Leeuw van Vlaenderen of de Slag der Gulden Sporen | Hendrik Conscience | Historical Fiction | 7/8
Hoogstuk 23, eerste deel van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoort tot de publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Liepevoxt.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Konchans. Hoogstuk 23. Daar ligt die trotsen heldend trein verstikt in bloed, besmeurd bij het brein. Bij Kortrijk's wal op bloedigplein was hem dit lot beschoren. Hij kwam in losgevieden draf te vroeg naar Vlaanderens bodem af. Daar ligt hij neder zonder graf. Daar roesten zijn de sporen. TH van Rijswijk. De Vlaamse ridders die in Kortrijk geherrecht waren, lagen allen te bedden wanneer de tijding van de Comster Fransen als een schrikkelijk nieuws door de stad lopende en kwam wekken. Sevens deed Guide de bazuinen aanheffen, de trommen rondgaan en een uur later waren alden in de stad zijn de mannen tegen de wallen vergaderd. De ridders waren ook in voller uitrusting toegelopen, in gedachten dat de Fransen hen onmiddellijk zouden aanvallen. Terwijl het te vrezen was dat de kastelijn van Lens gedurend het gevecht uit het kasteel kwam en op de stad viede, deed men de Iperlingen uit de legerplaats komen om de Franse bezetting te bewaken en daar zelf uitvallen te beletten. Aan de steampoord werd een talke wacht gesteld om de vrouwen en kinderen binnen de muren te houden. De vervaardheid trouwens was zo zeer onder hen dat zij nog dezelfde nacht door de velden wilde ontvluchten. Mijn onvermijdelijke dood bedreigde hen. Van de ene kant kon de kastelijn van Lens met zijn vrede zolderniers alle ogenblikken uit het slot vallen. Van de andere kant was het voor uitzicht nog aakliggig, want ze hadden geen betrouwen genoeg in het geringe getal hunner gewapende broeders om te hopen dat de zegen door hen behaald werden. En waarlijk, indien helden, moed en onversaagdheid de Vlamingen niet beled hadden het gevaar te merken, zouden zij ook wel aan de laatste beden gedacht hebben. Want terwijl een reed meer voetvolk in het Franse leegig dan in het hunnen was, bleven er bovendien nog 32.000 ruiders te bevechten. De Vlaamse oversten berekenen de kansen van de aanstaande slag met koude bloeden. Hoe grote dapperheid en de strijdenslust ook in hen was, konden zij zich echter het gevaar niet verbergen. De heldenmoed beledde mensen niet al het aakligger enige steltenis te zien.  Dezelfde doet de ingeboerend schrik des doods niet vergaan, maar geeft de man macht genoeg om die krachtroofende aandurningen te overwinnen en te tarten. Tot daar slechts kan de ziel het lichaam tot zijn vernietiging drijven. Voor zichzelf vreesden de Vlaamse heren niet, maar het vaderland, de vrijheid, welke men tegen een zo ongelijke macht ging verspelen, boesende hun een angstig voorgevoel in. Ondanks de weinige hoop die zij mochten koesteren, besloten zij de strijd aan te nemen, en liever als helden op het slagveld te sterven dan een schandelijke onderwerping te doen. De jonge macht tot, met de zuster van Adolf en meer andere edelfrouwen, werden naar de Abtij van Groeningen gezonden, om al daar een veilige schouwplaats te hebben, indien de Fransen kortrijk vermeesterden. Dit alles al zo beschikt zijnde, namend de ridders nog enige andere maatregelen, en vertrokken tegelijk na het leegig. Het Franse volk heeft altijd de andere naziën misacht en miskend. De opgeblazenheid is het kenmerk hun er inborst. Die eidelenwaan is hun zo dikwijls verdervelijk geweest. Zo veel Fransen liggen er op vreemde bodem begraven, die als slachtoffer hun er lichtzinnigheid in de bloei des levens gesneuveld zijn. De veld die Robert dachttwa, was wel een ervaren en dapper krijgsman, maar hij was al te vermetel. Hij dacht dat hij niet nodig met voorzichtigheid te werk te gaan, en stelde zich voor dat hij met de eerste aanval het Vlaamse leegig overhoop zou lopen. Die trotsen mening was ook in de hart en zijn er mannen. Ja, zover dat, terwijl het leger van Quide zich in de Duitsland is tot de slag bereid maakte, het Franse leger zo gerust sleep als of het ergens in een vriendenstad geherbergd waren geweest. Op hun talloze ruiterijsteunende waren zij overtuigd dat niets aan zulke her weerstand bieden kon. Indien ze echt er niet zo onbezonnen en niet met zoveel vermetelheid waarom te werk gegaan, zouden zij de plaats waarop zij strijden moesten eerst wel bezien en er zelf voor- en nadelige lichting bereikend hebben. Dan zouden zij hebben bevonden dat de grond tussen de beide legers hun ruiterij ten onderte maakte. Toch, waartoe kon die overtollige zorgen dienen. Was het Vlaamse leger hun de moeite waard om voorzichtigheid te gebruiken? Robert Dachtwa dacht het niet. Het herder Vlamingen had op de Groeningen Kouter stand genomen.  Achter hen ten Noorden liep de Leyen een bredere rivier die alle aanval langs die kant onmogelijk maakte. Voor de slagoorden vloeide de Groeningen beek, welke door haar eigen breedte en haar lage modderige boorden der Franse ruiterij een onverwinbare hinderpaal aanboot. De rechterveugel steunded tegen dit deel der Wallen van Kortrijk in weer naar bijheid Sint-Maartenskerk staat. De linkerveugel was door een bocht der Groeningen beek omvangen, in zulke voegen dat de Vlaamingen als op een eiland stonden en moeilijk konden aangetast worden. De uitgestrektheid, welke hen van het Frans leger scheide, bestond uit enige lage weiden, die ergronden door de mosserbeek, die er konkelen doorliep, bewaterd en doorweekt waren. Dus moest de Frans ruiterij tenminste over twee kleine rivieren springen, eerst iets kon uitrichten, en het was niet gemakkelijk die hinderpaalen te herwinnen, aangezien de voeten der paarden op de modderige boorden geen steun vinden konden, en het tot de knieën moesten inzakken. De Franse veldheer ging te werk alsof hij van vaste en harde grondshuis treiden en ontwerp de aanval op een wijze die met de krijgskunde niet overeenstemde. Zo waar is het dat een al te groot betrouwen de mens onvoorzichtig maakt. Bij het aanbreken van de dag, eerder zon haar gloeiende schijf op de kim vertoonden, stonden de Vlamingen reeds in slagoorden op een enkelerij tegen de Groeningen Beek. Meneer Quide voerde het bevel over de linker vleugel en had al de mindere ambachten van bruggen met zich. Eustage Sporkin met de lieden van Veurne stond in de midden dierbende. De tweede schaar had meneer Jan Borlut tot aanleidig, en telde vijfduizend gentenaars. De derde schaar stond onder meneer Willem van Gullik en was uit de wevers en vrijlatend van bruggen gevormd. De rechter vleugel, die tegen de Wallen van Kortrijk raakte, bestond uit de beenhouwers met hun dekend breidel en de zeelselaten. Meneer Jan van Rennesse was over deze bevelhebber. De andere Vlaamse ridders hadden geen vaste plaatsen. Ze gingen waar het hun goed dacht of waar hun hulp kon nodig zijn. De 1100 naamse ruiters werden achter de slagoorden geplaatst, want men wilden ze niet gebruiken, omdat er door hen geen wanoorden onder het voetvolk kwamen. Eindelijk begon het Franse leger zich ook te bereiden.  Duizend parzuinen hieven tegelijk hun scherpentone aan, de paarden bristen, en de wapens klonken met zulke en ijstelijk geruist door een dat de Vlaamingen bij het naken van dit doodsgevaar met een huiverige kouder werden bevangen. Welk een ontzachelijke wolk vijanden ging op hen storten. Voor die moedige mannen was dit niets, zij gingen sterven, dit wisten zij. Maar hun verlaten vrouwen en kinderen, wat zouden die geworden? Ho, op dit plechtig ogenblik dachten zij allen aan het gingen zij meest op aarde beminnen. De jonge gezell weende in zijn hart over het meisje dat hem verloofd was. De vader werd met innegepijn gevolterd, nu hij zijn zonen de vreemde tot slaven laten moest. En de zoon zuchtte we moedig bij de heugnis zijn grijzen, kranken vaders, welke nu alleen temporary dwingelandij blijven moest. In hen waren twee driften, de onversaagdheid en de angst. Wanneer deze twee hartstochten zich in de tegenwoordigheid van een dreigend gevaarte samensmelten, veranderen zij in razenij. Dit gebeurde ook onder de Vlamingen. Hun ogen werden stijf en halstarig. Hun tanden nepen zich bitsig op een. Een brandende dorst kwam hun mond door en droog maken. En de adem die uit hun heigende longen opkwam, was kort en lastig. Een schrik verwekkende stilte heerst erboven het leegig. Niemand gaf zijn aandoenen aan andere te kennen, want zij waren allen in sombere gepijn zijn verzonken. Zij stonden reeds enige tijd al dus in een lang rij geschaard, wanneer de zon, boven de kem gerezen zijnde, hun het leger daar Fransen zien liet. De ruiters waren zo menigvuldig, dat een korenveld minder haren draagt dan er speren boven de vijanderlijke benden uitstaken. De paarden der vorstige lederen stamten ongeduldig met de voeten en besproeiden hun ijzeren deksels met witte vlockenschuim. De basuinen zonden hun galmende tonen als in een feest gejuig door de zuchtende bomen van het neerlanderbos, en zweepend speelde de wind in de wentelende vouwen der wimpels en banieren. De stem der veldheren kwam dit kijgsgerucht bij pozenbeheersen, terwijl soms de wapen kreeg. Noël! Noël! Frankrijk! Frankrijk! Uit een beddenen opging en al ander schaal verdoofde. Ongeduurig en vol moed waren de Franse ridders. Zij prikkelde hun slagpaarden met de punter spoor om hen meer drift in te boezemen, en dan wedig strielden zij dezelfde en spraken tot hen op dat zij de stem hunsmeesters in de strijd beter zouden herkennen.  