Stille Kracht | Louis Couperus | Literary Fiction | Audiobook full unabridged | Dutch | 4/5
Op de wekelijkse bijeenkomsten in de stadstuin, als de muziek speelde, als de kinderen en jongelij op de opensteende dansvloer danste, waren de fluisterende gesprekken aan de tafeltjes over het vreemde gebeuren in het residenciehuis. Dr. Randzoff werd erna gevraagd, maar hij wist alleen te vertellen wat de resident hem verteld had, wat mevrouw van oude ik hem zelf had verteld. Haar schrik in de badkamer voor een kolossale pad, waarop zij getrapt had, gestruikeld was. Door de bediende echter wist men meer, maar als de een vertelde over het gooiën met steen, uit spuwen met sirie, lachte de ander en noemde het praatjes van Baboes. Zo bleef ene onzekerheid hangen. In de courante van Surabaya tot Batavia toe verschenen echter korte vreemde berichten die niet duidelijk waren, maar veel te radegraven. Van oude ik zelf verspak erover met niemand, niet met zijn vrouw, niet met zijn kinderen, met de ambtenaren niet en niet met de bediende. Maar eens kwam hij doodspleek uit de badkamer, met dolle, grote ogen. Hij ging echter rustig naar binnen, beheerste zich en niemand merkte iets. Toen sprak hij met de chef de politie. Aan het residencieer vergrenzde een oud kerkhof. Nacht en dag werd dit nu bewaakt, en bewaakte achtermuur van de badkamer. De badkamer zelf werd echter niet meer gebruikt en membade zich in de logierbadkamers. Zodra mevrouw van oude ik hersteld was, ging zij eet naar Surabaya, logeren bij kennissen. Zij keerde niet meer terug. Zij had de oriep langzamerhand zonder ostentatie, zonder van oude ik erover te spreken, alle harenkleren in laten pakken en allerlei kleinigheden waaraan zij gehecht was. De ene koffer naar de andere werd haar gezonden. Toen van oude ik eens bij toeval in haar slaapkamer kwam, vond hij die op de meubelsna leeg. In haar boedwaar was ook allerlei verdwenen. Zij had niet gemerkt het senden der koffers, maar nu begreep hij dat zij niet weer zou komen. Hij schreef zijn eerst volgende receptie af. Het was december en voor de kerstvakantie zouden uit Batavia, Rene en Rikus komen voor een week of 10 dagen, maar hij schreef de jongens af. Toen werd Doddy te logeren gevraagd op Pacharam bij de familie De Luusse. Hoewel hij uit zijn instinct van volbloed hollander niet hield van de De Luus, gaf hij toe. Hij hield daar van Doddy. Zij zou het er vrolijker hebben dan op Labuwangi.  Dat zijn dochter niet verindice zou, was een ideaal dat hij op gaf. Plotsling ook ging Theo weg, door Leonies invloed in Surabaya op grote mannen van de handel ineens zeer voordelig geplaatst bij een kantoor van export en import. Nu, in zijn grote huis, was van oude ik alleen. Daar de kockie en de spinnware weggelopen vroegen eldersma en Eva hem steeds te eten bij hen, maar hij zei nee. Bij hen aan tafel sprak hij nooit over zijn huis en er werd nooit over gesproken. Over wat hij in het geheim met eldersma sprak, als secretaris, met Van Helderen sprak, als controleur Cotta, spraken deze beiden ook nooit, als zwijgende onder een amtsgeheim. De chef der politie, die anders iedere dag kort zijn rapport deed, dat niets bijzonders was voorgevallen of dat er een brand was geweest of een man was verwond, de deuren van het kantoor werden dan gesloten op dat de oppassers buiten niet luisteren zouden. Langzamerhand liepen alle bediende weg, tokken zij snachts stilletjes weg met hun families en huisraad en in ene vuile leegte bleven hun woningen achter. Zij bleven zelfs niet in de residencie. Van oude ik liet hen gaan. Hij behield alleen Kario en de oppassers en de gestraften iedere dag verzorgde de tuin. Zo van buiten bleef het huis schijnbaar onveranderd. Maar van binnen, waar niets werd verzorgd, lag het stof dik op de meubels, aat de witte mieren de matten op, sloeg een schimmel en vocht vlekken uit. De resident ging er nooit door, bewoonde alleen zijn slaapkamer en kantoor. Op zijn gezicht was een sombereid gekomen als een bitter, stilswijgende verdwijverling. Nou gezetterd dan ooit was hij op zijn werk. Straffer spoorde hij zijn ambtenaren als dacht hij aan niets dan aan de belangen van Labouwangi. In zijn positie van isolement had hij geen vriend en hij zocht er geen. Hij droeg alles alleen, alleen op zijn schouders, op zijn rug, die kromde onder ene naderende oudheid. Droeg hij het zware gewicht van zijn huis dat verging. Zijn huiselijkheid die verongelukte in het vreemde gebeuren, dat hij niet uit kon vinden trots zijn politie, zijn wachters, zijn persoonlijke wakingen, trots zijn stille spionnen. Hij vond niets uit, men zeiden hem niets. Niemand pracht iets aan het licht. En het vreemde gebeuren ging voort. Een grote steen vernieelde een spiegel. Hij liet kalm, opruimen, de scherven.  