiegelingen van aard geluk, liefelijke hersenschimmen die gans geen kans hebben van verwezenlikking, die het zwakke hart zich zo licht schept, mogen hem niet eidelijk beroeren en doen heen en weerwankelen tussen hoop en vrezen. Wij althans moeten hem voor bewaren, zoveel dat in onze macht is. Hij heeft mij toegestemd dat jullie aan Van Egmond niets voor u kan zijn dan een voorwerp van christelijke liefde. En nu, die liefde zelfe verbied zijn dringende wens gehoord te geven om uw bezoek te herhalen. Ga, verstaat mij, niet waar.  Zo goed, Jacob om, dat ik zijn verzoek reed ze hebben afgeslagen, waar het niet uit vrezen hem al te zeer te krenken. Her nam zij met zekere vierheid, maar wende het hoofd af om een traan weg te pinken die zij liefst had willen verbergen. Maar daarop, als besloten het geen er in haar omging niet voor de vertrouwde vriend te ontwijn zijn, keerden ze zich weer tot hem en sprak onder traanen. En toch, als alles anders waren geweest, als het dat mogen zijn, hoe goed zou het mij geweest zijn, een glimlach van pleidschap en een blof van vreugde te toveren op dat bleek gelaat van die leidig, die beroofd en verstoten van de zijnen, mis deelt van allen levensgenod, zijn duistig en stijl pad dus eenzaam heeft moeten gaan. En niet zonder struikeling, niet zonder diepe val, maar Bedia, vergeet dat niet, sprak de grijzaard waarschuwend. Hij is nu van de doolingen zijn z'n wegs afgekeerd, dat is waar, maar hij moet nog bewijzen, in de vrijheid, de richten, de enge weg te konden gaan. Hij heeft een noble hart, maar het moet nog belijken of hij een vaste geest heeft. Oh, blijf grijs en geleidig, en laat zijn hand niet meer meer los, riep zij, smeken des grijzaard handen vattend. Liefste kind, wat zou dat baten, al ware en doenlijk? De ene mens kan de anderen wel tot hulp en oprichting zijn, maar hem voortdurend beveiligend tegen zichzelfen, dat kan geen menselijke macht, dat kan alleen de bewaring en de hulp gods. Bailey, en Pooie Paarten, vertonen zich in de half geopende deur. Daar is Antonie. Verneer menen dat hij onwelwaard, vraagt hij of hij het mag toespreken. Antonie? Nu? Nee. Nee, dat kan niet zijn mooi, spakt zij een zekere heftigheid. Maar Bedia moet nog wat rusten houden, zuster, die is volg ik zelf ook, vergoedelijke Jacobians, terwijl hij de goede vrouw, die wat verbaasd en aardzellend staan bleef, wenkte dat zij hen zouden laten. Tot de graswinkel, welhaast beneden gekomen om het gezin gerust te stellen ontrend de toestand van maar Bedia, maakte tegelijk een afspraak met Antonie, voor een onderhoud dat hij hem voorsloog, en dat is anderen dages werkelijk plaatsvond, onder vier ogen, in zijn librairie, waar Antonie, voor deze, nog nooit de voet had gezet.  Hij vond zich ook niet thuis, begreep niets van die potten en flessen van grillig fatsoen. Voelde zich wat huiverig, toen hij een doodshoofd ontwaarde, en durfden nauwelijks plaatsnemen op de armstoel die Jacobians zijn aanwezen, uit vrezen dat er stof of smet opkleefde. Want de oude man, dit wist hij, deed alles zelf, en hoe zou hij dit alles schoon houden, terwijl een geleerde als deze, toch niet op wat vuil zou zien. Zulke bijgedachten, ging er verloofden van maar Bedia door het hoofd, terwijl Jacobians hem onderhield over zijn betrekking tot maar Bedia, en hem onder het oog bracht, hoe weinig recht hij had, om deze aan het afgedwongen woord te houden, sinds hij zelf om trouw was geworden aan zijn belofte om jullie aan niet te vervolgen, nog tot zijn verderf mee te werken. Niet vreemd dat zijn wonderen kracht hier geen mirakel kon verochten. Op de platte op een vlakkigheid had hij geen vat. Op een gemoet door lage eigenbaat, als met ijzer ompanzert, kon hij niet inwerken. Nadat de jong man, niet zonder tekenen van misnoegen en verveling, de ernstige