Max Havelaar | Multatuli | Literary Fiction | Audio Book | Dutch | 5/8
het aftreden met pensioen of weggroepen tot een ander amt zonder dat er iets geschiet is tot herstelder grieven waaronder ze gebukt gaan moet niet de gebogen veer eindelijk toegespringen moet niet de zolang onderdrukt de ontervredenheid onderdrukt op dat mensen zou kunnen voortgaan ze te logenen eindelijk over slaan in woede in wanhoop in razernij ligt er niet een charquerie op het einde van deze weg er opvolgden zonder ooit op het denkbeeld te zijn gekomen dat er iets hoogers bestaat dan de gunste regering iets hoogers dan de tevredenheid van de gouverneur generaal waar zullen zij dan wezen de flauwe berichteschrijvers die de ogen van het bestuur door hun onwaarheden verblinden zullen dan zij die vroeger er moet misten om een kordaat woord op het papier te stellen te wapen vliegen en de Nederlandse bezittingen behouden voor Nederland zullen zij aan Nederland de schatten die er zullen nodig wezen tot damping van ophoer tot het voorkomen van omwenteling zullen zij het leven weergeven aan de duizenden die er vielen door hun schuld en die ambtenaren die controleurs en residenten zijn niet de meest schuldigen het is de regering zelf die als geslagen met onbegrijplijke blindheid het indienen van gunstige berichten aanmoedigd uitlokt en beloond zie voetnoot 120 vooral is dit het geval waar sprake is van onderdrukking der bevolking door inlandse hoofden door velen wordt het beschermen van de hoofden toegeschreven aan de onedelen berekening dat zij pracht en praal moeten het tentoonstotrijden om op de bevolking de invloed uit te oefenen die de regering nodig heeft om haar gezagstaande te houden daartoe een veel hoger bezoldiging zouden moeten genieten dat dans het geval is wanneer men er niet de vrijheid liet uit onbrekende aan te vullen door onwettige beschikking over de bezittingen voor de arbeid van het volk hoe dit zij de regering gaat niet dan nodig over tot het toepassen der bepalingen die de javaan tegen afpersing en roof heten te beschermen meestal weet men in onbeoordeelbare en vaak uit de lucht gegeven redenen van staatkunde een oorzaak te vinden om die regent of dat hoofd te sparen en is dan ook in indië een tot spreekwoord geeikte mening dat het goevernement liever 10 residenten zijn ontslaan die voorgewende politieke redenen als ze op iets gevestigd zijn steunen gewoonlijk op valsen opgaven daar ieder resident belang heeft bij het verheffen van de invloed zijn en regenten op de bevolking om daar achter zich te verschuiden als er later eenmaal aanmerking mocht vallen op te grote inschikkelijkheid om trend die hoofden Zee voelt nog 121 ik ga nu de afschuwelijke huigelarei voorbij van de mensliefend luidende bepalingen en van de eden die de javaan tegen Willekeur beschermen op papier en verzoek de lezer zich te herinneren hoe Havelaar bij het naaspreken van die eden iets te kennen gaf dat Denken deed aan minnachting voor de ogenblik wil ik alleen wijzen op het moeilijke van de toestand des mans die geheel anders dan uit kracht in haar uitgesprok of formule zich gebonden achter aan zijn plicht en voor hem was deze moeilijkheid groter dan ze voor sommige anderen zou geweest zijn omdat zijn gemoed zacht was en bespraak met zijn doorzicht dat de lezer nu wel als vrij scherp zal hebben leren kennen hij had dus niet alleen te strijden met vrees voor mensen of met de zorg voor loopbaan en bevordering nog ook alleen met de plichten die hij als echtgenoot en huisvader te vervullen had hij moest een vijand overwinnen in zijn eigen hart hij kon niet zonder leiden leed zien en het zou mij