Zijn natuur was niet om te geloven aan de bovennatuurlijkheid en gebeurlijkheden en hij geloven er ook niet. Dat hij niet vond te schuldigen en de verklaring, de feiten maakte hem stil razend, maar hij geloven er niet. Hij geloven er niet als hij zijn bed bezoedelt vond en Cario aan zijn voeten hem bezwoord dat hij niet wist hoe. Hij geloven er niet als het glas dat hij opnam, brak in hele kleine scherfjes. Hij geloven er niet als hij boven zich hoorde aanhouden stampen met een plagere gehamer. Maar zijn bed was bezoedelt. Zijn glas brak, het gehamer was een feit. Hij onderzocht de feiten nauw gezet als hij een strafzaak had onderzocht. En niets kwam aan het licht. Kalm bleef hij in zijn verhouding met Europese en Javaanse ambtenaren en met de regent. Niemand merkte iets aan hem en trots avonds werkte hij door aan zijn schrijftafel terwijl het stamt en het hamerde en in de tuin de nacht als betover tonste. Buiten op de trap kroopte de oppasses bij elkaar. Luisterde zij, fluisterde zij. Schuw omkijkend naar hun heer die schreef een fronds van werkaandacht tussen zijn brouwen. Zou hij het niet horen? Jawel, hij is toch niet doof? Hij moet het horen. Hij denkt het te kunnen uitvinden met jaggas. Er komen soldaten van naak Jiva. Van naak Jiva? Ja, hij vertrouwt niet de jaggas. Hij heeft geschreven aan de toe aan panjor. Om soldaten? Ja, er komen soldaten. Zie, een fronze zijn wenkbrouwen. Hij werkt maar door. Ik ben bang, ik zou nooit durven blijven als het niet moest. Zolang hij er is, durf ik blijven. Ja, hij is dapper. Hij is flink. Hij is een dapper man. Hij begrijpt het niet. Nee, hij weet niet wat het is. Hij denkt dat het ratten zijn. Ja, hij heeft boven onder het dak laten zoeken naar ratten. Die Hollanders weten niet. Nee, ze begrijpen niet. Hij roekt veel. Ja, wel twaalf sigaren per dag. Hij drink niet veel. Nee, al eens avonds een whisky soda. Zo straks zal hij hem vragen. Niemand is bij hem gebleven. Nee, de anderen hebben begrepen en zijn alle weg. Later gaat hij naar bed. Ja, hij werkt veel. Hij slaapt toch nooit snachts, alleen smiddags. Zie hem fronzen. Hij werkt maar door. Oppas. Daar roept hij. Kan jeng. Kan jeng.  De ene oppas er stond op om de drank te halen. Hij had alles vlakbij in het logeergebouw om niet in huis boven te komen. Dichterschoven de andere bijeen en vervluisterde door. De maan drong door de wolken en verlichte de tuin in de waterplas als met een vochtige mist van betovering. Doodstil. De ene oppas er had de drankbaarheid boodheurkend aan. Zet hier neer, zeiden van Audeik. De oppas er zette het glas op de schrijftafel en kroop weg. De andere oppasers vluisterde. Oppas, riep van Audeik na een ogenblik. Kan jeng. Wat heb je geschonken in dit glas? De man beefde. Kroop weg aan van Audeik's voeten. Kan jeng, het is geen vergif. Bij mijn leven, bij mijn dood. Ik kan het niet helpen, kan jeng. Traap mij, dood mij. Ik kan het niet helpen, kan jeng. Het glas zag ook ergeel. Haal mij in andere glas en schenk hierin. De oppas er ging. Rillende. De andere zaten dicht bij elkaar, voelende elkanders lichaam door het bezweeten laker daar uniformen lacherig, spottend als een slechte vee uit haar wolken. Haar een vochtige doodstille betovering zilverde over de weide tuin. In de verte uit de achtertuin kermde op een kreet als van een kind dat werd geworcht. Einde van de eerste drie paragraven van hoofd succes van de stille kracht van Louis Coupérez. Voorg lezen en opgenomen in Rotterdam op 16 februari 2013 door Karola Jansen www.karolajansen.nl Paragraaf 4 en 5 van hoofd succes van de stille kracht. Dit is een LibriVox opname vrij van auteursrechten. Opgenomen door Karola Jansen de stille kracht van Louis Coupérez Paragraaf 4 En, mevrouwtje, hoe gaat het? Hoe gaat het met de spleen? Bevalt Indieu wat beter vandaag? Zijn woorden klonken Eva Joviyaal toe terwijl ze hem komen zacht door de tuin bij achter om te komen dineren. Er was in zijn toon niets anders dan de Joviyaale begroeting van de man die hard gewerkt heeft aan zijn schrijftafel en nu blij is een lieve, mooie vrouw te zien aan wie het tafel hij zo straks zal zitten. Zij verwonderde zich, zij bewonderde hem. Er was in hem niets van iemand die de gehele dag in een verlaten huis getrijderd werd door onbegrijpelijk en vreemd gebeuren. Nauwluks was er een wolk van troefgeestigheid over zijn brede voorhoofd.  