Kleine Dorrit | Charles Dickens | Literary Fiction | Book | Dutch | 9/29
19e hoofdstuk van deel 2, van Kleine Dorrit van Charles Dickens, vertaald door A.G. van Tricht. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Het was een hoogst merkwaardig schouwspel. De broeders William en Frederik Dorrit, de gevangenisplaats, op en neer te zien wandelen. Natuurlijk aan de aristocratische of de pompkant, want de vader was zeer zuinig met zijn bezoeken aan zijn kinderen. Aan de plebezen of armenkant. Behalve de zondagsmorgens, kerstmis of andere plechtige gelegenheden die hij met grote nauwgezetheid waren nam. Hij legde dan de hand op het hoofd van hun kinderen en zegende deze jeugdige insolventen met een goede tirantheid die waardelijk treffend was. Frederik, die vrij rondliep, was zo nederig gebogen, verweld en verschompeld. William, de gegeiselde, zo hofelijk, zo minzaam, zich zo bewust van de positie, die hij indam, dat alleen reeds in dit opzicht het broedapaar een schouwspel aanboot om zich over te verbazen. Ook op de avond van de zondag, waarop kleine Dorrit haar samenkomst op de ijzeren brug had gehad, met de verlievde John, wandelden de broeders op de plaats op en neer. De staatszorgen waren voor die dag aan de kant gezet. De audiëntie was druk bezocht geweest en er waren allerlei nieuwe personen voorgesteld. De drie- en een halve schilling, toevallig op tafel achtergelaten, waren tot twaalf schillings aangegooid. En de vader van de marshalsie genoot van haar lekkere cigar. Zo als hij daar heen en weer wandelde, minzaam zijn pas regelende, naar het sloffen van zijn broer, volstrekt niet trots op zijn meerdigheid, maar medeleide, hebbende, met dat ongelukkige schepsel, win zwakheid hij moest ontzien, met win hij geduld moest hebben, zoals elk rookwolkje dat hij uitblies en dat zijn best deed om over de ijzeren punten op de muur naar buiten te komen. Zo als hij daar liep, kon men niet anders dan zich over hem verbazen. Zijn broeder Friederik, met de doffe oog, de beven de hand, de geborgenhouding, de kruipere geziel, slofde onderdanig naast hem voort, zijn een bescherming aanvaardende, zoals hij alles aanvaardde wat deze dolhof van een wereld waarin hij verdwaald was hem bood. Hij had het onafscheidelijke grauwe zakje waaruit wij nu en dan een snuifje nam in de hand. Zodra hij dit weer eens aarzelend gedaan had, keek hij zijn broeder aan met hem blik waarin de bewondering niet ontbrak.  Legde beide handen op de rug en slofde weer voort, tot de tijd werd voor de volgende prize. Of hij stond eens even stil om rond te kijken, misschien wel omdat hij plotseling zijn clarinet miste. Toen de avond begon te vallen, verdwenen de gevangenen langzamerhand, maar het was toch nog aardig vol op de plaats, want er waren veel bezoekers die naar de poort gebracht moesten worden. Zo, op en neer wandelende, keek William de gevangenen rond, om van alle kanten groeten in ontvangst te nemen, die hij beantwoorden door alle vriendelijks de hoed af te nemen. Tevens met de grootste aandacht zorgende dat zijn broeder niet tegen de mensen aandeep of tegen de muur geduwd werd. Over het geheel waren de gevangenen nu niet zo fijn gevoelig, maar zelfs zij schenen in overeenstemming met hen uit eenlopende wijze van zich te verbazen, te vinden dat de broeders een merkwaardig schouwspel opleverden. Je bent wat stil vanavond, vrederik, zei William, schilt er iets aan? Schelen, hij bleef een ogenblik voor zich uitstaren, maar boog het hoofd even spoedig weer met de ogen naar de grond. Nee, William, nee, mij schilt niets. Als je eens de moeite wilt doen, je wat netter aan te kleden, vrederik. Ja, jawel. Antwoorden de oude man zenuwachtig. Maar dat kan niet. Ik kan het niet. Zeg toch zulke dingen niet. Dat is voorbij. De vader van de marshalsie keek naar een voorbij gaande gevangenen, met wie hij op een vriendschappelijke voet was. Als of hij wilde zeggen, een zwakke oude man, maar hij is mijn broedermeneer en de stender natuur is machtig. Waarna hij zijn broer bij de kaalgesleete mau pakte uit vrees dat de oude man tegen de pomp zou aanglopen. Aan de vermaaktheid van zijn karakter, als broederlijke leidsman, raadsman en vriend, zou niets ontbroken hebben als hij zijn broer maar behoed had voor armoede en ellende, in steden van hem ermee in te slepen. Ik denk, William, zei het voorwerp van zijn vriendelijke zorg, dat ik moe ben en beter deed naar huis te gaan. Beste vrederik, laat ik je niet terughouden. Geen opoveringen voor mij als teblieft. Het is al laat en dan de warmte en mijn hoge leeftijd, zei vrederik. Doet zich erg gevoelen. Beste vrederik, antwoorden de bezorgde William. Neem je je wel genoeg in acht.  