Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Audio Book | 5/14
Tweede deel van hoofdstuk 8 van de Deelse Wonde Rokter. Deze Liepevoxtopname behoort tot het publieke domein, opname door Anna Simon. De Deelse Wonde Rokter door A.L.G. Bosbom Toussaint. Hoogstuk 8, deel 2. Als men zo pas uit de kluis van de Wonde Rokter komt, wordt men verblind door de schittering van al dat licht en al de luister daar ten toon gespreid, want het jonge paag heeft de uiterste krachten ingespannen om het pakket van heden in niets te doen achterstaan bij het beruilootsmaal in het Hof van Sint-Achten gehouden. Maar toch, voor ogen aan het schellen lamp en gaslicht van de 19e eeuw gewend en verwend aan de comforts der moderne salons, valt er niets te zien dan een zware, drukkende pracht door kroonluchters met waskaarsen superlijk bijgelicht en niet de moeite waard om erbij te blijven stilstaan. Ook zijn we er niet gekomen om ons mee in het feest gevoel te verlustigen, maar alleen om zekere personen waarin wij be langstellen garen te slaan. En daardoor is nu wel gelegenheid, want het banket is sinds lang afgelopen en het eerste vuur van de danslust is al wat afgekoeld, zodat er in de neven vertrekken die op de grote danssaal uitlopen, reeds etterlijke groepjes heren en vrouwen worden gevonden die zich wat terzijde begeven om uit te rusten of te praten en dat is juist voor ons het goede moment om te luisteren. Zeker zouden wij allereerst naar het bruitspaar omzien, zodat wij niet aan de ingang van een kleine zaal, waar deftige, bejaarde heren bij schaakspel in triktakpoort zaten, de jeugdige oranjeforst zelf vallen ontmoet, die we niet onhoffelijk willen voorbij gaan. Hij zelf is willens de danssaal in te treden, en zijn donkerblauw fluvelen wambuis, rijk met zilverpoort duursel, witzijde doffen en nestels met edelgesteent investeerd, zouden ons toen vergeten dat wij de geharnaste held van steenwijk en geertruiden berg voor ons hadden, zo niet het liteken van de wonden aan de mond bij het beleg van het eerst ontvangen onteraan herinnerde. Maar zijn levendig, tintelende ogen, zijn een kruishafte gehouding, zijn kostbare degen, die nooit zijn zijden verlaat, zijn oranje sherp met gouden franje, doen ons toch altijd Maurits van Nassau, de grote veldheer der Republiek, onderkennen, al wil deze, nu niet zijn, dan een vrolijk feestgenoot, een opgewek dansig.  In het voornemen zich dus te tonen, wordt hij nu tijdelijk verhinderd door Slans advocaat, die hem met een hoffelijke buiging in de weg treedt, en na een paar woorden fluisterens terzijde voert, om hem onder vier ogen iets mede te delen, dat hem zeker geen plezier doet, want de misnoegtentrek plooit zich om zijn lippen, en hij antwoord met zachte stem, maar toch op wat vrevene toon. Hij lieve heer advocaat, is er dan zo dringende haast bij, om lieden aan te horen, wie men toch niet kan toestaan wat zij vragen. Juist daarom, excelentie, hoe minder men hun kan toestaan wat zij vragen, desto hoffelijker moet men hem bejegenen, men verzwart hun negrieven door de klachten niet te willen aanhoren. Wel nu, we zullen ze aanhoren, maar het komt toch op een dag vroeger of later niet aan. Uwe voorstelijke genaden verschonen mijne tegenspraak, maar het komt er wel degelijk op aan. Hoe meer we ons volvaardig toonen om naar hun voorstellingen te luisteren, desto vrijer zijn we om ze af te slaan. Dat is een staatswijsheid waarin ik niet thuis ben. Ik zou liefst willen zeggen, dat ze zich bemoeien met zaken die hun niet aangaan, en dat ze konden vertrekken. Ze zo botweg heen te zennen. Uwe excelentie is in het humeur om te scherzen, en kan dat niet menen. Zijn de genaden considereren dat het hier geldt de gezanten van de Nederkrijts, en dat hun grondgebied een deel uitmaakt van het heilige Duitse Rijk, dat ons krijgsvolk, tenbaterdes oorlogs, zo nu en dan een weinig met voeten moet treden. Hiermee smelden de schalke advocaat, en niet het minst om het schichtig ongeduld van de jonge held, die nu voor de ernstige vertogen van de fijne staatsman, geen hoofd had. Dat ze bij ons komen klagen, is reeds een erkenning van onze recht, en daar nieuwe ingestelde orde van zaken, die mij veel waard is. Bah, ik hecht veel meer aan het bezit van Hui dan aan hun erkenning, onder allerlei aanmatigende toespraken en omslachtige verklaringen. Ik hecht aan het eerst, zonder het ander te versmaden. Daarom heb ik ze al tussver gepuid met de noodzakelijkheid, waarin uwe excelentie en de meeste heren de generaliteit zich bevonden, om de Delse Bruilosfeesten bij te wonen. Bah is in een iet wat langer, die feesten zijn nog in volle gang.  Met drie dagen bruiloft houden, kon men, dacht me, in deze zware tijden vol staan. Maar indien niet, uwe excelentie is immers vrij, om na de afloop van het gehoor naar het Delft terug te keren en deel te nemen aan het banket dat de gravin van Hoornlo zal geven. Gij weet wel dat het zo vrije niet staat tussen mijn zwager en mij om daar aan te hechten. Het is me juist te doen om het ongemaskerd toernooi bij te wonen. Kunnen de heren morgen dan geen ander uur kiezen, bijvoorbeeld na drie uren, dan had ik meteen mijn pretext om niet bij Hoornlo te verschijnen. Dat pretext ligt toch al voor de hand. Er zijn besoongens genoeg om uw genaden ook na de noem te zagen te houden, maar het uur voor de audiëntie kan niet veranderd worden. Het is vastgesteld naar de uzantien en de gezanten zijn geadverteerd. En de reden die ik heb om daarin verandering te brengen, moet zulke ernsthaften en voorzienige heren zeker wat onbeduidend en eidels schijnen, hernam Baurits met een glimlach. Maar daar valt niets in. Gelieden kunt de zaak wel buiten mij afdoen. Onmogelijk, uw excelentie. Waarom onmogelijk? Geheren doet zoveel af buiten mij om, dat we ons nu althans niet het verwijt op de hals willen halen van onze oude heren, gezante gehoorten verlenen die over aangelegenheden van de krijg komen handelen, zonder daarin te kennen onze kapitein-generaal stadhouder over de vijf principaalste gewesten. Het is wel, meneer de advocaat. Gebrengt mij in herinnering dat de plicht van de stadhouder aan wie zoveel is opgedragen, voorgaat boven het genoegen van Baurits van Nassau. Ik zal mij voegen naar hetgeen die heren geschikt hebben. De stadhouder is immers slechts de gehoorzame dina der Staten. De stadhouder heeft de belang en de Republiek te dienen, en zo doen wij allen, ieder in zijn ambt, repliceerde Barneveld. Sufficient, heer advocaat, filmauw het in met zeker hoogheid. Uwe vorstelijke genaden nemen het vrij moedig woord van de getrouwen raadman en voorstander van uw huis niet ten kwaarde, smeekt de Barneveld deepmoedig. Mijn hand daarop, beste vaar, ik neem het op, zoals het bedoeld is. Maar laat mij nu wat aan de uitspanning van de avond. Ik zie daar de Baron de Giselle, die mij schijnt te zoeken. Ik ben de vreemdeeling enige hoffelijkheid schuldig.  Toch gene gunst en vertrouwen, waarschoe de Barneveld, want, toch er iets, was de Baron zo dichtgenaard dat advocaat voor zich moest houden, wat hij er had willen bijvoegen. Ook wende hij zich af naar een korte buiging tegen de Baron, door deze met de meeste hoffelijkheid beantwoord. —Gij zoekt mij, Baron, hebt jij mij iets te vragen, sprak-mauwits? —Om de waarheid te zeggen, ik zagt u er door luchtigheid om afscheid te nemen. Ik wens de liefst op Franse wijze zomaar stillekend te ontsnappen. —Wat is dat, Baron? Moet ik u aanklagen van hoog verraad? —Hooog verraad, uw genade, herhaalde de Baron met een verleegde glimlach. Ik begrijp niet. —Ge begrijp niet, hoe ik u daarvan beschuldigen kan. Terwijl ik u betrap en vlak rand delie. —Maar uw doorluchtigheid, ik ben mij van niets schuldigst bewust, wachten Baron uit, met zekere moeite om de scherts als scherts op te vatten. —En dat is de ergste crim. —Hoe? Ik tref u aan in de speelzaal, terwijl alles daar gins nog zo lustig aan de dans is. En jij komt mij vertellen dat jij heen gaat, zo vroeg reedst, dus even 1 uur naar midden nacht. —Vouzee compagnie, aan dit luisterrijk gezelschap, is dat geen kring bij u? Of heb jij het zo druk aangelegd bij dansen, dat jij nu al naar rust verlangt? —Ik heb in het geheel niet gedanst, uw genade, antwoerde de Baron zich een weinig herstellende. —Ik heb een paar partijen schaak gespeeld, met ritmeester Overstein. Maar de dag is heden vroeg voor ons begonnen, en ik ben geen twintig jaar zoals uw excelentie. —Ik heb mij net rikruisen al mooi op de rug, en het vieren is zover niet meer af. —Bah, wat betekent dat? Gezijd juist in de volle rijpheid des levens en der kracht, en dan zou die lichte vermoeienis bij het tournoi van deze morgen u verhinderen te dansen? —En dat excuus neem ik niet aan. De overwinnaar behoort niet op zulke lauren te rusten. —Gij begraat crim de laisse bouté tegen onze jufferschap, zo ga je niemand haarig ten dans geleid. —Ik zie hier zoveel edele vrouwen en bevallige jongvrouwen verenigd, dat ik inderdaad mijn keuze niet weet te doen. Daarbij, met ene als de voorkeur te geven, beledigt men al de anderen. Ik wens mijn kutwazie te tonen door mij te onthouden.  —Maar jij doet ze allen tezamen hun affront aan, als jij ze zo zitten laat. —Verschoon mij uw genade, ik kan niet geloven dat deze schone jufferen haarige avoniers behoeven te tellen, en vooral niet dat het ene haarig aan een danser zou ontbreken, want een enkele verindeling zich onthoudt, daar hij niet in de gelegenheid was haarig kennis te maken. —Niet zoveel kennis als er nodig is om haar ten dans te vragen? —Dat is een vol verjan, Baron, en mijn kozien van Soms zal het u zeker ten kwaarde duiden, zo ga je u onder zo'n schraal pretekst aan de feestvruchten onttrekt. —Dog, daar valt het mij juist in, dat jij oude bekenden zijn met de gravin van Soms en haar zuster, zelfs verwantend, zoals ik wel heb horen zeggen. —Dat geeft u in maar zijn recht, om u allereerst aan deze te wenden. —Ik zou niets liever wensen, uw doorluchtigheid, maar, ongelukkig, hebben de gravinen van Egmond preventies tegen mij, die, die haar toch niet beletten zullen, beleefde zijn, jeingseen haar en gasten. —Kom, ik zal u zelf bij haar brengen. En Reeds had Maurits zijn arm gevat en leidde hem voor tot bij de divan, waar de jonge vrouw met haar zuster zat te rusten naar haar laatste dans. —Wat hebben ze eigenlijk tegen u? —Hat Maurits onder het voortgaan gevraagd. —Ik moet de grieven kennen, wil ik Peesmaker zijn. —Ze keuren aan het in mij af, dat ik de partij volgde, die mijn vader koos. —Dat ligt toch nogal in de orde, —dunkt mij, —hernaam Maurits. Maar Reeds stonden zij voor de gravin van Soms, die haar een nieuwe plichten van vrouw des huizes met zoveel ijver vervuld had, dat ze er vermoeid en afgewonden uitzag, hoewel zij haar best deed om opgewerkt te schijnen en zich vriendelijk te tonen door de beide heren met een graastelijke buiging te begoeten. —Jong vrouw Van Svazen daarin tegen, die niet nodig had gehad zich in te spannen, dan voor zover zij het goed vond, en die haar kloek en ferm genoeg uitzag om niet door het feestvirens afgetopte zijn, wende zo grote vermoeienis voor, toen zij de baron de Giselle zag naderen onder geleiden van de prins, dat ze zich enigszins afgekeerd liet neervallen tegen het roodfluële ruggekussen, dat de divan schijde van het ijkenhouten beschot.  Marrots feinste niet te letten op die achterloze houding door de jong vrouw van het Echtmond aangenomen, maar sprak, als kon er geen kwestie zijn van tegenstand. —Ik breng hun dansar, Cousine. De baron de Giselle beklagt zich, dat hij zijn en nichten de ganze avond nog niet vertrouwelijk heeft kunnen naderen. —De baron is onbillijk met die klacht, sprak de gravin van Soms. —Als gastvrouw moet ik hoffelijk zijn, jeegds, iedereen, dat verhindert alle bijzondere toenadering tot enkelen. —Darbij is de verandschap zovech, —viel nu Frans Waze in, —zicht op Marrots kerende, —dat de baron wel zal doen met die niet te laten gelden. —Das een hard woord, noemt vrouw Frans Waze, —her naam Marrots. —Ik meen toch verstaan te hebben, —dat u, hervader Zalig, er anders over heeft gedacht. Frans Waze beet schopte lippen, en zag voor het eerst tot de Giselle op. —Wien zij een snijdende bliktoeweerp uit haar velle zwarte ogen, terwijl Marrots voortging. —Zo jij iets tegen elkaar meer hebt, legt het bij, —en geef hem de hand voor de gejaarden, die gins wordt afgeroepen. —Ik dans de gejaarden niet meer, —uwe genaden, —antwoordde Frans Waze stout en beslist. —Uw genade ziet nu zelf, —hoe de oude weten, —bij de frullen van Echtmond is ingeroest, —riposterde de baron. —Zij schijnt er stijf en stram door geworden. —Dat is meer scherp dan galant, —baron, —antwoordde Marrots, —maar ik wil mij niet mengen in uw twist, —maak er tezamen uit, —maar vrouw van Soms zal toch wel de gejaarden willen dansen met mij. —Ontwijflijk, —doe het door luchtigheid, —en met groot genoegen. Sabine stond schielig op, —of zij haast had, —oan het pijnlijk toneel een eind te maken. —De prins bood haar de hand om haar op te leiden, —maar eer zij ging, —weerp ze haar zister een bliktoe, —of zij zeggen wilde, —ik offer mij op voor u. —Het geën Gauvin zich voegst had had, —als haar zister alleen liet, —namelijk dat de baron zich haast en zou, —met de mere vermin hoffelijke buiging zijn afscheid te nemen, —gebeurde niet. —Dus Yssel bleef Frans Svazet erzijde, —en had nu zo goed als een tel-a-tet met haar, —te midden van het feestgejul.  —Al wat dansde stroomde een andere weg uit, —al wat ruste en praten wilde, —wachten zich wel in de volle danszaal te blijven rond waren, —en Frans Svazet zag zich dus in een volslage isolement tegenover de indringer, —die er wel de man naar was, —om van dit voordeel gebruik te maken. —Toch was het hem aan te zien, —dat ook hij niet op rozen trat in deze ogenblik. —En al waren het dat hij dit samen zijn mocht begierd hebben, —de hostiele stemming van zijn partner, —waarborgde hem gans geen zoete herderskoud. —In deze kamp met het tong zouden scherper en pijnlijker stoten worden toegebracht dan die morgen in het tournoi —met zijn ridderlijke lands. —We hebben het reeds begrepen. Frans Svazet van Echmond was geen schuchtere schone in de vaag —der jeugd, —maar een dame, —die dat zeker hachelijke tijdstip —naderde, —dat Georges Zang vergoelen kent schetst, —als Latrogem Junès, —maar ze was geestig en levendig, —had grote, —donkere ogen en sprekende gelaatstrekken, —een fijne, —ranke gestalte, —en wist zich de kleden —met die deftige eenvoud die aan haar stand en voorkomen —paste. Daarbij had zij het geheim door houding en toon indruk te maken. —In het kort —zij behoefte nog niet alle aanspraak op te geven —om te behagen, —maar zij scheen in deze ogenblik althans —afstand gedaan te hebben, —van alle zucht om beminnenswaardig —te schijnen. —Haar gelaat nam een strakke, —onvriendelijke uitdrukking —aan. —En in de blik —die zij nu op de baron weerp, —lacht —zoveel minachting en zoiets dreigends, —tevens, —als —hoopten ze hem door schrik te verjagen. —Maar de Edelman ook was niet licht verzaagd. —En nu hij eenmaal op het terrein was, —schijnheid —opgezet te hebben, —alles te totzeren, —om de overwinning —te behalen. —Zijn uiterlijk —was geen sinds een zulk, —dat het een —junkvrouw van van Swazes leeftijd —afschuw behoefte in te boezemen. —Hij was de ouderen van Julián, —maar men kon hem dat niet aanzien. —In tegendeel, —de stempel van verval, —van leiden, —van ongeriegeld leven en wilde hartstochten, —die het wezen —van onze held verouderde, —wet bij hem niet opgemerkt. —Hij zag haar welvarend en opgewekt uit, —besteden —de nodige zorg aan zijn vrij krullend haar —en fijne mustadsen, —en doog de prachtige kleding van haar rang —met losse gemakkelijkheid.  —Ook hij had het harnas —en de rinkraag —van het tournooy —nu met wanbuis —en hozen van grijs satijn —verwisseld, —door zwart fluweel —en goudpassemen —afgezet, —en het korte rood fluwele manteltje —met zilver per duursel —dat hem over de linker schouder hing, —toeg hij met edelis wier. —Zijn donkere tent kwam sterk en sprekend uit —bij de helderen kantenkraag —van echt megal spelde werk. —Hij hield de fluwele paret —met witte pluim —in de hand, —toen hij zich met zekere opzettelijke —gemeinsamheid —naar Franswazen heenboog, —twij hij sprak op de toon —van zacht verwijd. —Wat heb ik toch tegen u misdreven, Franswazen, —dat jij de oude speelnoot —uur kindzheid —dus vredelijk verlogend —en terugstoot. —Gij zei het wel vermetel, —mijn heer, —dus top mij te durven spreken. —Gij zei het nooit mijn speelgenoot geweest, —her nam Franswazen, —twijl zij hem trof —met de bliksemstraal haar ogen, —die hem werkelijk —de zijnen deed nedeslaan. —Toch, —hervat hij stout —en met zekere —bitterheid. —Het is waar. —Een page —word gemenelijk —meer als een dinaar geconsidereerd —dan wel als speelgenoot, —en onze —leeftheid verschilde ook nogal. —Maar ik werd toch —als bloedverwand —met de kinderen des huizes opgevoet, —en —Gij spreekt van —voerechten, —mijn heer, —die inderdaad —aan jullie aan —de gissel —onze neef —zijn te beurt gevallen, —maar —in —de persoon —zicht nu —als baronde gissel —bij —mij —voordoet, —herken ik —deze speelmakker —niet. —Hij haalde —even —de schouders op. —Het is —meer —aan —25 —jaren —geleden —cousine —since —die —blijde —spelen —onze —jeugd —verstoord —werden —door —een —nootlottige —slag. —Ik —ben —al —die —tijd —niet —rustig —op —mijn —svaders —kasteel —blij —wonen. —Ik — heb —veel —veel —onervonden —ook —met —veel —te —streiden —gehad. —Is —het —vreemd —dat —ik —zeker —ben —veranderd? —Hij —zelf —zijd —niet —meren —13 —jarige —vrullet —je —dat —toen —wel —van —mijn —hulden —gediend —was.  —Uw —geheugen —moest —ongewoon —sterk —zijn —zoon —mijn —trek —en —Uw —niet —enig —since —ware —ontgaan —en —ge —mijn —nog —na —dat —er —weder —zijd —zo —veel —in —en —aan —ons —veranderd —is —zot —er —stond —wis —te —herkennen —maar —toch —nu —uk —et —mijn —en —toeschouwers —maar —toch —heelt —hij —zicht —stoud —en —moedig —en —bleef —vol —harden —in —toon —en —houding —van —an —voor —ongelijk —te —en —miskende —daar —is —list —en —schuins —heid —in —uwe —voorstelling —jong —vrouw —dat —gij —mijn —niet —me —herkennen —wilt —nog —de —oude —vrienden —recht —en —hergeven —laat —ik —daar —maar —ho —toe —leg —blijk —nu —mijn —aan —tast —en —in —mijn —karakter —als —of —ik —een —personaat —je —speel —de —die —in —naam —en —rang —usser —peert —welke —hem —niet —toekomen —wet —us —van —swa —ze —van —ech —mond —dat —ik —uwe —getuigen —ist —niet —nodig —hep —om —door —all —en —erkent —te —woorden —in —de —rang —en —rechten —maar —door —mijn —vaar —ig —de —baron —de —gis —el —verle —ent —die —geluk —a —nog —leef —t —en —waakt —om —maar —tegen —dergel —ik —insinuat —ies —te —kun —verdedigen —als —het —zijn —moet —gehept —een —voor —zien —ig —en —goed —willig —vara —baron —dat —is —gebleken —maar —kan —u —geen —geluk —wensen —met —te —voer —ang —waarop —ga —u —beroemd —voer —ik —beter —ben —ingelegd —van —de —middelen —waardoor —die —verkegen —is —s —sins —ga —j —zelf —erkent —niet —goed —ingeleg —te —zijn —verle —moes —de —krist —el —ke —lief —te —u —toch —voorschrijven —dacht —me —om —op —om —juist —de —ken —is —geen —bluut —verwand —te —veroorden —en na bijheid van de graaf door de twisternen niet opgemerkt geworden, die daarop boven met de rug naar hen toegekeerd zat, hen evenmin naar hen had omgezien. Maar ongelukkig hing er een kleine, ronde spiegel waaraan twee luchters waren vastgeheegd, enigszins in de hoogte tegen het ijkenhouten beschot, en zo raste blik van de graaf zich daarop vestigde, had hij zijn schoonzustige opgemerkt, tet-a-tet, met de beronde Gissel. Darin was nu niet dat hem verdacht of ergelijk kon toeschijnen, en al waren hij in de gelegenheid geweest hun gesprek te beluisteren, hij zou er zich als riddelijk edelman niet toegericht het hebben geacht.  Maar de vieren laat dunken de houding van Frans Waze, de snijdende minachting die er sprak uit de velle blikken die zij onder dit gesprek op de baron vestigde, dienst kleuren en verbleken, dat knabbelen op zijne mistatsen, als om eerlijke woede te verbijten, bracht hem tot onderstelling dat het hier geen dierschetsende kibbelpartijtjes scholdt, waarbij dames en heren onderling met hun vernuft traagde te schitterend. Geen galant shoot, met coutoisie ter enere, en vrouwelijke fijnheid en schalkheid ter andere zijde gevoerd, maar in tegendeel een tweegevecht in volle ernst, waarbij de scherpe lands werd gebruikt en de tong tot punt gepijl gespitzt, en hij wist al bij ervaring hoe zeer zijn een schoonzustig in zulke combatement met rest de arm was. De baron de Giselle was een notabel vreemdeling, herwaarts overgekomen om met de stadhouder over wichtige familiezaken te onderhandelen, in de naam van de prins van Oranje, Philips Willem. Een zulke moest zich niet over onhoffelijke bejeging te beklagen hebben, waar hij als gast in zijn huis was ontvangen, oordeelde de graaf. Hij wilde dus weten wat er gaande was, en Frans Waze zou haar excuses moeten maken, zodat het bleek dat het ongelijk aan haar zijde lag. De jeugdige gemaal van Sabine van Echtmond was, als wij rietzijden, een edelman van de echte oud-Duitse stempel, billijk maar streng, zeer na-eivrig op zijn mannelijk gezag, en vast besloten dat de handhaven, ondanks de doorluchtige afkomst, zijn er gemal in en haar vorstselijke vermaagschaping, en hij achte het niet overbodig, riet ter stond, ook waar het zijn een schoonzustig gold, die oorde van zaken in te stellen. Ook toen hij deze als op de daad betrapte, in er zo grove onhoffelijkheid, achte hij zich gerichterd, haar daarin onverweld en met kracht tegen te gaan. Hij verplichte haar vold vast te maken, waardoor zij ineens weer vlak tegenover de vijand stond, wiens zij willens was, de rug toe te keren, terwijl hij op wat forstseltoon vroeg. Waarvan is hier questie, voorlein, Sveegarin, al zat hij ook verschil hebben met die cavalier, is het toch niet behoorlijk op zo'n pitse wijze te scheiden. De baronde Giselle is mijn cavalier niet, hij nam Frans Waze stug en hoog, en zij tachten te ontkomen, aan de hand die haar arm hield gevat.  Ik zou mij zelf een aan Féronie schuldig maken, viel dus Giselle in, zou ik niet groeel uit bekende, dat de fout hier allereerst bij mij ligt, steunende op de rechten onze verwandschap en voegere bekendheid, die ik niet verjaard waande, hoopte ik van de jongvrouw de gunst te verkrijgen, haar tendans op te leiden. Doch die werd mij gewijgerd, met meer verbolgenheid, dan waardoor ik meende, doordat verzoek aanleiding te hebben gegeven. En ik, Lassie, te weinig aan dirgelijke weigringen gewend, had niet genoeg zelfbeheersing om haar met losse onverschilligheid op te nemen, maar bleef aanhouden, welicht wat al te stout en te hartstochtelijk, op de vervulling van een wens die zo zeer de toren van de vreulen had graande gemaakt. Zie daar de oorzaak van onze twist, doegenade. Nu, zo begier ik dat er stond verzoening na volgen, die Frans Waze bezeegelen zal door u dat verzoek toe te staan. Hervat de graaf Georg Eberhard, Frans Waze streng en dreigend aanziende, en wilde tegelijk haar hand in die van de giselle leggen, maar Frans Waze zich vrijgevoelende tokt die snel terug, en spakt luid en heftig, zodat het door de gantse zaal klonk. In de eeuwigheid niet. Daar kan niets gemeent zijn tussen mij en deze vreemdeling, voegde zij er langzaam achter, toch met een stembuiging of zij de ware kwalificatie binnen hield, maar zo doorboerend was de blik die zij daarbij op de baron richtte, eerder zich haastig afwenden, dat deze als vernietigd staan bleef met gebogen hoofd. De graaf van soms was zelf zo verrast en verbluffd door deze barse uitval, dat hij verzuimde haar nogmaals de pas af te snijden. Lieber hergat, welk is vrouwenzimmig, Riepij, haar naanziende, toen hij wat van zijn verrassing bekomen was. Zij speelte vertoorde Juno, merkte de baron aan, zijn enelijke woede ontvijnzend onder een smadelijke lach, en zij weet al waarom. Maar waarom dan? Oms hemels wil, zicht mij waarom, dronk van soms, heftig in zijn erginis over een kwetsing der wellevendheid, waarmee hij zich als in het aangezicht geslagen achte. Oh, hervatte de baron met een ironieke uitdrukking van gelaat, simpelek om een krim die geen vrouw kan vergeven. Ik begin de onhandigheid haar in herinnering te brengen, dat zij zowat over de veertig is. Weh, weet je, is het dat, en de graaf barste in een schaatgrond gelach uit.  