Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Audiobook | Dutch | 4/14
De arme schaapkunst, die het mij gegeven wordt te bedienen, hebben een rijke en machtige heer wie eens rentmeester en schatdrager ik ben. Mog het zijn met niet al te veel ontrouw en zwakheid. Ontrouw en zwakheid, kom, kom, dat is versierde zedigheid, waardige Jacob Jans. Iedereen tot Delf weet hoe Gij zelf leeft, schraalder dan de armste bedenlaag. Zou hem ook niet passen mijzelf het te goed te doen van het geen aan zijn armen behoord. Zo denkend en handelend zeid Gij de vriend en weldoener van allen die leed en last leiden in de ganse stad. Dat is te bekend dan dat Gij het zelf zou kunnen ontkennen, al tacht Gij het meest te bedekken. Nu, wat zou dan dat alles, daarin is niets dan mijn schuldige plicht. Gij verdient er de hemel mee, dat is zeker. De hemel verdienen? En de strengen, wel wat harder trekken, namen een onuitspreekelijke uitdrukking aan van zacht moedigheid en diepe ootmoet. Oh, wat zouden wij Arme Zondars de hemel verdienen die onze schuld niet kunnen betalen? Ik heb geleerd met de profe David te verzuchten. Wie kan merken hoe dikmaals hij veilt? Oh, heren, vergeef mij mijn verborgen gebreken. Maar ik geloof dat Christy verdiensten mijne verdiensten zijn en ik hoop in de hemel te komen door hem die de weg, de waarheid en het leven is. Meester Cypriaan, wat verlegen dat zijn bedoelde lospraak zo averrechts werd opgenomen, tachtte zich intussen een houding te geven door de laatste hand te leggen aan het vullen en rangschikken ter potjes en flesjes en niet wetende wat te antwoorden naar zulke uitspraak van zijn achteringswaardige krant tot wiens diepte van ootmoet hij niet wist door te dringen zei hij alleen. Zie nu dokter hoe ik mijn best gedaan heb om in spoedig te helpen. Daar zijn hoe zaken genommerd en met de briefjes eraan. Wil jij ook dat ik ze aan de riem hegte? Geef u geen moeite ik rangschik ze liever zelf naar de loop die ik te doen heb. Wees zo goed en neem meer af wat u toekomt. En zijn beurs uithalende legt hij een gouden dukaat neer. In trouwen daar is driemaal meer dan mijn toekomt spakt meester Cypriaan nadat hij enige ogenblikken voor de leus in zijn winkelader geschommeld had en ik heb zoveel klein gint niet om weer te geven.  Laat het dan blijven tot we afrekenen met het terriackel. Als ik mijn klein geld nu uitgeef houd ik niet genoeg over want de patiënten hebben gemeenlijk andere behoeften dan artsenijen alleen en daarin is het nodig met een kleinigheid te voorzien spakgaswinkel terwijl hij zich de riem om het lijfgesten. Het is treurig om te zeggen maar de meeste armen kunnen de ruimte niet dragen. Verschoon de aanmerking dokter maar je hebt daarom vrij wel gevulde beurs bij u en dat spiritueus met de avond als er zoveel kwaad volk langs de straten trekt. Oh, de straten zijn eenzaam en doodstil met dat barrenweer en de sneeuwjacht. Toch gans niet veilig na het luiden van de diefklok. Er zwerven zoveel soldaten rond en die boven geven niet om weer of wind als hun kwaadestukken er maar te rustiger om kunnen uitvoeren. Vanochtend bij het ringspel hebben ze nog te midden van al de toeschouwers een deftig burger afgezet en gemolesteerd. Iedereen spreekt er schande van. Mijn hoort dagelijks van aanrading en diefstal om niet te zeggen van manslag. Ik ben immers in godshand. Mij bejegenen nog nooit onoverkomelijk kwaad en zeldend leid ik overlast. Ik voor mij ben ook niet van hen die zo laag neerzien op die armeswervers. Hunger en dorst zijn kwaaderaadslieden en ze worden slecht betaald en slecht voorgegaan ook. Ik denk erbij dat zij het toch zijn die ons land van de Spanjaard helpen bevrijden met de hulp van gods. Hoe nu riep meesa Cypriaan vol verbazing. Trek hij u de soldaten ook al aan meester Graswinkel? Waarom zou ik niet? Maar hij werd in het voortgaan gestoord door het driftig openduwen van de winkeldeug en het binnentreeden van een klein meisje armelijk gekleed en bitterlijk schrijende die door haar tranen heen zich tot de apotheker wende met de vraag om een flesje geest en voor een oort blauwe bedelaar zelf waarvoor ze de penningen op de toonbak legten die de kleine nauwelijks bereiken kon. Wat schild eraan kindlief voeg Graswinkel meewaarig. Is het ten uwend een ongeluk gebeurt dat hij zulke middelen nodig hebt? Oh, best de waarboot! spak het meisje, hem aansprekende met een naam die hem meest onder het volk werd gegeven. Moeder ligt zo erg en broertje is ook zo erg. Oh, ze gaan allebei sterven en vader is van desperatie het huis uitgelopen.  