Gevoel en Verstand | Jane Austen | Literary Fiction | Audiobook full unabridged | Dutch | 1/7
Hoogstuk 1 van Gevoel en Verstand. Dit is een Libyfox opname. Alle Libyfox opname behoort het publieke domein. Voor meer informatie of wat meer aan te melden als verwillegig ga naar Libyfox.org. Opname door Anna Simon. Gevoel en Verstand door Jane Austen. Vertaald door Gonnen Lohmann van Eildricks. Hoogstuk 1. De familie Dashwood was lang gevestigd geweest in Sussex. Hun grondbezitters uitgestrekt en zij plachten verblijf te houden op de Noorland Park, in het middenpunt van hun bezittingen gelegen, waar ze gedurende vele geslachten en leven hadden geleid, achtendswaardig genoeg om de algemene goede dunk te winnen van hun kennissen in de omtrek. De overleden eigener van het goed was een ongetrouwd man die een zeer hoge leeftijd bereikte en die gedurende vele jaren van zijn leven een getrouwen gezellin en huishoudstraat gehad in zijn zuster. Doch haar dood, die tien jaren voor zijn eigen overlijden plaats had, veroorzaakte een grote verandering in zijn omgeving, want ter vervulling van haar gemis, voeg en ontving hij in zijn huis het gezin van zijn neef, de heer Henry Dashwood, de wettige erfgenaam van de bezitting Noorland, en de persoon aan wie hij vernemend was het goed na te laten. In het gezelschap van zijn neef en nicht en hun kinderen sleet de oude heer genoeglijke dagen. Zijn gehechtheid aan een allen nam toe. De voortdurende tegemoetkoming van de heer en mevrouw Dashwood aan zijn wensen, die niet enkel uit eigen belang voortsproot, maar eventueel uit goed hartigheid, schoenkem in ieder opzicht het gemak en behagen dat hij in zijn hoge ouderdom nog kon genieten, en de verhoedelijkheid daar kinderen bracht in zijn leven een element van opgewektheid. Uit een vorig juli had de heer Henry Dashwood een zoon, van zijn tegenwoordige vrouw drie dochters. De zoon, een flinke, achterzwaardige jongenman, zag zijn toekomst ruim verzekerd door het voortuin van zijn moedig dat aanzienlijk was geweest, en waarvan de helft bij zijn meterjarigwording aan hem verviel. Door zijn eigen huwelijk dat spoedig daarna plaats had werd zijn rijkdom nog vermeerderd. Voor hem was dus het toekomstig bezit van Noorland van niet zo ingrijpend belang als voor zijn zusters, want haar voortuin kon buiten het geen haar tendeel kon vallen wanneer haar vader het goed erfde slechts gering zijn.  Haar moedig bezat niets, en haar vader kon slechts zevenduizend pond zijn eigendom noemen, want de andere helft van de voortuin zijn haar eerste vrouw was even eens op haar kind vastgezet, en hij had haar slechts het vruchtgebruik van. De oude heer Stearf zijn testament werd voorgelezen, en Baarden als bijna ieder testament evenveel teleurstelling als voldoening. Hij was niet zo onrechtvaardig, nog zo ondankbaar om zijn bezitting niet aan zijn neef na te laten. Doeg hij liet hem het goed na op voorwaarden die de helft der waarde van het erfdeel te niet deden. De heer Dashwood had het bezit ervan gewenst, meer ter wille van zijn vrouw en dochters, dan voor zichzelf of zijn zoon, maar aan zijn zoon en zijn kleinzoon, een kind van vier jaar, werd er toegewezen op een wijze die hem voorkomen de macht ontnam om de toekomst te verzekeren van de gelen die hem het liefst waren, en die het meest zulke verzekering behoeften, het zijdo een hypotheek op het goed of door verkoop van zijn waardevolle bossen. Op alles werd beslag gelegd ter behoeven van het kind, dat wij bezoeken nu en dan met zijn vader en moedig ter Noorland gebracht, zo zeer de genegenheid van zijn oud oom had weten te winnen, door aanvalligheden, ver van ongewoon, bij kinderen van twee of drie jaar als onbeholpen spraak, een