Eerst je levenswijze wel zo geregeld als, laat ik zeggen, de meinen. Om nu maar te zwijgen van de kleine buitensporigheid waarop ik je zo even attent maakte. Twijfel ik eraan of je wel genoeg beweging neemt. Genoeg in de lucht komt, vrederik. De wandelplaats hier is altijd tot je dienst. Waarom maak je er niet meer geregeld gebruik van? Ach, antwoorden de anderen met een zucht. Ja ja, maar het dient tot niets. Of je al ja ja ja zegt, hernam de vader in zijn hoge wijsheid. Je moet het ook doen. Neem mijn geval nu eens. Ik ben enigszins. Een voorbeeld voor je. De noodzakelijkheid en de tijd hebben mij geleerd wat ik doen moet. Op bepaalde uren van de dag zul je mij aan het wandelen vinden. Op andere in mijn kamer of bij de portier, courante lezende, bezoekers ontvangende, etende en drinkende. Ik heb er jarenlang bij Amy op aangedrongen, dat ik mijn maaltijden prompt op het vastgestelde uur kan gebruiken. Amy is als het ware opgegroeid in het besef van het gewicht van deze beschikkingen. En je weet wat een best meisje zij is. De broeders uchten, nog eens. Terwijl hij shuffrig voortslofte, ja, ja, ja. Best de kerel, hernam William, met de hand op zijn broederschouder en met iets vriendelijk berispens in zijn stem. Oog de arme ziel moest zacht behandeld worden. Dat zij je zo even ook. Maar dat is niet veelzeggend, vrederik. Als het al iets betekent. Ik wilde dat ik je eens wat kon opwekkend vrederik, want dat heb je bepaald nodig. Ja, William, ja, ik twijveren niet aan, antwoorde vrederik en keek zijn broer met toffe ogen aan. Maar ik ben niet zoals jij. De vader van de Marshallsee antwoorde bescheiden de schouders ophalende. O, je moogt zijn, zoals ik, best de vrederik. Als je dat verkist, mag je dat zijn. In het volle bewustzijn van zijn kracht zag hij er van af, verder aan te dringen bij de gevallen broederen. Er werd in allerlei hoeken en hoekjes afscheid genomen, zoals elke zondagavond. En hier en daar stond ene arme vrouw of moeder in het donker te sreien met de nieuwe gevangenen. Er was een tijd geweest waarop de vader zelf gesreid had in de schaduwen van de binnenplaats. Evenals zijn arme vrouw. Dit was echter lange jaren geleden. En nu was hij als passagier.  Aan boord van een schip dat een langer reis doet. Herstelt van zeeziekten en ongeduldig over passageers, die in de laatste haven aan boord zijn gekomen en de ziekte paskrijgen. Hij voelde de lust in zich opkomen, protest aan te tekenen. Zijn opinie eentste zeggen dat zulke mensen die hun etraanen niet konden bedwingen, daar niet thuis behoorden. In zijn houding, zo niet in woorden, gaf hij telkens zijn misnoegen te kennen over dergelijke storingen in de algemene stemming. En dan begreep hem zo goed dat zulke personen gewoonlijk heen gingen wanneer zij hem zagen aankomen. Deze zondagavond vergezelde hij zijn broeder tot de poort vol geduld en in schikkelijkheid. En in het beste humeur, zo zelfs dat hij wel zo genadig wilde zijn om de tranen voorbij te zien. Een aantal gevangenen zaten zich te koesteren in het bleke gaslicht. Anderen nam een afscheid van de bezoekers. En zij die geen bezoek hadden, keken naar het herhaalde omdraaien van de sleutel en praten met de kander en met Chivri Sr. De komst van de vader veroorzaakte natuurlijk enige beweging en Chivri met de sleutel, even aan zijn hoedtikkende, sprak de hoop uit dat meneer Dorret wel zou zijn. Dank je Chivri, heel wel, en jij? Oh, ik ben heel wel, brom de Chivri, zoals altijd, wanneer en naar zijn gezondheid gevraagd werd. En hij niet goed gehumeurd was. Ik heb vandaag een bezoek van je zoon gehad, Chivri. En wat zag hij er schiek uit? Chivri had het gehoord. Hij zou echter wel wensen dat zijn zoon wat minder geld aan zijn kleding uit gaf. Want wat gaf het hem? Niets