En het Schrijen en Snicken verdubbelden bij het uitstorten van al dat leed. Bij zulke desperatie heeft niemand baat. Spak Graswinkel half luid. Maar zacht er tot het meisje. Zeg, Elskke, wat mag er gebeurd zijn? Vanochtend, toen ik uw moeder heb bezocht, was ze nog halfrij wel. Ja, ze was ook wel. Maar vader is met de broertjes naar de spelen gaan kijken en het blijkt dat ze van elkaar afgeraakt zijn. En kleine Willem heeft een trap van een paar tegen zijn hoofd gekregen. En Buurman heeft haar bloeden thuisgebracht want vader was nergens te vinden. In de taverne, dacht Graswinkel, maar hij sprak die mening niet uit. En moedig is zo bitter versrikt dat zij Willem zo ineens prijstelijk bloesend voor zich zag, dat zij van haarzelf is gevallen en dat Biervrouw er de hele middag mee getopt heeft om ze bij te krijgen. Waarom zo lang te toppen? Gij wist mijn huis toch te vinden, Elsk een lief. Vader was thuisgekomen en verboot u te roepen, zei het kind, de schouders ophalende, als begreep zij de oorzaak niet van het verbod. En nu met de avond is moeder bij dezelf gekomen waar ze eilt en raast en is niet in het bed te houden van de angst over Willem. En Biervrouw zei, ik zou maar eens naar de apotheek gaan om wat geest voor de zenuwen, dan zou meester het wel weten. En zij nam er eens het flesje aan dat meester Cypriaan haar overreikte en strakte de hand uit naar dezelf. Armelijk, als verbederlaar zelf paste, in een papiertje gewikkeld, terwijl Cypriaan alvast de penningen tot zich wilde nemen. Maar Graswinkel wenkte hem dat hij zijn kind zou laten en verzocht hem wat balsm van Mecca mee te geven. Da's krachtige inmiddel tegen een kwetsiere, zei hij tot elstje, die grote ogen opzetten. Kom, we gaan samen kind lief, al is het ongeroepen, ik wil uw moeder zien. Zijn lantaren opnemende en zijn mantel wel dicht om de schouders slaande, verliet de goede Graswinkel de apotheek om zijn docht aan te vangen door de arme buurten, doorgaan ze het doel van zulke avondwandelingen. De apothekersleerling, die Cypriaan bij het bereiden daar geneesmiddelen had geholpen, was, zoals de plicht haar bescheidenheid voorschreef, zwijgende toehorder geweest bij het gesprek tussen zijn meester en door de Graswinkel.  Maar destemeer had hij scherp toegeluisterd, al had hij niet alles volkomen verstaan. Ook riep hij uit nadat hij de deur achter de kleine elstken had dichtgesloten. Een singuleer man toch, die Jacob Jans, voor zijn eigen heeft hij geen kannebiers over en voor zijn armen ontziet hij de duurste middelen niet. Zou het waar zijn meester, wat de luiden zeggen en wat mij uit zijn woorden kan opmaken, dat hij een groot zondar is geweest, die zijn euveldaden door zware boete en lijfskastijding zoekt goed te maken. Ach, wel nee jongen, bij mensen in Geheugen is er geen poort waar binnen het delft geweest die zo exemplaarlijk heeft geleefd van zijn jongheid aan. Als die nog een zondar moet heten, dan weet ik niet wie voor deugdzaam mag gelden. En als die niet in de hemel komt, waar moet het dan met ons heen? Maar weet je waar het hem zit, hij valt wat dweepachtig. Dominus Arnoldus Cornelii, laatst over haar besprekende, vreeste dat hij een drijver was, die nog wat paapsige voelens had behouden van afzondering, onthouding en dergelijke meer. Daarom noemen ze hem ook ten delfse herenmiet, maar ik heb in zijn oude man horen zeggen dat er op zijn zestiende jaar toen zijn ouders nog in de Brauwerij de boot woonden, iets heel bijzonders met hem moet zijn voorgevallen. Altimaal praatjes en sprookjes, waar de goede liden om elkaar de tijd mee verdrijven en waar ik niet zijn hecht, viel de patroon in, met oude wichtigheid van een meerdere in doorzicht en kennis. Waarheid is, dat hij op merkelijke curen doet en weinig patiënten verliest, wat mij niet van de andere doktoren kan zeggen, eindigde hij lachend, terwijl hij zijn winkeladen ledigte in een lerenzakje. Dat zal wel waar zijn patroon, stemde de leerling lachende toe. Van Jacob Jans vertelt men dat hij soms de luiden met zijn simpele toespak cureert. Ja, dat er zijn die hij met strak in de ogen te zien en de hand op te leggen van die aaklige kwalewetengenezen die het vulgus de grams op gods of terwijl heilige ziekte noemt. Van de epilepsia meent hij? Ja, van deze. Geloofd gedat patroon? Ah, wat zal ik ervan zeggen? Munders voelt de kiepie. Wij weten dat hij meest invoudige middelen gebruikt, als paard hij ook de duurste niet als het nood doet.  