te ver leiden als ik de voorbeelden wilde aanvoeren hoe hij immer, ook waar hij gekrenkt met iemand tegenstander, beschermde tegen zichzelf hij verhaalde aan Duclarie en verbrugge hoe hij in zijn jeugd iets aantrekkelijks had gevonden in het tuwel met de sable dat geen de waarheid was toch hij zei er niet bij hoe hij na het wonen van zijn tegenpartij gewonelijk schrijden en zijn gewezen vijand als een liefde zuster verpleegde tot de genezing toe ik zou kunnen verhalen hoe hij ten aantal de kettingganger die op hem geschoten had bij zich nam hem voederliet en vrijheid gaf boven alle anderen omdat hij meende te ontdekken dat de verbittering van die veroordeelde het gevolg was van een elders geslagen te string vonnis sie voetnoot 122 gewonelijk werd de zachtheid van zijn gemoet of ontkend of belachelijk gevonden ontkend door wie zijn hart verwarden met zijn geest belachelijk gevonden door wie niet begrijpen kon hoe een verstandig mens zich moeite gaf om een vlieg te redden die vast geraakt was in het web inner spin ontkend wedig door ieder buiten tienen die hem daarna hoorde schimpen op die domme dieren en op de domme natuur die zulke dieren schiep maar nog een andere wijze bestond er om hem neer te halen van het voetstuk waarop zijn omgeving maar mocht hem beminnen of niet wel gedwongen was hem te plaatsen ja hij is geestig maar er is vluchtigheid in zijn geest of hij is verstandig maar hij gebruikt zijn verstand niet goed of ja hij is goed aardig maar hij koketeert ermee voor zijn geest voor zijn verstand trek ik geen partij maar zijn hart armenspartelende vliegjes die hij redden als hij geheel alleen was wilde gij dat hart verdedigen tegen de beschuldiging van kokaterie maar gezij het weggevlogen en hebt u niet bekommerd om havenlaag toen kon het dat hij eenmaal behoefte hebben zou aan uw getuigenis was het kokaterie van havenlaag toen hij ten aantal een hond safo heet het dier na sprong in de riviermonding omdat hij vreesde dat het nog jonger die er niet goed genoeg zwemmen kon om de haaien te ontwijken die daar zo menig vuldig zijn ik vind zo kokateren met goed hartigheid moeilijker te geloven dan de goed hartigheid zelf ik hoop u op u de velen die havenlaag gekend hebt wanneer geniet verstijft zij door winterkou en dood als de gereden vliegen of verdroogd door de hitte daar gins onder de linie ik roep u op om getuigenis te geven van zijn hart gij allen die hem hebt gekend tans vooral roep ik u op met vertrouwen om het geniet meer nodig hebt te zoeken waar de koord moet worden ingehaakt om hem neer te halen van welke luttelen hoogte ook sie voetnoot 123 intussen hoe bond het schijnen zal ik hier plaatsgegeven aan enige regels van zijn hand die zulke getuigenissen misschien overbodig maken max was eens verre verre weg van vrouw en kind hij had haar in indien moeten achterlaten en bevond zich in duitsland met de vlugheid die ik hem toe ken toch die ik niet een bescherming neem als mensen mocht willen aantasten maakte hij zich meester van de taal des lands waar hij enige maanden verkeerd had ze heer die regels die tegelijkertijd de innerheidschetzen van de band die hem aan de zijnen hechten mijn kind daar schlik die 9e stunde heer de nachtwind zoisert en die luft wordt kiel te kiel voor dich, dein stierchen glüt du has den ganzen tag zo wild gespielt en bist wohl müde kom, dein tikka hard sie voetnoot 124 ach, moeder, laat mij nog een ogenblik het is zo zamp te ruwen hier en daar, daar drin op mijn mat schlaf ik gelijk en weet niet eens wat ik droom hier kan ik toch gelijk zeggen wat ik droom en vragen wat mijn droom betekent hoor, wat was dat? het was