Stille Kracht | Louis Couperus | Literary Fiction | Book | Dutch | 2/5
Pargaaf 3,4 en 5 van hoofdstuk 2 van de stille kracht. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten. Opgenomen door Carola Jansen, de stille kracht van de wico Peres. 3. Ik heb op jullie gerekenen om te blijven eten, zei Eva. Natuurlijk antwoorden de controleur van Helderen en zijn vrouw. De receptie. Geen receptie verdedigde zich Eva altijd, liep ten einde. De van Auwdijkse het eerst waren vertrokken. De regent volgde. De eldersmaas bleef met hun intiem troepje alleen. Dokter Randt Soff, de hoofdingenieur Doorn de Bruin met hun vrouwen en de van Helderen's. Zij zetten zich in de voorgalderij met een zekere ontspanning neer en schommelde behaagelijk. Whiskey sodas, limonades met grote brokken ijs werden rondgediend. Altijd stampvolle receptie van Eva zijn mevrouw van Helderen. Voller dan verleden bij resident. Ieder van Helderen was een typetje van Blankenonna. Zij probeerde altijd heel Europese doen, netjes Hollands te spreken. Zelfs schaf zij voor dat zij slecht maar lijst sprak. En dat zij nog van Rijstafel, nog van Rujak hield. Zij was klein, regelmatig molligjes. Zij was heel blank, bleek blank, met grote zwarte verwonderde ogen. Zij was volkleinige hemzinnige nukjes, haatjes, liefdetjes. Alles sprong in haar op met geheimzinnige drijveertjes, niet na te gaan. Soms haatte zij Eva, soms was zij dol op haar. Staat was er totaal niet op haar te maken. Iedere handeling, iedere beweging, ieder woord konden verrassing zijn. Zij was altijd verliefd, tragisch. Zij nam al haar kleine gevalletjes heel tragisch op, heel groot en somber. Zonder het minste idee van verhouding. En stortte zich dan uit bij Eva, die lachte en haar trooste. Haar man, de controleur, was nooit in Holland geweest. Hij had zijn opvoeding geheel te Batavia gehad aan het gymnasium Willem III aan de Indische afdeling. En het was zeer vreemd te zien. Deze creole schijnbaar geheel Europeaan, lang, blond, bleek, met zijn blonde snor, met zijn blauwe ogen van levende geuitdrukking, vol belangstelling met zijn manieren van hun fijnere hoffelijkheid dan de Gerels sportschique van Europa en toch zo niets indies in ideeën woorden kleding. Die sprak over Parijs en Wénas of hij er jaren geweest was, terwijl hij Java nooit had verlaten. Die dweepte met muziek, al was het hem ook moeilijk zich in Waak naar te werken, als Eva die in speelde.  En wiens groot de illusie was het volgende jaar toch eindelijk eens naar Europa te gaan, met verlof, om de Franse expositie te zien. Er was een verwonderlijke distinctie en ingeboren stijl in deze jongeman, als was hij niet een kind van Europese ouders die steeds in Indië waren geweest, als was hij een vreemdeling van een land onbekend, van een nationaliteit die men zich niet dadelijk wist herinneren. Nauwelijks was er een zekere molligheid aan zijn accent, invloed van het klimaat, hij sprak zijn Hollands zo correct dat het bijna stijf zou geweest zijn tussen het slordige slang van het moederland. En hij sprak zijn Frans, zijn Engels en Duits, met meer gemak dan de meeste Hollanders die talen spreken. Misschien had hij van een Franse moeder dat exotisch beleefde en hoffelijke, ingeboren prettig, natuurlijk. In zijn vrouw, ook van Franse origine, ge-sprote uit een creole familie van Bourbon, was dat exotische een geheimzinnige mengeling geworden, die niets dan kinderlijkheid was gebleven. Eén warreling van kleine gevoelentjes, kleine hartstochtjes, terwijl zij met haar grote sombere ogen tragisch het leven probeerden te zien, dat zij alleen maar inkeken als een slecht geschreven novelletje. Zijn menen nu verliefden zijn op de hoofdingenieur, de dwaien van het troepje, al grijzende, met een zwarte baard. En zij, tragisch, stelde zich zijn eens voor met mevrouw Doorn de Bruin een zware, placide, melancholieke vrouw. Dr. Ranshof en zijn vrouw waren Duitsers. Hij, dik, blond, vrij vulgaire met een buikje, zij met een helder Duits gezicht van prettige matronen, levende Hollandsprekende met een Duits accent. Het was in dit clubje dat Eva Eldersma heerste. Behalve Frans van Helderen, de controleur, bestond het uit al heel gewone indische Europese elementen, mensen zonder kunstlijn, zoals Eva zeiden, maar zij had niet anders kunnen kiezen in Labouwangi en daarom amuseerden zij zich over de nonna-tragiekjes van Ida en schrikten zij zich naar de anderen. Haar man, Onno, als altijd moe van zijn werk, pak niet veel mee, luister het toe. Hoelang is mevrouw van Oudeik te Batavia geweest, vroeg Ida? Twee maanden, zei de doktersvrouw, heel lang deze keer. Ik heb gehoord, zijn mevrouw Doorn de Bruin, placide, melancholiek en stilvernijnig, dat deze keer één raad van Indië, één directeur en drie jongenlui uit de handel mevrouw van Oudeik te Batavia hebben geamuseerd.  