Van de Koele Meren des Doods | Frederik van Eeden | Literary Fiction | Sound Book | Dutch | 1/6
Van de Coulomerades Doods, hoofdstuk 1. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen en opgenomen door Karola Jansen van de Coulomerades Doods van Frederik van Ede, hoofdstuk 1. De geschiedenis van een vrouw. Hoe zij zocht de Coulomerades Doods waar verlossing is en hoe zij die vond. Haar naam heet ik Hetwig Marga de Fontaine. Een Hollandse vrouw, maar met bloedinzicht van uithemische voorouders. Zij was in het midden der 19e eeuw geboren en opgegroeid in een Hollandse provinciestad. Aaldaar was kleinvertier van handel of bedrijf, maar toch welvaart, want er woonden veel rijke, indeftige huizen. Ook haar huis was groot en deftig, belicht honderd jaar oud. Het bevat een ruime, inzomer koelengang met marmeren vloerstenen en witgepleisterde muren. Aan die gang kwamen uit grote, donkere kamers, met rode muurbekleding, afgezet door smalle gouden lijsten, met wit en goud beschilderd houtbeschot en witgepleisterde zoldering. Lichtkronen hingen er, met veel driekantige stukjes cristal. Een deur met glas opende aan het einde van de gang naar de tuin, maar schrale bloemheestel stonden in zeer zwarte, vette aarde, aan lichte kortkomend onder één zware boom een rood, bladerige beuk. Er was een lichte, zonnige tuinkamer, daar huisde het gezin meestijds. De ramen waren er hoog, drie in getal, met kleine violettenruiten. De vensterbanken konden in tweeën opengaan en al dus, de ramen op, waren er de somers drie grote gaten buiten lucht, hoe uitstaande gordijnen verschemerd zonlicht in het brede vertrek. Tussen vele soortgelijke huizen stond het huis in de stille, bochtige hoofdstraat ter stad. Een rijweg van blankgrouwen welgevoegde kijstenen in het midden, daarnaast twee voetpaden van gele gebakken steentjes, dan de blauwe hartstenenstoepen en palen met ijzeren staven of kettingen, dan de vensters, hoog en saai met donkere inkijk en zelde mensen erachtig. De dingen achter het glas zichtbaar, meubels en bloemfazen, zeer orderlijk gehouden en rijn, maar onschoon, want niet om liefde of gevoel, maar om doodende gewoonte. Zij vond in dit haar vreugde aandoeningen en zag het onschone niet. In de morgen was de straatszonnig, in de lichte zomermorgen en vol vreedzame bedrevenheid. Als ze uitging naar school en trok de straat u achter zich dicht, dan voelde zij het leven, warm en helder om zich, alles in zijn orde goed.  Zij zag de bakkers het brood rondbrengen en de lichtgekleedde dienstmeisjes op de stoepen en de wagen die het vuilnis ophaalde. En over alles lag de zomerzon, de rode daken gloeide, de ramen glinstelde en onder de zware kastanjebomen op het straatplein lag levend groene geschaduw. In haar huis en stad was ook haar jonge leven in aanvang niet komerlijk. Zo vond het vreugde voedsel hier en daar als één die in de morgen hongert. Er waren goede uren des morgens aan het ontbijt als de stille zon in het tuinkamersgeen en ook des winteravonds op haar vaderschoot bij de haart. En de uren van vertrouwelijk samen zijn met haar moeder. En als schitterende dingen blonken de feestdagen uit, als het cristal tevoorschijn kwam en de bloemen werden ingedragen in de gang en het grote huis vol was van de geur van meloenen, fletsen bloemen en sparen groen. Het gedrangde gast en het warre gerucht was een bedwelmende bekoring. De ongewone mensen in huis, de witte kok, de zwart gekleden knets, ze hadden in een schijn van vrijheid en bijzonderheid. En elk dag spijzen van zulke dag scheen zeldzaam, kostbaar en uit heems, zoals zij ze kreeg boven gezond op haar kamertje, waar zij ad met de jevrouw die haar moeder verving. Dan de glorie van het binnenkomen naar de maaltijd in een tover van licht, bloemen en cristal in de tot een schitterszaal, schapen, saaien