Niels Holgersson's Wonderbare Reis | Selma Lagerlöf | Action & Adventure Fiction | Dutch | 7/12
Hoofdstuk 22 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margareta Meibon. Hoofdstuk 22, de nonner. Verscheidende jaren later lag kar op een morgen te slapen op de stoep. Het was in de voorzomer, in de tijd van de korte nachten. En het was helder dag, hoewel de zon nog niet op was. Toen werd kar wakker, doordat iemand hem bij zijn naam riep. Ben jij het Grauvel, proeg kar? Want hij was gewoon dat de e-land hem bijna iedere nacht even kwam bezoeken. Hij kreeg geen antwoord, maar hij hoorde weer dat iemand hem bij zijn naam riep. Hij meende de stem van Grauvel te herkennen en liep zo gauw hij kon op het geluid af. Kar hoorde dat de e-land voor hem uitsprong, maar hij kon hem niet inhalen. Hij rende het dennebos in waar het de dichtste was, zonder zich aan pad of weg te stoeren. Kar had alle moeite om het spoor niet te verliezen. Kar, kar, hoorde hij roepen en het was de stem van Grauvel. Maar met een klank die de hond er nooit in had gehoord. Ik kom, ik kom, waar ben je? antwoordde de hond. Kar, kar, zie je niet hoe alles valt, alles valt voor Grauvel. Kar zag toen dat er onophoudelijk dennen naalden vielen als een lichte regen. Ja, dat zie ik, riep hij, maar liep tegelijk het bos in om de e-land te zoeken. Grauvel liep snel voor hem uit, dwars door het kruipelhout. En Kar was opnieuw bijna het spoor bijster. Kar, kar, schrode Grauvel met angste geloei. Merk je niet hoe het ruikt in het bos. Kar bleef staan en snof. Hij had er eerst niet opgelet, maar nu merkte hij dat de dennen een veel sterke geur verspreidden dan ze anders deden. Ja, ik merk hoe het ruikt, zei hij, maar gaf zich niet de tijd om na te gaan hoe het kwam. Hij liep door, Grauvel achterna. De e-land sprong weer voort, met zulk een vaart dat de hond hem niet kon inhalen. Kar, kar, riep hij een poos later, hoor je niet hoe het knapt in de takken. Nu klonk de stem zo droever dat die stenen zou kunnen vermuurwen.  Kar bleef staan om te luisteren en hoorde een zwak, maar duidelijk knappen boven in de bomen. Het klonk als het tikken van een horloge. Ja, ik hoor het knappen, riep Kar, en ging nu niet verder. Hij begreep dat de e-land niet wilde dat hij hem zou volgen, maar dat hij zo letten op iets dat in het bos gebeurde. Kar stond onder een den met zware, slepende takken en grove, donkergroene naalden. Hij bekeek de boom nauwkeurig en vond dat het was als of de naalden zich bewogen. Toen hij nog dichterbij kwam, ontdekte hij een menigte, grauwitten larven die zich voortwerkten langs de boom takken en van de naaldenaten. En waren een massa op elke tak, zij knagden en aten. Het knapt er voortdurend in de boom. Dat waren al die werkende kaken. Afgebeten naalden, vielen aanhoudend op de grond. En uit de arme takken stroomde een geur zo sterk dat de hond er last van had. Die den daar zal niet veel naalden behouden, dacht hij. En keerde zich naar de volgende boom. Dat was ook een grote statige den, maar die zag er ook al zo uit. Wat kan dat wezen, dacht kar? Dat is toch zonde van die mooie bomen, die zullen gauw al hun schoonheid hebben verloeren. Hij ging van de ene boom naar de andere en probeerde er achter te komen hoe het met hen was. Dat daar is een spar. Die hebben ze misschien niet aangedurfd, dacht hij. Maar ze hadden ook de spar aangetast. En daar een berk, ja, daar ook, daar ook. Dat zal de boswachter wel niet aanstaan, dacht kar. Hij sprong het kreupelhout verder in om te weten te komen hoe ver de vervoesting al gegaan was. Waar hij kwam hoorde hij hetzelfde tikken, rook dezelfde lucht en overal viel dezelfde naalden regen. Hij hoefde niet meer stil te staan om te zien. De kleine larven waren overal het hele bos zou al gauw door hen zijn kaal gegeten. Plotseling kwam hij op een plek waar geen geur te merken en alles doodstil was. Hier is in Rijk uit, dacht de hond. Bleef staan en keek rond, maar hier was het nog erger. Hier hadden de larven hun werk al voltooid en de bomen stonden zonder naalden.  