dan teleurstellingen. En die kon hij overal wel krijgen voor niets. Wat bedoel je met teleurstellingen, Chivri? Vroeg de goede tierenvader. Oh, wat, antwoordde Chivri, wat kan het mij eigenlijk schelen? Gaat meneer Vrederik naar buiten? Ja, Chivri, mijn broer gaat naar bed. Hij is vermoeid en niet zo heel wel. Pas op, Vrederik, pas op. Goedenacht, beste Vrederik. Handen schuddende met zijn broeder en zijn vette hoed oplichtende om het gezelschap te groeten slof de Vrederik langzaam de portierswoning uit naar de poort, die door Chivri ontsloten werd. De vader van de Marshallsee legde de beminnelijke bezorgdheid van een hoger wezen aan de dag. Opdat zijn beste broer toch geen ongeluk zou krijgen. Wees zo goed, de deur nog een ogenblik open te houden, Chivri.  Dat ik zie hoe hij door de gang en de trapjes afkomt. Pas op, Vrederik. Hij is zo slap op de benen. Let op de treden. Hij is zo onattent. Wees voorzichtig als je de straat oversteekt. Vrederik, het bevalt mij niets dat hij zo alleen rondwaalt. Hij zou een ogenblik overredend zijn. Met deze woorden en een gezicht waarop onrust, twijfel en het besef van beschermig duidelijk te lezen waren, keerde hij zich naar het gezelschap in de portierswoning. Zo duidelijk te kennen geefende hoe jammer het was dat zijn broer ook niet veilig achter slot haar grendel kon blijven, dat de gezamenlijke gevangenen er onmiddellijk hun opinie over begonnen te uiten. Evenwel, zo heel griff, stimde hij niet toe. In tegendeel. Nee, heren, zei hij, nee. Laat ons hem niet verkeerd begrijpen. Zijn broeder was een oude man. Dat was aan het geen twijfel onderhever. En voor hem zelf, voor de vader van de marshalsie, zou het een grote geruststelling zijn hem veilig achter deze muren te weten. Het moest echter niet vergeten worden dat een langdurig verblijf binnen deze muren zekere hoedanigheden vereisten. Hij wilde niet zeggen verheven hoedanigheden, maar dan toch hoedanigheden, zedelijke hoedanigheden. Het was de vraag of zijn broeder, Vrederik, over zulke hoedanigheden beschikten. Heren, hij was een uitmuntend man, een vriendelijk, achterzwaarder beminnelijk man, met de eenvoud van een kind. Maar zou hij, of schoon ongeschikt, voor welke betrekking ook, zich hier kunnen voegen. Nee, in vertrouwen gezegd nee. De hemel voor hoe de bovendien, zei hij, dat zijn broeder, Vrederik, hier zou komen, anders dan zoals nu, geheelvrijwillige. Heren, wie hier komt, met het vooruitzicht, hier langere tijden blijven, moet een sterk karakter hebben, want hij moet veel doormaken en zich door veel heenslaan. Was zijn geliefde, broeder, zoonman, nee. Hij had zijn beste dagen gehad, dat kon iedereen zien. Het was hem, tegengelopen in de wereld, en dientere volgen, was al zijn energie gedoot. Hij miste de kracht om de strijd met het leven te voeren. Had geen veerkracht genoeg, om lang op een plaats als deze te zijn, en toch de achting voor zichzelf te bewaren en te blijven voelen, dat hij een gentleman was.  Vrederik bezat niet de, als hij dat zoon noemen mocht, de macht om in de kleine, kiezen opletend heden en vriendschapsbewijzen, die men in zulke gevallen ontvangt, de goedheid te zien van de menselijke natuur, de edelig geest die de gevangenen aanspoort tot het vormen van een gemeenschap, en tevens te blijven voldoen aan de voorwaarden die men aan een gentleman stellen moet. Heren, God zegen je. Zo luidde de prik die hij hield, en waarin hij het gezelschap een duidelijke wenk gaf, voor hij naar de vuile plaats teruggeerde met zijn eigen kalenwaardigheid, langs de gevangenen in een kamerjapon, omdat hij geen jas had, langs de gevangenen in strand meulen, omdat hij geen schoenen had, en langs de dikke groen gekookman, in een wolkenuitenboek, die geen zorgend kende, en langs de nare klerk, in een zwarte jas zonder knopen, die geen hoop meer had, naar zijn eigen vuile kamer. De tafel was gedekt voor het soep P, en de oude grijze kamerjapon hing over de learning van zijn stoel bij het vuur. Zijn dochter stak haar gebedenboekje in de zak, had zij om genade gebeden, voor alle grijzelden, en stond op om hem welkom te eten. Is oom naar huis gegaan, vroeg zij, terwijl hij zijn jas uit trok, en zij hem zijn kalotje aantgaf. Ja, oom