En ik kon jullie verzekeren, begon de dokter, want als mevrouw van Oudeik niet geregeld naar Batavia ging, zij een weldadige keur zou missen, ook al doet zij die keur op haar eigen houtje en niet op mijn voorschift. Laat ons geen kwaad spreken, viel Eva bijna smekend in. Mevrouw van Oudeik is mooi, van een rustig juno mooi, met de ogen van Venus en mooie mensen in mijn omgeving vergeef ik veel. En u dokter, ze dreigde hem met de vinger, geen ansgeheimig verklappen. U weet, dokters in Indië zijn dikwels al te openhartig op trendige geheimen van hun patiënten. Ik heb, als ik een ziek ben, nooit iets anders dan hoofdpijn. Zal u dat nooit vergeten, dokter? De resident was gepreocupeerd, zij door in de bruin. Zou hij weten, van zijn vrouw, vroeg Ida Sommer, met haar grote ogen vol zwart fluële tragiek. De resident is dikwels zo, zij Frans van Helderen. Hij heeft zijn buien. Hij is soms prettig, vrolijk, joviaal, zoals verleden op de tournee. Dan heeft hij weer zijn sombere dagen. Werkt, werkt, werkt, hem bromt, dat er niet anders gewerkt wordt dan door hem. Mijn arme miskende onno, zucht Eva. Ik geloof dat hij zich overwerkt, ging van Helderen door. Labowangi is een ontzettend druk geweest en de resident trekt zich te veel aan, zowel in zijn huis als buitenaf, zowel de verhouding met zijn zoon als met de regent. Ik zou de regent laten springen, zei de dokter. Maar dokter, zij van Helderen, zoveel weet je toch wel van onze Javaanse toestanden om in te zien dat dat Sommer niet gaat. De regentenfamilie is te één met Labowangi en te hoog in aanzien bij de bevolking. Ja, ik ken de Hollandse politiek. De Engelse handelen in Brits Indie hoger en willekeurig met hun Indie-suprinsen. De Hollanders ontzien ze veel te veel. Het zou de vraag zijn welke politiek op de duur de beste is zij van Helderen droog, die niet kon velen dat een vreemdeling in de Nederlandse kolonie iets afbrak. Toestanden van ellende en hongersnood als in Brits Indie kennen wij gelukkig bij ons niet. Ik zag de resident ernstig spreken met de regent, zei Doorn de Bruin. De resident is te gevoelig, zij van Helderen. Hij gaat zeer gebukt onder dat langzaam verval van die oude Javaanse familie, die familie die fataal ondergaat en die hij hoog zou willen houden.  De resident, Hoekool praktisch ook, heeft daarin iets van een poeet, hoewel hij het niet zo zou willen toegeven. Maar hij herinnert zich het glorieuze verleden van de Ardieningratz. Hij herinnert zich die laatste mooie figuur nog, de oude noble Pankeran. En hij vergelijkt hem met zijn zonen, een Dweper, de andere een dobbelaar. Ik vind onze regent niet dien van Nica Gioa. Dat is een coolie, vrukkelijk, ze Eva. Ik vind hem een levende wajangpop. Alleen zijn ogen, daarvoor ben ik bang. Wat een verschrikkelijke ogen. Soms slapen ze, maar soms zijn ze als van een gek. Maar hij is zo fijn, zo voornamelijk. En de radiaju ook is een exkiespoppetje. Zaja, zaja. Ze zegt niets, maar ze ziet het decoratief uit. Ik ben altijd blij als ze mijn jour decoreren. En ik mis iets als ze er niet zijn. En dan de oude radiaju Pankeran. Grijs, waardig, een koningin. Een dobbelaarste van het eerste water, ze eldersma. Ze verdobbelen alles, zij van Heldere. Zij en de regent van Nica Gioa. Ze zijn niet rijk meer. De oude Pankeran had prachtige waardigheidsinsigne voor Zagala, magnifieke lance, juelesiridos, kwispendooren, nuttige voorwerpen van onschatbare waarde. De oude radiaju heeft alles verdobbeld. Ik geloof dat zij niets meer heeft dan haar pensioen. Ik meen 240 gulden. En hoe onze regent al zijn neven en nichten in de kaboepate, de woning van de regent onderhoud, volgens javaans gebruik, is mij een raadsel. Welk gebruik, vroeg de dokter. Iedere regent verzamelt zich een hele familie als parasite om zich heen. Kleed ze, voed ze, geeft ze zakgeld. En de bevolking vindt dat waardig en schiek. Terurig, die vervallen grootheid, zij Ida, zonbar. Een jongen kwam zeggen dat het diner gereed was en men begaf zich naar de achtergalerij en zette zich aan tafel. En wat is er in het vooruitzicht, mevrouwtje, vroeg de hoofdingenieur. Welke plannen zijn er? La Bouwangi is stil geweest de laatste tijd. Eigenlijk is het vreselijk, zij even. Als ik jullie niet had, zou het vreselijk zijn. Als ik niet altijd plannen maakte ideeën had, zou het vreselijk zijn. Zo een bestaan in La Bouwangi. Mijn man voelt dat niet. Hij werkt, zoals u heren, alle werken. Wat kan men in India anders doen dan werken? Trots de warmte. Maar voor ons vrouwen.  