voorstelling van de Grijzaard had aangehoord, sprak hij Korzel. Alles wat ge mij daar voor houdt, heerdokter, bewijst me genoeg dat ik niet de bruig om uw keuze ben voor uw enicht, maar van uw billijkheid wacht ik dat jij die zondanks geen aanleiding zult geven dat ik afgescheept worden om zulke een kleinigheid. Een kleinigheid, Anthony, met die wil nemen het als juist om een onbeduidend siraat dat jij de vrijheid, het leven van een mens in gevaar hebt gebracht en door uw onbarm hartigheid waar een onberekenbaar kwaad gesticht, zo goddat niet genadegelijk had verhoed, door zulke middelen die men gemenelijk toevallige omstandigheden noemt. De gelegenheid om het hart van Mabedia voor u te winnen door een blijk van edelmoedigheid hebt jij verzuimd, maar jij hebt niet geaarzuld haar impozen triomphe bewijst te geven van uw hartvochtigheid. Het is haar nog verholen gebleven welk aandeel jij hebt gehad aan de gevangeneming van jullie aan, maar de smet van uw gebroken woord blijft niet de min op uw kleven in mijn oog. En als je tot uwzelf een inkeert, zult jij moeten erkennen dat het met recht is.  Gij zei het koopman en een koopman allereerst moest niet vergeten dat een overeenkomst getrouwelijk moet worden nageleefd en dat wie daarin vergeert zijn een partij ontbindt. Als Belia er zelfs over denkt en niets rond deze uitvlucht aan te grijpen om haar gegeven woord terug te nemen, moet zij het maar weten. Het is niet twijfelachtig hoe Mabedia daarover zal denken, maar ik spreek niet in haar naam daar ik haar nog onkundig heb gelaten van het geen mij bekend is geworden. Ik verlang dat gij zelf zult inzien wat gij haar nu schuldig zei. En in die mijn inzicht ten deze niet strok met uw wensen, heer dokter, zult gij zeker uw best doen om ons toch van elkaar te scheiden door haar de gruwel die ik gepleegd heb naar uw mening te verklikken. Betek wel wat gij daarin doet, Jacob Jans. Mij naarzijds verklaar ik u dat niet eenmaal een bruidbegieer die kans heeft om met een avonturier op de spraak te raken. Antony, gij weet zelf wel dat zulke een gevaar voor Mabedia niet bestaat, tenzij gij zelf, maar nee, tot zulke een laag hartigheid achten ik u niet bekwaam. Wel nu ja, ik had al het mocht te zwijgen bovendien, als Mabedia het vooruit gezicht had dat ze me niet hebben wilde en de erving is van Omderk met mij had gedeeld, zouden we eerig ons als week zijn gegaan, zonder haat of neid, dan zou ik haar edelmoedigheid nog moeten loven, maar hij heeft heel anders gepostedeerd, ze heeft me nooit vooruit gezicht dat ze wat tegen ons huwelijk had, ze heeft alleen uitstel gezocht, altijd uitstel, maar toch dan laatste toegegeven om een schooie van het balletje te redden. Want een schooie is hij, dat blijf ik zeggen, en al heeft hij het dan zelf niet gedaan, zijn volk heeft mij afgezet en bestolen, en hij en zijn soldaten zijn één, dief met diefjesmaat, het contrari van die maakt niemand mijn wijs. Maar ik heb u immers gezegd, dat ik zelf, ja, later is hij door u gekleed en gereed, dat mag zijn, dat ik spreek van het ging voorging, en wat ben jij bewoog mij het jaabord te geven, dan overstaan van de wederzijdse familie en vrienden, en zou ik nu weer worden afgedankt, dan zal ik niet zwijgen uit welke oorzaak.  