was naar huis gegaan, had vader. Prette gewandeld? Nee, niet erg. Ebi, niet erg, nee. Voelde hij zich niet erg wel, terwijl zij achter hem stond, en met haar liefge zichtje over de stoel leunde, keek hij met neergeslagen ogen naar de haart. Een gevoel van ongerustheid scheen hem te bekruipen, als of er eens klaps schaante in hem opkwam. En toen hij begon te praten, was het geen hij zijde onzamend hangend, en in afgebroken zinnen. Iets, ik, eh, ahem, ik weet niet wat er aan Chevri hapert. Ahem, hij was, ah, vanavond niet zo beleefd, en voorkomend als gewonelijk. Het, ahem, het is de moeite niet waard, maar ik ben er toch door hem ha, van streekgraad liefste. Hij is nu eenmaal zo, hij draaide de handen om, en om, en bekeek ze nou keurig dat, ahem, iemand in mijn positie, ongelukkig genoeg, afhankelijk is van zulke mensen. Elk uur van de dag. Haar arm lag op zijn schouder, maar zij keek hem niet aan terwijl hij sprak.  Ik, ahem, ik kan maar niet begrijpen, Amy, waardoor Chevri opeens zo verandert is. Hij is altijd zo, zo bijzonder oplettend en vol eerbied, en vanavond was hij zo kort af tegen me. En sommige anderen ook. Wel, goede hebel, als ik dus teum, en de welwillendheid van Chevri en zijn collega's verdies, kan ik hier wel doodhongeren. Terwijl hij sprak, opende en sloot hij de handen als een paar vleugels. Al die tijd, zo onder de indruk van die opwelling, van schaamte, dat hij terugdijnste voor zijn eigen gedachten. Ik, ahem, ik kan mij niet voorstellen wat de reden is. Er was hier eens Zekere Jackson, ook een Sipir. Jij zult je hem niet meer herinneren liefste. Jij was nog te jong, en ahem. En die had een broer, een jongere broer. En die maakte het hof. Nu ging niet zover om het hof te maken, was in bewondering, in erbiedige bewondering van niet de dochter, maar de zuster van een onzer. Een aanzienlijke gevangenen. Ik mag wel zeggen, een zeer aanzienlijke gevangenen. Hij heette Kapitein Martin, en hij legde mij de vraag voor, of het wel raadzaam was, dat zijn zuster de Sipir boos maakte, door al te openhartig te zijn, Jegensteens broeder. Kapitein Martin was een gentleman, en een man van eer, en ik verzocht hem mij eerst te zeggen hoe hij er zelf over dacht. Kapitein Martin, die in hoog aanzien bij het leger stond, zei toen zonder een ogenblik te aarselen, dat naar zijn mening, ahem, zijn een zuster, die jongeman, niet al te duidelijk behoefte te begrijpen, dat zij hem wel zo'n beetje aan het lijntje kon houden. Ik weet niet zeker of hij die uitdrukking wel gebruikte. Ik vermoed eerder dat hij zei, wel mocht dulden, terwelle van haar vader. Ik bedoel van haar broeder. Ik begrijp eigenlijk niet hoe die geschiedenis mij zo opeens te binnen schiet. Ik vermoed dat het is, omdat ik niet begrijp wat Chivalrie vanavond zo korselig maakte. Maar welk verband, er tussen bestaat, kan ik niet inzien. Zijn stem werd door haar handje gesmoord, want zijn woorden deden haar zoonpijn dat zij ze niet langer kon aanhoren. Gedurende enige ogenblikken, heerste er dodelijke stilte. Hij zat gedoken in zijn grote stoel en zij had de arm om zijn hals geslagen en haar hoofdje leunde op zijn schouder.  Zijn avond eten stond in een sauspan op het vuur en zodra zij de kracht in zich voelde om zich te bewegen stond zij op om het te krijgen en het voor hem op de tafel te zetten. Hij nam zijn gewone plaats in. Zij de haren, maar zij ad niet mee en zij keken al kan er niet aan. Langzamerhand echter begon hij door mes en vork met veel geraas neer te leggen, de dingen met een rug op te nemen, van zijn brood te bijten of dit hem beledigd had en op meer soortgelijke wijze te tonen dat hij uit zijn humeur was. Eindelijk schoof hij het bord van zich af, zeer in tegenspraak met de werkelijkheid. Wat doet het er toe? Of ik eet of doodhommer? Wat doet het er toe? Of zo'n verdorven leven als het mijne een einde neemt nu de volgende week of het volgende jaar? Wie geeft er nog wat om me? Een arme gevangenen in het leven gehouden met almoezen en klikjes. Een verworpeling. Vader, vader, toen hij opstond kroop zij op haar knieën naar hem toe en heeft de handen smekend naar hem op. Amy ging hij voort met gesmoordes stem, heverbevende en met zo'n woeste blik als of hij