Groepsprocessen: Groepsprestatie | dr. Tila Pronk | Tilburg University | #9.1
Dit is college 9. In dit college gaan we praten over groepsprocesen. En natuurlijk hebben we het al heel uitgebreid gehad over het effect van groepen op ons. En we hebben gezien dat we vooral heel erg geneigd zijn als mensen om anderen te kopiëren, om anderen na te doen, om ons te conformeren aan andere mensen, vooral als ze in groepen zijn. Maar groepen hebben nog heel veel meer verschillende effecten op ons. En daar gaan we het in dit college uitgebreid over hebben. Allereerst gaan we praten over het effect van groepen op onze prestaties. Dus groeps prestaties, het effect van groepen op je individuele prestatie, maar ook op je prestatie als hele groep. Maar voordat we dat gaan doen, laten we eerst eens even beginnen met een definitie van groepen. Wat is een groep eigenlijk? Ben je in een groep als je bijvoorbeeld een lift instapt waar ook andere mensen in staan? Ben je dan een groep met deze mensen? Nee, volgens de definitie van sociaal psychologen ben je dan geen groep. Je bent gewoon een setje mensen wat meer en meer toevallig bij elkaar staat. Die situatie verandert en groepsdynamiek verandert op het moment dat je samen een probleem ervaart. Bijvoorbeeld je komt vast te zitten in de lift. Op dat moment word je een groep. Want een groep is namelijk een samenvatte in setje mensen van minimaal twee mensen, maar meestal meer, die met elkaar interacteren en die elkaar ook beïnvloeden. Dus op het moment dat je vast komt te zitten in de lift, zal je met elkaar in gesprek gaan? Je gaat naar elkaar kijken, je legt je telefoon aan de kant, hoe gaan we dit oplossen? Je hebt invloed op elkaar. Iemand neemt misschien een leiderschapspositie en zegt, oké, ik zal even bedden naar de technische mensen. Even kijken, waar hangt de telefoon en wat zullen we doen? En iemand anders raakt misschien een paniek, zou ik kunnen zijn bijvoorbeeld. Dus je hebt invloed op elkaar. Er is een groepsproces wat onmiddellijk ontstaat omdat de situatie verandert. Dus een groep ben je als je met elkaar interacteert en als je elkaar beïnvloed. Later zijn er ook nog andere visies gekomen op groepen. Dat is iets waar we in het laatste college, college 13 uitgebreid over gaan praten over groepsidentiteit. Dat het ook nog belangrijk is dat je jezelf als een groep ziet.  En dat je soms niet eens met elkaar hoeft te interacteren in gesprek hoeft te gaan om jezelf als groep te zien. En heel vaak als je jezelf als een groep ziet heb je een soort van wij-gevoel. En ook heel vaak een gevoel van wij ten opzichte van hen, ten opzichte van een andere groep. Nou, goed, dat is dus een groep. En ja, psychologen zijn al heel lang, eeuwelang kunnen we wel zeggen, gefascineerd door groepen. Eigenlijk de basis van sociale psychologie, we willen de mens begrijpen in de context van de sociale groep van andere mensen. Dus het allereerste experiment in de sociale psychologie waarschijnlijk, denk ik de minste, is al uitgevoerd in 1898 tussen meer dan een eeuw geleden door Norman Triplett. En hij was ook al geïnteresseerd in het effect van andere, van groepen op ons gedrag en specifiek op onze prestaties. En hij was geïnteresseerd in het gedrag van wielrenners, professionele wielrenners. Mensen die dat dus al heel goed konden en de instructie wat hij deed in het experiment was heel erg simpel. Hij vroeg die wielrenners om te gaan fietsen. Nou, dat doen ze graag, dus dat gingen ze doen. En ze moesten zo snel, zo hard mogelijk als ze konden, een rondje fietsen. En dat deden ze soms alleen. En dat is de laagste lijn die je ziet, is de prestatie