Zonder dat liep ik gevaar dat men het verbreken van de trouwbelofte op mijn rekening zou schrijven, alsof Rita mij haperde, en ik mij in het een of ander misdragen had, en het eind ervan zou zijn, dat ik die voormaalste hand maar had uitstrekken om aan iedere vinger een vrijstaat te krijgen, nagewezen zou worden, als de afgedankte bruigon van Mabelia Grasswinkel, en in mijn eigen vaderstad geen meiske meer zouden er vervragen, zonder periekel van een blauwe scheen. Daar bedanke ik voor, maar Belia moet het zelf maar weten. Begeert ze haar vrijheid? Die is te verkrijgen, als ze niet op de kosten ziet. Mabelia heeft mij niet gezegd dat ze haar vrijheid begeert, hernam Grasswinkel Kalm, ondanks de diepe weerzien die dit grof egoisme hem inboezemde, ze weet niets van dit onderhoud dat ik u gevraagd heb, niets van de poging die ik waagde om u tot een edelmoedige beweging des hartens te stemmen. Daarvoor ken ik haar wel, dat zij het geluk van haar leven liever zal offeren in een echt zonder liefde, dan haar goede naam veilgeven aan zulke uitleggingen als de uwin. Maar dit zeg ik u nog. Gij weet, gij gevoelt zelf wel, dat gij niet bij elkaar daar past, dat gij haar hart niet hebt konden winnen, en dat een handelwijze als de uwin daartoe gantselijk niet de goede weg is. Gij zelf hebt haar inderdaad niet lief. Ja, kop Jans, hoe kunt gij zo spreken? riep Antoni gekrengt. Het is juist omdat ik haar zo vuurig beminnen, dat ik ze niet vrijlaten, nu ik eenmaal haar woord heb, dat ik dus stijf en sterk op het huwelen blijf aanhouden. Maar je d'r ander, zal al lang afgeschrekt zijn door haar wondere ghelen en vieze vasarijen. Ik blijf lang moedig en oef een patiëntie, al maakt zij het nog zo bond met koude versmading. Met een wenk van haar oog doet ze mij versagen, met een glimlach maakt ze mij de koning te rijk. Met een zoetwoordige zou ze me door een vuur jagen, en dan zou het genoeg zeggen, dat ik haar niet lief heb. Gij het passie voor haar, gij zij het verlockt door haar schoonheid, maar gij weet nog haar hart op de rechten waarden te schatten, nog haar geest en gemoet op de prijs te stellen die ze verdienen.  Met hartstocht alleen, zelfs al werd die door haar gedeeld, kan een huwelijk niet bestaan. Mijn moed elkaar weerzijds konden achten en weten te ereen. Mijn moed ook kan haar liefhebben met hogere liefde, opdat men tezamen geheiligd worden in Christus en op de alcantus heiligmakking kan medewerken. Zo één wonk van deze liefde in uw borst gloeide, zou het geen edemmoedigheid weten te oefenen, en veel eer waardelijk terugtreden dan een overelde belofte tot een keten te maken, daarmee gij een jongvrouw voor het leven bind. Ja, Dr. Booth, dit weet gij van mij. Dat heeft Belia zelf ook altijd geweten, omdat ik geen fijne ben en geen hypocriet wil worden. Tot die gelijke edemmoedige bewegingen dus harten, als hij mij daarvoor schrijft, zal het bij mij dus wel nimmer komen. Mijn eigen besluit staat vast. Als maar Belia haar woord breekt, omdat ik mijn deel heb in het gevangen zetten van die sineur, waarvoor zijn zo'n wonderend téer hartigheid toont, dan zal al de wereld het weten, opdat niet enkel toegevelijke voogd en vrienden, maar alle wel denkende, welgeboren luiden, mogen richten tussen Mabelia Graswenkel en Anthony van Hoogenoek. En hiermede tock de zelfs zuchtige jongvman af, en Jacob Jans liet hem gaan, als één aan wie hij niets meer had te zeggen. Zelf was hij zo overtuigd van Mabelia's gezindheid om tot de prijs die Anthony erop stelde, haar vrijheid niet te kopen, dat hij haar onkundig liet van zijn mislukte poging om haar van het hatelijk juk te ontslaan. Anthony zelf wachten zich wel daarvan te gewagen, en dat te eerder daar haar ongesteldheid van ernstig heraard werd, dan aanvangelijk was te voorzien, en hij tot de hersterrende slechts voor enkele ogenblikken weer toegelaten, onder progunstiging en in het bijzijn van moeibaarten. Toen zij weervaardig was om haar gewone leefwijze te hervatten en in de huiselijke kring terug te keren, meende haar verloofde, dat hij niets meer van Jacob Jans had te vrezen, daar deze, zo trouw had gezwegen, en dat zijn onwill en tegenstand niets was geweest van een voorbijgaande kwaadeluim, omdat hij zijn beschermeling in de lij had gebracht, onmachtig als hij was om te beseffen dat de helder zien de gemoedelijke man uit beginsel een vereniging moest afkeuren als de zijnen met Mabelia, al was er nooit van een juliaan sprake geweest.  