Had ik kunnen raden, dat daar de angelstak. Maar na zulke een scène die hebben doorgestaan, zal u een genade mij ten goede houden, dat ik mijn afscheid neem. Mijn zaak is hier nu toch bedorven. Soms tacht hij hem nog tot blijven te overreden, dan de baron liet zich niet bewegen en haast er zich weg te komen. De woezuster geeft om een onbeduidende krenking, de baron de Giselle, een grove belediging aangedaan, spakt de graaf later tot zijn een gaanmalin. Ze heeft hem zo goed als weg gejaagd, want hij is toernig hingegaan, ondanks mijn nodig ging tot blijven. Daar steekt zeker meerachtig. Wat kan zij tegen hem hebben? Hoe kan ik dat weten? Ik geloof dat die twee altijd gekibbelt hebben, maar ik was toen ze samen waren, een kind van even vijf jaar, en herinner maar niets meer van die lang verleden tijden en voorvallen, gaf de jonge vrouw het een antwoord, wat gekrenkt door die ondervraging. Zij herinnerde zich niets van die oude tijd, niets van het schavot haars vaders, niets van de algemene rouw en weekklachten om maar heen, niets van datgene wat hem weegeroep deed opgaan uit geheel een volk, niets van datgene wat haar vader een onstervelijke naam had gegeven in de geschiedenis. Wyberfleis, Wyberfleis, verzucht de graaf Georg Eberhardt, maar ik wil en zal er toch eens het mijne van hebben. Einde van Hoogstuk 8. Hoogstuk 9, eerste deel van de Delfse Wonde Rokter. Deze Libyfox opname behortelt een publieke romijn opname door Anna Simon, de Delfse Wonde Rokter door ALG Bosbom Tusa, Hoogstuk 9, eerste deel. Daarin had de graaf van soms zeker goed kunnen slagen, zo hij in de gelegenheid waren geweest, te baron de Gissel, te volgen tot indiens logis, een ruim bovenkartier in een gesloten huis, waar aan de wilderige Belgische Edelman de vorker had gegeven, boven het onvrij en ongemakkelijk verblijf in één der weinige Delfse logementen, nu vooral opgeprop met gasten van allerlei rang en soort. Hij had de sleutel van de huisdeur bij zich, vond zijn er dan taar en brandende aan de voet van de trap, steegt hij op in alle haast en vond Reeds een bezoeker, hem wachtende, bij de hart zitten, waar het vuur lustig brandde, want de gast scheen zich de tijd gekort te hebben met haar trouw voor te zorgen en haar telkens nieuwe blokken op te werpen.  Die persoon is voor ons geen onbekende, het is diezelfde hopman Peter die jullie aan zo zeer in verzoeking had geleid en hem zo deerlijk in de lij bracht. Hij had nu de boerenvermomming afgelegd en droog de degen en het gewaad van een deftig Edelman, en zowel in houding als manieren bewees hij dat hij zich dit maar niet buiten of boven, maar in zijn stand had gekleed. Hij zat voor een tafel waarop een grote kopera lamp stond te branden en scheen gelezen te hebben, maar zoals iemand leest die onrustig of ongeduldig is, want zoras hij de gissel zag binnenkomen, weerpij zijn boekweg en liep hem tegemoet, zeg gende. Zijd hij eindelijk daar baron, op mijn erewoord, ik begon te geloven dat jij de gantse nacht met banketeren zou doorbrengen. Ik vrees wel dat jij langer zult gewacht hebben dan u aangenaam kon zijn, vrijheer van Grimswout, Heynand de Gissel, terwijl hij zijn mantel aflegde, maar geloof me, ik kon niet eerder wegkomen, ik moest de afscheid nemen van de stadhouder. Ja, dat was nodig, herhaalde de andere met een ironieke glimlach. Mij dacht het zo, ik kon niet wegsluiten als een hundertief. Dat geef ik u toe, in kast van desastre zou dat zeker suspiciedoen vallen op u, maar moest dat afscheid dan zo lang duren. Graf Maurits was gracieus en bracht mij daardoor in een moeilijk pakket, hervatte de gissel, terwijl hij een armstoel indem tegenover die waarop de vrijheer zich weer had neergezet. Verbeeld je, ik had er de ganze dagelop gepijnst hoe ik een kort gesprek onder vier ogen zou kunnen houden met de gravind Frans Swazer van Echmond, de zester, de jong gehuwde, maar Thuokens wist de jongvrouw dat te ontgaan, of kwam er het een of ander tussen beide om het mij onmogelijk te maken, want al lag mij veel aangelegen om niet ten overstaan van het gansere zelfschap door deze miskend of verlogend te worden. Thuokens teleurgesteld hield ik mij terzijde, totdat ik voegelijk meende te kunnen gaan. Toen kwam Maurits op de zotte inval om mijzelf aan mij ne nicht te voortstellen. Ik moest met Frans Swazer dansen, begeerde hij, en hoe ik mij ook excuseerde, ik moest de storm trotszeren.  Ik vreeste wel dat ik niet liefderrijk zou ontvangen worden, maar teruchtreden kon mij bij Maurits verdacht maken, en dus maar ineens de aanval gewaagd, en de oude bekenschap hernieuwd met een fond d'errin, dan was ik ook ineens door. Maar de dame was penetrant en recalcitrant in de hoogste graad. Ze wist precies bij mij de divode lacqueras uit te vinden. We hadden een appartee dat lang niet mals was, en waar had ik mij niet met ere wist terug te trekken, toen de graaf van soms zelf het conflict nog kwam complikeren. Maar haar heftigheid gaf mij ten laatste het recht misnoogd heen te gaan. De graaf in een stemming laten de tegenzijne schoonzuster, die, zo ik hoop, de harmonie in de familie niet zal bevorderen. Gij ziet dat, zo ik u heb laten wachten, het althans niet voor mijn plezier is geweest. Waarom heb je ook dan zelf in de melepe geven door die bereidigd feesten te gaan bijwonen? Pas en ple, dat is een mooie vraag. Ik zie niet hoe ik er mij van had kunnen verschonen, voor eerst omdat ik niet hier in Holland ben gekomen om mij in een hoekschuil te houden, maar in tegendeel om relatie in aan te knopen met zoveel aanzienlijke en invloedrijke luiden als ik maar grijpen en vangen kan, om te observeren, zowel de opinion des volks als de particuliere levens en denkwijze van de adel en de patriciers. Nu kwam het mij voor dat een openelijke feestviering als deze daartoe nogal vrij goede ocasie opleveren moest. Vervolgens gingen alle lieden van kwaliteit die het Hof van Maurits frequenteren mee naar Delft, en de stadhouder had mij zelf uitgenodigd om aan het tournoordeel te nemen. Ik gaf een weinig uit eidelheid, op dat ik er getuigen van zou zijn hoe zeg hij de liefde en de geestrift als volksopwekt alleen maar door zich te tonen. Ziet hij nu in hoe ik thuis had kunnen blijven. Moeilijk, dat geef ik u toe, maar daarom begrijp ik toch niet waarom hij er zoveel aan hecht door die puurde demoisel als haar bloedverwand erkend te worden. Ik meende uit een vroeger gezegde van u te moeten opmaken dat uw betrekking op de echtmond slechts een fictieve was.  Wel, om de fictie tot een realiteit te maken, en ondanks alles geef ik nog de hoop niet op dat de stem van het bloed zich eenmaal zal doen verstaan, eind dat hij met een spotterdag himlag. Rookeloze. Hij nee, ik waag niet zoveel als hij denkt. Er bestaat gelijkenis tussen mij en de persoon wie ik voorstel. De enige in deze kring die hem heeft gekend, en nog wel als knap, is Frans Waze. Ik weet al dat zij preventies tegen mij hebben moet. Hij zich niet licht zal gewonnen geven. Maar al stond hij, wie eens alter ego ik ben, voor haar, zoals hij er nu vermoederlijk uit zal zien. Ze zou hem even min herkennen als de speelnood haar jeugd. Ja, ik maak me sterk dat ik bij confrontatie mijn pleid zou winnen, zelfs bij haar. Want ik heb mij sinds mijn eerste jeugd zo geïdentiveerd met de personaatje die ik moet spelen, dat ik mij na plon zal verliezen, zodat ik moest ophouden mij als zodanig voor te doen. Dat is doeloze doordrijverij, en nu zelfs in een walsche positie brengen zonder noodzaak. Is het u dan niet genoeg dat de baronder Giselle, u als zijn wettige zoon heeft herkent? Dat is juist wat hij niet heeft gedaan, en nimmer meer zal kunnen doen, ook bij de beste wil om mij alles te schenken wat hij tegeven heeft. Een eerste fout is er begaan, en daardoor ben ik levenslang gedoemd om de rol van een valsarist te spelen. Unautsprekelijke bitterheid tekenen zich op het gelaad van de baron, en hij traagte een traan van spijtweg te pinken, bewijs dat de scherzende toon die hij gewoonlijk aannam niet dan valse opwinding was. Mijn vader, uit zwakheid, uit onriddelijke mensend vrees, heeft mij voor zijn wettige zoon in de plaats geschoven, maar van wettelijke erkenning is nooit sprake geweest, nog heeft dat kunnen zijn. Hij kon nog wilde, mijn moeder huwelijke, al was hij uit Edels, Spaans bloedafkomstig. Hij had overwegende redenen om niet wettelijk van zijn gemalin te scheiden. Diezelfde, uitboos aardig overleg en onverikbare hartnekkigheid, zich bleef vast klemmen aan de huwelijk scheten, hoe zwaar een boei haar daaruit ook werd gesmeed. Evenhard nekkig bleef zij vasthouden aan het leven, dat toch geur nog kleur mee voor haar had.  