als ze alleen fietsen. En bij deze grafiek is het belangrijk om te weten een lagere lijn meteen dat ze langzamer gingen. Dus een slechtere prestatie. Dus de laagste lijn die je in beeld ziet, is eigenlijk de lijn van de fietser die alleen fiets dus zonder andere mensen aanwezig. Die bovenste lijn is als ze in competitie gaan met anderen. Dus Triplett had in 1898 al ontdekt dat andere mensen invloed hebben op onze prestaties en dat ze een positieve invloed hebben. Want als andere mensen aanwezig zijn, gaan we harder fietsen of beter presteren, dus in andere woorden. En nou, dan zou je denken, nou, dat is fijn om te weten dat groepen ook nog een positieve uitwerking hebben op ons, dat we beter gaan presteren. Maar dat bleek niet het hele verhaal. En dat bleek uit onderzoek, heel veel verschillend onderzoek dat er niet het hele verhaal is, maar ook een heel interessant onderzoekje. Met een vooral een hele bijzondere deelnemergroep, namelijk kakkerlakken.  Hier zie je een model van het experimentje wat is uitgevoerd door Zeonk en collega's in 1969. Die waren ook geïnteresseerd in het effect van groepen en die hebben dat dus bestudeerd met kakkerlakken. En dat levert een heel interessante experimentje op, die kakkerlakken moesten door een dolhoofje om een voedsel item te vinden, dus een stuk voedsel. Daar waren ze erg gemotiveerd voor, want kakkerlakken houden van voedsel. En er waren verschillende condities. Soms gingen die kakkerlakken door een simpel dolhoofje, zoals je die hier ziet, alleen en soms met anderen. Maar in andere gevallen was het dolhoofje wat moeilijker en waren ze ook alleen of met anderen. Hier zie je een voorbeeld van een kakkerlak alleen in een simpel dolhoofje op zoek naar voedsel. Hij ziet het zo liggen, dus dat is best wel makkelijk. En hij doet er 41 seconden over om dat voedsel item te bereiken. Laten we eens even gaan kijken. Als hun vriendjes erbij zijn, een gezellig experiment met heel veel kakkerlakken, echt mijn droom-experiment is dit. Wat gebeurt er dan als hij een voedsel uit moet vinden met heel veel andere kakkerlakken aanwezig? Hij gaat sneller. 33 seconden, ja dat zou ik ook doen. Lekker haast er, want erbij als eerste bij dat lekkere stuk voedsel. Dus eigenlijk een beetje een replikatie van wat triplet al liet zien. Presentatie verbeterd, mensen worden beter, kakkerlakken ook. Als ze iets moeten doen als andere mensen aanwezig zijn of andere kakkerlakken. Maar laten we nu eens kijken wat er gebeurt als het dolhoofje wat moeilijker wordt. Voor een kakkerlak is dit best wel ingewikkeld want ze moeten ineens hun hoek om. Dan zie je dat als een kakkerlak alleen is dat hij daar 110 seconden over doet. Maar als ze als hun vriendjes erbij zijn dan gaat hij langzamer. Hij doet de 130 seconden over. Dus je ziet het tegenovergestelde effect in een simpele of een moeilijke dolhoof. Dat heeft het effect van andere kakkerlakken in dit geval. Hij heeft eigenlijk een tegenovergestelde werking. Dit simpele dolhoof gingen ze sneller. Bij het moeilijke dolhoof gingen ze langzamer. Dit bleek niet alleen zo te zijn voor kakkerlakken maar ook voor mensen. Dus waar het op neer komt is dat als mensen of kakkerlakken moeten presteren met andere mensen aanwezig. Dan ligt het eraan of die taak simpel of moeilijk is hoe hun prestatie verandert.  