Cognitieve Dissonantie: Toepassingen & Consequenties | dr. Tila Pronk | Tilburg University | #6.2
Dit is deel twee van college zes. Inmiddels heb je hopelijk een goed beeld van wat cognitive dissonantie is en ook hoe je dissonantie kunt verminderen. In dit gedeelte van de college gaan we verder op dit thema en gaan we kijken naar toepassingen en gevolgen van dit interessante psychologische fenomeen. Allereerst wil ik jullie uitnodigen om te gaan kijken naar een filmpje waarin het klassieke experiment van cognitive dissonantie wordt uitgelegd. Onderzoek is al best wel oud uit 1959. En hier kun je zien wat er dus met mensen gebeurt op het moment dat zij gedrag vertonen, wat in lijn is, wat in strijd is met hun eigen overtuigingen. Het is best wel een complexe studie en er komt ook wat bedrog bij kijken richting de deelnemers. Ik ben heel erg benieuwd wat je daarvan vindt. Kijk maar even mee. In 1959, Leon Festinger en Meryl Karlsmyth publishden een klassieke studie die de potentie voor cognitive dissonantie vermoedde om te veranderen. In de eerste fase waren de bezoekers een serieus van minstig behoorlijk behoorlijk te bevinden. Eerst hadden ze 12 schoenen op een trein. Dan hebben ze de trein opgeleid en een andere 12 schoenen behoorlijk behoorlijk behoorlijk behoorlijk behoorlijk. In deze studie waren we bekijkt met de bezoekers en hoe ze hun taskvervorming zou zijn. In sommige condities hebben de bezoekers geen bezoekers van wat te verwachten van de task. Dat is wat jullie vandaag hebben. Maar half van onze bezoekers vertellen we dat de task is interesseer en even een beetje fun. Dat betekent dat? Ja. We hebben een confederate die uitgaat en vertelt de volgende bezoekers dat deze studie interesseer is. Maar de confederate is vandaag gek. We hebben al een bezoekers aan het uitgaan en we dachten dat jullie het kunnen helpen. Zullen jullie de bezoekers uitgaan en vertellen dat jullie de task vandaag fun hebben gedaan? We kunnen jullie pay. Ik denk dat. Goed. Alle bezoekers begrijpen om een hand te lenen, zelfs ze in een ongevaarlijke situatie doen. Om de volgende bezoekers te vertellen, om de volgende bezoekers te vertellen, hoe geweldig deze bezoekers gaan zijn. Natuurlijk, deze hele verhaal voor de bezoekers was echt een bezoekers. In de realiteit was de confederate de student in de wachtroom. Hij was niet echt de volgende bezoekers, hij werkte met de bezoekers. En hij was te maken de bezoekers zelfs meer ongevaarlijk. Oké.  Dit is Aksie. Hij speelde de experiment. En ik heb gehoord om je te vertellen. Dank je. Dank je. Hey, hoe was de bezoekers? Het was oké. Het was goed. Het was leuk. Echt? Een van mijn vrienden stond het vorige week en ze zeiden dat het niet heel leuk was. Nee, ik denk niet zo. Ik denk dat het goed was, het was leuk. Dat is goed om te horen. Cool. Bestinger en Carl Smith verwachten dat het liefde aan de bezoekers zou zijn. Dat op de ene kant de bezoekers zouden denken, ik ben een goede persoon, ik ben ongezien. En op de andere kant zouden ze denken, ik ben gewoon liefde aan dat deze persoon die herp de bezoekers bitchen. Voor de laatste embracing, Een partijsmer ging naar een post-studie-exit interview met een mem van de departement en was asked about their experiences with the spool and peg portion of the study. Hi, I'm a faculty member in the psychology department. I understand you're in a study today involving some physical manipulation of objects. You just have a couple quick questions for you. First, did you find the study to be interesting, enjoyable at all? Yeah, it was okay. It was a little bit fun. Okay, great. We have a lot of studies like this in the department and I was just wondering would you be interested at all in being in a study like this in the future? Yeah, I guess I would do it again. Great, thanks a lot. To alleviate dissonance, the participants inflated their ratings of how enjoyable the study had been, like the participant that you just saw. But not everyone did so to the same extent, because not everyone in the study experienced the same amount of cognitive dissonance. Do you remember how the experimenter we saw offered to pay the participant to lie to the person in the waiting room and that payment amount varied by condition. Some of these participants were offered $20 for their help. A pretty nice payday for a simple lie, right? And it really was, because if you consider inflation, that's like being paid over $150 in today's money. In fact, these participants in the $20 condition had so much justification for their lie that lying didn't bother them as much. They didn't experience as much dissonance.  