En er al dit van spreekt de natuur haar wil te laten en die te laten werken. Maar de patiënten die hij liefst zoekt en die het drugst over aan praten zijn meest geringen luiden, her van de allernooddruftigsten, domvolkje, en bij geloofd nog daartoe. De zulken roepen al heel gauw, miracle. En Jacob Jans is slim genoeg om te weten dat men wat op de inbeelding moet werken en dat er veel afhankt van het goed geloofd er patiënten voor het goed gelukken van de cure. Iets wat mysterie en mommerij van handgebaar komt er dus wel bij te pas. Daan boven, wie zal zeggen, van velen ga hij hem zinnige zaken, zonderling in ons vak, waar het natuurlijk ophoudt en waar het miracle begint. Bij dat alles is het dan ook niet vreemd dat ze hem de wonderdoktor noemen. Gans niet vreemd, en het zijn de ordinaire doktoren die hierin voorgaan. Ze kunnen niet zonder wat afgunst zien dat hij de patiënten cureert die zij opgaven. Als je het miracle hebt, valt de konst weg. Vatje het? Al goedmeester en daarbij luidt wonderdoktor zo'n beetje als kwakselver en uitventer van arcana. Precies. Daarmee willen, als vanzelf versprekt, de achtbare heren die hun bullen te leiden of de Heidelberg hebben gehaald, niets te doen hebben. Zo achtgen dat Jacob Jans zelf zijn doktersgraad niet gehaald heeft. Bij mij weet het niet, maar hij was al in de praktijk toen ik van Schagen hierbij mijn eerste patroon kwam. Daarbij, wat doet dat er toe? Men je dat het recht van de hoed en het recht van de ring de ware dokter maakt? Kennen wijzen dan al voor goede koks die lange messen dragen? Heer maar sneen. Maar het komt op de kunde, op de voorzichtigheid en op het helder inzicht aan. En, in die allen, daar weten wij af te spreken, gaat hij de meeste onze breed gebefte en getabaarde heren te boven. Maar, jongen, de ruimklok heeft al geluid. We kunnen ons licht sparen. Ga de luiken sluiten. Einde van Hoostek 6. Hoostek 7 van De Delfse WondeRokter. Deze liep in voks opnameboot op het publieke domein, opname door Anna Simon. De Delfse WondeRokter, door ALG Pospontusa, Hoostek 7.  Voortgesweep door schrik en ontzetting over zijn eigen daad, in een roes van strijdige aandoeningen die hem beurdelings per stormen, bedwelmd door de dampen van de verhittende drank die hij had ingezogen, was Juliaan weggevlooden als een opgejaagd hert dat de jacht tacht ontkomen. Hij wist zelf niet waarheen. Hij dacht er niet eens over na of hij een gevaar ontvluchte dan wel in de mond liep. Hij zog alleen verder te komen, altijd verder van de plek waar hij zoveel geleden had en zo onbezonnen aan zijn driften had toegegeven. Geen voeging over zijn woestbedrijf, geen ziele smart over het verslaan van zijn enige weldoenig en vriend, geen spijt dat hij zijn krijgsmakkers in de steek had gelaten, geen vreselse voor de gevolgen van zijn daad, deed zich nog bij hem gelden, schoon hij sinds een half uur zonder opsien of omzien langs de straten van Delftrenden, zegst door het idee Fiksgedreven dat hij zich ergens bergen moest, zonder dat hij wist te bedenken waar. Het was zijn geluk dat de hagel en sneeuwbuin door luiende stormvlagen afgewisseld, alle levende schepselen binnenhielden, want een hond zelfs zou hem hebben aangebast zoals haar nu uitzag. Bloots hoofd, zonnermantel, nog degen, met sporen van bloed op zijn verhaavende kleding, de verflenste kraag op zijn rug hangende en de vermagerde hals zegst door de verwilderde haren gedekt. Van de politie en haar dinaren geen spoor, ze hielden zich binnen als de rest. Het was geen weer voor kwaadoeners zelfs. Maar weer of geen weer, de politie had moeten waken, zou men zeggen. Voor zeker in onze tijd, maar zo dacht men er toen niet over. De nachtwakers en schoutsdinaren zaten liever in het warme wachthuis bijeen. Werter kwaadbedreven gedurende de nacht, dat zou teochtend wel blijken en dan zou men onderzoeken en straffen. Misschien de verkeerde, dat kwam er zo precies niet op aan. Julian dacht er niet eens aan, hoe zeer het barre weer hem te staden kwam. Alleen hij begon overmeesterd te worden door zekere weheid en matheid, die het verlangen naar een oog een blik rustens onweerstaanbaar maakte. Het bloed nog verhit en die koortsgloed gaande gehouden door zijn forse lichaamsbeweging, had hij van vocht of koude nauwelijks iets bemerkt. Of in Dienal de ijzige vlocken die hem op het hoofd vielen en als straalen langs de haren neerdruppelden, deden hem goed als een verkoelend pad.  Het begon zelfs te werken en allengs de nevelen weg te vagen die zijn brein verwarden. Hij voelde dat zijn voeten onder hem wankelden. Hij moest zitten, hij moest het, al zou hij ook de dood vinden op de plek waar hij ruste zocht. Het was een stenen trap op de kant van de grachtswal die naar het water afleiden, zeker ten gerieven van lakenververs of velleploters daar gesteld. Men vond dergelijke van afstand tot afstand en er werd wel eens de voorzorg gebruikt vanwege het stadsbestuur een lantarennevens te stellen, ter voorkoming van ongelukken. De lantarenpaal was er werkelijk, maar het lichtgevend element ontbak, met zulk weer ook, het was wel overbodig. Julian liet zich heigend neervallen op de eerste treden en liet de voeten hangen, tot