ernstig verlangen om zijn eigen wil door te zetten, veel guitestreken en verbazend veel drukte, dat hij tegen de waarde van al de bewijzen van aanhankelijkheid die hij jarenlang van zijn nicht en haar dochters had ontvangen, niet kon opwegen. Zijn bedoeling was echter niet onvriendelijk te zijn, en als een bewijs van zijn genegenheid voor de drie meisjes, liet hij aan ieder van haar duizend ponten naar. De heer Deschwood was eerst bitter teleurgesteld, maar zijn aard was vrolijk en geneigd tot opgewektheid. Hij had alle reden nog te hopen op een lang leven, waarin hij doorzuinig te zijn, een aanzienlijke som kon besparen uit opbrengst van een goed dat er iets groot was en vatbaar voor bijna onmiddellijke verbetering. Doch het fortuin dat zo laat gekomen was, bleef zes jaar in zijn bezit. Lange overleefde hij zijn oom niet, en tienduizend pont, de pas ontvangen legaten medegerekend, was al wat voor zijn weduwen en dochters overbleef.  Zodra men wist dat hij in gevaar was, werd om zijn zoongezonden, en hem bevalde heer Deschwood met al de kracht en de aandrang waardoor zijn ziekte hem nog vermochten bewegen, de belangen aan van zijn stiefmoedig en zijn zusters. De heer John Deschwood bezat niet het sterke gevoel van de overgeleden der familie. Doch hij was getroffen door een aanbeveling van dienaart op zilk een tijdstip, en hij beloofde alles te doen wat in zijn macht stond om tot haar verzorging bij te dragen. Zijn vader was door die verzekering gerust gesteld, en de heer John Deschwood had daarna nog ruim tijd om te overwegen hoeveel hij in alle voorzichtigheid bij machten zou kunnen zijn voor haar te doen. Hij was geen slecht geaarde jongenman, tenzij het slecht geaard waren iets wat onhartelijk en nogal zelfs zuchtig te zijn. Hij stond over het algemeen zeer in aanzien, want hij gedoeg zich juist zoals het behoorde in de vervulling van zijn gewone verplichtingen. Had hij een bemiddelijker vrouw getrouwd, dan zou hij misschien nog meer gezien hebben kunnen zijn, dan hij reeds was. Hij zou dan zelfs misschien zelf bemiddelijker hebben kunnen worden, want hij was heel jong toen hij trouwde en hij hield veel van zijn vrouw. Maar mevrouw John Deschwood was een sterk overdreven karicatuur van hem zelf, nog meer bekrompen en zelfzuchtig. Toen hij zijn vader die beloofde deed, stelde hij zich inwendig voor het voortuin van zijn zusters te vermederen door haar ieder een duizend pond te schenken. Hij dacht toen werkelijk dat hij daartoe in staat zou zijn. Het veruitzicht op vierduizend pond jaarlijks toegevoegd aan zijn tegenwoordig inkomen, behalve de andere helft van zijn moeders voortuin, verwarmde zijn hart en deed hem zich in staat gevoelen, eerder moedig te zijn. Ja, hij zou z'n drieduizend pond geven. Dat was ruim en royaal. Het zou voldoende zijn om zich heel onbezorgd te doen leven. Drieduizend pond. Hij kon die aanzienlijke som wel missen, zonder veel bezwaar. Hij dacht er de gehele dag aan, en vele dagen achterin. En hij had er geen barrauw van. Zodra de begrafenis van zijn vader was afgelopen, kwam vrouw John Dashwood met haar kind en hun bedienden, zondig aan haar schoonmoedig enig bericht te hebben gezonden van haar voornemen. Niemand kon haar recht om te komen betwisten.  