Sociale Perceptie: Informatie presenteren | dr. Tila Pronk | Tilburg University | #4.1
Dit is college vierf. In dit college gaan we praten over sociale perceptie. Dus hoe we de wereld, onze sociale wereld, om ons heen waar nemen. En in dit eerste gedeelte gaan we praten over hoe informatie aan ons gepresenteerd wordt. Niet per se alleen maar sociale informatie, maar ook informatie in het algemeen. En dan te beginnen wil ik bij jullie een klein geheugentestje doen. Om jullie daarmee te illustreren hoe ons geheugen werkt en ook hoe de presentatie van informatie invloed kan hebben. Ok, bij dit geheugentestje is heel simpel. Ga ik verschillende woorden opnoemen. En jullie taak is om die woorden te onthouden. Dus ik ga zo meteen een lijstje woorden 1 voor 1 opnoemen op een rustig tempo en probeer die woorden te onthouden. Je mag ze niet opschrijven, dat is valspelen, dus geen papier erbij, geen notities op je telefoon. Nee allemaal niet, gewoon, joh. Eigen mooie brein gebruiken om de woorden te onthouden. Ok, ben je er klaar voor? Daar komen ze. Ok, dat was hem. Nou, dan gaan we nu door met de vervolg van de college. En misschien kom ik er zo meteen nog even op terug. Maar we gaan nu door en ik ga weer gelijken jullie aan het werk zetten want ik heb een vraag voor jullie. Namelijk sta je voor, jij hebt gesolisteerd op een baan. En het is echt wel je droombaan. Die wil heel graag die baan hebben, je hebt een mooie brief geschreven, je cv opgestuurd. En tot je grote verrassing krijg je een telefoon dat je op soliditatiegesprek mag komen. En dan wordt je verteld dat er nog negen andere kandidaten zijn. Jij bent de eerste die gebeld wordt en de vraag heb je misschien een voorkeur. Wil jij misschien als allereerste geïnterviewd worden of binnenkomen voor het soliditatiegesprek? Of wil je liever ergens in het midden of wil je als allerlaatste? Wat zou je kiezen? Welke plek denk je dat het meest gunstig is als je gaat solliciteren van baan? Nou, het antwoord hierop is te vinden in de resultaten van jullie geheugentest. Dus ik ben heel erg benieuwd welke woorden weet je nog. Dus zet deze video heel even op pauze en neem even de tijd om op te schrijven welke woorden je nog het onthouden. Oké, nou ik ben heel erg benieuwd hoe je het hebt gedaan.  Ik ga nu de woorden nog een keer oplezen en dan kan jij kijken hoeveel woorden je nog wist. Daar komen ze. Vietstas, koektrommel, dakdekker, koelkastmagnet, boomwortel, stiefvader, termometer, trekdrop en vogelpoep. Hoeveel wist je er nog? Hoeveel woorden je nog weet, dat verschilt een beetje van persoon tot persoon. Maar ik kan wel een verspelling doen van welke woorden je nog weet en welke woorden je bent vergeten. Er is namelijk een grotere kans dat je de woorden in het begin van de rij nog hebt onthouden. Dus vietstas, koektrommel en dakdekker. En de woorden helemaal op het eind. Dus termometer, trekdrop, drop en vogelpoep. Die woorden hebben een grotere kans om onthouden te zijn dan de woorden in het midden. Dus koelkastmagnet, boomwortel die zijn waarschijnlijk een beetje vergeten. En dat heeft ermee te maken dat ons brein wordt gestuurd door de volgorde waarin we informatie te verwerken krijgen. Dus er zijn volgorde effecten. Hier zie je eigenlijk de resultaten van hetzelfde soort onderzoek als wat jullie net hebben gedaan. Als proefpersonen de opdracht krijgen om informatie te onthouden, kunnen ze informatie aan het begin van een reeks goed onthouden en aan het eind van een reeks. Maar in het midden, dat wordt vaak vergeten. En dat komt omdat informatie aan het begin van de reeks wordt goed onthouden. Dat wordt ook wel het primacy effect genoemd. En de reden dat informatie aan het begin van een reeks goed wordt onthouden, heeft ermee