Leeuw van Vlaenderen of de Slag der Gulden Sporen | Hendrik Conscience | Historical Fiction | 5/8
Hoogstuk 16 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepvox-opname. Alle Liepvox-opname behoort het publieke domijn. Voor m'n informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar Liepvox.org. Opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Conschans. Hoogstuk 16. Ik zie in de bloei der jeugd mijn lust en hoop ontvluchten. En angstig worst dat ik met kommer en verdriet. Is mijn bestemming, God, althoos, althoos te zuchten? Hoort ga je mijn week klacht niet? Maria Do Lagen Jan Breidel had zich met zijn 700 peenhouwers in de Naarbijheterstad Damme op een mijl van buggen neergeslagen. 3000 andere gezellen van alle ambachten waren zich onder zijn bevelkom beschikken. Hij bevond zich dus aan het hoofd van een her, wel gering door het getal, maar machtig door moed en onversaagdheid. Want de harten deze mannen heigten in een gelukt naar vrijheid en verraak. In het bos dat het dekend tot legerplaats had verkozen, was de grond op een uitgestrektheid van een vieren deel uurs met veld hutten overdekt. Tess morgens, 18 mei, een weinig eerde chattillon in Bruggetrad, rookten voor de regelmatige lijnen deze legering onthelle kevuren. Nochtans bespeurde men weinig volk bij de hutten. Er stonden wel genoeg vrouwen en kinderen, maar het was zelden dat de man zich vertonen. En dan nog was het een schildwacht. Op enige afstand van het leger, achter de bomen die hun takken boven de hutten sprijden, was een open plaats, die niet met gevallig gewassen was belemmerd en op welkers grond geen hutten stonden. Daar hoorde men een schaterend gezuis van gemengde stemmen, terwijl bonzende slagen dit eenstemig gemorgd bij pozen kwamen beheersen. Het aanbeeld weer gamde klinkend onder de hamersters meden, en de grootste bomen vielen met gedruis voor de bijlen der beenhouwers nedig. Lange stukken hout werden rond en gladgemaakt en met een puntig ijzer voorzien. Reeds lagen er grote hopen van zulke goede dagstofsperen tegen de grond opeen gestapelt. Andere gezellen vlochten wilgedakken tot beukkelaars en gaven dezelfde beurteling aan het leertouwersanbacht om ze met een ossehuit te laten overdekken. De Timmerlieden vormden ook allerlei zware oorlogstuigen om steden te bestormen en bijzonderlijk springalen en andere werprustingen. Jan Breidel liep van de edenseiden naar de andere en wakkerde zijn makkers door vrolijke woorden aan.  Dik was naar mij zelf de beil uit de handen zijn er beenhouwers en hakte dan ter hunne verwondering met een verbazende kracht, een boom in weinig tijdsternedig. Op de linkerzijde deze overplaats stond een prachtig tent van hemelsbelouw laken met zilveren boordzos. Aan het bovenste gedeelte hing een schild op het welk een zwarte leeuw in een grulden veld gevocht was. Aan dit wapen kwamen gissen dat een persoon van graafelijke bloeden erin woonde. Het was Machtot die zich onder de bescherming der ambachten gesteld had en tussen hem was gelegerd. Twee vrouwen van het doorluchtige huis van Renesse waren aan het zeeland gekomen om haar tot statifers en vriendinnen te zijn. Niet zon brak haar. Het prachtigste huisraad, de kostelijkste kleding, had de edele zeeland naar haar toegeschikt. Twee lange scharen beenhouwers met blinkende bijlen stonden bij de tweezijden der tent en dienden de jongen gravin tot lijfwacht. De deken der wevers wandelde heen en weer voor de ingang. Hij scheen in diep gepijnsbedolven, want zijn ogen waren steeds de gronden gericht. De lijfwachten bezagen hem in stilte en doorste niet spreken. Zoveelzeer eerbiedigden zij de bedenking van de man die groot en edel voor hen was. In deze mijmering was hij bezig met het vormen van een algemeen legeringsontwerp. Opdat de noodruft niet ontbraken, had hij zelf het gantste leger in drie lichamen verdeeld. De beenhouwers en de gezellen van verschillende ambachten had hij te dammen onder het bevel van Breideldoen leger in. De hoofdman Lindens had zich met twee duizend wevers bij sluis vertrokken en de koning zelf verbleef met twee duizend anderen te Aardenburg. Maar die noodzakelijke afstand tussen de delen van het leger verdrood hem. Hij had liever al de benden voor de terugkomst van Menequide te samengebracht. Hierom was hij te dammen gekomen en had er iets met Jan Breidel over de zaak gehandeld. Nu wachten hij dat het hem veroorloofd werden, de dochter van zijn heer te zien en tegoeten. Terwijl hij het ontwerp wandelend nog overwoog, werd het behangseld er tent terzijde getrokken en mag totstapte langzaam over het tapijtend voor de ingang wacht. Zij was bleek en kwijnend, haar onmacht gebenen ondersteunden haar met moeite. Ze wankelde bij de weinige stappen die ze deed en rustte zwaar op de arm der jonge adelheid van Renesse die haar vergezelde. Haar kleding was rijk, doch zonder zwier.  Zij had alle siraat verworpen en doe geen ander kleinoot dan de grulde borstplaat met de zwarte Leo van Vlaanderen. De koning had zich het hoofd voor zijn landvrouw ontdekt en stond in een eerpiedigende houding voor haar. Mag tot grim lachten met een ziel treffende uitdrukking. Op haar wangen mengden zich pittere pijn en zacht genoegen, want zij was verheugd dat zij de deken zag. Met zwakke stem spakt zij. Wees gegoed, meester de koning, onze vriend. Gij ziet het, ik ben niet wel. Mijn kranke borst heigt zo lastig. Maar ik mag zo niet altijd in mijn tent blijven. De droefheid bevangt mij in die nauwe woning. Ik wil de trouwe onderdanen mijn vaders zien werken, in die mijn voeten mij tot daar brengen kunnen. Gij zult mij vergezellen. Ik bid u, meester. Antwoord op mijn vragen. Uw verklaringen zullen mijn zieke geest verlichten. Ik begin niet dat er wachten ons volgen. De zuiveren morgelucht verquikt mij grotelijks. De koning, zijn landvrouw volgende, begon haar over vele zaken te onderhouden. Met zijn gewoon verneufd en welsprekendheid wist hij voor haar troostende dingen te vinden, en dreef al zo voor een ogenblik het zwart nadenken van haar. Ter midden daar ambachtslieden gekomen zijn, werd de jongvrouw overal met juigende gelukwensingen begroed. Weldra werd de kreeg algemeen. Hel, hel, de edele dochter van de leeuw! Lied met lange galmen door het bos, en macht tot gevoelde een zuivere vreugde bij de tekens deze vuren geliefde. Ze naderde bij de deken der beenhouwers en sprak vriendelijk. Mijnster Breidel, ik heb je van ver gezien. Gij werkt met meer drift dan de laatste uur gezellen. Het schijnt dat die arbeid uw behaagt. Mijn landvrouw, antwoordde Breidel, wij maken goede dag, die het vaderland en de leeuw onze heer moeten verlossen. Ik verheug mij uitermate aan dit werk, want mij denkt dat op de punt van iedere goede dag die wij veerdag krijgen, reed zijn Frans mansteekt. En verwonder u niet, door luchtige gravin, in die ik zo driftig in deze bomen hou. Ik droom dat ik op de vijand hak, en die betriegelijke vraak, doet mijn hart van onversaagdheid opzwellen. Macht tot bewonderede jongeman, wins blikken het heldenvuur, dat zijn hart zo overvloedig besloot, verieden. Wins gelaat als het gelaat energiëkse godheid, de kentekens der zoete hartstochten, en der vlammende driften dog.  