En de baron heeft zijn eigenaardige zwakheden en zeker gemoetsbeswaren, die hem altijd beled hebben door één krasse daad die hinden is uit de weg te ruimen, hoewel hij er geen bezwaren vond, haar duizend doden te laten sterven, ingreven, in vernederingen van allerlei aard, in haar toeterkind allermeest, dat het daar trouwens naar gemaakt had. Ja, die lieden van halve maatregelen zijn lastig en gevaarlijk voor elk wie er mee te doen heeft, spakt de vrijheer niet zonder enige intentie van ironie. Maar dat alles zegt me nog niet, waarom gij u zo ten omtijden aan de echtmonds wilt optringen? Van haar erkenning hangt immers uw oppositie niet af, je zet geidelig lastigte van de prins van Oranje, te Brussel, de zoon van de baron de Giselle, gunsteling van de landvocht, de de koning zelf reeds meer dan eens tot hachelijke zendingen geëmplooieerd aan verschillende hoofden. Wat kan u het overig gescheven? Heel veel, dat verzeker ik u. Ik ben hier voor iedereen een vreemdeling, dat is waarg en het zal eigenlijk niemand kunnen schelen hoe ik heet en wie ik ben. Maar aan de echtmonds, die weten dat de baron de Giselle maar één zoon heeft gehad, moet ik mij imposeren als deze, of ik ben niets, niet eens een basstaart, want de baron heeft nooit de moed gehad ervoor uit te komen dat hij een natuurlijke zoon had. Tot mijn vijftiende jaar heeft hij mij in de diepste verborgenheid laten opvoeden, en ik geloof vast dat het zijn intentie geweest is mij levenslang in een klooster te versteken, of naar de nieuwe wereld te zenden, of dat er in de oude geen spoor van mijn aanwezen zouden blijven. Maar de weerbastigheid van zijn enige lieveling heeft aan mijn lot die zwaai gegeven, waar ik zelf nu niets meer tegen vermaag. En de echtmonds? Die heb ik juist nodig om mijn rat van avonturen te helpen draaien. De baroneste Giselle is naar Holland uitgeweken, zoals ze zekerheid had van het overlijden mijn moedig, niet eerder. Gij ziet dat het een obstinate vrouw was, en die wist wat zij wilde. Waar zij eigenlijk beland is, heeft men ten onzend nooit geweten. Denkelijk heeft zij schelplaats gevonden, bij de een of ander, haar verwanten. Hoe dat ook zij? Sinds enige tijd is het gerucht van haar dood tot ons gekomen.  Maar mijn vader wil, kon er niet aan geloven, en in elk geval is zekerheid op dit punt hem dringend nodig. De echtmonds kunnen dat geven. Ze zijn reeds een geruime tijd in het hartje van Holland, of u is u de toerle monden. Het zou mij niet verwonderen dat zij enige correspondentie hadden gehouden met de baroneste, of wat danst met dier na bestaanen. Indien al niet, moet Sabine, bij haar huwelijksplannen, toch na haar nicht hebben geïnformeerd, en op de ene van de rewijze weten zij er het rechte van. Zoals Gij werd verhouding tot die dames heeft voorgesteld, zullen ze denkelijk niet geneigd wezen, u te vertellen wat Gij weten wilt. Ik zal ze er wel toe brengen, zei het haar ondanks. Ziet daar, wom ik mij de laat dunkende hoffelijkheid van Sabine, en de winnige schamschoten van Francaise zal getroosten, tot ze mij op het spoor hebben geholpen van datgene wat ik zoek. Als een die vrouw nog leeft, is er mij onnoemelijk veel aan gelegen haar te zien, te spreken. Ten einde de afdoende maatregelen te nemen, die u, heer Vader, niet aandurfde, voeg de vrouw hier sarcastisch. In tegendeel, ik zou haar vertrouwen, dachten, te winnen. En u door haar laten herkennen, als haar toetelkind? Dat zou wat krass zijn, maar daarvan is ook geen kwestie. De verwisseling is geschiet met haar voorkennes, zowel niet onder haar goedekeuring. Nee, er is wat anders, voor mijn vader en mij van geen kleiner belang. De Bounness, toen zij mijn vader huwelijkte, bezat uitgestrekte goederen hier in Holland gelegen. De tijden waren toen anders, men dacht aan geen verdeeldheid. De volgten der wezen zagen er geen bezwaarin om haar gemaal het beheer te geven over geheel haar vermogen. Ze trouwden in gemeenschap van goederen. Maar daar zijn de troepelen opgekomen. De Boun bleef aan de zijde des konings. De heren staten, zodra zij deze waren afgevallen, wilde de Spaanse gezinnen Edelman niet langer in het genot laten van de inkomsten zijn er goederen aan hun zijde. Alles werd onder zijn kersten gesteld, en is, zover weten, in deze staat gebleven. Deze heren zijn er wel van, om niet los te laten wat ze eens hebben gegeven. Zij noemen dit de rechtmatige repressage van dat geen in Spaanse braband geschiet. Als of dat gelijk stond, of de koning geen recht had tegen zijn rebellen.  Maar dat daar gelaten. Nu ik hier ben, om te onderhandelen met Maurits, om trent zekere schikkingen met zijn broedig, de prins van Oranje. Kost het zoveel niet meer, om ook gunstige schikkingen te verkrijgen van die heren omtrent de goederen van de Borenes. Alleen moet ik zekerheid hebben dat zij, levende, zelfde tot die onderhandelingen zou willen meewerken. Of werkelijk overleden zijn, ons door geen testament hindernis in de weg heeft gelegd. De Borenes zou je niet in verborgenheid zijn gebleven, zo zijn gunstige omstandigheden uitverkeerd, zo zijn de inkomsten haar goederen had genoten. Het is dus waarschijnlijk dat zij evenzeer in behoefte, als in onbekendheid heeft geleefd, of nog leefd. Zodat laatste het geval waren, testen beter, dan zal zij de gemoetkoming van haar gemaal waarderen en mijn diensten aannemen. En haar toetelkind, zoals jij hem noemt. O, die, die bestaat niet meer, zo min voor haar als voor ons. Zo is je broeder dood. Zo goed als, die is onmogelijk gemaakt. Hij heeft zich dus in het slijk gewendeld dat er geen ophalen meer aan is. Maar als ik op de moeder doordring zal ik mij wel wachten dat te zeggen. In tegendeel, zijn belang, zijn oprichting zal één der drijf veren worden om mijn plannen te begunstigen. En wat hem betreft, zo hij zich volgens haar toont en niet bij een geval om de een of andere boevendstreek aan de gal geraakt, zal ik hem van tijd tot tijd een paar dukaaten in de hand stoppen. Dat is alles wat hij nodig heeft. Hij zal er naar opspringen, dat verzeker ik u. En dan laatste passeer ik nog voor zijn weldoenig. Even vindingrijk als broederlijk, hernand de fra hier, met zijn ironieke lach. Zie daar met welke particuliere zaken ik mij hierop bezig te houden, nevens de publieken, en waarom ik mij aan de echtmans moet imposeren door list of geweld. Geweld? Hoe zult hij dit aanleggen? Ik zal macht over haar verkrijgen door de sterkste beweegkracht die er kan toegepast worden op lieden als zij zijn. Eidel en trots, maar zonder middelen om de staat te blijven voeren, die zijn menen dat hun past. Ik zal goud laten schitteren. Veel goud. Zo veel dat die fix van een Franswaas zelf er door verblind zal raken.  