Wie zal de eer hebben van de eerste steek te doen? Was het algemeen gepijns dat hun met ongeduld vervoerde. Die eer was onder de ridders zeer groot. Wanneer dezelfde hun in een voorname slagte beurt viel, rondden zij hun gans leven op als een bewijs van onbetwistbare dapperheid. Allen hielden daarom hun paarden gereed en de speer geveld om op het eerste bevel, op het minste teken des veldheers vooruit te springen. In de wijden welke nevens het leger lagen, bewogende Franse voetknechten zich in wentelende scharen en dreven langzaam als een schrikbare slang met kronkelende wendingen door het veld, terwijl de grootste stilte onderaan heerste. Wanneer ik wierde bemerkte dat de aanval ging geschieden, zond hij duizend slingerwerpers onder het bevel van Salomon, heer van Zevenkote, tot tegen de Tweede Beek, om de Franse voorwacht te ontrusten. Dan deed hij aan zijn onderscheide benden een richting nemen, welke hij in een vierkant schikte en een toelid in het midden der legerplaats te zien. Een altaar van zoden was al daarop gericht. De grote standaard van Sint Joris, beschermerderkrijgers, ontfouden de ridder met de draak boven het hoofd van de priester, die een volle plechtgewaad op de trappen van het altaar bezig was met gebeden voor de goede uitslag des gevechts te storten. Zijn aanroeping geëindigd hebende klom hij op de bovenste trap des altaars, verkeerde zich om naar het volk en hief zijn handen boven het leger. Plotslings en met dezelfde beweging zonken al de scharen te gronden en ontvingen in een doodse stilte de laatste zegening. Zij werden bij die plechtigheid hevig onderhoord. Een onbekend gevoel kwam hun harten in edele zelfverlogening ontsteken en het scheen hen dat de stem gods en tot de marteldood riep. Met een heilig vuur vervuld vergaten zij al wat hun baarde dierbaar was en zij werden door geestontheffing tot de helden hun vaderen gevoerd. Dan werd hun boezem weidig. Het bloed stormde onstuimiger door hun aderen en zij heigde naar de strijd als naar de verlossing. De priester zijn handen tot zich trekkingen richten zij zich even stilzwijgend op. De jonge wiede sprong van zijn paard kwam te midden onder hen en riep. Mannen van Vlaanderen, geheugd u de roemrijke daden uur vaderen. Zij telden hun vijanden niet. Hun onversrokken moed bevocht die vrijheid welke de vreemde dingelanden ons willen ontroven.  Gij ook zult heden uw bloed voor dit heilig pand doen stromen en zo wij sterven moeten het zij dan als een vrij en manhaftig volk als nimmergetende leeuwenzonen. Denkt aan God wiens tempels zij verbrand hebben, aan uw kinderen die zij morden zullen, aan uw benouden vrouwen, aan al wat zij bemint en dan zullen onze vijanden in die wij bezwijken moeten niet op de zee geroemen want er zullen meer vallen dan vlamingen op onze bodem gevallen zijn. Geefd acht op de ruiters, steekt uw goede dag tussen de benen der paarden en verlaat uw scharen niet. Wie je verslagen vijand plundert, al wie uit de strijd wil lopen, zult hij zelf dood slaan. Ik bevel het u. In die er een enkele lafhaard onder u bevonden wordt, hij sterven door uw handen. Zijn bloed komen over mij alleen. Hij bukte zich met hevige geestrift en nam een weinig aarde van de grond. Hetzelfde in de mond stekende verhief hij zijn stem hoogig en haar nam. Ik sfeer bij deze duurbare aarde welke ik in mij dragen wil, dat ik heden zal sterven of overwinnen. God hoort mij. Al de scharen bukten zich gelijk en aarten insgelijk zijn weinig aarde van de vaderlandse grond. Die aarde in hun boezem zinkende vervulde hem met een gevoel van stille razenij en van sombere veraaklust. Vergiftig was de blik hun erwijflende ogen, men zag hun aangezichten afwisselend bleek of rood worden, terwijl een doodse uitdrukking erop bleef staan. Een dofgebrom als het bulderende zorkaans in de schoot der holle rotspelonken ontstond onder het vervoerde leegig. Al de kreten, al de eden, al de vloeken verenigden zich in een naargerucht, waaruit men slechts dit verstaan kon. Wij willen en zullen sterven. De slagoorden werd in allerhaast hernomen en gelijk de voeren tegen de groeningenbeek geschikt. Onderwijl was Robert Dachtwa met enige andere Franse veldhieren tot op een kleine afstand van het Vlaamse leger gekomen om hetzelfde te herkennen. Zijn boogschutters werden ter stond tegen de slingerwerpers van Guiden aangevoerd en men zag door voorwachtende erbij de legers zich er iets enige afzonderlijke peilen of stenen toezenden, terwijl Robert zijn ruiters vooruit deed zakken. Zien er dat Guiden zich op een enkele rij met zijn volk geschaard had, verdeelde hij zijn leger in drie lichamen.  Het tweede beheelte hij onder zijn eigen bevel en vormde hetzelfde uit de beste benden tegen het al van vijftienduizend uitgelezen ruiters. Het derde dat de achterwacht hebben moest en tot de bewaring daar legerplaatsbestemd was, liet hij onder het bevel van Guiden zijn pol. Gelijk hij zich bereid maakte om met die verbazende herkrachten tegen het Vlaamse leger in te lopen, kwam de heer Jean de Barley over zijn der vreemde benden bij hem en spak hem al dus aan. Om de liefde gods, meneer Dachtwa, laat mij met mijn mannen eerste strijden gaan. Stel de bloem der Franse ridders niet bloot onder de handen die dier bijeen geraapten Vlaamingen te sterven. Het zijn razende mannen die door de wanhoop uitzinnig geworden zijn. Ik ken hun gewoonte, ze hebben hun voorraad in de stad gelaten. Blijf hij hier in slagoorden en ik met mijn lichteruit rij zal ze van kortrijk afsnijden en hem met kleine aanvallen bezighouden. De Vlaamingen eten veel en de gantse dag door, ze hebben veel levensmiddelen nodig. Intien wij hun dezelfde onderhoven, zullen zij weldra van honger moeten vertrekken en dan kun jij in een gunstger plaats op hen vallen. Al zo zou het gij dit gespuis geheel verdelgen zonder veel edelbloed te vergieten. De constabel, de nestelen en meer andere heren, keurden die raad goed, maar Robert, door verbolgenheid verblind, wilde er geen zins van horen en razen tegen Jean de Barle dat hij zwijgen zou. Al die bereidingen hadden de tijd toen voorbij snellen. Het was reed zeven uur in de morgen, wanneer de Franse ridders zich tot op twee slingerworpen van de vijand bevonden. Tussen de schutters der Franse en de steenwerpers der Vlamingen lacht de Mosserbeek, in zulk er voegen dat zij Alkander niet naderen konden en er slechts weinig mannen aan beide zijde doodbleven. De scenenschalk Dachtwa gaf aan Rodolf de nestelen, aanleider van het eerste lichaam, het bevel tot de aanval. De eerste schaarruiters sprong met ontstuimige drift vooruit en rende tot beide Mosserbeek, maar hier zonken zij tot aan de sadels in het slijk. Alkander over hooplopende vielen de voorsten van hun paarden en werden door de Vlamingen doodgeworpen, of zij versmachten in de modderg. Die er uitgeraken konden, keerden in allerhaast terug en dorsen het niet meer wagen zich nog zo roekeloos bloot te stellen.  