Zij bezacht met genoegen die ogen, waarin de mannelijke trotsheid onder lange wimpers fonkelde, en die zachte wezenstrekken, welke als de spiegel ene edele ziel, met de uitdrukking ene belangloze opoffering, en van liefde tot het vaderland blonken. Zij sprak tussen een minzame glimlach. Meester Breidel, uw gezelschap zou mij aangenaam zijn, in die natuurlijk liefde ons te volgen. Jan Breidel, wie op de bijel weg, bracht de blonde lokken van zijn haar over de oren, plaatste zijn muts met meer zwier op het hoofd, en volgde de jongvrouw vol hoogmoed. Machtelt, zuisde met stille stem tot de konink. In die mijn vader duizend zulke trouwen en onverschokke mannen in zijn dienst had, zouden de Franse niet lang in Vlaanderen blijven. Er is maar één Vlaming, gelijk Breidel, antwoordde de konink. Het is zelde dat de natuur zulke vlammende harten in zulke machtige lichamen laat geboren worden, en dit is een wijze schikking van God. Anders zouden de mensen hun krachten bewustzijnde te hoofwaardig zijn, even als die reuzen der oudheid die de hemel beklimmen wilden. Hij meende in zijn reden voor te gaan, maar een schildwacht met rondel en zwaart kwam buiten adem bij hen gelopen en sprak tot Breidel zijn deken. Meester, mijn gezellen van de legerwacht hebben mij tot u gezonden, om in de boodschappen dat mij voor de poorten onze stad bruggen een dikke wolk van het stof der baan in de hoogte ziet klimmen. En dat een bruisend gerucht als het geraas eens legers zich doet horen. Het gevaar ter verlaten stad en komt naar onze legerplaats. Te wapen! Te wapen! Rie Breidel, met zulke krachten dat allen het hoorden. Ieder schikken zich in zijn schaar! Maakt spoed! De werklieden grepen met ontstuimigheid naar hun wapens en liepen in wanoorden door een kander. Maar dit duurde slechts een ogenblik. De scharen vormden zich plotseling en welhaast stonden de gezellen beweegloos in hun dichtgesloten gelederen. Breidel schikte 500 uitgelezen mannen om de tent van macht tot. De jongvrouw was eilings in dezelfde teruggekeerd. Een wagen en enige losse paarden werd er voor de tent gebracht en alles tot een ontwijking bereid gemaakt. Dan ging Breidel in aller haast met zijn overige mannen uit de bos en schaarde zich in slagoorden om de vijand te ontvangen.  Zij bemerkte een welhaast dat ze zich hadden bedrogen, want het gevaar ter dat stof in de lucht tref ging zonder orde voort. Er liepen vrouwen en kinderen in menigde doorokandig. De vrouwen maakten een aakle gebaar van weeklachten rondom een draagkoets die door mannen werd aangebracht. Allewel de oorzaak der wapenneming nu vergaan was, bleefen de ammachtseling nog altijd in hun gelederen. Zij rustten op hun wapens en wachten met nieuwsgierigheid om te weten wat dit beduidde. Eindelijk naden het gevaarten voor het leegig. Terwijl veel vrouwen en kinderen door de gelederen heendrongen om hun echtgenoot of hun vader te omhelzen ontvouden zich in het schrikkelijk toneel voor het midden der scharen. Vier mannen brachten de draagbaar tot op een kleine afstand van de deken der beenhouwers en plaatsten twee vrouwen lijken op de grond. De klederen derzelfde waren met lange bloedvagen besmet. Hun wezenstrakken kon mij niet zien want er lag een zwarte sluier op hun hoofden. Terwijl de lijken uit de draagbaar gelicht en op de grond gelegd werden, vervulden de vrouwen de lucht met hun klachten. Het hartscheurend was alles wat men in de eerste verstaan kon. Eindelijk riep een stem. De fransen hebben haar vredelijk vermoord. Die roep brachten woede en de vraaklust onder de ambachtzieden die tot daartoe met verbaasdheid gewacht hadden. Maar de dekenbreidel keren zich tot hen en riep. De eerste die zijn gelid verlaat, zij stengelijk gestraft. Hij was door een pijnlijke onrust gevolterd als of een voorgevoel van het ongeluk dat hem gebeurd was zijn hart op voorhand beneep. Met ontstuimigheid liep hij tot beide op de grond liggende lijken en rukte de doek van derzelfde aangezicht. Maar, oh, god, hoe schrikkelijk was hem de onzalige blikzijner ogen. Geen zucht ontging zijn boezem. Geen lid verroerde zich in hem en hij stond als door een bloedstorm geslagen. Bleker dan een lijk werd hij en zijn haren rezend te bergen op zijn hoofd. Met hartnekkigheid hield hij de ogen stijf en beweegloos op de verglaasde ogen der dode lichamen gevestigd. Zijn lippen bewogen zich bevend en mensen al gezicht hebben dat zijn stervends uur gekomen was. In die gesteltenis bleef hij slechts weinig ogen blikken. Wel draag ging er een ratelende ademming door zijn keel. Want hopen sprong hij vooruit naar zijn scharen. Hief er zelfs de tijd de twee armen omhoog en schreeuwde pijnlijk.  Oh, ramp, ramp, mijn oude moeder, mijn arme zuster. Bij deze woorden weerpijzigende armen van de koning en hing van krachtbegeven tegen de borst van zijn vriend. Met dwaze blikken staard hij in het ronde en deed zijn makkers van angst en medeleide in Sidderen. In zijn sombra woede bracht hij de peil die hij droeg aan zijn mond en beet als een razende met zulke kracht in de hecht dat een stuk houdst van de selven tussen zijn tanden bleef. Maar dit gevaarlijk wapen werd hem spoedig ontnomen. De koning geboten gezellen dat zij in orde naar hun werkshouden terugkeren totdat een bevelhente wapen roepen zouden. Allewel zij liever een spoedige vraag genomen hadden doorsten zij zich echter niet tegen dit bevel verzetten want het was hun kenbaar gemaakt dat de deken der wolwevers als algemeen stadhoudig door de jongen Quide was aangesteld. Zij keerden morrend naar het bos en haar namen hun arbeid tegen dank. Wanneer de twee dekens in breid als tent gekomen waren zetten de deken der beenhouden zich afgematten en verslagen bij een tafel en liet het hoofd zwaar neerzinken. Hij sprak niet en bezacht de koning met een zondeling gelaten. Een vergiftige griem lag stond op zijn wezenstrekken. Mijn zagen dacht hebben dat hij met zijn eigen ramp de spot reef. Mijn ongelukkige vriend spakt de koning hem toe. Bedaar om godswil. Bedaar! Bedaar! herhaalde Breidel. Ben ik niet bedaard. Heb je mij ooit zo rustig gezien? Oh, mijn vriend, hernam de deken der waivers. Hoe bitter is het leiden, uw herziel. Ik zie de dood op u gelaten. Troosten kan ik u niet. Uw ongeluk is te groot. Ik weet niet welke balsm zulke wonen hele mag. Ik wel, antwoordde Breidel. De balsm die mij genezen kan is mij bekend. Maar de macht ontbreekt mij. Oh, mijn arme moedig, zij hebben hun handen in uw bloed gedood, omdat uw zoon een vlaming is. En die zoon, oh Doenis, die zoon kan u niet vreken. De uithorting van zijn gelaat veranderde bij die uitroeping. Zijn tanden kwamen bitschop een en kraakten. Zijn handen omvatten de stijnen de tafel, alsof hij dezelfde breken wilde. Echter werd hij weder kalm en zijn gelaat betuigde meer troefheid. Nu, meester, gedraag u als een man, spart de konink, overwin ook de wanhoop, die vijandin der ziel. Wees moediger tegen de bitre pijnen die u hede treffen.  Het bloeduur moedig zal gevroken worden. De ijslijke griemlag kwam weder op Breidel's lippen, hij antwoorde. Gevroken worden, hoe licht beloofd hij iets dat hij niet kunt volbrengen. Wie kan mij vreken? Ga je niet. Geloofd hij dat een stroom Frans bloed genoegzaam zij om het leven mijn ermoedig te herkopen. Geeft het bloed van een dwingeland het leven zijn een slachtoffers wedig. Oh nee, ze zijn dood en voor altijd, voor eeuwig, mijn vriend. Ik zal in stilte en zonder klagen leiden. Niets kan mij troosten. Wij zijn te zwak en onze vijanden te machtig. De konink antwoordde niet op de woorden van Breidel en scheen iets gewichtigst te overwegen. Op zijn aangezicht kwam soms een uitdrukking alsof hij zich geweld aan deed om een inwendige woede te verbergen. De deken der Peinhouwers bezag hem met nieuwsgierigheid, denkende dat er iets buiten gewoond in de boezem van zijn diepsinnige vriend omging. De gramaudige uitdrukking verging op het gelaad van de konink. Hij stond langzaam op en spak. Onze vijanden zijn te machtig, zegt hij. Morgen zult hij dit niet meer zeggen. Zij hebben verraad en boosheid te hun voordelen gebruikt en hebben niet gevreest het onnoozel bloed te vergieten alsof er geen vraag engel meer bij de troondes heren waren. Zij weten niet dat het leven van een allen in mijn handen is en dat ik hen kan verbrijzelen alsof de almacht mij door God geschonken waren. Zij zoeken hun macht in verraad en schandelijke boosheid. Delaan, hun eigen zwaartal en vernieelen. Het is gezegd. De konink scheen in dit oogomblik als een tolk die over het misdadige Jerusalem de vloektes heren uitspreekt. Er was zoveel onzaglijks in de toon zijn stem dat breidel met een godsdienstige eerbied op het vondelster vijanden luisterde. Wacht een weinig, ging de konink voort. Ik zal één daar nieuw aangekomenen doen halen op dat wij weten mogen hoe dit alles gebeurd is. Laat u bij zijn verhaal niet vervoeren. Ik beloof u een vraag die gij zelfs niet zou durven eisen. Want nu is het toch zo ver gekomen dat geduld een schande wordt. Een inneke toon bracht het vuur op zijn wangen. Hij, die anders zo bedaard was, belaakt er nu in heviger gramschap dan breidel, al hoewel men dit nog niet gans op zijn gelaat kon merken.  