Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart | Aagje Deken, Betje Wolff | Epistolary Fiction | 3/9
Brief 46 tot met 50 van Historie van Muurvrouw Sarah Beurgehart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen. Historie van Muurvrouw Sarah Beurgehart van Betje Wolf en Achie Deke. Brief 46 tot met 50. 46te brief. Muurvrouw Anna Willis aan Muurvrouw Sarah Beurgehart. Liefste vriendin, ik heb tenminste op vijf brieven van u te antwoorden. Nu zal ik deze dag daartoe besteden. Waar zal ik mee beginnen? Laat ik uw brieven nog eens doorlezen, dan zal ik de draad wel opvatten. Wie, die u kent en u verdient te kennen, heeft het toch in zijn vermogen om u niet lief te hebben. Onze karakters lopen verbaasd uit alkander en schoon ik al vrijwel met mij zelf tevreden ben. Zo denk ik somwel met Alexander. Zou ik geen Willis waar, dan zou ik wensen, burgerhard te zijn. Ga je weten waar ik op bedoel? Zou ik geen Alexander waar, ik zou de wensen, diogenis te zijn? Uw brief, die begint, of ik nog wel lees, is zo vol gezond oordeel. En tegelijk, zo vol uw poetsen, dat jij mij nu met verwondering vervult, dan weder een onwillige lach afknarpt. Al noemde jij mij naar tegenbedenkingen nogmaal grommen, ik moed het herhalen. Het smaakt mij, maar in het geheel niet, dat jij u overal zo althoos met de heer Jacob heen begreeft. Wat moet de wereld van u denken? Het beste zeker is dit nog, dat jij uw keuze reeds bepaald hebt. En zou jij wel graan hebben, zaartje, dat men u voor zo ene beuzelaars terhield, als dat meisje zij moet, dat besluit om zich eens in de macht te stellen van een zo minbeduidend jongeling als alle de bruneers zijn? Uw satirieke geest geeft mij een aardige steek, daar hij spreekt van hem, zo hij ene slechte zijde had, aan mij te zijn er herstelling over te leveren. Gij houdt leenspreuk goed uit. En terwijl mijn moeder meent dat ik mij naar trekken maar thuis krijg, zwijg ik stil. Vervolgens geeft geen mij, stoute meid, zo voorkomen gelijk, dat ik er niets meer kan bij doen. Uw voornemen omeens huiselijker te leven en dan met uw bemint o. Salomon uit te geven, ook dit alles was wereldheid, is u erg penwaardig.  Zo is ook het afbeeldsel dat jij van u zelf maakt. Eén aanmerking nog. Zie wel toe dat de stroom van zinnelijke vermaken niet dus sterk opzet. Een springvloedsaartje kan zeer veel schade veroorzaken en zei het gij voorzekerd dat hij u in zijn bruisende vaart niet weg zal slepen van die grond waar langs jij zo luchtig heen dribbelt. De briefwisseling met Willems maakt mij, uw karakter in het oog houden zeer. Ik had ook nooit geloofd dat hij buiten zijn affaire zowel schrijven kon. Toch wat zou hij niet leren als hij maar dors het hopen dat gij de beloning zijn zoud? Mijn moeder is zo ingenomen met uw antwoord en spreekt juist als gij over een en nadere verbintenis. Ik begrijp dat niet, mogelijk is mijn oordeel wat belemmer doordien ik zo vuurig wens u mijn zuster te noemen. En nu zie ik mijn braven gevoelige vriendin in haar schoonste licht. De achtingwaardige weduwe heeft zulk een edel karakter dat ik mijzelf het eer moet geven om naderkennis met haar te maken. Oh, mijne tedere bekommering voor mijn jonge vriendin. Evenwel, ik heb hulp ik deze uitmundende vrouw niet verdacht. Heb ik wel zaartje? Zoal, dan word ik zeer gevoelig gestrafd door het zelf verwijt en ik hoop voortaan billeker te handelen. Uw letjes karakter klimt ook sterk bij mij en zo gij bij de eens huiselijke leeft dan zal ik niet meer behoeven te vermanen. Ik wil zeggen te grommen. Hetgeen de braven dame u uit haar levensloop verhaald heeft is voorkomen ingericht om u, lieve meisjes, toch voorzichtig te leren zijn. En zou gij mijn saartje, indien gij eens ene voor uw slechte partij deed, wel immer de troost hebben die er ligt in de overtuiging dat gij uw wil aan die uur ouders had opgeofferd? Ik heb mijn moeder twee maal dat verhaal er moeten voorlezen. Zij droogde haar het oog af. Op hoeveel onderscheide wegen kan men ongelukkig worden, zeiden zij. Uw vader naartje was de beste man ter wereld. Ik trouwde hem uit geneerheid. Toch zijn de eerlijke beginsels stelde hem buiten staat om te zien dat er schurken waren, schurken die hem bedrogen. Zijn goed hart stortte hem in tegenheden die mij te meer troffen omdat ik die niet kon verhelpen. Het laatste bankroed zouden hem arm gemaakt hebben zodat zo mijn ouders voor mijn eigen groet niet gezorgd hadden.  Gij weet kind dat hij van verdriet stort, zien dat hij mij en zijn twee jonge kinderen dus had benadeeld. Uw vader was niet geschikt voor één de wereld als deze en nog veel minder om er een bedrijvend lid van uit te maken. Ik bemindde hem om duizend goede hoedanigheden maar kon nooit op mij verkrijgen om zijn zwakheden goed te keuren. Het is voorbij, ik heb genoeg en pog er mij naar kinderen te doen begrijpen dat zij ook genoeg zouden hebben indien zij hun begeertens vroeg leerden beteugelen. Ik denk niet dat wij gelukkiger zijn zouden indien ik in dienstaat weduw gebleven was waarin de grootste winstens uw vaders mijn etelijke jaren deden leven. Ik omheel ze de mijn moeder en zeiden dat ik haar althoos zouden poggen te doen zien dat haar voorbeeld, zowel als haar lesen, indruk bij mij hadden. Daar is Willem, gelaarst en gespoord. Hij komt denk ik afscheid nemen. Moeder is al bij hem. Ik sluit deze spoeder en volg haar. Althoos, uwe vriendin. A. Willis. 47e brief. Miervrouw Anna Willis aan miervrouw Sarah Burgerhard. Waar de zaartje? Zo draai ik de ure iets toegezondener gesloten had, ging ik naar beneden en vond mijn moeder met Willem in gesprek. Over u, zoals schrijf vermoeder kunt. Ik zal u het volgende daarvan schrijven. Ik spreek, zei de mijn moeder, met uw broer over uw vriendin. Het verheugd mij te ondervinden dat zij zich zo gedraagt als ik wensde, ook omtrend Willem. Hoe is dat mogelijk, vroeg hij? Gij, mijn lieve moeder, doet de jongen je vrouw recht. Gij bent mij als een zoon. Waarover jij betuigd, vondaan te zijn en gekeurt er te goed dat zij mijn oprecht liefst niet aaneemt. Willem, zei de ik, waarom zouden ik voor u ontvijnt ze dat mijn verwondering hierover zo groot is als de ure zijn kan, maar moeder heeft althoos de goedheid gehad om met haar kinderen te redeneren. Wij mogen deshopen dat zij ons wel zal gelieven reden te geven waarom zij, in dit geval, zoge heel anders denk dan wij. Mijn moeder glimlachtte en zei, ik zal met u spreken gelijk ik gewoon ben. Uwe verwachting is billig, oordeelt zelf. Je vrouw Burgerhardt is geen vrouw van u, Willem. De kennis die ik meen te hebben van uw beide karakter is de grondslag waarop ik redeneer.  