Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Audiobook Full | 9/14
– Maar, ondanks die bedreiging, scheen er toch het allenaastige vaar, de klukkenarm die zich tegen hem ophief, genoeg te vrezen, om weer te gaan zitten. – Machtelt haar erzijds, haalt in tussen met een smekende blik van haar grote blauwe ogen, jacob Jans ontwapend. – Machtelt, machtelt, kunt gedat dulden, dat ik dus verschoveling blijf, en nog mishandeld worden duidel boven, klaagde Gerrit op krijtende toon. – Ocht toe, jacob, doe mij nu eens een dienst, – fluisterde machtelt, tot deze gewend, met haar zoetste stemmetje, en ruimende plaats in voor Gerrit. Hij zit daar nu zo alleen, en om de waarheid te zeggen, ik vertrouwde hoeel water daar niet, hij is aan mij ne zorgen toe vertrouwd, en haar heeft mij in zijn ongeluk te gebeuren. – Maak u mij niet ongerust, alle liefste weeprofitesse, een nat pak zou de bengel geen kwaad doen, en hier zijn armen genoeg om hem uit te redden. – Fij, jacob, ik wacht er niet, dat geen dus hard vochtel zou het zijn jeegens een medeschoolieer. – Een medeschoolieer, nu ja, we gaan beide op de Latijnse school, maar hij is pas nieuw aangekomen, en ik zit al niet in de hoogste, ik ben wel zes jaar zijn ouderen. – Gij plufft, jacob, gezijd nog geen achttien. – En mijn zeventienen toch? Vier op zijn hoge leeftijd, had de jongeling dit op luiden, lust getoong gezegd. – Das gelogen, klonk het achter hem van de punt. Voor gisteren zijn het gepast zestien geworden. – Toch in de zeventien, hield jacob Jans staande, en eerige daarzijd, Gerrit Maat, ben ik meer doorjarig. – En als ik meer doorjarig ben, word ik schepen van Delft, als mijn vader, en dan word je vermachteld mijn vrouw. – Dat zal wel uitkomen, zij vermachteld lachende, toch zag zij voortdurend met zeker onrust naar hem om. – Maar zit nu niet zo te trappelen en te schommelen, anders kom je nooit in de veertig raad. – Ik kan geen rust houden als jacob mij zit te tergen en uit te lachen. – Ocht, Toch jacob, geef hem zijn zin. Doe het voor mij, want ik heb rust nog duur als hij daar alleen blijft. – Mij dat te vergend mag tot.  Ik heb opgegeven, dit zoete plekje, eerlijk veroverd, en aan hem? – Maar toch, ja, als je me aanziet met die ogen, toespreekt mij dat stemmetje, zou het gaan we bijkans bewegen, te doen wat jij wilt, Tovan Arster. – Bijkans baat niet. Laat Gerrit hier zitten, of gedwingt mij Erberta's gezelschap aan te geven en mijn nevens hem te zetten. – Wat zal mijn loon zijn, macht tot, als ik de Dwingaland zijn zin geef? – Wie naar loon vraagt, is geen riddelijk serviteur, wordt er geantwoord met een schalklachje. – Ik had milder uitspraak gewacht, spak uit de leur gesteld, maar nog niet ontmoedigd, minstens een kusje op ieder rozenkuiltje van ik mollig handje, en te vermetelen had het alvast bemachtigd. – Doe het om niet, doe het om mij, gaf ze ten antwoord, op zachte, dringende toon, en het kwam hem voor, tot de fijne vingeren even zijn hand drukte, als een bewijze van geheim verstandhouding, en hoe onervaren ook nog in de keermaken van vrouwengunst de zeventienjarige besefte toch dat dit meer betekenis had dan het gulgoud toestaan van de gunst die hij vroeg. Ook gehoorzaamde hij nu zonder aarzellen en ruimdele plaats voor Gerrit Vans. Deze aarzelde het niet om van de afgedongen inwilliging gebruik te maken, schrik de zo dicht mogelijk naar machtel toe en schener behoefte aan te hebben haar in de oogel te zien als om zijn wel of wee uit haar blik te lezen. Maar zij keek, wat strak en wat misnoegd, en wende zich af om een praatje met Berthe aan te vangen dat buiten de knap omging. Dat kon het Jaloersen zelfs zuchtig kind niet dulden. Hij liet zijn hoofd op haar arm vallen onder een mistrooste gesnik dat door de omringenden niet precies met verschonende meewaarigheid werd opgenomen. Neem je troetel kind op de schoot, machthoud, spotten Berthe, zonder dat krijg je hem nooit op bedaren. Varen beter over de knie, spakige uurt groot daartussen, ga je lieve, je vermachteld, stelde wat order op de huile balk, tenzij gevolgd dat ik het zal doen. En de klukken roeier zag er wel uit of de bedreiging hem ernst waren.  