Na de tent ene oogomblikken verlaten te hebben kwam hij met een ambachtgezel terug en deed hem de voorvallen welke die dag in bruggen gebeurd waren met alle omstandigheden verhalen. Zij verstonden uit hem het getal van de Chateons nieuw leegig, de dooddergehangen burgers en de schrikkelijke plundering der stad. Breidel aanhoorde dit verhaal met koelheid want al deze oevildaden waren hem niet zo pijnlijk als de moord dergene die hem in haar schoot had gedragen. De koning werd integen deel meer en meer verwoed naarmate dit schrik tooneel zich ontrolde. Voor hem waren de omstandigheden van dit verhaal zeer droevig, maar zo aan zag hij de zaak niet. Vaderland en verlossing waren er twee gevoelens welke hem in zulke drift konden doen ontsteken. Nu zag hij dat het waarlijk tijd was en dat men zonder uitstel moest beginnen. Trouwens deze vrede rechtspleging konden Vlamingen verschrikken en hun de moed benemen. Hij zond de gezellweg en plaatste het hoofd tilzwijgend in de hand terwijl Breidel met ongedood op het gena zeggen ging wachten. De koning kwam eenslaps bij Breidel en riep. Vriend, maak uw bijel scherp. Jaag de droef uit uw hart. Wij gaan de banden des vaderlands breken. Wat wilde hij zeggen? Vroeg Breidel. Luister, een akkerman wacht totdat de koude des morgens al de rupsen in een nest verzameld heeft. Dan snijdt hij het nest van de boom, plaatste hetzelfde onder zijn voet en verkrapt het ongediert ineens. Verstaat hij dit? Vol eind uw voorzegging. Riep Breidel. Ho, mijn vriend. Een lichte straal verdrijft mijn thuisteren wanhoop. Vol eind. Vol eind. Wel, nu. De Fransen hebben zich ook in onze vaderstad gelijk het ongediert genesteld. Zij zullen ook verplet worden alsof een berg opheen gevallen waren. Verblij u, meester Jan. Ze zijn veroordeeld. De dooduur moedig zal met woekker betaald worden en het vaderland zal zonder ketens uit dit bloedbad opreizen. Breidel liet zijn ogen onstuimen rond de tent gaan en zocht naar zijn beel. Dan herinnerde hij zich dat men hem met dezelfaat ontnomen. Hij vatten de hand van de koning met ontroering. Mijn vriend, riep hij. Gij heb mij meer manend gered. Maar dan gaaft gij mij alleenlijk het leven. Nu krijg ik door u geluk en vreugde wedig. Zeg mij toch spoedig hoe wij deze vraag zullen bewerken op dat ik niet meer twijfelde. Heb een oogomelijk gedeeld. Zou hij zult het gaan horen.  Dit ontwerp moet ik voor al de dekens ontvouwen. Ik zal hem doen roepen. Hij ging haastelijk uit de tent, riep een schildwacht en zond hem naar het bos om al de overstand bij hem te ontbieden. Enig tijd daarna stonden zij te gaan talen van dertig in een kring buiten de tent. De koning spakt tot hen in deze voegen. Makkers, het plechtig uur is gekomen. De vrijheid moeten we hebben of de dood. Lang genoeg hebben wij de schantflek op onze voorhoofden gedragen. Het is tijd dat we onze vijanden rekendschap over het bloed onze broederen vragen. En indien wij voor het vaderland sterven moeten, denkt dan, oh makkers, dat de ketens de slavernij bij de boord van het graf ontvallen en dat wij vrij en zonder lastig bij onze vaderen zullen slapen. Maar nee, wij zullen overwinnen. Dit weet ik. De zwarte leeuw van Vlaanderen kan niet vergaan. En ziet of wij het recht niet op onze zijde hebben. De Franzen hebben ons land uitgeplunderd, onze graaf en de edelen, de bloem der echte Vlamingen gekerkerd. Philippa hebben zij met vernijn vergeven. Onze stadbruggen hebben ze verwoest en de eerlijksten onze broederen op eigen grond gehangen. De bloedigen lijken der moedig en der zustig van onze ongeluk gevriend breidel rusten tussen ons. Deze lijken en die van al de genen welke door de handen der vreemde dwingelanden zijn gestorven hebben stemmen die in uw harten om vraak roepen. Wel aan, begraafd het genen ik u ga zeggen in uw hart als in een graf. De Franzen hebben zich heden aan een boos werk moedengemaakt. Zij zullen goed slapen. Maar dan straffen mij God met een eeuw gevuurg zo die slaap voor de meesten niet tot het laatste oordeel duren zal. Zegt niets aan uw gezellen maar leidt ze morgen twee uur voor de opgang der zon tot achter Sint-Kruis en het Eksterbos. Ik vertraak opstaande voet naar Adenburg om mijn mannen te bereiden en de hoofdman Lindens te doen verwittigen. Want ik moet heden nog in bruggen zijn. Dit verwondert u. Nochtans zul jij met mij bekennen dat er een Fransman in bruggen is die wij niet mogen doden. Zijn bloed zou op onze hoofden terugvallen. Meneer, dan mag tij ne, antwoordde veerstemmen. Die ridder, hernam de koning, heeft ons steeds met goedheid behandeld. Hij heeft getoond dat de rampen onze zvaderlands hem raakten.  Dikwijls heeft uit de vervolgelijke Jan van Gistel in zijn vrede vervolgingen weerhouden en de genaden der veroordeelden verkregen. Wij mogen dus onze wapens met dit edel bloed niet verven. Het is om dit te beletten dat ik heden naar bruggen gaan wil. Wat gevaar er ook zij. Maar, viel één dat dekens in. Hoed toch, zullen wij morgen in de stad geraken mits de poorten voor het reis en der zon gesloten zijn. De poorten zullen voor ons geopend worden, antwoordde de koning. Ik zal niet uit de stad terugkeren voordat de vraag zeker en onveilbaar zij. Ik heb u genoeg gezegd. Morgen in de vergadeplaats zal ik u naderen bevelend geven. Houd u mannen veerdig. Ik ga met onze jonge gravin vertrekken. Zij mag dit bloedloeg toneel niet zien. Breido had gedurende deze reden niet het minste teken van toestemming gegeven, waar een hevige beleidschap plonk op zijn gelaad. Zodra de dekens vertrokken waren, wierp hij zich om de hals van de koning en sprak, terwijl twee tranen over zijn wangen rolden. Gij heb mij uit de wanhoop gewekt, mijn dierbare vriend. Nu zal ik rustig over de lijken mijn ermoedig en zuster kunnen wenen en haar met godsdienster gevoel ter aarde beschikken. En dan, nadat het graf op haar zal gesloten zijn, ho, wat blijft er mij dan in de wereld over dat ik kan beminnen? Uw Varenland en de zelfs grootmaking was het antwoord. Ja, ja, Varenland en Vrijheid en Vraak. Want nu, verstaat gij, mijn vriend, nu zou ik van spijt wenen in die de Fransen ons land verlieten. Dan zou mijn beil geen hoofd te meer kunnen klieven. Ik zou hun lijken niet kunnen vertrappen, gelijk de voeten hun erpaarden onze broeder vertrapt hebben. De Vrijheid alleen zou ik verwerpen. Het gezicht van stroom en bloed kan mij alleen nog behagen. Nu zei het hart waaronder ik het leven ontving door stoken te hebben. Vertraak gauw en ga met God op dat alles wil uitvallen, want ik ben dorstig naar de beloofde vraag. De Konink verliekt Vrijdel met deze woorden. Geheimen voorzichtigheid, mijn vriend. Eer hij de legerplaats verliet, deed hij alles tot het vertrek ter edel en machtelt bereiden. En, na met haar enige ogenblikken gesproken te hebben, klom hij op een draver, en verdween in de richting van Aardenburg.  Onderwijl waren de lichamen der moedig en der zuster van Vrijdel door de vrouwen gewassen en gelijkt geweest. Ze had een eerste tent van binnen met zwart laken behangen en te midden dezelfde de twee lijken op een legerbed uitgestrekt. Een somber doodkleed was der zelfer teksel. De aangezichten alleen waren ontbloot. Rondom die plechtige legersteden branden acht gele wascaarsen. Een kruisbeeld met een zilveren wijwatervat en enige pan takken stond aan het hoofd einde, terwijl wenende vrouwen prevelend erbij zaten te bidden. Onmiddellijk na het vertrek van de koning ging Vrijdel naar het bos en beval het werk te staken. Hij zond al de almogstieden naar de tenten om te rusten en kondigde hun aan dat zij des anderem dagens voor het aanbreken van de dag licht moesten vertrekken. Na enige verdere maatregels gebruikt te hebben om de vrouwen en kinderen in de legerplaats te doen blijven, begaf hij zich naar de hut waar het lichaam zijn haar moeder gelijkt lag. Daar gekomen zijn de zond hij de vrouwen weg en sloot de deur dicht. Meer dan één aanleidig kwam bij de tent om de deken te kunnen spreken, had zij om onderrichtingen of bevelend te vragen. Maar hoe zeer zij ook aanklopten, kregen zij echt er geen antwoord. In de eerste erbiedigden zij de doofheid waarin hun meester ongetwijfeld op dit ogenblik verzonken lag. Maar wanneer zij reeds 4 uur lang voor de deur gewacht hadden, zonder dat het minste gerucht zich in een lijktent had laten horen, kwam de vrees en bevangen. Zij dorsten hun gedachten niet uitdrukken. Was Breidel dood? Had de beil of de smart zijn levensdraad gebroken? Eensklaps ging de deur open en Breidel vertoonden zich voor hen, zonder dat hij hun tegenwoordigheidsgeen te bemerken. Niemand sprak, want de wezenstrekker van de deken hadden iets in zich dat het hart met koude beneep en de spraak benam. Hij was bleek, zijn blikken dwaalden hard starig en dwaas in het rond en velen bemerkten dat twee vingeren zijn een rechter hand met bloed geverfd waren. Niemand hunnig dorst hem naderen, want de dood straalde uit zijn ogen en iedere zijn er blikken ging als een schicht in de zielen dergene die hem bezagen. Dét bloed dat aan zijn vingeren kleefde deed hem bovenal sidderen. Een schrikkelijk gissing liet hem raden waar hij het gehaald had. Gewiss had hij de wonden zijn ermoeder geraakt.  