Je vrouw Burgerhardt is één in vele opzichten uit muntend jong mens, maar zij heeft zwakheden die haar beletten datgene te zijn terwijl ik zij woorden kan in die zij een man krijgt voor wie zij niet alleen lieve, maar ook achting heeft. Hoe los en beuzelachtig zij ook mogen schijnen, nooit zal zij haar verkiezingen met genoeg afstaan dan door overtuiging. En terwijl zij zelf een zeer schitterend vernuft heeft en zulke bevalligheden die maar zeer bezwaarlijk te weten staan zijn, zo zal niemand dan een man die in haar eigen ogen groot, zowel als beminnelijk is, dat vermogen op haar kunnen krijgen. Welk nodig zijn zal, zowel voor haar wel zijn als voor zijn geluk. Zijd gij mijn goede Willem nu die man? Zijd gij in staat om ene verhaal van zulke ene vernuft van zo vele bevalligheid in me iets te weigeren? Beste jongen, ik ken u. Uw goedeaardig hart is zwak voor elk diegadief hebt en hoe lofwaardig de goedeaardigheid ook zij, als zij niet van ene beredeneerde sterkte der ziel ondersteund wordt, ontaart zij te meermaal in lafheid. De omstandigheden waarin gij u na mijn dood zult bevinden, zullen u verplichten om uw zaken dermaten te beijveren tot er aan het vermakelijke niet veel kan gedacht worden. Kom aan. Verbeeld u eens getrouwd zijn met ene vrouw die een zeer sterke trek heeft tot het bijwonen van alle dievermaken die alleen te berispen zijn als men zich aan dezelfde geheel overgeeft. Verbeeld u of dat gij uw vrouw beletten moet daarin te delen of toestaan dat ze met een ander neem uw beste vriend die bijwoont. Besluit gij tot het eerste, dan vrees ik dat je vrouw Burgerhart niet zeer bereid zal zijn om u te gehoorzamen. Kies gij het laatste? Wel, ik zou niet graag zien dat de vrouw van mijn zoon overal zonder haar man gezien werd, omdat het mij smart te zouden haar deugd verdacht te vinden bij een ene berispsieke wereld. En u te zien bejegen als een jongen die zich alle de grillen zijn een vrouw liet wel gevallen. Indien deze redenen u niet voldoen, dan zal ik mij zeer betriegen. Ik heb voor lang wel gemerkt dat gij haar beminder, maar ik dacht best te doen u daar niets over te zeggen totdat gij mij in uw vertrouwen naamt.  Nu hebt gij mij uw hart geopend en ik zeg u mijn gedachten. Gij weet wel dat ik u te lief heb om niet voor uw geluk te zorgen en dat niets dan die lieverde mij kan bewegen om uw smarte aan te doen. Oh, ik ken de jongen Lide, ik weet hoe zij denken. Alle teleurstellingen zijn onaangenaam. Getroost u deze omdat zij u zal bevrijden van teleurstellingen die uw geheel leven bitter kunnen maken. Vergeten meisje dat u niet gelukkig kan maken. Uw bezigheden en het reizen zullen u zeer te staden komen indien gij overtuigd zei dat ik het wel met u meen en daar aan twijfelt mijn lieve jongen immers niet. Gij is weeg. Wille me zuchten en haar hand kussen zei hij Trove gewaarheden, oh mijn hart. Gij weet niet hoe ik haar ben min en gij zelf is het ook niet, haar nam mijn moeder. Voor gij gezien hebt dat je vrouw Burgerhart gemeentzaam omgaat met één uur koffiehuis bekende. Dat is zo, viel hij erop in. Nu, zeiden mijn moeder, draag u als een verstandig jongeling kwel u niet om het geen voor u niet zijn kan. De tijd en de verstrooiing zullen veel voor u doen en ik inderdaad genegen zei het om goede raad te volgen. Wanneer vertrekt gij kind? Nog deze dag indien ik mijn patroon Sindu en dat zult gij ongetwijfeld doen vervolgde zij. Ja, als het niet anders kan. Heb gij afscheid van zaartje genomen? Nee moeder, hoe gaan ik zolgens gedaan had zij deed mij begrijpen dat het beter waren zulks niet te doen. Oh, het is een engel, zij zorgt voor mijn rust. Mijn moeder keek minzaam en opstaande bracht zij zoon bij tante had zij de vermogens gehad, reeds bij hem zouden geweest zijn. Toen werd de toneeltje geheel huiselijk. Willem moest voor haar ledig kant zitten en het was neef Willem voor en neef Willem na en zeg je zo neef Willis en hoor je wel zuster wat je zoon zeid en ze voort maar toen tante hoorde dat neef op zijn vertrek stond was zij gans uit haar humeur. Zij liet een provisie voor hem gereed maken die hem denk ik eten genoeg zou bezorgen al reisde hij Spanje door. Daar zou ik hoor geen herbergen zijn en tante was zoveel daan over neef dat zij zijn een goudbeurs merkelijk vermeerderde.  Daar jongen, ik wilde je als een fatsoenlijk man reist en na je patroon niet alles hoeft in rekening te brengen zodat je grootvader zalige altijd en de van zonne waren Noordjak Halzig. Waarlijk zaartje, de jongen zag er met zijn reisgewaad en negligiënt kapsel zo wel uit dat het mij smart mijn moeder niet kunnen tegenspreken. Het denkbeeld dat ik heb van uw hart en verstand beide noopte mij om u dit gesprek pas voor 2 uur gehouden mede te delen. Als jij in slust en tijd hebt, zegt mij uw gedachten daarover en geloof dat ik u beminn en acht. Anna Willis. 48e brief. Mijn vrouw Sarah Burgerhart aan mijn vrouw De Wedoë Sofia Willis. Mijn vrouw, hoogst geëerde vriendin. Het zou mij smarte en ineen ik deze moest schrijven om u mijn eerbiedige gevoelens en oprechte liefde bekend te maken. Dat jij in alle mijn woorden en daden die gevoelens zult ontdekt hebben en de welk mij auto's door de oprechtheid laat besteren, kan er bij u op dit stuk geen twijfeling overblijven. Dat ik dest de vrijheid neem om u te schrijven vloeit uit een geheel andere oorsprong. Het is om u uit grond mijn erziel te bedanken voor het belang dat jij in mij neemt en omdat jij mij de gelegenheid geeft om te weten in welk in licht jij mij beschoudt. Oh, dierbare je vrouw Willis. Mijn hart zegt mij dat jij mijn zwakkenzijde kent. Daarin ontdek ik ook de redenen die u aanzetten om mijn handelwijs met uw zoon goed te keuren. Ik bekend dat ik zeer gezet ben op het bijwonen van uitspaddingen en dat ik er mij meermaal in toegeef omdat ik volstrek geen ander oogmerk heb dan mij te diverteren. Maar ik vlij mij toch nog al dat ik voor mijn jeugd verdwenen is wijzaal worden. Nu ben ik zover niet en ik zou mij tot feinserij moeten verlagen en dien ik zeiden dat ik reeds werkelijk bezig was om die neiging in te crimpen. Het smart mij mij te moeten voorstellen dat uw waardezoon mijn lieve goede Willem niet zo gelukkig is als hij verdient te zijn.  En niets troost mij zo zeer dan de bewustheid dat ik verheven ben boven de vuigelisten in een geraffineerde kocketterie dan gehandeld te hebben na hij mij zijn liefde ontdekte gelijk als de plicht eist van ieder meisje dat een braaf, ordentelijk jongeling niet beminnende hem dat met heusheid zegt om geen hoop aan te moedigen die geheel ongegrond is. Ik hoop in alle gevallen van mijn leven het onuitsprekelijk genoeg te hebben dat er gelegen is in door u met liefde beschouw te worden niemand is met meer eerbiet uur die er is dan Sarah Burgerhart. 49e brief de heer Jacob Bruneer aan mevrouw Sarah Burgerhart. Mon Ange Het is wonderlijk maar ik heb de moed niet om uw mondeling te zeggen dat ik u beminn. Telkens als ik dit meende te doen weer hield mijn eerbiet voor u mijn voornemen. Gij zei het zo minzaam en tegelijk zo spotter dat ik waarlijk niet weet hoe dit aan te vervangen of hoe het na te laten. Helemaal machère wat wilde ik zeggen waar ik niet een zot figuur in uw ogen ik ben minu ik adoreer u gij zei het nooit uit mijn gedachten en zo gij mij niet te veel zult uitlachen dan zal ik erbij voegen dat ik nooit een ene goudbeursje zal knopen dan voor u Cher am de mavie. Oh, wij zouden een recht jammanpaar zijn en ik twijfel niet of mijn heer u volgt zal onze tédere amoer applaudiseren. Ik ben wel geen man van vermogen maar jij denkt zeker te sublime om u daar aan te bekreunen en het is waarschijnlijk dat ik eerlang een beter ambt zal krijgen en verité monomie men heeft bekwame jongen lieden nodig en mij kent mijn meritis.  