Conformisme & Gehoorzaamheid: Normatief conformisme | dr. Tila Pronk | Tilburg University | #8.2
Dit is deel 2 van college 8. In het eerste gedeelte van het college hebben we gezien dat mensen soms hun gedrag aanpassen, omdat ze geloven dat andere mensen meer informatie hebben dan zij. Dus ze kijken eigenlijk, ze vertrouwen erop dat andere mensen hen informatie geven hoe ze zich horen te gedragen. Maar we conformeren ons niet alleen maar omdat we denken dat andere mensen meer informatie hebben of omdat we niet weten wat moeten doen. We informeren ons ook omdat we heel graag bij de groep willen horen. We willen heel graag geaccepteerd worden door anderen. En dat noemen we normatief conformisme. En dat heb ik bijvoorbeeld recentelijk gezien bij mijn negenjarige zoon die ineens een hele grote wens had voor zijn verjaardag. En dat was een waterfles. Nou, dat heb ik hem nog nooit iets overhoren zeggen over een bepaalde waterfles. Een hele bijzondere, een hele ventie en ook een hele dure waterfles die air up wordt genoemd. En air up is eigenlijk best wel een ingenieuze waterfles waarbij je gebruik maakt van pots en die pots geven het water een bepaalde geur. Waardoor je eigenlijk de illusie hebt dat jij iets proeft, een bepaalde smaak proeft. Maar in feite drink je gewoon water. Dus het is best wel een slimme manier om meer water te drinken. Nou is mijn zoon natuurlijk helemaal niet meer bezigd dat hij meer water wil drinken. Daar ben ik natuurlijk als zijn moeder heel erg blij om. Maar dat was natuurlijk niet de bewegerede van mijn zoon. Nee, de reden dat hij dat wilde hebben was omdat alle andere coole kinderen uit de klas ook een air up hadden. Dus hij wilde dat ook. Nou, wij zijn er mee akkoord gegaan en hij heeft nu ook zo'n fles. Dus hier zie je ook hoe trends die werken eigenlijk op basis van normatief conformisme. Je wil erbij horen, dus wil je het zelf te doen of het zelf te kopen als de rest. Nou, in zo'n geval van een air up best wel onschuldig. Maar dat is lang niet altijd onschuldig. Zo ging in 2012 de cinnamon challenge viral. Nou, die cinnamon challenge, dat betekent dat je een hele grote lepel hebt met kaneel daarop. En de bedoeling is dat je die kaneel, zeg maar, in één hap opeet.  Maar dat kan helemaal niet, want kaneel kan je helemaal niet op die manier opeeten. Dat is heel naar, je hebt er heel veel last van. En als je daar filmpjes van Google, de cinnamon challenge, dat zul je dat ook zien. Mensen proesten het uit, die stikken half. En soms ziet het er ook best wel grappig uit. Maar dat is eigenlijk helemaal niet zo onschuldig, want het inademen van kaneel kan leiden zelfs tot longontstekingen. Omdat het echt een heel gevaarlijk spulletje is om in je longen te krijgen. En dat gebeurt omdat er allemaal verstuift. En dat is gewoon een hele gevaarlijke situatie. En er zijn zelfs ook echt veel jongeren in die tijd op de intensive care-beland. Vooral jongeren die al ademhalingsproblemen hebben. Bijvoorbeeld jongeren met asthma, die konden dit echt. Dat was gewoon levensgevaarlijk voor hen om dit te doen. En sommige moesten echt medicaties soms in het ziekenhuis opgenomen vanwege die cinnamon challenges. Helemaal niet altijd zo onschuldig als het er uitziet, zo'n viral challenge. Nou, als dit gebeurt, zo'n soort situatie noemen we dat normatief conformisme. Dan passen we ons gedrag aan aan anderen, omdat we gewoon heel graag aardige vonden willen worden. We willen geaccepteerd worden door de groep. En dat doen we vooral wanneer we deel uit willen maken van die groep. Dus bijvoorbeeld als het onze klasgenoten zijn of onze vrienden of we zijn nieuw ergens. Je bent bijvoorbeeld nieuw bij een studentenvereniging. En dan denk je, ja, ik doe maar gewoon mee met dat iedereen hier elke avond 23 liter bier drinkt. Want blijkbaar is dat hier de bedoeling en dat wil ik eigenlijk niet. Maar ik doe het toch. En wat dan vaak gebeurt is dat er geen innerlijke acceptatie is. Zoals bij informationeel conformisme, dat je echt overtuigd bent. Dit is het goede gedrag. Maar dat er meer een soort van publieke volgzaamheid is. Dat wil zeggen dat jij je gedrag aanpast. Maar eigenlijk wil je het helemaal niet. Je voelt je best wel awkward, ongemakkelijk, je twijfelt. Je denkt, ja, moet ik dit nou echt doen? Ik wil helemaal geen 23 liter bier drinken of een hapkaneel nemen. Maar ja, als ik dat niet doe, dan word ik misschien wel buitengesloten. Misschien word ik gepest. Misschien word ik uitgelachen als ik niet meedoe met de rest. Dus dat is normatief conformisme.  