krankzinnig geworden was. Amy, als je mij gekend had, zo als je moeder mij gekend heeft, dan zou je niet geloven dat ik dat was. Ik, die je nooit anders gezien hebt, dan door de traalien van de gevangenis. Ik was jong, talentvol, zag er goed uit, was onafhankelijk. Ja, kind, dat was ik. En de mensen zochten mij op. En benijden me, benijden me, beste vader. Zij trachten de arm waarmee de hij door de lucht zwijde naar m'n hele te trekken, maar hij duwde haar hand weg. Had ik maar een portret van me uit die dagen. Al was het nog zo slecht gemaakt. Je zou er trots op zijn. Trots op je vader. Maar ik heb er geen. Maar laat ik tot waarschuwend voorbeeld strekken. Laat niemand, reap hij, met verwilderde blik, voor zich uitstaarende. Verzuimen, tenminste dat te bewaren uit de tijden van voorspoed en aanzien. Laat een ieder toch zorgen dat zijn kinderen kunnen zien wie hij eenmaal is geweest. Ten zijn mijn gezicht in het uur van mijn dood weer de vroegere uitdrukking aaneemt. Men beweert dat dit wel eens gebeurt.  Maar ik weet het niet. Zullen mijn kinderen mijn nooit gezien hebben? Vader, vader, overacht me, veracht me, kijk mij niet aan. Luister niet naar me. Leg mij het zwijgen op. Bloos vormen, schrij om me. Ja jij ook. Emi, doe het toch. Doe het toch. Ik doe het om mijzelf. Beste vader, lieve vader, mijn enige lieveling. Zij sloeg de armen om hem heen. En dwong hem zachtkens weder te gaan zitten. Namde opgeheven arm en trachten die om haar eigen hals te slaan. Laat hem daar liggend, vader. Kijk mee eens aan, vader. Kus mee eens, vader. Denk eens één ogenblik alleen aan mij, vader. Een heel klein ogenblik. Hij vervolgde echter met dezelfde woester gebaren. Maar zijn stem nam langzamer hand een klagende toon aan. En toch heeft men hier wat achting voor me. Ik heb het hoofd toch nog opgehouden. Ik ben niet vertrapt. Ga maar eens horen wie hier de hoofdpersoon is. Ze zullen je zeggen dat het je vader is. Ga maar eens vragen met wie men nooit de spot drijft, wie men altijd beleefd behandelt. Zij zullen zeggen je vader. Ga maar eens vragen. Overwinsbegraven is men hier. Het moet hier zijn, want ik zou niet weten waar elders het meest zal praten. Overwins dood men het meest verdriet zal hebben. Meer dan men ooit over iemand die de poort is uitgedragen. Gehaald heeft. Zij zullen zeggen het is je vader. Wel nu dan, Emi. Emi, word je vader dan zo algemeen veracht. Is er niets goed meer aan hem? Zul je je later niets meer van hem erinneren dan zijn ongeluk en zijn armoede? Zul je zonder liefde aan hem denken, als hij eens is heen gegaan, de arme bandeling? Hij barst in tranen uit, laffen krokodilletranen. En eindelijk liet hij toe dat zij hem omhelzen. En zijn grijs hoofd tegen haar wang legde, terwijl hij voortging, te jammeren, over zijn ongelukkig lot. Eindelijk veranderde hij van onderwerp voor zijn gejammer. En zijn handen om haar heens slaande riep hij. Arme, arme moedeloze Emi, ongelukkig kind. Hoe lang reeds heb ik je voor mij zien zorgen en werken. Daarna begon hij leer over zichzelf. En zij dat zij zoveel meer van hem gehouden zou hebben, als zij hem vroeger gekend had. Dat hij haar zeker zou uitgehuwelijkd hebben.  Aan een gentleman die trots op haar zou zijn geweest, omdat zij zijn dochter was. Hoe zij, aan zijn vaderlijke zijde, haar eigen paard bereden zou hebben. En hoe, het gemeene volk, hij bedoelde daarmee de mensen die hem de twaalf shillings gegeven hadden, die hij in de zak had, erbiedig langs de stoffengeweg achter hen voortgesuckelt zou zijn. Zo, nu het bluffende, dan weer in wanhoop, geheel door trokken van de kerkersmet, legde hij zijn ontaarde ziel bloot aan zijn liefhemmende dochter. Niemand anders kreeg ooit zo'n diep inzicht in zijn vernedering. De gevangenen, die nog zaten te lachen om zijn toespraak in de portierswoning, vermoeden niet welke ernstig tafereel de donkere gallerij van de marshalsie die zondagavond aanboot. De klassieke verhalen van een dochter, die haar vader, in de gevangenis laafde, zoals haar moeder haar had gelaafd. Kleine dort, of schoon van het minder herovike moderne geslacht, een invoudige Engelse deed veel meer. Zij koesterde haar vaders door en door bedorvenhard aan haar onschuldige boezem en