Op mijn persoon denk ik niet dat jij iets te zeggen hebt ik wefeer en kleed mij comilfaux het is waar dat u een conquet vele schone wangen zal doen gloeien van spijt de dames zijn mal met mij wat kan ik er aan doen mijn hart wilde dat ik u uitkies indien geen meide gelukkigste daar mannen maakt kunt jij verzekerd zijn van uw volstrekt vermogen over mij uw wil zal mijn wet zijn ik zal uw wensen voorkomen en wij zullen zo rasweg het trouwt zijn een Brabant's reisje doen Anne-Marfair alles zal naar uw zin gedaan en gelaten worden door uw een aanbidder Je Bruneer vijftigste brief met je vrouw de weduwe Willis aan je vrouw Sarah Burgerhart lieve je vrouw Saartje dat jij mij met uw lieverde vereerd was mij bewust zolang ik het genoeg had om u te kennen en ik twijfel ook geen zins aan uw betuiging van achting voor mij dit is des afgedaan ik zal overgaan om uw zeer lieve brief te beantwoorden in verwachting dat u zulk's aangenaam zijn zal tot nog toe ontpak mij een voegsamig legerheid om u over mijn wilm te spreken doch nu hij zich aan u gedeclareerd heeft kan mij niets terug houden om erover te handelen ik zal echter na het geen mijn dochter aan u van mijn gesprek met hem geschreven heeft niet heel langweilig behoeven te zijn vreemd mijn lieve kind moet het u zijn voorgekomen dat ik u niet in mijn huis genomen heb ook toen uw een vriendin mij verhaalde dat jij uw tante wilde ontwijken dat ik u aan uw goed gelukzomer overgaf mij weinig schijnende te bekreunen waarof mijn jongen vriendin belanden maar stel u eens in mijn plaats kond ik een je vrouw bij mij in nemen voor wie mijn zoon zolang hij uw kende de tederste genegenheid kweekte daar ik mij zeer verzekerd hield dat wil hem u zo gelukkig niet kond maken als ik u eens wensde te zien en voorzag dat zaartje burgerhards karakter niet genoeg voordat mijn soons berekend was om hem zijn huwelijk zo aangenaam te maken als ik wens dat het zijn zouden hier kwam nog bij het groot verschil uur middelen en dat ik durfte door uw tante en haar vrienden van slinkse oogmerken verdacht gemaakt te worden bij Liede die ik met achting beschouw meer om de goedheid hunnig harde dan om de fijnheid hunnes verstands de ondervinding heeft de oplettende beschouwer der wereldse zaken geleerd dat het althoos veel beter is een verkeerde daad voort te komen dan die terstellen was het niet zeer mogelijk mijn kind dat hij huiselijk met wil hem omgaande want zijn de kleine reisjes reken ik niet mogelijk zouden die zijn eerlijk oogmerk begunstigd hebben in al de onschuld en vrolijkheid die u eigen is niet althoos onverschillig voor hem zou het gebleven zijn zou uw aandoenlijk hard mogelijk uw zucht om mij want ik ken uw dankbare zieelsgesteldheid behaaglijk te handelen u hier niet toe hebben kunnen brengen en dat wel te meer daar mijn naadje voor haar broeder pleiten en uw brave vroogt genoeg nam in uw verkiezing mijn zoon is dat zie ik ook wel een bevallige jongen en de goede aardigheid van zijn eerlijk hard innemens hij zei bij de jong hij geheel liefde voor u hij geheel met hem als uw beste vriend ingenomen zeker, hij zou het in staat zijn geweest om mee te leiden voor liefde aan te zien en had u mogelijk door haar verbonden aan een man die hij in vele opzichten beneden u zacht en zo een man moet geen meisje zoals hij zei in m'n verkiezen indien zij heilig voorneemt hem niet alleen te beminnen maar ook te bemonnen dat zij zich haar man niet schaamt ik prijzen des ten hoogste uw manier van doen omtrend mijn zoon deze verzekering moet aangenaam voor u zijn omdat hij auto zoveel prijstelt op mijn goede kering gekend mij te wel mijn lieve kind om een oogmilik te kunnen denken dat ik onder die kribberige matronen behoor die de jongen lieden zulke vermaken ontzegden die zij zelf niet meer kunnen bijwonen gewet hoe ik zie dat mijn naadje een ordentelijk deel heeft in de betamelijke uitspanningen dat uw vrolijkheid mijn wilm nauwelijks meer kan behagen dan mij die overtuigd ben dat gezondheid en een gerustgemoet eigenaardig tot blijmoedigheid leiden laat ik u des mogen zeggen dat ga u er al te sterke trekt tot vermaken niet te veel moet inwilligen niets vervreemt ons zo van onszelf dan een leven van vermaken aan een gehecht is het ook niet meer nieuwsgierigheid in u om de wereld van deze blinkende zijde te leren kennen betenk dat eens jij de vlieg ik mij wel nu zou ik zeggen voldoet die nieuwsgierigheid indien jij zo gelukkig waard om onder het geleiden van brave ouders die toenelen in sluchtertjes over te zweven wat was er op te zeggen toch nu, mijn lief hartje, is het wat anders jij kunt die trek niet voldoen dan door u derwaarts laten geleiden door de een of ander jong heer die nog uw broer, nog u naast bestaande is gaat hij auto's met dezelfde dan zegt men dat hij uw man er iets gekozen hebt ziet men u nu met dien dan met een ander dan zullen de aanmerkingen nog ongevalliger voor u zijn en terwijl jij in eenvoudigheid niets bedoelde dan eens te zien wat er toch zo al in de wereld te doen is zult jij tot uw grote verwondering ondervinden dat de quartaartige wereld reeds u gegriefd heeft bedenkt dit eens lief uw deurte zelf zijn aanleidelijk om uw verdriet te berockenen alle mensen, uw tante niet uitgezonderd ziet jij in het beste licht ik ben min u om die zachte zilsgesteldheid maar mijn engel alle mensen zijn zo niet als uw minzaamheid u die voorstelt mogelijk maken zij het kleinste getal uit we hebben, het is waar, een zeer bepaald doorzicht toch, wij zijn echter niet blind en wij kan zowel het verstandelijk als het lichamelijk oog gewennen om aandachtiger en een groter horizon af te zien dan wij wel gewoon waren pogedes uw verstand te gebruiken om te ontdekken of de gebreken die andere bespeurt verzoekingen zijn voor uw eigen hart als men het van zijne zwakste zijde aanvalt dan wel of uw hart in veiligheid blijft veronderstel dat jij inwoonde bij mensen wie je gebrek gierigheid was bij zulke mensen denk ik dat jij onbesmet blijven zou maar zo gij gemeenzaam omgingt met lieden die een even sterke trek tot vermaken hadden als gij en minder doorzicht om trend te gevolgen zou het gij dan niet waken moeten over u zelf ons boven uw neiging en jaren verheffen kort gezegd daar moet met degene daar wij medeverkeeren enige ongelijkheid plaatshebben zodra geen tegenwicht is held alles naar de ene kant en ruikt het samenstelsel onze plichten uit zijn middelpunt onze vijanden van buiten moeten geen vrienden vinden aan onze vijanden van binnen of zij verenigen zich om onze val te verhaasten onuitdrukkelijk aangenaam is het mij dat gij bij zulke ene dame inwoont zij is niet dan al te ongelukkig geweest en dat mens dat door de vervrangen keldes tegenspoets niet wijzer en beter wordt is sedelijk en onherstelbaar bedorven de beste mensen zelf hebben rampen nodig om zich te leren losmaken van hun leven dat niets anders is dan ons eerste leerschool verzeker deze waardige brave vrouw voor mijn achting en zeg haar dat ik God vuurig bidden om haar herstelling goed uwe vriendin je vrouw letje winzaam als ik weer te Amsterdam ben zal ik de beide jonge vriendinnetjes met vermaak opwachten heb ik u nu geen lange brief geschreven zo gaat het het ene denkbeeld brengt het andere voort mijn waarde zuster blijft zwak nu eens wat beter dan wat erger ik durf de snaar van haar huis te gaan niet meer roeren zij kan het denkbeeld nu niet dragen en zoals zij wel zegt waarom zou ik vertrekken zo ga bij gelegenheid eens aan mijn huis geliefd te gaan zult jij mij dienst doen door aan de meisjes te zeggen dat wij beide wel zijn uw vriendin is met gezelschap waar onder ook de proponent smid een maas sluisreisje gaan doen zeg goed u hartelijk althoos ben ik uw liefhebbende vriendin sofia van zon weduwe g. Willis einde van brief 46 tot en met 50 een opname van carola jansen rottendam 1 november 2007 www carola jansen.nl brief 51 tot en met 55 van historie van muur vrouw sarah beuggehart dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van auteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door carola jansen historie van muur vrouw sarah beuggehart van betje wolf en aagje deke brief 51 tot en met 55 51ste brief de heer hendrik edeling aan de heer corneles edeling waarde broedig hemel kunt jij met mij nog raiëren maar geduld ik weet dat de vrolijkheid van uw aard een vrucht is van uw goed hart en dat jij oprechtelijk deelt in alles wat mij betreft ik zal dan wat jij mij ook mocht antwoorden voortgaan om je over mijn omstandigheden te schrijven weinig dagen nadat