ze steun vonden op een andere. Hij deed hem goed, de vermoeide leden zo uit te strekken. Maar welhaast was het hem of hij met ijzel overgoten werd. De reactie was te plotzling en te heftig. Sneeuwjacht en hagelslag maakten zich nu aan hem kenbaar in volle scherpheid. Dat zie je niet uit te houden. Het is of ik geen voeten meer heb. En toch, wat aan te vangen. Wat aan te vangen. Om na te denken, wilde hij het mattenhoofd ondersteunen met de hand. Een laufwocht gleed hem langs voorhoofd en wangen. Hij troppelde neer van zijn hand. Ha! Ik begrijp het. Ik heb mij aan zijn degen verzeerd, zonder dat ik het wist. Nee, dat doet er niet toe. Bloed om bloed, dat is niet meer aanrecht. En toch, wijs gevloekt gij Bastiaan, die mij de dood de hel hebt ingedreven. De hel! Het zal er licht beter zijn dan hier, als het zeg een waarheid is, dat men er brandt. En ongelukkige lachte met een holle lach. Toch, als door instinkt tot zelf behoud gedreven, trok hij zijn neusdoek uit zijn zak en won die onder pols. Veevat, ik ben nog een neusdoek rijk. En hij lachte weer, terwijl hij de vuist behalde. Dat is nu mijn enige bezitting. Mijn degen in de steek gelaten, en dat is goed ook. Waartoe, ik heb gezegd, dat ik alleen, met de degen in de hand, mijn weg beter zou maken dan met die naastleep van schoenjes, als zij zijn. Maar toen? Toen was alles nog anders. Toen... Toen lag er nog geen moord tussen u en uw toekomst, jullie aan.  Zou zijn geweten, hem hebben toegeroepen, als hij het ondervraagd had. Hij deed het niet. Zijn gedachte loopt naar mijn andere wending. Had ik slechts een draagelijk kledingstuk, een mantel of iets dergelijks, dat het gelach waard was. Ik zou ergens in een taveren schuil zoeken, tot de morgen, tot ik weet wat te doen. Ha! Weer datzelfde gebrek aan hene gestuivers. En het goede moedertje dat mij een brasspenning in de hand stopte. Ja, dat is waar ook. Daar moet ik nog wat van over hebben. En hij tastte rond in zijn zijzak, maar zonder vrucht. Ach, wel ja. Ik heb inmiddels de grote heer gespeeld bij de portier. Ik heb geen geld weer omgevraagd. Ik had te veel haast die verwendigde stad binnen te komen. En te denken, dat ik dezelfde ben, die met vierheid een compagnie heb gewijgerd. Dezelfde die honderd pistoletten in het water heb geworpen, uit eergevoel, omdat verraad en schilmerij mij tegen de borst stuiten, en het edel bloed zich gelden deed. Wat heb ik ermee gewonnen daarna te luisteren? De landsen hadden gelijk. Ik heb gehandeld als een dolomand. Hoe wordt mij die dwazen deugd geloond? Bah, als ik Maurit kon waarschuwen, als ik Maurit kon redden, maar daar is geen kans op. Ik moet voort. Ik moet het. En daarbij, wie zou de schooiig die ik nu ben te woord staan? Dus wat de koude koordse die hitte gebrand van straks vervangt om mij bij beurten te kwellen. Dus, zit ik mij de dood. En ik wil wel af van dit ramsalig leven. Maar zo koud? Nee, ik wil wel sterven, maar niet van koude. Ik ben een edelman. Laten ze mij rechten. En, als met plotseling besluit, stond hij op, onder verstijfde en verkleumde leden weer wat warm te bijten zetten door beweging. Bah, die rillingen. En klappert dannend, liep hij voort, de armen over de borst slaanden. Maar de gekwetste hand deed hem pijn, en hij liet de slingsen langs de zijden neervallen, met een naamloos gevoel van verbittering en moedeloosheid. Nu maar één arm ook meer, vanzeker, het zou jammer zijn als mij iets ontging. Vanzeker, waarom niet, een gevlukte, als ze duivel er nu plezier van wil hebben, moest hij mijn broerig op mijn weg voeren. En ik nachtste de tanden van woede bij de schrikkelijke beelden die hem nu door het hoofd wilden.  Daar kraakte voor het eerst een menselijke voetstap op de overeiselde straatstenen. Juliaan zag om, met een mengeling van schrik en voldoening. Hij bemerkte een man die met kalmen geregelde stap dicht langs de huis in liep, een kleine landtaren in de hand draagende en die zich om wind nog weer scheen te bekommeren. De duivel halen die ploert, hij heeft geen last van de koude, hij heeft een mantel om, spakt er ongelukkig in zichzelf in. Het bezit van zo'n kledingstuk was het idee fiks geworden van de verkleumde, en werktuigelijk ging hij recht op de pijnzende af. Hola, sta, riep hij hem toe, met een scherpe, trillende stem. En de andere bleef staan, in de onzekerheid, wat men van hem wilde. Daar werd hij met woest de hand, de mantel van de schouders gerukt, eer hij op tegenweer kon denken, maar de aangevallende dacht ook niet op verzet. In tegendeel, kloek en onversaagd, beheelt hij tegenwoordigheid van geest, om als met één oogwenk de gemoedstoestand van zijn aanrander te doorzien. En schierlijk zijn beurs tevoorschijn halende, drukte hij hem die in de