Onder wielen stond het Vlaamse leger beweegloos achter de tweede beek, de val der vijanden in de diepste stilzwijgendheid aanziende. De constable Rodolf, merkende dat het doordocht voor zijn ruiters onmogelijk was, kwam bij meneer Dachtwa en riep Voorwaar, ik zeg u graaf, dat wij onze lieden in groot gevaar stellen met hen al zo in die beek te jagen. Geen enkel paard wil, nog kan erover. Laat ons lieve onze vijanden uit hun legerplaats locken. Geloof mij, jij waagt ons allen in dit spel. Maar de veldheer was al te zeer door spijt en woede ingenomen om op die wijze raad achtergeven. Hij schreeuwen met grammoedigheid, bij de duivel constable. Dit is een lombarde raad. Zijt geen bank van die hoop wolven of zout gij van hun haar hebben. Hierdoor wilde hij te kennen geven dat de constable de Vlamingen beminden en ter schade van Frankrijk welicht begunstigen wilde. Rodolf, door dit verwijt gekwetst, ontstak in een hevige toren. Hij naderde dichter bij de veldheer en antwoorde met pitsige nadruk. Gij twijfelt aan mijn moed? Gij hoont mij? Maar, ik vraag u, durft gij mij op staande voet en alleen tussen de vijand volgen? Ik zal u zover brengen dat gij nimmer weder komen zult. Enige andere ridders wirpen zich tussen de twee tussen de veldheeren en deden zoveel door hun woorden dat ze hen tot bedaren brachten. Zij vertonen insgelijks aan de scenisch halk dat het doortocht bij de beek onmogelijk was. Maar hij wilde er niet van gesproken hebben en geboot aan Rodolf dat hij opnieuw zou vooruit gaan. De constable, door spijt vervoerd, rende met zijn scharen onstuimelijk naar het Vlaams leegig. Maar bij de beek vielen al de ruiters der eerste geleden een overhoop. De ene verpletterde de andere en meer dan vijfhonderd versmachten in die verwarring. Terwijl de Vlamingen zo menigvuldige stenen onder hen wirpen dat hun harnassen en helmen op hun leden verpletterd werden. Meneerdag Twa dit ziende werd genootzaakt de benden van Rodolf terug te roepen. Met de grootste moeite kom men dit lichaam weder tot regelmatig gescharen vormen, want er was een schrikkelijke verwarring onder hen gekomen. In tussentijd had meneer Jean de Balle een plaats gevonden waar men door de eerste beek gemakkelijker waren kon en was met twee-duizend kruisboogschutters erover getogen.  In de weide waar de Vlaamse slingeraar stonden geraakt zijn, schikte hij zijn mannen in een dichtgesloten schaar en begon zoveel ijzeren schichten op de Vlaamse slingeraars te zenden dat de lucht erdoor verduisterd werd. Een groot getal Vlamingen vielen dood of gekwetst op de weide en de Franse schutters wonnen op hen veel gronds. Meneer Salomon van Zevenkote had zelf de slinger van een gesneuvelde ambachtsmann opgenomen en moedigde te zijn door zijn voorbeeld aan, maar een ijzeren pijl boorde door het voorstuk van zijn helm en wierp hem dood ter aarde. De Vlaamingen, hun aanleider nevens zoveel makkers, zien de vallen en geen keiën meerhebbende, dijnsten zonder wanoorden naar hun lege af. Een enkele slingeraar van Vuurne bleef de midden der weide alleen staan alsof hij de schichten der Franse trotsen wilde. Beweegloos stond hij, alhoewel de pijlen boven zijn hoofd en rondom hem fluitende vlogen. Met een langzame beweging plaatste hij een zware kei in zijn slinger en mikte met stijven aandacht op het doel dat hij treffen wilde. Na de slinger enige malen met kracht rondgedraaid te hebben, liet hij het een einde los en de kei vloog huilend door de lucht. Een pijnlijke schreeuw kwam uit de borst van de Franse aanleider die zonder leven op de grond stortte. Zijn helm was tegen zijn hersens verpletterd en zo sneuvelden de aanleiders daar twee strijdende benden bij dezelfde aanval. Op dit gezicht werden de Franse schutters zover woed dat zij hun kruisboog een weg weerpen. De degen in de vuist neemenden liepen zij de Vlaamse slingeraars met ontstuimigheid op het lijf en vervolgden dezelfde tot beide tweede beek, welke voor het Vlaamse leeg haar vloeiden. Meneer Valle Payel, die bij Robert daar twaist stond, de voortgangers schutters ziende, riep. Seneschalk, die slechte voetknechten, zullen zoveel doen dat zij alleen de eerders gevecht zullen halen. Indien zij de vijand uit eendrijven, wat komen wij, ridders, hier dan doen? Dit is schande, wij staan hier alsof wij niet doorste strijden. Monswath Santani, schreeuwde Robert, vooruit constable, val aan! Op dit bevel losden al de ridders van het eerste lichaam de teugel en dreven hun paarden in wanoorden voort. Iedeg wilde de eerste zijn om de eresteek te doen. Met zulke onvoorzichtige dwaasheid liepen zij hun boogschutters over hoop en boorden door hun eigen volk.  Honderden voetknechten worstelden met de dood tussen de voeten der paarden, welke hen verpletterden. De overigen vluchten langs alle zijden van het slagveld. Zo deden de ridders het behaalde voordeelte niet en gaven aan de Vlaamse slingeraars de tijd om zich weer in gesloten benden te hervormen. Er ontstond uit het gekermde gevallen ridders een akelig doodsgehuil dat men van ver wel voor het juichen eens zegenpraanende legers zou genomen hebben. De ongelukkige ridders, over wie je lichaam een gantse wolk andere ruiters vooruit rende, schreeuwden dat men hen toch niet vertrappen zou. Maar er was geen tegenhouden aan. Reeds was de stem daargene die eerst gevallen waren in een laatste doodskreed vergaan. Zij, die hen om ver gelopen hadden, werden nu ook door anderen verpletterd, zodat het gehuil bleef aanhouden. De achterste benden, denkenden dat de strijd aangevangen was, jogen hun paarden met de spoor in de huid naar de beek op welke boorden dit gebeurde, en velen van hen kwamen het getalde er slachtoffers van de zveldheers onbezonnenheid vermeerderen. In die verwarring sneuvelden verbazend veel ridders en voetknechten. De Vlamingen hadden zich nog niet verhoeerd. Even beweegloos en even stilswijgend stonden zij in een langerij en bezagen dit schouwspel met verwondering. Met meer kunde en met meer voorzichtigheid gingen de Vlaamse oversten te werk. Door alle anderen waren dit oogomblik tot een aanval gunstig gekeurd geweest, en hij zou wel licht over de beek gekomen en de Fransen op het lijf gevallen zijn. Maak Wiede en Jan Borludt, wiens raad hij geloof gaf, zien er dat hun standplaats zo voordelig was, wilden dezelfde om een gedeeltelijk voordeel niet verlaten. De grootste stilte bleef in het leger Heersen op het bevelen van ieder Wieden gehoord. Eindelijk waren de twee beken met lichamen van mensen en paarden opgevuld en het gelukte rood of de netselen met omtrent duizend ruiters erover te geraken. Dezelfde dan in een dikke schaar geschikthebbende riep hij, Frankrijk, Frankrijk, vooruit, vooruit! Met woede en onversaagdheid viel hij tegen het midden van het leger de Vlaamingen in. Deze hadden hun lange goede dag met het achterste einde in de grond gevestigd en ontvingen de Franse ruiters op de punt van dit verschrikkelijk wapen. Een grote menigte vijanden viel bij die schok uit de zadel en zij waren wel draad doorstoken.  Maar Gottried van Brabant, die ook met zijn negenhonderdzware ruiters over de beek geraakt was, kwam met zoveel kracht op de schaar van Willem van Gullik aangelopen dat hij deze ridder met de drie eerste gelederen tegronden wierp en in die plaats door de Vlaamse slagoorden boorde. Hier begon een vervaarlijk gevecht. De Franse ruiters hadden hun speren neergeworpen en hakten met hun schrikkelijke slagswaarden op de Vlaamingen. Deze weerden zich dapper met knotsen en helmbijlen en versloegden ook almenige ruiters. Toch het voordeel bleef aan Gottried van Brabant, want zijn mannen hadden er eens een hoop lijken rondom zich uitgestrikt. Een wijde gaping was in de Vlaamse slagoorden gemaakt. Door die opening kwamen al de Fransen welke over de beek geraak kon konden. Dit deeldes Vlaamse legers langs achter aanvallen. Deze gesteltenis was voor de Vlaamingen verdervelijk. Daar de vijand hun vanachter en van voren op het lijf was, hadden zij geen wijter genoeg om de goede dag te gebruiken. Ze werden dan genoodzaakt zich met helmbijlen of knotsen of zwaarden te verdedigen, het geen de Fransen ruiters zeer voordelig was, aangezien zij hoge zeten zijn de op de Vlaamingen met gemak houden konden en bijkans met elke slag één het hoofdkloven of een lid van het lijf hakten. Willem van Gullik vocht als een leeuw. Hij stond alleen met zijn vaandrager en met Philips van Hofstaden te midden van 30 vijanden die zijn bannier wilde ontroven. Maar al de armen welke zich hier toe uitgereikt hadden, waren onder zijn zwaart gevallen. Achtuurde Mettele, een normandisch ridder, swong op dit oogomlik met een goed getal ruiters over de beek en kwam het volle draf op Willem van Gullik aan rennen. De komst van die bende moest de toestand der Vlaamingen op die plaats nog verergeren. Nu toch werd getal der vijanden te groot en de aanval onweerstaanbaar. De normandier, de vaan van Willem in het oogkrijgende, dreef zijn paard als een peil er naartoe en velde de speer om de vaandrager te doboren. Maar Philips van Hofstaden dit merkende sprong door enige Franse voetknechten en rennen de Mettele tegemoet. De schok der twee ridders was zo geweldig dat beide hun speeren door de borst van een vijand drogen. In het hart van elke ridder had het moordadig ijzig hun schuur gemaakt.  