statiekamer. En later toen zij ouder werd, het mee mogen aanzitten en het geluk als zij iets zijde of deed waardoor zij werd opgemerkt en iets voelde van het opwaardige wijze niet als een kind meedoen aan een feest. Maar toch, de vreugdeuren waren verspreid als schaarse bloemen op een grote valenheden van saaiheid, waarover zij gingen aanvang onbekommerd, bedacht op de bloemen, achter het valen tussen gelegenen zoveel groteren. Later, hetzelfde herinnerend, herdacht zij enkele heide de grote sombere vlakte herdenkend te bloemen niet. En het was haar een wonder hoe zij nog zo onbekommerd had kunnen zijn in zoveel doodsheid. En als kind nog, zij zal negen jaar oud geweest zijn, begon er eerst beklemming van iets geweldigs en ontzettens, zwaar en droef dat niet wegwou en zeer bestellig zag. Het was in allerlei plaatsen, bij allerlei bezigheden en hechten zich als een kwaardig uur aan allerlei dingen. En zij bemerkte het niet als het er was.  Maar wat later, als zij de plaats, de bezigheid, het ding herdacht, was het erachter als een zwart, lelijk iets dat ze vergeten had op te merken. Zo had zij op een avond zeepbellen geblazen met haar vriendinnetje, op het geelstenen plaatje achter de keuken. Zeer ballons laten dansen op haar mouw en zachtjes laten huppelen over een wollendwijl en haar broeder had ze gevuld met tabakschook tot zij barste. En daarna ging zij naar bed. Het was negen uur op een maandagavond. Het was nog even licht, grouwe schemering vulde haar kleine, kale kamertje. Er klepte twee klokjes op de tores buiten tegen elkaar in. Toen was er iets als een grouwe en ontzetting in alles om haar en in het onmiddelijke in herinnering en zij voelde het toch niet toen zij op de rand van haar bedje zat. Maar later, later scheen het als als zij toen al duldeloos moest geleden hebben, zulke griezel van saaiheid en aaklegheid kleefde aan al het gevoelde van toen. Aan de deur van zeepsop en stenen pijpjes, aan gele stenen van het plaatje, aan de stemmen van haar broeder en haar vriendinnetje en van de meid, aan het grouw licht door de kleine slaapkamerruiten, aan het oneindig naar geestig klok geklep. En ondanks de zorgenvrijheid haar jonge jaren, waarin nog ziekte, nog droefelies, nog hardheid van mensen, nog komer of gebrek haar levensgroei kneusten, kon zij toch aan deze jaren niet terugdenken, zonder telkemalen de kwaarde geur van saaiheid en alle herinneringen met afschuw te hervinden. Bijna geen plek van haar grote woonhuis of het waas van haar geestigheid hechten er zich aan, ten een of andere tijd. Een kamer met bovenlicht vol kasten, waaruit een geur van olie en peper kwam, het geluid van hun deur die naar de zoldertrap voerde, de vorm van het brood dat elke morgen op de ontbijtafel lag, de vuile voedsporen in de marmeren gang als een sneeuw of slijklag buiten. Al deze kleine herinneringen brachten iets als walging, tot lijfelijke walging toe. En deze droefheidsaandoening was afhankelijk van het regelmatig terugkeren de dingen in de tijdsoorden. Op bepaalde uren van de dag, op bepaalde dagen van de week en ook in bepaalde seizoenen van het jaar was de aandoening het sterkst.  Zo was het de middag tijd tussen 4 en 5 uur die ze met de meeste afschuw herdacht en dan het ergste middag tijd des winters en dan ergst van al de middag tijd des winters op de eerste dag ter week. Ook was het de geur de dingen die de nageestigheid het scherpste bracht. De geur van het schone wasgoed dat werd thuisgebracht op vrijdagmiddag en dat door de meiden dan werd gemangeld, gerekt en besprenkeld met water terwijl het wieg zat toe te kijken. De geur van zeep en verhit metaal als het warme bad werd bereid des avonds. Toch een vrolijk vermaak voor haar en haar broers en zusters. De vreemde, stoffig funzigeur der lang gesloten statiekamers als het gezin thuis kwam