Schaam je, Gerrit, sprak machthoud, zelf verlegen over de erginis die haar beschermeling gaf, wat is er nu weer dat hij u zo kinderachtig aanstelt? Ga je zijn poos op mij, machthoud, en dat kan ik niet dragen, dat niet. Heb ik geen reden, vroeg zij wat straf, ga je weet altijd met mij meegaan en ga je weet u niet te houden als een flinke jonge past. Ga je verstoor te vreden en vreugde door je geharrawaar en je zottelijk misbaar. Je geeft voor mij liefde te hebben en je gumme niet eens een rustig praatje met een vriendin. Waar moet het heen? Die grele lopen te hoog. Is dat mijn dank? Is dat wat je beloofd hebt toen ik je voorsprak was bij vader Meerman die je thuis wilde houden? Ik kan het niet helpen, machthoud, zo waar niet. Een wonder wee bevangt me als ik zie dat ge anderen voortrekt. Als gaat u in beeld, waarse jongen, dat ziet er mooi uit voor mij, dus kan ik mij keren nog wenden zonder het gegrein om mij heen. De jongen is waarachtig behekst, merkt de guurt groot aan, die half lachend, half korzel, naar het sermoen van machteld en het pleidooi van het schuldige had geluisterd. Laat je toch zoiets die ondervreemde luiden niet ontvallen, volgde Hilde van Adregham toe. Dat zou machteld in zwaarheid brengen. Als mijn vader met de schout spreekt, hoor ik zoveel van alles wat in hekse processen omgaat, dat met harte erwea voort, daarom vermane ik dat omzichtigheid. Oh, wat dat belangt, Hilde, jonge meisjes onder de twintig, heb ik geen nood. De hekse ei die zij plegen, wordt op zijn zwaarst gestraf met een mooie bruiloft. Rekend erop, dat er zeker iemand is, die wel eens met z'n aanklacht tegen u zelf kon aankomen bij burgemeester van Adregham. Wat zou je op de beschuldiging antwoorden? Dat ik er niets mee te doen wel hebben, repliceerde zij gevat, maar haar donderig gezichtje werd perperoot. Blauw is schenen zijn de stranden, daar mijn schepje op verzeilt, zong de schalk lachend, want hij voedde wel hoop dat zij hem geen pijn zouden doen. Laat we peismaken, mag tot, hoorde men Gerrit ertussen zeggen, terwijl hij zich van de banklied glijden en voor haar neerkneelde.  Als jij mee voelde in het kost, wat kwelling mijn nirgsel lijn mijzelf doet leiden, zou het gedierens hebben met uw arme Gerrit, en hem niet zo scherp bestraffen over zo licht vergrijp. Zie mij nu maar eens vriendelijk aan en geef mij de hand, zoals je het straksjaak op Jans hebt gedaan, en ik beloof me te beteren, als ik maar kan. Gij kunt, als je maar wilt, kom, reis toch op, malle jongen, daarmee is het over. Dan, het is aan mij om condities te stellen, geen kubbelerij meer, met wie ook, geen kuren meer, als ik me eens met een ander ben moe, en bovenal geen waterlanders, want daarmee pas je in de kinderkamer en niet onder jongelij, en gezout het eronder deze, zo mee bederven, dat ze je voor een druiloor en flauwerd zouden houden. En dat is Gerrit Frans Meerman niet, spakt de 12-jarige opreizenden, dat zullen ze wel anders zien. Ik zou het voor jongvrouw Magdel durven opnemen tegen al de kameraden van de Latijnse school. Dank je wel, bewij je courage verbeterd, het gelust beganselijk niet, dat er om mij natuurlijk gevochten wordt door een troep scholieren. Nu, dan tegen Jacob Jans alleen, want die ergert me al zoveel als de anderen te zamen. Hondverbeterd ik er deug niet, en Magdel terwijl ze met de vingerdreigde zag schuchter om naar Jacob Jans. Zij vreesde dat deze de uitdaging kon gehoord hebben en dat er nieuwe twist zou ontstaan. Maar deze scheen er niets van begrepen te hebben. Blijkbaar had hij niet gelet op de boetpedicatie die zij tegen haar kwal geest hield en evenmin op dienst uitdagende repliek. Hij scheen zich in de afzondering op de punt van het schuitje voorkomen getroost te hebben en bleek er zijn welbehagen in te vinden, zich in mijmeringen te verdiepen onder het liefelijk golf geklots, terwijl men daar zo zoetjes en zakjes over het water heen gleed. In een half liggende houding, het hoofd achterover geworpen dat hij met de ene arm ondersteunde, lag hij als wakende te dromen, nu in staarende naar de donzige, witte wolkjes die over het luchtruim dreven, dan weer door de scherpe lichtgroeg getroffen, de oog onsluitend, die wat altervermetel de zonnestralen hadden getrotseerd.  Ofwel dat Turen na het azuur gewelfd moeden, heft hij zich op als men in schok en bukt voorover of hij zich in het blauwe water wilde spiegelen, dat een levendig donkere oog, een sprekende schandere jongelinkstroning zou toegeven, waarop hij mogelijk als een tweede adonis met vrij wat wel gevallen staarde. Al spelend, laat hij de afhangende hand somwijlen in het water baden en de verfrissing schijnt hem welkom te zijn, want hij poogt met iets van het opgevangen vocht, van tijd tot tijd het voorhoofd te verkoelen. Ofwel onderneemt hij naar waterlilies en breed gebladerde plompen te grijpen, die altijd aan zijn rappenvingeren ontkomen. Het geen touwkens, de teleurgestelde, een trek van ongeduld en misnoegen op het gelaat brengt. Kennelijk is hij zelf evenweinig als het bedorven zondje van schepen Dirk Frans Meermann, geoefend om de kleine teleurstellingen des levens, de kleine misrekeningen van zijn eigen liefde of eidelheid, met berusting te dragen, omdat hem, even als deze, de werkelijke rampen en ernstige tegenspoeden tot nog toe