Het huis behoorde aan haar echtgenoot, van het oogomelijk af dat zijn vader overleed. Maar dat maakte het onkiezen van haar gedrag destemier voelbaar en zou voor een vrouw in mevrouw Dashwood's omstandigheden met slechts alledaags gevoelens, hoogst onaangenaam zijn geweest. Toch haar geest was door drongen van een zo sterk gevoel van eer, een zo romantische edelmoedigheid, dat elke overtreding van deze aard door Wienoog begaan of van Wienoog ondervonden voor haar een bron was van onveranderlijke afkeer. Mevrouw John Dashwood was nooit met zeer gunstige ogen geschoud door enig lid van haar man's familie. Maar zou het op nu toe geen gelegenheid gehad, hun te tonen, hoe weinig zij bij haar optreden eent anders gevoelens ontzag wanneer het zo in haar kraam te pas kwam. Zo pijnlijk griefte mevrouw Dashwood dit onbemiddellijk gedrag en zo hardgrondig verachte zij haar schoondochter wegend haar houding, dat ze bij de aankomst van de laatste het huis voorgoed zou hebben verlaten. Wanneer niet de smekingen van haar oudste dochter haar hadden bewogen eerst nog eens na te denken over de gepassheid van zulke vertrek en haar eigen, teder en liefde voor alle drie haar kinderen haar later aan het doen besluiten te blijven en om haar aan het wil een broek met haar broedig te vermijden. Eleanor, deze oudste dochter, wie raadgeving zo toe trevend was, bezat een mate van door dringend begrip en een helderheid van oordeel die haar recht gaven, hoewel zij nog slaast 19 jaar was, als haar moeders raadgeester optreden en haar in staat stelden, menigmaal tot hun aller voordeel, haar overwicht te doen gelden tegenover mevrouw Deschwoods levendige en voortvarende aard, die haar licht tot onvoorzichtigheid het kunnen verleiden. Ze had een warm hart, haar aard was liefderijk en haar gevoelens waren sterk. Doch zij wist ze te beheersen. Dit was een kennis die haar moeder nog te verwerven had en die een haar zisters besloten had zich nimmer te laten bijbrengen. Marianne's vermogens waren in menig opzicht aan die van Elenor gelijkwaardig. Ze was verstandig en vlug van begrip, maar in alles heftig. Haar verdriet, haar vreugde, kennen geen matiging. Ze was edelmoedig, beminnelijk, boeiend. Ze was alles behalve voorzichtig. De gelijkenis tussen haar en haar moedig was opvallend groot. Elenor zag, niet zonder zorg, die overmaat van gevoeligheid bij haar zuster. Doch door mevrouw Deschwood werd deze gewarteerd en aangewakkerd.  Ze versterkte een tanzelkandig in een heftigheid van haar smaart. De hartversreurende droefheid die haar in het begin overweldigde, werd opzettelijk hernieuwd, gezocht, telkens en telkens wederop gewerkt. Ze gaven zichzelf geheel overig aan haar verdriet. Tacht en meer door leed de putten uit elke overweging die daar toekom bij dragen en schenen vastbesloten ook in de toekomst voor troost ontoegankelijk te blijven. Ook Elenor was diep te neergeslagen, maar zij kon er tegen strijden. Zij kon zich inspannen. Zij kon overlegplegen met haar broedig. Kon haar schoonzuster ontvangen bij haar komst en haar de nodige beleefdheid bewijzen. Ook kon zij haar naar strijden, haar moedig optewekken tot een dergelijke kracht in spanning en haar aan te spoelen tot een dergelijke verdraagse meid. Margaret, de andere zuster, was een blij gezind, goedaardig meisje. Maar daar zij reeds vrij wat van Marianne's romantische neiging had overgenomen, zonder juist veel van haar verstand te bezitten, beloofd zij tanz, nu ze dertien was, niet op latere leeftijd, de gelijken van haar zusters te zullen worden. Einde van Hoogstuk 1. Hoogstuk 2 van Gevoel en Verstand. Deze Liepvoks opname behoort tot de publieke domein. Opname door Anna Simon. Gevoel en Verstand door Jane Alston. Hoogstuk 2. Mevrouw John Dashwood nan tans haar plaats in als vrouw des huizes ten Norland, en haar schoonmoeder en zusters werden tot de positie van gasten teruggebracht. Als zodanig echter behandelde zij hen kalm beleefd, en haar man bewees hun zoveel vriendelijkheid als zij kon gevoelen voor iemand behalve voor zichzelf zijn vrouw en hun kind. Hij wilde hen werkelijk met enige aandang overhalen om Norland als hun thuis te beschouwen, en daar geen ander plan