Verzamelde korte Nederlandstalige Werken 002 | Various | Anthologies, Essays & Short Works | 3/4
De Aventuren van meneer Prikkebeen door J. J. A. Goeverneur. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Gelezen door Bart De Leel. De Aventuren van meneer Prikkebeen, een wondebaarlijke en kluchtige historie door J. J. A. Goeverneur. Kinderen komt en hoort mee aan. Ik zal je hier vertellen gaan hoe het heer Prikkebeen verging, die zo graag kappellen ving, maar wie een zuster Urso wou dat hij het vangen laten zou. Hoort hoe hij ten einde raad voor zes Urso vluchten gaat. Hoe een walfers hem zomaar binnen slokt met hout en haag. En hoe eindelijk de arme bloed aan het braadspit crimpen moet. Al wat met hem is geschiet, zult hij horen in dit lied. En nou klinkt het soms wat raag, wat gedrukt staat, dat is waar. Fiddel die wil dan verstaan, nu vangt de historie aan. Hoe meneer Prikkebeen zich met de kappellenvangst verlustert. Smorgens vroeg shockt Prikkebeen druk door dik en dunnel heen. Vlinders vangen in zijn net is zijn allergoudste pret. En als men hem dat verboot, kniesde hij zich zeker dood. Heeft hij zo naar lange jacht heen gevangen? O, wat lacht Prikkebeen dan wonderzoet. Het beestje speelt hij op zijn hoed. En geen gouden koningskron is dan in zijn oor zo schoon. Komt hij eindelijk, moe en matt, savings thuis met zijn schat, dan wordt alles net geschikt en in kastjes vast geprikt. Kreuzes, schoon als rijk bekend, was bij Prikke een arme vent. Nog voordat hij slapen gaat en in het blote hemd al staat, neemt hij zo een beetje op en bekijk dat op en top. Zoals afgebeeld staat hier, hinnegapt hij van plezier. En zelfs nacht nog op zijn bed, met zijn slaapmits opgezet, droomt hij van een toverland, waar de vlinders aan de wand zitten en waar overal toren vliegen zonder tal. Vroeg, voordag en dauwel staat hij weer voor zijn bed paraat, brommend ben nu schierig al wat vandaag ik vangen zal. Prikkebeen, ik raad je man, trek door eerst je broek maar aan. Twee, hoe meneer Prikkebeen aan zijn zuster een afscheidprix schrijft. Maar helaas, het was jammer dat Prik een boze zuster had, die hem dagelijks bekeef, dat hij bij haar thuis niet bleef, tot hij eindelijk op papier bracht dit korte briefje hier.  Lieve zuster Urzula, ik ga naar Amerika. Dat is het echt Kapelle land. Ik schrijf je dit met eigen hand en blijf, evenals voorheen, je getrouwen Prikkebeen. Toch pas is dat schrijven klaar of wie komt me binnen daar, met zijn eigen zusje lief, dadelijk pakt hij de brief, leest en de arme onnozelen prik staat de trillenal van schrik. Urzul krijgt hun kleur als bloed, pakt zijn net en schreeuwt verwoed, wat jij woudt van mij vandaan, jij woudt mij verlaten gaan. Bevend pang bleek als een doek, kruipt ons Prikkie in een hoek. Urzul gaat vlak voor hem staan, kijkt hem met pauze ogen aan, tikt hem op zijn lange neus en zegt, nu, vertel me eens huis, wil je reizen, broertje lief, nee, nooit, zegt hij, hartendief. Ach, tot bijt, het smaakt hem niet, vol van spijt en van verdriet, zit hij daar en spreekt geen woord. Urzul, die hem zucht en hoort, zegt in het end, toe, praat eens wat, wees maar niet zo trist, mijn schat. Kom, ik wil tot je plezier eens wat spelen op het klavier. En met haar schellestem zingt zijn heel mooi lied voor hem. Doch, hij hoort het brommend aan en denkt, loop jij naar de maan. Eindelijk houdt hij het niet meer uit. Laat me gaan, zus, roept hij luid. Maar zij schreeuwt, daar komt niet van, jij zult stil hier blijven, man. Waarbij ze op de tafel slaat, dat