De campers en hun paarden bleven beweegloos staan, alsof iets boven de natuurlijks hun drift plotseling verkoeld had. Men zou geloofd hebben dat zij Elkander met aandacht bezagen en echter lagen zij nog met al het gewicht hun lichaams op de speerdrukgende alsof zij met meer neidigheid en met een boos vermaak hun vijand pijnigen wilden. Maar dit duurde niet lang. Weldraad deed het paard van de Mettele een beweging en de twee lijken vielen uit de zadel op de grond. Meneer Jan van Rennessen, die aan de rechter vleugel stond, het gevaar van Willem van Gullik merkende, verlieed zijn plaats en achter de slagoorden lopende viel hij met breidel en zijn beenhouwers ter zijde op de Franse. Niets kon aan zulke mannen als de mastekliers van Brugge waren, wie is dan bieden. Zij wierpen zich met de blootde borst tussen allerlei wapenen en ontvingende doodstek of de slag die hen kwam treffen zonder het hoofd enigszins terug te trekken. Die mannen alleen dorsten waarlijk de dood onder de ogen zien en bespotten. Ook viel alles onder hun voeten zodra ze zich vertonen. Hun beilen hakten de benen der paarden af en deden de ridder op de grondrollen. Dezelfde beil kloofd zijn hoofd. Een ogenblik nadat zij ter hulp van Willem van Gullik gekomen waren, was de plaats zo zeer gezuiverd dat er slechts een twintig tal Fransen achter de slagoorden overbleef. Onder deze bevond zich Gottfried van Brabant, welke voor de vijand zijn haar taal en stampgenoten streekt. Meneer van Renesse, hem bemerkende, riep hem toe, Gottfried, Gottfried, geef acht, hij gaat sterven. Gij hebt het van uw eigen gezicht, antwoorden Gottfried, terwijl hij men in Jan een geweldige slag op het hoofd gaf. Maar deze zijn zwaard met een kracht gewending van onder naar boven zwaaiende, sloeg hij Gottfried zo sterk tegen de kin dat hij uit de zadel stortte. Dan vielen twintig beenhouwers hem op het lijf en hij ontving twintig wonen waarvan de minste tot zijn dood genoegzaam was. Intussen was Jan Breidel met enige zijn mannen dieper in de vijand gedrongen en had zo lang gevochten dat hij de standaard van Brabant gewonnen had. Met dezelfde alstrijdende bij de slagoorden gekomen zijnde, schuurde hij het doek aan stukken en weerp de schaftweg, roepende, schande, schande aan die verraders.  De Brabanters, die hoonwillende vreken, vielen met meer woede op de vijand en deden ongehoorde pogingen onder manier van Meneer Willem in weervraak ook te schuren. Maar de vaandrager, Jan Ferrand, vocht met een dollerazanij tegen al wat hem narekte. Viermaal werd hij ten gronden geworpen en viermaal stond hij weer met de standaard op, alhoewel hij met wonen overdekt was. Willem van Gullik had reed zijn grootgetal Fransen voor zijn voeten uitgestrekt. Elke hout van zijn reuzenswaard gaf een vijand der dood over. Door al te geweldige pogingen afgemat en overal doorslagen gekneust, sprong het bloed hem langs neus en mond uit. Hij verbleekte en voelde dat de kracht hem begaf. Met pittere spijt vervuld, week hij achter de slagoorden om zich een weinig te herstellen. Jan de Vlamink, zijn schildknaap, deed de riemen van zijn harnas los en ontlastte hem van zijn wapenen om hem vrije te laten ademen. In de afwezendheid van Willem hadden de Fransen weer enige grond gewonnen en de Vlamingens geen achteruit te willen wijken. Dit ziende gaf Willem zijn doofheid door wanhoop geklachten te kennen. Jan de Vlamink bedacht zevends een aardige list welke van de gewone dapperheid zijn meesters getuigd. Hij deed al de wapens van Meneer Willem aan en zich de midden der vijanden werpende riep hij, achteruit, de mannen van Frankrijk. Hier is Willem van Gullik weer. Tezelfde tijd hakt hij dapper onder de verbaasde verlanden en weep er een groot getal op de grond. De anderen dijnsten achteruit en gaven al zo aan de gelederende tijd om zich weer aan te sluiten. Rodolf de Nestle, met de grootste macht zijn eruiters, was op de vijfduizend Gentenaars van meneer Borlut gevallen. Vurgteloos had de moedige Fransman gepoogd die schaard te doorboren. Reeds drie malen hadden Gentenaaren hem met verlies van veel volks afgedreven zonder hun gelederend te breken. Jan Borlut overwegende dat het zeer schadelijk zou zijn in die hij zijn plaats verliet om de mannen van Rodolf aan te vallen, bedacht een ander middel. Van zijn achterste gelederend nam hij er drie en verenigde het dezelfde spoedig in twee nieuwe scharen, welke hij achter de slagoordes schikte, termaten dat het ene einde er zelf tegen de rug des legers en het andere einde dieper in het veld achter de slagoordes stond.  Hij geboot aan de middenbende welke zich tussen de afstand der twee nieuwe scharen bevond, dat zij bij de eerste schok der Fransen achteruit wijken zou. Rodolf de Nestelen, zijn ruiters weder in orde gebracht hebbende, viel opnieuw met volle rend tegen de Gentenaaren. Terzelfde tijd zakte de middenbende achteruit en de Fransen denken dat zij de slagoorden gebroken hadden, hieven aan met blijde kreten. Noel, Noel, zegen, zegen! Zij ronden zich op één in de opening en meenden het leger langs achter neer te hakken, maar dit gelukte hen niet. Zij vonden overal een muur van speren en helmbeilen. Jan Borlut, de twee vleugels zijn er schaar vooruitzwaaiende, deed zijn vijfduizend Gentenaaren in een kringdringen en sloot al zo het net waarin hij beide duizend Fransen had gevangen. Hier begon hij een akele geslachting. Er werd een virendeel uurs lang gehakt, gekorven, gestoken en gepletterd, zonder dat men zien kon wie er bezweek of wie er zegen praalde. De paarden en de mannen lagen het onderste boven, schreeuwend, huilend, briesend, men hoorde of zag er niets, het was als een schrikkelijke bloedstroom. Rodolf de Nestle bleef lang met wonen overdekt en met het bloed derzijnend bespad boven de lijken vechten. Zijn dood was zeker. Jan Borlut dit ziende gevoelde een enig meedeleide voor de helthaftige ridder en riep tot hem. Geef u over, meneer Rodolf, ik zou je niet gaan en zien sterven. Rodolf was van wanhoop en razernij zinneloos geworden. Hij verstond te worden van Borlut wel en welicht kwam een dankbaar gevoel zijn hart onder horen, maar het verwijt van verstandhouding met de vijand, hem door de scenisch halk Robert gedaan, had hem met zulke pittere spijt vervuld dat hij niet langer leven wilde. Hij deed met de hand een teken, alsof hij Jan Borlut een laatste verwel wenste en sloeg potseling nog twee gentenaren dood. Eindelijk, door een knots op het hoofd getroffen, viel hij op het lichaam van zijn reeds gesneuvelde broedig, levenloos neer. Vele andere ridders die van een paar de gevallen waren, wilden hun wapens afgeven, toch men luisterde er niet naar, geen enkele Fransman ontkwam uit de kring. Terwijl de bende van meneer Borlut die slachting uitvoerde, werd er even zo sterk op de hele lengte der slagorde gevochten. Aan de ene kant hoorde men het geschreeuw, Noël, Noël, Montjuil Santigny.  Daarbij kon men verstaan dat de Fransen op de plaats waar die kreten aangeven werden uit voordeel hadden. Aan de andere kant weer klom het geroep, Vlaandre de leeuw, wat valzis, valzis, slaat al dood. In kracht gegalmen hemelwaard, het ging dan ook de ondergang ene Fransen bende deed kennen. De Groeningenbeek was met bloed en lijken opgevuld. Het akele geheil der stervenen werd door het gerateld der wapenen verdoofd. Men hoorde een verschrikkelijk gerucht dat als een rollende donder boven de strijdende bleefdrijven. De speren en knotsen vloogen aan stukken. Een lange hoop lijken lag als een dijk overal voor de slagoorden. De gequetsen waren der doodzekig. Niemand werd opgeraapt, en dus moesten zij in het slijk versmachten of ze werden onder de paarden vertrappeld. Onderwel was Hugo van Arkel met zijn 800 onversrokken mannen ten het midden der Fransen geraakt. Zo zeer was hij aan alle kanten door de vijand omringt dat het de Vlaamingen onmogelijk waren geweest hem nog te zien. Hier vocht hij zo dappig en met zoveel behendigheid dat er menig veel de gevijanden die hem aanvielen, zijn benden hoeklein ook niet doorboren konden. Rondom hem lag een goed aantal vijanden op de grond en al wie hem nakendorst pokocht het met zijn leven. Alles kunst toon hij meer en meer naar de legerplaats der Fransen op en scheen dezelfde willen bereiken. Dit was zijn inzicht niet, want ter midden der Fransen scharen gekomen zijnde sprong hij ter zijde op de standaard van Navarre en rukte hem uit de handen van de vaandrager. De Navarse bende viel met woede op hem en hakte velen zijn er mannen ternedig, doch hij verdedigde het gewonnen vaandal zo wel dat de Fransen het niet meer uit zijn handen kregen konden. Hij was reeds bijkans opbij het leger der Vlamingen terug wanneer Louis de Forêt hem een zo zware slag op de linker schouder gaf dat hij hem de arm half afhakte. Men zag het verlande lid navends het harnas hangen, het bloed sprong in dikke straden navends zijn zijde en een bleke doodverf verspreidde zich op zijn wangen. Toch liet hij de standaard niet los. Louis de Forêt werd door een andere Vlaming doodgeslagen en Hugo van Arkel kwam bijna zonder leven met het vaandel van Navarra in het midden des legers. De schreeuw vlaamde de leeuw.  