van het zomer verblijven. Zij vond deze en vele kleine dingen meer niet droevig bij het ondervinden, maar nameloos en onuitsprekelijk nageestig bij het herdenken. Toch was zij in genedelen een droevgeestig kind, maar spraakzaam en meestal blijde, geneigd tot bezigheid, schander en onuitpukkelijk in het vinden van middelen tot spel en vermaak, zelden vermoeid en niet meer dan andere stuurs of baloorig. Maar zij had wel, schoon onopgemerkt door ieder die haar kende, kortstondige tijden van inzicht gekeertheid, duurend weinige minuten, waarin het haar was, als of zij diep in zichzelf zag op onbegrijpelijke en beklemmende wijze. Dan previlde zij haar eigen naam Hedwig. Hedwig Marga de Fontaine. Ik, ik, ik. Ik zelf. Ik ben Hedwig de Fontaine. En dat was haar als of zij in afgronden zag, waarvan de diepte en ondergrondbaarheid haar de adem rovde. Deze ogenblikken waren schaars van geen van allen, nog de plaats, de omgeving en de houding waarin zij ze doorleefden. Onder de grote blanke marmerstenen van de gang waren er twee die blijkbaar uit één stuk waren gezagd en met hun schijflakte boven al dus waren aan eengelegd dat het figuur de adige de vorm vertoonden van een groot, witte, reuze hart. Hiervoor geknield liggend in beschouwing, daar zijt pas haar vriendinnetjes gewezen had als een merkwaardigheid van het huis, op een en naamiddag in laat winter had hertwie geplotst dat zelf inzicht op het allersterkste gekregen en deze maal gult het haar als type of oerbeeld aller andere malen. Zij was de verdere dag daarna verruimd en vrolijk zoals één die voor anderen een heugelijk geheim te verbergen heeft.  En het was haar een heugelijk geheim een innige en heilige zaak waarover zij niet gaande iemand ook niet haar moeder spreken zou. Als een gewichtige en gewijde plicht begreep zij het, de reden van zulke ogenblik nooit hoe oud zij woorden mocht, te vergeten. In haar moeder had zij al wat een liefdevol en gevoedig kind in die wachten kan. Het groot, de veilige thuisgevoel de altijd goede en betrouwbare zachtheid de vaste, rustige steun de verwezenlijking van de schone statige en deugdzame mens. Dat alles gaf hetwichtsmoeder haar en de tijd is nimmer aangebroken dat dit wondervolle en volkome beeld moest worden verzwakt en gegetast. In zachte, ruime, witte klederen ging hetwichtsmoeder veel tijds en zij had het haar op ouderwetse wijzen breed langs de oren en in smaller flechten opgestoken. Zij sprak met een zachte, zuivere stem waarin nooit meer dan even de ontstemming trilde als dan meer kracht hebben op de hoorden dan in de woede van een toornige. Zij was wat loom en dromenig, doch voor alle leek dit schoon en passend in haar fijne, veenachtige natuur. Zij zag nooit oud en kon zingen met een helderen kinderstem tot haar dood. Zonder voorbehoud, zonder beperking zonder enig schaduwend moment was Jeges Haarde verering haar mens. Zij was in zijn ogen volkomen goed en schoon. Dit was zijn rustige overtuiging nooit voorwerp van overdenking groot vast licht over heel zijn leven waarna hij nooit bespiegelend omzag. Hij hield niet op vreugde te vinden in de nabijheid van haar stil werkzame of helder gedachte lozen wezen. Hij vond haar stem bij elk nieuw woord weer even mooi en haar handen bij elke beweging opnieuw zijn aandacht en bewondering waardig. Hij was niet vaak grommig of verstoord zolang zij leefde dan de tijden dat hij van haar gescheiden was en die waren weinigen. Zong zij als hij aanwezig was wat hij ook deed zoliet hij nooit naar elk werk te staken en eerbiedig voor haar te gaan zitten de ogen met kalme, vrome aandacht ontgevest. De kinderen zagen dit en het was hun een goed en natuurlijk iets dat hij niet verwondelde. Ook voor hen was en bleef moeders voorkomende deugd en niet de overwegen een onbetwijfelbare zaak. Dit bleef zo tot een einde. In moeder waren deze twee gegevens ter overwegende meerderheid over alle rondom haar.  