ik mijzelf het genoeg gegeven had om ene billeke daad omtrend m'n vrouw te doen hoorde ik van de heer Bruneer die met mij de kennis onderhoudt dat de brave weduwe ziek gevaarlijk ziek was dit smarte mij en wel te meer omdat ik daardoor beroofd was van het genoegen om mijn bezoek te herhalen Bruneer ging er echt een verschijde maaldag om te vernemen hoe het was zijn zuster kwam dan bij hem in de zijdkamer en berichten hem het geen hij kwam horen toch de beminden van mijn hart zag hij niet je vrouw Bruneer zeiden de herleiderest niet verliet en dat zij beide alle bitters bedroefd waren broer lief, wat zijn brave meisjes toch juwelen zij zijn de uitdeelsters van onze keurigste vermaken en de zoete troostdresse in de ongevallen deslevens oordeel of deze blijken voor vrouwelijke meelijdenheid mijn hart troffen binnen weinige dagen ontvingen wij bericht dat de dokter haar buitengevaar oordeelde en deze gunstige tijding werd vermeerderd door de aanraderende herstelling der waardige vrouw de eerste reis dat Bruneer vrijheid kreeg om haar te komen zien nam ik die gelegenheid waarom hem derwaarts te verzellen aangediend zijnde leiden je vrouw let je ons bij de weduwe in ik zag tot mijn hartelijk leed wezen dat zij zeer vervallen was en feliciteerde haar met haar gelukkige herstelling vergevingvraagende voor de vrijheid die ik gebruikte zij beantwoorden mij met de grootste vriendelijkheid en dwel de knechte tegenuit binnenbracht verzocht zij ons om thee te drinken verbeeld u een ruim zindelijk vertrek prope gemobileerd dat met twee schuifraamen op een aardig tuintje uitziet en door twee zware lindebomen voor de zon beschaduwd wordt aan het hoge eind zal te zieken in een keurlijk met neig de g met een nedeldoeks kapertje op naast haar zat beminnelijke burgerhard met een boek bij haar de hand der weduwe en de haren houdende ook keesje lief zij is schoon meer dan schoon het tekenachtige van haar gelaat treft zo geschitteren voor gezondheid en gerustheid zij is niet meer dan middelbaar van lengte voor enigratie zou zij kunnen geschilderd worden niet voor ene juno of minerva dat bekend ik brunier maakte zich meester van de theeketel en zij zelf schonk thee de jongen wachtte, mag ik zeggen op haar ogen, maar het kwam mij voor dat zij in zichzelf zeiden, hij kom om thee te schenken is hij echt nog al vrij gebruikbaar ja, niet tegen staan naar haar minzame trekker heeft zij iets zo spotter, zo schalkachtig zo, hoe noem ik het het is nogal iets anders in haar gelaat als zij tot hem spreekt dat men niet na later kan te zeggen arme kootje hij legt echter met haar aan, toch komt auto's met verlies terug je vrouw brunier is een zeer bevallig meisje maar men ziet haar niet als zij bij haar refriendin is deze twee jonge dames beminnen alkander en behandelen alkander ook als wel opgevoede zusters mijn beminne was ongemeen vrolijk, en ik geloof dat meneer het te ergen omvaart toen wij in gesprek waren over de patiënten zij zij, met ene betoverende levendigheid ik moet vrolijk zijn over de herstelling mijn haar moederlijke vriendin ik weet hoeveel ik zou de verloren hebben ieder heeft zijn eigen wijs van doen deze doet de vreugd wenen en een ander lachen haar lachkeesje is echt de lach des vernufts en heeft niets van dat luid terugtig uit welke het verstand afkeurt mijn sprake over verschijde onderwerpen en ik had gelegenheid om te zien dat mijn beminne die zeldzame schat gezond oordeel bezit zij heeft merk ik, veel verkreeg kundigheden toch beroept zich nooit op haar auteur kort gezegd, ik geloof dat zij in alle opzichten die man gelukkig zal maken die zij zichzelf zal uitkiezen indien zij met aandacht in de keuze doet toen het tegengoed was weggehaald zij zei tegenst de wedewen nu heb jij goed gezelschap zal let je en ik nu dat geen eens doen waar het toe jij ons verzocht hebt en grappig voor mijn bugende aan u mijn heer beveel ik mijn vriendin kijk, op haar oorloosje zieande als het wijzigtje daar is moet er ingenomen worden of ik zal het verschrikkelijk roeren zij gaf de wedewen een kusje ik boog en weg waren de meisjes in de gang zei in de riepletje kootje, kom eens hier, we hebben uw hulp en, riep je van Burhart uw wijzerraad nodig hij wippte de kamer uit en ik bevond mij met de waardige vrouw alleen mijn heer, zeiden zij ik heb nog de gelegenheid niet gehad om u te danken voor uw edelmoedigheid maar hier is een briefje waarin ik bekend die soms van u aan 4% ontvanger te hebben ik hoop in staat te zijn u het geld spoedig weder te geven, toch zie geen kans om de wijze waarop jij mij uw hulp gaafd immer te vergelden mijn vrouw antwoordde ik het zou mij gevoelig smart en ingemijd onwaardig keurden u van enige diensten zijn zo ik iets op uw vermacht dan bid ik dat er over zulke ene beuzeling wordt dus ons gewisseld worden hoe mevrouw denkt gij dat alle kooplieden lagen zelfs belangzoekende wormen zijn die het hart niet wel genoeg geplaatst hebben om zichzelf een edelder soort van genoegste durven bezorgen dan die opzinnelijke genietingen uitloopt in tegendeel hervatten zij ik heb op dit poing geen adelijke vooroordelen en weet dat in onze republic een groot getal edelmoedige mensen zijn die terwijl zij de staat verrijken het wel zijn hun er medeburgers zeer behartigen ze wilde meer zeggen maar ik bad haar met de ernst durf ik zeggen van een eerlijk man het obligatietje te scheuren haar verzekerende het niet te zullen accepteren zijn voude toe stak het in haar portefeuille en zij ik zal dan op gunstiger gelegenheid wachten met dung mevrouw zeide ik dat deze beide jonge dames u met alle eerbied en genegenheid behandelen dit moet mij gunstig over haar hart en verstand beide doen oordelen oh mijn heer viel ze mij in het zijn de beste kinderen die ik immer kende maar mijn gunsteling verdient dat ik haar met die onderscheiding behandel die mijn hart voor haar gevoelt je vrouw brunier is een meisje dat al de geschiktheid heeft om in de vrouw van verdiensten te worden en haar het liefde voor je vrouw burgerhart maakt haar geneigd om in duizend opzichten beter te worden een verwaarloosd karakter meneer vroeg autoloos en geheel aan haarzelf overgelaten toch zaartje is de vreugd van mijn leven en ik bemin haar of zij mijn eigen dochter was zou het gij wel geloven dat dit luchtige bolletje dat zoveel potse is en de zonderlijkste invallen heeft somtijd zeer bedaard met mij kan spreken dat zij de ernstigste schiften met aandacht leest ja, dat ik haar aanmerkingen over de godsdienst hoor maken die geheel nieuw en tevensgeheel waarheid zijn god geven dat zij auto's haar eigen weggen en door haar goed hart terwijl ik niet vrij is van wat achterloosheid niet verstikt worden door een en wel overlegde loosheid ik was geheel aandacht zij ging voort datzelfde meisje dat zelf in uw bijzijd haar levendigheid niet kan bedwingen heb ik gedurende mijn ziekte niet dan zwijgend en schrijjend gezien zij was niet te bewegen om mij zelf des nachts aan de zorg mij naar bediende toe te betrouwen ik heb in al die dagen niets dan uit haar handen gebruikt urenlang lag zij op haar knieën voor mijn ledekant god met opgeheven handen biddende toch in zichzelf om mijn herstelling nu mag ik zeggen bestiert zij de gehele huishouding oordeel uit dit weinige over haar karakter had zij wat minder zucht om de wereld te zien toch dit bekenn ik is vrij sterk zodat mijn heer ik zegen het uur waarin deze lieve jevrouw bij mij gekomen is de vermindering van mijn staat heeft moeten dienen om mij dat geluk te bezorgen moet ik des niet ver genoegd zijn in die minderheid mijn vrouw zei de ik hoeveel reden heeft om het uur te zegen waarin zij u leerden