een klapper die daar viel ze voetnoot 28 doet dat de klapper we? ik geloof niet je zegt, die vroegt dat je geen gevoel hebt maar een bloem voelt die ook niet? nee, je zegt ze voelt niet waarom, moeder als gisteren ik de pokolampat bracht, ze voetnoot 225 heb je gezegd het doet de bloem we mijn kind die pokolampat was zo mooi je zegt een rozen 2 dat doet mij voor de armere bloem leid wanneer het bloem zelf niet voelt ik voel het voor de bloem want het was mooi maar moeder, ben je ook mooi? nee mijn kind ik geloof niet alleen je voelt het? ja, mensen hebben het maar niet allemaal en kan je iets we doen? doet je het we wanneer je in het schoens zo zwaar mijn hoofd voelt? nee, dat doet mij niet we en moeder? ik? heb ik gevoel? gewisse? herinner ik wie je gestrauchelt aan een stein je handen hebt verwonderd en geweind ook weindes je als Soudin ze voelt noot 226 dat op den hügelen daar een schifflein in een schluft naar onderviel en sterp daar heb je lang geweind dat was gevoel maar moeder is het gevoel? ja, vaak maar altijd niet tot weinig niet je weet, als een vrouw je in de haar greift en je het gezichtje neemt dan luister je voor je dat is ook gevoel het was zo vaak is dat voor schmerz? had je het ook gevoel? misschien mijn kind we weten het niet want ze kan het nog niet zo klein zeggen maar moeder hoor, wat was dat? een herst die aan het spelen en nu met alle heimwerks en ruisacht bij andere herst die lief zijn moeder ik heb een herst aan het spelen en een moeder ook ik weet niet kind dat zou te traurig zijn als het niet zo zou zijn maar moeder, kijk wat schimmelt in het vrouw kijk hoe het hüpft en het danst is dat een funk? het is een vrouwvlieg mag ik het vangen? je mag het maar het vlieglein is zo zacht je bent een gewisse wedon en zowel je het met de vinger al te ropig is dieren krank en stiept en glijnt het niet meer dat zou een schade nee, ik vang het niet kijk, dat was het nee, het komt hierher ik vang het toch niet het vliegt weer en ik vond het leuk dat ik het niet vangen daar vliegt het hoog wat is dat? zijn dat ook vrouwvlieglein daar? dat zijn de sterren 1 en 10 en 1000 hoeveel zijn er daar? ik weet het niet de sterrenzal heeft niemand nog gezeld zeg moeder zelt ook hij die sterren niet? nee, lieve kind ook hij niet is dat weid daarop waar de sterren zijn? zeer weid toch hebben deze sterren ook gevoel? en wouden ze, als ik ze met de hand beruurd gelijk erkranken en de glans verliegen wie het vliegt klein? nog schwebt het zeg, wil dat ook de sterren weet doen? nee weet doet de sterren niet maar het is te weid voor de kleine hand je reist zo hoog niet kan hij die sterren met de hand? ook hij niet dat kan niemand dat is schade ik geef zo graag die einde als ik groot ben dan wil ik zo lieven dat ik het kan dat kind schlief ein im träumte van gevoel van sterren die is vaste met de hand die mutter schlief nog lange niet doch träumte ook sie und dacht an den der fern war na op het gevaar af van bond te schijnen, heb ik aan die regels hier plaatsgegeven ik wens geen gelegenheid te verzuimen om de man te doen kennen die de hoofdgolf vervult in mijn verhaal omdat hij de lezer enig belang inboezemt wanneer later donkere wolken zich samen trekken over zijn hoofd einde van hoofdstuk 14 voetnoten voetnot 107 zodra in 1873 het geheim tractaat met Engeland van 1824 dat ons tot enige bescheidenheid verplichten als ingetrokken werd de oorlog verklaard men zou misschien hieruit mogen opmaken dat mijn oordeel over de generaal Michiels van algemeen na toepassing is dan ik zelf in 1842 gissen kon voetnot 108 de later tot goeverneur generaal benoemde meester P.