Gelukkig heeft mijn vader gezorgd dat ik van het kostselijke hulpmiddel ruim ben voorzien, noordat ik ten oorbaar van de particuliere belangen, zowel als van de publieken, alles kan doen wat er met geld kan verricht worden. Niemand weet dat beter dan hij zelf. Ik weet het zo goed, dat ik mij veroorloven zal, u een weinig van uw overvloed te helpen ontlasten. Hoe is dat? Gij om geld verlegen? riep de gissel, de wenkbaaf vonsende. Ik moet zeggen dat samensweren een dure liefhebberij is. Niet de duur zo het gelukt en vruchten afwerpt, maar dat is ongelukkig van de onze niet meer te wachten, en daarom heb ik behoefte aan gereden penningen, want ik heb de mijnen bij handen vol uitgedeeld, met de bedoeling de goede koze te bevorderen. Nu ik in die verwachting ben de leur gesteld, moet ik voor mezelf verzorgen en zien weg te komen. Hoe eer, hoe beter. En gij zegt mij dat zo, viel de gissel uit, inzichtbare onrust, en gij blijft mij koelbloedig aanhoren, terwijl ik over onverschillige zaken zit te praten, ja, gij lokt mij zelfstaartoe uit. Oh, een uur of wat vroeger of later doet er voor mij zoveel niet toe, ik heb een vrijgeleide vanwege het gezandschap, daarbij zijn uurzaken mij gans niet onverschillig, dat kunt gij wel denken. Hm, ja, sprak de gissel, en toch een gezicht of hij zich liefst van die belangstelling had verschoon gezien. Maar gij begrijpt uurzijds dat ik het even min kon zijn voor de uwen. De onze verbeterde Grunzwald, want gij zult mij toestemmen dat gij mee van het complot zijt. Nee, riep de gissel heftig, dat ontken ik pertinent. Impertinent verbeterde weer de fraihe met zijn sarcastische glimlach, want gij zult toch niet logenen, voor mij niet althans, dat gij u deel hebt aan ons eetgenoodschap. Zeker zal ik dat logenen, en met alle recht, riep de gissel op hooggetoon. Hey, lieve, zie je dan toch uw lastbrief eens in? Mijn lastbrief houdt niets in dan wat ik aan Maurit en de Staten al het klare, simpele doel van mijn zending heb voorgedragen. Dat weet ik wel, voor wie niet als gij tussen de regels kan doorlezen en haar aftrekken alles wat uw principale zenders daarbij insluiten, de kanttekeningen, de mondelingeninstructieën.  Ja, maar daarmee behoef ik niet voor de dag te komen, dan in het gegeven geval het gij op uw genomen heb daar te stellen. Van de wijze waarop, de tijd wanneer, de middelen waardoor gij uw doel mede te bereiken, ben ik altijd onkundig gebleven, ik kan er mijn ziel en zaligheid op verzweren. Sennepa jurekos, spotte de vrijheer, maar ik had u immers afspraak gegeven voor deze nacht om op de hoogte te brengen van alles. Dat is wel mogelijk, maar ik verlang er niets van te weten. In dat geval zou uw onkunde u nog veel gevaarlijker kunnen worden dan de voorkomende kennis die ik u geven wil. Nee, nee, ik wil er niets van horen, niets mee te doen hebben. Schame, Baron, wees toch zo bang niet, er valt hier niets meer te doen, het plan is in duigen geworpen en ik ben er blij om, vooral nu ik zie door welke moedige medehelpers ik gesteund zouden zijn. Dat zou het gij gezien hebben, zult er op aangekomen waren, de degen te trekken voor de zaak van mijn vorst. Wel zeker, met de degen te trekken, zeid gij overigens ras genoeg, als maar vooraf de dolk haren goede diensten had gedaan, niet waar, lieden aan wie men zoiets vertrouwen kan, zij maar al te zeldzaam, dat heb ik op mijn schade en schande ondervonden. Dus zie gij geen kans meer te slagen, gij die u zo heb beroemd, rijkte zijn in vonden en hulp middelen, spotten u de Giselle op zijn beurt. Ik heb gebluffd, ik moet het met schaamd op het voorhoof bekennen, ik zie er vanaf de zaak door te zetten. Mijn kan niet ploegen met ossen en ezels tegelijk, en dan op het onwillige ossen en waanwijze ezels, maar ik erken dat het mijn eigen schuld is. Ik had mijn geheim voor mijzelf moeten houden en alles alleen moeten beramen en uitvoeren, dan waren ik zeker geweest, maar daarin werd ik niet vrijgelaten. Daar moest priestervolk en zendelingen der Jesuiten ingekend worden die zouden dan uitnemende helpers zijn, en ziet, daar haspelen ze mij de boel in de wacht door zottelijke overeivig en plompe voorbarigheid. Zo is er reties van uitgelekt, vroeg de Giselle, verbleekend.  Ik hoop nog van niet, maar dat kan niet achterblijven, het geheim is zo bot af aan plompe volk overgeleverd dat ik voor niets kan instaan en naar mij uit terugtrekt met alle recht. Verbeeld u, een bespotterlijke en verachtelijke vent, een zekere blommers, die zeerde de reformatie voor dominee speelt, maar nog altijd aan de vleespotten der oude moederkerk bleef hunkeren, was mee van de samenspanning en had zich aangeboden ons een veilige schouwplaats te verzekeren, zo voor onze geheimen samenkomsten, als op berging van vermomming en wapenen die wij nodig konden hebben. In de ruïne ene abdij, dicht in de buurt van Delft, bevinden zich gewelven en onderarte gegaan, waarvan hij de lichaam kende en, wat het meest betekende, daarvan hij de sleutel bezat, door het toeroen van eens aan haar leken, eigenaar in haar hoeven in haar nebeiheid, en die zo goed katholiek in het hart er was, dat hij niet eens vijn ze wilde tot de Geuzenkerk over te gaan. Die man was dus te vertrouwen, en Pater Blommers stond voor hem in, maar deze zelf schatte zijn eigenaar verdienste zo hoogst gewichtig en onmisbaar dat hij meende het hoofd er samenspanning te zijn, en in belangrijke punten op eigen gezag handelde, zonder mij daarin te kennen. Mij zijn erzijds ten kwaardetuidende, dat ik hem niet in alles raadpleegde, wat ik voornam te doen. Zo werd ons complot eigenlijk een draak met twee hoofden, een misgeboorte, die geen levensvatbaarheid had, zoals ook wel bleek. Verbeeld u, ik had bij mijzelf vastgesteld, dat de katastroven slechts één verantwoordelijke uitvoerder zou hebben, die wij de aftocht mogelijk zouden maken na de volbrachte daad. En bij mislukking? Openlijk verlogenen, zonder hem daarom in de steek te laten, en terwijl ik zoekende ben naar mijn man, terwijl ik die zelfs mee gevonden te hebben. Wat doet me de linker, eigenmachtig kist hij handlangers zijn erzijds, en vertrouwt noorda benen aan een troep zwervende soldeniers een deel van het geheim, precies zoveel om hij nieuwsgierig te maken naar de rest. Stopt hun geld in de handen, bij wijze van voorsmaak, en stelt ze al zo in de gelegenheid zich dronken te drinken en in de taveren uit te brallen, dat er een onderhandswerkoptil is, waarbij hun hulp wordt vereist. Ik behoef u niet te zeggen, dat zulke praatjes nooit in de eilen lucht vervliegen.  De justitie luistert scherp op een tijd als deze, waarin zoveel volkende stad is samengepakt en waar zoveel vorsten en heren die al licht hunne vijanden hebben bijeen zijn. De ellendige domkop, einde van eerste deel van Hoogstuk 9. Hoogstuk 9, tweede deel, van de Delstse Wonderdoktig. Deze liep in volksopname boters publieke domein, opname door Anna Simon, de Delstse Wonderdoktig, door ALG-Polsbom Toussaint, Hoogstuk 9, tweede deel. Van die verstandige maatregelen nog onbewust ga ik mijnerzijds mijn gang en geloof mijn man gevonden te hebben in een kale luitenand, die ik met de meeste voorzichtigheid ondertast en in alle manieren op de proefstel eer ik het waag hem opening van zaken te geven. Opening van zaken, maar dat was toch lang niet voorzichtig, dunt me. Ik moest er immers toch mee voor de dag komen, zodat ik wilde dat hij volvoerde wat ik wensen, maar de vervloekte schooier was mij te slim, hij had me laten uitpraten en ontkwam mij, toen hij alles wist. En gij, verwijt die ander zijn onhandigheid, pittigie stel hem toe. Ik heb mijzelf in deze niets te verwijten, ik had alles gewikt en gewogen en meende zeker te zijn van mijn zaak. Hoe kon ik wachten dat een avonturier sans feu nu lieu, wie de honger en een lende ten ogen uitzag, niet hunkeren zou naar de eerste gelegenheid de beste om honderd pistoletten te verdienen, onverschillig op welke wijze. Het was groekeloos hem zoveel te bieden. Ik meende hem de ogen te verblinden door zoveel goud te laten schitteren, en wat denkt hij dat Satanse hoorleider deed? De schitzel haalde de schouders op met een laat dunkende uitdrukking van het gelaat, maar zweeg of hij beneden zich achte een gissing te wagen. Hij weerp het goud voor mijn ogen in de vaart en sprong van de wagen af, waarop ik hem meende weg te voeren als mijn zekere prooi. Hij ontliep u, dat Satanse kind. Op gevaar af van zich de nek te breken, of zelf in het water terecht te komen, ontliep hij wat hij de verzoeking noemde. Ik loste mijn pistool op hem af, maar het schot miste en hij ontkwam. Voorwaar, het was een koe de maitere van u, viel de schitzel uit met laat dunkende pitterheid. Die schooiig zoals jij hem noemt zal niet nalaten zijn voordel te doen, met dat schrikkelijk geheim.  