Proogte hij nog eens ter herhalen, maar zijn stem was vergaan. Zijn ziel was langs de wonden met het bloed ontvlucht. Hij stortte met de gewonnen standaard ter aarde. Aan de linker vleugel voerde schaar van m'n ikwiede werd er nog even gevochten. Jacques de Chatillon was met enige duizenden ruiters tegen het Veurneambacht gevallen en had er iets bij de honderd mannen neergehouden. Aar Stagia Sporken lag zwaar gewond achter de slagoorden en schreeuwe tegen zijn bende dat zij niet wijken mocht, maar het geweld dat dezelfde terugtreef was te groot. Zij moest dijnzen. Door een groot getal ruiters gevolgd boorde de Chatillon door de slagoorden en men begon boven het hoofd van de neerliggende Sporken te vechten die dan ook wel haast de geest gaf. Einde van het eerste deel van hoofdstuk 23. Hoogstuk 23, tweede deel van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepevoxt opname. Alle Liepevoxt opnamen behoorten tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als verwillegig, ga naar liepenvoxt.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Konchans. Laatste deel van Hoogstuk 23. Adolf van Nieuwland was alleen met kwieden en zijn vaandrager blijven staan, zodat zij van het leger geschrijden waren en een gewisse dood te verwachten hadden. De Chateaune deed alle mogelijke pogingen om het grote vaandel van Vlaanderen te grijpen. Doch al wel, zegar Lonke, die de standaard droog, reed menigmaal onvergeworpen was, kon de Chateaune zijn doel niet treffen. Hij razde en schreeuwde met verwoedheid tegen zijn mannen en hakte als doel op de uitrusting der drie onverwindbare vlamingen. Voorzeker zouden deze het niet lang uitgehouden hebben om zich tegen een wolk moedige vijanden te verweren, maar ze hadden er in de eerste zoveel neergehaakt dat de lijken rondom hen door opeenstapeling een tamelijke hoogte verkregen hebben de nadering der andere ruiters moeilijk maakten en hun tot porstweer dienden. Door woede en ongeduld vervoerd nam de Chateaune een lange speer uit de handen van één zijn ruiters en kwam er mee tegen kwieden ingelopen. Hij zou de jonge graaf onveilbaar gedood hebben, want deze tegen andere ridders strijdende zag zijn nieuwe vijand niet aankomen.  Reeds scheen de speer tussen de helm en het harnas in zijn hals te dringen, wanneer Adolf van Nieuwland zijn slagzwaard als een blik zijn opheffende de speer aan twee stukken hakten en al dus het leven van zijn veldheer behuild. Op hetzelfde oogblik en eer de Chateaune de tijd gehad had om zijn zwaard te hernemen, sprong Adolf door de lijken en voor de Frans zijn ridder komende houden hij hem zo verschrikkelijk op het hoofd dat hem een groot gedeelte der wang tegelijk met het stuk van zijn helm ontviel. Het bloed vloeide op zijn schouders en hij wilde zich nog verweren, maar twee krachtige erslagen wirpen hem uit de zadel tussen de voeten der paarden. De Vlamingen tokken hem daaruit en hem achter de slagoorde gesleurd hebben de hakten ze hem aan veel stukken, terwijl zij hem zijn vrede vervolging vloekend verweten. Intussen was Ardolf van Oudenaarde langsachtig de linker vleugel er hulp gekomen, het geen de stand van zaken geheel veranderde. Het Veurnis-Ambacht had zich weder met die nieuwe benden vooruitgeworpen en de Fransen werden overhoop teruggedreven. De paarden en de ruiters vielen in zo'n groot getalt en gronden, de verwarring werd onder dezelfde zo groot dat de Vlamingen, de strijd gewonnen achteren, op de ganserij niet afhielden van juigend te schreeuwen, ZEIGEN! ZEIGEN! Vlaanderende leeuw! Wat valzis, valzis! Slaat al dood! De aanschouwer die op dit ogenblik de beenhouwers had mogen zien, zonder aan hun slag een bloot gesteld te zijn, zou wel licht van schrik en afgrijzende dood gevoeld hebben. De hel met haar duivelen, haar verdoemden, haar vlammen, kon niets schrikkelijkers aanbieden. Men zag de massacliers over de lijken van paarden en mensen met blote borst, blote armen en rood geveers te bijden, lopen en springen, alles omweerkoppende, gans met bloed en brein overdekt, hun haren verwart, hun aangezicht met slijk en zweet en bloed onkennelijk gemaakt, en tussen al deze ijstelijkheden nog een vernijnige grimlach die bestendig op hun gelaat beleef. Een grimlach waarin de pittere haat tegen de Fransen en de vreugde des gevechts zich schetste. De Wallen, die hun verwaandheid van de Vlamingen gesproken hadden, alsof zij dezelfde zomaar met een aanval zouden hebben verpletterd, bewonden ter hunner schande dat men met eidel gezwets op het slagveld niet veel uitricht. Zij betreurden de gevolgen hunner onbezonnenheid en merkten aan de massacliers wat slag van volkszij voorhanden hadden.  Echte gaven zij de moed niet op, zij waren toch nog veel talrijker dan de Vlamingen en bezaten nog benden genoeg die niet gevochten hadden. Terwijl de voorste scharen van het Frans leegig dus de Nederlaag hadden, stond de Seneschalk dachtwa met het tweede lichaam verder van het Vlaamse leegig. Vermietste slagoorden des Vijans niet breed genoeg was om met zoveel scharen ineens bevochten te worden, was hij nog niet vooruitgekomen. Niet wetende hoe het met de strijd gelegen was, stelde hij zich voor dat zijn mannen ongetwijfeld de overhand hebben moesten, want hij zag er geen terugkomen. Onderwijl zond hij meneer Louis de Clermon met 4.000 normantische ruiters door de neerlander om de Vlaamse slagoorden op de linker vleugel aan te vallen. Het gelukte de Clermon aan die zijde een vast gegrond te vinden. Hij geraakte met al zijn ruiters over de beek en viel plotseling op de banden van Quide. Deze, door nieuwe vijanden van achterbesprongen, terwijl de Chateauns lieden en langs voren werk genoeg gaven, konden niet langer weerstand bieden. De eerste gelederen werden onwerggeworpen en aan stukken gehakt. De verwarring kwam onder de anderen en dit gantste gedeelte des Vlaamse leegers week in wanoorden achteruit. De stem van de jonge Quide, die hen bij het Vaderland bezwoer om te blijven staan, gaf hun moet genoeg, maar dit hielp niet. Het geweld was te groot en al wat zij op de beden hun svelteers doen konden, was hun ontwijking zo langzaam mogelijk uit te voeren. Het ongeluk wilde dat Quide op dit ogenblik een zo zware slag op de helm kreeg, dat hij voerover op de nek van zijn paard stortte en zijn zwaard vallen liet. In die gesteltenis, verdwelmd en suizelend, kon hij zich niet verweren. Het waren met hem gedaan geweest, indien de minnaar van Machtelt niet met hem geweest waren. Die jonge ridder sprong voor het paard van Quide en zwijde zo kundig en zo onversaagd met zijn wapen in de drond, dat de Fransen, in hem een hindapaal vindende, bij de jonge Graaf niet geraken konden, na enige ogenblikken van dit velle strijden werd zijn arm zwak en moede. Dit was zichtbaar aan de wendingen van zijn zwaard, welke steeds langzamer en trager werden. Het regende slagen en hauen op zijn uitrusting.  Hij voelde zijn vlees onder het harnas gepletterd en hij stuurde Reeds een laatste zucht zijn er beminne Machtelt toe, want het dood zag hij daar voor zich, die hem wenkte. Gedurende die tijd was Quide achter de slagordig geraakt en was in bedwelding teruggekomen. Met angst bemerkte hij de toestand zijn redders en een ander zwaard vattende kwam hij hem terzijden en begon opnieuw te vechten. Met hem waren nog enige der stouten zijn toegesneld en de Fransen werden nog tegengehouden totdat er nieuwe vijanden door de neerlander gedronnen zijn de andere kwamen helpen. De onversaagdheid der Vlaamse redders konden Fransen in hun loop niet tegenhouden. De schreeuw Vlaander de Leeuw werd door een andere vervangen. Nu waren het de Fransen die riepen Noël, Noël, vooruit aan ons te zegen. Sla dood die voetgangers. De Vlaamingen werden over hoop geworpen en uit eengedreven. Ondanks de verwonderlijke pogingen van Quide kon hij de aftocht van zijn volk niet stuiten want er waren wel drie ruiters tegen één Vlaaming. De paarden stieten hen te gronden of dreven hem het onweerstaanbaar geweld af. Dan kwam de wanoorden onder hun gelederen en de helft als Vlaamse legers moest voor de vijand vluchten. Een groot getal werd verslagen. De anderen werden allen zo danig verstrooit dat zij de ruiters geen tegenweer meer bieden konden. En tot tegen de leien door de Fransen werden vervolgd. Al waren er een groot deel in het water verdronk. Tegen de boord die rivier had Quide zijn mannen weder enigszins in gelederen kunnen vormen. Maar het getal der vijanden was te groot. De Lieden van Veurne, alhoewel verstrooit, vochten met een dolle wanhoop. Het schuim stond op hun mond en bloed liep overal langs hun lichaam af. En nochtans kon die helden moet hun niet tebaat zijn. Ze hadden elke reed drie of vier ruiters verslagen, maar hun getal verminderde te zeer, terwijl dit der vijanden steeds aangroeide. Met eeg en vraag sterven was hun gedacht. Quide, de nederlaag van zijn leger ziende en de slag verloren achterde, zou van pijn wel gewend hebben. Maar er was geen plaats voor de droevijt in zijn hart over. Een sombere razernij had zich van een meester gemaakt. Volgens zijn eet wilde hij niet langer leven en hij dreef als een zinneloze zijn paard te midden der zegenpradende vijanden. Adolf van Nieuwland en Arnold van Oudenaarde volgden hem van daarbij.  