Nauwluks een zorg in zijn evenkromer brede rug en de Joviyaale trek om zijn dikke snor lachte er als altijd. Eldersma trot nader en in zijn goed in zijn handdruk was als een stille vrijmetselaarij van samen weten een vertrouwelijkheid die Eva riet. En van Audeck dronk zijn biddertje, gewoon weg. Sprak over een brief van zijn vrouw die vermoedelijk naar Batavia zou gaan. Zijde dat René en Rikus in de prijar logeerde bij hun vriend op een koffieland. Waarom zij alle niet waren om hem heen, waarom hij geheel verlaten was van huisgezin en bediende, hij sprak er niet over. In de intimiteit van hun kring waar hij nu iedere dag twee mal kwam eten had hij er nooit over gesproken. En hoewel Eva er niet naar vroeg maakte het haar in hoge mate zenuwachtig. Zo vlakbij, bij het spookhuis welke spilaren zij overdag kon schemeren zien in de verte door het lover daarbomen voelde zij iedere dag zich zenuwachtiger. Tegen hele dag om haar heen fluisterde de bediende. Spiede zij schuw in de richting van de bespokte residinian. Desnacht niet kunnen de slapen hoorde zij zelf of zij iets vreemds voornam. Het kermen van de kindertjes. Te overvol van geluid was de indische nacht om haar niet redel te doen op haar bed. Door het imperatieve brullen der forsen om regen, om regen, om altijd meer regen nog, het aanhoudend gekwaak met eentonige brulkeel hoorde zij rond over duizenden geluiden die haar hielden uit de slaap. Er doorheen sloegen de tokkees de gekkoos als uurwerken hun slagen als vreemde uren van geheimzinnigheid. De gehele dag dacht zij haar aan. Ook eldersmaar sprak er niet van, maar als zij van oudeck zag komen aan haar rijstafel, aan haar diner, moest zij klemmen de lippen om hem niets te vragen. En het gesprek liep over allerlei, maar nooit over het vreemde gebeuren. Naar de rijstafel liep van oudeck weer even over. Naar diner, om 10 uur zag zij de resident weer verdwijnen in tuinschaduwen die spookte. Met een rustige tred iedere avond ging hij terug door de betoverde nacht naar zijn verlaten en ellendig huis. Waarvoor zijn kantoor, de oppasser en cario dichtgeheurkt zaten tegen elkaar en werkte hij voor zijn schrijftafel nog laat. En hij klaagde nooit. Hij onderzocht nauwkeurig toch geheel de kotta, maar niets kwam aan het licht.  Alles bleef gebeuren in en mevrouwtje, hoe bevalt inder je u vanavond? Het was een beetje altijd dezelfde aardigheid, maar zij bewonderde iedere dag zijn toon. Een moed, een sterkte van zelfvertrouwen en zekerheid van zijn eigen weten, een geloof aan wat hij zeker wist klonk metaalheil uit zijn stem. Er was hoe ramsalig hij zich voelen moest hij de man van het huiselijk innigen en een mandig koelen praktijk in een huis door de zijnen verlaten en vol onverklaarbaar gebeuren geen zweem van verdwijfeling en nisslachtigheid in zijn volhardende mannelijke eenvoud. Hij ging zijn gang, hij deed zijn werk nou gezetterd dan ooit, hij onderzocht. En aan Eva Stafel had hij altijd een opgewekt gesprek met elders maar zo over zaken en even door over promotie over de politiek in Indië en de nieuwe Mani om vanuit Holland Indië te laten regeren door leken die van toe te nog blazen wisten. En levenig praat hij en zonder zich op te schroeven, rustig weg, gezellig tot Eva hem bewonderde iedere dag meer en meer. Maar haar sensitieve vrouw werd het een nerveuse obsessie en eens, avonds even een paar passen meegaande met hem vroeg ze hem. Of het niet verschrikkelijk was of hij het huis niet kon verlaten of hij niet op tournee kon gaan voor lange, lange tijd. Zij zag zijn gezicht bewolken maar toch vriendelijk antwoorden hij dat het zo erg niet was. Al was het onverklaarbaar en dat hij zich sterk maakte dat gegoogel wel uit te vinden. En hij voegde erbij dat hij eigenlijk moest op tournee maar dat hij niet ging om niet te schijn te hebben te vluchten. Toen drukte hij haar vluchtigde hand zijde haar zich niet nerveus te maken en daar maar niet meer over te denken te praten. Dit laatste klonk als een minzaam gebot. Zij drukte zijn hand weer, tranen haar ogen en zij zag hem gaan met zijn kalmen flinke pas en verdwijnen in de nacht van zijn tuin waardoor het brullend geroep der forsen om regen de betovering wel om moest donzen. Toen rilden zij daar zo te staan en spoeden zich naar huis en zij vond haar huis haar ruimenhuis klein en zo open en beschermingloos voor de inmense indische nacht die van overal binnen kon komen. Maar zij was niet de enige die onder de indruk was van het geheimzinnige gebeuren.  