hij het onderst boven gaat. Nu heeft Prikkebeen gewacht tot in het hartje van de nacht. En toen sloop hij als een muis op zijn tenen uit het huis. Ik roet je, zus, als het kan geschien, hoop ik je nooit weer te zien. Trie, hoe meneer Prikkebeen op reis gaat en per schip Europa verlaat. En toen hij nu reizen ging, wat was het eerste dat heeft hing? In zijn net een grenadier, in zijn hoed een vrouw. Getier en geschimp was het geen gebrek, iedereen hield hem voor gek. Maar tot laat nog in de nacht houdt hij voltoch met zijn jacht. Tot een kat daar schuwdoort ligt, hem komt vliegen in het gezicht. Dat maakt er het spel in en, en hij zoekt een logement. Eindelijk, na een dag of twee, komt hij aan het strand der zee, waar een schip juist zeilree ligt.  Bij dat heugelijk gezicht jaart hij Prikkebeen het uit, en neemt aanstond een beslaat. In een bootje roet hij volgt, naar het grote schip aan boord. Vrolijkswijt hij net en hoed, Holland roept hij wees gegroet. Klacht u, met zus Ursula, en ga naar Amerika. Ach, pas komt hij aan op het schip, of wie krijgt hem bij zijn slip? Zijn liefsustertje Ursula was gereisd hem achternaar. Zag hoe hij naar boord vertrok en pakt hem nu bij zijn rok. En ze huilen balkt en schrijt tot hij haar heeft toegezijd af te zien zijn levenlang van zijn dwaars kapelgevang. Prikke keuert stil en stom met haar op het schip wat om. Ursul speelt tot zijn plezier blindeman met broerlief hier en de onnoosle sukkeltast zoekend rond tot zielijk was. Tot hij eindelijk, als zijn buit, Ursula in de armen sluit. Dans is Urzol blinde koe. Stijf trekt hij de doek haar toe. En wiept toen met zachte stap de kajuit uit langs de trap. Ursula blijft dus alleen en zoekt vruchteloos prikke been. Op het dek staat hij daar zo en ziet klagelijk ach en o. Omdat hij niet meer voortaan op de vlindeljacht mag gaan. Kijk, zijn ogenrollen wilt en tot zelfs zijn neus toe trilt. Onderwijden zit Ursula nog maar altijd broerlief na. Maar al zoekt zij al haar best, nergens vindt ze iets. Tot zo op het lest zich de doek van de ogen trekt en geen spoor van hem ontdekt. Vier, hoe met de prikke been in het water springt en wat daarop volgt. Gillend komt ze boven dekst. Prikke been staat eerst per plekst, maar neemt toen een kloekbesluit, steekt ze lange beenen uit en ploft boven neer in zee. Ursula zeelt ach en wee. In het verschiet ziet hij een zeil. Daarheen zwemt hij in de eil. Toch zijn zuster Ursula springt hem in haar wanhop na. Plomp! De kapitein ziet haar door zijn kijker tuimlen daar. De kapitein ziet dat met schrik, maar verzaamt geen ogenblik. Met zijn degen en zijn hoed werpt ook hij zich in de vloed. Plomp! De steuermand die dat hoort, kijkt nieuwsgierig over bocht. Jongens, helpt je kapitein, roept hij, springt en, groot en klein, oud en jong, in dicht een klomp, voort hem alles. Plomp! Plomp! Plomp! Alles plompt in zilte nat, dat het bobbelt scharmt en spat.  Tot de dieren zelfs op het schip nemen allen vlug een wip. Plomp! Daar tuimlen zo paar does, paard, koe, varken, bok en poes. Muis en rot zelfs springen mee. Plomp! Plomp! In de natte zee. Op het schip in de verte daar was een Turkse roverskaar. Toen die merkte wat er was, kwamen ze nog net van pas en ze visten kop voor kop de arme natte zwemmers op. Urzul was in doodsgevaar, maar een Turk die pakte haar met een haak en trok haar op. Prikkebeen duikt met zijn kop onder water toen hij het ziet. Met haar meegaan wil hij niet. Twee ton water ongejocht had hij vast wel ingeslokt toen hij eindelijk dik als wat boven kwam