gespaard zijn, en dat hij vaders trots en moeders lieveling is, al is hij geen enige zoon. Maar toch is er een notabel verschil tussen de 17-jarige jongeling en de aankomende knap, dat niet alleen ligt in het onderscheid van leeftijd, maar bovenal in verschil van aanleg, van hard en gemoed, een verschil dat er iets nu sterk uitkomt in de minste kleinigheden. Overgelukkig, met een stellige verzekering van macht tot schunst, is dit tijdelijk isolement te midden de jolen gejongen lieden hem welkom, omdat het hem vrijheid laat, zoveel hersenschimmende schepen, zoveel luchtkastelen te bouwen, als er maar in een levendige, jeugdige fantasie kunnen opkomen. En al treft ook het kruisvuur van de andere gesprekken en aardigheden zijn gehoor, het komt niet eigenlijk tot zijn kennis, zodat ook de schillen wan klanken van haat en afgunst, die de zelfzuchtige kleine tiran over hem ontvallen, langs hem heen glijden, als de rimpeltjes over het water waar zijn oog op staat. Toch schijnen zijn er wijmringen niet altijd van zachte aard, en in zulke oogblikken krijgen de sprekende trekken een diep weemoedige tint en verliezen de heldere ogen hun vrolijke glans. Het is dan, als de werkelijkheid tussen zijn dromen door voor hem oprijst en hem gans andere dingen zegt dan de lievelijke fantasie in waarin hij zich vermijden.  Als hij hem zegt dat die machtelt, die daar zo dicht bij hem zit, dan hij de hand maar heeft uitstrekken om de haren te vatten, met wie hij omgaat als zijn gelijke, die zijn jeugdige hart doet kloppen van ongekende, onbegrepen gewaarwoordingen, die hem vreugde of smart toeprengt met een blik, met een woord. Die nu, door een blijk van stille gunst en vertrouwen, zijn hopen schijnt aan te moedigen. Door zulke hindernissen van hem is gescheiden, dat al zijn schone luchtkastelen ineens tot hen bij hun aanraking. Die edele plant, schoontijdelijk in de burgelijke hoofd gekweekt, kon niet bestemd zijn daarin te wortelen. Om te begrijpen hoe zwaar die bijgedachte moest wegen, voor allen die haar welgaren in deze kring hadden gehouden, moeten wij even zeggen hoe zij in het huis van schepen Dirk Frans Meerman was gekomen, waar zij nu, volgens men toenzijde, als kind thuis was. Einde van het eerste deel van Hoogstuk 15. Tweede deel van Hoogstuk 15 van De Delftse Wonde Roktig. Deze liep in Vox opname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon. De Delftse Wonde Roktig door A.L.G.Pospomtoussa. Hoogstuk 15. Tweede deel. Heer Hendrik van Egmond doorgaans de Heer van Kenenburg genaamd, hoewel hij meerdig en rijk er goederen bezat dan dat grijze slot, had al vroeg zijn gaden verloren, die hem een enig kind nalied, dat toch geen geliefd kind zouden zijn, want het was geen erfzoon. Het kasteel van Kenenburg was een manslijn, en zou dus na zijn dood aan een bloedverwand toevallen, waarmee hij in vijandschap leefde. En die grieven, al gaf het meisje dat mag tot hete, de naam en het beeld der geliefde vrouwenweer, konden trots Edelman niet verzetten. De erfdochter, die niet zou vermogen voor de luister van zijn geslacht, die eenmaal zijn naam en goed zou overbrengen in een ander huis, was voor hem niet veel anders dan een bezwaar, en een bezwaar dat te meer drukte, naarmate hij niet gewoon was, rustig op zijn kasteel te leven, maar de graaf, Keizer-Carol V, op dienstreizen en krijgstochten, moest verzellen. Waar nu heen, met een kind van drie jaar, plotseling als moederloze wezen tot zijn last gekomen, haar onder het toezicht van een slotvocht en vrouwelijke bedienden op het eenzame kasteel te laten, was wel hachelijk in een tijd waarin Riel geweld zich nog zo vaak met list en verraad verbond.  De eerste kon ontrouw, de laatste omkoopaar zijn, en tezamen konden zij met de gehate bloedverwand heulen om nog bij zijn leven, zowel de erfdochter als haar bezitting in dienst handen te leveren. De gewone toevlucht van een adelijk heer, die met een dochter verlegen was, het klooster, viel even min in zijn smaak om redenen die hij liefst niet haar top onder woorden zou hebben gebracht. Hij was zowat van lutterij aangetast, hater, pape en monneken, en de opdissen van Koningsveld, de eigen zuster zijn haar vrouw, zou gewiss haar aanspraken doen gelden om voor de opvoeding van haar niet te zorgen, zodravaardig er niet zelf op voorzag. Dit verworpen zijnde vond hij echt er niets beters en raadpleegde zijn rentmeester, de delse schepen, Dirk Frans Meerman, die sinds lang met nauw gezetheid en trouw zijn uitgestrakte bezittingen beheerden en die naar zijn gevoelen een bekwaam man zou zijn om voor de opvoeding van maar een meiske te zorgen. Gelukkig was de schepen getrouwd en nog kinderloos. Hetgeen zijn goedhartige huisvrouw bewoog zich aan te bieden om het