Dus hier zie je een model. Het is in het Engels. Ik zou je er even doorheen lopen. Als er andere aanwezig zijn dan krijg je een gevoel van arousal. Dus een gevoel van opwinding. Dat betekent dat we beter gaan presteren op makkelijke taken. Dingen die we goed kunnen, die we goed hebben geleerd. Maar slechter gaan presteren op dingen die we moeilijk vinden. Laten we even aan stilstaan bij dat middelste gedeelte van dat model. Increase in arousal. Dus eigenlijk meer het gevoel van opwinding als andere mensen aanwezig zijn. Waarom is dat eigenlijk zo? Hoe zo gaan we ons opwinden als andere mensen aanwezig zijn? Ook daar zijn we verschillende theorieën over. Dus waarom gaan we arousal ervaren als andere mensen aanwezig zijn? Ten eerste kan dat zijn omdat andere mensen ons beoordelen. Of we hebben het gevoel of dat andere mensen ons beoordelen. Maar soms is het ook echt waar. Bijvoorbeeld voor een turner die tijdens zijn wedstrijd en performance laat zien, die wordt beoordeeld door juryleden. En die zijn uiteindelijk ook degenen die gaan bepalen wat voor cijfer deze turner krijgt. Dus deze turner wordt ook daadwerkelijk beoordeeld door mensen die naar hem kijken. En als we dat ervaren, dat andere mensen ons gaan beoordelen, ervaren we evaluatieangst. We worden een beetje bang dat we geëvaluueerd worden. Soms is dat ook daadwerkelijk zo, maar soms is dat helemaal niet zo. We hebben ons alleen maar aangekeken en geëvaluueerd. Dat is één verklaring dat we arousal opwinding gaan voelen. We worden geëvaluueerd. De tweede verklaring is dat we eigenlijk een beetje een conflict ervaren tussen aandacht te hebben voor wat we aan doen zijn, dus de prestatie op de taak. En tegelijkertijd willen we ook aandacht hebben voor het publiek. We zien dat andere mensen aanwezig zijn. En we ervaren eigenlijk een beetje afleiding omdat we twee dingen tegelijk moeten doen. Dat heb ik zelf ook wel regelmatig ervaren als ik college staat te geven voor een hele grote groep met studenten bijvoorbeeld. Dan zie ik van, ik wil mijn verhaal goed vertellen, maar tegelijkertijd wil ik ook in de gaten houden of de boodschap aankomt. Ik wil, zie dan bijvoorbeeld dat een paar studenten aan het kletsen zijn. Ik wil graag dat iedereen erbij is.  Dat is best wel vermoeiend, want je bent tegelijkertijd bezig met in de gaten houden hoe al die andere mensen zich gedragen en ook je eigen taak. Dus je moet twee dingen tegelijk doen. En die afleiding zorgt ervoor dat we dus arousal gaat ervaren. De tweede verklaring. Tot slot is het ook nog zo dat we eigenlijk überhaupt alerter worden als andere mensen aanwezig zijn. Dus als je helemaal alleen bent voel je je meer ontspannen en als er heel veel mensen aanwezig zijn die naar je kunnen kijken dan wordt je een beetje opgevokt. En dat helpt niet altijd, want zo weten we bijvoorbeeld dat als voetballers een penalty moeten gaan nemen en ze weten dat heel veel mensen kijken en dat is namelijk nog wel het zo. Vooral op cruciale momenten als ze een penalty moeten nemen dan gaan ze hun lichaamswegingen overanalyseren en dat leidt tot slechtere prestaties. Dus dan eigenlijk iets wat ze heel goed kunnen dat gaan ze dan toch verknallen omdat ze zich zo bewust zijn van hun eigen lichaam en zo alert zijn doordat er heel veel andere mensen aanwezig zijn. Nou goed, we hebben dus nu gezien dat de aanwezigheid van anderen onze individuele prestatie beïnvloedt. En soms zijn goede en soms zijn slechte. Dus soms worden we beter als andere mensen naar ons kijken en soms slechter. Maar hoe zit dat nou precies als je gaat samenwerken met anderen. Dus als je met een groep samen iets moet doen. Nou als je dingen samen doet nou dan kan je denken dat het sowieso minder werk is toch. En als je al jullie vaardigheden gaat combineren dan zal het eindresultaat ook beter zijn dan als je het alleen doet. Toch? Dat is logisch. Maar ja, dat zijn mensen niet. Mensen zijn niet logisch en dit is sociale psychologie. Dus natuurlijk zit er een adatje onder het gras. Het is namelijk niet zo dat samenwerking altijd het beste in ons naar boven halen. En dit is gebleken al uit 1913. Een onderzoek uitgevoerd door een Franse landbouwingenieur. Nou, het is weer eens wat anders toch. Geen psycholoog maar een landbouwingenieur. Namelijk Ringelman. En Ringelman toonde aan dat de productiviteit van groepen afneemt als de groep groter wordt. Dus hoe meer mensen er aanwezig zijn hoe minder productief de groep wordt.  