Cobbenhagen Summit 2019 speech Ton Wilthagen
Geniet ook van de aanwezigheid hier in deze lochhal, want deze lochhal, wat daar eigenlijk de missie van is, is het bevorderen van leven lang ontwikkelen. Dit is een hal waar de meest laag drempelige situatie is om kennis te kunnen vergaren en te kunnen leren. Ik ben heel blij dat Tilburg zich nu ontpopt als de stad voor leven lang ontwikkelen. Dat is een betere propositie dan alleen maar die van de logistiek, want straks hebben we weer andere activiteiten. Je kan beter de stad van de ontwikkeling zijn dan de stad van iets wat weer onvermijdelijk een keertje verdwijnt. Nou, dat is even de inleiding waar ik op in wil spelen is natuurlijk. We zien wat die krapte doet. Dat is duidelijk he, de krapte die belemmert de groeien bedrijven. Je kan niet zoveel producten maken of diensten leveren als je zou willen, want je hebt te weinig mensen. Nou, dat weten we. We weten dat er zelfs bedrijven vooriet gaan, zeg maar, doordat ze orders niet kunnen leveren of te laat zijn en dat soort zaken. Maar mijn punt is, is dit nu een soort natuurverschijnsel? Nou, er zijn mensen die zeggen dat het heeft te maken met de vergrijzing. Zeker, dat is een effect. Maar tegelijkertijd, mensen blijven ook lange leven en lange werken. Dus er is geen absolute krapte. We hebben op dit moment nog een onbeleutde arbeidspotentiële van 1,2 miljoen mensen. Dus de stelling is veel meer dat wij te weinig zuinig zijn op mensen en de mensen in kapitaal. Want dit feit is het heel simpel. Er is een enorme win-win. Bedrijven hebben mensen nodig nog steeds en ook robots, maar ook mensen voorlopig om zich te kunnen ontwikkelen, wat bedreft hun innovatie en een markt positie. Daar heb je mensen voor nodig. De juiste mensen met de juiste vaardigheden, maar die vaardigheden, die veranderen. Mensen moeten zich kunnen blijven ontwikkelen om te kunnen blijven werken en inkomen te vergaren. Dus in feite is het ontwikkelaar aan de ene kant, hangt af van het ontwikkelaar aan de andere kant. Dus tot dat punt is er in principe geen probleem en de absolute krapte nogmaals die is er niet.  Maar als je nu kijkt naar die groei van mensen die nodig is voor de groei van bedrijven, dan hebben daar gewoon een aantal problemen en die zijn in oge mate, en in dat opzicht is dit het stokje overnemen van Bas, die zijn zeker institutioneel. Dan gaan we eerst even naar de groep van Peter Nodhanes. Dat zijn de mensen die niet werken, die 1,2 miljoen mensen. Wat doen we met die mensen, wat betreft hun ontwikkeling? Niks. En waarom niet? Dat is heel vreem. Nederland wijkt daar enorm af van landen die op ons lijken. Duitsland, België, Engeland. Onze filosofie is mensen die werkloos zijn, moeten zo snel mogelijk terug naar de arbeidsmarkt en punt, want als we het niet doen, dan gaat hun menselijk kapitaal achteruit. Dat is de Work First benadering. Die is al lang overal uit, omdat in de huidige dynamische arbeidsmarkt, door alle veranderingen technologie, moet je mensen de helpen updaten. Als ze dat niet doen, gaan ze wel terug, maar we komen letterlijk nog een keer terug, namelijk weer naar die uitkering. Dus die investering, als je die cijfers ziet, verleden met Duitsland. Duitsland is steeds meer gaan investeren in mensen die niet werken, en wij steeds minder. Daar zijn we dus echt heel opvallend. Het punt is, en ik probeer bij elk probleem ook een goed voorbeeld te geven van wel het hoek kan, van hoe het wel kan. Bij dat niet investeren, daar is een hele mooie uitzondering, en dat is de best praktisch. Ik mag dat eigenlijk nog niet vertellen, want die cijfers zijn nog niet uit, maar dat is Philips. En Philips heeft al sinds 1982 een