Over geheel labuwangi drukt hij het neer met zijn onverklaarbaarheid die zo streed tegen het feitelijke van iedere dag. In ieder huis werd er overgesproken al was het ook fluisterend om de kinderen niet bank te maken en de bediende niet laat te merken dat men onder de indruk was van het javaanse gegoogel zoals de resident hetzelfde genoemd had. En in angst en somberheid deed de mensen ziek worden van zenuwachtig spieden en luisteren in de van geluid over volle nachten en badem de dik donse grouw neer over de stad die zich dieper scheen te verschuilen in het loven van haar tuinen en gedurende de vochtige avondschemeringen geheel wegdoek in een dof zwijgende gelatenheid en bukken onder het mysterie. Toen dacht van Audeik sterke maatregelen te nemen. Hij schreef de mayorcommandant van het garnizoen te Nakajawi te komen met een kapitein, een parluitenans, een compagnie soldaten. Aavond dineerde de officieren met de residenten van Helderen bij Eldersma. Ze haasten het mal af en Eva aan het hek van de tuin zag en allergaan. De resident, de secretaris, de controleur, te samen met de vier officieren de donkere tuin van het spookhuis in. Het residentieer werd afgezet, het huis omsingeld het kerkhofterrein bewaakt en de mannen, alle, gingen de badkamer in. Zij bleven er de gehele nacht en de gehele nacht bleven afgezet om het zingeld erf en huis. Tegen vijf uur kwamen zij eruit en namen dadelijk, gezamenlijk een zwembad. Over wat hun gebeurd was, spraken zij niet, maar hun nacht was verschrikkelijk geweest. Nog de volgende morgen werd de badkamer omvergehaald. Alle hadden zij van Audeik beloofd niet over de nacht te spreken en Eldersma wilde aan Eva niet zeggen, van Helderen niets aan Ida. Ook de officieren in Nagajawi zwegen. Zij zeiden alleen dat de nacht in de badkamer te onwaarschijnlijk was geweest, dat men hun woorden zou geloven. Eindelijk liet één der jongen luitenans zich iets van zijn avontuur ontvallen en een verhaal van Syrië Spurge steenwerpen van een vloer die aard beefde terwijl zij hem het stokken en sabels op hadden geslagen en dan nog van iets onzegbaars afgrijsselijks dat in het badwater was gebeurd deed de ronde. Zij maakte er iets bij. Toen het verhaal van Audeik bereikte herkende er nauwelijks in de verschrikkelijke nacht die ook zonder fantasie verschrikkelijk genoeg was geweest.  Eldersma had intussen opgemaakt het rapport van hun gezamenlijk waken en zij ondertekende alle het onwaarschijnlijk verhaal. Het rapport bracht van Audeik persoonlijk naar Batavia en rijkte het over aan de Goeveneur generaal. Sedert berustde het in de geheimen archieven de gerigering. De Goeveneur generaal reed van Audeik aan voor korte tijd met verlof naar Holland te gaan. Hem verzekerende dat dit verlof geen invloed zou uitoefenen op zijn reed spoedig de verwachte promotie tot resident eerste klasse. Hij weigende deze gunst en ging terug naar Labuwangi. De enige concessie die hij zich deed was dat hij zijn intrek bij Eldersma nam tot het residentiehuis gereinigd zou zijn. Maar van de vlaggestok op het residentieerf bleef waar je de vlag. Terug van Batavia ontmoeten van Audeik om dienstzaken dik was de regent scenario en in zijn omgang met de regent bleef de resident correct en streng. Toen had hij in kort gesprek eerst met de regent en daarna met zijn moeder de radeaio Pangeran. Deze beide gesprekken duurde niet langer dan 20 minuten, maar het scheen dat die weinige woorden van groot en dreigend gewicht waren geweest. Want het vreemde gebeuren hield op. Toen alles onder toezicht van Eva in huis gereinigd en hersteld was de regent van Audeik Leonie terug te keren omdat hij met de 1e januari een groot bal wilde geven. Desmorgens recepierde de resident alle zijne Europese en Javaanse ambtenaren. Desavonds, in de van licht gloeiende galerijen, stroomde de gasten binnen uit de gehele residentie, nog licht huiverig en nieuwsgierig en instinctmatig rondkijkende om zich heen en naar boven. En terwijl de champagne rondging, dan van Audeik zelf een kelk regent met een opzettelijke inbreuk op etiketten. En hij zeide met een mengeling van dreigende ernst en goedmoedegescherts deze woorden die men overal opving en herhaalde, die men gedurende maanden door de gehele residentie herhalen zou. Drink gerust, regent. Ik verzeker u op mijn woord van eer dat er geen glazen meer in mijn huisselen breeken dan alleen door toevall en onvoorzichtigheid. Hij kon zo spreken, want hij wist dat hij, deze keer, de stille kracht was te krachtig geweest. Alleen door zijn eenvoudige moed van Antenaar, Hollander en Man. Maar in de blik van de regent toen hij dronk, schemerde toch heel licht ironisch op.  