Zij streden zo verwoed dat de vijanden op hun wonderdaden verschrikten. De ruiters vielen voor hun zwaren als door Toverijnieg. De meeste Vlamingen lagen nu over hoop en de Fransen scheelden met recht, noel, noel, want niets scheende benden van Quide te kunnen redden. Op dit ogenblik zag men in de richting van Oudenaarde achter de gaverbeek, iets dat hevig tegen de zonblonk zich tussen de bomen bewegen. Dit wonderbaar verschijnsel naderde met snelheid en kwam eindelijk in openveld. Twee ruiters vertonen zich en kwamen in volle draf naar het slagveld gelopen. De ene was een ridder. Dit kon men aan zijn prachtige uitrusting zien. Zijn harnas en al het ijzer dat hem en zijn paard bedekte was verguld en schitterde verwonderlijk. Een grote blauwe vederbos rolde op de wind achter zijn rug. Het leder van zijn tuig was geheel met silveren schelpjes bekleed en op zijn borst was een rood kruis geschilderd. Boven de teken op een zwarte grond stond het woord Vlaanderen in grote silveren letters te lezen. Geen ridder was op het slagveld zo prachtig uitgerust als deze onbekende. Waar het geen en meest onderscheiden was zijn gestalte. Hij was een hoofd langer dan de zwaarste mannen en zo machtig van lichaam en leden dat men hem voor een reuzenzoon zou genomen hebben. Het paard dat hij berenne bracht veel tot die wonderbare gestalte toe want het was ook bovenmatig hoog en sterk. De schoonste Duitse hengst die men zien mocht. Lange vlocken schuim vloogen om zijn mond en twee dikke ademboken gingen blazend uit zijn longen. De ridder had geen ander wapen dan een schrikkelijke marteel of wapenhamer waarvan het staal zich hevig op de gele glans der vergulde wapenrusting uitloste. De andere ruiter was een monnik met slechte uitrusting. Zijn harnas en zijn helm waren zodanig verroest dat zij met rood geverft schenen. Zijn naam was broeder Willem van Saafdingen. In zijn klooster ter doestzijnde vernam hij dat men bij Kortrijk tegen de Fransen ging vechten. Hierop nam hij twee paarden uit de stal en verruilde het ene tegen de verroeste wapenen, welke men op hem bemerkte. Met het andere kwam hij nu aangerend om in de strijd tegenwoordig te zijn. Hij ook was buitengemoet sterk van leden en onversaagd van hart, een lang slagswaard blonk in zijn vuist en zijn ogen gaven genoeg te kennen dat hij een vreselijk kamper zijn moest.  Hij had de wonderbare ridder zo even ontmoet en daar zij beide dezelfde plaatsbereiken wilden, waarom zij te samen voortgereden. De Vlamingen wenden hun ogen met pleide hoop naar de gulde ridder die in de verte kwam aanrennen. Zij konden het woord Vlaanderen nog niet lezen en konden dus niet weten of hij een vriend of een vijand was. Maar in een uiterste toestand dromden zij dat god onder die gedaante hun eenzijner heiligend toezond om hen te verlossen. Alles konden dit doen geloven. Zijn glansende uitrusting, zijn buiten gewone gestalten en het rood kruis dat hij op de borst droog. Quire en Adolf, die zich te midden der vijanden verweren, bezagen ook al met de grootste opgetogenheid. Zij hadden de gulde ridder herkend. Nu scheen het hen dat de Fransen veroordeeld waren, want zij hadden een vol betrouwen in de macht en de kunde van die nieuwe krijgig. De blikken die zij zich onderling toesturen, zichten, oh geluk, daar is de leeuw van Vlaanderen. De gulde ridder naderde eindelijk beide Franse benden. Eer met hem vragen kon wie hij bestrijden of bijstaan wilde, viel hij op het dikse deruiters en sloeg met zijn mateel zo woest en zo verschrikkelijk onder hen, dat zij met vrees bevangen, Elkander om ver droon om zijn slagend te ontwijken. Alles viel voor zijn verpletterende hamig en achter zijn paard bleef in de vijandelijke scharen een eidels spoor gelijk het zocht dat een zeilend schip na zich laat. In dier voegen, al wat hij treffen kon over hoopsmijtende, kwam hij met wonderlijke snelheid op beide benden welke tegen de leijen gedreven waren en riep, Vlaanderen de leeuw, volgd mij, volgd mij. Deze woorden roepende, vierp hij een groot getal Franse in het slijk en ging zo verbazend in de slachting voort dat de Vlamingen hem als een bovennatuurlijk wezen aanzagen. Nu daalde de moed in hun hart hem terug. Zij smeten zich tegelijk met een blij gehuil vooruit en volgden de gulde ridder in wonderdaden na. De Franse konden aan deze onversokke leeuwen niet verder wederstaan. Bevoorstend keerden zich om en wilden vluchten, maar zij vielen tegen de paarden hunnermakkers en wiep een okander op de grond. Een algemene moordereiving aan op de gantse lengte des legers. De Vlamingen deden niets dan doden en sprongen over grote hopen lijken om de verdere vijanden aan te vallen. Nu werd er niet meer Noël geschreeuwd.  De kreeg, Vlaanderen de leeuw, wat valzis valzis, slaat al dood. Beheerste alle andere gerucht en de strijders werden zo doof dat zij de slagen hun eigen wapens niet meer horen konden. Bruder Willem, de monarch, was van zijn paard gestegen en vocht de voet. Al wat in zijn bereik kwam, werd door een dodelijke slag getroffen. Hij zwijde zijn zwaard als of het een veder geweest waren en lachte spottend tegen de vijanden die hem wilden aanvallen. Men zou gedacht hebben dat hij zich aan enig spel verlustigde, want hij was zo blijden en sprak zo losse schetsende woorden als of hij met kinderen te kampen had. Niet tegenstaanden zijn behendigheid vielen daar even wel menige zwaarden op zijn verroest harnas. Maar terwijl een ander onder elke die je slagend zou zijn gevallen, bleef Bruder Willem onverikbaar boven zijn geslachten vijanden staan. Al wie het ongeluk had hem te raken, viel op hetzelfde ogenblik voor zijn reuzenswaard en bekocht het met de dood. Eensklaps zag hij meneer Louis de Clermont met zijn banier een weinig verder staan. Vlaanderen de leeuw, rie Bruder Willem, die standaard is mijn. Als of hij dood gevallen waren, liet hij zich te gronden gaan, kroop op handen en voeten onder de paarden heen en stond nevens Louis de Clermont recht. Van alle kanten vielen de zwaarden op hem, doch hij wist zich zowel te verdedigen dat hem slechts enige zware kneuzingen bezeerden. Hij deed niet merken dat hij het op de standaard gemunt had. Ja, keerde er zelfs de rug naartoe, maar zich plotstelling omkerende hakte hij de arm van de vaandrager ineens af en scheurde de gevallen banier aan stukken. Gewist zou de monarch daar de dood gevonden hebben, doch nu was de ganse slagoorden reed tot bij hem gekomen, en de Fransen welke om hem stonden, werden overhoop teruggedreven. De gulder ridder had de vijanden die de jonge Quide omringden in enige oogomlikken verstrooid, en hij ging zonder rust en voort, altijd vooruitdringende. Met zijn hamer verpletterde hij helmen en bekkenelen en vond niemand die hem weerstand bieden kon. Al wie door zijn slagen bedwelmd tegen gronden viel, werd onder de voeten der paarden vertrapt. Quide naderde hem en sprak met haast gewoorden. Oh, Robrecht, mijn broedig, hoe dank ik God dat hij u hier gezonden heeft.  