te maken dat dat dan een grotere kans is dat die informatie in het lange termijngeheugen belandt. Als je het begin met zo'n opdrachtje, dan is jouw brein nog helemaal blanko. Dan kan je informatie heel goed in je opnemen, heel goed verwerken. En dan is er nog een kans dat je dat ook in je lange termijngeheugen op slaat. En informatie in de lange termijngeheugen, die kan je veel beter reproduceren dan informatie in je korte termijngeheugen. Nou, de reden dat worden helemaal op het eind van de reeks ook goed worden onthouden, dat heeft ermee te maken dat wordt het recency effect genoemd. En dat komt omdat die woorden misschien nog ergens zijn blijven hangen in je korte termijngeheugen. Dus die zijn als het ware nog een beetje actief. Die heb je nog net een beetje, dat staartje heb je nog laten hangen.  Maar woorden in het midden, die worden dus relatief vaak vergeten. Dat is dus ook meteen het antwoord op de vraag welke volgorde je zelf zou moeten ambiëren als jij op sollicitatiegesprek moet gaan. Kies een afwoord om oftewel helemaal als eerste te zijn of een van de eerste. Of helemaal op het eind, maar het midden is niet zo'n goede plek. Want dat is een kans dat jij vergeten wordt door de sollicitatiecommissie. Nou, de volgorde waarin informatie wordt aangeboden heeft dus effect. Maar dat geldt niet alleen maar voor al gemene informatie, maar ook sociale informatie. Dus als je bijvoorbeeld een beschrijving leest van een bepaalde persoon, dan is het eerste woord of het eerste stukje informatie dat je leest, heeft het meeste invloed op jouw oordeel. Dus kijk bijvoorbeeld maar eens mee naar deze dating profielen. Er zijn twee verschillende dames die zichzelf die een beschrijving van zichzelf geven. En de eerste dame Kate, die begint eigenlijk met een beschrijving van humor, dat ze grappig is en dat ze dat ze belangrijk vindt. En je zal haar dus vooral waarnemen als iemand die humor en humor belangrijk vindt en grappig is. En de tweede dame die beschrijft zichzelf als sportief. Die zegt dat ze een heel heel erg fan is van sport. En dat zal jij dan als belangrijke attribut bij haar onthouden. Dus denk je ook goed of erna volgende keer als jij je dating profiel weer aan bijwerken bent. Nou, naast de volgorde van informatie wordt ons brein ook op andere manieren gestuurd. En een van die manieren is de negativiteit bij ons. Dat klinkt niet zo fijn en dat is het eigenlijk ook niet helemaal. Dat wil namelijk zeggen dat ons brein voorgeprogrammeerd is om op zoek te gaan naar negatieve informatie. Informatie die ons meer vertelt over de dingen die misschien niet goed gaan in de wereld. Dus ons brein als dingen goed gaan is natuurlijk fijn, sprettig. Maar ja, dat is ook niet zo relevant. Dat is misschien ook de reden waarom in het journaal nooit zo veel aandacht is voor groep nieuws. Want ja, dat gaat gewoon lekker. Daar hoeven we ons verder niet druk om te maken, maar de dingen die slecht gaan. Daarvan moeten we op de hoogte zijn. Dat moeten we goed in de gaten houden. Dus ons brein die zoekt eigenlijk naar waarschuwing signalen.  En in ons leven kan dat best wel voordelig zijn. Evolutionair gezien heeft natuurlijk ook best wel duidelijk nut. Als jij bijvoorbeeld door het park wandelt en je ziet een hond en eens heel hard op je afkomen rennen met zijn tanden om bloot. Ja, dan is dat een gevaar en het is belangrijk dat je dat gelijk waarnemt en dat je daar ook op handelt. En als je een heel prettig zonnetje op je huid voelt, is wel leuk, maar is niet zo relevant als die hond die op je woest op je afkomt rennen. Dus ze zijn eigenlijk bezig met onszelf in veiligheid brengen. En daarom zijn we vooral heel erg op zoek naar negatieve informatie. Trek dat meer de aandacht, maakt ook