Dat al had de stille kracht niet gezegervierd, deze keer, ze toch raadsel zou blijven en onverklaarbaar altijd voor het kortziende oog van die westerlingen. Vijf. La Buwanghi herleefde. Als één stemmer kwam en overeen ze over het vreemde, met mensen van buitenaf, omdat het ongeloof in deze zaak zo vergeefelijk was en men in La Buwanghi geloofde. En de Binnenlandse stad, na de mystieke druk waaronder ze gedurende die onvergetelijke weken had neergedoken, herleefde als om alle obsessie van zich te schudden. Veest volgde naar feest, bal na bal, comedie naar concert. Iedereen zette open zijn huis om feest te vieren en vrolijk te zijn en gewone natuurlijkheid te vinden na de ongelooflijke nachtmerrie. Mensen, zo gewone aan het natuurlijk en begrijplijke leven, aan het breedruimen materieelen van Indië, aan goede tafel, koele dranken, brede bedden, ruime huizen, aan geld verdienen en geld verteren, aan alles wat de lijfswelust is van de westerling in het oosten, zulke mensen herademden en schudden af van zich de nachtmerrie en schudden af van zich het geloof aan vreemde gebeurlijkheden. Werd daar nu nog over gesproken, dan was het onbegrijpelijk gegoogel, noemen men het de resident algemeen zona. Gegoogel van de regent. Want wat hij er de hand in gehad had, was zeker. Dat de resident hem gedreigd had met een verschrikkelijke dreiging, hem en zijn moeder, als hij niet zou ophouden het vreemde gebeuren, was zeker. Dat daarna de orde in het gewone levenweer was hersteld, was zeker. Gegoogel dus. Men schaamde zich nu om zijn geloof en om zijn angst en dat men gehuiverd had voor wat mystiek had geschenen en alleen knap gegoogel was. En men haar ademde en wilde vrolijk zijn en feest volgde naar feest. Leonie in die roes vergat haar ergenis dat van oudeik haar had teruggeroepen. En ook zij wilde vergeten die ver- miljoenenbezoedeling van haar lichaam. Maar iets van de angst bleef in haar over. Zij baden desmiddags nu vroeg, al om half 5 in de nieuw gebouwde badkamer. Haar tweede bad was haar altijd iets verhuiverigs. En nu Theo geplaatst was in Surabaya maakte zij zich los van hem. Uit angst ook. Zij kon zich niet losmaken van de gedachte dat de betovering met een straf had gedreigd hem beide, moeder en zoon, die schande brachten over het ouderlijk huis.  In wat romantisch was in haar perverse verbeelding en haar roze fantasie volgeruubijntjes, cupidootjes, gaf deze gedachte, haar ingegeven door haar schrik, een tegeliefkoze tragische tint, om niet te blijven koesteren, trots alles wat Theo zeiden. Zij wilde niet meer, en het maakte hem razend omdat hij dol op haar was, omdat hij niet kon vergeten de infame wellust in haar armen. Maar standvastig bleef zij weigen, en zijde hem haar angst en zijde dat zij zeker was dat het weer zou gaan spoken als zij Elkander lief hadden. Hij, de vrouw van zijn vader. Hij werd rood, razend ophouden, de enkele zondag die hij doorbracht in Labuwangi, razend om haar niet willen, haar en uw aangenomen moedelijkheid, en razend omdat hij wist dat zij Adi de Luce veel zag, dat zij veel op patiarram logeerde. Op de feesten dansde Adi met haar. Op de concerten hing hij over haar stoel, in de geïnprofiseerde residenceloge. Wel was hij haar niet trouw, want het was niet in zijn natuur één enkele vrouw te beminnen. Hij beminne wijd en zijd. Maar toch, hij was haar zo trouw als hem mogelijk was. Zij voelde voor hem een langdurig passie dan zij ooit nog gevoeld had, en deze passie wekt haar op uit haar gewone passieve onverschilligheid. Dikwels in gezelschap, vervelend saai, troonende in de glans van haar blanke schoonheid als een glimlachend idol, de loomheid haar indische jaren langzaam aan, vloeiende in haar bloed tot haar bewegingen hadden gekregen die onverschillige luidheid voor alles wat niet was liefkozing en liefde. Haar stem, er trage accent in ieder woord dat geen passie woord was, metamorfoseerden zij zich onder die vlam die van adi over haar uitging tot een jongere vrouw levendiger in gezelschap vrolijker, gevlijt door de voortdurende hulde van die jongeman waarop alle meisjes dol waren. En het was haar een genoot zich zo veel mogelijk meester te maken van hem, tot spijt van al die meisjes, tot spijt van Doddy vooral. In haar passie had zij tevens het slechte plezier te plagen, enkel voor de dieren ervan. Het gaf haar een exkiesgenot. Het maakte, voor het eerst misschien, want ze was altijd zeer voorzichtig geweest, haar man Jaloers, Theo Jaloers Doddy Jaloers. Zij maakte alle jonge vrouwen en meisjes Jaloers en daar stond zij bovenin alle, als vrouw van de resident, had zij in overwicht bovenin alle.  