Misschien had hij dit hart had dat hem zo zeer beminnen gevoeld en uit die ijselijk aanraken in de razernijgeput die hem meer kracht en dorst tot de vraak moest geven. Zo wandelde hij sprakeloos door het woud totdat de avond de legerplaats met duisternis omvangende hem voor de ogen zijn er makkers verborgen. De aardemberg gekomen zijn de stelde de koning zijn twee duizend wevers onder het bevel van een daar voornaamste aanleiders en zond een bodem met onderrichtingen naar de hoofdman Lindens. Wanneer hij al de nodige maatregelen genomen had om de macht der drie afdelingen van het leger te sind kruis te verenigen klom hij weder ter paard en begaf zijn rechtstreeks naar bruggen. Hij liet zijn draver in een herberg staan en ging te voet in de stad. Niets verheelt hem want het was reeds diep in de avond. De poorten waren open en men zag geen andere solleneers dan de schildwacht op de wal. Een dode rust een schrik wekkende stilte heerst in de straten door de welke hij gaan moest. Weldra bleef hij voor een geringhuis achter de centonaaskerk staan en meende het kloppen. Doch hij bemerkte dat er geen deur aan deze woning was en dat de ingang met een lang stuk laken was gesloten. Dit huis en de zelfsvertrekken moesten hem wel bekend zijn want het laken ophefende stapte hij stoutelijk in de winkel en ging wel haast daar een kleine achterkamer die door de wijvelende vlam in een lamp verlicht was. Tussen het verbrijzelde huisraad welk op de vloer verspreid lag zat een vrouw wenend bij een tafel. Twee jonge kinderen hield zij tegen haar borst gesloten en zoende hen zuchtend alsof zij zich gelukkig achten dat de minste die rijkdom haar was overgebleven. Verder in een hoek die maar half de bleke straden der lamp ontving zat een man met het hoofd in de hand en scheent te slapen. Bij de onverwachte verschijning van de koning versrikte de vrouw zodanig dat zij haar kinderen vaste tegen de borst gesloten en door een luide serieuw haar benauwdheid te kennen gaf. De man geeft met haastigheid naar zijn kruismes door zijn deken herkendde stond hij op en sprak. Oh, meester, wat pijnlijke last heb jij mij opgelegd toen jij mijn geboot in de stad te blijven. De genade gods alleen heeft ons van een onvermijdelijke dood gered. Onze huizen zijn geplunderd.  Onze broederen gehangen en vermoord. En God weet wat er morgens al gebeuren. Ho, geef mij oorlof om bij u te aardenburg te gaan. Ik smek het u. De koning antwoorden niet op dit verzoek. Hij wenkte de ambachtsmand met de vingig en ging met hem tot in de winkel waar de grootste duizen is heerste. Dan sprak hij met stille stem. Gerard, wanneer ik de stad verliet, heb ik u met tertig andere gezellen doen blijven opdat jij de aanslagen der Fransen mocht ontdekken. U heb ik daartoe verkozen omdat mij u moet en hoe zuivere vaderlands liefde bekend zijn. Misschien heeft het gezicht van de dood uur makkers uw hart met vrees bevangen. En die met zowas sta ik toe dat hij heden nog naar aardenburg vertrekt. Meestig, antwoordde Gerard. U woorden bedroeven mij. Ik vrees de dood geen sins, maar mijn vrouw, mijn arme kinderen, blijven hier aan alle onheilend bloot gesteld. De schrik en de benauwdheid maken hun ziek. Ze weenen en bidden de gantse dag en de nacht geeft hun geen krachten weder. Kon het jij zien hoe bleek zij zijn? En zou ik bij het gezicht van al dat leiden, van al die angst mijn tranen met de hunnen niet mengen. Ik ben er maar zo'n allervader en beschermer. En is het niet van mij alleen dat zij de troost die ik hun niet geven kan, afsmekend. Oh, meester, geloof me, een vader leidt meer dan zijn vrouw en kinderen leiden kunnen. Nochtans, ik sweret u. Ik ben bereid voor het vaderland alles te vergeten. Ja, ook mijn bloed. En zo ga je mij tot iets kunt gebruiken, mocht jij op mijn staat maken. Spreek dus, want ik gevoel dat ga me iets gewichtigst te bevelen hebt. De koning vatten de hand van de praven Gerard en drukt er dezelfde met ontroering. Nog een ziel als die van Jan Breidel dacht hij. Gerard viel hij uit. Gij bent een waardige gezel. Dank voor u trouw en uw moed. Luister dan, want ik heb weinig tijd. Gij zult spoedig naar uw gezelle gaan om hen te verwittigen. Deze nacht zult ga uw geheimlijk met hen in het peperstraatje begeven. Gij alleen zult op de wal tussen de dam en kruispoort en klimmen. Leg u plat te aarde en laat uw ogen in de richting van z'n kruis gaan.  Zodra hij een vuur in het veld ziet, val dan met uw makkers op de wacht ter poort. Open deze. Er zullen zeven duizend vlaming aan voorstaan. De poort zal op het bepaald uur open zijn. Veris niet, ik bid u. Antwoorden Gerard met coolheid. Is het gezegd? Het is gezegd. Goedenavond dan, mijn waarde vriend. Blijf met God. En die vergezellen u meestig. De koning liet de ambachtman naar zijn vrouw terugkeren en ging zelf het ten huis uit. Bij de oude hal kwam hij aan een pracht gewoning. Hij klopte en de deur werd geopend. Wat wilt Gij vlaming? vocht de dienst krecht. Ik begier meneer de mottenet te sprekken. Ja maar, hebt Gij geen wapens? Want Gij liede Zijd niet te betrouwen. Wat geest u dit? Sprak de deken. Ga, en zeg u meester dat de koning hem wil sprekken. Oh, heer, mijn God! Gij het de koning? Dan komt Gij gewist met een boos inzicht. Bij deze woorden liep de dienst boden Eilings naar boven en kwam naar enige ogenblikken terug. Gij mocht boven gaan, zegt hij. Het gelieven u mij te volgen. Hij bracht de koning boven de trappen voor de ingang in de kamer. De mochtenen zat bij een kleine tafel waarop zijn helm en zijn degen nevens de ijzeren handschoenen rusten. Hij bezacht de deken met verwondering. Deze boog zich voor de stadsvocht en sprak. Meneer de mochtenen, ik heb mij met betrouwen in uw eerlijkheid tot hier begreven, wetende dat die stoutheid mij niet zal berouwen. Voorwaar, antwoordde de mochtenen. Ga je zo terugkeren zoals Gij gekomen zeid. U, edamoodigheid is een spreekwoord onder ons geworden, hernaam de koning. Ook is het uit oorzaak derzelfde en om u te doen zien dat wij, Vlamingen, een eerlijke vijand hoogachten dat ik tot uw edelen gekomen ben. De Chatillon heeft heden onze stad aan de woedezijners soldaniers overgegeven. Hij heeft acht onze onnozelen broeders doen hangen. Bekend met mij, heer de mochtenen, dat het ons een pelicht is, hun dood te verreken. Want wat konden land volgt hun ten last te leggen, dan dat het zij voor zijn dwingende geboden niet wil deswichten. De onderdaan hoed zijn meester gehoorzamen. Hoe streng de straf ook zij, is het hem niet geoorloofd dat daden zijn er oversten te beoordelen.  