kennen ik begrijp levendig dat zij aan u verplichtingen heeft die zich alleen door dankbare gevoelens van het geroerde hart laten betalen ik luisterde is dat vroeg ik je vrouw burgerhard die daar speelt oh nee mijn heer zeiden zij zo slecht kan zij het klawier niet behandelen, het zijn stoute meisjes ik merk dat zij de goede lobbes weer aan het touwtje hebben die armen jongen doen zij alles doen wat in haar hoofd komt burgerhard zal hem alleen om hem uit te lachen gedwongen hebben te spelen schoon zij zelf bekend dat zij de kat in weinige lessen zover ziet te brengen dat die hem lessen kan geven het zijn een jonge luid mijn heer en ik denk dat het mijn plicht is haar het leven in mijn huis zo aangenaam te maken als ik immer kan de heer brunier is een goed slag van een jongen die zo hij wat minder van het petimetre er had, nog al passeren zou onder wel hoorden wij dat zij recht vrolijk waren te verzetten, wat het was weet ik niet mevrouw zei ik niets kan mij aangenamer zijn dan te horen dat zulke beminnelijk jong mens uw achting verdient hoe gelukkig zal die man zijn die zij uit liefde trouwt dat is zo mijn heer maar zij zal nooit trouwen zonder haar man zowel haar hoogste achting als liefde waardig te keuren, immers dat zegt zij dikwijls en heeft zij die man er iets gevonden mevrouw ik vroeg dit met zulke ene merkbare ontroering dat de schandere mevrouw het moet gemerkt hebben nee mijn heer je vrouw burgerhard denkt zeker zo weinig aan trouw als aan het klooster leven ik voelde dat mijn wangen gloeide ik nam de vrijheid om haar hand te nemen en die zachtelijk drukkende zeiden ik mogelijk ben ik onbescheiden geweest maar het belang dat ik heb in dit te weten vergevent mij mevrouw ik bemind deze dame zoals ik haar zag, beminde ik haar en nu mijn reden, mijn keuze billigt ongelukkig, het is dan mogelijk ik meende verder te gaan toch de vrienden kwamen binnen, ik zweeg des de weduwe boog zoetelijk glimlachende mama had je lief, zeiden je vrouw burgerhard we hebben uw bevelen voldaan en maar het drank flesje opneemde moet ik dan keiven voei mijn heer, geen moed op een ander tijd beter oppassen, weet jij wel dat deze dame om duizend en tienduizend redenen dien de gezond te worden en zo oud ook dat zij mij met een pakje in de ene hand en mij onder de arm vasthoudende door haar tuintje zal moeten wandelen daarop nam zij een kopje, deed het medicament daarin, gaf het de patiënten en wist brunier te bewegen om ook eens te proeven die al grijns in de zij dat het lekker was zo, zij saartje een fijnzaart ook nog en dat onder mijn ogen de beleefdheid deed mij vertrekken nadat de weduwe mij verzekerd had dat het haar niet ongevallig zijn zouden mij eens weder te zien afscheid genomen hebben de trok ik met brunier en bedankende voor de gelegenheid die jij mij gezeven had om deze waarde dame te leren kennen zie daar broelief zo is het tans gesteld zal ik hopen zal ik vrezen, hemel maar zou zij immer behagen kunnen hebben in mij schrijf mij spoedig alles is hier wel vader zal u per naast post schrijven hij weet niets van deze T.T. Hendrik Edeling 52ste brief meervrouw Sarah Burgerhardt aan de heer Jakob Brunier vriend Jakob jij durfde mij dan nog met een halfwoord vragen of jij u niet mocht vleien met enig antwoord op uw missieven want zo noemt jij dat fraaie dat jij mij deed ter hand komen om uw eigen voetsoens willen wist ik wel dat jij geen woord van gekikt had dan kon ik ook dit zot stukje op de grote lijst uur overige beurslarreien hebben aangetekend en omdat ik niet gemelijk van aard ben het u gunstig gepardonneerd hebben toch nu jij zo dwaastzijd van mij zulke ene rapsoedie als het ware te herinneren en geen mogelijk wel want het schijnt waarlijk niet al te richtig in uw harse gestel u zou kunnen gaan inbeelden dat ik uw missieven niet al te wel zo spoedig dachten kunnen beantwoorden zo zal ik de moeite nemen om u over die missieven eens een paar woordjes te zeggen ik zeg niet gaan on aangenamen waarheden en vooral niet aan zulke die ik het zij dan ook om wat reden zin wel leiden mag zolang ik u slechts voor een vrij geschikt en goed soort van een jongen hield had uw zuster weinig werk om mij te beduiden dat ik u als haar broeder behandelde en elkaar zich gaf om ons enige uitspanningen te bezorgen maar nu ik merk dat jij enige oogmerken omtrend mij hebt waarvan ik u nooit verdacht hield zo moet ik u openhartig zeggen dat jij meer stof tot verwondering geeft dan ik ooit meenend door u te kunnen krijgen hoe mijn heer u de minste aanleiding gegeven om zulke gedachten in u te doen opreizen hoe weinig kent jij mij hoe dood vreemd zij jij omtrendt u zelf ik moet of boos op u worden en dat bevalt mij niet of ik moet u hartelijk uitlachen nooit zeker als mijn zo ene ongevallige mengeling van zottenklap en dwaze inbeelding op zeer twijfelachtige verdiensten dan dat schriftje bevat dit van stukje tot beetje aan te tonen is beneden mijn aandacht of geef ik u alles op deze voorwaarde dat jij mij hierover nooit meer spreekt zelf verbied ik u mij voor deze gekheden om excuus te vragen en dat jij is het mogelijk door dit geval pochtwijzer te worden en wat beter uw eigen waarde te berekenen zo jij hier toe geen genijgtijd hebt dan zult jij u moeten laten wel gevallen dat u zo en op die afstand behandel als een fatsoenlijk meisje een verwaande of wilt jij lastige knap auto's moet behandelen uw zuster is mijn lieve vriendin maar zij zowel als ik begrijpt dat dit geen reden zijn kan waarom ik zouden moeten geplaatst worden door een borstje dat geen geest genoeg heeft om mij met zijn emissie dus ook slechts te diverteren spreek dus nergens van en ik zal alles vergeten want zo jij in dit opzicht naar wijzer wordt zet jij een vrij draaglijk heertje en dan geeft de hoop nog niet op om mij eens met meer reden te kunnen noemen uw genegene vriendin de brief muurvrouw de weduwe speelgoed aan de heer abraham blancaert wel edelheer overtuigd zijn er dat de man als die waaraan ik de eer heb deze te schrijven mij niet voor onbescheiden zal aanzien of schoon ik hem die veel bezigheden heeft enige oogmlek ophouden schrijf ik het volgende toch in het uiterste vertrouwen en onder het segel der stilswijgendheid uw pupil die lieveling van mijn moederlijk hart waarlijk tis of zij mijn eigen kind is geeft mij alle onbedriglijke tekenen van een zeer braafgemoet zowel als van de aangenaamste omgang de wijze waarop zij mij in mijn zware krankheid heeft opgepast en getroost is niet wel uit te drukken zo dat mijn heer dit jong mens maakt mij mijn leven hoogst aangenaam ik geloof dat jij mij zal toestaan dat geen man wiens hartvrij is en wiens ogen in staat zijn om onderscheiden te zien haar zin kan zonder te wensen haar te bezitten hiervan heb ik een vrij sterke proef laat ik u alles eens eenvoudig verhalen weinig dagen voor mijn krank kwam hier de heer Bruneer broeder van een of der dames die bij mij inwoont en die de bijzondere vriendin van Burhart is hij had een heer bij zich die ik niet kende en vroeg de juffertjes of zij ook lust hadden om in een wandeling te nemen daarvoor werd bedankt de beide heren bleven wat zitten de onbekende heer verzocht mij enige ogenblikken te spreken ik ging met hem alleen hij bood mij met al de wellewendheid van een fatsoenlijk man aan om mij in staat te stellen mij te bevrijden van de lastige bezoeken eens ouder gierigaarts aanbied ik nu nog in cirka 600 schuldig was gij weet mijn heer Blancaart dat mijn arme man zichzelf en gevolg op mij ruïneerde kort gezegd ik moest deze aanbieding niet van de handwijzen om verschijne reden dit was de eerste keer dat hij uw popeel zag zijn aandoening was voor