Was zij dan om een avond te ver gegaan, dan had zij er genoegen in met een glimlach met hun woord terug te winnen in hun allergenegenheid en haar behaagzucht in verloren had. En het was vreemd, maar dit lukte haar. Zodra men haar zag, zodra zij sprak, glimlachten en bemindelijk wilden zijn, won zij alles terug, vergaf men haar alles. Zelfs Eva liet ze gewinnen door de vreemde bekoring van deze vrouw die niet geestig was, niet intelligent, nauwelijks wat vrolijker werd en gewekt uit haar vervelende saaiheid en die alleen won door de lijnen van haar lichaam, de vorm van haar gelaat, de blik van haar vreemde ogen, rustig en toch vol verborgen passie en die zich bewust was al haar bekoring, omdat zij van kind af aan er de invloed van had opgemerkt. Met haar onverschilligheid was die bekoring haar kracht. Al wat noodlot was geen op haar af te stuiten, want het had met een vreemde magie haar wel aangesweemd, tot zij dacht dat een straf op haar neer zou dalen, maar het was afgedreven verder. Alleen de waarschuwing nam zij aan. Theo wilde zij niet meer, en moedelijk deed zij voort haar met hem. Het maakte hem razend, vooral op deze feest nu zij er jonger was, vrolijker en verleidelijker. Zijn passie voor haar begon om te slaan, in een haat. Hij haate haar nu, met al zijn instinct van blonde kleurling, die hij eigenlijk was, trots zijn blanke tint. Want hij was het kind van zijn moeder meer dan de zoon van zijn vader. Oh, hij haate haar nu, want zijn een vrees voor de straf had hij maar gevoeld een blik, en hij, hij was nu alles vergeten. En zijn gedachte was haar kwaad te doen. Hoe, hij wist het nog niet, maar haar kwaad te doen, opdat zij pijn zou hebben en leed. Dat te overdenken gaf een satanische zonbereid in zijn kleine, troubele ziel. Hoewel hij er niet over dacht, voelde hij onbewust dat zij als onkwetsbaar was. Voelde hij zelfs dat hij in zich pochten op die onkwetsbaarheid, en dat ze haar iedere dag brutaler maakte, onverschilliger. Ieder ogenblik logeerde zij op patjaram, onder het eerste het beste voorwensel. De anonieme brieven die van oudeck nog dik was haar voorlegde, ontroerde haar niet meer. Ze raakte aan ze gewoon. Zonder een enkel woord schaf zij hem weer terug.  Een enkele keer zelfs vergat zij ze, liet zij ze slingeren in de achtergalerij. Eens las Theo ze door. Hij wist niet in welke plotslingen helderheid, maar plotsling meende hij te herkennen enkele letters, enkele letters die strepen. Hij herinnerde zich in de kampung bij patjaram het huisje, half bambu, half petroleumplank, waar hij sea oudeck had opgezocht met adidelussen, en er met een arabier haastig bij eengeschove papieren. Hij herinnerde zich vaag op een snipper op de grond diezelfde letters die strepen. Het ging vagen bliksem snel door z'n hoofd, maar het was niets dan een bliksemstraal. In zijn somber kleine ziel was niets dan doffe haat en trouble berekening. Maar hij was niet verstandig genoeg die berekening uit te spinnen. Hij haate zijn vader uit instinct en antipatie. Zijn moeder omdat zij een nonna was. Zijn stiefmoeder omdat zij hem niet meer wilde. Hij haate Adi, hij haate Doddy erbij op de koop toe. Haate de wereld omdat hij erin werken moest. Hij haate iedere betrekking. Hij haate nu zijn kantoor op Surabaya. Maar hij was te lui en te weinig helder om kwaad te kunnen doen. Hij vond niet uit en ook bedacht zijn vader kwaad te doen, Adi en Leonie. Het was alles in hem vaag, troebel, ontevreden, onduidelijk. Zijne begeert was geld en een mooie vrouw. Verder was er niets in hem dan zijn stompe, zonbereid en ontevredenheid van dikke, blondes signau. En onmachtig donkerden zijn gedachten voort. Tot nog toe had Doddy altijd veel van Leonie gehouden, instinctmatig. Maar nu kon zij het zich niet meer ontkennen. Zodat dat toeval was, mama en Adi altijd zoekenden elkaar in dezelfde glimlach van aantrekking, en de een trekken de ander aan van het ene einde der zaal naar het andere als onweerstaanbaar, dat was geen toeval. En ook zij, ze haaten mama nu, mama met haar mooie kant, haar soeverrene, onverschilligheid. Haare eigen natuur van drift, van passie, kwam in botsing met die andere natuur van melkblanke creole loomheid die zich eerst nu, laat, om de laudere goedgunstigheid van het noodlot geheel dors laten slepen zonder voorbehoud. Zij haaten mama, en het gevolg van die haat waren Sainis. Sainis van nerveuse drift, opgillende de drift van Doddy tegen de tergende kanten van mama's onverschilligheid, over allerlei klein verschil van mening.  