Gij hebt het vaderland gered! De gulder ridder antwoordde niet, maar plaatste zijn vinger op de mond, alsof hij zeggen wilde. Geheim, geheim! Adolf had dit teken ook gezien, en hij besloot zich te houden, alsof hij de graaf van Vlaanderen niet kende. Intussen liepen de Vansen op kander over het lijf. De Vlaamse scharen drongen met geweld tegen de wijkende vijand op en verpletterden de gevallen ridders met knotsen en helmbijlen. Duizenden paarden lagen in de gekneden aarde half verzonken en de lijken der vijanden overdekten de grond, in zo groot getal dat de strijdenden niet meer op het gras, maar wel op een bed van dode lichamen en gebroken wapens vochten. De Groeningenbeek kon mij niet meer zien. De lijken met de welke zij opgevuld was, vormden slechts hun hoop met degenen die op de boorden lagen. Mijn zoude loop die hierbeek wel aan de bloedstroom herkend hebben, doch bloed lag er overal in grote plassen. Het geheel der stervenen, de klachten der genen die verstikten, met het gejuicht der zegenpraanende Vlaamingen mengden zich in een afgrijsselijk gedruis. Daarbij de schatende tonen der bazuinen, het gekrijs der zwaarden op de harnassen, het pijnlijk briesen der gepletterde paarden. Een volkaan die barst en tussen het rollen der losgebroken donders het ingewand der aarde scheurt kan alleen een denkbeeld van dergelijk schrikgeluid geven. Het was alsof het jongste uur gekomen waren. Negen uur slugg het op de halen toren van Kortrijk toen de wijkende ruiterij van de Nestle en de Chateaune naar de Benden van de Seneschalk Robert D'Artwa gevlucht kwam. De nederlaagde erzijnen vernemende ontstak Robert in een blinde woede en wilde met het talrijk lichaam dat hij onder zich had op het Vlaams leger inlopen. Andere ridders pogten hem van zijn onvoorzichtige voornemen te doen afzien, voorgevende dat geen paard zich op de strijdplaats bewegen kon. Maar hij wilde naar niemand luisteren en sprong door al zijn mannen gevolgd dwars door de vluchtelingen heen. De ruiters aan de eerste nederlaag ontkomen werden door de Seneschalk en zijn nieuwe benden onderste boven gesmeten en zij liepen in wanoorden langs alle kanten van het slagveld om uit die ijslijke verwarring te komen. Maar dit was hen niet mogelijk. De eerste scharen werden door de achtersten vooruitgestuwd en al zo viel die wolk verser troepen met de grootste vermetelheid op de Vlaamse slagoorden.  Bij de eerste schok werd het leger van Quire genoodzaakt achter de Groeningenbeek te wijken. Toch daar dienden de gevallen paarden hun tot borstweer, al of ze binnen een verschansing getrokken waren. De Franse ruiters konden zich in de modderige grond niet staan te houden. Ze vielen de ene over de andere en doden ook andere in de val. Meneer Dachtwa, dit ziende, werd uitzinnig. Hij sprong met enige onverzaagde ridders over de beek en viel op de benden van Quire. Na een kort gevecht, in het welk velen Vlamingen sneuvelden, greep Robert Dachtwa de grote standaard van Vlaanderen bij het doek en scheurde een stuk met de voerste klui van de leeuw eraf. Een razend geheil klom uit de omstaande Vlaamse scharen. Sla dood! Sla dood! Was de algemene scheeuw. De scenenschalk pogte de standaard uit de handen van Segarlonke te rukken, maar broeder Willem zijn zwaard wegwerpende sprong tegen het paard van Meneer Dachtwa op en sloeg zijn twee armen om de hals van de veld heeg. Dan zijn voetend tegen de zadel drukkende trok hij met zoveel kracht aan het hoofd van Robert dat deze uit de zadel geraakte. Zij rolden beiden op de grond. De benenhouwers waren ondertussen toegelopen en Jan Breidel, die de hoon aan de standaard van Vlaanderen geschiet, vreken wilde, hakte met een hout de arm van Robert af. De ongelukkige scenenschalk, zich bij de dood ziende, vroeg of er geen edelman was aan wie hij zijn wapenen mocht overgeven, maar de benenhouwers huilden dat zij die taal niet verstonden en hakten en kerften zo lang op hem dat hij de geest gaf. De voetterwijlen had broeder Willem Pierre Flotte, de kansenlier, ook op de grond geworpen, en hief zijn zwaart op om hem met hoofd te klieven. De Fransman smeekt omgenade. Broeder Willem lachte spottend en hakte hem achter in de nek dat hij van leven beroefd met het aangezicht in het gestorpte bloedviel. De Franse heren, de Takanville en de Spremel werden door de hamer van de Goulden ridder verpletterd. Gwiede kloof het hoofd van Reynolds de Longueval met een houl en Adolf van Nieuwland, Wierp Raulde-Novoorg uit de Zadel. In weinige oogomblikken sneuvelden er meer dan honderd edeliden.  Meneer Rodolf I, heer van Gokour, met de twee koningen Balthasag en Sigis en met nog zeventien uitgelezen ridders, had zich zeer het lange tijd tegen de gentenaars van Jan Borlut verdedigd. Wanneer de twee koningen met al de andere ridders reed zo sneuvelt waren, en dat zijn paard ook reedsgevallen was, stond Rodolf nog met een wonderbare onversaagdheid te midden zijn ervijanden. Hij verweerde zich behendelijk tegen de gentenaars en dreef dezelfde met schrikkelijke slagen van zich. Een hoop van beide veertig Franse ridders ziende liep hij te midden onder hen. Doch Jan Borlut vervolgde hem met een groot getal gentenaars. De veertig ridders waren wel draaverslagen en nog verdedigde Rodolf de Gokour zich altijd evenmoedig. Door wonen en vermoeidheid afgemat, zonkheid ten laatste op de lijken zijn er wapenbroeders neer en de gentenaaren liepen toe om hem te doden. Maar Jan Borlut wilde de Dappere Franswan niet laten sterven. Hij deed hem achter de slagoorden dragen en nam hem onder zijn bescherming. Alhoewel de Franswan bij de voorstige lederen gedurende dit gevecht de Nederland hadden, voordat de Vlaamse slagoorden slechts weinig, over met z'n altijd nieuwe vijanden kwamen toegelopen om de gesneuvelde te vervangen. De gulden ridder vocht als een echte leeuw aan de linkervleugel tegen een gantse bende ruiters. Aan zijn zijde streden met evenveel moed, de jongen kwieden en Adolf van Nieuwland. Deze laatste wierp zich gedurigd tussen de vijanden en stelde zich menigmaal in levensgevaar. Het was alsof hij besloten had onder de ogen van de gulden ridder te sterven. De vader van Machtelt ziet mij, dacht hij, en dan voelde hij in zijn longen meer lucht, in zijn spieren meer kracht en in zijn ziel meer misprijzendes doods. De gulden ridder riep menigmaal tot hem dat hij zich zozeer niet zou blootstellen. Maar die woorden als een loftuiting in het oor van Adolf klinkende hadden een verkeerd uitwerksel, terwijl bij elke hoek de gulden ridders het paard van de dappere minnaag vooruit sprong en diepig in de Frans sprong. Gelukkig lukk voor de jongeling dat een sterk gearmdande zijne over zijn leven waakte en dat er iemand nevend zijn was die uit vaderlijke liefde gezoren had hem te behoeden. In het gantse leger der Fransen stond maar één standaard meer recht.  De grote kroonvaan ontrolde nog haar schitterende wapentekens, haar zilveren lelybloemen en al de wonkelende paarden waaruit het zinne beeld van Frankrijk gevormd was. Quide wees met de hand naar de plaats waar de vaandrager stond en riep tot de gulden ridder. Dat is het geen bijhebben moeten. Zij poogten vervolgens elk lang zijn kant door de Fransen benden te dreen. Doch dit gelukte hen in de eerste niet hoe onvermoeid zij ook te veranderen over hoop en uit eendreven. Adolf van Nieuwland, een gunstiger plaats gevonden hebbende, boorde alleen door de ruiters en kwam na een lange strijd bij de grote standaard. Welke vijandige hand, wat neidige geest, dreef de minnaag al zo tot zijn dood. In die hij geweten had, hoeveel bitteren tranen er op dit ogenblik voor hem gestort werden, hoe dikwijls zijn naam uit de mond ene vrouw de hemel als een gebet werd toegestuurd. Ho, dan zou hij zich zo roekloos de dood niet overgegeven hebben. Hij waren wellicht als een lafaar teruggekeerd. De kroonvaan was door een groot getal ridders omringt. Zij hadden op hun eer en trouw geswooren onder dit laatste teken eerder te sterven dan het te laten ontroven. Wat kon Adolf tegen zovele moedige campers? Ook zodra hij zich vertoonde, werd hij door schetsende woorden begot. Al de zwaarden zwaarden tegelijk boven zijn hoofd. Hij was aan alle kanten in een kring vijanden gesloten. De slagen vielen zonder ophouden op zijn uitrusting en ondanks zijn wonderlijke behendigheid kon hij zich niet meer verdedigen. Reeds liep het bloed onder zijn helm uit. Zijn gezicht verduisterde. Zijn spieren waren onder zovele kneuzingen verlamd. Met een razende wanhoop, gans vervuld en voelende dat zijn laatste uur gekomen was, riep hij met luiders stemmen dat de Fransen het hoorden... Machtelt! Machtelt! Vaarwel! Bij die roep sprong hij dwars door de zwaarden der vijanden heen, top bij de standaard en rukte hij hem uit de vuist van de vaandraagig. Maar tien handen ontnamen hem dezelfde. Het regende meer slagen op zijn lichaam en hij viel krachteloos op de rug van zijn baard. De vlotting, welke op dat ogenblik onder de strijlende gebeurde, liet de gulden ridder toe het gevaar van Adolf te merken. Dan dacht hij aan de pijn welke zijn ongelukkige machtel treffen zou en die de man die haar geschonken had door de handen der vijanden stierf.  