meer dan half verweest de kind tot moeder te strekken, mens bij haar niet verplichten, haar eigen en woning in de stad te verwisselen voor het grote, onhuiselijke kasteel. Deze concessie deed de heer van Kineburg haar volgarne en te liefig daar zij hem gelegenheid gaf om geheel zijn huishouding op te breken en het slot, waarvan hij nu toch zijn hart had afgetrokken, kon overlaten aan de zorg van de kastelijn op wiensbedrijf en bestier schepen Meerman het oog moest houden. Zo hij zelf nog van tijd tot tijd in Deltsland nodig had, kon hij zijn intrek nemen bij de schepen die deftig genoeg behuist was om de aanzienlijke bezoeker te kunnen ontvangen. Vrouw Geerthuit Meerman had kinderen gehad die haar telkens, jong nog, door de dood waren ontvallen en de kleine machtelt bleef nog twee jaar haar enige zoals hij zelf haar noemde. Toen werd haar een zoon geboren. Een broertje zijn machtelt. Hoe kwam het vijfjarige kind dat anders beschouwen? Die zo nu te mogen behouden was de zielenwens van de overgelukkige ouders die na zoveel beproevingen nauwelijks aan hun geluk durfde geloven en het met overdreven angstvalligheid menen te moeten bewaken. Zo werd de kleine Geerth het brandpunt van aller hoop en vrezen in dit gezin en niet weinig bedorven zoals de voorzien was.  Machtelt deed druk mee. De begeerten van de kleine terraden te voorkomen, te voldoen werd haar een levenstaak, haar een levensvreugd. Het was ook zo aardig als zij op de bakermat mocht zitten en welhaast eventjes. Eventjesmaag onder toezicht van baker dat kleine broertje mocht truttelen en liefkozen. En toen de stamhouder Der Meermans van Valhout en Leiband voorzien zijn eerste wachtelende schredenwaagde was de ervdogter der Echmans niet weinig groot als oudste zuster die zakkenpogenen te besturen, te bewaken. En zo ging het verder. Tot het opwassene jonkertje in haar de teerhardigste, de toegevelijkste zuster, ziende, geen ogenblik twijfel voeden of zij was mee in kindzijner ouders, die zelf vermachtelt als een geliefde dochterbejegenen en niets deden om hem deze dwaring te doen inzien. Dit verklaart zijn onbeschrijflijke smart en spijt toen op zekere dag de tijding kwam dat heer Hendrik van Kenenburg in de vreemdoos overleden en dat nevensgepen Dirk Frans Meermann een voogdels benoemd, een hoog aanzienlijk heer minzintentien met zijn pupeel mij nog niet konden gissen en die mogelijk machtelt een ander verblijf zouden aanwijzen. Reeds de bijzonderheid dat machtelt in de rouw werd gekleed over haar vaardig, die niet voor de knap kon verheeld worden, open hem de ogen voor hun eenware verhouding waarmee hij dan ook ten volle werd bekend gemaakt. Tegelijk moest hij worden voorbereid op de mogelijkheid in er scheiding maar die gedachte kon het verwende kind dat nooit in zijn wensen of eisen was tegengestreefd niet dragen. Zijn een lieftallige aanhankelijkheid werd een ieverzuchtig, achterdochtig vastklemmen aan zijn machtelt die hem behoorten naar haar meende van wie hij niet gescheiden wilde zijn het gena in zijn kindelijke waan menen te kunnen verhinderen door zijn jaloers bewaken van iedere haar schreden door zich aan haar op te dringen werwaard zij zich ook wenden. Eens had zij drie dagen doorgebracht bij haar moei, de aptis, van Koningsveld. De achtjarige knap had zich zo boos gemaakt dat hij niet mee mocht en zich zo troosteloos aangesteld in haar afwezen dat hij er ziek van was geworden. Sinds die tijd wilde het teerhartige meisje hem niet meer alleen laten als het maar enigszins kon. Haar zelf opopvorende zorgen klop nog toen vrouw Gertruid door een slepende kwaal werd aangetast die haar pet leeg geregeld. Een zuster van de schepen kwam haar in het huisbestier vervangen en bleek een verstandige leidsvrouw voor de jongenlieden.  Maar Gert, die nooit andere tucht had gekend dan moedelijke liefkozingen en zachte zistselijke terechtwijzingen, noemde haar stiefmoedig en werd korzel en kribbig onder zijn verzet tegen de nieuwe orde van zaken. Machtelt zag zijn verkeerdheid wel in maar zou te veel medelen met hem en trad zoveel mogelijk bemiddelen tussen beide. Zo werd zij hem nog meer onmisbaar dan voorheen en toch kreeg maar bericht dat de doorlucht gevoogd die niemand anders was dan Lamoraal, Graaf van Egmond, Prins van Gaveren, een neef en krijgsmakker van Machtelsvaardig. Niet voornemens was deze te delft in de burgelijke huishouding van haar pleegouders te laten en alleen maar bij toelating omdat hij zelf nog in drukke beslommeringen was van reizen en krijgsbedrijven zijn pupeel blijven liet waar ze was. Intussen was schepend meerman toegevende aan de raadter Stiefmoedig er toe over gegaan om zijn zoon naar de Latijnse school te zenden die tot hier toe huisonderwijs had