werkgelegenheidsplan. Wat doet Philips? Mensen aannemen voor 1, 2 jaar, investeren in werkrevaring opleiding, en ze doorsluizen naar andere bedrijven. We hebben dus onderzocht, als je deze mensen vergelijkt met een groep die helemaal lijkt op dezelfde mensen, maar niet onder het Philips werkgelegenheidsplan vielen, dan zie je over 10 jaar tijd, zolang hebben we gemeten, een enorm verschil. De mensen die blijven veel meer aan het werk en hebben ook betere banen. Dus investeren in mensen loont, ook in deze groep. Dus we kunnen moeilijker roepen, het is te krap als er 1,2 miljoen mensen ongeupdate thuis zitten. Dat is één. Waar zie ik dit ook in vertaald, is een ander heel belangrijk feit.  Als je krijgt naar een specifieke groep, mensen met een beperking, er is geen enkele land wat zo'n hoge, gemiddelde arbeidsparticipatie heeft en zo'n verschil met mensen met een beperking. Daar is Nederland het grootste verschil tussen die gemiddelde arbeidsparticipatie van mensen met een beperking. En ook dat heeft alles te maken met investeren. Dat is de groep die niet werkt. Dan gaan we kijken naar de mensen die wel werken, en dat zei Bas ook al. Nederland is kampioen flexgeel bouwen, dat is op zich niet erg, maar ook kampioen flexgeel bouwen zonder bijbehorende zekerheden en toegang tot scholing. Want het is juist deze groep die het minste toegang heeft tot scholing. Aan toonbaar. 36% van de mensen is flexwerker of ZZP'er in Nederland, maar de instituties kennen deze mensen niet. Dus dat betekent dat in die flexmarkt is de ontwikkeling is zeer flexibel, maar op een laagwaardige manier. Wat een enorme risico is voor de productiviteit van Nederland, want wij wilden wel flexibel zijn, maar als we dat laagproductief worden, moeten we veel meer uren maken dan ons lief is. Dat is een ander punt, de mensen die wel werken, we hebben dus de flex mensen, maar we hebben ook een hele grote groep mensen in deeltijd. Dat weten we allemaal, dat vinden we op zich ook heel normaal. Dat is niet normaal in het buitenland. Deze mensen zouden volgens McKinsey, als die vijf uur meer werken, een heel stuk van de krap te oplossen. Maar dat gebeurt niet, dat heeft te maken met voorkeuren, met traditie, met de hele langzame arbeidsparticipatie en emancipatie van vrouwen. Maar het punt is ook mensen in deeltijd hebben investeren minder in scholing, wat ook logisch is, omdat deeltijdwerken betekent ook deeltijdscholen. Het ander effect is, dat door de verbreiding van deeltijdwerk wij hebben daarmee het minst de kleinste groep vrouwen die economisch zelfstandig zijn van heel Europa. Dus het is ook een vreemd model, dat je heel veel mensen werkt, maar een groter van de mensen werkt zo weinig, heeft na vanand op minder scholing, maar is dus niet economisch zelfstandig. Ik vertel dat laatst in Portugal en het portugese vrouw ook daarmee toe, en die zeiden wat erg bij jullie he, wat een drama. En heb jullie dan geen echtscheiding he, gebeurt dat niet in Nederland? Dus dat zijn culturele en institutionele factoren die een enorme rol spelen.  Dan ga ik even naar de mensen die wel werken, bijvoorbeeld bij Jumbo, de kunst daar is te zorgen dat mensen niet alleen maar blijven leren voor het werk dat ze al doen. En dat is ook nog steeds een probleem in Nederland, bedrijven, toren willen niet investeren in de overgang naar ander werk. Want als je dat doet bij een persoon die bij je werkt en er gaat weg, dan ben je die investering kwijt. Maar de sector waar je nog naar toe komt, die kent je nog niet en die is eigenlijk nog aan het wachten van wie komt er. Dus daar zit dat probleem hebben we al 20 jaar, daar zit wat beweging in. En dan komen we ook even weer bij wat