Eigenlijk, wat een leven als men zich geluk niet geheel schept uit zichzelf, in zijn huis, in zijn kringetje. Maar het geluk heeft dat kringetje te hebben. Niets van buitenaf. Geen schilderij, geen beeld, dat men ziet. Geen muziek die men hoort. Wees niet boos van helderen. Je speelt allerliefst via een lontsel. Maar niemand in India blijft op de hoogte. De Italiaanse opera speelt de troveren. De diluentante gezelschappen, in Batafie heus heel goed, spelen de troveren. En jij van helderen, spreekt het niet tegen. Ik heb je extase gezien toen de Italiaanse opera uit Surabaya verleden keer in de sociëteit de troveren kwam spelen. Je was verrukt. Er waren mooie stemmen bij. Maar twintig jaar geleden, zo hoor ik, was men hier ook verrukt over de troveren. O, het is verschrikkelijk. Soms ineens beklemt het me. Soms voel ik ineens dat ik mij niet gewend heb aan India en dat ik nooit zal winnen. Dan heb ik een heimwee naar Europa, naar leven. Maar Eva begon eldersma, bang, bang dat zij waarlijk eens gaan zou, hem alleen laten in zijn dan totaal vreugdeloos werk leven te laboewangi. Soms waardeer je toch ook een neer, je huis, het prettige, ruime leven? Materieel. En waardeer je hier je werk gingen? Ik meen het velen dat je hier doen kan. Wat? Feesten arrangeren? Fensifers arrangeren? Van de eigenelijke residenten ben jij Eva, zij idaat wepend. Nu komen wij gelukkig weer op mevrouw van Oudeik, plaagde mevrouw Doorn de Bruin. En op het Amtsgeheim, zei dokter Ranshoff. Nee, zuchtte Eva, we moeten iets nieuws hebben. Bals, feesten, pikniks, bergtochten, we hebben al alles uitgeput, ik weet niets meer. De indische druk komt op m'n neer. Ik ben in een van mijn neerslachtige buien. Ik vind die bruine gezichten van mijn jongens ineens griezelig om me. Op indie met bang. Voelen jullie dat geen van alle? Een vage angst, een geheimzinnigheid in de lucht, iets dreigens, ik weet het niet. De avonden zijn soms zo vol geheimzinnigheid en er is iets mysterieus in het karakter van de inlanden die zover van ons staat, zoveel van ons verschilt. Hartstikke gevoelens, plaagde van Heldere. Nee, ik voel dat niet. Indie is mijn land. Ik wilde hem even uit terug. Hoe ben je, zoals je bent, zo curieus Europees? Hollands kan ik het niet noemen. Mijn moeder was een Francaise.  Maar je bent toch een njo? Hier geboren, hier opgevoed en je hebt niets van een njo? Ik vind het heerlijk je ontmoeten hebben. Ik hou van je als variëteit. Held mij dan ook op er iets nieuws. Geen bal en geen bergtocht. Ik heb behoefte aan iets nieuws. Anders krijg ik het heimwee van mijn vader naar de zang van mijn moeder naar ons mooi artistiek huis in Den Haag. Zonder iets nieuws ga ik dood. Ik ben niet als je vrouw van Heldere altijd verliefd. Eva, smekte Ida. Tragisch verliefd met haar mooie sombere ogen altijd eerst op haar man en dan op een ander. Ik ben nooit verliefd zelfs niet meer op mijn man. Hij wel op mij. Maar ik heb geen liefde natuur. Er wordt hier in Indie wel veel gedaan aan liefden. Ik ben geen baardokter. Dus geen bal, geen bergtocht, geen liefde. Mijn god, wat dan, wat dan? Ik weet wel iets. Zijn mevrouw door in de bruin en over haar placide melancholie kwam een plotseling angst. En terzijde keek zijn mevrouw Ranshof aan. De Duitse vrouw begreep haar blik. Wat dan? Vroegen zij alle, nu schierig. Tafeltans. Vluisterde de beide dames. Mijn lachte algemeen. Ach, zuchte Eva, teleurgesteld. Hun truc. Een aardigheid. De spel voor een avond. Nee, ik moet iets hebben om minstens gedurend een maand mijn leven te vullen. Tafeldans. Herhalde mevrouw Ranshof. Wille ik u wat vertellen? Zijn mevrouw door in de bruin. Verleden voor de aardigheid probeerden wij een knap te laten dansen. Wij beloofde elkaar heel eerlijk te zijn. De tafel. Volgens het alfabet. Maar was het eerlijk? Vroegen de dokter Eldersma van Helderen. U moet ons vertrouwen verdedigden zicht de twee dames. Top, zeiden Eva. We hebben met ons diner gedaan. Laat ons tafel dansen. Wij moeten elkaar beloven eerlijk te zijn. Zijn mevrouw Ranshof. Ik zie dat mijn man antipathiek zal zijn. Maar Ida, een groot medium. Ze stonden op. Moet het licht uit? Vroeg Eva. Nee, zijn mevrouw door in de bruin. Een gewoon knapje? Een houten knap. Met ons achter? Nee, laten wij eerst kiezen. Bijvoorbeeld jij Eva, Ida van Helderen en mevrouw Ranshof. De dokter is antipathiek. Eldersma ook. De bruin en ik kunnen jullie afwisselen. Vooruit dan, zei Eva. Een nieuwe resource voor het maatschappelijk leven van Labouwangi. En eerlijk.  Wij geven elkaar als vrienden ons woord van eer dat wij eerlijk zullen zijn. Top, zeiden ze alle. De dokter grinnigde. Eldersma haalde zijn schouders op. Een jongen bracht een knapje. Ze zette zich om het houten tafeltje en legde luchtig de vingers op. Elkaar nu schierig, want trouwig aankijkende. Mevrouw Ranshof plechtig. Eva geamuseerd. Ida somber. Van Helderen onverschillig glimlachende. Eensklaps kwam een strakke trek over het mooie nonnagezichtje van Ida. De tafel trilde. We keek elkaar verschrikkt aan. De dokter grinnigde. Toen, langzaam, lichte de tafel één van haar drie poten op en zette die weer voorzichtig neer. Heeft iemand bewogen, vroeg Eva. Ze knikten alle van neen. Ida was bleek geworden. Ik voel trillingen in mijn vingers, murmelde zij. De tafel, nog eens. Lichte haar poot op, draaide even knarsend op de