Ze waren als dood en het enige wat er nog aan hen te zien was, was een massa verwarde draaden en de larven hadden gesponden om als bruggen en wegen te gebruiken. Hier tussen de stervende bomen stond Grauvel op kaart te wachten. Hij was niet alleen, bij hem stonden vier oude e-landen, de aanzienlijkste in het bos. Kaar kende hen. Het waren Kromrug, een kleine e-land, maar die groter buld had dan enig ander. Kroonhoorn, de staterste van het e-landenvolk, een ruigmaan met zijn dikke pels en een oude e-land met hoge poten die grootsterk heten en vreselijk driftig en strijdlustig geweest was. Tot hij bij de laatste jacht in de herfst een kogel in de dij gekregen had. Wat in de wereld gebeurt er toch met het bos, vroeg Kaar, toen hij bij de e-landen kwam, die met hangende koppen en ver voor uitstekende bovenlip stonden te wachten en een nadenkend uitzagen. Dat kan niemand zeggen, antwoorden Grauvel. Dit insectenvolk hier is het meest machteloze in het hele bos geweest en heeft vroeger nooit enige schade gedaan. Maar in de laatste jaren is het snel aangegroeid in aantal en nu lijkt het wel als of ze het hele bos zullen vernieelen. Ja, het ziet er lelijk uit, zei Kaar. Maar ik merk dat de wijze uit het bos hierbij een zijn om te beraadslagen en zij hebben er misschien iets opgevonden. Toen de hond dat zij, heeft kromrug, plechtig zijn zware kop op, klapte met de lange oren en zei, we hebben je hier geroepen, Kaar, om te horen of de mensen iets wetend van deze verwoesting. Nee, zei Kaar, zover in het bos komen in maas geen mens wanneer de jacht niet geopend is. Zij weten niets van dit ongeluk. Wij, die in het bos oud geworden zijn, zij toen kroonhoorn, geloven niet dat wij dieren, ons alleen tegen dit insectenvolk kunnen verweren. Wij vinden het ene bijna een even groot ongeluk als het andere, zei Ruigmaan. Met de rust in het bos is het in ieder geval uit, maar we kunnen het hele bos niet later bederven, zei Grootsterk. We hebben geen keus, Kaar begreep dat het de elanden zwaar viel voor de dag te komen met wat ze wilden zeggen en hij probeerde hem te helpen. Het is misschien de bedoeling dat ik de mensen zal laten weten hoe het hier gaat.  Toen begon er alle vierde oude met de kop te knikken. Het is een groot ongeluk, hulp van de mensen te moeten vragen, maar we weten geen andere raad. Kort daarna was Kaar op weg naar huis, terwijl hij haastig voortliep, diep bekommend over alles wat hij gezien en gehoord had, kwam hem een grote zwarte slang tegemoet. Welkom in het bos, ziste de slang. Goedendag blaf de Kaar en liep voorbij zonder stil te staan, maar de slang keerde om en probeerde hem in te halen. Misschien is hij ook ongerust over het bos, dacht Kaar en bleef staan. De slang begon dadelijk over de grote vervoesting te spreken. Als de mensen hier komen, is het uit met onze rust en vrede, zei hij. Daar ben ik ook bang voor, zei Kaar, maar de oude e-landen in het bos weten wel wat ze doen. Ik geloof wel dat ik een beter raad weet, zei de slang, als ik maar het loon kreeg dat ik verlang. Ben jij het soms die ze help mij noemen? Voeg de hond verachterlijk. Ik ben al een oude bosbewoner, zei de slang. Ik weet hoe je dat ongedierte wegkrijgend kunt. Als je het maar wegkrijgend kunt, zei Kaar, denk ik wel dat niemand je weigeren zal. Wat je ook begeert, toen Kaar dat zij glipte de slang onder een boomwortel en zette het gesprek niet voor het voor hij veilig in een nauw gat lag. Groet dan grauvel van mij, zei hij en zeggen dat als hij van het Fritsbos weg wil trekken en niet ophouden voor hij zo ver naar het noorden gekomen is dat er geen eik meer in het bos groeit en hier niet terugkomen voor de slang help mij dood is. Ik zie te en dood zal zenden over al die larven die langs de takken kruipen en ervan eten. Wat zeg je daar, vroeg Kaar? En de haren op zijn rug begonnen op te staan. Wat heeft grauvel je voor kwaad gedaan? Hij heeft haar dood geslagen die me het liefste was, zei de slang. En ik wil me op hem vreken. Eer de slang, nog had uitgesproken, deed Kaar een aanval op hem. Maar hij lag veilig onder de boomwortel. Ligt daar zolang je wilt, zei Kaar eindelijk. We zullen de denneeters zonder jou wel weg krijgen.  De volgende dag gingen de ijzerfabrikant en de boswachter langs het bos pad. Kaar liep eerst naast hem. Maar na een poortje verdween hij. En kort daarna klonk een luid blafen uit de bos. Dat is Kaar die weer aan het jagen is, zei de ijzerfabrikant. De boswachter wilde het niet geloven. Kaar heeft al jarenlang geen ongeoorlofde jacht gehouden, zei hij. Hij liep het bos in om te zien wat voor een hond daar blafte. En de ijzerfabrikant volgde hem. Ze volgden het blafen tot waar het bos het dichtste was. Maar toen ze daar gekomen waren, hield het op. Ze bleven staan om te luisteren. En daarin de stilte hoorden zij de kaken van de larvenwerken. Zagen ze hoe de naalden naar beneden vielen, als regen. En roken ze de sterke geur. Maar merkte ze ook hoe alle bomen waren aangetast door de larven van de nonflinders. De