mij zeer merkbaar hoewel ik niet geloof dat iemand buiten mij er op gelet heeft maar het is zeer natuurlijk dat ik geheel vervuld met het geen tussen ons zo even was voorgevallen hem met een aandacht beschouden die geen van het overige gezelschap konden hebben in deze mijn gedachten ben ik zeedigd versterkt voor drie dagen bracht zijn vriend hem mede om mij geluk te wensen met mijn zichtbare herstelling en hij heeft mij genoeg gezegd om u te kunnen verzekeren dat hij uw vrouw Burgehard bemint op zoon beschrijven hij heeft een vrij reizig postuur een schoon mannelijk gelaad versierd met het zonnachtige bruin de gezondheid en werkzaamheid ik denk dat hij 7 of 28 jaar zijn zal zijn vader waarbij hij nog in huis woont is een voornaamkoopman die mij in het algemeen zegt dat grote goederen heeft hij heeft maar één broeder die dans op een en buitenlandse universiteit in de rechten studeert zijn naam is Hendrik Edeling zijn die van een fatsoenlijk man hij schrijft niet zeer levend maar zover ik erover kan oordelen weegt zijn gezondoordeel dit aangenaam geschenkt ter natuur rijkelijk op zie daar mijn heer wat ik dienstig geacht heb u in vertrouwen te schrijven hij zei het zeker bekend met de meest voorname kantoor in deze grote stad en kunt berichten deze herbetreffende krijgen of reeds hebben die ik u niet kan bezorgen in die die jonge heer na de verkeering mocht of heeft u zorgdragend hard op andere oogmerk omtrend het lieve meisje doe mij de eer aan om mij in staat te stellen uw uitzicht te behulpzaam te kunnen zijn ik zal om u u op uw pil al meer te doen kennen u een gesprek met haar over de heer Edeling gehouden afschrijven toen de heren vertrokken waren waar een zaartje en haar vriendin let je alleen bij mij wel meisje zei ik wat zegt hij van de heer Edeling ik zal om het lastigen zijde ik en zijde zij voor te komen te spreken zaartje knap slag dunkt mij mooi genoeg voor een man let je en ik vind dat die heer een zeer aangenaam man is die er excelent uitziet zaartje heel wel let je en ik vind dat hij hem na de bespied heb dan ik of uw oordeel heeft geen grond veel aangenaams heb ik juist niet in hem gezien maar mij dunkt dat hij er uitziet als een braaf man mogelijk oordeelen bij beide als een paar malen meisjes laten wij onze waarde vriendin lieverens vragen wat de heer Edeling voorst denkt indien zij hem anders de ere aandoet om aan hem te denken let je oh ja zeg jij ons mire vrouw wat of jij van hem denkt ik wel mij dunkt dat je beide gelijk hebt de heer Edeling heeft het voorkomen van een braaf man en mij dunkt dat hij ook geen onaangenaam man is omtreft het laatste kunnen onze smaken verschillen toch wat mij betreft ik kan u verzekeren dat de heer Edeling een weldenkend edelmoedig man is en dat ik zijnige vriendschap gans niet gering schat zaartje toe laten wij hem de eerste door Frits toe na vliegen om hem situ situ hier terug te brengen denk geen dus over hem wel dan spijt het mij dat ik hem niet aandachtig betracht heb ik, geen doek mij lachen door u weer in vallen maar ik weet dat jij dit niet meent evenwel het kon gebeuren dat jij hem wel de een of andere dag in zweer zaagt let je dat zal mij aangenaam zijn zie ik vind het een aangenaam man zaartje wel beste kind, jij woord schijnt het geregeerd ik heb geen aangenaam heb jij ook zin in hem let je, roodwoordende zin nee, ik heb geen zin in hem, zo je wilt zaartje, haar schalkachtig onder de oog gekekenen zo je wilt, ij lieve wel wat heeft mij wil hier toch mede te doen zo ik het nu eens niet wilde ik, je vrouw Burhart permetteer mee u te zeggen dat jij uw vriendin in de reden valt en zaartje, dat is niet heel bescheiden wil jij zeggen ij lieve, je vrouw let je, ga voort let je ja, maar dan moet zaartje mij zo komiek niet onder de ogen zien wel, nog het dan ik heb weinig heren gezien die mij zo wel zouden gevallen als vriend, men ik zaartje zo, zo kind, nu ik wens dat jij een vriend aan de aangenaam man zult verkrijgen toch wees op uw hoede let je ik hou om de doodniet van vriendschap tussen een aangenaamvrij man en een zoete lieve meid zoals jij zei ik echter om uwend wil niet wil geloven om van uw vriend door een kleine plechtigheid bijgestaan uw man te maken let je zie, zaartje, zo zei het jij altijd, ja altijd jij bent niet edelmoedig, jij bedient u tegen mij van uw meerdere vernuft en weet dat ik daar niet tegen op kan wie denkt aan zulke dingen zaartje, ik niet dat verzeker ik u op mijn woord maar gedachten zijn tolvrij en ik heb geen recht om de uur te bepalen ik, kom je vrouw let je maar zo zij u niet lief had, zou zij u niet kwellen zaartje, niet kwellen kwellelijk let je als ik eens vooronder stelde dat ze iemand met onderscheiding gezien heeft die uw achting heeft en dat zult een aangenaam man ook nog ik, ja daar ik achting voor heb zaartje, wel mijn lieve mamaatje als jij er ernstig over spreekt is het wat anders toch dan moet ik u openhartig zeggen dat ik nog niet de staat ben om er met u over te spreken en veel heeft hij niet gezegd waaruit ik iets bijzonders kan opmaken is hij ook een liefhebber van de muziek ik, ja dunt mij, toch al was dat zo eens niet wat deed dit aan de wezenlijke verdiensten zaartje, wel niet veel, ik zou zelf niet durven beweren dat de grootste meesters in die kunst nootwendig lieden van verdiensten moeten zijn anders kan ik met mijn kobus ook nog voor de dag komen, want schoon hij niet tovert op de fluit en slecht zo wat op het clavier rammelt, hij is echter in een diep vertrouwen gezegd heeft zo muzikaal dat hij geen zoveel jaard op zijn liertje kan horen tink tink zonder de arme bloed een aal moest te geven letje het zou jammer zijn dat zo een aangenaam man in dit opzicht geen goede smaak zouden hebben ik je hebt gelijk letje, door mijn eigenige neigtijd tot die hemelse kunst maakt mij mogelijk wat eenzijdig hoe dit zij, ik wens u beide nog eens met zulke een brave man getrouw te zien als die her, dan, geloof ik dat jij zo gelukkig zou het zijn als mijn vriendelijk hart u kan wensen te zien zaartje, wel daar bedankt ik u zeer voor m'n juffrouw toch, terwijl ik nu zo geheel gelukkig ben als ik in m'n woorden kan en geen trouwige natuur over mij heb zo mag mijn lieve letje wel voorgaan letje rai ria paar, ik geloof zaartje dat u juffrouw gelijk heeft en ik denk dat wij niet overzichtig zouden zijn indien wij eindelijk in een zo goede keuze weten te maken zaartje, eindelijk hoeveel tijd moet er nog voor lopen voordat u eindelijk vervuld is ieder zijn smaak, maar ik ken geen grote geluk dan een vrij hart te hebben en te leven onder het oog van deze zei om helsde mij, dierbare vrouw ik heb de eer mij met oprecht de hoogachting te tekenen wel edelheer, uw ootmoedige dinaris maria buigzaam weduwe speelgoed 54ste brief de heer Cornelis Edeling aan de heer Hendrik Edeling waarde heintje wat is het goed dat ik aan de zeegkoets van mijn jaantje zo vast gekluisterd ben als verliefd op haar zachte bevalligheden wat is het goed dat jij mijn broer bent gret jonge, wat zou mij anders beletten om eens heen en weer een reisje van 50 uur per post af te leggen met geen ander oogmerk dan om uw liefdje eens een paar minuten aandachtig te bekijken en uw geluk te wensen met zo ene kostelijkheid hou u nu maar doodstil hoe maakt uw meisje ook wezen mag ik zou u niet raden om tegen mij te beweren dat mijn meisje haar het tienduizendste gedeelte van een ondeelbaar deeltje moest wijken geluk mijn beste mijn hart vriend geluk, ken ik u wel dan is deze dame uit alle vrouwen geschikt, uit alle geschikst om u in het huwelijk gelukkig te maken uw overhelling tot zwaar moedigheid zal door haar bekoorlijke