genoten waaraan de jongvrouw van Egmond nog altijd deelnam om zijn entwille. De tegenschimmelingen van de knaap werden alleen overwonnen door Machtels die hem voorheelt dat hij nooit een bekwaam en deftig man zou worden zodat hij niet op de publieke school werd gevormd en met camarader leren omgaan. En als ik dan een deftig, een degelijk man ben, zal ik u man worden, is het niet zo? was dan zijn ultimatum waarmee zij goeilijk lachend instemde wel gerust gesteld dat het machtwoord van de vorstelijke Lamoraal wel haast al die losse overeenkomsten zou verbreken, want dat de aankomende knaap die zij als haar pleegzoon beschouden ook in de toekomst haar ideaal niet kon zijn, spreekt wel vanzelf. Temeer zag zijn nu zijn dwingen en drijven met een verschoonlijk oog. De nieuwe schoolmakkers zouden zich wel belasten met dat deel zijn er opvoeding dat men thuis had verwaarloosd, zijn wil te buigen, hem te gewennen aan het tegensstand en tegenspraak. Maar dit zou de harde lessen zijn en de goeilijke machteld voorzag dat het vertrottelde kind een zware jeugd tegemoet ging terwijl het nog onzeker was of de strijd die jij zou hebben door te staan zijn karakter zou vormen, zijn geest zou doen rijpen, ofwel dat nederlaag bij nederlaag zijn hart zou doen verharden, zijn gemoet zou verbitteren en er dat goede zaad zou verstikken dat de vrouwelijke tearheid er zo zorgelijk in had gekweekt.  Jacob Janss was van de genen die er juist niet het beste van wachten, al was hij niet van hen die hem het meest plaagden, al hield hij hem soms de hand boven het hoofd terwille van machteld. Maar hij kon ook niet volkomen billig zijn voor de jonge Gerrit die zijnerzijds zelfs zijn edelmoedigheid ergelijk vond, daar deze als bij instinkt de oorzaakraden waaruit zij voortkwam. Zo bestond er tussen die twee een dieper behoon van onmin dan waaruit gemiddelijk de heftigste jongens twisten opwellen. Ieder van hen had mag dat liefd op eigen wijze. Gerrit Frans als iets dat hem behoorde met oude tyrannieke zelfzucht van een kind dat een stuk speelgoed aan geen ander grund. Jakob Jans met een opkomende jongelingsliefde die zijn nog slechts in zoete dromen in onuitgesproken wensen vermijd en die Reeds oordeel des onderscheids genoeg heeft om de bezwaren en hindernissen te voorzien die zich zullen stellen tussen die dromen en hun verwezenlijking. En dan zag hij voor zich opreizen die worstelijke graag van Egmond die Reeds gedreigd had de schone bloem uit Delsland naar Vlaanderen over te planten, aan tegenwienst machtige hand met het recht gewapend geen verzet baten zou. En dan trok er opeens een sombere wolk van weemood over het hoge voorhoofd van de jeugd gedromig totdat zijn makkers hem met een kreet van ergernis vakkerschutten over dat mokkend luieren zoals zij het noemden. Is dat nu pleziermaken, Jakob Jans, gelijk wat te dutten? Dus opgeschikt uit de jongelingsmijmering werd de nevel van weemood ook wel haast afgeschut. Jakob Jans begreep het zelf niet hoe hij zich in een duistere toekomst kon verdiepen bij het verhoorlijke heden waarbij maar alleen te juichen en te genieten viel als men niet voor een saaie zwaarhoofd wilde doorgaan. En dat was voorwaar Jakob Jans niet. Al overviel hem ook soms te midden van de luidruchtigste joel zeker een zwaar moedigheid waarvan hij zelf de herkomst niet wist. Iets als of het hem toch niet genoeg zou zijn al had hij de gantse wereld met haar. En dan turen zijn groot helder oog naar het azure gewelf als wilde door die ruim te hindringen en speuren of daar was te zoeken wat wel zeker hier niet kon te vinden zijn. Genot zonder stoornis. Harmonie zonder wanklank. Weg, weg met die zottelijke gepijnzen die niet achterlaten dan onvoldaanheid.  Hoe konden ze opkomen in hem die zoveel oorzaak had om over zichzelf en al het omringende voldaan te zijn? riep alles hem toe. Hij, de lieveling zijn er moedig. Al waren de beroers en zusters voor vader gelijk. Hij, onder de jongenlieden, geprezen om zijn rabheid en vlugheid, geprezen en benijd om zijn klukken gestalten als om zijn aangenaam voorkomen, geprezen om zijn vroegrijp oordeel en schanderen geest. Door de oudere vrienden er magen geroemd om zijn degelijkheid en deugdelijkheid van aard. Ja, niet zeldin aangewezen zijn ze gelijkend tot exempl, en die zondanks onder die gelijkend niet gehad of geschuwd, maar geliefd en gezien, goeddoende en zich goedwetende. Wat toch, onbak hem nog, dat hij nog meer, nog anders, nog verder zou zoeken. Dan was voorwaar de kleine Gerrit vrij wat wijzig, die in zijn jongens aangelijkheid voormachtelt, niet verder vroeg, dan naar het genot van het ogenblik, en die hartop zat erneur in van plezier, dat hem het plaatje naast deze nu onbetwist werd gegund. Hij was