kleine boomvijanden die mijlen in het rond, de bomen kunnen vernieelen. De grote nonneoorlog. Het volgend voorjaar kwam Kaar op een morgen door het bos. Kaar, Kaar, riep iemand hem na. Kaar keerde zich om. Hij had goed gehoord. Het was een oude bos die buiten zijn hol stond en hem riep. Zeg me even of de mensen wat voor het bos doen, zei de bos. Ja, wees daar maar zeker van, zei Kaar. Zij werken ervoor. Zo hard zij kunnen. Ze hebben mijn hele familie vermoord, zei de bos. En zij zullen mij ook nog wel eens vermoorden. Maar dat alles zal hun vergeven worden als zij het bos maar helpen. Kaar kon nooit door het kreupelhout lopen dat jaar, zonder dat iemand hem vroeg of de mensen het bos konden helpen. Het was niet zo gemakkelijk voor hem hierop te antwoorden, want de mensen wisten zelf niet of hij het hun zou gelukken, de nonnen te overwinnen. Als men eraan denkt, hoe gevreest en gehaapt het oude kolmarden was geweest, was het wonderlijk te zien hoe meer dan honderd man dagelijks het bos eentrokken en er werkte om het van de ondergang te redden. Ze velden de bomen die het meest beschadigd waren. Kapten het onderhout weg en sneden de laagste takken af, opdat de larven niet zo gemakkelijk van boom tot boom zouden kruipen.  Ze hiel een brede paden om het aangetaste bos heen en legde met lijm bestreken stangen uit, opdat de larven naar ingesloten zouden worden en geen nieuw grondgebied meer voorover hem. Toen dat gedaan was, begonnen ze lijmringen aan te leggen om de bomen. Het was de bedoeling dat men op die manier de larven zou verhinderen uit de bomen te komen, die ze alkaal gegeten hadden en hen dwingen te blijven waar ze waren en daar dothongeren. De mensen gingen met dit werk door, tot laat in de lente. Ze waren vol hoop en wachten bijna met ongedulde tijd af dat de larven uit de eieren zouden komen. Ze waren er zeker van dat ze hen zo goed hadden ingesloten dat de allermeesten van honger moesten sterven. Toen kwamen de larven uit in het begin van de zomer en er waren oneindig meer dan het vorig jaar. Maar dat deed er immers niet toe, als er maar ingesloten waren en geen voedsel genoeg konden vinden. Maar dat ging toch niet juist, zoals men had gehoopt. Wel waren er larven die aan de lijmstaven vast raakten en er waren massa's die door de lijmringen verhinderd waren uit de bomen naar beneden te komen. Maar men kon niet zeggen dat de larven ingesloten waren. Ze waren binnen en buiten de opsluitende ringen. Ze waren overal. Ze kroopten over de weg op de tuinheggen langs de muren. Ze swerven over de grenzen van het Vriekbos naar andere gedeelten van het Konmarden. Ze houden niet op voor al onze bossen vernield zijn, zeiden de mensen. Ze waren in de grootste angst en konden niet in het bos komen zonder tranen in de ogen te krijgen. Carwalgde zo van al dat kruipende knavend gedierte dat hij het bijna niet over zich verkrijgend kon de deur uit te gaan. Maar op een dag vond hij dat hij eens moest gaan horen hoe grauvel het had. Hij sloeg de naaste weg in naar zijn velden en liep haastig voort met de neus langs de grond. Toen hij bij de boomortel kwam, waar hij het vorig jaar help mij had ontmoet, lag hij daar weer en riep hem. Heb je met Grauvel gesproken over wat ik je laatst gezegd heb? Vroeg de slang. Carblafde alleen maar en probeerde bij hem te komen. Doe dat in ieder geval, zei de slang.  Je ziet immeas wel dat de mensen geen raad weten voor deze verwoesting. Ja, jij ook niet antwoordde Car en liep verder. Car vond grauvel, maar de e-land was zo sombergestemd dat hij nauwelijks goedte. Hij begon dadelijk over het bos te praten. Ik weet niet wat ik er niet voor geven zou als die ellende ophield, zei hij. Dan zal ik je toch vertellen dat je het bos redden kunt, zei Car, en bracht nu de boodschap van de slang over. Als het iemand anders dan help mij was, niet dat beloofde, zou ik dadelijk in ballingschap gaan, zei de e-land. Maar hoe zou nu een arme slang zo'n macht hebben? Het is natuurlijk maar poggerij, zei Car. Slangen doen altijd als of ze meer weten dan andere dieren. Toen Car naar huis zou gaan, bracht Grauvel hem een eind weg. Car hoorde toen een lijster die in een dennetopsat begon te roepen. Daar komt Grauvel aan die het bos heeft vernield. Car meende dat hij het niet goed gehoord had, maar een ogenblik later kwam een haas aan rennen over het pad. Toen de haas hen zag, bleef hij stilstaan, klapte met de oren en de riep. Daar komt Grauvel aan die het bos heeft vernield. Toen rende hij weg, zo hard hij kon. Wat bedoelen ze