goed nieuwsvoorbeelden. Je ziet nu dat sectoren zich naar regio's keren en zeggen wij zouden samen wat kunnen doen voor die intersectorale mobiliteit. Wat ook een positief voorbeeld is vind ik dat als het gaat over de mensen niet werken dat we nu met de gemeente Eindhoven een Passport for Work project starten hebben 6 miljoen voor gehad met ze alle om inzichtig te maken wat de mensen kunnen die niet werken. Want we weten van die mensen niks. We weten helemaal niet wat ze kunnen laten staan, wat ze kunnen kunnen. Dus de arbeidsmarkt transparant te maken en zorgen dat mensen makkelijker in aanmerking kunnen komen voor een stappen van je denkt, kun jij dat dan doen? Dat is een logische manier om verder te gaan. En dan is het natuurlijk het punt. Als je dan kijkt naar dat ik ben het eens in dat nieuwssociaal contract wat misschien algemeen klinkt daar is dat leren is cruciaal. Dus het faciliteren van leren en blijven leren en ontwikkelen is absoluut een cruciaal voorwaarde om in zo'n contract mee te kunnen. En het grote punt is denk ik nu wanneer komt die omslag en wat moeten we doen? Zeker. Competentiepassporten moeten we hebben. We hebben ook nodig betere arbeidsmarktintelligence. We kunnen best meer nog doen om te kijken waar gaat het heen en hoe kunnen mensen en bedrijven daarop inspelen. Dat doen we ook met mensen van ons, met TU Eindhoven. Ik zeg altijd als je via social media je levenspartner kan vinden waar je 30 jaar bij blijft.  Waarom kan je dan niet op de data size ook een baan vinden? Dat kan al wel een heel stuk beter. En het sociaal contract. En dat vind ik ook, denk ik, heel fijn dat we dat vorig jaar in Geldrop in het kasteeloverleg van Brainport Network waar Brabant, Nimburg en zes arbeidsmarktregio's Brabant en Nimburg in participeren. Daar hebben denk ik toch wel geprobeerd. In ieder geval op papier staat daar al de commitment voor een nieuw deal voor de arbeidsmarkt. En dat hebben we bereikt. Allemaal voorgetekend alle voorzitters van het superhielijkse burgemeesters, commissarissen en met ze alle. Dat stemt mij dus positief. Want we weten dat die nieuw deal in hoge mate draait om die toegang tot scholing, het weten wat te doen, wanneer te doen, welke richting in. En dan kan je dus wel aansluiten bij die win-win van bedrijven en mensen nodig om hun marktpositie handhaven te ontwikkelen, mensen moeten kunnen ontwikkelen om te zorgen dat ze werk en inkomen houden. Dus het kunst is nu met name, nu we dat hebben neergezet, om dat ook echt te doen en daar invulling aan te geven. Daar ben ik dus niet pessimistisch over. Maar dat betekent ook dat wij zelf nu nieuwe instituties maken. Wij gaan regionale scholings- en investeringsfondsen ontwikkelen waar iedereen los van het type arbeidscontract op zich toe kan wenden als het nodig is. Want alleen op die manier kan je universele systemen maken. Je kunt dat niet doen alleen maar met arbeidsvolwaarden potjes binnen bedrijven. Dus die regionale scholings- en investeringsfondsen zijn een enorm belangrijk onderdeel om zo'n nieuw deal van die op de arbeidsmarkt tot stand te brengen. Maar de conclusie is die krapte is niet een natuurverschijnsel. Dus alle mensen die nu ziften van het is krap, is krap. 8 jaar geleden was het helemaal niet krapte. Toen hadden we veel te veel mensen voor de banen die je waren. Dan kom ik ook weer terug bij jou Bas. Al die grote factoren markten, technologie, vergrijzing, migratie die zijn ambivalent. Die kunnen de ene kant inwegen en de andere kant. En dat is een grote punt. En ik had gisteren ook zo'n sordiné als dit en toen ik daar vanaf kwam heb ik nog gezegd voordat ik weg ging we laten het op dit moment met z'n allen lopen. 