En hij zit onderzocht op een, vind ik, best wel een ingenieuze manier. Hij was natuurlijk een ingeneur. Dus wat heeft hij gedaan? Hij heeft een soort van toch vrij indrukwekkend touwtrekapparaat gemaakt. Dit is een soort van machineapparaatgeval waarin deelnemers plaatskomen nemen op plaats 1, 2, 3, 4, 5 of 6. Ze werden geblinddoekt en ze moeten aan de touw gaan trekken. En de opgaat was heel simpel. Trek zo hard als je kan. Aan de touw. En natuurlijk werd er gemeten hoe hard mensen aan de touw gingen trekken. En er waren weer verschillende condities. Soms werd de mensen verteld. Jullie zijn helemaal alleen in dit apparaat. En we gaan gewoon meten hoe hard jij in je eentje aan de touw kan trekken. Soms werd ze verteld. Er zijn meer mensen aanwezig. 2, 3, 4, 5 of 6 mensen. En Ringerman wilde kijken wat het effect was van de aanwezigheid van anderen of we dan harder gaan werken, harder gaan trekken of niet. En nogmaals, er waren geen andere mensen aanwezig. Maar mensen werden alleen maar overtuigd of hadden het idee dat de andere mensen aanwezig waren. En hier zie je eigenlijk wat als model gemaakt, de resultaten waren van het onderzoek van Ringerman. Je zou denken dat als er meer mensen aanwezig zijn, dat mensen gewoon steeds harder gaan trekken met één persoon, 2, 3, 4, 5. Dus dat je gewoon gelijkmatig de kracht toenemt. Maar in werkelijkheid was dit niet zo. En als mensen denken dat er meer mensen aanwezig zijn, gaan we minder hard ons best doen. En dit is eigenlijk het Ringerman effect. Is daarna nog heel veel vaker herhaald. Ook bijvoorbeeld bij een leuk onderzoek je uitvoert in 1979, waarbij deelnemers opnieuw in een ruimte werden geplaatst. Die ruimte was verder niks aanwezig. Ze werden geblinddoekt. Ze kreeg een koptelefoon op. En de opdracht was heel simpel. Maak zoveel mogelijk lawaai. Best leuk onderzoek om mij mee te doen. Maak zoveel mogelijk lawaai. Ofwel door te juichen ofwel door te klappen. Verschillende condities. En er werd gemeten wat het volume was van de deelnemers. Hoeveel lawaai maken ze nou eigenlijk? En er waren opnieuw weer verschillende condities met verschillen in aanwezig. Het staat niet voor niks tussen aanhalingstekens. Want er waren natuurlijk helemaal geen andere mensen bij.  Maar de deelnemers kregen aan te horen dat ze ofwel alleen waren of met 1, 2, 3, 4, 5 of 6 andere mensen aanwezig. Opnieuw zie je eigenlijk een replicatie van het Ringerman effect. Hoe meer mensen er aanwezig waren, ofte minstens, als mensen verteld werden dat er meer mensen aanwezig waren, gingen ze minder geluid maken. Ze gingen eigenlijk minder goed presteren, minder goed aan de instructies houden. En dit wordt ook wel Social Loving genoemd. Een term wat zich niet zo mooi laat vertalen naar het Nederlands. In het boek staat het volgens mij als Sociaal Lanterfante. Nou, ik noem het gewoon Social Loving. Dat is de officiële term daarvoor. En Social Loving is een van die klassieke sociaal psychologische fenomenen wat ook keer op keer is herhaald, gerepliceerd. En er is ook een meta-analyse uitgevoerd naar dit effect in 1992. De resultaat eigenlijk is een