daarmee vroeg Car, dat weet ik niet precies, zei Grauvel. Ik denk dat het kleine volkje in het bos ontevreden over hem is, omdat ik de raad gaf de hulp van de mensen in te roepen. Al hun schelplaatsen en woningen zijn verwoest, toen het onderhoud werd weggekapt. Ze liepen nog een poos samen voort en Car hoorde dat van alle kanten werd geroepen, daar komt Grauvel aan die het bos heeft vernield. Grauvel deed als of hij het niet hoorde, maar Car meende nu te begrijpen waarom hij zo gedrukt was. Zeg Grauvel, vroeg Car snel, wat meent de slang daarmee, dat je iemand zou hebben doodgeslagen van wie hij zoveel hield. Hoe kan ik dat weten, zei Grauvel, je weet dat ik nooit iemand dood slaan. Kort daarna ontmoeten ze de vier oude e-landen, Kromrug, Kroonhoorn, Ruygmaan en Grootsterk. Ze kwamen langzaam en bedachtzaam aanstappen achter elkaar. Welkom in het bos, riep Grauvel ze tegen hem. Goede dag, antwoorden de e-landen. We zochten je juist Grauvel, om met je over het bos te spreken.  We hebben gehoord, zei Kromrug, dat er hier een misdaad in het bos is gebeurd en dat het hele bos wordt verwoest omdat die daad niet gestraft is. Wat is dat voor een misdaad? Er is iemand die een onschadelijk dier heeft gedood, dat hij niet eten kon. Zo iets wordt hier in het Fritsbos voor een misdaad gehouden. Wie is dat die zo iets schandelijks heeft gedaan, vroeg Grauvel? Het schijnt dat het een e-land is. En nu wilden we je vragen of je weet wie dat wezen kan. Nee, zei Grauvel. Ik heb nooit over een e-land horen spreken die een onschadelijk dier heeft gedood. Grauvel nam afscheid van de oude e-landen en ging met kar verder. Hij werd als stiller en liep met gebogen kop. Zij kwamen voorbij Krülle, de adder, die daar in haar hollag. Daar loopt Grauvel, die het bos heeft verneeld, zist de Krülle, zoals alle anderen. Nu verloor Grauvel zijn geduld. Hij ging op de adder toe en lichte de voorpoot op. Ben je van plan, mij dood te slaan, zo als je de oude slang hebt doodgeslagen? Heb ik een slang doodgeslagen? Vroeg Grauvel? De eerste dag toen je in het bos kwam, sloeg je de vrouw van de slang help mij dood, zei Krülle. Grauvel ging snel van Krülle weg en bleef met kar doorlopen. Op eens stond hij stil. Kar, ik heb de misdaad begaan. Ik heb een onschadelijk dier doodgeslagen. Om mij wordt het bos verwoest. Wat zeg je toch veel karm in de reden? Zeg jij maar aan de slang help mij, dat Grauvel van nacht in ballingschap gaat. Dat zeg ik nooit zeker. Het is een gevaarlijk land voor e-landen, daar in het noorden. Meen je dat ik hier blijvend wil, nu ik zo'n ongeluk heb aangericht voor Grauvel, ga nu niet overhaast te werk. Wacht nu tot morgen, voor je iets doet. Jij hebt me geleerd, dat de e-landen een zijn met het bos, zei Grauvel. En met die woorden ging hij van Kar weg. Kar ging naar huis, maar dit gesprek had hem onrustig gemaakt. En al de volgende dag ging hij opnieuw het bos in, om de e-land te ontmoeten. Toen was Grauvel nergens te vinden. En de hond zocht ook niet lang naar hem. Hij begreep dat Grauvel de slang aan zijn woord had gehouden en in ballingschap was gegaan.  Op de terugweg was Kar onbeschrijflijk zonber. Hij kon niet begrijpen dat Grauvel zich door die stumper van een slang liet wegpraten. Hij had nooit van zo'n dwaarsheid gehoord. Wat kon die helpt mij nu voor macht hebben? Toen Kar en die gedachte verdiept, voortging zag hij de boswachter die naar boven stond te wijzen bij een boom. Waar kijk je naar voor een man die naast hem stond? Er is een ziekte onder de larven uitgebroken, zei de boswachter. Kar was ongelooflijk verbaasd, maar hij ergerde zich er bijna nog meer over dat de slang de macht had gehad zijn woord te houden. Nu zou Grauvel wel een oneindig lange tijd moeten wegblijven, want die slang zou wel nooit sterven. Maar juist toen Kar het bedroefste was, veelde hem een gedachte in, die hem een beetje trooste. De slang hoeft waarschijnlijk zo ook niet te worden, dacht hij. Hij zal wel niet altijd veilig onder een boomer te liggen. Als hij maar eerst de larven heeft weggemaakt, weet ik wel wie hem dookbijtend zal. Werkelijk was er een ziekte onder de larven uitgebroken, maar de eerste zomer was die niet zo erg verbreid. Nauwelijks was die uitgebroken of de larven hadden zich verpoppen. Uit de poppen kwamen miljoenen vlinders. Zij vloog een snachts rond als een sneeuwsturm tussen de bomen en legde een ontelbaar aantal eieren. Het volgend jaar kon men nog groter verwoesting verwachten. De verwoesting kwam, maar niet alleen over het bos, maar