weer uit het nat. En een klein zwart eiland vond, waar hij opkroop, ton er rond. Ach, geen huis, geen boom, geen plant was daarop dat kleine land. En het scheen wel dat het zwom. Prikkebeen keek angster om. En wordt doodelijk vervaard, want het eiland heeft een staart. Kort en goed het eiland was een gedierd van het walfisras. En toen het beest zich schudder geleed, Prikkebeen er af. Het deed op zijn bek en Prikkebeen vloog door het weide keelgat heen. Vijf, hoe meneer Prikkebeen in de walfis gezelskap vindt en wat verder gebeurt. Toen U Prikkebeen omlaag neerkomt in de walfismaag, vindt hij tot zijn blijdschap daar al een heerschap, kort en zwaar, die hoog boven nat en slip stijft zich vasthoud aan een rip. En die kleine dik buik zeid, ik begrijp niet waar het aan leid, dat ik nog mijn pruik niet vang. Ik heng al drie maanden lang en nog krijg ik haar niet beet. Het is zo waar een kruis en leed. Broertje liefst zeid Prikkebeen, twee zijn knapper vaak als één. Ik wil zien of ik helpen kan. Doe dat, zeid de dikke man. Als je het bruikgeweerder vindt, ben ik je aller dikste vriend. Op een goede morgen dat het paar zo in de ribbe zat, slokt het hongerige dier nog weer op een mens of vier. Het was aandoenlijk de armelien daar zo spartelend te zien. Het was een speelman zoals Bleek en een boer met grote steek. Met zijn knecht en Peternel zijn dochter, die heel veel schreeuwen en haar zwarte mop steever vast hield bij de kop.  Wat bekomen van de schrik, keuert Nel eens rond met Prikke, die verliefd raakt op en top. Speelman strikt vrolijk op terwijl Dickey breed vertelt hoe het is met zijn pruik gesteld. Prikkebeen, die tans bedenkt wat gelukkend huwelijk schenkt, vraagt de boer de goede trouw, Peternel tot echte vrouw. Ik mag het leien, zei de man, als ze je aanstaat, trouw haar dan. Bal is het in de walfisbruik, alles danst naar oud gebruik. Zo veel gratis, kunstenswier, walsen, Prikke en Nelle hier, dat men wis op het wereld rond, Zeldenhuis gelijken vond. Doch helaas, door altgestamp, krijgt de walfis een kramp, die hem ziek en misselijk maakt. Het is of hij aan het braken raakt. Dickey, Dickey, opgepast, hou de rip toch stevig vast. Peternel in dat gevaar, dacht nu aan haar mobshondsmaar. Zij laat los, daar vliegt er stond. Speelman, boer, knecht, Nelle en hond, met een vreselijk gerucht, zwalfis keel uit in de lucht. Zes, hoe men Prikkebeen bitter bedroefd is, maar eindelijk toch uit de vis verlost wordt. Het was gelukkig dat net kwam het schip voor tuin van Rotterdam en door het zenden van een boot allen redden van de dood. Vier stuks mensen en demop haalden ze uit het water op. Onderwijl zit Prikkebeen nu met Dickey heel alleen tot des walfis bitrenlast, nog daar in zijn ribben vast. Het beest had hen van harte graag, ook gesleten uit zemaar. Toch dat lukte dit wel niet. Prikkebeen huilt van verdriet en is dodelijk bedrukt dat zijn Nelle hem is ontrukt. Wat al Dickey zegt en troost, Prikkey huiltbaar onverpost. Eindelijk echter krijgt het dier aan het braken weer plezier. Het hossebost hen heen en weer, het gooit en smakt hen op en neer, tot hun alles binnenkort, geel en groen voor de ogen wordt. De arme walfis heigt en kreunt dat zijn gansten lichaam dreunt, uit zijn zijde druppelt bloed. Prikkebeen krijgt weer wat moed. Toch de Dickey, daar hij het ziet, roept grunt. Dat begrijp ik niet. Werkelijk was hulp daarbij. Walfis vangers waren het. Zij kregen pas de vis in het oog of zij kwamen en daar vloog een harpoonhem zo door het lijf dat hij gauw lag dood en stijf. Het beest werd aan de wal gebracht, stukgemaakt en afgeslacht. Toch bij het openen van zijn mond raad er is wat men daar vond. Goeiemorgen, riep hij prik.  