Over een visite, een ritje te paard in Japan, over een sambal die de een lekker vond de ander niet. Leonie had er plezier in Doddy te plagen, in om het plezier van plagen. Dan wilde Doddy uithouden aan papa's borst, maar van Oudeik gaf hij geen gelijk en zei dat zij voor mama meer eerbied moest hebben. Maar eens, toen hij Doddy terwijl zij troos bij hem zoeken kwam, perispunt sprak over haar wandelingen met Addy, gilden zij op dat mama zelf op Addy verliefd was. Van Oudeik, boos, joeg haar de kamer uit. Maar het kwam alles te veel met elkaar over één, de anonime brieven, de nieuwe behaagsucht van zijn vrouw door die's beschuldiging en wat hij zelf had opgemerkt op de laatste partijen om hem niet te laten nadenken en toppen zelfs. En nu hij hier eenmaal over topde en nadacht, flitste plotselingen herinneringen als korte weerlichte door hem heen, van een onverwacht bezoek, van een deur die gesloten was, van een portiere die bewoog, van een gefluisd woord en een schuw afgebroken blik. Hij combineerde dat alles hij herinnerde zich diezelfde subtiele herinneringen in verband met anderen van vroeger heel plotseling. Het werkte eensklapp zijn jaloezie, de jaloezie van de man op de vrouw die hij lief heeft als zijn alle eigenst bezit. Als een windvlaag stak die jaloezie bij hem op en woeid door zijn werk aandacht heen, verwarden zijn een gedachte terwijl hij aan zijn werk zat, deed hem plotseling zijn kantoor uitlopen terwijl hij de politierol deed, zoek hij in de kamer van Leonie, in een gordijn, kijken zelfs onder het bed. En nu wilde hij niet meer dat ze op patiarrham logeerden. Naar hij voorgehaaf om de Lucis geen hoop te geven, dat Adi ooit dood die zou krijgen, want hij dors Leonie niet over zijn ijverzucht spreekt. Dat Adi ooit dood die zou krijgen. En zijn dochter was ook wel indisch bloed, maar hij wilde een vol bloed-europeaan verschoonzoen. Hij hater al wat halfwas was. Hij hater de Lucis van binnenlands de Indische quasi-sodorse traditie van hun patiarrham. Hij hater hun gedobbel, hun koeken en ijzij met allerlei avans haar hoofden, lieder die hij ambte de kraf wat hun toekwam, maar verder beschouden als noodzakelijke werktuigen van de politiek der regering. Hij hater alle hun manieren van oude Indische familie.  En hij hater Adi, een jongen, zogenaamd ampoyer, maar die niets uitvoerde dan na loop al wat vrouw, meisje, meid was. Als werkzaam en oudere man was dit leven onuitstaanbaar. Leonie moest zich dus wel patiarrham ontzeggen, maar des morgens ging ze rustig naar mevrouw van Douche, en in haar kleine huis ontmoeten ze Adi terwijl mevrouw van Douche zelf uit verkopen ging in een chickaar met de twee stopflessen in ten in ten en een bak gebatik te sprijen. Des avonds dan wandelde Adi met Dodie en hoorde haar een hartstochtelijke verwijtingen. Hij lachte om haar drift. Maar in zijn armen tot ze heegde tegen hem aan. Hij zoende haar de verwijtingen van de lippen tot zij dol van liefde wegsmolt aan zijn mond. Verder gingen zij niet. Bang, vooral Dodie. Ze liepen achter de kamppunks op de galangangs de saba's terwijl zwermen van vuurvliegjes in de donkerom en heen starrelden als hele kleine lampjes. Ze liepen in alkanders arm aan elkaar's hand liepen zij voor in een liefde van onsenuender handtastelijkheid die nooit durfde tot het einde. De hunne handen voelten ze elkaar helemaal aan. Zijn beminder elkaar met hun handen. Kwam zij dan thuis dan was zij dol, razend op mama in wie zij beneden kalmen glimlachende verzadiging als zij in haar witte penuaar, zacht gepoeerd lacht de mijmeren op een rietenstoel. En het was in huis nieuw opgefrist, wit gekalkt na het vreemde gebeuren dat voorbij was, een hater die als uitsgroot overal als de duifste bloem zelfe van dat vreemde geheim een haat rondom die glimlachende vrouw die te loom was om te haten en alleen plezier had in het stille plagen. Een jaloeurse haat van vader nu tegen zoon als zij hem te veel zag bij zijn stiefmoeder zitten smekende trots zijn eigen haat om iets wat wist de vader niet een haat van zoon tegen vader een haat van dochter tegen moeder een haat waarin alle familieleven verongelukte. Hoe het zo langzamer hand was gekomen wist van oudijk niet. Weenmoedig betreurde hij de tijd toen hij blind was geweest toen hij vrouw en kinderen alleen gezien had in het licht dat hij wilde. Dat was nu voorbij. Zoals vroeger het vreemde gebeuren sloeg nu een haat uit het leven op als een pestwalm uit de grond.  En van oudijk die nooit was bij geloven geweest die koel Kalm gewerkt had in zijn vereenzaamde huis waar het onbegrijpelijk spookte rondom hem heen die rapporten had doorgelezen terwijl het hamerde boven zijn hoofd en zo daar ook erde in zijn glas.  