ook over de larven zelf. De ziekte verspreidde zich snel van het ene bos naar het andere. De zieke larven aanten niet meer, kropen naar de top van de boom en stier vandaag. De vreugde onder de mensen was groot, toen zij hen zagen sterven, maar nog groter onder de bosdieren. Kar, de hond, liep dagelijks rond met een boos-aardige vreugde in zijn hart en dacht aan het ogenblik dat hij help mij zou doodbijten. Maar de larven hadden zich meilen ver over de dennebossen verspreid en ook deze zomer bereikte de ziekte hen allen nog niet. Vele bleven leven tot ze poppen en vlinders werden. Met de vogels kreeg Kar groeten van grauvel en de boodschap dat hij leefde en het goed had. Maar de vogels vertelde Kar in vertrouwen dat grauvel al verschillend malen door Wildeven vervolgd was geworden en dat hij maar met de grootste moeite was ontkomen.  Kar leefde in zorgen, verlangen en verdriet en nog moest hij twee zomers wachten, toen eerst waren alle larven weg. Houdelijks hoorde Kar de boswachter zeggen dat het bos buitengevaar was of hij ging op jacht om help mij te zoeken. Maar toen hij in het kreupelhout kwam, ontdekte hij iets verschrikkelijks. Hij kon niet meer jagen, niet springen, zijn vijand niet meer opsporen. Hij kon zelfs niet meer zien. Onder het lange wachten was de ouderdom over Kar gekomen. Hij was oud geworden zonder dat hij het had gemerkt. Hij kon niet eens meer een slangdoek bijten. Hij was niet in staat zijn vriend grauvel van zijn vijand te bevrijden. De vraag op een middagstreek akka van Ketnekeize en haar troep neer aan de over van een bosmeer. Ze waren nog in Kolmarden, maar ze hadden Oost-Hotland verlaten en bevonden zich nu in Joonakker in Sirmland. De lente was uitgebleven, zoals vaak gebeurd in bergstreken en het ijs dekte het gehele meer op een strook open water langs de kust na. De ganzen vloegen dadelijk in het water om te baden en naar voedsel te zoeken. Maar Niels Holgerson had die morgen zijn ene klom verloren en hij liep tussen de Elzen en Berken door die aan de oevergroeiden naar iets te zoeken dat hij om de voet kon binden. De jongen moest tamelijk verlopen eer hij iets bruikbaars vond en hij keek onrustig rond want hij hield niet van het bos. Nee, dan heb ik de vlakte en de zee, liever dacht hij. Daar kun je zien waar je op afgaat. Als het nog een beurkenbos was, kon je er nog door want daar is de grond bijna kaal. Maar die berken en dennenbossen die zo woest en omgebaan zijn ik begrijp niet hoe de mensen het erin uithouden. Als ik hier de baas was, liet ik alles weghakken. Eindelijk kreeg hij een stuk berkenbast in het oog en stond dat juist om zijn voet te passen toen hij een geritzel achter zich hoorde. Hij keerde zich om en zag dat een slang door de takken recht op hem aankwam schieten. Hij was buitengewoon lang en dik, maar de jongen zag dadelijk dat hij een witte vlek op iedere wang had en bleef rustig staan. Dat is maar een slang, dacht hij. Die kan mij toch niets doen. Maar het volgend ogenblik kreeg hij van de slang.  Zo'n sterke stoot voor de borst dat hij omviel. De jongen kwam gauw weer op de been en sprong weg, maar de slang vervolgde hem. De grond was vol takkende stenen. Die jongen kwam niet heel gauw voor het. En de slang was hem dicht op de hielen. Op een zag de jongen voor zich uit een grote steen met steile kanten en hij klauterde erop. Hier zal de slang toch wel niet bij me kunnen komen, dacht hij. Maar toen hij goed en wel boven gekomen was en omkeek, zag hij dat de slang probeerde achter hem aan te komen. Dicht bij de jongen op de top van het blok lag een andere steen, bijna zo rond en groot als het hoofd van een man. Die lag helemaal los op een smalle kant. Het was onbegrijpelijk hoe die daar zo kon blijven liggen. Toen de slang dichterbij kwam, sprong de jongen achter die ronde steen en gaf hem een stoot. Hij rolde naar beneden, vlak op de slang, trok hem mee naar de grond en bleef op de slangen kop liggen. Die heeft zijn werk netjes gedaan, dacht de jongen. En haalde diep adem toen hij zag hoe de slang na een paar heftige rukken stil bleef liggen. Ik geloof niet dat ik op deze reis ooit in grote gevaar ben geweest. Hij had nog maar pas tijd gehad om tot zichzelf te komen toen hij een geruis boven zich hoorde en een vogel op de grond vlak naast de slang zag neerstrijken. Die was gebouwd als een kraai en ook zo groot. Maar hij had een mooi gewaad van zwarte veren aan met een metaalachtige glanzag over. De jongen kroop voorzichtig weg in een spleet in de steen. Hij herinnerde zich nog levendig dat avontuur toen de kraaien hem hadden weggeroofd en wilde zich niet zonder noodzaak vertoonden. De zwarte vogel liep met grote stappen heen en weer langs het lichaam van de slang en keerde dat met de snavel om. Einde klatten hij met de vleugels en riep met een stem zo schel dat ze pijn deed in de oren. Dat is vast en zeker held mij de slang die hier dood ligt. Hij liep nog eens langs hem en toen blijf hij staan in diepe gedachten verzonken en krabbde zich met een voet in de nek.  