Goeiemorgen, riep hij dik. Prikkebeen tast pas aan land naar de Haarlemmerkurant. Maar de dikker roept ach, heer, lieveling, heb ik jou daar weer. Want hij vond zijn bruikje dat in een van de darmen zat. Zeven, hoe meneer Prikkebeen aan de Noordpoel komt en wat daar verder met hem gebeurd is. Zoetjes aan al komen zij nu de Noordpoel mooi naar bij. Het snield, rijpt, haagelt. De ijsbrekkaal verft hem bij de bond en blauw. En de vorst bevriest hun, huis, tenen, vingers, mond en huis. Eindelijk is hun het bloed gestolt. Prikkebeen valt om en rolt zo pardoes op dikkie neer. Die ook heeft geen leven meer, maar ploft met zijn ene been in de lucht, als blok daarheen. Toen de vissvangst was volbracht en het schip betraan bevraagd, vond men de bevroren twee en nam ze op de schouder mee. Enkel om de vremligheid, als een ding van rariteit. Met omhals en benen strop hing men aan de mast hen op. Houd, verkleund, hard stijf en stom bongen er daar beide om. Het was, begrijpt in ieder licht, een heel akele gezicht. Maar, zie daar, een woeste orkaan dreef hier dan ook het hoofdschip aan. Urzulag met turken daar stijfbevroren door elkaar. En zo hees men met een wip, heel de troep in het walfisschip. Het man volk wierp men onder dek. Geen bewoog zich van de plek. Maar toen mook een dame vond, namen die apart en bond naast de kapitein haar vast tot versiering van de bast. Daars daarna, toen een matroos vuursloeg in zijn tondeldoos, spatten een vong en daardoor kwam de arme Turk in laaienvlam. Doch de warmte en hitte doet brik en urzul in het goed. Toen de Turk van kop tot zool was verbrand tot as en kool, kwam het in beide leven weer. Zij omhelst haar broedig teer, doch die knijpt, benoud te moe, dadelijk weer zijn ogen toe. Brikkebeen houdt zich als dood. Dat brengt Urzul zeer in nood. Zij bevrijdt hem van zijn strop, pakt hem aan en zet hem op. Doch bewegingloos en stijf, valt hij, bonds haar tegen het lijf. Acht, hoemen in Brikkebeen door de zorg van zus Urzula toch nog ondooidraakt. Schoon ze bitter klaag tenschrijd, hij met soet in naampjes vleid en met tranen overgiet. Wat ze doet, het helpt hij niet. Koud en hard als marmersteen, blijft de hele Brikkebeen.  Da's hij even wel het gebonds van zijn hart voelt, neemt z'n spons, en ze vrijft hem heel niet mal, sta mee borst, gezicht en hals. Door het gekriewl en gedoe, is hij haast aan het lachen toe. Al wat zij bedenken kan, doet zij voor de arme man. Kom een vliertee, krokend heet, hiet ze in hem. De klammen zweet, breekt wel draad de sukkel uit, en ondooid zijn hart de huid. Urzula, zodra ze het ziet, treuzelt nu ook verder niet, maar bind hem, zolang hij is, aan een braadspit, waar toch wis nu de hitte en laaien gloed hem wel heel ondooien moet. Daar de hitte in korte tijd zich door het gans schip verbreid, dringt hij ook door lijf en leen der bevroren Turken heen. Zoetjes aan ondooid geraakt, zijn ze als uit een droom ontwakt. En in woeste toren ontbrand, grijpen ze nu het zwaart ter hand, komen boven en verslaan al wie hun maar durft weerstaan. Hun de sabels scherpen goed, druipendra van Christenbloed. Urzula zit, bleek van schrik, door bij het vuur en braad haar prik. Tot in grimmig turkisch meneer binnenkomt met blank geweeg. Ach, pardon, hier officier, riep ze, ik braad in Christen hier. Prikkebeen begreept danst wel dat het uit was met het spel. Ook was voet, wang, oor