marmeren vloer een neidige kwartcirkel en zette de poot met een ruwe stamp neer. Ze keek elkaar verwonderd aan. Ida zat als wezenloos staarende, de vingers uitgespreid, als ecstatisch. En de tafel, voor de derde maal, lichte haar poot op. Vier. Het was zeker heel vreemd. Eva twijfelde even of mevrouw Ranshof de tafel op. Toen zij de Duitse dokters vrouw Vraagend aanzacht, schudde DZ hoofd en zag zij dat zij eerlijk was. Nog eens, beloofde men elkaar volle zekerheid. En toen men dus zeker van al kandel was in vol vertrouwen, was het allervreemd dat de tafel voort ging met neidig knarsende halfcirkels en met de poot te heffen en te tikken op de marmeren vloer. Openbaard zich hier een geest, vroeg mevrouw Ranshof met een blik naar de poot van de tafel. De tafel tikte eens. Ja. Maar toen de geest zijn naam zou spelen, de letters van zijn naam zou tikken, volgens de letters van het alphabet kwam er z, x, r, s, a. En was de openbaring niet te volgen. Plotsling echter ging de tafel haastig spelen, al zat iemand haar op de hielen, mentelde de tikjes en er kwam le, o, ni, ou, Dijk. Wat is er van mevrouw van ou Dijk? Er kwam een ruwwoord. De dames schikten behalve Ida die als in een trans zat. De tafel heeft gesproken wat heeft die gezegd wat is mevrouw van ou Dijk? riepen de stemmen door elkaar. Het is ongelofelijk murmelde even. Zijn we aller eerlijk? Iedere zoer zijn eerlijkheid.  Laat we heus eerlijk zijn, anders is er geen aardigheid aan. Ik wou zo gaan dat ik zeker kon zijn. Dat wilden zij alle. Mevrouw Ranshof, Ida van Helderen, Eva. De andere staarden nu schierig toe, gelovende, maar de dokter geloven niet. Hij grinnigde. Maar de tafel knas ten neidig en tikte en de poot herhaalde een en de poot herhaalde het ruwwoord. Waarom? Ranshof. De tafel tikte. Schrijf op onno, zei Eva tot haar man. Eldersma zocht een potloot, papier en schreef op. Er kwamen drie namen. Eén van een raad van Indië, één van een directeur, één van een jong mens van de handel. Als in Indië de mensen niet kwaad spreken, spreken de tafels kwaad, zei Eva. De geesten murmelde Ida. Dit zijn meestal spotgeesten, loceerde mevrouw Ranshof. Maar de tafel tikte voort. Schrijf op onno, zei Eva. Eldersma schreef. Addi, tikte de poot. Nee, rippen alle stemmen door elkaar, heftig ontkennend. Nu vergist de tafel zich, tenminste de jonger die Luus is nog nooit met mevrouw van Oudeik samen genoemd. Theo, verbeterde toen de tafel. Haar Stiefzoon? Het is verschrikkelijk. Anders, algemeen bekend. Rippen de stemmen, toestemmende uit. Maar dat weten wij, zei mevrouw Ranshof, met haar blik naar de poot van de tafel. Kom, zeg nu iets dat wij niet weten. Kom nu tafel, kom nu, geest. Zij sprak lief overtuigend tot de tafelpoot. Mijn lachte, de tafel klaarste. Erdstig zijn, waarschulde mevrouw Doorn de Bruin, de tafel bontste neer op Ida's goot. Adoel, rippet mooie nonnetje, als ontwakende uit haar trans, tegen mijn buik. Mijn lachte, mijn lachte, de tafel draaide boos rond en zij stonden van hun stoelen op, de handen op het knapje en volgde de neilige walsbeweging van het tafeltje mee. Het volgende jaar, dikte de tafel. Eldersmaas geef op, ontzettende oorlog. Tussen wie en wie? Europa en China. Dat klinkt als een sprookje, ginn ik de dokter Ranzoff. La buwangy dikte de tafel. Wat vroeg zij, is een gat. Zeg nu iets ernstig stafel. Smeekte mevrouw Ranzoff lief met haar prettige Duitse matronenmeneer. Gevaar dikte de tafel. Waar Dreigd ging de tafel voort. La buwangy Gevaar dreigde La buwangy. Ja, dikte de tafel eens. Nijdig. Welk gevaar? Opstand Opstand? Wie sta er op? Binnen 2 maanden. Scenario Ben werd aandachtig, maar de tafel ineens onverwachts werd tegen Ida Schoot aan. Ah, doe dan toch, riep het vrouwtje.  De tafel wilde niet meer. Moe dikte ze. Men bleef de handen opleggen. Uitschijde dikte de tafel. De dokter, grinnigend, legde zijn korte brede hand op als een dwang. Vrek, scholte tafel uit. Knarsen, draaiend. Ploerd, scholte ze verder. Er kwam enige vieze woorden na, aan het adres van de dokter, als riep een straatjonger ze na, vuile woorden, zonder slot, nog zin. Wie verzint die woorden, vroeg Eva verontwaardigd. Klaarblijkelijk, verzond niemand ze, nog de 3 dames, nog van Helderen, altijd zeer in de puntjes, en die klaarblijkelijk verontwaardigd was over de ongegineerdeheid van de spotgeest. Het is heus een geest, zei Ida Bleek. Eva zeenwachtig, en hievaren vingers op. Begrijp niets van die onzin. Het is wel vermaaklijk, maar de tafel is niet gewend aan fatsoenlijk gezelschap. We hebben een nieuwe resource voor Lubowangi, spotten eldersma, geen piknik, geen bal, maar tafeldans. Wij moeten ons oefenen, zijn mevrouw Doorn de Bruin. Eva haalde de schouders op. Het is onverklaar waar zeiden ze, ik kan niet anders geloven dan dat we alle eerlijk waren. We wilderen om zulke woorden te suggereren. Mijn vrouw verdedigde van helderen zich. Wij