Het is onmogelijk dat er twee zulke grote slangen hier in het bos kunnen zijn, zei hij. Hij is het zeker, hij was juist van plan de snavel in de slang te steken, maar opeens hield hij zich in. Je moet geen ezel zijn, pataki, zei hij. Je kunt er toch niet aan denken de slang op de eten voor je kar hier geroepen hebt. Hij zou niet durven geloven dat help mij dood is als hij hem niet zelf ziet. De jonge probeerde zich stil te houden maar de vogel was zo vermakelijk plechtig zoals hij daarin zichzelf liep te praten dat hij het lachen niet laten kon. De vogel hoorde hem en met één vleugelslag was hij boven op de steen. De jonge stond gauw op en kwam hem tegemoet. Ben jij niet pataki de raaf, maar een goede vriend van Aka van Ketna Kijzer volgde jongen. De vogel keek hij me aandachtig aan en knikte toen drie keer met de kop. Jij bent toch niet de jonge die met de wilde gansen rondvliegt en die ze duimelot noemen. Ja, dat heb je niet zo helemaal mis, zei de jonge. Dat is heerlijk dat ik jou ontmoeten. Kun je misschien zeggen wie die slang heeft doodgeslagen. Dat deed de steen, die ik naar beneden op zijn kop die rollen, antwoordde de jonge en vertelde hoe alles was gegaan. Dat was flink voor zo'n kleintje als jij, zei de raaf. Ik heb hier een vriend in de buurt die blij zal zijn dat de slang dood is en ik wou dat ik ook eens wat voor jou kon doen. Vertel me dan waarom je zo blij bent dat die slang dood is, zei de jonge. O, antwoordde de raaf. Dat is een lang verhaal. Je hebt toch geen geduld daarna te luisteren. Dat hij dat wel had. En nu vertelde de raaf de hele geschiedenis van kar en grauvel en de slang helpt mij. Toen hij klaar was, zat de jonge een poststil voor zich uit te kijken. Ik dank je wel, zei hij. Het is als of ik het bos beter begrijp nu ik dat gehoord heb. Ik zou willen eens willen weten of er nu nog iets van het grote frietse bos over is. Het meest is al verwoest, zei Bataki, de bomen zien er uit als of ze in brand hebben gestaan.  Ze moeten geveld worden en het duurt veel jaren eerheid bossen wordt wat het geweest is. Die slang, daar, heeft zijn dood verdiend, zei de jonge. Maar hoe wist hij zo zeker dat hij de larven ziekel maakt? Misschien wist hij dat ze op die manier gewoonlijk ziek worden, zei Bataki. Ja, dat kan wel wezen, maar ik moet zeggen dat hij toch in ieder geval een jongensweeg. De raaf hoorde niet naar hem, maar zat met de kop afgerend te luisteren naar iets anders. Hoor, zei hij. Kar is hier in de buurt. Nu zal hij blij zijn als hij hoort dat help mij dood is. Die jonge keek naar de kant waarvan het geluid kwam. Hij spreekt met de wilde gansen, zei hij. Ja, hij heeft zich zeker voortgeslipt naar de oever van het meer en daarvan de jonge sprongen beiden van de steen en liepen snel naar het meer. Al de gansen waren naar het water gekomen en stonden te praten met een oude hond die zo gebrekig en zwak was dat men de indruk kreeg dat hij ieder ogenblik dood neer kon vallen. Daar heb je kar, zei Bataki tegen de jonge. Laat hem nu maar eerst horen wat de wilde gansen lang dood is. Ze hoorden akka tegen kar spreken. Het gebeurde verleden jaar toen we onze voorjaarschijs deden zei de gans. We waren uitgevlogen Eiksi, Kaksi en ik in de morgen van Siljan in Dalekarlie en we kwamen over de grote grenswoudem tussen Dalekarlie en Helsingland. We zagen niet anders onder ons dan het zwart groene naalpos. De sneeuw lag nog hoog tussen de bomen. De rivieren waren bevroeren. Hier en daar zagen we een zwart wak en aan de overs van de rivieren was de sneeuw gedeeltelijk weg. We zagen bijna geen steden of hoeven. Enkel gouden herdershetten die zwinters leeg stonden. Hier en daar die besmallek ronkelende bospaden, waar de mensen in de afgelopen winter houtlangs hadden gereden. Meneden bij de rivieren lag het hout opgestapeld. Terwijl we daar vlogen zagen we drie jagers die beneden in het bos wandelden. Ze liepen op sneeuwschoenen. Ze hadden honden aan touwen. Messen in de gordel maar geen gewerum. Er was een hartbevoren korst op de sneeuw en ze keken niet naar de kronkelende bospaden maar liepen recht uit.  