Einde van Hoogstuk 14 Eerste deel van Hoogstuk 15 van de Delftse Wonderoktig Deze liepifox opname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon, de Delftse Wonderoktig door ALG Bosbom Toussaint. Eerste deel van Hoogstuk 15 Bij het onderhoud dat juliaan had met zijn vriend, gaf hij deze zijn verwondering te kennen over de ongemene goedgunstigheid die schoudt Gerrit Hamad betoond in het gedenken van zijn moedig, hoe het bleek dat hij van deze sinds hij als jong meisje naar Vlaanderen vertrok niets meer gehoord of gezien had. De vraag moest hem van het hart of Dr. Grasswinkel, die evanzeer machtelt van echtmond in goede geheugnis had gehouden, niets naderswist van de betrekking die er bestaan had tussen deze en Gerrit Frans Meerman, de geduchte schoud van Delft. Jacob Jans had geantwoord dat hij er alles van wist en gans geen bezwaar maakte het hem mede te delen, maar dat hij dit niet kon doen zonder gelijk te spreken van een belangrijk voorval uit zijn eigen leven, dat hij wel voornemend was hem eenmaal mede te delen, toch niet in deze ogenblik bij dat eerste samen zijn, naar de tijd die hun nog resten kort was en er was te bespreken wat meerdere haast had dan een terugzien op het verleden. Die toezegging was jullie aan reeds genoeg en de vervulling bleef ook niet uit. We hebben een recht om mee toe te luisteren, maar daar Jacob Jans voor deze mededelingen de vormcoach die bij het meest geschikt achter om jullie aan te stichten en hem nutten wenken te geven tot zijn eigen bestier, is het niet zeker dat deze manier voor onze lezers juist de meest onderhoudende aan een trekkelijke zou zijn. Wij nemen dus de vrijheid haar op onze eigen wijze in te kleden. We moeten beginnen met de waarschuwing dat de bedoelde voorstelling ons ruim 40 jaar terugvoert en we in de zomer van het jaar 1552 toen Kijsler-Carol de Vijfter nog onbetwist, al was het ook niet onbesproken, als graaf over zijn Nederlandere geerde en het wel niemand inviel aan de mogelijkheid te denken dat het ganze volk eenmaal zou opstaan tegen zijn zo'n Philips door zijn een voorzienige staatswijsheid al vooruit als toekomstige erfforst en heer gehuldigd en dat men zijn voorstenhuis zou afvallen, zou afsweren voor eeuwig.  Licht en lustig gleed een sierlijk roeibootje over de Delfse Vliet welks water ditmaal zo blauw en zo effen was dat het zich slechts in fijne rimpotische ploiden. Nergens waren driftige golfjes te bespuren die dattelend over elkaar heen buiten doen. Alleen onder de snelle riemslagen spartelde het zilver en vocht op totdat het als donzig schuim neerspatte. Het was ook een liefelijke naamiddag in het laatst van juli de zuidenwind was niet dan een zuchtje dat geen blad bewoog daar was geen wolkje aan de rijnblauwe lucht en het Hollandsche landschap tintelde van licht en verrolijkheid onder de gloeiende zonnestralen wat al te veel weer ligt voor mens en vee maar de vetwijders lagen rustig te herkouden onder de schouw, der wilgen aan de waterkant en de melkkoeien stonden loeiend van ongeduld bij het hek om de melker op te wachten die haar ontlast een zauvende kostbare voorraad niet langer zonder moeite in de volle uiers getorsd. Hier aan daar lag een schaap te heigen onder de schaar van de scheerder terwijl de lammeren vrije rondartelden of de schuw terzijde hielden geritelt de vlucht bij het eerste geritsel dat hen opschrikte en de mensen die waarop wij nu de aandacht vestigen zijn zij die in het bootje uit spelen waren gaan. Het was wat broeig in de stad wat zonnig op het veld maar op het water was het toch altijd koelig hadden ze tot elkaar gezegd en vlugs als ment tot het watertochje besloten. Het waren allen jongen lieden zonen en dochteren van rijken en aanzienlijke