moeten het meer doen, zei Ida. Kijk, daar gaat een haci het erf af. Ze wees naar de tuin. Een haci, vroeg Eva, ze zagen in de tuin, er was niets te zien. O nee, zei Ida, toch niet. Ik dacht dat het een haci was. Het is niets, de manen schijn. Het was al laat. Zijn naam afscheid, lachende, vrolijk, zich verwonderende, maar geen verklaring vindende. Als de dames nu maar niet zenuwachtig zijn geworden, zei de dokter. Nee, betrekkelijk waren ze niet zenuwachtig. Ze waren meer geamuseerd, al begrepen ze niet. Het was 2 uur, nu ze gingen. De stad was doodstil, sluimrende in de fluvelen schaduw de tuinen, terwijl de manen schijn stroomden. Vijf. De volgende dag, toen Eldersma naar Evershoudelijk door haar huis liep, in Sarong en Cabai, zag zij Frans van Helderen door de tuin komen. Mag ik? riep hij. Zeker, riep zij. Kom binnen, maar ik ben op weg naar mijn goedang, de provisiekamer. En zij toonde haar sleutelmandje. Ik moet over een half uur bij de resident zijn, maar ik ben te vroeg, daarom loop ik even aan. Zegt Limlachten. Maar ik ben bezig hoor, zeiden zij, ga maar mee naar de goedang.  Hij droeg een zwart lustre jasje, omdat hij straks naar de resident moest. Hoe is Ida, vroeg Eva, heeft zij goed geslapen na de spiritistische séance van gister? Zozo, zij Frans van Helderen. Ik geloof niet dat het goed voor haar is het weer te doen. Zij werd telkens wakker met een schrik, ze viel me om de hal zijn vroeg vergeving, ik weet niet waarom. Het heeft mij helemaal niet nerveus gemaakt, zij Eva, hoe wil ik het niets van begrijp. Zij opende de goedang, zij riep haar kockie, bedistelde met deze het eten. De kockie was Latta, een nerveuse ziekte van ogenblikkelijk gesuggeereerde imitatie, met ook plotseling herstellingen en Eva had het plezier in de oude mei te plagen. La, la, li, la, la, riep zij. En de kockie schrikte en riep terug, herstelde zich ogenblikkelijk vergiftnismekend. Buwang kockie, buwang, en de kockie gesuggeereerd, groeide een tétampa, draagblad met ramboutans en mangistans, neer, dadelijk zich herstellende, smeekende de verspreide frugten oprapend en hoofdschuddende en smakkende met de tong. Kom, ga mee, ze Eva, tot Frans, anders breekt ze straks mijn eieren. Ayo, kockie, kloar, naar buiten. Ayo, kloar, herhalde de Latta kockie. Ala nioña, de ampon. Vergeving, nioña, alasunda nioña. Kom nog even zitten, vroeg Eva. Hij volgde haar. U is zo vrolijk, zei hij. U niet? Nee, ik ben melancholiek de laatste tijd. Ik ook, dat zei ik hier gisteren. Het ligt in de lucht van Labuwangi. Wij moeten maar alles van onze tafeldans verwachten. Zij zetten zich in de galerij. Hij zuchte. Wat is er, volg zei. Ik kan het niet helpen, zei hij. Ik hou van je, ik heb je lief. Zij zweeg even. Alweer, zei de zij, verwijtend. Hij antwoorde niet. Ik heb je gezegd, ik heb geen liefde natuur. Ik ben koud, ik hou van mijn man, van mijn kind. Laat ons vrienden zijn van helderen. Ik strijd het tegen, het geeft niets. Ik hou van Ida, wat de wereld ongelukkig willen maken. Ik geloof niet dat ik ooit van haar gehouden heb. Van helderen. Misschien alleen van haar mooie gezichtje. Maar hoe blank ook, zij is een nonna. Met haar keurtjes, haar kinderachtige tragiekjes. Ik heb dat vroeger zo niet ingezien. Nu zie ik het in. Ik heb wel voor uw Europese vrouwen ontmoet, maar u is mijn openbaring geweest. Van al het bekoorlijke, gracieuze artistieke in een vrouw.  In u exotisch is, sympathiseert aan mijn exotisme. Ik stel je vriendschap op hoge prijs, laat dat zo blijven. Soms ben ik net gek, soms droom ik, dat we samen in Europa reizen, in Italië, in Parijs zijn. Dan zie ik ons samen in een dichter kamer, bij een vuur. U praatende over kunst en ik over het modern sociale van deze tijd. Maar daarna zie ik ons intimer. Van helderen. Het geeft mij niet meer of u mij waarschuwt. Ik heb je lief, Eva. Eva. Ik geloof dat in geen land zoveel lief wordt gehad als in Indië. Het is zeker door de warmte. Verpletten me niet onder je sarcasme. Geen vrouw heeft ooit zo tot mijn gehele ziel en lichaam gesproken als jij, Eva. Ze haalde de schouders op. Wees niet boos van helderen, maar ik kan niet tegen die barnaliteiten. Laat ons verstandig zijn. Mante man, jij en die vrouwtje, we zijn onderling goede gezellige vrienden. Je bent zo cool. Ik wil ons geluk van vriendschap niet beterven. Vriendschap. Vriendschap. Er is niets wat ik buiten het geluk in mijn huis zo hoog waardeer. Ik zou zonder vrienden niet kunnen leven. Gelukkig met mijn man, met mijn kind, heb ik daarna vrienden het eerst nodig. Om je te bewonderen, om over ze te heersen, en de boos. Ze zag hem aan. Misschien, zei de zei cool, ik heb misschien behoefte bewonderd te worden en te heersen. We hebben alle onze zwakheden. Ik heb de mijne, sprak hij bitter. Kom, sprak zij, liever, laat ons goede vrienden blijven. Ik voel mij diep ongelukkig, zei de hij doof. Het is of ik alles gemist heb in mijn leven. Ik voel iets onvolkomers in mij, omdat ik nooit sneeuw en ijs heb gezien. Sneeuw, dat is mij iets als een vreemde, onbekende zuiverheid. Waarheen ik verlang, kom ik zelfs nooit langs. Wanneer zie ik Europa? Wanneer dweb ik niet meer met de troveren en ben ik eens te barreut? Wanneer bereik ik jou, even? Ik streek naar alles voelhoorns uit, als een insect zonder vleugels. Wat is verder mijn leven? Met Ida, met drie kinderen in wie ik hun moeder voor zie. Jarenlang controleur blijven, dan, misschien, als hij stemt resident worden, en het blijven. En dan eindelijk ontslag krijgen of vragen en Tussuka Bumi gaan wonen, vegeterende op een klein pensioen.  