hand, terwijl hij zeiden, Vriend, doet hij dit uit armoede? Zo neemt deze gift daartoe. En schierlijk keerde hij zich af, als wilde hij nog van de daad, nog van de dadig, geheugen houden. Deze zag hem na, met strakken, starende blik, en bleef staan, als aan de grond genageld. Hij had de woorden niet eens begrepen, maar uit die stem klonk diepe deernis, geen verwijt, en zij dronk door tot zijn binnenste, als een scherp snijdend zwaard. Schaamte en zelfvervoeing grepen hem aan. Hij kwam tot bezinning, en in plaats van met zijn buit te vliegen, liep hij de beroofde achterna, die wij iets herkent hebben uit zijn handelwijze. Haalde hem in, wiep hem de mantel toe, en sprak met een bruskheid, waaronder hij zijn ziddere onderroering tachten te verbergen. Daag, neem uw goed, neem uw geld terug, uw deernis verdien ik niet. Dubbel, mijn ongelukkige broeder, en Jacob Jans wilde hem meewaarig de hand op de schouder leggen, maar jullie aan Dijnst Achterwaard uitroepende, ik ben niemand's broeder, ik ben een booswicht, ik heb de gal verdiend, en ik zal mij zelf recht doen, en hij vloot weg uit alle macht. Maar de wonderrachter was er de man niet daar om zo een patiënt zo op te geven.  Hij volgde met een stevige stap om te zien wat deze in zijn wanhoop ging aanvangen. Dat was niet meer twijfelachtig. Toen Julian de stenen trapp had bereikt waar hij had zitten rusten, sprong hij die af bij twee, drie trillen tegelijk om de dood te zoeken in het water. Doch in zijn onzinne gewoestheid stapte hij mis en gleed af langs de killesteen, zonder nog te zijn, waar hij wezen wilde. En eer hij de laatste, beslissende wendeling had volbracht, spartelde hij reeds onder de reddende hand van de klukken welberade grijsaart aan wie hij niet meer zou ontkomen. Dit opzet zult hij niet voelvoeren, spakt deze met gezag, hem nu met beide armen onklemmende en de trap opseurende ondanks de tegenstand van de jongman die slechts één hand op zijn dienst had om hem af te wearen. De vaste wal was al bereikt en de afgetopte scheen nu zelf uit tegenstreven moede. Wees leidelijk en laat mij voor u zorgen, spakgaswinkel, terwijl hij de wankelende hielp zich op te richten. Ik ben in uw hand, doe met mij wat gewild, lever mij over aan de justitie. Ik wil u behouden, niet in het verderfstorten. Begrijpt jij dat dan niet, beklagend zwaardige? Vrees jij de alwetende God niet, dat jij dus eigenwillig zijn oordeel tegen gaat? De desperatie grijpt mij aan. Ik groeide van mijzelf. Ik heb niets meer te verliezen. Ik wil dan aan het eind aanmaken, stotterde jullie aan, met trunnende lippen. Een eind? Gij vergist u, dat waren juist het begin. Maar zo behoeft het niet te zijn. Ik zal u redden van uwzelf, met schijt wild. Ik zeg u immers, dat ik in uw hand ben. Herhaalde jullie aan, met wat ongeduld. Maar stoot mij dan ook niet af, waar ik u wil helpen. Laat me u in de mantel wikkelen. Uitbarm hartigheid, niet in die mantel, die brandt me als vuur op het lijf. Gij hebt warmte nodig, was het lakonieke antwoord. De wonerrokter was onverbiddelijk, en zijn leidig berusten. Graswinkel zoeg zijn arm om hem heen, en leidde hem voort. Hij had behoefte aan die steun, want zij knie knikten, en hij wagged op zijn voeten. Gelukkig, viel het toneel voorg op het oud delft, en was benzeer naarbij het huis waar Graswinkel woonde.  Zo naarbij zelfs, dat de schildwachten, die de huizen soms bewaakten, iets hadden kunnen zien van de worstelling tussen die beide mannen, en een enkele toon hadden gehoord van Juliaans krijzende stem. Maar ze achten zich niet geroepen, dus ze beide te treden. Die twee schijnen te vechten, zei de een tegen de ander. Denkelijk zo wat straatroverij, of een paar beschonken lieden, die elkaar de weg willen wijzen, werd de geantwoord. Paan Beursers neidig, zou zo niet aangaan, dat loopt op moord uit. Wat kan dat onschelen? Dat gaat de onderschout en zijn diners aan. Wij hebben te waken, dat men het huis van soms niet molesteert. De camaraden werden het eens, dat de zaak hun niet aanging. Toch, toen het paar nu langzaam en zwijgend, tot het aanzienlijke huis was genaderd, en de schildwachten voorbij ging, de grijzaard, altijd de wankelende jongpant steunende, sprak de eerste zolden hier weer. Zie je wel, dat een van die twee tronken is? Hij kan nou op zijn voeten staan. Nu nog maar een paar stappen, en we zijnig, bemoegde Jacob Jans, jullie aan, die telkens eens trompelde. We zijn hierbij het huis van soms, en het is er vlak naast. Dat ligt, die muziek. Ho ja, ze houden daar bruin loft, hij is er ook bij. Bui, de verrader. En in plaats van voor te gaan, bleef hij staan, de opgeven hand, dreigend naar de ramen richtend. Toen stond de corporaal op, die met nog een paar man op de stoepbank was gezeten, en trat nadig. Halt mannen, staat, wat zal dat? Hij lieve corporaal, laat me ongemoeid, deze kranken in mijn woning brengen. Hij is in een eilende koorts, laat ik vrezen. Ha, zeid hij het, waarde gedokte graswinkel. Ga gerust uus weegs, wie zou u overlast doen? De hartige schootel, die je ons laatst hebt bezorgd, heugt me nog. Jullie aan, boog nu zwijgt het hoofd, hij liet zich voortleiden, de zijpoort in, die naar het verblijf van de kluizen naar voert. Einde van Hoogstuk 7. Eerste deel van Hoogstuk 8, van de Deltse Wonderdoktig, deze liep u voks opname poort tot het publieke domein, opname door Anna Simon, de Deltse Wonderdoktig, door ALG Bosbom Toussaint. Hoogstuk 8, deel 1.  