Gij hebt gelijk, meneer de mochtenen, zo spreekt men in Frankrijk, en daar u edelen een natuurlijk onderdaan van koning Philippe Lebel is, betaam dat u zijn bevelend te vervoeren. Maar wij zijn vrije Vlamingen en kunnen die schandelijke ketens niet langer dragen. Nu de land volgt, de vreedheid zover gebracht heeft, verzeker ik u, dat er eerlang bloed bij stromen zal vergroten worden, en in die netlot ons ongunstig waren en dat geiliden de zegen behaald het, dan zouden er u weinig slaven overblijven, want wij willen sterven. Echter, hoe het ook zij, en dit is de oorzaak mij naar komst, wat er ook gebeuren mogen, zal geen haar van uw hoofd door ons geraakt worden. Het huis waarin jij u zult bevinden, zal voor ons geheiligd zijn. Geen Vlaming zal zijn vloed over de dorpel uw woning zetten. Ontvang daarop mijn trouw. Ik dank de Vlamingen om hun liefde top mij, antwoordde de Mortene, maar ik weiger de bescherming die jij mij aanbied, en zal er nooit gebruik van maken. Indien er waarlijk zoiets voorviel, zou ik mij onder de barnieer van een land vocht en niet in mijn woning bevinden, en zo ik sterf, zal het met het zwaart in de vuist zijn. Maar ik geloof niet dat het zover komen zal, want de oproeren zullen wel haast gedemd worden. Gij, deken, verlaat het landspoedig, dit raad ik u als vriend. Nee, meneer, ik verlaat mijn land niet. Het gebeenten mijn ervaderen rust in die grond. Ik bid u, overweeg dat alle dingen mogelijk zijn, en dat het Franse bloed door ons kan vergroten worden. Maar dan mocht gij u mijn woorden herinneren. Dit is alles wat ik u edelen te zeggen had. Ik wens u verwel. God nemen u onder zijn hoede. Toen mochten de overdachte woorden van de deken met meer naakurigheid, en bevond daar zijn er grote doefheid dat een schrikkelijk geheim onder dezelfis gelden. Hij besloot ter halve des andere dagens de Chatillon tot waakzaamheid aan te sporen, en zelf enige maatregelen voor de veiligheid haar stad te bevelen. Niet denkende dat het geen hij vreeste zo haast moest gebeuren, legt hij zich te bed en sliep gerust. Einde van Hoofstuk 16 Hoofstuk 17 van de Leo van Vlaanderen. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepevoxtopnamen behoren tot de publieke domein.  Voor m'n informatie of om je aan te melden als gewilliger, ga naar Liepevoxtspunt Org, opname door Anna Simon. De Leo van Vlaanderen door Hendrik Conschans. Hoofstuk 17 Daar reist de Leo die klui en tand zo vier de vijand bied. P van Dhuysen. Achter het dorp Sint Kruis op enige boogschoten van Brugge lag een klein woud, het extra bos genaamd, onder welkers schadurrijke bomen de inwoners der volkrijke stad zich gewonigd der zondags ging er verlustigen. De stammen der bomen waren tamelijk van een kander verwijderd en een zachte zoden bekleden de grond als met een bloeiend tapijt. Om tweerders nachts was Breidel reed op deze besproken plaat. Onpijlbaar was de duisternis. De maan had zich achter zware wolken vertrokken. Zachtjes en suizend blies de wind als een zucht door het loof en het eentoonig geklaterd der bladeren kwam de schrikkelijkheid van die schrikkelijke nacht nog vermeerderen. In het extra bos konden bij de eerste blik niets bespeuren, maar met meer aandacht zou men menigvuldige sombere mensenschimmel op de grond uitgestrekt bewerkt hebben. Bij ieder deze lichamen plonken schitterende ster en voegen dat de zoden in een hemel helft vol schijnt te zijn er schapen. Duizend naar lichtende punten waren als met volle handen erover gestrooid. Deze sterren waren niets anders dan de beiden in welkes gladstaal het weinige licht des nachts zich spiegelde. Meer dan 2.000 beenhouwers lagen op rijen en in dezelfde houding ter aarde. Hun harten klopten lastig en hun bloed liep snel, want het lang gewenste uur, het uur der vraak en der verlossing, was aanstaande. De grootste stilzwijgendheid heerste tussen deze mannen en iets geheims en schrik verwekkend hing als een toversluiver boven het zwijgend leegig. Breidel lacht dieper in het bos. Eén zijder Makkers, die hij om zijn onversaagdheid bijzonderlijk beminne, had zich nevens hem op de grond uitgestrekt. Met verdoofde stem hielten zij het volgende gesprek. De Frans verwachten zich niet aan die zondelingen ontwaking, zucht de Breidel. Ze slapen goed, want zij hebben een hart geweten die boos wichten. Hij bijnoesgierig om te zien welk een grijns op hun aangezicht komen zal, wanneer zij terzelfde tijd mijn wapen en de dood zien zullen. Oh, mijn peils snijdt als een vliem. Ik heb ze geslepen tot het zet haar van mijn arm wegnam. En ik hoop dat zij deze nacht wel pot zal worden, of ik zal ze niet wederslijpen.  Het is te ver gekomen, Martijn. De Fransen behandelen ons als een hoop dumme ossen, en ze denken dat wij voor hun dwingenlandij zullen zwichten. Maar, godwetend, ze kennen ons niet en bedriegen zich wanneer ze ons naar de vervloekte Lelyaarts beoordelen. Ja, die Bastarder roepen heel Frankrijk. Ze streden de vreemde, maar hen wacht ook iets, want toen ik mijn beil met zoveel moeite sleep, heb ik hen niet vergeten. Oh, nee, Martijn, gaan we op het bloed die oorland gaan houten niet vergeten. De koning heeft het verboden. En Jan van Gistel, die laver verrader, zal die blijven leven. Nee, bij mijn ziel. Jan van Gistel zal sterven. Hij moet rekenschappen over de dood van de koningsoudervriend geven, maar dit zij de enigste. Zullen de andere Bastarder dan ongestraf blijven? Zie, meester, dit gedacht peinigt mij. Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen. Hun straf zal groot genoeg zijn. De schaamte, de verachting zij hun deel. We zullen ze honen en mis prijzen. En zeg me, Mertijn, beeft hij niet op de gedachte dat iedereen u in het aangezicht mag spelen en zeggen, gezet een Bastard, een Laffaard, een landverrader. Dit zal hun gebeuren. Oh ja, meester, uw woordenjagen en een koude ridding over mijn lichaam. Welke ijstelijke straf waarlijk duizend maar al pijnlijker dan de dood. Welke hel zou het voor hun zijn in die zij een Vlaamse ziel hadden? Nu zwegen ze enige ogenblikken, horenden als de stappen van mensen in de verte. Doch dit gerucht verging wel haast. Dan hernam Breidel. Die boze wallen hebben mijn oude moeder vermoord. Ik heb het gezien. Een vijandelijk tegen is door het hart dat mij zo zeer beminde gegaan. Ze hebben geen medeleijden voor haar gehad, omdat zij een onbuigbare Vlaaming gebaard heeft. Maar nu zal ik geen medeleijden met hen hebben. En ik zal terzelfde tijd mijn bloed en het vaderland vreken. Geeven wij lijfsgenade meester? Vangen wij iemand? Ramp moet ik hebben inden ik iemand vang of wat levensgenk. Geeven zij lijfsgenade? Nee. Ze schepen moed in moorden. Ze vertrappen de lijken onze broeders onder de hoeven hun erpaarden. En denkt hij, Martijn, dat ik nu, nu de blodige schim mijn haar lieve moedig mij steeds voor de ogen zweeft. Een Fransman zal kunnen zien zonder dat mij een dollar aan zijn neikomen vervoeren.  Ik zou ze bijten en met de tanden verscheuren in die mijn beil op zoveel slacht verspreken moest. Maar dit kan niet zijn. Mijn wapen is mij zeer dat lang een trouwgezel. Luister meester, het gewucht vermeerd op de weg van Dammen. Wacht wat. Hij plaatste zijn oor tegen de grond, hief het wederop en sprak. Meester, de wevers zijn niet ver van hier. Nog vier boogscheuten. Kom dan, bestaan op. Ga stilswijgend langs de scharen en zorg dat men zich niet oprichte. Ik ga de koning tegemoet omdat hij weten in welke laden hij zijn mannen kan schikken. Enige ogenblik hierna door een vierduizend wevers langs verschillende zijden in het bos. Zij legten zich, volgens de bevel dat zij ontvangen had op de grond en zwegen. De stilte werd door een komst maar weinig verstoord en Weldra hoorde men niets meer. Alleenlijk kwamen enige mannen van de ene schaar tot de andere zien gaan. Deze dogen aan de aanleiders het bevel dat ze zich bij het oosten einde van het bos moesten begeven. Wanneer zij in groot getal draag gekomen waren, schaardend zij zich rond de koning om zijn onderrichting te ontvangen. De deken der wevers vingen deze vroege aan. Broeders, Heden moet de zon onze vrijheid of onze dood bestralen. Verenigd der halve al de onversaagdheid welke u door de liefde tot het vaderland kan ingeboezemd worden. Denkt wel dat hij voor de stad waar het gebeente uur vaderen rust. Voor de stad waar u wie gestaan heeft vechten moet. Geeft niemand lijfsgenade. Moord al de Fransen die u onder de hand vallen en laat geen wortel van dit vreemd onkruid. Wij, of zij, moeten sterven. Is er iemand onder u die nog enig medeleide gevoel voor de genen die onze broeders zo onbarmhartig hebben gehangen en verpletterd? Voor die verraders welk onze graaf gewangen en zijn kind vergeven hebben. Een gemoor zo somber en zo vraakzuchtig dat de toon alleen bekwaam was om het hart met schrik te benijpen bleef een oogomblik onder het lover daar boven hangen. Ze zullen door dood sterven. Was daar aanleiders antwoord. Wel nu, herraamde konink. Heden nog zullen wij vrij zijn. Maar er zal ons toch meer moed behoeven om onze vrijheid te bewaren. Want de Franse koning zal ongetwijfeld met het nieuw leger naar Vlaanderen komen. Zo veel te beter, viel Breid al in.  