Ik voel in mij alles verlangen naar het ledigen. Je hebt toch je werk lief, je bent een goed ambtenaar. Eldersma zegt het altijd. Als hij niet werkt en zijn werk niet lief heeft, is verloren. Jij hebt geen natuur van liefde en ik heb er geen van werken, van niets dan werken. Ik kan werken voor een doel dat ik mooi voor mij zie, maar ik kan niet werken om te werken en de leegte van mijn leven te vullen. Je doel is Indië. Hij haalde de schouders op. Een groot woord, zeiden hij, dat kan zijn voor iemand als de resident wie in het meeloopt in zijn carrière, heeft zitten turen op ranglijsten en heeft zitten speculeren op de eens en ziekte en de ander zijn dood om promotie. Voor iemand als van ouderijk die waarlijk en volle idealistische eerlijkheid meent dat zijn doel Indië is. Niet voor Holland, maar voor Indië zelf. Voor de javaan die hij ambtenaar beschermt tegen de willekeur van landheer en planters. Ik ben cynischer aangelegd. Maar wees niet lauw over Indië. Het is geen groot woord, Indië is geheel onze grootheid van ons Hollanders. Hoor vreemdelingen spreken over Indië. Ze zijn alle verruchten over de glorie ervan. Over onze wijze van koloniseren. Toen hij mee met ons ellendige Hollandse geest in Holland, die niets van Indië weet die altijd een woord van spot heeft voor Indië in hun kleine stijven, burgelijke enkdenkendheid. Ik wist niet dat u zo met Indië dweepte. Gisteren nog voelde u hier angst in de land. Oh, en ik voelde de huivering van de geheimzinnigheid in de avond waarin iets schijnt aan te dreigen. Ik weet niet wat. Een banger toekomst, een gevaar voor ons. Voor ons. Ik voel dat ik persoonlijk ver van Indië afblijft staan, al wil ik het niet. Dat ik hier mis kunst. Dat waarin ik werd opgevoed. Dat ik hier mis in het leven van de mensen de mooie lijn. Uw ouders mij altijd wezen. Maar onrechtvaarder ben ik niet. En Indië als onze kolonie vind ik groot. Ons in onze kolonie vind ik groot. Vroeger misschien. Nu voor ongelukt alles. Nu zijn wij niet groot meer. U is een artistieke natuur. U zoekt niet tegenstaande u zezelde vindt. Toch altijd de artistieke lijn in Indië. En dan komt dat grote die glorie u voor de geest. Dat is de poesie.  De poesa is een reuzachtige maar uitgeputte kolonie. Steeds uit Holland bestuurt met één idee winstbejag. De werkelijkheid is niet de overheerser groot in Indië, maar de overheerser kleine arm zielige uitzuiger het land uitgezogen en de werkelijk bevolking niet de Hollander die zijn Indisch geld opmaakt in Den Haag. Maar de bevolking, de Indische bevolking verknocht aan de Indische grond. U is van de overheerser die eens die bevolking uit zijn eigen bloed verwekte, waar nu dreigende op te staan uit die druk en die minnachting. U, artistiek, voelt het gevaar naderen, vaag als een wolk in de lucht, in de Indische nacht. Ik zie het gevaar al heel werkelijk opreizen, voor Holland. Zo niet van Amerika en van Japan uit, dan uit Indië's eigen grond. Zeg glimlachten. Ik hou ervan als je zo praat, zeiden zij. Ik zou je eindelijk gelijk geven. Als ik met praten zoveel bereiken kon, wachten hij bitter, opstaande. Mijn half uur is om. De resident wacht mij en hij houdt het niet van een enkele minuut te wachten. Adieu, vergeef mij. Zeg mij, zeiden zij. Ben ik koket? Nee, antwoorden hij. U is die U is. En ik kan niet anders, ik heb U lief. Ik strek mijn arme voelhoorns uit. Altijd. Dat is mijn noodlot. Ik zal U helpen mij te vergeten, zeiden zij, met een lieve overtuiging. Hij lachte even. Groeten ging. Zij zag hem oversteken de weg naar het residencierf waarin oppasser hem tegemoet kwam. Eigenlijk is het leven toch één zelfbedrog. Eén dwale in illusiedacht zei droef melancholiek. Een groot doel, een werelddoel voor zichzelf, voor zijn eigen lijf en ziel. Oh, god, wat is alles weinig? En wat waren wij rond zonder iets te weten? En elk zoekt zich zijn doelertje, zijn illusie. Gelukkig is alleen een acceptie, als Leonie van Oudeck, die leeft niet meer dan een mooie bloem. Een mooi beest. Haar kindje dribbelde naar haar toe. Een aardige, dikke, blonde jongen. Kind, dacht zij. Wat zal het jou zijn? Ach, misschien niets nieuws. Misschien een herhaling van wat al zo vele malen geweest is. Het leven is een roman die zich telkens herhaalt. Oh, als men zich zo voelt, dan drukt Indië. Zij omhelst haar jongen, haar traanendropen in zijn blonde krulletjes. Van Oudeck zijn residencie ik mijn kringetje van bewondering en heerse. Frans zijn liefde, voor mij.  