Journael ofte gedenckwaerdige beschrijvinghe van de Oost-Indische reyse | Audio Book | Dutch | 1/2
Inleiding van journal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oost-Indische Rijzen van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn. Dit is een Liepevoxtopname. Alle Liepvoxtopnamen worden tot publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar liepenvoxt.org, opname door Anna Simon. Journal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oost-Indische Rijzen van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn. Begrijpende veel wonderlijke en gevaarlijke zaken hem daarin widervaren. Beginnen de 18e december 1618 en vol eind de 16e november 1625. Toeigeningen. Achtparen, erendveste, wijze, zeer voorzienige heren. De heren bij Windhebbers van de Oost-Indische Compagnie, ter Kamer van Hoorn. Mijne heren. Plato heeft, volgens het Getuigenissen Ciceroonis in zijn officie is, Kapitum VI, heel zuiverlijk geschreven dat de mens niet alleen voor zichzelfs geboren is, maar dat het vaderland, ouders en vrienden ieder een deelrecht tot hem heeft. Welke spreuken zo klaarder de natuur bekrachtigd wordt, dat ieder, zo hem maar geen monster of mistracht is, in zichzelfs daarvan de waarheid kan bespeuren. Want wie voelt niet in zich een onwederstandelijke drift en trek tot zijn vaderland, ouders en vrienden, terwijl ik hem op het krachtigste openbaard als lastig, smaad, Hoorn of Leiden over dezelfde wordt uitgestort, zodat onze geld, onze goed, ja, ons eigen leven ons zo lief niet in is als de heren en het welvaren van een derzelfde. Terwijl ik er veel exemplen tot alle tijden klaarlijk heeft gebleken, want wat zijnder al middelen aangewend om de heren des vaderlands te bevorderen en te bewaren en de geboordplaats door een zoete geheugenissen van dat redaarden naamkundig te maken, tot het welke de beschrijving het derzelfde redaarden geen kleine behulpmiddel is. Overmits alle loflijke en gedenkwaardige werken die door iemand worden uitgerecht, zouden door de tijd van geen geloof of het enemale uitgedachtenissen der mensen uitgewist worden, zodat door de beschrijving niet en weer de bewaard en verbreid. Om geen oude en lang voorleden geschiedenissen op te halen, wat zouden wij en onze naakommelingen toch voor ontwijfelijke waarheid kunnen weten, hoe wonderlijk dat God deze landen en steden, ja, bijzondere inwoners geholpen en geredd het heeft uit de verdrukkende handen haarder vijanden, in die hetzelfde niet en was beschreven door de verleid van enige aanmerkende verstanden.  Het is dan niet een van de minste waartekenden van dankbaarheid en plichtkwiting aan zijn geboordplaatsen, de wonderlijke en de loflijke werken en bejegingen die zijn de medeburgeren gedaan of ontmoet zijn, door het beschrijven zorgvuldig de naakommelingen na te laten. Ik dan, die van jongs af ben genegen geweest, om op te speuren, te lezen en te verstaan, de geschiedenissen die door onze hoornse inboorlingen waren uitgerecht of die haren of de haren zijn wedervaren, hebben niet konden nalaten, om ook niet te vervallen in de fouten van ontdankbaarheid tegen mijn geboordplaats, enige derzelfde, de memorie waardig zijn de, aan te tekenen, om die de vergetelheid als onthoofende bij gelegenheid in het licht te geven. Onder anderen is mij, die al enige jaren daarmee bezig ben geweest, ook ter hand gekomen de beschrijvingen van deze gedenkwerige oostindische reizen van Willem IJsbrands Pontecoe, de welke bij hem de vergetelheid als geen opgeofferd te wezen, maar ik die doorlezenen bevond ze waardig te zijn, dat zij bij ons en onze naakomelingen in eeuwige gedachtenissen behoorden te blijven. Ik verzocht daarom aan hem die te mogen laten drukken, tot het welke hij niet wel gezind was, eerst deels omdat er bijna als vergeten en door de tijd oud geworden waren, anderdeels omdat hij die niet met zulke stijl en hadden beschreven, bekwaam, naar zijn meningen, om gedruk te mogen worden. Eindelijk, na veelvriendelijke verzoekingen en aanmaningen van enige zijn de goede vrienden, bewilligde hij hetzelfde. Welke beschrijvingen ik met enig figuren versierd hebben, datelijke onder de parse bracht, en de weilen dat mij