Hij wende zich om tot scharen en riep met een stem die als een donder het kreigsgerucht beheerste. Vooruit, mannen van Vlaanderen! Komt aan! Gelijk de razende zee die haar paden met onberekenbaar geweld bestrijdt, gelijk zij na een lang gevecht de dijk onder een hemel hoge golf verplet en haar schuimende baren over de velden rollende, de wouden ontworteld en de steden ter gronden werpt. Zo sprong de Vlaamse leeuwenschaar bij de roep des onbekende ridders vooruit. De Fransen werden met zoveel razernij aangetast dat er bij de eerste schok hele hopen neerstorten. De slagen der knotsen en de houden der bijlen vielen zo menigvuldig op hen als de hagel die de vruchten der aarde verdelgd. Nooit zag men zo een hardnecke gevecht. Al de strijders waren met bloed overdekt en velen hadden het wapen nog in de vuist terwijl een dodelijke wond hen overlang had getroffen. Het was een verwarring van paarden en mensen die niet kan beschreven worden. De aakeligste moordkreten, de pijnelijkste klachten vormden een enkele zucht, een bruisend geraas dat de harten nog meer in woede kwam ontsteken. De Fransenruiters konden zich niet meer bewegen, want men drong hen ten allerkanten tegen de achterste scharen terwijl de lijken en zwaarden de voorstige lederen beurtelings terneden hakten. De gronden ridder had zich met zijn verdelgende wapenhamer een weg door de vijand gebaan en was bij de kroonvaart van Frankrijk genaderd. Quide en Arnold van Oudenaarde, met nog enige der moedigste Vlamingen, hadden hem vanna bijgevoegd. Hij poogte in die verwarring de groene veder van Adolf van Nieuwland bij de standaard te ontdekken, toch te vergeefs. Het schedde hem echter na een ogenblik dat hij dezelfde wat verder tussen de Vlamingen ontwaarde. De veertig uitgelezen ridders, die nog bij de banier stonden, sprongen als warehelden tegen de guldenridder op. Maar hij zwijde zijn mateel zo behende grond dat geen zwaard hem raakte. De eerste maal dat hij zijn hammer als een rot gedeelte vallen liet, sloeg hij het hoofd van de heer Allende Bretagne te pletten. Met de tweede slag verbrijzelde hij het harnas van Richarden vallen en brak hem de ribben in het lijf. In tussentijd streden de andere Vlamingen met evenveel moed. Arnold van Oudenaarde kreeg een wonden aan het hoofd en meer dan twintig zijn er mannen werden door de Fransen neergehakt. De guldenridder verpletterde al wat hij raken kon.  Reedslagen de heren Jean de Marie, Arnaud de Waha en Hugo de Villon voor zijn voeten. Het oog konden wendingen van zijn hammer niet volgen. Zo snel ik slingerde hij dezelfde van de ene vijand op de andere. De vaandrager bemerkte welhaast dat de banier in die plaats niet kon behouden worden en vluchten met dezelfde achteruit. Maar de guldenridder dit ziende weer met een wonderbare kracht drie of vier vijanden uit de weg en vervolgde de vaandrager ter midden daar Fransen op een grote afstand is gevecht. Hem ingehaald hebben de vocht hij, zo lang en zo onversaagd dat hij eindelijk de standaard kreeg. Een gantse bende ruiters was op hem gevallen om de banier te herwinnen. Dacht de guldenridder, dezelfde als een speer in de stijgbeugel geplaatsthebende, begon opeens zo woest onder hen te slaan dat hij er veel om de hals bracht. Nu dron hij als strijdende door de vijanden en kwam ten midden onder het Vlaamse leger. Hij hiefde gewonnen standaard in de hoogte en riep. Vlaander de leeuw, aak ons de zegen, huil, huil! De scharen antwoorden door een gal met gejuich en zwaaien hun wabens in de lucht ten teken van blijdschap. Hun moed vergroten bij het zien van het gewonnen teken. Kiede Sampol stond nog bij de Pottelberg met omtrend tienduizend voetkregten en een goede bende ruiters. Hij had reeds de kostelijke goederen in de legerplaat toen te samen pakken en wilde zijn lieden door de vlucht redden. Maar Pierre Lebron, een der ridders die bij de Koenvaan gevochten hadden en om een bedwelming zich van het slagveld had vertrokken, dit ziende, kwam bij hem en riep. Oh, Sampol, durft hij dit wel bestaan? Zult hij als een lafaar te dood van meneer d'Artwa en van al onze broeders ongevrokken laten? Oh, ik bid u, om de eer van Frankrijk, doe het niet. Laat ons liever sterven om die schanden te ontgaan. Leid uw scharen vooruit. Misschien zult hij met uw verse benden de zegen bevechten. Kiede Sampol wilde van geen strijden horen. De vrees had hem bevangen. Hij antwoorde. Meneer Lebron, ik weet wat ik te doen heb. De leegertros zal ik niet laten roven. Het is beter dat ik de overblijvende mannen in Frankrijk terugbrengen dan dezelfde nodeloze te laten verslaan.  En zult hij al de genen die nog met het zwaart in de vuist staan verlaten en de vijand overleveren? Oh, dit is een verradelijk werk. Indien ik na heden leven mag, zal ik u als een trouweloze voor onze koning beschuldigen. De voorzichtigheid gebiedt mij de aftocht, meneer Lebron. Ik zal vertrekken wat hij ook zeggen mag, want uw raad is u door de vervoertheid ingegeven. Gij zei te zeer in moeder ontstoken. En gij te zeer door de vrees benoudt. Maat zij zo, mits gij het wilt. Om u te doen zien dat ik meer voorzichtigheid dan gij gebruik, zal ik met een bende vooruitgaan om de aftocht te bedekken en gemakkelijk te maken. Vertrek nu, ik zal de vijand terughouden. Hij nam een bende van 2.000 voetknechten en leidde dezelf naar het slagveld. Intussen was het getalder strijdende Fransen zo zeer verminderd dat in hun slagoorden menigvuldige gapingen waren. Dit liet de Vlamingen toe en langsachtig en langsvoren te bespringen. De gulden ridder die door zijn eigen gestalte en door de hoogte van zijn paard boven het gantse slagveld zien kon, bemerkte de beweging van Lebron en verstond zijn inzicht. Het was duidelijk voor hem dat de sample met de leegertross wilde ontsnappen. Bijk wie de naderende gaf hij hem het voornemen van de vijand te kennen. Meteen werden achter de slagoorden enige ridders gezonden om de bevelen aan de overstand te dragen. Weinig ogenblikken daarna bewogen zich verschijrende benden en sprijden zich langs alle kanten in het veld. Meneer Jan Bourlout met zijn grentenaars liep nevens de Wallander stad en viel Lebrun terzijde aan. De beenhours met hun dekenbreidel draaiden om het kasteel van Nedermosser en bespongen de Franse legerplaats langsachtig. De benden van de sample verwachten zich niet aan die beweging. Zij waren bezig met de kostelijks de goede aan in te zamelen wanneer zij de bijen daar beenhours en daarzelf de tijd de dood boven hun hoofd te zagen. Het ijselijk geschreeuwd door aanvallende Vlamingen verschrikte hen zo zeer dat zij in wanoorden door Rokanda liepen en langs alle kanten door de velden ontvluchten. De beenhours kapten en kerften schrikkelijk onder hen. Guy de Sempol op een goede draver gezeten zeinde ontkwam het doodsgevaar en vloot met snelheid heen, zonder zich meer om zijn volk te bekommeren.  De legerplaats was welhaast gezuiverd, er bleef na enige stonden geen enkele levende Frans man meer aan de selven. Al zo wonen de Vlamingen al de kostelijke gulden en zilvere vaten en oneindig meer schatten welke de vijand met zich gebracht had. Op het slagveld was de strijd nog niet ten einde. Omtrend duizend ruiters verdedigde zich nog in een hoop en vochten als leeuwen niet tegenstaande dat zij met wonen overdekt waren. Onder hen waren meer dan honderd edele ridders welke deze Nederlaag niet wilden overleven en met een dolle woede onder de Vlamingen hakten. Alaskans werden zij onder de Wallen der Stad in de Bittermeers gedreven. Hier vielen hun paarden om ver in de ronduitbeek of zonken op derzelfde boorden in de aarde. De ridders konden zich niet meer met hun paarden behelpen. Zij sprongen de ene naar de andere op de grond en zich weer in een kring geschaard hebben de vochten zijt de voet en sloeg een menige Vlaming dood terwijl er nog meer ridders in het slijk geraakten. De Bittermeers was slechts één plas bloed waarin de voeten der strijdenden zich verborgen. Hoogten, armen, benen, het lag er al met helmen en gebroken zwaardenen verwart. Enige Lelyaarts, waaronder Jan van Gistel met een getal brabanders was, zien er dat er geen uitkomen meer aan was, kwamen te midden der Vlamingen gelopen, roepen de Vlaanderen Leeuw. Hel, hel Vlaanderen! Zij meenden zich daardoor te redden, maar er kwam dadelijk een wever uit de menigte tot bij Jan van Gistel gelopen en gaf hem zulke zware slag op het hoofd dat hij hem de schedel aan stukken brak. De weven moorden met toffe stem. Mijn vader heeft het u gezegd dat hij op uw bed niet sterven zoud. Verraardig! De anderen werden aan hun wapenen herkend en als bastaarden neergehakt en door korven. De jongen Quide kreeg medeleinen met de nog overblijfende ridders welke zich zo moedig verweren. Hij riep tot hen dat ze zich gevangen geven zouden, of dat het leven hun bewaard werden. Overtuigd op moed en onversaagdheid hen niet meer helpen kon, gaven de ridders zich over en werden ontwapend. Jan Borlud kreeg dezelf onder zijn wacht. De voortnaamste deze edele krijgsgevangenen, wie getalt op beide zestig beliep, was Thibode II, namaals hertog van Lotaringen. De overigen waren allemaal van hoge stam en als dappere krijgers bevaamd. 