Het scheen dat ze wel wisten waar ze heen moesten om te vinden wat ze zochten. Wij, Wilde Gansen vloogen daarboven in de hoogten en konden het hele bos overzien. Waar de jagers gezien hadden wilden we ook graag het wild zien. We begonnen heen en weer te vliegen en tussen de takken te kijken. We zagen toen in een dicht kreupelhout iets dat op groten net bosbegroeide stenen leek. Maar stenen konden het toch niet zijn want er lag geen sneeuw op. We daalden snel naar beneden en streken midden in het kreupelhout neer. Toen bewogen de drie steenblokken zich. Het waren drie e-landen die daar in het donkerbos lagen een stier en twee koeien. De e-landstier stond op toen we neerstreken en kwam op ons af. Het was het grootste en mooiste dier dat we ooit gezien hadden. Maar toen hij zag dat het maar een paar armzalige Wilde Gansen waren die hem hadden wakker gemaakt, ging hij weer liggen. Nee, vader, ga niet liggend slapen. Zij toen tegen hem vlucht zo gauw je kunt. Daar zijn jagers in het bos die de e-land legen aan. Dankjewel, Gansenmoertje, zei de e-land. En het was alsof hij weer insliep onder het praten. Maar je weet wel dat wij e-landen je veilig zijn in deze tijd. Ze mogen niet op ons jagen. De jagers zijn zeker op fossijacht. Er waren veel fossensporen in het bos. Maar die volgden de jagers niet. Geloof me nu, vader. Ze weten dat jullie hier liggen. Er komen hier om jullie neer te vellen. Ze hebben geen geweer bij zich. Omdat ze geen schot in het bos durven te lossen. In deze tijd van het jaar de e-landstier bleef even kalm liggen. Maar de koeien werden onrustig. Het is misschien waar wat de Gansen zeggen zeiden ze en begonnen op te staan. Blijven jullie maar stil liggen, zei de stier. Er komen hier geen jagers in het kreupelbos. Daar kun je zeker van zijn. Daar was niets aan te doen. Wij vloegen weer op. Maar we bleven heen en weer vliegen over dezelfde plaats om te zien hoe het met de e-landen zou gaan. Nauwelijks waren wij op onze gewone hoogte gekomen of we zagen dat de e-landstier uit het kreupelhout kwam. Hij snoven rond in alle richtingen en ging toen regelrecht de jagers tegemoet. Terwijl hij voortliep, trapte hij op door het takken.  Hij lag in zijn weg. Daar liep hij heen en ging midden op het open moras daan waar niets hem verborgen. Daar stond de e-land tot de jagers tevoorschijn kwamen aan de zoon van het bos. Toen zwengte hij en vluchte naar een andere kant dan van waar hij gekomen was. De jagers lieten de honden los en liepen zelf op hun sneeuwschoenen zo hard zij konden achter hem aan. De e-land had de kop achteruit op de rug gelegd en sprong in de snelst mogelijke vaart voort. Hij sloeg zo veel sneeuw op dat die in een wolk om hem heen stond. Honden en jagers bleven ver achter hem. Nu en dan bleef hij staan als om hen op te wachten. En als ze weer in het zicht kwamen stormde hij opnieuw voort. We begrepen dat het zijn bedoeling was de jagers weg te locken van de plaats waar de koeien lagen. We vonden dat hij dapper was omdat hij zelf in het gevaar ging om de zijne rust te geven. Geen van ons zou willen heen gaan voordat we hadden gezien hoe dit af liep. De jagen duurde op die manier een paar uur. We verwonderden er ons over dat de jagers te moeite namen de e-land te volgen. Nu ze niet met geweren gewapend waren. Ze konden toch niet melen dat ze het tegen zulke draver als hij konden volhouden. Maar toen zagen we niet meer zo hard liep als in het begin. Hij zette de poten voorzichtiger in de sneeuw. En als hij zo optrok zagen we bloed in het spoor. Toen begrepen we waarom de jagers zo vol hielden. Ze rekenen op de hulp van de sneeuw. De e-land was zwaar. En bij elke stap die hij deed zonk hij tot op de bodem van de sneeuwlaag. Maar de harde korst daarboven op schaafde zijn poten stuk. Hij wilde het haar af en maakte gaten in de huid. Zodat hij pijn had. Telkens als hij de poten neerzette. De jagers en de honden die zo licht waren dat ze over de eiskorst konden lopen vervolgden hem voortdurend. Hij vluchte en vluchte telkens opnieuw. Maar meer en meer werd zijn loop onzeker aanstruikelend. Hij blies heftig. Het was niet genoeg dat hij zoveel pijn leed. Door de diepe sneeuw eindelijk verloor hij zijn geduld.  