They didn't feel the need to inflate the ratings of how fun the study had been. They just reminded themselves that they weren't bad people. They lied for the money. And really, who wouldn't have? But other participants were only paid $1 for their help. Not a huge amount of money. $1 in 1959 is worth about $8 today. Enough to get students like Akshi to agree to help, yes. But insufficient justification to deal with the dissonance that results. And so when these students felt uncomfortable about having lied, their best option was to make the lie a smaller one. And so they convinced themselves that the study itself hadn't been so bad. The participants in the $1 condition changed their attitudes in order to deal with the discomfort of cognitive dissonance. Nou, laten we nu eens gaan kijken naar de resultaten van het onderzoek. Hier zie je eigenlijk de resultaten van hoe aantrekkelijk mensen zeiden dat zij het experiment vonden. Dus hoe leuk ze die stommetaakjesvonden die ze hebben moeten uitvoeren. Nou, in de geen dissonantiegroep, dat wilde zeggen de deelnemers die geen dissonantie ervoeren, die geen leug hadden verteld tegen een volgende deelnemer, die zeiden eigenlijk heel eerlijk van, nou ik vond er eigenlijk heel weinig aan. Dat waren ook hele stommetaakjes natuurlijk. En in de tweede groep van de lage dissonantie, die hadden een leug verteld tegen de volgende deelnemer, maar die hadden daar 20 dollar voor gekregen, wat echt een heel groot bedrag is. Dus die hadden wel inconsequent gedrag vertoond, maar ze hadden daar best wel een hele goeie externe reden voor. Namelijk die hele hoge beloning. Dus ja, die zeiden tegen zichzelf, ik zei dat dat stommet experiment leuk was, maar ja, ik had ook wel een hele goeie reden om dat te doen. Ik kreeg namelijk 20 dollar. Dus die gaven aan dat ze in werkelijkheid die taakjes nog steeds niet heel erg leuk vonden. Je ziet dat er weinig verschil is tussen de geen dissonantiegroep en de lage dissonantiegroep. Maar kijk eens mee met naar die laatste groep, de groep van hoge dissonantie. Dus de groep van de deelnemers die een leug hadden verteld tegen een volgende deelnemer, dat eigenlijk de experimentjes het taakjes heel erg leuk waren. En ze hadden daar maar één dollar voor gekregen. Dat is niet echt heel veel geld eigenlijk om zo'n leugen te vertellen.  Dus ze hadden eigenlijk onvoldoende externe reden om die leugen voor zichzelf terechtvaardigen. Dus wat doen ze? Ze gaan hun cognitie aanpassen. Ze gaan hun overtuiging aanpassen zeggen, nou weet je, ik vond het ook eigenlijk best wel leuke taakjes om te doen. En hier zie je dus wat er gebeurt op het moment dat mensen cognitieve dissonantie ervaren. En wat ze dus doen om van dat onprettig gevoel van dissonantie af te komen. Ze gaan hun cognitie aanpassen. En wat ik nog hierbij toe wil vroegen is dat die lage dissonantiegroep die hadden dus een externe reden om hun gedrachten rechtvaardigen. Dus ze hadden een reden omdat ze heel erg een hele grote beloning kregen voor het vertellen van die leugen. Dus een externe rechtvaardiging dus ze hoeft hun cognitie niet aanpassen. Ze konden eigenlijk een cognitie toevoegen van ik ben een eerlijk persoon. Maar als ik heel veel geld krijg, dan kan een leugentje onbest wil prima. De laatste groep had niet genoeg externe rechtvaardiging voor het vertellen van de leugen. Dus die moesten een interne rechtvaardiging vinden. En wat doen ze dan? Ze gaan hun cognitie hun overtuiging