De fijne bewerktuiging eigen aan de afkomelingen van zuiveredel gehouden geslacht waarin nog de bare nood met z'n verbesende macht nog daar kleine zorgen verdoring woeden en de kant en evenwicht desgemoets bereikt door de strenge scholing in zelfbedwang ener van geslacht op geslag steeds dieper ingeprentte welleventijd. Deze feinheid en harmonie vormt wat men in onze dagen distinctie noemt zijnde het zich van de meerderheid onderscheidende. En deze openbaarde zich als een licht dat uit drie poorten straalt bij deze vrouw gelijkelijk uit haar ziels wezen haar lichemsbouw en de wijze haar bedrijvigheid dat is haar stem, blik en bewegingen. Elk ter kinder wist het waar moeder kwam kwam de rust en het veilige gevoel waar zij weg was begonnen de storing en de onzekerheid de wanoorden en de kleine krakelen enkel door haar aanwezen begon het vreselijkste minder vreselijk te schijnen en wat onontwarbare moeilijkheid scheen verevende zich licht en gemakkelijk voor haar blij denkend overleg en iets wat traag maar welgericht bestuur. Haren huishouding dreef zij zonder inspanning koel leidzaam onder zorgen maar met onmiddellijke waakzaamheid een standvastige oorde handhavent met de geringste middelen als door een enkele vingerdruk van haar tengere handen. Als het weer ziek was en het koortsgevoel bracht die drukkende benouwing die bezorgdheid dat er iets gebeuren moet dat niemand recht weten dat men zo nog leven nog sterven kan het gevoel dat kinderen doet opanemen als de dokter komt dan keek zij niet uit naar de dokter maar naar moeder, want die deed meer. Als die in kwam met het rustige gelaat zachte stem en de welberekende bewegingen doen de wat gedaan moest worden en blijheid en troost vindend waar niemand die tevoren zag, dan voelde het wieg de tevredenheid die zou aanhouden of het sterven moest zijn of beter worden. Moeders hand op haar koortshoof bleefden alle tijden haar stoffelijke deel van hoogste troost. Deze sterk en helzame moedelijke invloed bond het gehele gezin tot een liefde warme eenheid waarin het de vreemde wel was te komen en te toeven. Het was het gezin de Hollands hoge middelklasse in beste vorm. Er was een eenvoudige leefwijze zonder verengende zuinigheid een geheel vrije natuurlijke gesprekstoon zorgvuldig van allergrofheid, ruweheid of regelrein gehouden en diepe oprechte onderlingen liefde van alle zonder uitzondering. Want uitzondering hierop in zulke sfeer is een moeilijk denkbare zaak.  Er was wel een koude en zelfs zuchtige onderhetwichtsvierbroeders en zusters maar deze had niet imin lief als de rest al consequale haar scherpte zo bemantelde als de andere aan het oudelijk huis dacht ze in later eenzame jaren met gelijke wijding en tederheid en ze had dezelfde glimlach en mogelijke herdenking wens over die oude tijd gesproken werd in zulke ene kring moeten wel allerhalte dezelfde graad van liefde warm te aannemen. Het goedmoedige scherzlievende gezin leefde met deze bitsheid en met alle gebreken van één der hunnen zeer zachtzinnig scherzend maar zonder kwetsing en zulk een ruime, spanningloze toon brachten Zilsrus deze goede moeder in het huis dat er niemand was onder hen die zorg. Ja, geen had een ondeugd waarvan het noemen hem of haar prikkelbaar door de zelfstrijd deed fronzen en boos zwijgen. In de zwaarders hart was goedheid en sterk besef van plicht en recht. Doch hij had nog de diepe gevoelswijzheid zijn of vrouw, nog haar wel gebalanceerd gemoet. Hij overzag het beperkte veld van zijn leven en zijn plichten streng en outlettend. Hij zou niet afwijken van wat hij met eerbare dacht. Zodat hij zich niet ver en schoon door een vormelijke geloof gesteund kon hij op eenmaal zeer radeloos en nierslachtig worden bij geringen bezwaren. 