in alle zaken en ieder het zijne behoort te geven, kon ik niet anders oordelen als dat het billijk was dat ik uw eedelen ditzelfde opdoog en toeeigende, doordien dat deze reizen meest onder uw eedelen bewind en opzicht is geschiet, waarover indien daaruit enige geheugenissen tot ere van onze vaardelijke stad op de naakomelingen zal overblijven, voorvast de cellen is, dat uw eedelen daarvan, naast God, een groot deel toe behoort, zijn er maar als een tiende van het genen op uw eedelen akker gewossen is. Verzoek er daarom hierbiedelijk, uw eedelen gelieve deze mijne moeite en opdracht met een gunstig oogt ontmoeten, meerziende met de koning Artur Xavses, die van een huisman een dronk waterzondving op het herten als op de graven.  Terwijl ik doende, zult mij hoogelijk verplichten om altijd te blijven, die ik ben, uw eedelen dienst schuldigen, Jan Jans Deutel. In Hoorn, de 16e juli 1646. Vorreden aan de lezer. Gunstige lezer, wij zien door ervarendheid dat, gelijk alle mensen in één der handen kost, niet eventueel smaakt, ook alle boeken en ieder niet even aangenaam zijn. De een heeft vermaak in deze en de andere in die stoffen te lezen. Elk heeft zijn bijzondere neiging. En gelijk de onderscheide oefening, ongelijke boekend ter wereld brengt, zo vinden zij ook altijd haar gelijkszinnige lezers. Gij dan die vermaak schept in het lezen van gedenkwerige reizen en wonderlijke geschiedenissen, terwijl konden alle wel één van de zoetste tijdkortingen is, leest deze na volgende beschrijvingen van W.I. Pontecoe. Ik vertrouwen dat Gij hoeftijd niet kwalijk zult besteed achten. Het is juist toffe naar uw lust, want had Gij u ooit vermaakt of verwonderd in het lezen van de reizen van linschoten, heemskerk, olieverg, speelbergen, schouten en andere. Deze geschiedenis zal u geen minder vernoegend geven, overmits die in zich begrijpt veel verwonderend zwaardige zaken. Tenzijn geen beuzelen nog dromen Luciani of Pantagore, nog geen fabuleuze verhalingen van monsters, vreemde maak zoals van mensen als éénvoetige, één oogige en zulke die zonder hoofd, de ogen en mond in de borst hadden, en anders waarmee de onze voorouderen door enige lichtgelovige schrijvers verleid zijn tot verwonderingen wie er gebracht. Nog deze beschrijving is niet van horen zeggen, gelijk men zei het, nee, maar komt uit zelfsondervindingen, verhalen wat wonderen dat God aan de auteur zelf als ook aan diegene die bij hem waren bewezen heeft. Want wie en zal zich niet op het hoogste verwonderen wanneer hij leest hoe dat een mens, daar het ik wel zo haast mee gedaan is, door zoveel gevaar en tegenspoed, ja, zodanige waarin het hopen na enige uitkomsten scheen te zijn als wanhopen, door deze heren genade is ter behouder plaatsgebracht.  Toch al zo ik vertrouwen de lezer meer lust te hebben na het verhaal zelf als langer van mij met reden opgehouden te worden, wil daarom hiermee de afbreken, alleen dit nog zeggende, dat zowde lezig in de stijl of manieren van zeggen iets vindt dat zo niet en is als de vermaaktheid wel zouden vereisen, bidden daarin de auteur te verschonen, want zijn oogwit in het beschrijven van deze zijn reis is meer op waarheid als op sierlijkheid van zeggen geweest. Hiermee de vaartwel. Sonnet op de beschrijvingen van de gdenkweerdige oostindische reizen van de vermaardenschipper Willem Ijsbrands Bontecoe. Wanneer men somtijds hoort verhaal en wonder zaken, elk luistert met opmerk, en het klinkt ons vreemd in het oor, doch twijfeling verselt dikwijls het goed gehoor doordien des waarheidsglans gespaard werd veel te vaken, maar hier is de eigen man die zelfs dit boek gaat maken en wat hem is gebeurd stelt hij hier klaarlijk voor. Hoe God hem heeft bewaard, hoe hij zijn schip verloor, verbrande, vloog omhoog, door het kruid, met eiselijk kraken. Koopt, ziet en leest dit boek, wat perikkel, tegenspoed, deze schipper op zijn reis zo dikwijls is ontmoet, eer hij zijn vaderland met lief mochten aanschouwen, hoe hij als Elias gespijst is en gevoed, hoe wonderbaar dat God op het onverzienst behoed, zijn goedigheid bewijst, al die op hem betrouwen, laat dit uw spiegel zijn, die dossier aan moet bouwen. I.B. Berghout, de waarheid