met rauw Dashwood zo verkiezelijk scheen als daar te blijven tot zij hun huis in de buurt had kunnen vinden, werd zijn uitnodiging aangenomen. Te blijven op een plek waar alles haar aan vuggere vreugde herinnerde was juist wat strokte met haar aard. In tijden van blijdschap kon geen geaardheid opgewekter zijn dan de haren, of in grotere mate die optimistische verwachting van gelukkoesteren die het geluk zelf is. Doch in haar smart liet zij zich even eens door haar verbeelding meedevoeren, even ver van alle vertroasting als in haar vreugde van stoerende pijn. Maar vrouw John Dashwood keurde volstrekt niet goed wat haar man voornemens was te doen ten behoeven van zijn zusters.  Drie duizend pond af te nemen van het fortuin van hun kleine jongen zou gelijk staan met hem tot de verschrikkelijkste armoede te doen vervallen. Ze raden hem aan nog eens na te denken over de zaak. Hoe kon hij het voor zichzelf verantwoorden, zijn kind, zijn enig kind nog wel, van zulke grote soms ontberoven. En met welk recht konden de dames Dashwood die slechts bloedverwandten waren van één zijde, hetgeen zij als in het geheel geen verwandschap beschouden, aanspraak maken op zulk een grote som als bewijs van zijn edelmoedigheid. Dat wist toch iedereen hoe niemand ooit genegenheid verwachten tussen kinderen van enig man uit verschillende huwelijken. En waarom zou hij zichzelf en een arme kleine Harry ruineren door al zijn geld weg te geven aan zijn halfsisters? Het was vaders laatste verzoek aan mij, antwoordde haar man, dat ik zijn weduwen en dochters zou bijstaan. Hij zou al niet hebben geweten wat hij zei, denk ik, tien tegen één dat hij aan de war was op dat ogenblik. Als hij bij zijn verstand geweest was, zou hij er niet aan hebben gedacht, zo iets vreemd te doen, je te vragen, je halve voortuin weg te geven, ten nadelen van je eigen kind. Hij eist immers ook geen bepaalde som, beste Fanny. Hij verzocht mij alleen in algemene termen om hen bij te staan en hun omstandigheden gemakkelijker te maken dan in zijn vermogen was te doen. Het was misschien beter geweest als hij het maar geheel aan mij had overgelaten. Hij kon moeilijk veronderstellen dat ik mij niet om hen zou bekomen. Maar daar hij die beloften van mij vergde kon ik al niet anders dan haar afleggen. Tenminste, toen dacht ik er zo over. De beloft werd dus gegeven en moet worden vervuld. Iets moet er voor hen worden gedaan, wanneer ze van Noorland vertrekken en gaan wonen in een nieuw thuis. Nu ja, goed, later iets voor hen gedaan worden, maar dan behoeft dat iets niet juist drie duizend ponten zijn. Je moet niet vergeten, voegde zij erbij, dat je het geld niet kunt terugkrijgen wanneer je het eens hebt afgestaan. Je zet er zullen trouwen en dan is het vergoed weg. Als het nu nog ooit aan onze arme kleine jongen kan worden teruggegeven. O, zeker, zei haar man, heel ernstig. Dat zou een groot verschil maken.  Er kan een tijd komen waarin Harry er spijt van heeft dat ze ook een grote som uitweg geschonken. Als hij bijvoorbeeld een groot gezin had, dan zou het een welkome vermedering zijn. Natuurlijk, dat spreekt vanzelf. Misschien was het dan voor alle betokken partijen beter als we de som tot op de helft verminderden. Vijf van het pont zou een ontzachelijke vermedering van een fortuin betekenen. O, maar meer dan ze in de verste verte konden verwachten. Welke broer ter wereld zou ook maar half zo veel doen voor zijn zusters, zelfs als ze werkelijk zijn zusters waren. Maar zoals hier, half zusters maar, je bent nu helemaal zo edemmoedig van aard. Ik zou niet graag schriel willen zijn, was zijn antwoord. Men doet bij zulke gelegenheden liever te veel dan te weinig. Niemand kan tenminste denken dat ik niet