Hij blijf staan om de jagers en honden bij zich te laten komen. En met hem te vechten. Terwijl hij daar stond te wachten kijk hij op. En toen hij ontzag terwijl we boven hem zweefden blijft nu hier wilde gansen tot alles voorbij is. En als je over Kon Marden vliegt zoek dan kar de hond op terwijl een goede dood gestorven is. Toen Akka zover gekomen was stond de oude hond op. En ging twee stappen naartoe. Grauvel heeft een goed leven geleid zij. Hij kent mij. Hij weet dat ik een dappere hond ben en dat ik blij zou zijn als ik hoorde dat hij een goede dood stief. Vertel me nu hoe hij heeft de staart en de kop op als om een vieren flinke houding aan te nemen. Maar hij zonk weer neer. Kar, kar, riep nu een mensenstem uit het bos. De oude hond stond haastig op. Dat is de baas, die me roept, zei hij. En ik wil het niet laten wachten. Ik zag, hem zijn geweer laden. En nu zullen wij beiden voor het laatst het bos in gaan. Ik dank je wel de gans. Nu weet ik alles wat ik nodig heb te weten om te vreden de dood tegemoet te gaan. En ik heb het gevoel dat ik de hond stond van hoofdstuk 22. Hoofdstuk 23 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerluff in de vertaling van Margarita Meiboom. Hoofdstuk 23 in Nerke. Zoals ze nergens anders hadden en dat was een heks die Eissetter Kajsa heten. De naam Kajsa had ze gekregen omdat ze veel met storm en wind te maken had. En omdat zulke windheksen altijd zo genoemd worden en de bijnaam omdat ze van Eissetterpool in Asker gekomen was. Men meent wel dat ze eigenlijk haar thuis in Asker had. Ook op andere plaatsen. Nergens in heel Nerke kon men zeker wezen haar niet tegen te komen. Ze was geen akelige, somber heks maar vrolijk en uitgelaten. En waar ze het allermeest van hield was een flinke storm. Zodra het maar hard genoeg waarde trok ze uit om te dansen op de Nerke vlakte. Nerke bestaat eigenlijk alleen uit een vlakte door met bosbegroeide bergen omgeven.  Alleen in de noordoostelijke hoek waar de helmar uit het landschap komt, is er een gat in de lange bergenheining. Als nu op een morgen de wind kracht heeft opgedaan op de oce en het land invliegt gaat hij zonder tegenstand tussen de stormlandsheuvels door en komt zonder veel moeite in Nerke door de helmaropening. Dan rendt hij voort over de vlakte. Maar vlak in het westen bonst hij tegen de Hoge Wand van de Kilsberg aan en wordt teruggeworpen. Dan kronkelt de wind als een slang om en schuift naar het zuiden. Maar daar staat weer een andere berg en geeft hem een stoot zodat hij naar het oosten vliegt. En daar is er weer een die hem naar het noorden stuurt. En zo gaat het voort. De wind vliegt rond in al kleiner en kleiner kringen en blijft eindelijk midden op de vlakte staan ronddraaien als een tol. Op zulke dagen als de wervelwinden over de vlakte vlogen had hij Zetter's Kijsa plezier. Dan stond ze midden in de wervelwind rond de tol. Haar lange haren vlogen in het rond op de wolken van de hemel. Haar sleepsweerde over de grond als een stofwolk. En de hele vlakte lag onder haar als één grote dansvloer. Smorgen zat hij Zetter's Kijsa gewoonlijk boven in één of andere op de top van een rotsige berghelling uit te kijken over de vlakte. Als het dan winter was en de wegen begaanbaar waren en ze zag veel wagens rijden dan ging ze gauw een sneeuwstorm aanblazen en torende de sneeuwhopen zo hoog op dat de mensen maar met moeite savings konden thuis komen. Als het zomer was en goed oogst weer zat hij Zetter's Kijsa still tot de eerste hoiwagens opgeladen waren en dan kwam ze aan vliegen en een paar stortbuien die voor die dag een eind aan het werk maakten. Het was vast en zeker dat ze maar zelden aan iets anders dacht dan aan Kattequaddoem. De kolenbranders boven op de Kilsbergen durfden nauwelijks een ditje te doen want zodra ze een onbewaakte kolenmijn zag sloopt ze erheen en blies die aan zodat ze met hoge vlammen ging branden.  En als de echtsrijders van de Laksa en de Svarta s'avondslaat uit waren hulde hij Zetter's Kijsa de wegen en sporen in zulke dichtemist dat de mensen en paarden in de war kwamen en de zware sleden in poelen en morassen reden. Als de vrouw van de Proost in Glanshammer op een zomerse zondag de koffietafel in de tuin had gedekt en er kwam een windvlaag die het tafelkleed optilden en koppen en schalen omgooiden dan wist men wel wie er weer aan het grappen maken was. Als de hoed de burgemeester in Eurebro van het hoofd geblazen werd zodat hij hem over de hele markt moest nalopen als de mensen van Vinent met hun groen te schuiten in de helmar op de grond liepen als het de droge gehangen was goed wegvloog of onder de stof kwam als de rooksavonds de kamer in sloeg en de schoorsteen maar niet uit kon komen dan was het niet moeilijk te raden wie daar buiten aan het pret maken was. 