Echt wat anders dan informatief conformisme. Nou, dat normatief conformisme is natuurlijk heel erg fascinerend. En vooral als sociaal psycholoog. Wij willen begrijpen hoe mensen zich gedragen. Onder invloed van anderen. Onder invloed van een sociale omgeving. Is dat normatief conformisme eigenlijk gewoon goud? We willen dat heel graag beter begrijpen. En daar is ook heel veel onderzoek naar gedaan. Bijvoorbeeld het wereldberoemde ash experiment. En in het ash experiment is een experiment eigenlijk wat verkocht werd aan deelnemers als een visuele perceptitaak. Een waarnemingstaak. En de taak was heel erg simpel. De deelnemers zagen een lijn op het scherm staan. Op papier staan, dat was 1956, niet op het scherm. En de vraag was, is deze lijn even lang als lijn A, B of C? Dat is eigenlijk een hele makkelijke taak. En als jij gewoon goed zicht hebt, dan kan je die taak prima uitvoeren. En het correcte antwoord geven. Maar is dat een additie om het gras? Uiteraard, want dat ging niet over visuele perceptie. Het ging over normatief conformisme. Dus wat er gebeurde, was dat er andere deelnemers, acteurs in de ruimte aanwezig waren die allemaal het verkeerde antwoord gaven. En kijk maar eens mee wat er toen gebeurde. De acteurs hebben gezegd om de wronge lijn te matchen. De volantieer zal bemonteren om te zien of hij de correcte antwoord geeft of hij gaat along met de opinion van de groep en geeft de wronge antwoord. In de eerste test, de correcte antwoord is twee. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Eén. Hier zien we de resultaten van het Ash experiment. In totaal waren er 76 deelnemers die conformeerden op de minste een van deze rondes. En verrewegde meeste mensen conformeerden in één tot drie van die test rondes. Dat was iets meer dan 30 procent. Er was ook een groepje, ongeveer 10 procent, die conformeerden bijna altijd. Dus die ging gewoon altijd mee met de groep, die stopte helemaal met voor zichzelf nadenken. En er was een klein percentage, 24 procent die helemaal niet conformeerden. Die dus gewoon heel stoïs zijn het goede antwoord bleef geven. Dat is die eerste bar die je hier ziet, die donkerpaarse bar.  En dat zijn dus mensen die weerstand boden aan normatief conformissen. Maar je zag wel bij die mensen ook heel veel vertwijfeling. Je zag dat het ze niet makkelijk afging. Ze bleven wel stoïs zijn het goede antwoord zeggen, maar het was moeilijk. Het is heel moeilijk om weerstand te bieden tegen groepstruk. En conformisme, dit experiment na conformisme van Ash is heel vaak herhaald, ook in verschillende variaties. En keer op keer bleek dat het heel moeilijk is om dit effect helemaal uit te wissen. Dus om die groep van die niet die voor zichzelf bleven nadenken te vergroten, is echt heel erg ingewikkeld. Dus het Ash experiment geeft ons eigenlijk aan dat zelfs als de groep het heel duidelijk fout heeft, zelfs als het juist de antwoord duidelijk is voor iedereen, dan is het nog steeds heel erg moeilijk om accurate blijven en weerstand te bieden aan de groep. Nou, er is sindsdien heel veel onderzoek gedaan naar normatief conformisme en dat is een theorie opgesteld om te kijken welke eigenlijk kenmerken van de groep invloed hebben op conformisme. Dus er zijn bepaalde groepen die lokken meer conformisme uit dan andere groepen. En dat zijn groepen die voldoen naar de volgende drie voorwaarden. Ten eerste sterkte, nou sterkte wat daarmee bedoeld wordt is hoe belangrijk is deze groep voor jou, hoe sterk voel je de druk om bij die groep te willen horen. Het is nogmaals als het een groep is waarbij jij echt heel graag onderdeel wil uitmaken, je vrienden of misschien juist het nieuwe groep waar je graag aansluiting bij wil vinden, dan is het vooral heel moeilijk om