aanpassen. Nou, als dat gebeurt op het moment dat wij van gedachten veranderen, eigenlijk om dissonantie op te lossen, dan noemen we dat Contra Attitudegedrag. En Contra Attitudegedrag is dus gedrag vertonen dat in strijd is met jouw eigen attitudes of overtuigingen. En dat Contra Attitudegedrag kan ook best wel goed gebruikt worden om iemand van mening te laten veranderen over andere mensen. Stel je voor, ik ben in mijn eigen huis. Ik kijk uit het raam en ik zie mijn overbuurman, waar ik eigenlijk een heel erg hekel aan heb, die zie ik in zijn eentje een soort van kastje naar buiten tillen. En ik zie hem stuntelen en ik denk, oh, dat gaat helemaal niet goed. Hij gaat zometeen het kastje laten vallen en hij is helemaal bezweet en ik zit daar. En ik denk, ik heb echt een hekel aan deze man. Maar toch voel ik me een soort van geroepen om hem te gaan helpen. Dus ik ga naar buiten en ik zeg, buurman, een handje nodig en ik help hem. En hij is waarschijnlijk ook heel erg blij met mijn hulp. En vervolgens ga ik weer naar binnen en dan denk ik, weet je, zo slecht is die buurman eigenlijk helemaal.  Hij is eigenlijk best wel aardig. Dit is een voorbeeld van eigenlijk een Contra Attitudegedrag. Dus ik ben iemand gaan helpen aan wie ik eigenlijk een hekel heb. En we weten uit onderzoek dat als je andere mensen helpt en ook mensen aan wie je eigenlijk een hekel hebt, dat je eigenlijk minder grote hekel aan die persoon gaat krijgen. Dat je iemand eigenlijk aardiger gaat vinden nadat je die persoon hebt geholpen. En dat kan dus op die manier ook helpen om jou een positieve mening te laten hebben over andere mensen. En deze methodiek is ook succesvol toegepast bij het verminderen van voorordelen. Dus als wij mensen van outgroups, dus mensen die niet bij onze eigen groep horen waar we veel negatieve stereotypen over hebben als we die gaan helpen dan weten we dat we daarna die groep leuker gaan vinden. Dat is één van de vele voordelen van helpgedrag, iets wat we later in deze cursus nog op terug gaan komen. Nou, dus die ervaring van kochtendieve dissonantie kun je ook best wel ten positieve eigenlijk gebruiken om mensen andere te laten helpen, om ze van mening te laten veranderen, om voordelen te verminderen. Dus ja, ik zat bij mezelf te denken, misschien kan kochtendieve dissonantie mij ook wel helpen bij het opvoeden van mijn kinderen. Laten we eens kijken of dat kan. Ik heb dus drie jongens en de jongens die zijn heel erg dol op elkaar, maar soms dan hebben ze ook ruzie en dan vechten ze dit zijn ze niet, hoor, dat is niet echt mijn kinderen, maar ze hadden ze zo kunnen zijn, want ze hebben af en toe wel vliegens elkaar in de haren. En natuurlijk wil ik dat niet. Ik wil gewoon dat ze altijd lief zijn voor elkaar en dat ze altijd zoet samenspelen. En ja, als ze dan dit gedrag vertonen, dan wil ik ze toch op een bepaalde manier dat daar gevolgen aan zitten. Dus dan wil ik ze straffen. Nou, dan kan ik ervoor gekiezen om een hele zware straf toetepassen en zeggen, oké, als jullie nog één keer met elkaar een ruzie maken, ga je zonder eten in de wet of ik kan een hele milde straf, een lichte straf in de psychologie wordt dat ook wel een onvoldoende straf. Dus bijvoorbeeld ik kijk gewoon even heel boos naar ze.  En of ik zeg even van nou, ik vind het echt ik vind het echt niet kunnen. Ik vind het niet prettig of een andere hele lichte milde straf. Wat zou ik nou beter kunnen doen om hun gedrag te laten wijzigen, om te zorgen dat ze minder ruzie gaan maken? En niet alleen maar minder ruzie maken als ik erbij ben, maar ook echt minder leuk vinden om met elkaar ruzie te maken. Hoe kan ik dat dan doen? Zelf misschien denk je dan moet je ze zwaar straffen, want als er een zware sterk gevolg is, ja, dan ja, dan zullen ze het wel laten. Dat kloppen ook wel. Dus als je iemand heel erg zwaar straft, of als ik mijn kinderen heel zwaar zou straffen, zullen ze waarschijnlijk dat gedrag minder snel gaan vertonen. Maar alleen als ik erbij ben, als ik de camera uitloop en ze kunnen niet meer betrap worden, dan