Dan zullen er meer kinderen zijn die hun vaderen zullen bewenen. Even als ik mijn arme moeder bewenen. God heb haar ziel. De woorden van de deken der beenhouwers hadden de redenvoering van de koning onderbroken. Deze vrezenen dat de tijd om hen de nodig onderrichtingen te geven mocht verlopen, hernaam? Ziet hier wat gij te doen hebt. Zodra drie uren op de klok van Sint-Kruis slaan zullen, zult gij uw mannen doen opstaan en geleder een scharen en tegen de baan brengen. Ik zal met enige gezellen tot bij de stadsmuren gaan. Enige oogomblikken daarna. De poort door de klauwwaard die ik in de stad gelaten heb geopend zijn, zult gij allen stilswijgend binnen trekken en de volgende richting nemen. Meester Breidel met de beenhouwers zal de spijpoort in nemen. Dezelfde doen bewaren en dan met zijn mannen in al de straten rond de Snagheidsbrug gaan. Meester Lindens neem Gijde-Kathalijnepoort en zend uw mannen in al de straten tot bij de Vrouwenkerk. Het leertouwers en schoenmakersambacht zal de gendpoort tot aan het steen en de brug bezetten. De andere ambachten onder de deken der Metselaars zullen de Dampoort in nemen en rondom de Sint Donaaskerkse verspreiden. Ik, met mijn 2000 man, zal mij naar de Boeveriepoort begeven. Het gantse kwartier van daar tot aan de Ezelpoort en Grote Markt zal door mijn gezellen omringd worden. Wanneer gij nu in dierwijze de wachten der poorten zult hebben overrompelt blijft dan zo stil mogelijk in de straten staan want hij mogen de vallen niet wekken voordat alles bereidzij. Luistert wel. Zodra gij de Vadelandssecrete Vlaanderen de Leo zult horen herhaalt hem dan tegelijk. Dit zal het teken zijn en kan uw onderling in de Duisternis doen herkennen. Voort zult gij de deuren der huizen waar de Fransen geherbergd zijn openlopen en alles vermoorden. Ja maar meestig bemerkte een der aanleiders. We zullen de Fransen niet van onze stadgenoten kunnen onderscheiden terwijl wij zijn meest tebet en ontkleed zullen vinden. Er is een gemakkelijk middel om alle misgreep hierin te ontwijken. Hoort wat gij het doen hebt en niet gij met de eerst oogopslag niet zien kunt of het een Fransman om een Vlaming is die gij het aantreft beveelt hem dan dat hij zeggen schild en vriend. Al wie deze woorden niet kan uitspreken heeft een Fransetong met slaam dood.  De klok van Sint Kruis zond haar galmen driemaal over het bos. Nog iets spakt de koning met haast. Weet dat ik het huis van meneer mochten onder mijn bescherming genomen hebt. Hetzelfde zij door u niet geschonden nog besprongen. Niemand zette zijn voet over de dorpel der woning van die edele vijand. Gaat nu rast tot uw mannen deelt u in mijn bevelen mede en doet zoals ik u gezegd heb. Maakt haast. Niet veel geruchten, bit u. De aanleiders begraven zich ieder bij zijn bende en brachten dezelfde de een achter de andere tegen de boerterbaan. De koning schikte een groot getal wevers langs de weg tot op een boogscheuterstad. Hij alleen nadat de dichter bij de wal en droom met zijn oog door de duisternis. Een lond, welkers brandend einde hij in zijn hand verborgen hield, schee met een rode gloed tussen zijn vingers. Hij bespeurde een hoofd dat even boven de stadmuur uitstak. Het was de wever welke hij de avond tevoren had bezocht. Hierop nam de deken een bussel vlas onderuit zijn kolder, legde dezelfde ter aarde en blies hever op de lond. Weldera klom een lichtende vlam boven het veld en het hoofd van de wever verdween achter de muur de stad. Het teken was nog geen vierstonde gegeven wanneer de schildwacht die boven de wal stond met een pijnlijke schreeuw ter aarde storten en over de muur geworpen werd. Dan hoorde men achter de poort nog enig geraten van wapenen en enige geklachten van stervende mensen. Waarop dit gerucht volgde onmiddellijk de stilte des doods. Met de grootste omzichtigheid toegen al de ambachten in bruggen. Ieder aanleidig begaf zich met zijn mannen naar het kwartier dat hem door de koning was aangewezen. Een vieren deel uurs later waren de wakers van al de poorten vermoord en ieder ambacht bevondst op zijn plaats. Voor elke deur der Herbergen waar de Fransen gehuist waren zonden acht klauwaarts gereed om zich met hamers en bijlen in ingang te openen. Geen enkele straat was zonder bezetting. De stad was in al haar delen vervuld met klauwaarts die nu slechts het tekenen om te beginnen afwachten. De koning zond op het midden der vrijdagmarkt. Na een korte bedenking spak hij der vloek der Fransen uit, roepende. Vlaanderen leeuw! Wat valzis, valzis! Slaat al dood! Die roep, het volgens der vreemden, liep door vijfduizend monden.  Licht is het te bedenken wat schrikkelijk gehuil, wat ijslijke verwarring van moordkreten eruit ontstond. Op hetzelfde oogomblik werden alle deuren ingestoten of verbrijzeld. De klauwaarts liepen vol vraaklust naar de slaapkamers der Fransen en vermoorden al wat de woorden schild en vriend niet kon uitspreken. De weleren in sommige huizen meer Fransen dan men er in zo korte tijd kon doodslaan geherbercht waren alle velen in de tijd gehaald om zich te kleden en om de wapens in de hand te nemen. En dit wel bijzonderlijk in het kwartier waar de Châtillon met zijn talrijke wachten gehuist was. Niet tegenstaande de woede van Breidel en zijn mannen waren omtrend te 600 Fransen in diervoegen bijeen geraakt. Velen die, alhoewel gewond, de slachting ontlopen waren, begraven zich uit de andere straten naar de Snaghaartsbrug en kwamen het getal daar vluchtelingen zodanen vermeerderen dat zij eindelijk tot bij de duizend sterk geraakt zijn de besloten hun leven duur te verkopen. Ze stonden in een dikke schaar tegen de huizen en verdedigden zich wanhopig tegen de beenhauwers. Velen onder hen had ik huisbogen en schoot de menige klauwer thernedig, maar dit vergroten de razernijdergenen die hun makkers zagen vallen. Men hoorde de stem van de Châtillon die de zijnen tot wederstand aanmoedigde. Men bemerkte insgelijks meneer de mochtenne wien's reuzenswaard in de duisternis als een pliksemstraal blonk. Breidel raaste als een uitzinnige en hakte links en rechts tussen de Fransen. Ook stond hij reeds enige voeten boven de grond. Ook stond hij reeds enige voeten boven de grond. Zulk een groot getal vijanden had hij onder zijn voeten geworpen. Stromen, bloedst, liepen onder de lijken en de schreeuw Vlaander de lieuw, sla al dood. Mengden zich in afgrijsselijke galmen met de laatste kreeten der stervenen. Meneer Jan van Gistel bevond zich ook onder de Fransen. Daar hij wist dat zijn dood onveilbaar was in die nevlamingen de zegen behalden, riep hij gedurig Hel Frankrijk, hel Frankrijk. Denkde daarbij de soliniers aan te moedigen. Maar Jan Breidel herkende zijn stem. Mannen, riep hij met dollenboeden, de ziel van de pastaak moet ik hebben. Vraud, dit is het lang genoeg geduurd. Wie mij bewind, volg mij maar. Bij deze woorden wierp hij zich met zijn beeld te midden der Fransen en hakte al de omstaanden plotseling ter gronde.  