genoeg voorwoorden heb gedaan. Zelfs zouden ze moeilijk meer kunnen verwachten. Ja, wat zij verwachten, wie wil dat zeggen, vond me vrouw. Maar hun verwachtingen gaan ons niet aan. De vraag is, wat jij je voor oorloven kunt te doen. Precies. En mij dunkt dat ik mij kan veroorloven hun elk vijfhonderd pont te geven. Zoals het nu staat, zonder enige toevolging van mij, zullen ze bij hun moeders dood ieder meer dan drie duizend pont bezitten. Een zeer voldoende som voor een jonge vrouw. Dat is het zeker. En wel beschoud, dunkt mij, dat ze in het geheel geen toevolging nodig hebben. Tienduizend pont zullen onder hen verdeeld worden. Als ze trouwen, dan doen ze stellig een goede partij. En trouwen ze niet, dan kunnen ze met elkaar ruim leven van de rente van tienduizend pont. Dat is zeer waar. En daarom weet ik niet of het over het geheel niet raadzamer zou zijn, iets te doen voor hun moeder, geduw naar haar leven, dan voor hen. Zo iets als een jaar geld bedoel ik. Mijn zusters zouden daarvan even goed voordeel trekken als zij zelfen. Met honderd ponten in het jaar zouden ze het samen heel goed kunnen hebben. Zijn vrouw aarzelde echter en weidig tot dit plan haar toestemming te verlenen. Natuurlijk, zei ze, dat is wel beter dan afstand te doen van 1500 pont in eens. Maar, als mevrouw Desmond nog 15 jaar blijft leven, dan zijn wij het kind van de rekening. 15 jaar! Maar Fanny, zo oud wordt ze niet half.  Dat denk ik ook niet. Maar let eens op, als mensen die jaar geld krijgen, dan leven ze maar altijd door. En zij is zo dik en gezond, en nog maar even in de veertig. Mijn jaar geld is werkelijk geen gekheid. Komt geregeld ieder jaar weer terug, en me kan er niet afkomen. Je weet niet wat je begint. Ik heb heel wat ondervinding van die last met jaar gelden, want mijn moeder had, als een blok aan haar been, volgens vaders testament, er drie uit te betalen aan oude, afgedangte dienstboden. En je kunt je niet voorstellen hoe onaangenaam ze dat vond. Twee maanden in het jaar, moest dat geld worden uitbetaald, en had je nog de last om het hen te doen toekomen. En toen het hete dat één van hen was gestorven, bleek het later dat haar niets van aan was. Mijn moeder kreeg er zo recht genoeg van. Het was of haar inkomen, haar niet behoorde, zei ze, met die voortdurende ijzen, die aan haar werden gesteld. Hen was dest de onaardiger vanvadig, omdat overigens het geld geheel en al moeders eigendom was, zonder enige voorwaarden. Dat heeft me zo'n afkeergegevend van jaar gelden, dat ik in geen geval mijzelf zou willen dwingen tot de verplichting er ooit één uit te betalen, voor geen geld van de wereld. Het is ook bijzonder onaangenaam, antwoordde de heer Dashwood, die soort van jaarlijkse inkomstenvermindering te moeten ondergaan. Zoals je moeder terechtzegt, op die manier is iemands voor tuin zijn eigendom niet. Verplichten zijn dat geregelde betaling van zo'n som op elke betaaldag is alles behalve prettig. Het beneemt iemand zijn gevoel van onafhankelijkheid. Zeer zeker, en per slot krijg men er geen dank voor. Ze denken dat ze zeker zijn van hun geld. Je doet niet meer dan ze verwachten en dankbaar zijn ze in het minst niet. Als ik in je plaats was, dan zou ik, wat ik ook deed, geheel uit eigen vrije wil doen. Ik zou mij niet willen binden door een jaarlijkse toelagen. Er kunnen jaren komen, waarin het ons heel slecht past, om honderd, of zelfs vijftig pond te missen, van wat we nodig hebben voor eigen uitgaven. Mij denkt, dat je gelijk uitbeste. Het zal beter zijn, als er geen spraak is van een jaar geld in dit geval.  