Ik heb gereden om te geloven dat hij er niet veel mee doen kan. Voor eerst kan hij van honger en vermoeienis zijn omgekomen eerheid delft heeft kunnen bereiken. Ik had mijn voerman, de voornoemde landeigenaag, een wenk gegeven om zo te rijden dat mijn vluchteling geheel gedesorienteerd moet zijn geweest toen hij van de wagen aftuimelde. Hij heeft even veel kans gehad, het is haar gehaan te komen als te delft. Maar het is altijd mogelijk dat hij in een van die beide steden aanlandt en gelegenheid vindt om met zo geduchte aanklacht tegen nu op te treden. Tegen mij, dat zou ik wel eens willen zien, lacht de Vrijheer. Hij kent mij alleen als hopman Peter, en hopman Peter is een fictie die door geen gerechtshof kan worden ingedaagd. En de Vrijheer van Grimswald zal zorgen dat hij zo spoedig bedoellijk over de grinten komt om niemand in de gelegenheid te stellen hopman Peter in hem te herkennen. Heel goed, maar die blommers met zijn attaarenten? Die mogen voor zichzelf het toezien. Ik was mijn handen in onschuld en heb mij voorgoed van een afgemaakt. Wat ze verder willen doen of laten, moeten ze zelf weten. Niemand kan er door in last komen dan hij alleen de zotskap die de domheid beging voor vijf boeven zoek een geheimblod te leggen. Hij heeft aan vijf schelmen de gelijk het voorstel gedaan om de stadhouder te vermoorden, voeten ze die stelmen daar minachtende glimlach over die onzinnigheid. Dat scheelt geloof ik niet veel, zeker is het dat hij ze vanochtend in de vochten afspraak heeft gegeven om aan te vullen wat er nog aan hapert. Gij heeft hem dat afgeraden, zoals vanzelf spreekt. Ik heb hem zijn erlompheid onder het oog gebracht, maar hij wilde in zijn ezelachtige verwaandheid niet eens bekennen dat hij er een had begaan. Hij bleef volhouden dat hij het zijna had gedaan om mijn ontwerp te doen slagen en begeerde dat ik hem van de middelen zou voorzien om de zaak verder door te zetten, die ik natuurlijk weigerde. Wij kregen daarop hoge woorden en ik maakte mij weg eer het volkje van zijn aandanker opzetten. Hij kan onszelf zeggen waarom ik niets meer met hen te doen wil hebben en ze moeten nu maar weten of ze nog lust hebben om met hem in dat vuil rond te plassen.  Ik voor mij acht Maurits zo veilig als een kind in de wieg, maar ik wil het uitbarsten van hun bom niet afwachten. Met het aanbreken van de dag moet ik de poort uit. Maar geef me nu eindelijk eens wat te eten en te drinken. Ik kom niet van een banket en geheb mij na te praten tot mijn keel droog werd. Ik had mijn diner belast u van alles te voorzien wat hij verlangen mocht. Spakt de gissel, terwijl hij naar het er zwaar ging en daaruit een thinnes schenk kan met wijn en twee zilveren bekers te voorschijn bracht, die hij voor de vrijheer neerzetten, die zich in schonk en antwoorden, uw bediende heeft geen schuld, hij was al weg, eerlijk hier kwam. De vrouw des huizers heeft mij ingelaten, een goede sloof die mij nauwelijks wilde toestaan naar boven te gaan in nieuwe absentie, een uur voor middennacht. Zij vonden het wat laat voor vriendenbezoek. Ik kan haar geen ongelijk geven, al begrijp ik dat geen niet vroeger zijt gekomen, wel wetende dat ik er toch niet zijn zou, zei de gissel, met een strak gelaat. Zie hier brood en ham, dat is alles wat ik u op het ogenblik heb aan te bieden, en die karige gastvrijheid kan mij nog duur genoeg te staankomen, want uw verblijfend mijn logies kan mij nog verdacht maken als er iets van uw mislukt komplot uitlekt. Voor eerst moet ik u erom opmerken dat het geen gij mijn komplot noemt niet mislukt is, maar dat ik ervan afgezien heb. Ten tweede zouden er in geval van onheil nogal andere overzaken van verdenking tegen u kunnen opreizen dan de omstandigheid dat ik de nacht in uw logies heb doorgebracht. Gij weet zelf wel beter, al wilt gij mij onrust aanjagen. Gij weet heel goed dat ik nooit veel op heb gehaald met uw plan om geweld te gebruiken. Het is waar, List is beter uw zaak, maar gij waart toch zeer gezind de vruchtende plukkendier na het slagen voor u uitgevolgd zouden zijn. Ik zie niet dat er voor mij zoveel mee te winnen viel, de prins van Oranje, die er niet in geraatplicht is, kon het wel eens zeer kwalijk opnemen, dat men dus tegen zijn broeder geageerd heeft. Daar behoeft gij niet voor te vrezen.  Philips Willem is door religie en opvoeding aan de Spaanse zijde, en men zal hem wel geen grote hartelijkheid hebben ingeboezemd jegen zijn verwonten in de Nederlanden. Daarbij is Maurits slecht zijn halvebroedig, die hij nooit heeft gekend, en al waren zij kinderen van dezelfde moedig, nog spreek bij vorst en het pluk doorgaans niet zo sterk dat het de stemmen der eer en heerszucht overschreeuwen zou. Gij weet bij u zelfen wat een halvebroed beteken heeft tegenover grote belangen. Waarheid is dat de prins zijn grieven heeft tegen Maria, zijn eigen zuster, en Maurits, beiden, die met elkaar in proces liggen om het voorrecht wie hem het meeste zal beroven van het beheer en de inkomsten zijn ergoederen. Wij zijn een gedwongen absentie. De voorstelling die ik heb te doen, getuigen van zijn geheimen verbittering op dit punt. Ja, jij kon het gelijk hebben. Zonder de daad aan te moedigen zou hij wel eens in het heimelijk voldaan kunnen wezen met de vraken die men hem had verschafd. Zo zie ik het ook, en daarom, als men van de roselaar plukken wil, moet mij niet seromen zich aan het doorens te steken. Die had ik het voornemend gevat mijn meester te vreken en te gelijk aan verschillende vorsten, om niet te zeggen aan de gantse katholieke christenheid een notabele dienst te doen, met een ontwerp door te zetten dat al zo vaak was opgevat en toch weer opgegeven door anderen. En het zou mij gelukt zijn, zodat ik mij niet in de keuze van mijn instrument bedrogen had, maar de scherpzichtigste kan zich verkijken en nooit heb ik mij dus in een persoonlijkheid bedrogen als juist in die van die beroeide luitenant op wienstdienst vaardigheid ik mijn hoofd willen verwerden. Gij waard dan sinds lang met hem bekend? Wel, nee, maar dat was ook niet nodig. Ik had hem geobserveerd bij de spelen onder zijn soldaten. Ik begreep dat hij één die raamzalige gecasseerde officieren moest zijn die met hun volk zo goed als van de roof moet leven. Ik lokte hem met mij mee door het veruitzicht van een goed maal en de aantrekkingskracht van wat klinkende munt, de goede uur hem in de hand gestopt.  Hoe kon ik denken dat een zodanige nog veroordeelde kon hebben? Over conscientie bezwaren was hij heen, en na hem lang en breed uitgehoord te hebben, wist ik voorzekerig dat hij meer reden had om de naszouwers te vrezen en te haten dan hem voortstaan. Maar wat zal ik zeggen? Hij heeft zekere eigenschappen die hem altijd in de laag te zullen houden, trots op zijn afkomst, want hij moet van goede geboorte zijn. Een zekere zottelijke week hartigheid die hem zeer ten ontijd schijnt te overmeesteren, zonder dat, had ik alles met hem kunnen doen wat ik wilde. Zie zo, uw Spaanse wijn is van goede herkomst en ik voel haar mij doorverkwikt, drink nog een beker met mij en laat me dan een paar minuten in uw armstoel rusten, als ik u geen overlast doe. Bij het aanbreken van de dag stijg ik de paard. Het is mij aanbevolen, u zoveel in mijn macht is, ten niets te staan, dus ook in deze, maar waarom gaat hij niet uw rust nemen in uw eigen logis? Uit voorzichtigheid, ik ben hier ingekwartierd bij iemand die veel correspondentie houdt met paterblommers en ik heb besloten aan deze mij spoor te doen verliezen. Ik huur straks een paar bij de herberg hier aan de poort, en als ik eens in Den Haag ben, zal meneer Longijn mij wel voorzien van een deugdelijk paspoort om naar mijn land terug te geren. Sinds hij tot het gezandschap behoort zie ik niet waarom hij zoveel haast maakt om over de grens te komen. Ik heb mij resten brutsel bij het luikse resantschap aangesloten om zonder bezwaren hier in het land te komen, dat is waar. Mijn paterblommers, die mijn ware naam niet kent, geloofd dat ik er toe behoor. Maar zo hij in zijn onhandigheid of uit vrok mijn kwaad ging brouwen, begrijpt hij toch wel dat de kwaliteit van particulier secretaris bij M. Longijn mij al heel weinig pater zou. Die achtpare heren kunnen toch een mislukte aanslag niet voor hun rekening nemen, en de tabbert der gezanten is geen sinds de mantel der liefde die de schuldige zou bedekken. Maar ik meende toch dat zij niet onkundig waren. Mijn liebster, wat zei hij na Yves, ik alleen ben aansprakelijk. Zij zijn in een goed recht om mij volstrektelijk te verlogenen. Daar heb ik vooruit op gereken.  