een dwaas en een ondankbare, en dit waren buien die met een spoedigste moest verdrijven. Hij ook zou de roespaand er hand nemen en duchtig de armen weeren. Dat was beter dan het werkeloze bedwaterstaren. Dat maakte dromerig en vandaar dat na gisteren nevelen zijn gemoet bezwaarden. Hij liever, guurt groot, laat mij nu eens roeien, en ge jij een deuntje vrij met hilda, dan hebben wij allebei wil van de reis eerweland roeien. Heb je het meer gedaan? Vroeg guurt groot, die niet onwillig scheen, zich op de aangeduide wijze te verpozen. Maar eens even, dan, wat zegt dat? Ik weet mijn leden te rappen, dat roeien is toch geen hekse werk, al doen de leert men, en ik zal al de slag gauw genoeg van beet hebben. Dat is lang zo zeker niet, en als men die niet fat, is er een hondenbaantje, daar kun je staat op maken. He, ik zal die vatten, daar ben ik zeker van. Gerrit Maat, laat mij even over je instappen. Niet aan de zij van Machtholt, weet ze gerust op. Precieso, nu nog tussen hilda en diortje door. Heb geen zorgen joffers, ik zal uw zijde vlegers niet raken. Wel op, guurt, geef me nu de riemen. Mijn het wegen mocht het geproperen, hernam deze, alleen wat zegt de groot machtige admiraal er toe.  Ik sta verbaasd dat het hartje ons zo lang met vrede heeft gelaten, zei Goedelijns lachende, zien het, Jakob Jans al was de riemen had overgenomen, maar nu niet al te driftig te werk gaan, tenzij jij door uw spilse luim ons alle in perike wild breien. Gij en zwaarhoofd, Goedelijns, die voor perikelen zou het vrezen op deze tocht, schertste Jakob Jans, alsof Gij de kaap niet had omgezuild, alsof we de levant voeren. Maar toch naar de levant, op een goed gebouwde koopvaardijvaarder, is niet zo perikeleus als een spelervaart met deze notendop, die bij de minste onvoorzichtigheid kan omslaan. En wat was dat dan nog? We kunnen zwemmen, zou ik meen. Ik niet, schreeuwde Gerrit in angst, of het geval zich reeds voordeed. Wat zou dat schaden? M'n opfrissingen met zomer, en je fluele pakbedorven, prachtig huurt groot, die zich met die onrust vermaakten. En de meisjes, voel Goedelijns ernstig. Wel, dat zou kans geven op riddelijke daden, de liefste uit een perikel te redden. Geen trouw, men zou er iets verwagen, als men hopen mocht dat haar een gunst het waagstuk lonen zou, sprak Jacob Jans, die met het gelaat naar de meisjes zat gekeerd, en die magtelde aanzag. Das roekeloos, das zonder spotten, berispte die jongvrouw. En de spotter gaat inmiddels zo onbesuist te werk, of hij de toeleg had, om de stoute invalt tot werkelijkheid te maken, groomde Goedelijns. Let dan toch op je riem, Jacob, of je begraat een ongeluk. Pij, lo, zo is niet gemeend, en naam Jacob Jans, die nu zijn best deed, onvan Malsum, in zijn kalmen, gelijkmatig riemslag, na te volgen. Machtel, zie me niet zo verstoord aan. Het was maar schert. Leg me penitentie op, als we aan wal zijn, met z'r absoluutie na volgen. Laat Gerrit gerust zijn, en een dombezintje raak we aan land. Is Delvrouw zo nabij? voeg Hilda, met zeker leedwezen. haar handje was, ze wist zelf niet hoe, verdwaald geraakt, in de forse knuist van Goedelijns. Wel heel nabij, denk maar op de naam, Delvrouw, daar vooruit ziet Gael de landingsplaatsjoffer, zo we geen omweg gekozen hadden, waren we naar al, antwoordde Jacob Jans, en ik wel ziek lachje. Dat is wel jammer, de pret van het water tocht je zo ras voorbij, verzuchte het meisje. Maar, dan komt de rechte pret eerst aan, stelde Jacob Jans gerust.  Eerst gaan we tranthallen in het groen, het schaduw zoeken onder het gebomten van het slingerbosje. We moeten Jol hebben, op de ruïne van het oude slot, viel Groot Groot in. Lassie, tot placht de woonsteden te zijn mij naar voorvaderen, verzuchte Willem van Malsum. De grond waar de muren in puin vielen is nu een wijnland herschapen, Willem, vraagt mijn zuster Margie, ten huwelijk, als zijn jaren van ouder zal zijn, dan krijg je er weer deel aan, want mijn vader heeft het hele perceel gekocht met al het land dat erbij hoorde, trooste Jacob Jans. Margie is een kind van een jaren vijf, zes, na ik menen, zei Willem van Malsum, lachend, zo heb ik tijd van bedenken. Voordat je tot de keuze komt, gaan we uitrust in de boerderij, aard bij je met rom eten, kersen plukken, elkaar een roemer zoet de wijnst toe brengen, wat Willem en een dansje doen, tot het de zon er te kimmen neigt, want de slotte, de wilde van een watertochtje bij maan ligt, in al haar volheid te smaken. Hoe staat u dat voor uitzicht aan, Hilde? Wel, Jacob Jans, een kostselijk plannetje, al zo, zei het gij onze gast hier? Zo is het. Groedelijns commandeert de vloot, ik voer het gezachte land. De hoefen behoort mijn vader, of eigenlijk mij, zoals ik meerdere jaar zal