Toen zij het achterhuishouden bereikt, dat Jacob Jans gaswinkel tot woning strikte, plaatste deze zijn leidig, zorgelijk in zijn armstoel, stak door middel van het licht zijn lantaren een lamp aan, legte zijn gordel met flesjes en potjes af, schikte een kussen onder het hoofd van jullie aan, schoof een voetbank onder zijn voeten, en wilde hem toedecken met de mantel die hem ontvallen was, toen hij bij het meer helderen licht de vreselijke wanoorden in dienst voorkomen bespeurde. Ik zie overal bloed op uw kleding, ook uw gelaad is ermee bezoedeld. Heb je een doodslag begaan? Vroeg hij met een zachte, bewogene stem. Ik weet het niet zeker, mijn weerpartij viel en ik ben gevlucht. Dus, gevochten. Jullie aan knikten toestemmend. Maar ga je zij het zelf gewond, ongelukkige, en dit bloed zal het uwe zijn, hervat de graswinkel, die de omwoelde handvatten en de zaktelk wegnam, reeds van het lauwe bloed doordhokken. Ik geloof, ja, bracht jullie aan uit, en liet het matten hoofd in het kussen zinken, graswinkel bekeek de wond nauwkeurig. De heer is barmhardig geweest over u, een nagel breed verdig, en de polsader waren doorgesneden. Maar Jullie aan gaf geen antwoord, graswinkel zag op, hij was in flauwe gevallen. Zal uitbedding zijn, bloedverlies, misschien honger of dorst, daartoe, sprak hij bij zichzelf, en bracht het nodige bijeen om de wond te wassen en te verbinden. Eerst nadat hij dit met een vaste en kalme hand had volbracht, goot hij ene gedroppelend geestrijk vocht in een tinne kusje, deed daar water bij, en bracht het de bewusteloze aan de lippen. De sterke reuk van het geneesmiddel deed reeds enige werking. Jullie aan kwam wat bij, opende werktuigelijk de mond, en liet zich de medicijnen toedienen. Hij sloeg de ogen op en scheen niet te begrijpen waar hij zich bevond. Slechts smakte hij met het tong als verlangde hij iets te drinken. Heb hij dorst? Water, smeekte de ongelukkige. Ook honger, voeg Jacob Jant meewaarig, terwijl hij hem een kruik fris water aan de mond zetten. Jullie aan schudde het hoofd en liet dat weer lusteloos neervallen nadat hij met getigheid had gedronken. Gij had behoefte aan rust. Ik begrijp dat, sprak gaswinkel, terwijl hij hem de pols voelde.  Er is wat koorts, het hoofd zal u zwaar zijn, tacht de slapen, alleen sta mij toe, uw voorhoofd en gelaad wat terreinigen van slijk en bloed, dat zal u opfrissen. En terwijl hij dat liefde werk vol bracht, ging hij voort. Ik zou garene een goed leger voor u sprijden, maar ik heb geen bed in mijn bezit en het is te laat na meerdernacht om assistentie te vragen aan mijn buren. Morgen zal het beter zijn. Morgen zal ik aan alles voorzien. Hij kreeg geen antwoord. Julian, door de slaapovermand, had niets verstaan. Gaswinkel glimlacht even toen hij het bemerkte. Als God de slaap wil geven, is er geen zacht leger nodig, spak hij. Ik weet het immers bij ervaring. En hij mocht het zeggen met waarheid, want hij zelf had geen andere rustplaats dan de armstoel met de voetbank, die hij nu aan zijn gast had afgestaan. Het hoofdkussen was een wilde, die hij zich alleen bij ziekte veroorloofde. Inderdaad, zo jullie ja niet als een halfbewust lozen waren binnengeleid, maar een heldere blik rondom zich had kunnen slaan, zou hij verbaasd geweest zijn, van het geen hij zag, of liever, van het geen hij niet zag. Daar zijn redder, naar toon en kleding te oordelen, toch dat het deftige stand behoorde, blijkend het aangeboden geld niet arm was, en die zondanks zich ophield in een verblijf, zo berooid, zo gans en al ontblood, van alles wat naar gemak of weelde zwemde, dat een bedelaar zelf, zich nog meer astones, zij hebben ingericht. Niet aan de ruimte haperd, dat is waar, want het was geen enge, morse gekluis, zonder licht of lucht. Het was een achterwoning, die vormaal als tuinhuis had gediend, waarom er dan ook geen schoorsteen was, maar zoveel te meer ramen, voor dat tijdperk nogal laag, maar waarvan enkelen met ruwe planken binnenzijds waren dichtgemaakt, en de anderen bijavond door buitenluiken werden gesloten. Maar hetgeen hun hier aangrimde, was de kille, onheimische leegte. Niet aan de kalen wanden, dan een hangkastje, waar een paar borden en kannen van het grofste, delfse aardewerk, in geborgen werden. Een kruik voor zijn water, een pottenkun voor zijn wijn of melk, een schootel met wat broodkruimelkunst op een soort van aanrecht, bennevend een zandloper. Ziedaar, al de meubels. Geen stoel nog tafel, dan die enige leerlingstoel, nu door juliaan ingenomen.  