Wat u aangaat, ik zou u wel aanraden om de reis met mij mee te maken, al waren het maar voor een korte absentie om het onweer te ontgaan dat mogelijk ook over uw hoofd zou kunnen lospasten. Ik bedank u wel, ik zal mij niet uit een goede positie laten verdrijven door een paniek. Ik wil u geen paniek op het lijf jagen, ik wil u alleen waarschuwen omdat er mogelijkheid bestaat dat hij in de zaak gehaald wordt voor het gevolg dat er iets uitlekte. Ik? Ik heb nooit iets met uw zaak te doen willen hebben, dat weet geen zelf wel. Hm, hm, ik kan u dat niet zo gaaf toestemmen. Wie anders dan gij heeft mijn geld voorgeschoten. Daarvan zijn geen bewijzen, en geen zelf zou het me toch niet verradelijk in een verderf slepen, termindig daar ik u altijd nog van dient zou kunnen zijn als ik buiten de kwestie blijf. Ja, ja, daar zegt geen zoiets, en ik hoop dat er het zo mee zijn zal. Maar om de waarheid te zeggen, ik vrees dat het wel iets anders kon uitvallen. Ik herinner mij iets dat mij in de uiterste verlegenheid brengt. Het kan al wel goed aflopen, maar indien die niet, indien de zaak door de luiterdant uitkomt, dan is het maar al te zeker dat gij meegecompromiteert zijt. Juudas, dat had gij met opzet gedaan, riep nu de Giselle, opspringende en hem in de borst vattende, maar de klukken Duitser slingerde de slanke Belgische edelman van zich af als een lastig insect, terwijl hij met coole spots zeiden. Wel zeker, dat zou een goede berekening zijn van mij. Ik raak al vast hun ongenade bij mij meestig, en dan nog de toren van Fuyentes op mij te laden, omdat ik zijn gunseling in de klem bracht, en heb mij zelf op die wijze overal tegelijk te bederven. Kom aan, de Giselle, er zit veel te verstandig om van iemand die zijn gezonde hersens heeft, zo iets te denken. Maar zoals Homerus zelf zontijds wel eens dommelt, zo heeft ook de onzicht tot ze samensweerder zijn kwaad half uurtje, waarin een kleinigheid zijn aandacht ontgaat, en die kleinigheid kan hem ten verderven brengen. Zie daar wat vreese ik mijn geval is.  Ik heb de onvoorzichtigheid begaan, de brief van uw vader, aan Messielon Gein met uw equitantie in de beurs te steken, waarin ik de pistoletten geborgen heb die ik van u heb ontvangen. Diezelfde beurs die ik later, zonder daar aan te denken, de luitenant in de hand heb gedrukt. En zo hij die beurs niet tegelijk met het geld in het water heeft geworpen, zijn we erachtig allen in zijn macht. Dan weet hij nu wie Hopman Peter is en wie zijn vrienden zijn, en dan kan hij gissen wat er daarom in zijn schild voert. Geen mede plechtigheid aan uw gevaarlijk spel, pripte Giselle, bleek van ontzetting. Hoe zult hij dat bewijzen? De termen van de brief, waarin uw heervadig Messielon Gein aanbeveelt, uw die aanzienlijke som uit te betalen, zijn juist geheim zinnig genoeg om er alles uit te maken wat men erin lezen wil. Stelt daarbij mede bewustheid, niet tevens mede plechtigheid daar. Uw eigen zaken hier zijn daarbij zo klaar niet, dat men gans geen vat op u zou kunnen hebben. En dan, de antipatie ter echtmonds helpende. Maar ik zeg u, ik wil niet in die strikken verwart worden, riep de baron met hevigheid. Lever zal ik mij zelf verzuiveren, ten koste van alles. Hm, ja, daar zegt gij zo iets. Door op te treden als aanklagig en verradig voor de uitbarsting, viel de vrouw heer in, even het hoofd schuddend. De baron had niet naar hem geluisterd, maar zat met beide handen het hoofd steunend als in diepe gedachten verzunken. Kom aan, beraat u maar niet zo lang, maak u een schikkingen voor de afreis, spak van Grimswald, hem de hand op de schouder leggende. Gij ziet dat gij niet beter doen kunt dan mijn raad te volgen. Nee, dat zie ik nog niet, hernand de baron, opziende. Zijn oog glintserde, zijn gelaad werd als verhelderd. Ik zal u zoveel reisgeld geven als gij nodig hebt, maar ik zelf ga niet mee. Ik zal wel weten, maar je op andere wijzen te redden, zover iets uitlekt wat immers nog lang niet zeker is.  Zeg mij alles wat gij weet van de ellendeling, aan wie ga u geheim zo onvoorzichtelijk hebt overgeleverd? Acht geheim in staat misbruik te maken van zijn ontdekking? In zijn geval zou het alleen een zeer geoorloofd gebruikt zijn, en om de waarheid te zeggen, ik acht hem wel in staat, om er zijn voordeel mee te doen, wat de intentie betreft. Maar de executie zal moeilijkheden voor hem inhebben, die hij denkelijk niet zal teboven komen. Voor eerst, zoals ik zei de, is er veel kans dat hij ergens onderweg zal bezweken zijn van koude, vermoeienis en honger, onder de dikke, vochtige mist waarin hij moest rond te walen. Dat mijn waarlijk spijtend zou, zo ook maar wist dat hij ons geen kwaad kon berouwen. Want ik voelde mij tot hem aangetrokken, anders had ik mij natuurlijk niet aan hem gewend. Vervolgens zit hij zo slecht in de veren, dat hij zich bijgien gevoelelijk mens zal durven aanmelden om zijn aanklacht voor te brengen. Zo hij het waagt, niet licht gehoor of vertrouwen zal vinden, en dat geen ons nog beter te staden komt, hij scheen mij toe zelf zo weinig ins reine te zijn met de heilige executie dat hij zich wel tweemaal bedenken zal, eer hij zich aan schout of schepenen gaat vertonen, op gevaar af van zelf het eerst ingerekend te worden. Maar weet hij niet waar hij te vinden is, waar men hem op kan zoeken, onmogelijk door goede woorden en grote beloften, zijn stilswijgend te kopen. Als hij daarmee te verlocken waren geweest, zou hij immers mijne pistolen niet in het water hebben geworpen. Zulkes wervers hebben zelden een vast en avoabel verblijf. Ik meen verstaan te hebben dat hij inwoned bij de vrouw van eenzijner soldaten. Het mooiste van alles zou nog zijn, zo het van zijne soldaten waren geweest, die patar-blommers had willen omkopen. Dan hadden we de poppen liefelijk aan het dansen. Hoe kunt hij er nog over scherzen? Ga je weten of zijn naam? Dat is nu een vraag. Begint men dan dergelijke relatie en met zich aan ook aan daarvoor te stellen bij naam en toename. Hij kent mij als hopman Peter. Ik moest hem simpelijk jullie aan noemen. Maar of hij zo op het doopregister staat ingeschreven, dat is de vraag.  Wel liet hem me doorzien dat hij van geboorte is en een noble wapenschild omhoog zou kunnen heffen, zo hij er zichzelf niet te schamel toe achter, en zekere familieomstandigheden het hem niet schenen te verbieden. Maar daar valt mij in dat hij hem moet gezien hebben en bij gevolg herkennen kunt. Ik, bij het uitrijden van het kruidveld, was hij het die oepaard aanheelt en zichzelf daardoor in moeilijkheid bracht, waar ik hem uithilp. Die? Die? Betrigt hij mij niet met false hoop? Waarom zou ik u hierin bedrigen? Maar wat helpt het u dat het juist deze persoon is? Omdat het dan niemand anders kan zijn dan dan die juliaan van echtmond zelf die ik wel zal uitvinden en tegen wie ik zoveel wapenen heb als ik maar grijpen wil. In elk geval dan uw broedig. Precies, zoals Maurits dat is van de prins van Oranje. Begrepen, hernoemde Vrijhe. Maar vergis u niet, mijn juliaan gaf mij te kennen dat zijn vader geen vliesridder is en de baron de Giselle. Is eerst in de orde opgenomen na het vertrek van de hertog van Alba toen gids alle communicatie tussen juliaan en zijn ouderlijk huishoud opgehouden. Nu, meseer Juliaan, ging de Giselle voort, met zaatantse gloed in het oog en met een kwaardaardigere lach. Nu is de zaak tussen ons en ik hoop u dit maar als schaakmat te zetten voor eeuwig. Mij denkt toch dat hij in deze de schoonste kans voor zich heeft? Ja, maar ik zal het spel weten om te keren en daarmee is het gewonnen. U, Vrijheer van Grimswald, zal ik in staat stellen tot een snelle aftocht. Maar eerst moet hij mij nu een voorkomen inzicht geven van de geprojecteerde aanslag. Daar even waart hij te preutzommer van te horen. Nu moet ik er alles van weten, zelfs datgene wat hij die juliaan verzwegen hebt. Tijd en wij zijn er uitvoering. Waartoe zal dat u dienen, nu er toch niets van komt. Ik zal er mee handelen naar bevind van zaken. Ik weet wel wat ik vraag kost ons de nachtrust, maar... ...plicht gaat voor gemak, hij zal alles horen. Wij laten de Vrijheer vertellen wat wij reeds weten en gaan omzien naar de soldaten van juliaan. 