zijn. Gelukkig, m'n opel de Willem van Malsum, half luid. Ach ja, als groot goed en een drukke brouwersnering, die voor tonnen biers, tonnen gouds inbrengt, het geluk kunnen geven, dan zijn mijn broers en ik niet bezdeeld. Maar, nu mag het er zo strak toe zwijgt, als dat mijn plannetje voor het vermaak van dag ganselijk niet haar goedkeuring, voel ik wel, dat er een mis voor tuin is, daar tegen geen schatten konden opwegen. Das gesproken als proet in de dop, schert ze de goede lijns, maar op zijn zestiende denk men zo. Steel, maar geen jaren derk, ik heb er nog niet veel te missen, ik ben toch wel voor zeventien rijp. Hai, Magtelt, knip maar eens vriendelijk toe, te bewijzen dat mijn voornemend genade heeft gevonden in uw ogen. Van welk voornemend spreekt ge, voeg Magtelt verstrooid, zat niet geluisterd, maar was in eigen gepijnsen verdiept geweest.  Dat we de avond muziek zouden hebben op het water, mids hij uw luid hebt medegebracht, gaf hij lachend ten antwoord, zo versta ik recreatie, alle zinnen tezamen moeten haar een lust hebben. Dit zeg ik mee, zei gül het gehoord, anders is het spel niet volmaakt. Ik wil wel spelen, maar het is de jonkers braver oeien, zei Magtelt, maar staat niet naar het volmaak te genoten, want dat is nimmer meer te bereiken. Zo is het, naar der wijze liede zeggen, moet er altijd iets aan hapren, maar het voel ik mee, soms de midden van de zoetste feest vrucht, voorzichte Jacob, en de nevel van Weemoot trok weer over zijn helderen ogen. Gekheid, die wijze liede zijn druiloren, die de zwarte wijlen over de oog trekken, en dan menen dat alles duister is, merk de gehoord aan. Harme drommels, die niet velen kunnen, dat de zon in het water schijnt, en die onder strafheid hun onmacht willen verkappen. Nee, lieve genanne, laten wij anders doen. Ja, ja, dat is goed gezegd, juichtteweer Jacob Jans toe. Als we hier zijn, is het wat kniesig in oorzaak. Onze meisjes zijn goeilijk en mooi, onmacht als mondje, ploit zich weer een schalk lachje, dat is mijn troost, dat is mijn vruchtenzondertje. Ieder zoek het zijnen waar hij kan, en vangen elke straaltje op, om zich daarin te koesteren. Het is nu de rechte tijd, wij kennen nog geen zorgen, wij hebben geen leed of geen last. Wel zeker, wie ziet er dan ook wolken aan de helderen lucht? Viel Willem van Malsemin, even de schouders ophalend. De jonge edelman zonder voor tuin, voelde de prikkel der armoede diep, waarvan de anderen zelfs geen denkbeeld hadden. We lachen met ravend gekras en uilend geschrij, als de ogen onze meisjes maar helder staan, en de blosjes op haar wangen niet verschieten, dat zeg ik ook, bestemde goede lijns mee in. He, en zit zo niet bedeest, laat er vreugd vrije boven komen, die hier schroomt doet andere schroomen, zong Jacob Jans met een luide, zelfs wat shrillen stem, of hij alles in en om hem overgeschreven wilde.  Ja, Jacob Jans heeft gelijk, leven de vreugd, leven het leven, jaagt een allen hem na, met een van Malsem niet uitgezonderd, die voor het eerst zag dat Diewertje, hoe stil en stijfjes ook, hem zo vriendelijk aankijk, en dat zij bloosten toen hij die blik bleek op te merken. Heret Frans ook gierde mee om het hartst, al was de toon door Jacob Jans aangegeven. Terwijl de klank van hun gejuubel nog over het water ruiste, zag mij een karthuizer Monnick, vergezeld van een paar boeren, die mannen met groen te dogen, het smalle schuilpad langs de vaart opkomen en de richting naar Delft nemen. Ik zou wel eens willen weten, wat de patarprocurator der karthuisers van onze leuzen zouden zeggen, spakmachtelt, wie het woest gejuug, wat sreel in de oren had geklonken. Wel, die zou het omkeren en roepen, leven de dood, en, mogelijk zou hij gelijk hebben ook, spakjaakpjans, van wie niet gezegd mocht worden, dat hij heden geen tien minuten zichzelf gelijkbleef. Miss, viel guurt groot in, de dood is de dood, en niemand wil eraan die fris en gezond is, zoals deze patar, die er flink overeen loopt. Zo slecht hebben ze het voorwaar niet in het zinparte Tollebeen's huis, al is de regels streng, we weten hoe het met de accepties staat. Van de meeste monneken mag het gelden, iedereen weet hoe grote ergenissen geven, maar wat de karthuisers belangt, dat zijn vormenluiden, die hun orderegels stiptelijk beleven, pleit de jacopjans. Dat weet ik van daarbij, mijn vader heeft wel eens aanraking met de gardiaan en de procurator. Nee, ik zal dat niet tegen spreken, maar het blijkt toch wel, dat zij niet meer zo stipt hechten, aan de oude voorschriften, sinds hun huis, naar bij Delft, ganselijk niet in een woeste plaatsen is gelegen, maar te midden in haar vruchtbare land houden, en wat er van hun armoede is, dat kan wel wel nagaan, daar ze kostselijk schilder aan, tapijtwerk in een kerk hebben, merkt de goede lijns aan. Die nu leven, hebben het klooster niet gesticht, want dat ze wat schone, kunstgevochten houden in de tempel, aan godsdienst en eerige wijd, is toch geen straflijke wilde. Van mij net half, mocht je karthuiserbroer worden, als je er zo mee eens bent, viel guurt groot in, half lachend, half gemelijk.  