Wat ik hun ook bij gelegenheid een zal geven, zal hen veel meer helpen dan een jaarlijkse toelagen. Want ze zouden alleen maar op veel groter voet gaan leven als we zeker waren van een groter inkomen. En zo doen de zouden ze in het eind van het jaar geen centrijker zijn er door. Dat zal stellig de beste manier zijn. Met een cadeautje van vijftig pond, zo af en toe, zullen ze nooit om geld verlegen zijn. En ik geloof, dat ik op die wijze, ten volle, de belofte aan mijn vader nakelm. Nou ja, zeker duur je dat? Heerlijk, om je de waarheid te zeggen, ben ik inwendig overtuigd dat je vader in het geheel niet bedoeld heeft dat je hun geld zou geven. Ik geloof stellig, die help die jij op het oog had was niet anders dan wat men natuurlijk van je zou mogen verwachten. Zoals bijvoorbeeld naar een schiethuisje voor hen uit te zien, hen te helpen bij het verhuizen, en hun nu en dan eens wat vis of wil te zenden al na het seizoen. Ik durf wel wedden dat hij niets meer dan dat bedoelde. En zou dat toch ook al heel vreemd en onredelijk zijn geweest als dat wel zo was. Want bedenk toch eens, man, hoe ruim en royaal je stiefmoeder en haar dochters kunnen leven van de rente van zeven duizend pond. Behalve die duizend pond die de meisjes ieder bezitten en die hun elk vijftig pond in het jaar opbrengen, waarvan ze natuurlijk hun moeder voor kost en inwoning zullen betalen. Alles met elkaar gerekend zullen ze samen vijfhonderd pond hebben in het jaar. En wat er wereld kunnen vier vrouwen meer begeren. Ze zullen zo goed koop leven. Hun huishouden zat letterlijk niet kosten. Ze zullen geen rijtaar houden, geen paarden en bijna geen dienstboden. Ze zullen geen mensen zien en ze in het geheel geen onkosten hebben. Denk eens, hoe ruim ze zich zullen kunnen bewegen. Vijfhonderd pond in het jaar. Bepaald, ik kan me niet voorstellen hoe ze ook maar de helft ervan zullen uitgeven. En dat ze van jou nog meer zouden krijgen is te gek om aan te denken. Ze zullen vrij wat eerder in staat zijn om iets te geven aan jou. Ja, het is waar, zei de hertesshoed. Je hebt groot gelijk.  Vardag kan niets meer hebben bedoeld met zijn verzoek aan mij dan wat je zegt. Ik begrijp dat nu voorkomen en ik zal mijn beloftig getrouw vervullen door bewijzen van vriendelijkheid en hulp in de geest zoals jij dat aangaf. Als moeder een ander huis gaat betrekken, dan zal ik met genoegen mijn diensten aanbieden om haar te helpen zoveel in mijn vermogen is. Eén of andere kleine attentie, een nieuw meubelstuk of zo, zal dan ook wel te pas komen. Oh, jawel, zei mevrouw John Dashwood. Maar één ding mag je daarbij wel in aanmerking nemen. Toen je vader en moedig naar Noorland verhuisden, werden wel de meubels van Steinhil verkocht, maar al het porcelijn, zilver en linen werden meegenomen en zijn nu nagelaten aan je moedig. Daardoor zal haar huis bijna geheel en al ingericht zijn zodra ze het gaat bewonen. Dat legt gewicht in de schaal, zeer zeker. Een waardevol bezit. Een gedeelte van dat zilver zou buiten gewoon goed te pas zijn gekomen ter aanvulling van onze eigen vooraat. Maar ja, en het ombijdservies is oneindig mooier dan het geen hier in huis behoort. Veel te mooi naar mijn idee voor welk huis ook waarin zij ooit kunnen wonen. Maar, dat is nu helemaal niet anders. Je vader dacht alleen aan hen. En dat moet ik zeggen. Je behoeft hem niet zo bijzonder dankbaar te zijn of zijn wensen zo stip na te komen, want we weten best dat hij als hij maar kon bijna alles aan hen zou hebben nagelaten. Dat argument was onweerlegbaar. Het verlenen zijn plannen de vastheid die het er voeren aan ontpak. En tensloten besloot hij dat het voorkomen onnodig, zo niet bepaald ongepast zou zijn, meer te doen voor de weduwen en kinderen van zijn vader dan hun als goede buren de soort van attenties te bewijzen waarop zijn eigen vrouw hem gewezen had. 