soort van samenvatting van 49 studies naar Social Loving met in totaal meer dan 4.000 deelnemers. En dat laat zien dat de inspanning van mensen afneemt wanneer de groep groter wordt. Dus mensen gaan eigenlijk steeds minder hun best doen naarmate de groep groter wordt. Je ziet hierbij wel een effect optreden. Dat wordt ook wel het grondeffect genoemd. We hebben het in het vorige college gehad over een plafond effect. Dat wil zeggen dat op een gegeven moment een effect niet groter wordt. En dit is een grondeffect, een floor effect. En dat wil zeggen dat ongeveer vanaf, nou ja, 6, 7 mensen, maakt het niet meer uit hoeveel groter de groep wordt. Het effect blijft minder of meer gelijk. Dus mensen gaan niet nog minder hun best doen. Dus het maakt niet uit of je nou 10 mensen, denk dat er 10 mensen bij zijn of 15 mensen, dan ga je ongeveer even hard je best doen. Maar in het algemeen is het dus wel zo Social Loving neemt toe als je denkt dat mensen aanwezig zijn. Nou, dan is het antwoord op de vraag wat is nou het effect van anderen op onze prestaties? Dat is een beetje samen te vatten in dit model wat je hier ziet. Veel informatie, maar ik loop je er even doorheen. Het is eigenlijk een samenvatting van alles wat we net hebben besproken. Dus je ziet de bovenste lijn als er andere mensen aanwezig zijn en onze individuele inspanningen kunnen worden beoordeeld.  Dan zijn we, worden we alerter, krijgen we evaluatieangst, afleidingsconflict en dat zorgt voor opwinding, oftewel arousal. En dan gaan we beter presteren bij eenvoudige taken en slechter presteren bij moeilijke taken. Maar als we kijken naar de onderkant dan zie je dat als andere mensen aanwezig zijn en onze individuele inspanningen kunnen niet worden beoordeeld dan ervaren we dus geen evaluatieangst worden we juist heel ontspannen, geen arousal en dan gaan we eigenlijk minder goed presteren als we samen moeten werken op eenvoudige taken en dit wordt social loving genoemd. Dus de belangrijkste elementen hier zijn word je beoordeeld ja of nee zijn andere mensen, kijken andere mensen naar jou. Het tweede factor is ervaring arousal of wel opwinding en hoe complex is de taak is ook een factor die van belang is. En in jullie boek staat sociale inhibitie op de plaats waar social loving staat maar dat moet toch echt social loving zijn. Dus als je in de war bent, hier moet social loving komen te staan. Voordat ik afsluit wil ik nog even terugkomen op social loving. Want dit is zo'n effect wat jullie gedurende je studie en misschien heb je het ook al vaker meegemaakt op de middelbare school maar in je studenten tijd ga je zeker nog heel veel vaker meemaken dat je in een groepje moet samenwerken en misschien bij jij dan degenen die juist heel hard zijn of haar best blijft doen maar misschien bij je ook wel degenen die lekker achterover gaan leunen denk ik, andere mensen mogen lekker hard gaan werken maar die toch niet dat ik niks doe. Nou allebei de dingen wil je eigenlijk voorkomen want je wil niet de enige zijn die heel hard werkt en je wil ook niet degenen zijn die een slacker is en die de rest van de groep alles laat opknappen toch? Willen we allemaal niet. Dus we willen social loving voorkomen. Wat kan je dan doen? Geef jullie drie tips om social loving te voorkomen. Eerste is, beetje simpel, maar werkt wel heel doetreffend zorgen voor dat je aan een leuke taak werkt. Als je iets doet met z'n allen wat leuk is wat uitdagend is, wat interessant is wat minder vaak social loving voor omdat de taak zelf al motiverend is. Dus mensen zijn intrinsiek gemotiveerd van natuurig geïnteresseerd en gemotiveerd om hard te werken. 