Zij makkers dit ziende vielen met zoveel verwoedheid op de vijand dat zij dezelfde tegen de muurdrijvende bij de vijfhonderd van zijn mannen om de hals brachten. In dit uiterst ogenblik, in dit aaklig sterfensuur, hij herinnerde de mochtene zich de woorden en de beloften van de koning. Hij was blij de dat hij de landvoog nog redder kon. En riep, ik ben de mochtene, men laat er mij door. De klauarts lieten hem met eerbied doorgaan en hinderten hem geen sins. Langs hier, langs hier, volg mij makkers. Riep hij tegen de overblijvende Fransen, menende hen al zo te redden, maar de vlamingen haakten te schrikkelijk onder hen. Het getal der vluchtenden werd zo gering dat met de Chateaune niet meer dan 30 personen in het huis van meneer de mochtene konden geraken. De overigen lagen alle op de grond in hun bloed te stuiptrekken. Breidel hield zijn mannen voor de deur van de stadsvocht en verboot hun in huis te treden. Hij omringde het kwartier op dat niemand zou kunnen ontvluchten en hield zelf te wacht voor de ingang der woning van de mochtene. Terwijl dit gevecht plaats had, was de koning in de steenstraat bij zijn zelfdoors nog bezig met de laatste Fransman op te zoeken. Dit deed de insgelijkste andere ambachten in de kwartieren die hun bedeeld waren. Men wierp de lichamen der gedoden uit de huizen, totdat de straten er gansmede over dektzijnde men met moeite in de duistenis voort kon. Menig volde gezoldeniers ter bezetting hadden zich verkleed en menen al zo door de een of andere poort te ontsnappen. Maar dit gelukten hen niet, terwijl men hun gebood de woorden schild en vriend uit te spreken. Zodra men de klankhunners gezuchtend ter aarde, uit al de kwartieren der stad klommen de kreten vlaanderen de leeuw, wat valzis, valzis, slaat al dood, verwart en donderend in de hoogte. Hier en daar liep nog een Fransman voor een klauwaard die hem vervolgde, maar dan viel hij wel huis op een ander wapen en stierf enig stappen verder. Deze vraak duurde tot het de zonreeds boven de kimp stond en de lijken van vijfduizend Fransen beschijnende het gestorte bloed kwam op drogen. Vijfduizend vreemden werden die nacht aan de schimmen der vermoorde Vlamingen opgeofferd. Er is een bloedig blad in de chronieken van Vlaanderen. Dit schrikkelijk getal staat er nauwkeurig op aangetekend.  Voor de woning van meneer de Moctene was iets zelfzaams, iets ijselijks te zien. Duizend beenhouwers lagen tegen de grond, met hun bijlen in de hand en met de ogen dreigend en vol vraaklust op de deur gevestigd. Hun blote armen en hun kolders waren met bloed gewerft en tussen hen lagen er menig volde gelijken uitgestekt als zij. Toch zijn schenen geen achterop te geven. Enige gezellen van andere ambachten stapten hier en daar over de neerliggende beenhouwers en zochten de lichamen der gesneuvelde Vlamingen om dezelfde ter aarde te bestellen. Alloewel zij door een inne gewoede schenen ingenomen kwam geen enkel scheldwoord uit de mond daar beenhouwers. De woning van de Moctene was, volgens het gegegeven woord, voor hem geheiligd. Zij wilden de beloften die de koning gedaan had niet breken. Ook hadden zij te veel achting voor de stadsvocht en vergenoegden zij zich der halve met het kwartier te bezetten en te bewaakken. Meneer de Chatillon en Jan van Gistel, de Lelyard, waren in het huis van de Moctene gevlucht. De grootste benauwdheid had hem bevangen want een onvermijdelijke dood zweefde voor hun ogen. De Chatillon was een moedig eerig. Hij verwachte zijn lot met koele bloeden. Jan van Gistel in tegen deel was bleek en beefde. Hij kon ondanks het geweld dat hij zich aandeed, zijn angst niet verbergen en verwekte het medeleiden der bijzijnde Fransen, zelfs van de Chatillon, die in hetzelfde gevaar was. Deze heren waren in een opperzaal tegen de straat. Van tijd tot tijd gingen zij bij het venstig en blikten met afgrijzen op de peenhouwers welke voor de duur lagen, als een hoop wolven die hun prooi afwachten. Van Gistel ook bij het venstig gegaan zeinde, had Jan Breidel hem bemerkt en met zijn peil bedreigd. Een onstuimige beweging was onder de peenhouwers gegaan. Allen hadden een wapen naar de verrader die zij doden wilden opgeheven. Hoep beneebt zich het hart van de Lelyaard wanneer deze duizend peilen als een dood vond ons hem tegenblonken. Hij keerde zich om naar de andere ridders en sprak op een droeventoon. Wij moeten sterven, mijn heren. Er is geen genade voor ons, want zij heigen naar ons bloed als dorstige honden. Ze zullen niet heen gaan. Ho, God, wat gaan we doen? Door de handen van dit groo om te komen is niet eerlijk, antwoordde de Chatillon.  Ik wenste dat ik als een ridder met de degenen in de vuist gesneveld waren. Maar het is zo. De coolheid van de Chatillon bedroefde van gister nog meer. Het is zo, herhaalde hij. Oh, God, wat schrikkelijk ogenblik. Hoe zullen zij ons martelen? Maar, meneer de Martene, ik bid u om gods wil. Gij die veel op hem vermoogt, vraagt toch of zij voor groot losgeld ons het leven willen laten. Ik wil door hun handen niet sterven en zal alles geven wat ze eisen. Hoe velen het ook zij? Ik zal het hun vragen, antwoordde de Martene. Maar laat u niet zien of ze halen u uit het huis. Hij opende het fenster, en riep. Meester Breidel, meneer van Gistel doet u vragen of ga hem voor een groot losgeld een vrijgeleide wilt verlenen. Hij is al wat gij wilt, bepaal zelf de som. Wij gaan niet, pittek u. Mannen, riep hij tot zijn makkers met een bitteren lach. Zij bieden ons geld. Ze denken dat de vraak van een volk met geld kan betaald worden. Zullen wij dit aannemen? We moeten die lely uithemmen, huilde de beenhouwers. Sterven moet hij, de verrader, de Bastard Vlaming. Die kreten klokken ijslijk in de oren van van Gistel. Het scheen hem dat de Bijlen hem reed ze doodslaghaven. De Martene liet de omstuimige vraakijzing voorbij gaan en riep opnieuw. Gij hebt mij gezegd dat mijn woning een bevrijde plaats was. Waarom verbreekt hij nu het gegeven woord? Wij zullen nu woning eer biedigen, antwoordde Breidel. Maar ik sweru dat de Chattillon nog van Gistel de stad levens zullen verlaten. Hun bloed zal het bloed onze broederen betalen en wij zullen niet van hier gaan voordat onze Bijlen de laatste slag in hun nek gegeven hebben. En mag ik vrijelijk de stad verlaten? Gij, meneer de Mochtenne, met uw dinaren mocht gaan waar gewild. Geen haar van uw hoofd zal geraakt worden. Maar bedrieg ons niet, want wij kennen de mannen die wij zoeken, terwijl. Nu dan, ik zeg u dat ik binnen een uur naar Kortrijk wil vertrekken. God hebben u onder zijn hoede. Gij hebt dan volstrekt geen medeleinen met weerloze ridders? Zij hebben geen medeleinen met onze broeders gehad. Hun bloed moeten wij hebben. De galch die zij geplant hebben, staat nog gerecht. De Mochtenne sloot het venster toe en spakt op de ridders.  Meneer Heren, ik beklaag u. Zij willen uw bloed vergeten. Ho, gij loopt groot gevaar. Maar ik hoop dat ik uw edelen met de bijstand des Heren nog zal kunnen redden. Er is een uitgang achter de hoofd langs de welke het u kan gelukken aan uw bloeddors de geveilenden te ontstappen. Verkleed u en stijgt te paard. Dan zal ik met mijn dinaren ter deuren uitgaan. En terwijl ik al dus de aandacht ter Beenhauer's topmijn zal trekken, zult geilieden eiling slangs achter naar de vesten vluchten. Bij de Smedepoort is de muur afgebroken. Het zal uniek moeilijk zijn in het veld te geraken. Uw paarden zal me niet kunnen tegenhouden. De Chatillon en van Gistel aanvaarden dit middel met blijdschap. De landvoogd nam de klederen van zijn kapalaan en van Gistel die van een geringen dienaag. Dettig andere Fransen die overgebleven waren namen de paarden uit de stallen en bereiden zich om met hun veld hier te vluchten. Wanneer ze allen opgezeten waren ging meneer de Moctene met zijn dienaags in de straat waar de Beenhauer's lagen. Deze niet denkende dat men hen op een andere plaats kon bedrigen stonden op en bezagen met nauwkeurigheid allen die de stadsvocht vergezelden. Maar eens klaps werd er schreeuw Vlaanderen leeuw wat valzis valzis slaat al dood! In een andere straat aangeheven en men hoorde de stappen van dravende paarden achter de hoek gehalmen. Met de grootste snelheid liepen al de Beenhauer's verwart en huilen naar de plaats waar het geurigd zich deed horen. Maar het was te laat. De Chatillon en Van Gistel waren ontvlucht. Van de dertig man die hen vergezelden waren er twintig onder de voet geraakt. Want overal waar ze voorbij renden vonden zij vijanden die op hen aanvielen. Doch geluk wilden dat de twee ridders hen ontkwamen. Zij vlooden langs achter Sinclaren naar de Stadswal en kwamen tot bij de Smedempoort. Hier sprongen ze met een dravers in de vest en zonden er met groot gevaar door. Want een lijfknacht van de Chatillon verdronk met het paard dat hij bereed. De Beenhauer's hadden de vlucht de Franse tot bij de poort vervolgd. Wanneer zij hun twee aartsvijanden in de verte tussen de bomen zagen verdwijnen kwam de hevigste woede hem vervoeren. Zij raasten en vloekten van spijt. Nu toch scheen hun de vraak onverledig.  