boven, klink dicht op de wonderlijke reizen van W.I.B. nieuwsgierig volk, dat stof zoekt tot verwondering, waar toen teruggezien wat in voorleden jaren uit Heemsen is gebeurd of vreemd is weder waren, zit hier hoe Bonte Koep beschrijft hoe zonderling dat God hem heeft bewaard in zijn hoedenam, toen scheen of water haar al te samen zout vernielen, hoe wonderlijk toen het schip met meer als hond met zienen tot vuur aan stukken sprong, hij het ongeval ontkwam, hoe dat hij met de boot gebergd wordt, hoe zij zwerven alleen op Gods gena en slevens nooddrug derven, hoe Gods al mogelijkheid de vissen uit de zee doet springen in de boot en vogels in haar handen doet vliegen, hoe dat zij bij modernaren landen en hoe na veel gevaar hij komt op Horentree. A.P. Op het journaal van W.I. Ponte Koep.  Hoe zonderling de Heer de mensen kan bewaren in het uiterste gevaar des levens overal, blijkt middag klaar aan hetgeen dat Ponte Koep weer varen en anderen is, zo u dit boek vertonen zal. Komt hier die wondervreemd historie in zoek te lezen? Lees dit journaal, het mag wel geplaatst bij de andere wezen. Op de beschrijving van W.I. Ponte Koep. Wat voordeel geeft het aan het gemeen dat iemand heeft veel rams geleen, dat hij door allerlei gevaar heeft lang gesukkelt hier en daar en wonderlijk door Gods bestier gered uit water, moord en vier. De dood ontworstelt voor een tijd en nog in rust zijn jaren sleidt. Zo niet de pente op meerdere nut nog van de drukkomst onderstut dit aan de wereld bracht in het licht, welk ieder met vermaken sticht, waaruit ook de naakommeling mag weten zoek een wonderding en leren dat des herenhand is krachtig boven het aardverstand. I.W.P. Einde van de toeigeningen, voorreden en klingdichten. Deel één van journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oostindische Rijze van Willem IJsbrands Ponte Koep van Hoorn. Deze liep je volksopname boter het publieke domein, opname door Anna Siwon. Verhaal van de avontuurlijke Rijze van Willem IJsbrands Ponte Koep van Hoorn. In het jaar ons heren 1618, de 28e december, ben ik Willem IJsbrands Ponte Koep van Hoorn testel uitgevaren voor schipper met het schip genaamd Nieuw Hoorn, gemand met 206 eters, groot omtrend 550 lasten met een oostenwind. De 29e dito zijn wij de hoofden gepasseerd. De 30e dito is avonds poortland gezien, de wind nog al oostenlijk. De 31e dito, Pleijmuiden, gepasseerd. De 1e januari 1619 passeerden wij Engelands End, de wind nog als vooren, tel onze koers zuidwest en zuiden in zee. Den tweede dito liep de wind zuidoost, tel onze koers zuid-zuidwest met stijve koelten. Den derde dito liep de wind zuiden met stijve koelten, tel onze koers zuiden in zee. Den tweede dito liep de wind zuidwest met een aannemende harde wind, zodat wij de marseilen moesten innemen. Snachts begon het zo stijf te waaien dat wij de voek innamen en liepen al westwaard over, met één zeil.  Den vijfde dito, snachts, kregen wij drie worpen waters in, dat het bovenste boevenet bijkants halfvol waters was, waardoor het volk begon te roepen, wij zinken, we zinken, ik dat hoerende, liep met haar haast na voren in het galloen en de bevond dat de boegpoorten nog toe waren. Riep der halfen, wij hebben geen nood, en zij, knaphandige man na deurk, en beziet of er geen water in het ruim is. Twak dadelijk geschieden, toch bevond er geen water in het ruim. Stelte daarom dadelijk orderen om het water uit de balien met leren emmers. Maar het volk haar kisten door de rumoor van het water schoppelden en dreven heen en wedig konden komen om te balien. Waren der halfen genoodzaakt de kisten met koevoeten in stukken te smijten, kregen als doen ruimte om te balien en raakten daardoor met gods hulp het water kwijt. Dreven doen zonder zijden, toch het schip slingerde zo geweldig dat wij genoodzaakt waren het zeil wederbij te zetten, om het slinger van het schip pad te stutten. Leidend al wistwaard over, het weer was heel onstuimig, met regen, dat het schende ter lucht en de gantse zee brandende was. De zesde, zevende en achtse dito was het nogal kwaad wedig, vermenk met regen, zagen die dag een grote mede te muwen, daardoor ons vermoeden was dat wij bij het eiland prazeil