Van oudijk voor het eerst van zijn leven nu hij de sombere blikken van Theo van Doddy zag nu hij zijn vrouw brutaler iedere dag met de jongen de luce eensklapsfond hand in hand haar knia bijna in de zijnen nu hij zichzelf zag veranderd verouderd somberspiedende werd hij bijgelovig onoverkomelijk bijgelovig gelovende aan een stille kracht die school waar wist hij niet in de grond van Indië in een diep mysterie ergens, ergens, een kracht die hem kwaad wilde omdat hij was Europiaan over Heerse Vringeling op de geheimzinnig heilige grond en toen zag hij deze bijgelovigheid in zich zo nieuw in hem, man van praktijk zo vreemd ongelofelijk in hem man van simpel mannelijke eenvoud schikte hij voor zichzelf als voor een opkomende krankzinnigheid die hij diep in zich begon waar te nemen en hoe krachtig hij geweest was tijdens het vreemde gebeuren zelf dat hij nog met een enkel woord van dreigende kracht had kunnen bezweren deze bijgelovigheid als die na ziekte van dat gebeuren vond in hem zwakte, als een kwetsbare plek hij was zo verbaasd over zichzelf dat hij zich niet begreep vreesterig gek te zullen worden en toch, toch topde hij zijn de gezondheid als ondermijn door een opkomende leverziekte en hij bestudeerde zijn gelende tint totseling dacht hij aan vergiftiging de keuken werd onderzocht de kokkie aan een verhoor onderworpen maar niets bleek hij begreep angstig te zijn voor niets maar de dokter verklaarde dat zijn lever was opgezollen en schreef hem het gewone regime voor wat hij anders heel gewoon zou gevonden hebben een ziekte die zo veelvuldig voorkwam vond hij nu eens klaps vreemd een vreemd gebeuren waarover hij topde en het tasten zijn zenuwen aan hij leed nu aan plotslengen vermoeidheden als hij werkte, aan kloppende hoofdpijn zijn de jaloezie gaf hem enige jaagdheid een trillende onrust kwam over hem hij bedacht eens klaps dat als het nu hamerde boven zijn hoofd als het nu Sirys po grond om hem heen hij niet in zijn huis had kunnen blijven en hij geloofde aan een haat die rondom hem walmde uit de haatdragende grond als een pest hij geloofde aan een kracht diep verborgen in de dingen van Indië in de natuur van Java het klimaat van Labuwangi in het gegoogel zo noemd hij het nog dat de javaan soms knapmaakt boven de wesseling en dat er macht geeft geheimzinnige macht niet om zich te bevrijden van het juk maar wel om ziek te maken te doen kwijnen, te plagen, te trijteren te spoken onbegrijpelijk en afgrijselijk een stille kracht een stille macht vijandig aan ons temperament aan ons bloed, aan ons lichaam aan onze beschaving aan al wat ons goeddunk te doen en te zijn en te denken het was bij hem open gestraald als met één plotseling licht het was niet het gevolg van denken het was bij hem open gestraald als met één schrik van openbaring geheel instrijd met al de logiek van zijn geleidelijk leven zijn geleidelijke gedachte gang in één vision van verschikking zag hij het plotseling voor zich als het licht van zijn naderende ouderdom een schrijzaart soms eensklappste waarheid zing en toch, hij was jong nog hij was krachtig en hij voelde dat als hij niet zwänken zou zijn een krakzittige gedachte zijn hem ziek, zwak en ellendig kon maken voor altijd voor altijd vooral voor hem simpele man van praktijk was deze onderzwaai bijna ondraagelijk wat de morbide geest rustig pijnten zou hebben bespiegeld gaf hem een wit bliksemunde ontzetting nooit had hij gedacht dat er diep ergens geheimzinnig dingen kunnen zijn in het leven sterker dan wilskracht, geestkracht nu, na de nachtmerrie die hij moeder had overwonnen scheen het of toch de nachtmerrie hem uitgeput had en hem had ingegeven allerlei zwakten het was ongelooflijk maar nu, zavonds als hij werkte luisterde hij naar het avond donzen in de tuin of naar de rat die stommelde boven zijn hoofd en dan stond hij eensklapps op liep in de kamer van Leonie en keek onder haar bed toen hij eindelijk uitvond dat velen van de anonime brieven waarmee hij achtervolgt werd kwamen uit de koken van een halfbloed die zich noemde zijn zoon en zelfs met zijn eigen familie naam in de kampong werd aangeduid voelde hij zich te wijvul om wat er mocht aan het licht komen en dat hij zelf vergeten was uit zijn controleursstijd nu wijvelde hij in wat hem vroeger zeker instellig was nu wist hij zijn herinneringen uit dientijd niet meer zo stellig te schrikken dan dat hij had kunnen zweren geen zoon te hebben bijna zonder het weten gewonnen in dientijd hij herinnerde zich niet duidelijk duishoudsten die hij gehad had voor zijn eerste huwelijk en hij liet de gehele zaak de anonime brieven liever maar voortsmelen in hun duisteren schaduw dan dat hij ze onderzocht erin roerde en zelfs liet hij aan de kleurling die zich noemde zijn zoon geld geven opdat deze niet misbruikmakende van de naam die hij de zich toetkende overal in de kampong eisten presente kippen en rijsten klederen dingen die C.