laafde hem uit haar bron van liefde en trouw, die nooit verdroogde of verminderde in al de jaren van zijn grote hongersnood. Zij vleiden zich tegen hem aan, vroeg hem vergiffenis, indien zij haar plicht wel eens verzaakt mocht hebben. Of ook maar scheen te hebben verzaakt, verluisterde hem in, de hemel weet dat zij de volle waarheidssprak, dat zij hem nooit meer geëerd zou hebben, al waren hij een gunsteling der fortuin en door de gehele wereld geacht geweest. Toen zijn het tranen gedroogd waren en zijn er zwakkeit voorbij was. Toen het gevoel van schaamte verdween, en hij er weer uit zag, en deed als gewoonlijk, warmde zij het restant van zijn avond eten nog eens op. En stijf naast hem zittenen, genootzijren van hem te zien eten en drinken. Nu hij daar weer in al zijn grootheid zat, bij het fluwelen kalortje op, en de oude grijze kamer Japon aan, had elke gevangenen, die zijn raad wilde inwinnen, gerust kunnen binnenkomen. Hij zou opgetreden zijn als de grote zedemeester, Lord Chesterfield, of als de ethische ceremoniemeester van de marshalsie. Ten einde zijn na aandacht bezig te houden, sprak zij met hem over zijn garderobe, en toen behaagde het hem te zeggen dat hij de hemden die zij voor hem wilde maken, wel nodig had, want degenen die hij had waren versleten en hadden hem bovendien nooit gepast.  Hij werd hoe langer, hoe spraakzamer en opgeruimder, en vestigde ook haar aandacht op zijn jas, die achter de deuring, waarbij hij de opmerking maakte dat de vader van de marshalsie aan zijn kinderen een slecht voorbeeld zou geven. Ja, de indruk van slordigheid zou maken, indien hij zich aan hen vertoomde met de ellenbogen door de mouwen. Hij werd, zelfs grappig, toen hij haarde hakken van zijn schoenen liet zien, maar toen de das ter sprake kwam, keerde al zijn deftigheid terug en liet hij haar beloven, een nieuwe voor hem te kopen, zodra zij het geld daarvoor bij eenhad. Terwijl hij rustig zijn sigaar zat te roken, maakte zij zijn bed op en bracht de kleine kamer in gereedheid voor de nacht. Hij was moe, ten gevolgen van alle aandoeningen, en bovendien was het al laat, zodat hij, zodra zij gereed was opstond, om haar zegenend de hand op het hoofd te leggen en goeden nacht te wensen. Al die tijd had hij geen ogenblik aan haar kleding, haar schoenen, haar nodend gedacht. Niemand op de gehele wereld, uitgezonderd zijzelfen, had haar behoeften zo kunnen vergeten. Hij kusten, haar herhaaldelijk, God zegen je liefje, goeden nacht liefste. Haar ontvankelijk gemoet was echter zo diep gewond door het geen zij van hem had gezien, dat zij hem niet alleen durfde laten, uit vrees, dat hij weer zo wanhopend zou gaan jammeren. Ik ben niet moe, beste vader. Ik zal zo meteen terugkomen, wanneer u in dit bent, en dan blijf ik bij u zitten. Met een R, als of wij, haar grootste beschermen was, vroeg hij of zij zich erg engzaam voelde. Ja, vader, oh zeker, kom dan terug, liefste. Ik zal heel stil zijn, vader. Denk niet aan mij, lieverling, zei hij. Je hebt mijn volle toestemming om terug te komen. Toen zij terugkwam, scheen hij te sluimeren. En heel zachtjes, ten einde, hem niet te storen, rakelde zij het weinigje vuur bij een. Maar hij hoorde haar toch, en riep. Wie is daar? Amy maar, vader. Amy, mijn kind, kom eens hier. Ik moet eens met je spreken. Hij richtte zich een weinig in zijn bed op, terwijl zij ernaast neerknielde, ten einde haar gezicht dicht bij het zijnen te brengen, en zijn hand tussen de haren te nemen. Oh, zowel de gewone vader, als de vader van de marshals zie, veer de hoogtij.  Leverling, je hebt hier een hartleven gehaald, zonder vriendinnen, zonder genoegens en met veel zorgen, vrees ik. Denk daar nu niet aan, beste vader. Ik doe het ook nooit. Je kent mijn toestand, Amy. Ik ben niet bij machtig geweest, veel voor je te doen. Maar alles wat ik heb kunnen doen, dat heb ik gedaan. Ja, beste vader, antwoorden zij, met enige kussen. Dat weet ik. Dat weet ik. Het is nu, bijna 23 jaar, dat ik hier ben, ging hij voort. Doch zijn stem haperde een weinig. Niet dat een snik hem belette geregeld voortegaan, maar wel een plotselingen opwelling van zelfvoldoening, van edel zelfbewust zijn. Het is alles wat ik doen kon voor mijn