levendigheid in mannelijke ernst verbeterd worden en de stout meid zal met u verstands genoeg geeft om uw waarde te zien haar geluk bestendig maken nu weet hij dat haar hart tenminste vrij is niets kan u best beletten om met haar conversatie te zoeken dit zal uw gelegenheid geven om haar naden te leren kennen en gezult door u naden te doen kennen, niets verliezen stel u echt er niet voor dat het zijn zal kip ik heb je, fisje spring bij nee mijn vriend zij zal u zeker een huis vol werk geven en gezult door hare curen moeten leiden met hare curen op het veld nu zult geen scheel in verrukking bij haar zitten over haar hart u verwonderende met haar geest u vermakende en hare bevalligheden met langzame teugen door uw ogen de indrinkende en één ogenblik daarna zult geen mede reden te hebben om te denken dat zij uw reden tot ongenoeg geeft zij zal, terwijl jij haar enige tedere wisse wasjes soetjes in luistert aan uw vragen apropos mijn heer, is er geen nieuws wapen u mijn vriend met de ledere m'n geduld zo het leven een strijd is dan zeker is het vrij in de leven een gedurende oorlog daar is zelfs mijn jaantje het goedaartigste schatje dat er ooit op satijne schoentjes dribbelde en heb ik niet meer uitgestaan dan ik arme drommel u ooit kan vertellen laat staan, doen geloven evenwel, houmoed een meisje dat maar half zoveel waardig is als de onze zijn is bijget waardig dat wij er nog veel om uit staan hoe moeilijker strijd is gewoon dat zegelpraal zodra ik tijd heb zal ik u meerdag schrijven ik mag met zandje wel zeggen dat ik bijna geen tijd heb om mijn nagels te knippen, je weet waarop ik hoop zodra ik tot er beide rechten dokter gepromoveerd ben oudje, tt, c, edeling 55e brief muurvrouw Anna Willis aan muurvrouw Sarah Burghardt liefste vriendin mijn waardemoeder heeft u gemeld dat ik toen zij op uw laatste scheef op de tril was hoe gaan zouden ik u bij mij gehad hebben wij waren met 2 van zon tijdig van huis gereden de advocaat Vienmouche een academiefriend van mijn waarde vriend smidt en een juffer met welke ik op de klossepartij kennis gemaakte een meisje als de meeste zoete juffrouwtjes reden met ons in gezelschap de morgen was heerlijk alles wekte ons op tot weltevredenheid toen wij te schiedam kwamen gingen wij het stadje door en omwandelen vroeger 1 of 2 branderijen in de vrolijkheid des harten waagde wij nevens de heer eens te proeven van de oudvaardelandsenkost je nevertje lief onze heere werden het zij door de sterke uitwaazaming het zij door het ongewonig gespoedig waar dat de schiedamse kost ongemeen krachtig was het is raar hoe onderscheiden de drank op de mens werkt mijn vriend smidt was zo levend dat ik niet wist of hem wel beter vermaning zouden te geven zijn dan die van het eten van een vrij dikke boterham en enige koppen sterk koffie zijn vriend was zo sullig, zo zoetzappig dat hij niets van het geslepenen liep blijken het welk hem eens tot een vermaard advocaat maken kan je vrouw betje en ik waren zeer spraakzaam maar de zeldere medediek mijn smidt voordiende bracht ons spoedig in onze eigen natuur staat ik kan niet zeggen dat ik ooit ongevallige plaats gezien heb dan het beroek de schiedam en naar het droevige rook en er nog veel lelijke fijn zwartstof benemen het volstrekt al dat aangename dat het door zijn en lichting, plantage en fraaien gebouwen moesten toonspreiden zo ras overdrevenen zindelijkheid voor ene krankzinnigheid verklaard wordt dan zou ik er zeer voor zijn om de leideressen daardoor geplaagd in schiedam als in de verbeterhuis te brengen daar zouden zij zo ergens hersteld worden in deze gedachten werd ik versterkt door de zorg veldig hospita, bij welke wij ontbeten want de servetten op tafel leggenden zij ja jufrouwen, je bent hier niet in het frisse Rotterdam kijk, om de liefde van Jan Tennis nou deus is servetten eens die haal ik daar nou schoon uit mijn kabinet en zie zij je niet uit dat je er bij schij is oud kijk die randen, kijk die zomen het goed is veel eerend droog is zo, dat ik hoop niet dat de jufrouwen mij voor een kladdeboten willen houden want al was je bij gelijks prinsen of zelfs burgemeesters van ons land en kon je niet beter helpen hoe zou u dat aanstaan saartje dat met zulke ene recht vrouwelijke netheid alles bewaard ik hoop ook dat de aanstaan nooit schiedam zal beroepen worden het belang, het welk jij nu ziet dat ik neem in de standplaats daar de heer smid de beurten zijn er dagordening zal moeten waarnemen, zal u doen zien dat ik eens na de mijn lot met het zijne denk te verbinden ik heb gelijk, ik hoop mijn beste vriend tot mijn man te zullen hebben jij weet dat bekrompenheid van middelen is waarom wij ons hart alleen door vriendschap en al kander verbonden maar nu is die hindepaal weg genomen de dood van een verre neef mijn vriend heeft dit goede werk verricht en hij is stans bezitten van een mooi inkomen dat meer dan toerijkende zijn zouden voor mensen die de waarde van geld kennen en geen trek althoos hebben om figuur in de wereld te maken ik had althoos voegenomen indien de heer smid voor mij niet zijn konden dan zomaar in de maaglijke staat zoetjes voor te leven en de vader een verzameld wicht ons liefde zaartje is de reine vrucht van achting en vriendschap behagen in de kander is er echt dan niet van uitgesloten smid is met mij recht wel tevreden en ik geloof dat hij al die achting en genegenheid verdient die ik voor hem hebben mijn moeder is zeer in haar geschikt met ons voornemen en tante ziet de proponent smid met heuse welgeneigtheid ik weet dat mijn goedhartige willems tranen zal storten van genoegen over dit nieuwtje en die spreekt nooit van hem dan als van één der beste jongens die hij immer kende die brave jongen maar mijn verre in het aanstaande doorziende moeder heeft de reden aan haar erzijde dit echter neemt niet weg dat ik hem uitgrond van mijn hart beklaag grae heb mij wel eens van iets nou hartig verdacht maar geloof mij ik zou uit pure erg kentenis aan de godin der liefde wel alle zoete meisjes in de bescherming van braver mens zien willen ik ben met de bemiddelijke man die mij zo dierbaar is wat zegt hij zaartje dat ik de advocaat op u afzond ik vrees dat hij niet lang meer te bekomen zal zijn zijn reisgenoten schijnt zeer op hem gesteld en het is een rijk meisje dat de bevalligjes uitziet had je dan jouw deeltje niet hartje machtig wat zou het jij uw man in pleid kunnen helpen zoveel als ik de mijne in het sermoenen dan waren wij eerst tot hulp en desmans wat de wereld ook van mijn huwelijk zeggen zal nooit zal zij mij kunnen nageven dat ik een jok aantrek met een ongeloovige in ernstzaartje mij dunkt dat de advocaat voorkomen voor u geschikt is hij is een man van de wereld aartig, grappig, heeft veel verneufd en een grote mate van oordeel zijn karakter moet onberispelijk zijn want hij is een vriend van mijn brave smid hij eivert verbaasd voor de rechten de vrouwen de vrouwen zegt hij is het zonnetje in de zedelijke wereld hij beweert dat alle vrouwen oorspronkelijk goed zijn smid glim lachten doch beschouden hij is ook nog wat anders en hij sprak hem ook tegen mogelijk uit voorzorg om zijn rechtzinnigheid als predikant en zijn rang als man niet te gevaar te brengen was dat niet bedachtzaam? nog voor de middag kwamen wij te Maas sluis het is een zeer fraaienplaats wat de lichting betreft door ik heb geen zin in dorpen die zo stedelijk zijn het is zoals men zegt ik wil en ik kan niet even als een stedelijke opschrik in het doorbelingen niet half zo wel staat als de dracht waarvan zij gewoon is er is althoos dunkt mij iets dat ik niet weet wat de man de man was zo grijs als een duif en zove brand van de