Wij hebben alle onspeelgoed zoals mijn kleine onno met zijn paardje speelt. Wat zijn wij weinig? Wat zijn wij weinig? Ons gehele leven lang stellen wij ons aan, verbeelden ons van alles, denken lijn en richting en doel te geven aan ons arme dwaalleventje. Oh, hoe kom ik zo, mijn kind? Mijn kind, en wat? Wat zal het jou zijn? Einde van hoofdstuk 2 van de stillekracht van Louis Coupiers. Voorgelezen en opgenomen in Rotterdam op 7 augustus 2010 door Karola Janssen www.karolajanssen.nl Pargaaf 1 tot en met 3 van hoofdstuk 3 van deel 1 van de stillekracht. Dit is een LibriVox opname en dus vrij van auteursrechten. Opgenomen door Karola Janssen de stillekracht van Louis Coupiers derde hoofdstuk 1. 15 paal van Labouwangi 13 paal van Nagarjiva lacht de suikfabriek van de familie de Luus. Half indo's, half solo's vroeger milieunair door de laatste suikerkrisis niet zo rijk meer maar toch nog een talrijk huisgezin onderhoudend. In deze familie die zich steeds wel kander hield, een oude moeder en grootmoeder solose prinses. De oudste zoon administrateur 3 dochters getrouwd en met haar mannen aan ployiers levende in de schaduw de fabriek. De werkzaam op de fabriek de talrijke kleinkinderen spelende om en bij de fabriek. De achterkleinkinderen kimmende om en bij de fabriek in deze familie waren de oude indische tradities bewaard die vroeger algemeen tegenwoordig zeldzamer worden door een drukker Europees verkeer. De moeder en grootmoeder was een dochter van een solose prins getrouwd met een jonge energieke aventurier en bohemien van de politie is, Ferdinante Luus die na enige jaren zwerven en zoekers en plaatsen in de wereld als hoofdmeester op een boot naar Indië was getogen, na allerlei levensverwisseling gestrand was de solo en er beroemd was geworden om een gerecht van tomaten en een van gevarseerde landboks. Door zijn recepten verschafte Ferdinante Luus zich toegang tot de solose prins wiens toch toch hij later hielden en zelfs tot de oude Susu Hunan. Na zijn huwelijk was hij grondbezitter geworden, volgens de solose adat Vazal van de Susu Hunan wie na iedere dag reist en vruchte voor de huishouding der Dalem, Parleis, Zond. Toen had hij zich gelanceerd in de suiker, radende de miljoenen die een goed gunstig lot voor hem verborgen hield. Hij was gestorven voor de crisis in alle rijkdom en eer.  De oude grootmoeder in wie niets meer de jonge prinses herinnerde, die Ferdinante Luus getrouwd had om vooruit te komen werd door de bediende en het javaanse personeel van de fabriek nooit anders dan met een kruipende eerbied genaderd en ieder gaf haar de titel van Raad en Aayu Pangheran. Zij sprak geen woord Hollands. Gerimpeld als een verschompelde vrucht met haar verdoofde ogen en haar verlepte siriemond leefden zij rustig haar laatste jaren voort. Altijd in hun donkere zijde kabai, met juwelig gesloten aan hals en nauwe mouwen. Voor haar regtaande blik het vision van haar vroegere dalemgrootheid. Door haar verlaat uit liefde voor die Franse edelmankok die haar vaarde verlekkerd had met zijn recepten. In haar gedoofd gehoor het aanhoudend geruisterd centrifugies als van stoomboot schroeven gedurende de maanden lange maaltijd om zich heen haar kinderen kleinkinderen achter kleinkinderen. De zonen en dochteren door de bediende genoemd Raad Ajeng, allen nog altijd omgeven door de bleke oude jool van hun solose afkomst. De oudste dochter was gehuwd met een vol bloed blonden Hollander. De zoon die op haar volgde met een Armeniaans meisje. De twee andere dochters waren gehuwd met indoos. Bij de bruin, hun kinderen, bruin, getrouwd en ook kinderen hebben't zich mengende met de blonden familie de oudste dochter. En de glorie de gehele familie was de jongste zoon en broeder Adrien die door die van oudijk het hoofd maakte en trots de drukte van de maaltijd telkeste laboewang die was. In deze familie waren bewaard gebleven tradities die al uitgestorven zijn zoals mensen zich herinnerd bij indische families van jaren her. Hier vond men nog op het erf in de achtergalerij de talloze baboes van wie er ene alleen bedak fijn vreemd en de andere voor doepa. Wie er ook zorgt en derde sambal stamt alle met droomende ogen met lenige spelende vingers. Hier was het nog dat de rijterschotels aan de rijstafel geen einde nam. Dat een langerij bediende de ene naar de ander, weer een andere sajur, weer een andere lodde, weer een andere ayam plecht de grond diende terwijl achter de dames gehuurd de baboes in een aarde chobbe naar de verschillende smaken en ijzen en verwende verhemeltjes. Hier was het nog te gewoonte dat als de familie de races bijwoonde te Nagajiwa elk der dames verscheen met een baboe achter zich, langzaam, lenig, plechtig.  