en hand hem al tamelijk verbrand. Urzul, riep hij, schiel ik, bind los me, ben ondooid weer kind. 9. Hoe meneer Prikkebeen en zijn dikke vriend gered worden en onder de Turken gaan. 8. Doch de Turken zijn niet mak, wat hij daar ook tegen sprak, wou hij het leven redden, dan moest hij worden muzelman. Knielend en diep aangedaan neemt hij dus de turban aan. 9. Dikkie, bongelend aan de mast, wordt in het eind ook aangetast door de warmte en raakt ondooid. Schoon in het hoofd nog vrij berooid, laat hij zich van boven neer zakken en, daar staat hij weer. 8. Als in sprakeloos staat hij daar een hele poos en, toen hij de Turken ziet, waardig nee, toen valt hij het niet. Hij begrijpt van heel het geval net zoveel als niemand al. 9. En een van de Turken scheen hem precies wel Prikkebeen, lichaam mager, dunnen schuil, neus lang, wangen, geel en vauw. Dikkie ziet hem, schrikt en bom, tijmelt van ontsteldnis op. 9.  Prikkebeen lacht en vertelt hoe de dingen zijn gesteld, Dikkie ook kordaat tot de Turken overgaat. Met de turban op zijn kop lijkt hij net een vette mob. 10. Urzol nog dan spraat en vleid tot haar Prik heeft toegezijd dat hij huiswaarts met haar gaan zal en het reizen laten staan. Op een goed gezeegeld blad schrijft hij en belooft hij dat. 11. Toen het stuk was in schift gebracht heeft eerst Prikkebeen bedacht dat zijn zus toch maar al toos hij verkos en dat hij zich altijd maar ringeloren liet door haar. Daarop eens komt in zijn kop een gelukkig denkbeeld op. Zijn gezicht ontploit zich weer, moeder stapt hij op en neer en, na kort en goedbaraat, zegt hij tot zijn dikke maat. Horizier, wat duunt je ervan? Wil je nooit gaan trouwen, man? Ik weet zeker dat een vrouw je gelukkig maken zou en? Denk er eens over na, 10. Hoe men in Prikkebeen Ursula allemaal verlaten wil en hoe dat afloopt. Dickey zegt hierop zijn vriend dat hij het voorstel kostelijk vindt en heeft zwaar verlieft geraakt Ursula zijn hoofd gemaakt. Prikkebeen ziet hoogst voldaan het zoetgevrij der beide aan. Zo slijt men in liefdenvrij wel een week, twee, drie op zee. Prikkebeen heeft rust voordaan. Dickey kust hoogst aan gedaan met een roosje, lievelijk en schoon, hem door Urzul aangebouwd. Eindelijk wordt men landgewaag. Prikke maakt zich aanstond klaar stelt een dikke aan Urzul voor en zegt lieve Sussie, hoor, nu een man krijgt, kun je mij, missen en te scheiden wij. Urzul echter schild verwoordt nee, ik zeg je dat je blijven moet. Prikkebeen valt om van schrik, even zo ook meester Dic. Beide liggen still en stom. Urzul trappelt op hen om. Doch van drift en boosheid krijgt Urzul zelf een flaut en zegt met een gil op beide deer. Geen van hen verwoordt zich meer, en zo liggen alle drie nu zo still in compagie. Eindelijk na een uur misschien wagen zij het eens op te zien en daar Urzul ba nog boe zegt, zo sluipen ze op haar toe. Och, daar ligt ze levenloos, als een bleke witte roos. Wis en stellig is zij dood. Dicke is droevenis is groot, want hij had het lieve kind aller tederlijkst beminst. Diep geroerd en aangedaan vatten zij het lichaam aan.  