delfsupporters zoals aan hun wilderige kleding te zien zoals uit hun gesprekken is op te maken. Gesprekken? Nee, het zijn praatjes daar baton rond puw, uitroepen, kreten, geschater van pret, gejubel van zinsgenot en een welbehagen in het fraaie weer. Iets als het gekeerder jonge duiven, als het gespartel van het vrolijk visje, als het gehinnik van het wilderige paard, als het gechilp van het vogelken in de betwijgen. Niet hoger gingen die tonen, niet dieper dron het woord, niet verder speurde de blik. Levenslust en zorgeloosheid was hier het parool, maar het kont ter se, God de verheerlijke in de verruchtes harten, hem te erkennen in de weldaden zijn er schepping. Al was het hun gegeven, al lag het enkelen hun er diep in het gemoet, ze vergaten het in hun woelige en hun gedachteloze pretmakerij.  We zeggen het niet om onze jongen lieden te bezwaren of hen in verdenking te brengen, als waren zij woestig of loszinniger dan andere van hun tijd en leeftijd in degendeel, ze waren alleen bedacht op het geen mijn gewoon is te noemen, onschuldig plezier. En hij moest wel een streng zedenmeester wezen, die zich juist nu opweerp, om hun hogere eisen te doen en de vraag voor te leggen, of hun dan toch waarlijk niets ontbak onder dit levensgenot. Maar zulke verrucht verstoorderd bevond zich niet onder hen en dat is niet te verwonderen. Geen hundig had nog de twintig bereikt, één slecht was er even boven en dat was de flinke jong man aan het horen, die er niet uitzag of hij gewoom was zich veel in nadenken te verdiepen, maar wel of hij het in spierkracht en geoefendheid en lichaamsbeweging aan niemand gewonnen zou geven. Zijn bruine gelaadstint, ondanks zijn blonde haren en lichtblauwe ogen, door het kenmerk dat hij iets feller zonnengloed had getrotseerd dan die van een Hollandse zomer. Dirk Groedelijns was zijn naam. Hij had Portugal in Spanje iets bezocht in het belang van zijn vaders handelshuis, waarvan hij deelgenoot was geworden. Hij was eigenaar van het kleine vaartuig en gezag voorde tevens, waarvan hij dan ook naar zijn recht de toon en de houding aaneemt zo vaak het te pas komt. De roeiers waren vrijwilligers, die hun taak met al de ijver van liefhebbers volvoerden. Ontluikende jongelingen misten ze nog wel de forsheid der reipe kracht, maar zijn vergoeden in vlugheid en behendigheid wat hun aansterkte ombrak. De een, slank opgeschoten, mager en hoekig van gestalte met sluik zwart haag en donkere ogen, noemde zich Jonker Willem van Malsum. Zijn nevenman daarin tegen, een stevige maar wel wat plompe burgerzoon met een breed benig voorhoofd, maar groeelijk van uitzicht, gaf antwoord op de dorpelijke naam van Guerd Groot. Toch was hij een rijk portersoon, terwijl van Malsum geen andere rijkdom had dan zijn kwartieren en zijn vaders degen. Vier meisjes, tussen de vijftien en achtien, bezetten de banken ter weerseide met kussens van groen karzijbelecht. Berthe van Malsum, Willem Sustig, de aanstaande van Dirk Groedelijns, met haar enicht, machteld van Echtmond. Hilde van Adrichem, bij de vriendin, dochter van burgemeester Klaas van Adrichem in het dubbele kruis.  En de zuster van Guerd Groot, Diewertje, een spichtig opgeschoten vijftienjarig kind, dat er in haar zijde laken zondagspak wel wat stijfjes uitziet. Het geen tim meer uitkomt bij de levendigheid van Groedelijns verloofde en de gulle ongedwongenheid van de lieftallen gemachteld. Die reeds nu, onder haar gezellenen, de palm daar schoonheid verdraagt, al is de terrenbloem nog in knop. Met twee jonge lieden, die voor het ogenblik het driehoekig bankje op de punt hebben ingenomen, is het gezelschap voorgesteld. Het rankenbootje was er goed mee bezet. Of Schoonbertha beweerde dat men nog best een paar buurmeiskunst had kunnen meenemen, die hun krunt op de stoepbank zaten toe te zien, toen