waren, zodat zo'n eiland is, toch zagen het niet. Halsten diezelfde dag om en leiden de steven oostwaard over, de wind was ontrend west zuidwest al met ongestuimig wedig en al zo de storm lang geduurd hadden zo is eindelijk door het geweldig slingeren van het schip en door het rekken van onze grote wand al hoewel wij het, tot twee plaatsen gezwicht hadden onze grote mast gebroken ontrend vijf vaden boven het boevenet. Door deze breuk of krak vreesten wij dat wij de mast geheel zouden verloren hebben. Resolveerden daarom onze grote steng door te schieten om, waar het mogelijk, de mast nog staan hadden te houden. Terwijl onze reis daar aan gelegen was want in die de mast overboord geraakt hadden zou er genoodzaakt geweest hebben wederom na het vaderland te lopen.  Toch kreeg er met grote moeiten en ongelegenheid de steng door en lieten het onderste end van de steng door het bovenste boevenet schieten en woelden de steng al zo tegen de mast aan waardoor hij tot onze allerpleidschap als doe vast stond. Deze storm duurde tot de 19e Ditto toe. Leiden dan westwaard dan zuidwaard over nadat de wind scheefelde. De 20e Ditto woonde het mooi, stil wedig terwijl wij in stil te dreven woelden wij onze mast wel vast en taliden ons grote wand stijf aan en haalden het grote marceil uit de Mars met de marcerie en stelden dat in de plaats van ons grootseil en zette de bramsteng op in plaats van onze grote steng en voerde het bramseil daar aan zodat wij doen alle dingen weer er klaarmaken om te zeilen en onze reis te vervorderen. Stelden onze koers naar de Canarische Eilenden, Zuid-Zuid-West aan. Hadden de wind onttrend zuidoost met mooi weer, raakten door de bekwaamheid van het weer te met wedig op onze stel. De een of twee Ditto zagen wij achteruit een zeil, dat zijn best deed, zo wij merkten, om bij ons te komen. Warpen het op de lij en wachten hem in. Bij ons komende was het een oost indische vaardig, die de 19e december 1618 uit Zeeland was gezuild, taagd nadat wij uit Tessel liepen. Zij waren heel kant en haperden niet. Hadden door de storm geen schade geleden. Het schip was genaamd Nieuw-Zeeland. De schippers naam was Pieter Thijs van Amsterdam. Hadden doen goed compagnie aan Malkander. Wij zelden daarnaast bij, zo hard als hij, als schoon het ons aan de zeilen haperden, als verhaald. De koers was als voeren. De dreentendste Ditto zagen wij nog een zeil aan stuurboord uit. Liepen daar naartoe en vernamen dat het schip en khuizen was, dat met ons was uitgelopen. Mede gedesineerd, om naar Oost-Indië te gaan. De schipper was genaamd Jan Jans van Inkhuizen. Waren, als doem, met ons drie schepen in compagnie. Voeren Malkander aan boord te gast en vertelden ieder zijn wedervaren. Hilden de koers nog al naar kanarische eilanden die wij in het gezicht kregen en paseren. Hadden de wind zuidoost met mooi weer, voerden onze marseils in top, zochten aan het eiland Sint-Antony aan te treffen, om verwessingen te bekomen, doch konden door de grote mist en regen.  Stelden derhalven, om de zekerheid onze koers naar het eiland Ilië de Mai of Ilië de Voegen toe. Daarom trend gekomen zijn de middeltelletjes met variabele winden en mochten laveren, eerwijd daar aan kwamen. Raakte een doel van onze twee makkers af, alsof zij aan Ilië de Mai en wij aan Ilië de Voegen raakten. Welke eilanden niet verre van Malkander leggen. Bij het eiland komende konden geen ankergrond vinden. Liepen dicht onder het land in de kanten. We hadden etterlijke kleine musten en spieren uit Holland meegenomen. Haalden die voor de dag, voerden die achter tot de poort uit en haalden ze in het schip. Een spier van 14 palm zagen wij midden door, maakten daar twee wangen af. Leiden die neven nog twee andere wangen op onze must, welk onze must zo sterk maakten als hij tevoren geweest hadden. Ondertussen zonden wij onze sloep naar land om te vissen. Dicht onder het land komende kwamen de Spanjaards met geladen musketten op strand en schoten naar onze sloep toe, de kennegevende dat zij ons volk niet aan land begeerderd te hebben. Kamen al zo met de sloep wederom aan boord. Medepringende weinig vis die zijn nog gevangen hadden. Waren ondertussen nogal bezig