Wat keren wij ons aan monneken en nonnen, als wij lustig spelen varen, en straks een patertje gaan dansen? Jacobians monneke, Jacobians karthuiser, rieper van Malsem, en goede lijns als in één adem, en de meisjes giegelden in kor over de dwaze inval. Die en haren kleed aan, hij is zo gezet op zijn fluwelen van buis. Gij geen vlees eten, Jacob, en mijn moe bewaart altijd de eelste bouwjes voor je, als je ten onzin te gast komt, verweet Gerrit, niet zonder wat afgunst. En geen wijndrinken, of hij dat lijken zou, Jacob Maat, spotter, guurt groot, die trots de beste onzig al de roemer heft. Nooit een meisje kussen, geen vrouw meer aanzien, dat zou hun passen, er vallen goede lijns. Hen zwijgen, zwijgen, zwijgen, hij die zijn mond kwalijk houden kan in de school onder de benedictie van de rector. Spotter vrije mee zoveel gewild, ik lag zelf het eerst. Klooster geloft te doen, zouden mij ganselijk niet passen, en om redenen, maar dit weet ik van mezelf, zou ik mij tot een orde begaf, zou het die van de karthaarsers zijn, en ik zou de regel naleven ook, want dat zijn geen dingen die met een halve moet doen. Maar precies, daarom onthoud ga je wijsterlijk, zei we Malsum. En wij allen, sprak goede lijns, hek zien niet wat nutter strikt, in dat jagen naar singuliere heiligheid. Ik, die noord en zuide bewaren, zo jong als ik ben, ik heb al eens goed rondgekeken in de wereld, en het is me voorgekomen, dat er heel wat anders te doen is, hier op aarde, dan dag aan dag te liggen bidden en luieren, om de pretext van de hemel te zoeken. Daar in het gegelijk, daar moet een andere weg zijn, hij nam Jacob Jans, en dreigde in zijn vorige mijmering te vervallen, terwijl goede lijns vervolgde tot Berthe. Zoet de kind, ga moet mij niet aanzien met gramme blik, of ik een heide waar, om dit zeggen, gediend het wel te weten, ga komt een onsend in een huis, waar men zich al zoetjes aan, van de mis af, en naar een nieuwe religie begint te keren. Oh Dirk, wat zal ik je zeggen, dat komt nu al meer voor, zodat ik mij liefst bij het oude houden, met uw verlof.  Wel alle liefste, vrijheid blijheid, wie zou u dwingen, als u mij maar geen bichtvaders op de hals haalt? Ik zal de pastoor van een lier voor bestierder nemen, zei Berthe scherzend, die zal je aanstaan, ze zeggen, die begint al zo wat exempl te geven, van lutterijpreken in de kerk. Praatjes Berthe, de man wordt belasterd, viel haar broer erin, de kleine luiden, die graag woesten jool hebben, en een notabele geestelijke heren, die het volk liefst met eideler vertoningen blinden, zijn tezamen op hem verstoord, omdat hij de mommerij van de Sint Joris in tocht dit jaar niet heeft toegestaan, aan die van zijn parochie. De Sint Jorispoort mag van naamwisselen, de riddelijke heilige, dat zijn bezoek niet meer komen brengen tot delft, dat ganselijk geen schade zal zijn voor de orde en de goede zeden. Dat mag zijn, want al zult gezien, dat zijn volk haast mee uitloop naar de buitenpreken. Her genoeg dat het buitenpreken moeten zijn, mompel de goede lijns, terwijl hij aan vrevelig zet je aan het hoor gaf. Ik heb er eens een gehoord, riepert Frans met zekere wichtigheid. Wat meent gehoord, hebben jonge, voel goede lijns lachend. Een pastoor, die literijp breekte, in een boeren schuur, herhaalde de knap triomfangtelijk. En wat deed ge daar? Vroeg een guurt groot, en van Malsum tegelijk. Wel, luisteren, schoon ik er niet bij, is er veel van begreep, want het is allemaal meezongen op zijn neer Duits, maar sinds Machtelt er ging. Moest gemee lopen, dat spreekt wel vanzelf, gom neak op Jans, terwijl Machtelt in verlegenheid gerit de hand op de mond legte, met een zwijgpappelaar, of gezond nog kwaad over ons brengen. Ja, nu is zwijg het zaak, veel goede lijns in, maar op het water, onder ons, mag bij een zowat kallen en uitbrallen wat men wil. Dan, we raken nu land, het is dus beter dat iedereen voor zich houdt, wat hij over die punten denkt, zolang die strenger placaten niet wat gematerd zijn. Dit mocht de keizer wel haastelijk doen voor zijn goede Nederlanden, en de luiden niet langer quellen, om de conscientie willen, voorzucht Jaak Pjans. Een geestelijke rechtbank, vier schaar spannende over vrijgebeure burgers, om religie zaken, een ander gerecht aan onze eigen 40 graden en vroede mannen. Dat is voor waar, wat een ingeworen landsforst ons niet behoorde op te leggen. 