De ene baboe met een bedakpotje, de andere met een pepermuntpomoniere, een binocle, een waaier, een flakon, als een hoofdstoet met rijksinsignien. Hier vond men ook nog de gast de reilugierkamers open voor wie aanklopte. Hier kon men blijven zolang men wilde, niemand vroeg naar rijstoel naar datum van vertrek. Een grote eenvoud van ziel, een al omvattene hartelijkheid, gedachtenloos en ingeboren, eerst hier, met een grenseloze verveling en mattheid. De ideeën genen, de woorden weinigen, de zachtig glimlach vergoedende idee en woord. Het materiële leven zat vol, rondgedien van koele dranken en kwee kwees en roejak. Drie baboes apart aangewezen om roejak te maken en kwee kwee. Tal van dieren over het erf, een kooi vol apen, enige lorris, honden, katten, tamme budgings en een kantjeel, een klein exkieshertje dat vrij rond liep. Het huis, gebouwd aan de fabriek, in de maaltijd dreunende van het machinegedruis, het stoomboot schoefgeluid, de ouderwetse meubels gemobileerd, de lage houten bedden met vier gesculpteerde klamboestijlen, de tafels met dikke poten, de wipstoelen met bijzonder ronderuggen, alles zoals men het niet meer zou kunnen kopen, alles zonder één moderne tint, behalve alleen gedurende de maaltijd, het elektrische licht in de voorgalderij. De bewoners, altijd ongekleed, de heer in het wit of blauw gestreept, de dames in sarong en cabai, zich bezighoudenen met aap of loren of kantiel in één fout van ziel, met altijd dezelfde lieve aardigheid, langzaam en slepend en hetzelfde zachte lachje. De hartstochten, die er wel waren, sluimerden in, in die zachte glimlach. Dan de maaltijd voorbij, al de drukte voorbij, als de rissen der suikerkaren getrokken door de prachtige sapjes, de runderen met glansende bruine huiden, altijd en altijd meer riet aangebracht hadden over de met ampas, rietvezels, bedekte weg, die vernieuwd was door de brede karresporen, de bibit, zaad, voor het volgend jaar gekocht, de machine stil, plotselingen herademing uit staagarbeid, de zo lange lange zondag, de rust van maanden, de behoefte aan feest en pret, het grote diner bij de landvrouw, met een bal en tablo vivan, het gehele huisvol gasten die bleven en bleven, bekend en onbekend.  De oude, gerimpelde groot mama, de landvrouw, de rader Aayu, bevrouw De Luus, hoe men haar ook noemen wilde, beminderlijk met haar doffe ogen en haar siriemond, beminderlijk tegen iedereen, achter zich steeds een aannakmas, een gouden kindje, een opgenomen armprinsesje dat haar, de grote prinses uit solo, een gouden siridoos achter nadrog, een klein slangvrouwtje van acht jaar, het voor haar met een frangje geknipt, met natte bedak, het voorhoofd geblankt, al ronde borstjes onder het roze zijde kabaatje en de gouden miniatursarong om de smalde heupjes, als een poppetje, een speelgoed voor de rader Aayu, bevrouw De Luus, de warrière De Luus en voor de kampongste volksfeesten één al oude mildheid waarin geheel patjaran deelde volgens de traditie der miljoeniteit die altijd werd nagenomen als crisis en malaise. Het was nu na de maaltijd en na de feesten een betrekkelijke rust in huis en in een slepende indische kant was ingetreden. Maar voor de feesten waren overgekomen met vrouw van Oudeik, Theo en Doddy en zij logeerden gedurende enkele dagen nog de patjaran. Om de ronde marmere tafel waarop glazen stroop, limonade, whisky soda zat een grote cirkel van mensen. Maar niet veel, zij schommelde behaagelijk op en neer, nu en dan wisselend een enkel woord. Mevrouw De Luus en mevrouw van Oudeik spraken maar lijst, maar niet veel. Een zachte, goedmoedige verveling zeefde neer op zo vele schommelende mensen. Vreemd was het te zien die verschillende types. De mooie melkblanke Leonie naast de geel-gerimpelde rader Aayu de Hoewarrière. Theo, Hollands blanke en blond met zijn volle lepen van sensualiteit die hij van zijn nonnamoeder had. Doddy als een rijpe roze al met haar fonkelirissen in de zwarte pupillen. De zoonadministrateur Archeel de Luus, Groot, Fors, Bruin wiens gedachte alleen ging over zijn machinerieën en zijn biebit. De tweede zoon, Roger klein, mage, Bruin boekhouder, wiens gedachte alleen ging over de winst van dat jaar met zijn Armenianse vrouwtje de oudste dochter, al oud, dom, lelijk Bruin met haar volbloed Hollands man die haar uitzag als een boer. De andere zonen en dochteren in alle nuances van Bruin en niet dadelijk uit elkaar te kennen. Om en heen de kinderen de kleinkinderen de baboes de kleine gouden pleegkinderen de lorris en de kanchil en overal deze mensen en kinderen en beesten als uitgeschut enige goedhartigheid van samenleving.  Maar ook overal de mensen en de andere woestemmoeder die achter hun allen hoofden een bleke orioel van Javanse aristocratie deed glimmen waarop niet het minst vier waren de Armenianse schoondochter en de boers Hollands schoonzoon. 