gaan ze meteen weer met elkaar ruzie maken. En die lichte straf, die kan wel eens eigenlijk uiteindelijk efficiënter zijn. Dat heb ik geleerd uit het volgende onderzoek van waarin Aronson en Karlsmit in 1963 ook onderzoek gingen doen bij kinderen. Ze wilden ook kijken of je kinderen van mening kon laten veranderen en of straf, zwaar straffen of juist licht straffen, wat dan eigenlijk beter helpt. En ze hebben daar een hele leuke, leuk experimentje voor bedacht met speelgoed. En dit wordt ook wel het verboden speelgoed-experimenten genoemd. Wat gebeurde in dit onderzoekje? Een kindje kwam een laboratorium binnen en mocht in een ruimte gaan zitten met allemaal speelgoed. En dat speelgoed, ja, ging mocht ze allemaal bekijken. En ze gingen eerst aangeven wat ze van het speelgoed vinden. Dus ze pakten bijvoorbeeld die teddy bear open en zeiden, hoe leuk vind je deze teddy bear? En dan konden ze het aangeven of ze het helemaal niet leuk vonden, beetje leuk of heel erg leuk. Dus ook konden ze van elk speelgoed aangeven, ja, hoe aantrekkelijk ze het vonden. Nou, als ze daarmee klaar waren, zeiden onderzoeker, nou, je mag nu gaan spelen met dit speelgoed. Je mag met alle spelen, behalve met dit stukje speelgoed. En dat was dan toevallig het stuk speelgoed wat ze heel erg aantrekkelijk vonden. Dus juist de speelgoed wat ze heel leuk vonden, daar mochten ze niet mee spelen. Dat werd het verboden speelgoed.  Nou, en dan waren er twee groepen. Sommige van die kindjes werden gedreigd met een best onzwaren straf, als ze toch zouden spelen met dat speelgoed. Ik weet niet wat de straf was, maar het was echt een zware dreiging van je mag echt niet met dit speelgoed spelen, want anders dreigt er wat. De andere groep kindjes, die werd verteld, je mag niet met dit speelgoed spelen. En als je het toch doet, ja, dan is dat wel heel erg jammer. Dus je had een hele lichte straf. Eigenlijk een onvoldoende straf, een hele zwakke straf om toch niet te gaan spelen met het speelgoed. Nou, het experiment ging door. Al die kindjes hadden het onderzoek allemaal heel braaf, dus niemand speelde met het speelgoed. Maar dat was niet het einde van het experiment, want waar de onderzoekers eigenlijk geïnteresseerd in waren, was of de houding van de kinderen ten opzichte van dat speelgoed en vooral van het stukje verboden speelgoed was veranderd. En om dat te onderzoeken hebben ze een paar weken later die kinderen opnieuw uitgenodigd in hun laboratorium, met hetzelfde speelgoed. En ze zeiden, oké, nu ben je weer met dit speelgoed en je mag nu met elk speelgoed spelen. Alles wat je wilt, dus ook met het verboden stuk speelgoed. Wat denk je? Ging er de kinderen meteen met dat verboden speelgoed spelen? Ja en nee, alleen de kinderen die gedreigd waren met een hele zware straf. Die kinderen gingen gelijk met het verboden stuk speelgoed spelen. Dus als je dachtte van, ik mag je echt niet mee spelen, want anders dreigde wat, anders krijg ik een hele zware straf, die hadden dat eigenlijk alleen maar gelaten, die hadden alleen maar niet met dat speelgoed gespeeld, om die straf te vermijden. Het moment dat die straf weg was, gingen ze gelijk mee spelen. Het is een beetje wat er dus met mijn kinderen gebeurt, als ik ze heel zwaar bedreigd, als ze met elkaar vechten. Dan stoppen ze er wel mee, maar als ze de kans krijgen om toch met elkaar te vechten, als ik bijvoorbeeld weg ben, gaan ze het gelijk doen. Dus wat je beter kan doen, is die milde straf toepassen. Want als je alleen maar milde dreiging hebt, wat je dan ziet, was het die kinderen eigenlijk gewoon minder enthousiast waren geworden over dat stuk speelgoed.  