niet te conformeren. Naarbijheid speelt ook een grote rol, dus hoe naarbij zijn die mensen? In veel onderzoeken was dat letterlijk het geval, dus zijn mensen echt bij jou in dezelfde ruimte of zijn ze misschien in andere ruimtes? En ook het aantal, dus hoe groot is de groep? En dat aantal dat is iets minder straightforward, iets minder duidelijk. Het is niet zo dat hoe groter de groep, hoe meer conformisme, er zit namelijk een soort van grens aan. En dat zie je hier in deze grafiek. Dus hier zie je het aantal mensen dat het ineens is met de testpersoon, dus met de proefpersoon, dus er zie je het aantal mensen die het fouten antwoord geeft.  Hoe meer mensen, dus zeg maar van 1 tot 4 ongeveer, dan zie je hoe meer mensen het fouten antwoord geeft, hoe groter het percentage fouten door de proefpersoon. Maar vanaf ongeveer 4 tot 5 mensen in de groep is er een wat wij in de wetenschap een plafon effect noemen, dat is eigenlijk een statistische term, dat wil zeggen dat het eigenlijk niet meer uitmaakt om meer mensen toe te voegen, het effect wordt niet groter. Dus dat noemen we een plafoneffect dat het plafon is eigenlijk bereikt. Dus het maakt niet uit of de groep uit 5 mensen bestaat, of uit 10 mensen die druk om mee te gaan met de groep wordt dan niet meer verder groter. Nou er zijn nog meer factoren die een rol speelden ook bij het ash experiment en dat zien we in de vele replicaties van dit onderzoek. Het eerste factor heel belangrijk is mensen moesten een publiek antwoord geven, dus ze moesten echt hard op zeggen wat hun antwoord was. Er was ook een variatie van het experiment waarbij de deelnemers op een blaadje anoniem hun antwoord mochten geven. En dan zag je dat mensen ineens niet meer meegingen met de groep, dus ze dachten ja die mensen kletsen allemaal maar wat. Ik weet wat het goede antwoord is en ze schreven dat gewoon stiekem op dat blaadje. Dus publiek het antwoord geven, dat is eigenlijk de kern hier ook van het experiment. Deskundigheid, deskundigheid van de groep, dus er is ook een variatie geweest waarbij de proefpersonen vertelt waar het gaat nu deze taak doen, visuele perceptietaak. En willen jullie wel even vertellen dat de andere mensen in de ruimte, dat zijn echt visuele experts, die hebben echt extreem goed zicht. Dus ja dan weet je dat vast. En dat heeft natuurlijk, dat schurkt eigenlijk een beetje tegen dat informationeel conformisme aan, want op het moment dat jij geloofd dat andere mensen een veel beter zicht hebben dan jij, ga je twijfelen aan jezelf. Dan denk je oeh, ik denk dat ik minder kapabel ben, dus misschien hebben zij wel meer informatie dan ik. Dus deskundigheid, dat maakte ook uit. Cultuur, dit experiment is een verschillende culturen uitgevoerd, collectivistische culturen en individualistische culturen.  Nou in de eerste instantie is het een individualistische cultuur uitgevoerd in de vreemde staten, maar later is het dus ook in andere culturen en dan zag je dat die neiging om te conformeren in collectivistische culturen nog groter was. En dat zien we ook, dat is eigenlijk ook wel theoretisch een goede begrijpe omdat we weten dat in collectivistische culturen is de groep gewoon veel belangrijker dan het individu. En cijferen mensen zichzelf sowieso in een eigen mening makkelijker aan de kant. Dus ja, zelfs in, dat effect is dus zelfs nog groter in een collectivistische cultuur en tot slot, en dat is denk ik wel zelfs de allerbelangrijkste opmerking, eens gezindheid. Als er een groep acteurs waren en die waren het allemaal, gaf ze stuk voor stuk hetzelfde foutieve antwoord, ja dan ga je dus mee, maar stel er is maar één andere persoon die ook het goede antwoord geeft, dan zie je dat het gedrag van die proef persoon radicaal verandert en dan zie je dat mensen heel opgelucht adem halen en zeggen ja ik zie ook lijn B, ja het is lijn B inderdaad en dan dus wel het goede antwoord geven. Dus dit geeft opnieuw weer aan dat er maar eigenlijk één persoon nodig is die zich uitspreekt, één persoon die trouw blijft aan zijn of haar overtuigingen om de groepsdynamiek te veranderen. En dit zegt ons iets over de invloed van een minderheid. 