zon dat ons oog op hem viel spit sprak hem aan wel vader, je had daar een schone vracht ja, meneer om meer oliever zulke uizen neem een wat en daar hebben wij schone na grootsie al want het is toch allemaal om de broden daar heb jij gelijk in vader kom laat ik u eens een bierglaasje wijn geven en denk dat het je gaat wel, meneer zei klaas je bent onverdadig en goed nou, jouw gezondheid ere en jofrouwen jou ook zo'n goeie man, zeiden wij hoe oud ben je wel vroeg smid wel, ik ben nou in mijn 84ste maar ik geef nog geen crimpe de zee maakt acht en ik ben nog nooit ziek geweest die mans maakte ons de advocaat gaf hem een stoel dat hij ook handig naar binnenmuffelde nu ons dan het lekkers prijzende nog een glaasje vader zijn mijn smid en schonk het in de oude visser werd vrolijk en spraakzaam is er geen nieuws? ja, wel is er nieuws ze wil met Zartrans geweld hier nieuwe zolmer ebben maar klaas eit ook knukkels aan zijn lijf maar willen daafjes zolmer ouden al zou maar sleis uit onderste boven de her smid had geen onaardige inval om hem te beduiden dat men de persoonen van David zouden blijven zingen maar dat ze nu alleen beter bereemd waren zeg eens me oude man heb jij niet wel kabeljouw gevangen want ja, ik wel, het komt op gienduizend of wat om want ik was in gelokkig visser wel, waarom vang jij die vis? wel, omdat stukke grote lei als je lei bent die zouden eten want je kent ze zelf niet vangen en wil ze er wel hebben maar klaas, wij kunnen de vis niet eten of jij die je ons verkoopt dat spreekt vanzelf ze moet schoon en maakt, ze moet ervassen de rookiewen moeten uitgeduid worden je luid meiden moeten die koken of opsnaren en laat hem leggen die de moten op een mooie schuttle met pita selie en wat weet ik het om de rand en zo eet je dan van die kostelijke vis maar blijf jij even wel de vanger niet dat loop ik, wie aars jij bent dan klaas die de kabeljouw vond zeker, aars kon jij lui en zo niet achter de gast gaan of jouw meiden konden niet aan die kokeratie raken want van al dat geplamood zou geen kabeljouw gekomen nu zijn we op de weg David heeft de psalm gemaakt maar wij kunnen die zo niet orberen zij moeten voor ons klaar gemaakt worden dat is, vertaald, op rijmen gebracht en zo toeverijd dat wij die zingen kunnen en je weet wel dat de beste spijs door slechte toeverrijding oneetbaar kan worden en meneer Walging ja zelf ene ziekte van kan krijgen zie, zo heeft de vriend dat teen ook gedaan maar nu zijn er andere mensen en die weten er mee om te gaan, dat het een lust is en dat ieder zegt wat zijn die psalmes van David toch heerlijk nou, ik moet zeggen dat je lui wel vernipte lekker bent ik en mijn oude wijf Neeltje Gerritz hebben die al in 60 jaar lang met stichtingen zoegen dat het over de dik drönen maar meneer wat hebben er de soginiaaners toch aan te morsen en te beduimelen zie, ik zou van die luin niet willen of durven al nemen zeg eens klaar, wat zijn toch sokiniaaners wel, tot binnen en open godlogenaars nu, zodat waar is, wees dan gerust ik verzeker u dat er in dit geval geen één sokiniaan de hand aan heeft dit scheen de goeie oude vissen nog niet genoeg, hij voer braaf uit al die nieuwigheden die de jongen leraar zo al hier en daar invoerden maar zijn werk riep hem, hij gaf de heer smith de hand en bedankte hem honderd maal veerde beleefdheid het is toch jammer, zei hij vervolgens dat er zoveel overeenkomst is tussen de godsdiensten geijver en de kina men durft de onkundige bijna geen van beide aanprijzen omdat de onkunde oorzaak is dat zij veelmaal zo verkeerd gebruikt en dan dodelijk is ons thuisreisje was zeer aangenaam ik ging vroeg naar bed en nu, voordat ik zei, schrijf ik u deze zo geen zin hebt in de advocaat ik herhalen, zult ga je er gauw bij moeten zijn het reisgezellentje zal u anders voorkomen verwel mijn lieve vriendin ik ben met alle achting uw teden liefhebbende Anna Willis einde van brief 51 tot met 55 een opname van Karole Jansen Rotterdam 1 november 2007 www.karolejansen.nl brief 56 tot met 60 van meneer vrouw Sarah Burgerhart dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karole Jansen historie van meneer vrouw Sarah Burgerhart van Betje Wolf en Aagje Deke brief 56 tot met 60 56e brief meneer vrouw Sarah Burgerhart aan meneer vrouw Anna Willis lieve Willis dit zeiden ik toen ik uw vrolijke en mij zo recht smakelijke brief gelezen had de liefde is al een grappig ding, geloof ik het schijnt dat zij de pijnzende vrolijk en de eideltuide statig kan maken mogelijk omdat zij het levensfonkje in de dikbloedige gestellen helden doet opflikkeren en de zorgeloze onverschilligheid ter vormaakt gezonde meisjes iets aan de hand geeft dat hij van belang genoeg schijnt om er over te willen denken hoe het zij, te zeker dat je vrouw Willis nu veel meer bevalt omdat zij mij wat nadig komt dan wanneer zij met zekere ernsthaftigheid niet auto's geheel vrij van stijfheid en bedilzucht mij mijn les voorzicht uw vriend Smidt heb ik recht lief zowel om het geen geë van zijn conversatie als om het geen geë mijn lopenzijne meneer van denken omtrend u mede deelt ik hoop hem spoedig wel geplaatst wel gehuist en wel getrouwd te zien ik bekend dat geë buiten uw nadeel een ruim hart hebt als geë ons eenzame in de landen zult u een zee getoewenst maak uw vriend een naadje door zoveel gaik kunt die wens ten uitvoer te brengen wat mij aangaat pour moi, kein warme bier zei de fransman pour moi, geen man een flinke bol om mij zoals ik zeg te brengen waar ik zijn wil, dat is wel toch meer niet uw advocaat is nez aan u geef hem aan haar die zo'n meubeltje nodig heeft en laat mijn tevies zijn vrijheid, blijheid maar om u eens wat zakelijkers te schrijven ik heb met letje uit geweest omdat nieuw mod is gaas het stuk was bijna weg toch mijn wachten alle dag nog fraaier als ook heerlijke taffen enzovoort men heeft mij verzocht dat te komen zien en ik heb aanstaande maandag daartoe bepaald het is een besloten winkel men ziet dat niets dan een modieuze huis moderne meubelen en drie zeer wel gemaneerde tamelijk lelijke, reed wat bedaarde demoiselle die niets aan frans spreken kwam wel dat ik die taal kende in het naar huis gaan gingen wij koos logiment voorbij en spraak Manoen ZLG eens toe die zeer verblijtsgeen ons te zien en vriendelijk in nodigde wij voldeden ook aan haar verzoek letje vroeg schielijk of haar broer niet thuis was nee, zij zei, maar hij zal wel draad thuis zijn kom zijn letje, dan gaan wij zo lang op zijn kamer ik volgde, zeer benieuwd hoe of het toch op een kamer van de petiemetre er mocht uitzien naartje, nog nooit in zo'n huishouder gezien mijn oog viel eerst op zijn toilet dat in de volmaakste desorderen lag poeier en snuif bedekte alles herkammen, wenkbrouwkammetjes verschijde verfjes, tanden schuiertjes tandpoeier, een half glas vol water zo smerig als een eent een stuk uitgedoven de waskaars enige franse boekjes die niet van de strengste zeden kunde schenen te handelen een morse geinkt koker een vuile slaapmuts en een pot pomade maakte de misflijkste vertoning die ik ooit zag. Als ik kleren hing over stoelen, enige paar gezij de kausten slingen er tussen schoenen, muilen, larzen, een hardschvanger lagen door Malkander al zijn de boeken konden wel in een broodmand en zagen vuil en smerig uit let je zag dit lieve boeltje met beschaamdheid eens over en ik was geheel nieuwsgierigheid kijk me zo een slot er vindt eens zo een slons van de jongen en die auto's eruit ziet of hij uit een doosje komt kijk, hij zal er voor hebben daarop deden wij zoveel katten kwijt en hij de zoveel mouwen en zakken en kausten toe en verstopte zoveel goed als de tijd ons toeliet. 