Na zij enige tijd als verstompt hun ogen op de plaats waar de Chatillon verdwenen was gevestigd hadden gingen zij van de wal en wenden zich onver genoeg een ander gerucht hun aandacht gaan te maken. Ter midden der stad verhief zich een menig te verwarden stemmen die bij pozen de lucht met lange en schaterende galmen vervulden alsof hun vorst zijn blij de inkomst deed. De Beenhauer's konden die zeegepralende creëten niet verstaan. De stemmen waren nog te ver van hem. Allends kunst naderden de juicht in de stroom en Weldra werd in de zeegeroepen verstaanbaar. Hel de blauwe leeuw! Hel onze deken! Vlaanderen is vrij! Hel! Hel! Een onthelbare menigte van al de inwoners van buggen dreef als een onweerswolk door de straat. Het gejuicht deze vrijgevochten Vlamingen bonsten tegen de muren der huizen en rolden als een morrende donder boven de stad. Vrouwen en kinderen liepen tussen de gewapende ambassiden en het blij de handgeklap paarden zich met het onoepouwelijk groep. Hel! Hel de blauwe leeuw! Uit het midden deze scharen ging een witte standaard op in welkes ventelende vrouwen een klimmende leeuw met blauwe zijde gevocht was. Dit was het grote vaandel der stadbruggen dat zo lang voor de lelya moeten wijken. Nu was het weder uit zijn bergplaats gerukt. Nu prijkte het boven de lijken der verdeelte vijanden. Nu werd er wederkomst van dit heilig zinnenbeeld met duizend blij de galmen begroed. Een man van kleine gestalte toch het toegejuigde teken en hield het met de armen op de borst gesloten tegen zijn hart alsof het hem in de geliefde inboezemde. Traanen liepen in overvloed op zijn wangen. Traanen van vaderlands liefde en van geluk. Want een onuitsprekelijke uitdrukking van zaligheid zweeft op zijn wezenstrekken. Hij die nooit bij de grootste rampen geweend had stort er nu tranen. Nu hij zijn god de leeuw zijn ervaderstad weder op het altijd ervrij uit had geplaatst. De ogen der ontelbare burgers wenden zich gedurig naar die man. En dan werd er schreeuw HEL DE KONINK! HEL DE BLOUWE LEEW! Met meer kracht hernomen. Zodra de deken der wevers met de standaard bij de vrijdagmarkt naderden kwam een dolle pleidschap de harten der beenhauwers verfunnen. Zij ook herhaalden menigmaal de juigende zegenhoep en drukten ookander de handen met een vuurige liefde. Trauens het gevoel der vaderlands bin ontsteekt de harten in edelen driften.  Preidel wiep schas zinneloos vooruit kwam onder de standaard en rijkte zijn twee handen met een merkbaar ongeduld tot de leeuw. De konink bot het vaandel aan de deken der beenhauwers en sprak daar mijn vriend dit hebben wij heden herwonnen het zinnebeeld onze vrije vaderen. Preidel antwoorden niet. Zijn hart was te vol. Bevend van ontroering sloeg hij zijn armen om het doek van de standaard en om helste al zo de blauwe leeuw. Hij verborgen het hoofd in de vauwen daarzijden en ween de enige oogomblikken zondens zich te bewegen. Dan liet hij het vaandel los en kwam in de uiterste opgetogenheid tegen de borst van de konink vallen. Terwijl de twee dekens elkander vuurigelijk in de armen drukten hield het volk niet af met roepen. Er bleef een juigend gerucht een vervoerend geschreeuw boven die duizend hoofdendrijven en een vlotrebeweging gaf een onrust geblijdschap te kennen. De vrijdagmarkt was niet wijd genoeg om al de bijzijnde burgers een plaats te verlenen. Hoe zeer zij ook tot smachtens toe opeengesloten waren. De steentraad was tot bij Sins Salvatore's kerk nog vol mensen. Inns gelijks waren de Smeden en Boeriestraten het op een zekere afstand met de min ontstuimige vrouwen en kinderen overdekt. De deken der Wevers keerden zich naar het midden der markt en naderde bij de nog rechtstaande gulch. De lichamen der gehangen Vlamingen waren er afgedaan en reeds begraven. Maar de achttroppen had men er met inzicht aangelaten als een gedenk teken der Dwingelandij. De standaard met de Brug Saleo werd bij het Moertuig geplant en dan met nieuwe vruchtekreten begroet. Nadat de koning nog eens zijn ogen naar het herkochten wapen had opgeheven, zonk hij langzaam te gronden, knielde, liet het hoofd nedegaan en bad met samengevoegde handen. Wanneer men een steen in een slaapend water laat vallen, loopt de bewegingen bevende kringen over de gantse uitgestrektheid van de plas. Het gedacht en het inzicht van de koning verspreiden zich op dezelfde wijze onder de burgers, alhoewel de meesten hem niet zagen. Eerst knielden en zwegen die welke omhem stonden. Deze deelde die beweging aan de andere meden en zo zonken al de hoofden beurtelings. De stemmen vergingen eerst in het midden van de weidekring en vermindenden steeds tot het de grootste stilte onder de scharen gekomen was.  8.000 krien raakten de nog bebloede grond en 8.000 hoofden veroot moedigden zich voor de God die de mensen voor de vrijheid heeft geschapen. Welke harmonie moest op dit ogenblik voor de troon des heren klinken? Hoe aangenaam moest hem dit plechtig bed zijn dat als een suizende hulde onder zijn voeten kwam drijven. De koning stond na een korte tijd van de aarde op en terwijl de stilte nog bleef voortduren spak hij met luiderstem op dat velen hem mochten horen. 8.000 krien Heden heeft de zon een schoner licht voor ons. De lucht is zuiver in onze stad. De adem der vreemden kon ze niet meer besmetten. De trotse wallen hebben gedacht dat wij hun slaven zouden zijn en blijven. Maar ze hebben nu ter koste huns levens geleerd dat onze leeuw wel slapen maar niet sterven kan. We hebben het ervdeel onze vaderen herwonnen en de voetstappen der vreemden met bloed uitgevaagd. Maar al onze vijanden zijn niet dood. Frankrijk zal ons nog meer gewapende huurlingen zenden want bloed eist bloed. Dit is niets. Nu zijn wij onverwindbaar. Echter zult hij niet op de behaalde zegenmogen slapen. Houd u hart en groot. Dappig. En laat het edel vuur dat op dit ogenblik in uw poesem plaakt niet verslappen. Ieder ga nu naar zijn woning en verblijden zich met zijn huisgezin over de gelukkige verlossing. Juucht en drink de wijn der verolijkheid want dit is de schoonste dag die hij zult beleven. De burgers die geen wijn hebben kunnen naar de hal gaan. Men zal er een maat voor elke man uitdelen. Het geroep dat weder al ons kunst aangroeiden belette de deken in zijn aanspraak voor te gaan. Hij wengte de omstaande dekens en ging met hem naar de kantterksteenstraat. De scharen openden zich eerbiediglijk voor hem en overal verwelkomde hem het blijde geschal der vervoerde burgers. Nu drong iedereen naar de standaard die bij de gal geplant was. Allen kwamen beurtelings met opgetogenheid de blauwe leobuzin en blikten op dit kenteken hun stad als op het aangezicht van een vriend die na lange reizen uit vreemde landen onder zijn broederen terugkomt. Zij rijkten hun handen in de hoogte en maakten zulke vrolijke gebaren dat zij aan het koud en onverschillig oog zinnenlooshoudig gescheiden hebben.  Weldra kwamen naar gezellen die reedswijn gehaald hadden met hun kanne op de markt en verspreidende blijde nieuws dat men in de hal een maat voor ieterschonk. Een uur later had elk zijn drinkvat in de hand en zo eindigde die heugelijke dag. Zonder wanoorden en zonder twist. Er was maar één gevoel in alle harten. Het gevoel dat de ziel van een gevangenen streewt wanneer hij wedert de zon boven zijn hoofd ziet staan en dat de weide wereld alleen zijn kerker wordt. Einde van hoofdstuk 17 hoofdstuk 18 van de Leo van Vlaanderen dit is een Liepevox opname alle Liepevox opnamen behoren tot het publieke domijn voor meer informatie of om je aan te melden als je wiligig ga naar Liepevox.org opname door Anna Simon de Leo van Vlaanderen door Hendrik Conschance hoofdstuk 18 was niet het schoonste tijdperk van haar leven voor haar ziel een onophoudelijk streven was alles wat zij hier ook tegenkwam niet bitter voor haar zuiverhard en nam niet elke dag een van haar droomen weg en met de droom een bron van zaligheid. Johan Alvrietelaat Het was nu twee jaar geleden dat de vreemdeling zijn voet op het vaderland zetten de rib bukt uw hoofden gij vlamingen gij noorden telgen gehoorzaamd de zuiderzonen of sterft. Maar dan wisten zij niet dat er in bruggen een man geboren was wiens schedel met vernuft was opgevuld wiens ziel door Helden moet groot was een man die als een licht onder zijn tijdgenoten moest schijnen en aan wie God als aan de tolk Moses gezegd had ga en verlos uw broederen uit de banden varao's. 