de bevoorrechten zich inscheepten. En waar zouden die zitten, liefste Mijn? Voeg Groedelijns lachend. De roeiers moeten toch vrije armslag houden. Wel, tussen Magdelt en Mijn in, is nog ruim plaats, en Hilde, die met Diewertje de breedste bank bezet, kon ook nog wel wat inschikken voor een buurtje. Spak het lieve kind Guil Gauw. Maar, zoals ze per euts waren, mocht zij spijt hebben van die argeloze uitval, want Gevat doet één der jonge lieden achter haar op de punt gezeten er zijn voordeel mede. Als er ruimte is voor een buurmeiske, moet er ook plaats zijn voor een buurvrijig, roept hij triomfattelijk, en met een wip is hij tussen de jifers in, die in schijn wederstrevig, inderdaad met gewilligheid, terzijdens schikken. – Mooi gedaan, Jacob Jans, jagen de roeiers toe, terwijl deze, overmoedigd door de welgelukte stoutheid, zijn er geburinen rechts en links kust, ondanks haar verweren. Tot loon, zo hij voorgeeft, van haar inschikkelijkheid, tot straf, als zij pruilend beweren, van haar onvoorzichtigheid. Maar de medgezel die hij op het punt heeft achtergelaten, stemt niet mee in de algemeen gejuubel. – Das falsch gedaan, Jacob Jans, roept hij uit, als er één naast machtelt zal zitten, moet ik het zijn. – Met welk rechttocht, Gerrit Frans, omdat geit telkend stond, okazie hebt haar overlast aan te doen? Daar zal machtelt niet over klagen, maar als hij dus voortgaat haar damaste bouwen te kreuken, zoals het wist doen over jou, strijd met de kortwijzie, en joffer zo te vervond fijn. – Afgrondst, Gerrit, afgrondst manneken, of wat doet ge anders, als je de ganze dag aan haar voorschoot hangt, of gekleefkruid waard. – Dat is mijn privilege, het machtelt is mijn zusterke.  – Strijd het dan niet met de kortwijzie, zijn zuster te kwellen, volg jacob Jans? – Gij, de zoon van Schepen Meermon, kortwijzie leren, roept de 12-jarige knap, met de kluchtige vierheid. – Mij, die mij een opvoeding heb ontvangen, tegelijk met de jongvrouw van Egmond. – Allen, schaterde van lachen, over de aanmatiging van de knap. – Hoort er kleutig, riep gehuurd groot, de hand nog warm van Smeetsers plak, hoort hem praten of hij de roede al ontwassen waren. – Sarme maar, gehuurd, sarme maar, sinds je roeit, laat ik je met vrede, maar als we straks aan land zijn, zal ik het je betaald zetten. – Liefelijk, Gerrit Maat, spak jacob Jans, zich tot hem omkerend. – Wil je een glijper worden, achter paks veraak nemen over een gulgauw woord? – Zijn dat adelijke manieren, dat vraag ik u, juffermachtelt. – Oh, jacob Jans, hij nam deze verdrietelijk. Gerrit is uit zijn goede lijm geraakt, en dat is uw schuld, wat had je hem te kwennend met hier bij ons te komen zitten? – Wel, nu nog mooier, riep jacob Jans met ergernis. Word ik geknord, omdat de kwaaioon zich brutaal aanstelt. Gehaald hem thuis moeten laten, dat waren vrij beter geweest, dan had hij geen ocasie gehad, om hier vreugd bederver te zijn. – Zonder hem had ik niet konne komen, spak zij fluisterend, gelijk ze reed ze dat partje met zachte stem, en als voor jacob Jans alleen had aangevangen. – Ga je ze te overgoed, u zo door dat wicht te laten ringeloren. – Ik kan alles nu zo niet uitzeggen, ik heb zo grote verplichting aan zijn ouders. – Dat gesis en gefluister kan ik niet langer verdragen, riep nu Gerrit, plotseling opgestaan, en zich tussen zijn indringenden. – Laat af, deug niet, als je een pak verdienen wilt, zult het hebben ook, riep nu jacob Jans, opreisende, en de vuist van de forse jongman heeft zich al dreigend op tegen de knap. – Rust houden dagins, riep goede lijns met gezag, niets doe je nog vechten, zitten blijven, of het schuitje gaat kantelen. – Laat het kantelen, daar geef ik geen ziel om, scheelde Gerrit, woest van drift. – Als jacob Jans mij blijft tergen, laat ik me van de punt in de water vallen. 