kinderen. Amy, lieveling, jij bent mijn meest geliefde kind van de drie. Aan jou heb ik altijd gedacht. En wat ik voor je gedaan heb, dat deed ik vrijwillig en zonder morgen. Alleen die wijsheid, die alle harten, alle geheimen kent, kan zeker weten, tot toever het zelfbedroog van een mens, vooral van een zo diep gezonken mens als deze man gaan kan. Genoeg voor het ogenblik, dat hij zich met vochtige oogleden plechtig, met zekere majestijd te slapen legde, na zijn leven van vernedering, als een soort erfdeel opgedragen te hebben, aan het aangebeden kind. Dat zo diep gebukt ging, onder de ellende ervan. En wie er liefde, alleen nog een red had, wat er van hem overgebleven was. Dat kind zag geen kwaad in hem, deed zichzelfde geen vragen. Was maar al te blij dat zij hem altijd voor zich zag, met een straal krans om te slapen. Arme lieveling, goede beste trouwenvaardig, dat waren de enige woorden die zij voor hem kende, terwijl zij over hem wakte in zijn slaap. Zij verliet hem die nacht niet, als of zij hem een onrecht had aangedaan, dat zij met haar tederheid nauwelijks kon goedmaken. Zat zij bij hem, terwijl hij sleep, nu en dan hem een kusgevende en hem toespreekende met één haar er liefde naampjes. Maar zo zacht dat zij hem niet wakte. Nu en dan ging zij op zij, ten einde het licht van het vuur in de haart, niet te onderscheppen. En dan sloeg zij hem gade, als het op zijn slapend gelaad viel. Verbaasd dat hij er nu zo anders uitzag dan in de dagen van voorspoed en geluk.  Zo had zijn gezegde haar getroffen, dat hij er wel ligt, na zijn dood weder zo goed en zo jong zo uitzien, als zij daar aandacht, knielden zij naast het wet neer en bad. Oh, spaar zijn leven, spaar hem voor mij. Oh, ziegenadig neer, op mijn beste, ongelukkigen, vreselijk veranderenden, lieve, lieve vader. Niet, voor het morgen ligt, hem kon beschermen en aanmoedigen, gaf zij hem een laatste kus en liet zij hem alleen. Toen zij de trap was afgeslopen. De plaats over en haar eigen zolderkamertje bereikt had, waren de rokeloze schoorstenen en de verwijderde heuvelen zichtbaar in de helderen morgen stond. Zij opende het venster en keek het oosten in. De punten op de gevangenismuur waren roze-rood gekleurd en vormden een purpren-hekwerk voor de zon die de hemel in vlammen zette. De punten hadden haar nooit zo scherp en vreed toegeschelen, nog de traalis zo somber en zo bekrompen. Zij dacht aan de zonsopgang bovende rivier, bovende wijde zee, boven de wilderige landschappen en grote bossen, als de vogels ontwaken en de takken ritselen en zij keek naar beneden in het levende graf, waarbovende zon was opgegaan en waarin haar vader nu eens 23 jaren gelegen had. En sprak, diep met hem begaan, nee nee, ik heb hem nooit in mijn gehele leven gekend. Einde van hoofdstuk 19 van deel 2. 20e hoofdstuk van deel 2 van kleine Dorrit, van Charles Dickens, vertaald door AG van Tricht. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Had de jonge chivalrie zich er toe willen en kunnen zetten een satire op familie trots te schrijven, dan had hij voor een toepasselijke illustratie niet buiten de familie van zijn aangebedenen behoeven te gaan. Hij zou die raamschoots aangetroffen hebben in die schitterende broeder en die kieskeurige zuster. Bijden met zoveel onverkwikkelijke ondervinding en zich zo deugdelijk bewust van de naam der familie. Zo gereed om te bedelen of te lenen van de armsten, van Andermans brood te eten, Andermans geld uit te geven, uit een Andermans beker te drinken en die daarna kapot te gooien. Had hij alleen maar beschreven welke laagheden zij reedsbegaan hadden in hun kwartstondig leven en hoe zij daarbij steeds het spookbeeld van het familievatsum hadden opgeroepen om hun weldoeners te komend bang maken, dan zou John Shivery al een satiricus van de eerste rang geweest zijn.  