Een smalle houten bank, die hiervoor geschoven stond, moest dienen tot zidplaats bij de maaltijd. De geringste daglonig had nog zijn vrolijk vuurtje op de hardplaat en een stoel voor een bezoeker. Jacob Janss, de afstameling uit een oud delfse regeringsfamilie, die schattenaard gewonnen met haar bierbrouwerijen, gunnen zich zulke wilde niet. Een comfort met aangestoken zaagmeel of wat gloeiende houtskool moest in de barren winterkouden zijn handen en voeten voor bevriezing bewaren, en op vriendenbezoek was in dit ongezellig verblijf even minder gerekend als op verwarming en levensgenod. Een middelirse kluizenaar in Groot of Woestijn voor aller oog verborgen kon het nauwelijks verdergebracht hebben in zelfverlogening en vrijwillige ontbeering dan deze protestant, die toch niet in cel of kloof de aanraking met de wereld ontdoek, maar die zich iedere dag te midden van het aardige woel begaf, aan lelijk zichzelf een vrijhoudende van de besmetting die er woelde. Zo volkomenlijk had hij zich losgemaakt van zinlijke behoeften dat hij sinds zijn 18e jaar geen pondvlees voor zichzelf gekocht, geen pintbiers gedronken had en hij moest zich al heel zwaak gevoelen eer hij zich een eitje in de dop veroorloofden. Hij zou het richt gehad hebben menige armen die hem van gebrek klaagde op zichzelf te wijzen als een voorbeeld met hoe weinig een mens toe kan, maar zo deed hij niet. Hij wist maar al te goed dat hij een uitzondering was die zich niet als regel mocht stellen, veel min optringen. En hoe strenger hij het zichzelf onthield thuis te milder wist hij anderen te geven. Niet vreemd is dat hij door de menigde als een wonder werd aangegaapt. Zelfs daar waar hij niet als de wonderdokter werd nagewezen. Het scheen wel iets boven natuurlijks dat iemand die zo schraaltjes leefde die zich slechter voedde dan de meeste bedelaars. Die dag en nacht kouder leed en die diesondanks altijd in de weer was om anderen te dienen en te helpen, zo ook een vaste gezondheid genoot en nu reeds tot over de 60 was gekomen zonder een der gebreken van de ouderdom te gevoelen.  En toch was het uit natuurlijke oorzaken zeer wel verklaarbaar, strikte matigheid, gehartheid in alles van de jeugd aan, een waakzaam en werkzaam leven, evenvrij van de behoeringen der hartstochten als van de vele kwellingen en bekommeringen die de geest vermoeien en het gebeen te verteren, moest er als vanzelf zijn lichaam in een staat van kalmte en welvaren houden als maarzelden genoten wordt door gewone mensen die, of door buitensporigheden, of door de slingeringen van vrees en hoop, door overgaven aan lusten en driften, door de prikkelingen van haat en neid, door toegeving aan ledegang, door verveling, door de behoeften die zij zich scheppen, door de gewoonten die zij laten inworteren, in eigenlijke zin een tegennatuurlijk leven leiden, al geloven zij ook, zich te houden aan de gewone leefregel. Maar nog buiten en boven dit natuurlijk en verklaarbare werd in hem bewaarheid wat er geschreven staat, dat de mens niet bij brood alleen zal leven, maar bij alle woord. De geest had in hem het vlees overwonnen. Al zijn handel en wandel was zodanig dat daarin tastselijk kon bespeurd worden de vrezen en de liefde gods die hij geduurgelijk voor ogen had, getaagde biograaf die zijn tijdgenoot geweest is. Hij leefde niet slechts met god, hij leefde ook van god. Zijn diep, inig, waarachtig doordringen tot die geestelijke hoogte waar gemeenschap wordt geoefend met het heilige gods, zetten hem heen over het aardse met al zijn grote en kleine behoeften en ellendegeden. Waar hij met ordaad kon zeggen dat zijn eigenlijke leven was met Christus, verborgen in god, had het lichaam al zeerspoedig het nodige daar de ziel zich dus rijklijks afgevoed. Toch was hij geen ijskoude stoïcijn. Deernis met anderen ontlockte hem niet selden een traan. Slechts met de schaten lach zijn er natuurgenoten met hun erluiden en losse verhoorlijkheid kon hij niet instemmen. Die schrijnde hem door de ziel en deed hem pijnlijk aan, hoewel de glimlach van zachte beleidmoedigheid om zijn lippen speelde. Wie nu, na al het gezegde, meent dat de wonderdokter op visionen een geestverrukking enteerde en als de heilige Katharina van Sienen slechts van nachtmaalsbrood leefde, die vergist zich schromelijk. Men heeft daarbij de klukken welberaande man reeds in handelen. Het was bij hem niet meer een op en neer van vuurige zielverheffing en droeverduisternis. Het was een doorgaande, gelijkmaat gekante en kracht uit ware zielverreden geboren.  