meer grotere indruk op ons. En we onthouden het ook beter negatieve dingen. Er zijn dus voordelen aan te bedenken in de zin van dat we veiliger zijn, maar het heeft ook nadelenen natuurlijk. Bijvoorbeeld als wij feedback krijgen van anderen. Je kan dat heb je vast zelf ook wel eens meegemaakt. Als jij een presentatie geeft zoals ik nu dit college geef, ik geef wel vaker hoor colleges en ik krijg heel vaak positieve opmerkingen. Dat mensen zeggen, ik vind het heel echt leuk en ik heb veel geleerd en het was fijn. Maar er zijn ook altijd mensen die minder enthousiast zijn. Dat is natuurlijk ook prima, want je moet gewoon eerlijk je mening kunnen zeggen. Maar die negatieve feedback, die blijft dan altijd heel erg hangen. En dat overstemt eigenlijk al die positieve geluiden. Dus het is eigenlijk ook wel een beetje jammer dat ons brein zo werkt. Dat we heel erg op zoek zijn naar negatieve informatie. Of iets positief of negatief is, dat stuurt onze indruk. En dat weten bijvoorbeeld politici ook en ook marketeers weten dat. En die weten dan ook die informatie zo te presenteren, dat ze er een bepaalde draai aangeven. Dit wordt ook wel spin framing genoemd. Bijvoorbeeld als jij een batterij oplader van een telefoon oplader wil verkopen. Dan weten die marketeers wel dat het beter werkt. Als je zegt dat een batterij dat een oplader 95 procent van de batterij in stand houdt in plaats van dat die 5 procent van de batterij verliest. Dus ja, welke ding de informatie is precies hetzelfde.  Maar ja, je koopt het eerder als het op een positieve manier gepresenteerd is. Dus de manier waarop het gepresenteerd heeft indruk. En politici gebruiken dit ook veel. Bijvoorbeeld toen er in de Verenigde Staten een oorlog tegen Afganingsstand kwam, werd het Operation Enduring Freedom genoemd. Nou, dat klinkt prachtig toch. Dat kan je helemaal niet tegen zijn. Enduring Freedom, dat willen we allemaal wel. Maar door het kiezen voor zo'n term, proberen ze natuurlijk om met de mensen, de burgers mee te krijgen en steun te krijgen voor zo'n militaire actie. Nou, een laatste voorbeeld is dat er in de media ook veel gebruik wordt gemaakt van plaatjes. Als je het bijvoorbeeld hebt over de children of 9-11, dan zie je een heel ander kind dan als je het hebt over de children of bin laden. Dus ja, of die tijdschriften daar nou wel of niet bewust gebruik van maken, dat is natuurlijk niet duidelijk. Maar dit zijn precies voorbeelden hoe ook weer stereotype's in stand worden gehouden door mensen met een donkere huidskleur te associeren met terrorisme en witte mensen met slachtoffers. En dus ja, dat is ook een voorbeeld van spin framing. Ja, de media houdt van spin framing omdat het een beetje sensatie maakt. En zo kunnen ze ook en vooral in die in bijvoorbeeld de Britse pers maken ze veel gebruik van spin framing als het gaat om leden van het Koninklijk Huis. Ik denk dat jullie allemaal wel bekend zijn met de Britse Koninklijke Huis en dat er sommige leden van het Koninklijke Huis heel populair zijn en omarren te worden en andere niet. Jarenlang was dat heel erg duidelijk bij Meghan Markle en Prince Harry. Die werden heel erg slecht afgebeeld in de media in vergelijking met Kate Middleton en Prince William. En zelfs in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld toen Kate Middleton zwanger was, was het allemaal heel positief en kijk eens hoe mooi ze is en hoe ze straalt en hoe lief ze is met haar baby in de buik. En toen Meghan Markle zwanger was, kreeg ze alleen maar hele negatieve commentaren te verwerken van in dit geval de Daily Mail. En ook als zij zich een bepaalde manier gedroegen, wat heel erg vergelijkbaar was. Ze waren bijvoorbeeld afwezig bij een bepaalde familie gebeurtenis bij de Queen. 