De Tafel van Martinus - Marjolein de Boer - Tilburg University
Het was altijd hebben we bij de tafel Martines ook een column en de column van deze editie zal worden uitgesproken door kultuurwetenschappen. Geef er ook een hartelijk applaus. Marjolein De Boer. Ik wil beginnen met een bekendnis. Ik ben verslaafd aan televisie-series. Netflix, HBO, Disney+, NPO, ik heb ze allemaal uitgespeeld. Dat is misschien niet salonveeg om te zeggen als je een serieuze wetenschapper bent. Maar mijn verslaving biedt gelukkig mooie aanknopingspunten voor onderzoek. De laatste tijd ben ik namelijk verslingerd aan series waarin de overgang en centrale rol speelt. En zulke series daarvan zijn er niet veel en dat is opvallend. Want immers de helft van de wereldbevolking komt vroeg of laat in de overgang. Dus waarom zijn er zo weinig representaties van een zo veel voorkomend fenomeen? Omdat de overgang natuurlijk een taboe is. Denken we aan de overgang, dan denken we al gauw aan allerlei stigma's, menstruatiebloed, vrouwelijke sexualiteit, drogeren vagina's, ouder worden, onvruchtbaarheid, psychische problemen overmatig zweten en zo kan ik nog wel even doorgaan. Het is dan ook niet zo gek dat Linda Ne Mol in haar tijdschrift schreef dat ze niet over de overgang wilde publiceren omdat het niet sexy genoeg zou zijn. Ja, zelfs de Daila Lama heeft herhaaldelijk gezegd dat hij liever geen ouderen vrouw wil als zijn opvolger, omdat dan toch niemand naar haar wil luisteren. Maar het is belangrijk om het op een betekenisvolle manier over de overgang en over ouder worden te hebben. En om het te laten zien in bijvoorbeeld tv-series. Mensen geven namelijk betekenis aan zichzelf door te refereren naar grotere verhalen of mythes. In mijn verhaal als cultuurwetenschapper bouw ik bijvoorbeeld voort op verhalen over wat het betekent om onderzoeker te zijn. Dat het niet salonveg is om veel televisie te kijken, maar dat ik vooral zware filosofische boeken zou moeten lezen. Maar als die mythes of verhalen ontbreken, zoals bijvoorbeeld in de overgang, dan is het moeilijk voor mensen die in de overgang zitten om betekenis aan zichzelf te geven. Het is dus niet alleen eigen belang als ik ervoor pleid dat er meer series over de overgang zouden moeten zijn. Maar alleen meer series is niet genoeg. Deze series over de overgang moeten ook op een bepaalde manier de overgang in beeld brengen. Want als ik kijk naar de huidige series, dan word ik daar niet zo vrolijk van.  Ze hangen van clichés aan elkaar. Vrouwen in de overgang die leiden aan lege nestsyndroom vliegen je om de oren, of ze worden neergezet als wijs of mailt of als lelijke hekse en geile seksende vrouwen in de overgang die heb ik helemaal niet gezien. Dus nu zou je denken, waar maak je je druk om? Het is toch maar vermaak? Inderdaad, maar we moeten niet vergeten wat deze clichés vertellen, vrouwen vertellen over zichzelf. Dat zelfs als hun kinderen ouder worden en het huis uitgaan, dat hun voornamelijkste wens nog steeds is om te zorgen voor een ander. Dat ze niets meer kunnen voldoenen aan het schoonheidsideaal gewoon jeugdige vrouwelijkheid dat ze lelijk zijn en dat goede seks niet meer tot hoe rijk er mogelijkheden behoort. Hadden we met deze clichés niet al lang afgereken, ze lijken zo archaïs, vrouwen zijn primair zorgen de wezens in dienst van een ander en lelijk en seksloos als ze ouder worden. Hoewel het dan verleidelijk lijkt om dan maar als wijs en mailt te worden gezien, helpt de Franse filosoof Simone Bovwarens uit onze droom. Ze schrijft dat het voorordeel dat ouderdom leidt tot vrede en sereniteit ons de onderbeeringen van ouderen mensen laat zien, maar dat je des al niet te men kunt denken dat ze gelukkig zijn en ze gewoon aan hun lot overlaten. Serene ouderen mensen, daar hoef je je immers niet druk over te maken, ook niet als ze het zwaar hebben. Maar er gloort hoop, want vorige week heb ik een serie gebenchwatched die precies deze zinswijze over vrouwen aan de kaak stelt en nog op een grappige manier ook. Clicé's over de overgang worden herhaald, uitvergroot en in het absurden getrokken en daarmee bespot. Dus vanavond stuur ik u naar huis met een opdracht. Neem een proefabonnement op Disney Plus, ga better things kijken. Ik zal geen grote plotwendingen verklappen, maar de afsluiting wil ik wel een tipje van de sluier lichten. Ergens in het vierde seizoen komt u namelijk deze geweldige monoloog van de vrouwelijke hoofdpersoon tegen. Een vrouw zijn. Dat is opgebouwd worden en dan weer in de steek worden gelaten. Je wordt verzorgd en misbruikt, aan beden en lastige vallen en vereerd en dan stopt het allemaal. Alles. We worden zelfs de oud voor de slechte dingen, zelfs voor objectivering en kleinering. Het is veel erger, je bent onzichtbaar. 