Zijn wandel was in de hemel, maar hij wist dat hij nog op de aarde leefde en dat hij al de dagen zijn aardse levens besteden moest, ten dienste gods en om gods willen, ten dienste zijn er even mensen. In Diemenhem in zijn kluis bespieden was hij de asseed die in de eerste eeuwen van het Christenom had kunnen leven. In Diemenhem langs de straatlen zou gaan, in de huizen der armens afverkeerend, was hij de praktische Delfse burger, een wijs en voorzichtig art en een voorzienig aalmoesinier die precies wist waar en hoe hij moest geven. Daar zijn gewone slaplaats was ingenomen door zijn gast, had hij geen keuze dan de nacht wakende door te brengen of op de vlakken stenen grond te gaan rusten. Hij beslote het eerste, ter meer nog, daar hij het nodig achter de patiënt wat in het oog te houden. De koord kon zich verheffen en die slaapwelijks niet zo rustig blijven. Staande voets had hij een teug watig uit zijn kruik gedronken en scheen nu Willens wat melk te doen bij het gekruimende brood dat zijn avondeten daar stelden. Maar opeens bezon hij zich, nam maar een paar droge kosten en schoofde schootelderzeden. Wie weet hoe het in de vochten nog te staden kan komen. Ik heb niets anders in huis. Een kostelijke nacht voor de studie. Ik zal mij maar eens met wat lectuur verkwikken. Dat voet ook. Ik moet toch naar mijn laboratorium om van kleding te wisselen. Maar al Erik ga, wil ik mij overtuigen dat die slaap rustig genoeg is om hem even alleen te laten. De lezer menen niet dat de voorzichtige Jacob Jans zich aan alleen sprake vergat ten overstaan van de patiënt. Maar hij vertoken slechts zijn gedachten in woorden de lezer te gelieve. Hij had zich in tussend naar jullie aangekeerd, die werkelijk in zo diepe slaap lag dat zijn verpleeger hem onbezorgd voor een poos kon verlaten. Toch bleef deze nog bij hem staan. Streekte verwilte de haren die over het voorhoofd neerhingen zacht kunst terzijde. Er kon nu zelf eerst goed het geluid onderscheiden van zijn woeste aanvallig, die dus hulp behoevend in zijn hand was gegeven. Hij bleef erop staren met een scherpe, onderzoekende blik als wilde hij uit te trekken in deze staat van rust dienst ware karakter leren kennen.  Juliaan zou die forsende blik die als tot zijn binnenste zocht door te dringen, zeker niet hebben uitgehouden zo hij ware ontwaakt, maar hij bleef voortslijmeren en de wonderdokter kon zijn visionomie bestuderen zoveel hij wilde. Slechts in het oog waaruit meest de ziel spreekt was nu niet te lezen, toch geen de uitkomst van zijn onderzoek hem bevredigend. Het is wel zoals ik het mij voorstelde, geen ruwe, verharde boef die zijn handwerk maakt van straatroverij. Even min, een man uit de volksklasse die door de hongedreven tot diepstal uit ging. De kleding weer spreekt het hoe slordig en havenloos ook. Zij duidt de man aan van zeker rang. Ook die handen, fijn en tear, zijn vreemd gebleven aan de arbeid. Bij de rust onlakken ik schone, edele trekken, hoe ook het gelaats vervallen en verbleekt. Dat is een jong man van goede afkomst in de strikken der zonder verwart, door wilde hartstochten geslingert en altijd dieper gezonken, totdat hij god heeft vergeten en verlaten. Een edelman, lakkij, zoveel te ergig als de inborst ligt tegen de geboorte. Zij men niet allen oorspronkelijk van godsgeslachten en toch, over wie on zich heeft Zatant genenmacht zolang wij ons niet aan Christie voeten hebben geworpen om in zijn armen te worden opgericht. O gij, goede herdig, ontferm u over dit armen verdolde schaap. Mocht het verderf daar binnen niet ongeneselijker zijn dan de wonden aan de hand. Gij kunt het doen en zul te doen. Op u is mijn betrouwen. Geef mij dat wonderen vermogen dat gij mij meer hebt verleend, de macht van de boze te bekampen, te verwinnen in uw naam. Alsprekende legt hij de hand zachtelijk op het voorhoofd van de slapende en hief de ogen ten hemel, van waar hij de hulp bewachte die hij wist te behoeven. Maar de man, die gewoon was nacht en lang in het gebed te doorwaken, wist dat hij hier met een veranderlijke machten doen had die niet met een vluchtelige aanroeping gods is te verslaan. Hij liet de slapende terzijde, wiep zich in een hoek van zijn kluis op de killen stenen vloer en bleef daar geruimetijd verzonken in een innig, vuurige bed. Zalige gemeenschapsoefening met zijn god die wij niet willen ontwijden door haar te beluisteren. Toen hij zich eindelijk daaruit ophief, nam hij zijn lantaren en verliet het vertrek. 