Toch, toen zij dat na het behoort Willen Goyen overboord komt de dode opeens weer bij en stoot beide wild op zij. Prikkebeen ontstelt geducht en neemt overhaast de vlucht. Elf, hoe meneer Prikkebeen kipsvork krijgen te speelt. Ach, die goeie prikkebeen. Hij wil vluchten, maar waarheen? Rondom het schip is alles zee, nergens is een veilig steeg. Rustloos, al rondom, rondom, rendt hij op het vaartaar om. En pas ziet dat Urzula of zij, wip hem achterna. Zo vervolgt ze in breden kring vliegens vlucht en vluchteling. Rustloos, al rondom, rendt hij ook op het vaartaar om. Zelfs de korte dikke man loopt, zo hard hij lopen kan met vooruitgestoken buik en verlies daarbij zijn praak. Rustloos, tapend, boom, boom, boom, rendt hij ook het deksel om. Alle Turken, twee aan twee, lopen nu ook spoedig mee in gedurig snelle vaart. Het zweet treibt taplings uit hun baart. Rustloos, kringens, stom en krom rennen alle Turken om. Ganzen, eenden, duif en kip, al het gevolg op het schip, komt ook daar in rep en roer. En met vreselijk rumoer vladren zij in dichterdroom om de mast al om en om. Schoenen, kousen, buis en hoed, waten, tonnen, beddengoed, tafels, banken, mes en schaar, waterpot en kandelaar. Kortom, wat Marisa en Boord, gaat mee in de maling voort. Paart en koe en zwijnen os breken uit hun hoeken los. Hond en kat, de hele hoop gaat als razend op de loop. Rustloos al rondom, rondom rennen ze op het vaart daarom. Zelfs uit Scheepshol, reed en gat komt gekropen muis en rat. Oud en jong en groot en kleen, dik en dun raakt op de been en rendt. Onder dof gebrom rusteloos op het vaart daarom. Prickeween en Urzelaar, Dickey en de Turkenschaar, vee gereedschap ieder ding, komt in wilde sliggering tot in het eind het schip zelf zwijt en als dol in het ronde draait. Twaalf, hoe de wijze van de dé van Algiers het draaiende schip voor een komet houden. Aan het strand met zijn visiers zit de dé daar van Algiers en roekt lekkere farina, de ene pijp voor de andere na. Slaaprig kijkt hij voor zich neer en verveelt zich uiterst zeer. Eindelijk echter wordt hij daar ver in zee een ding gewaar dat als razend gek en dol in het ronde draait als een tol.  Schoonheid met zijn ogen ziet wat het is, dat wat hij niet. Hierop dus ontbied de dé als een wijze. Kijk wat rij, en hij vraagt een kort en goed wat dat ding beduiden moet. Geven ze er geen antwoord op, dan draagt hij met gal en stop. Bleek van schrik en heel ontdaan vangen u de wijze aan slaan het ding door kijkers ga lezen honderd boeken naar door wat of zij doen of niet ook zij vatten het wonder niet. Eindelijk komt men over een dat het een komet wel scheen en nu stelt de vluchtstuk op knapjes een verhandling waarin aan zijn majesteit alles breed wordt uitgeleid. Strenge heer, zo spreken zij, de overtuigen kregen wij dat het voorwerpt welk jij ziet een komet is, anders niet die uroom en heil voorspelt elk kreeg duizend hulden geld. Zanderen daars kwam, draaiend nog maar wel en behoudend toch het schip aan bij de Haarvendam. Toen het daar tot stilstand kwam kon van alles in het ronde gaan geen meer op zijn benen staan. Prikkebeen voelt maakkolik Dikkie ligt naar vlou en ziek Urzor staat bij het duizend hoofd het scheepsvok is heel afgesloopt allen tasten mis de grond of ze tuimelen op de grond. Toen de Dij de zaak vernam werd hij allerverreselijkst kram en hing ieder aan een strop al zijn domme wijzen op, omdat hij hem altimaal vopten door hun leugentaal. Dertien, hoe meneer Prikkebeen en de Dikke in de slavernij komen. De drie Christen in houten Dij voert aan vreed in slavernij met een ketens waar belaan moet Prikke naar de Acker gaan en wordt op het Heteveld ergens aan het werk gesteld. Toch pas hoort de Dij ervan wat doorknap en kundig man Dikkie is of levenslang de doktersrang waarvoor hij het jong prinsengoed handig lezen leren moet. Maar de prinsjes, speels en lui hebben van het AB den Bruy leren kunnen ze altijd wel zij begeer een pret-en-spel en dus staat tot hun plezier Dikkie voor hen bokje hier. 