Als ze binnenkwamen, er was eigenlijk nog maar iets meer dan 30% van die kinderen, ging alsnog met dat stuk speelgoed spelen. De meeste kinderen lieten het gewoon links liggen, terwijl ze het in eerste instantie dus heel aantrekkelijk hadden gevonden. Dus ja, ik hou dit altijd goed in mijn achterhoofd, op het moment dat ik straf uiteel bij mijn kinderen. Dat is een milde straf, eigenlijk op langer termijn beter werk, omdat ik dan hun attitude, hun houding veranderd. Dus dat ze uiteindelijk zelf overtuigd worden dat een stuk speelgoed misschien niet zo aantrekkelijk is, of dat vechten met je broertje helemaal niet zo leuk is. In dit verboden speelgoed-experiment hebben we dus gezien dat de kinderen uiteindelijk zichzelf overtuigden dat een aantrekkelijk stuk speelgoed toch niet zo aantrekkelijk is. En kognitieve dissonantie leidt er anders toe dat verleiding wordt verminderd en uiteindelijk eigenlijk een stuk speelgoed wordt gedevolueerd. Maar soms hebben mensen toch een zetje naar rug nodig. Soms veranderen mensen niet automatisch van mening en moet je ze eigenlijk een beetje herinneren aan het feit dat hun gedrag inconsistent is. En dit noemen we ook wel hypo-crisie-inductie. Dus op het moment dat ik bijvoorbeeld door mijn kinderen betrapt wordt, dat ik voor de lunch een lekkere stuk taartpak of een lekkere muffin pak, terwijl ik altijd tegen ze zeg, je moet wel je port leeg eten, je moet gezond lunchen, dan als ze me daarmee confronteren, dan word ik eigenlijk een beetje betrapt op mijn hypo-crisie. Van je zegt A, maar je doet B. Of als je bijvoorbeeld bepaalde hele bekende mensen die zich ook inzetten voor een beter klimaat, en dit is heel erg belangrijk vinden, als je die herinnert aan het feit dat ze zelf wel een privéjet hebben en allemaal vervuilende auto's, zoals hier Bill Gates, dan kan dat ze hopelijk helpen om hun gedrag aan te passen en hun overtuiging in lijn te brengen met hun gedrag. Dus hypo-crisie-inductie kan helpen om bij andere mensen ervoor te zorgen dat ze uiteindelijk hun gedrag gaan aanpassen. We zijn bijna aan het eind gekomen van dit college. En we hebben in dit college dus heel veel voorbeelden gezien van de manieren waarop we met dissonantie om kunnen gaan. We kunnen ons gedrag aanpassen, we kunnen onze cognitie aanpassen of we kunnen cognities toevoegen.  Maar er is één ding wat ik eigenlijk nog niet heb genoemd en dat wil ik op het eind wel doen, want ik vind het wel heel erg belangrijk voor jullie dat je realiseert dat we eigenlijk uiteindelijk ook kunnen accepteren dat wij gewoon imperfecte mensen zijn. Misschien bij jijzelf zit je te kijken en denk je, ik ben ook hartstikke hypo-crit, want ik vind het milieu ook superbelangrijk. Maar ja, ik eet gewoon avocados en ik ga ook met een naar een vliegtuigvakantie en wat verschrikkelijk, ik ben gewoon een slecht mens. En dat wil ik ook niet. Dus ik wil niet dat je met een schuldgevoel blijft zitten en ik denk dat het ook prima is om te accepteren dat we af en toe een steken laat vallen. We zijn altijd eindelijk allemaal mensen. Dus om jullie niet met een rotgevoel uit dit college weg te laten gaan, wil ik jullie een vierde strategie meegeven die je kan gebruiken op het moment dat je dissonantie ervaart. Als je bijvoorbeeld bij jezelf betrapt op inconsistent gedragen en je denkt ik wilde echt wel beter doen, ik wilde echt wel korte douche en ik wil echt wel vaker de fiets pakken. Nou, probeer dat absoluut te doen. En als het af en toe niet lukt, dan kan je nog iets anders doen, namelijk zelfbevestiging gebruiken. Zelfbevestiging blijkt een hele effectieve manier te zijn om ook om te gaan met een gevoel van dissonantie. Nou, wat doe je dan precies bij zelfbevestiging? Bij zelfbevestiging herinner je jezelf aan het feit dat jij misschien op dit domein eigenlijk een steken laat vallen, maar dat je op heel veel andere domeinen heel goed bezig bent. Dus als je bijvoorbeeld die vliegvakantie boekt met je vrienden of met je vriendinnen, dan denk je, oké, dit is natuurlijk niet zo netjes. Dit wil ik eigenlijk niet, is een strijd met mijn overtuigingen. Maar goed, weet je, ik vind het gewoon, ik heb heel hard gewerkt, ik heb het hele jaar heel hard gestudeerd. Ik ga me volgend jaar ook echt weer beter inzetten om goede klimaatbewust beslissingen te nemen. Maar ja, ik heb het ook wel gewoon verdiend om af en toe iets te doen wat misschien niet helemaal logisch is of helemaal verstandig of de beste beslissing. 