Tip had van zijn vrijheid een veelbelovend gebruik gemaakt door biljardjongen te worden. Hij had zich zo weinig bekommerd over de wijze. Waarop hij zijn vrijheid herkregen had, dat klennen zich niet behoefde in te spannen om ploornis op het hart te drukken dat het niet mocht uitlekken. Wie hem deze dienst bewezen had, kon hem weinig schelen. Hij nam hem aan en zond de complimenten terug en daarmee uit. Eénmaal op zo'n gemakkelijke manier buiten de poort werd hij marqueur en verscheen nu en dan op de kegelbaan in een groen jasje bij een uitdrager gekocht met een glimmende kraag en nieuwe schitterende knopen en dronk het bier van de gevangenen. Eén vaste trek had deze gentleman in zijn lossinnig karakter. Hij eerde en bewonderde zijn zuster Amy. Dit gevoel had hem echter nooit zover kunnen brengen dat hij haar een ogenblik ongerustheid bespaardde of zich ter wille van haar enige moeite gegeven of een opoffering getroost had. Maar met die marshalsie smet op zijn liefde hield hij toch van haar. Dezelfde, funzige vangenis lucht, kenmerkte het vermogen waarmee hij opmerkte dat zij haar leven geheel aan haar vader opofferde en het gemis aan inzicht van het geen zij voor hem had gedaan. Wanneer deze geestvolle jongeman en zijn een zuster begonnen waren stelselmatig het familie spook op te roepen om de gevangenisbewoners ontzag in te boezemen, kon onmogelijk juist aangegeven worden. Vermoedelijk op het tijdstip waarop zij begonnen op kosten van de gevangenen hun maaltijden te gebruiken. Het is zeker dat hoe berooider en armoediger zij waren hoe deftiger en vaker het spook oprees uit zijn graf en dat zodra er een bijzonder velzaakje aan de hand was het spook met afreiselijke praal de voorschijn kwam. Kleine Dorrit was laat die maandagochtend want haar vader had lang geslapen en toen moest zijn ontbijt nog een reed gemaakt en zijn kamer in orde gebracht worden. Zij had geen afspraak gemaakt om uit werken te gaan en kon daarom thuis blijven. Totdat zij met behulp van Maggie alles voor hem in gereedheid gebracht en hem naar de kantine had zien gaan om de courant te lezen. Toen zette zij haar hoed op en ging uit, maar liever zou zij veel vroeger zijn uitgegaan.  Toen zij de portiers woning voorbij liep werden als gewoonlijk de gesprekken gestaakt en een gevangenen die de zaterdagavonds binnengekomen was ontving een elleboogstoot van een beter ingewijde. Kijk daar is zij. Kleine Dorrit wilde haar zuster een bezoek gaan brengen, maar toen zij bij de heer Cripples navraag deed kreeg zij ten antwoord dat haar zuster met haar oom naar het theater gegaan waren, dat hen geangageerd had. Aangezien zij deze mogelijkheid al lopende voorzien en reeds besloten had dat zij hen daar zou gaan opzoeken wandelden zij naar het theater dat aan deze zijde van de rivier gelegen en niet zo heel ver afwas. Kleine Dorrit was al even onbekend met theaters als met goudmijnen. En toen zij naar een geheimzinnig deurtje verwezen werd dat er uitzag als of het snags altijd open stond en zichs ging te schamen over het nauwe steegje waarin het zijn leven moest doorbrengen aarizelde zij even vooral omdat er een halfdozijn heel glad geschoren heren bij stonden met de hoed op zonderlinge manier op het hoofd en bijzonder veel lijkende op de bewoners van de Marshallsea.  Gerust gesteld door deze gelijkenis informeerden zij bij hen naar juffrouw Dorrit waarop zij ruimte voor haar maakten en haar een donkere gang wezen waarin vermoedelijk een lamping die was uitgegaan nauwelijks had zij er enige sreden in afgelegd of zij hoorde muziek en het geluid van dansende voeten een man die zeer weinig in de lucht scheen te komen er lag een blauwachtige schimmel over hem hield hier in een nis de wacht als een spin in zijn hol hij deelde kleine door het mede dat hij juffrouw Dorrit zou laten waarschuwen door de gentleman of de lady die het eerst langs hem kwam de eerste leli die langs kwam had een rol muziek half in a moff en half er buiten en zag er helemaal zo verkreukeld uit dat men haar zeker een liefde dienst bewezen zou hebben als men haar glad gestreken had zij was echter heel vriendelijk en zij gaan mij mee ik zal je vrouw Dorrit wel gauw vinden waarop Amy met haar mee ging en bij elke stap in de duisternis de muziek en het geluid van de dansende voeten duidelijk gehoorde eindelijk kwamen zij in een wolk van opwarlend stof waarin een aantal mensen over elkaar heen tuimelden en zo'n warbel was van onduidelijke vormen van balken, beschotten, steenemuren, touwen en katrollen en zulke mengeling van dag en gas ligt dat zij aan de verkeerde kant van het patroon van het helal schenigen komen. 