met woelen en wangen van onze must. De must klaar zijn de zette onze steng daar wederop en kregen alle dingen weder klaar in kant. Daarover wij altijd samen zeer verblijd waren, want onze must stond weder zo vrij dat het een lust was. Hij was bijna zo dik als een pilar van het schip. Raakt een dienavond wederom uit de kanten van het Forsreven eiland. Stel onze koers om de linie er kwam actieaal te passeren. Toch gebeurde terwijl wij onder dit eiland lagen dat zulke stof van het land kwam, even gelijk of dat van vuur geweest waren. En stof zo dicht en dik aan het wand van het schip dat het wand zo wit was of het met witte asbestoven was. Zanderendaars smorgens, toen de kok verrokken hadden hij achteruit, lieten onze marktseilen lopen en hielden daar naartoe. Daarbij komen de waren het onze twee makkers, te weten het schip Nieuw-Zeeland en het schip Nieuw-Enk-Huizen, die bij de eilanden Ilyda May en Ilyda Vuge bij nacht van ons geraakt waren. Waarn zeer verblijd, voor Malkander aan boord, verdelde Malkander ons weder waren.  Zij verhaalden ons dat zij aan land hadden geweest op Ilyda May om te verversen, nog had het niet konden bekomen en hadden twee man verloren die van de hoorn waren, waarvan de ene van Hoorn was, genaamd Ijsbrand-Therks, hadden een zuidoosten wind, hielden nog al koers na de linie equinactiaal. Onder de linie komende werd het stil, had het somtijds ook harder travaren met regen en wind, hadden de wind altomet uit alle boegen, zodat wij drie weken te zoek brachten eer bij de linie equinactiaal konden passeren. Het was bij nacht altomet of de gantse zee vuur was, zo prijstende zee en schene vuurs te zijn, die voor van de boeg van het schip afstoten, en bij dag hield het op. Waaraan overdat Miras gemeen vuuren des zee, al te samen zeer verwonderd. Stelden onze koers om boven de Apriolos te zeilen, hadden een zuidoosten wind, bij de Apriolos komende stilte de wind, vreesten daar halfen wij daar niet boven zouden mogen, toch te met naderende ruimde de wind hand over hand. Liepen even wel daar zo dichtbij langs dat wij dezelfde eilanden zagen, geraakten al zo met Gods hulp daar boven, waarom daarover al te samen zeer herbleid, want hadden wij het moeten wenden, zou er een lange reis gevallen hebben, met periekel om veel ziek volk te krijgen. Wij gaven het volk die dag dubbelt randsoen van eten, en in ieder paks volk een flapkane Spaanse wijn. Zetten doen onze koers naar de eilanden van Tristan de Konden. En laat wij etelijke dagen gezeld hadden, kregen wij de hoogte van dezelfde eilanden, maar hun zagen ze niet. Kregen we een noordweste wind. Liepen we oosterlijk aan om de kaaptebonden Sparanse aan te doen, en dat wij een tijdlange die koers hadden gehouden zagen wij zwart gesprengelde miwen, vingender al te met houtjes, die we met een velletje van een reuzel overtogen, met hoeken daar aan, en haalden ze in het schip tot tijdkortingen. Het zien van deze verschil in miwen is een teken dat met de kaaptebonden Sparanse is nakende, want zij volchten ons tot de kaap toe. Maar dit is een onveilbaar teken om de kaap te zien, of om te weten dat jij daarom trendzijdt, te weten, als jij met de pijlingen van het Kompas bevindt dat het Kompas recht zuin en noorden houdt, ziet dan uit naar land.  Wij, dit proefende, zagen het land, te weten de kaaptebonden Sparanse, dat wij er zo stijf uit de westen, dat wij met een gebouw de foc liepen, door zijn het land niet aan doen. Vergaren daarhalve de scheepsraad dat wij de kaap voorbij zouden zijn, doordien dat wij automaten nog gezond volk hadden en geen watergebrek lieten daarom deur staan en voortlopen. Dit was in het laatste van de mei, wezen de vijf maanden nadat wij uit Holland zeilden. Wij gielden onze koers, omtrend bij de wal langs tot het land van Terren Natal toe. Daar voorbij zijnende was het heel mooi weer, voeren markander aan boord en maakte een goed sier. En al zo het schip enkele huizen gedecineerd was om naar de kust van Cormandel te gaan begeerden ons te verlaten en aan andere koers te stellen, om binnen het eiland Sint Laurentius, of anders genaamd Maragaskar door te lopen en voort naar de mayottes, om al daar te verversen. Na mijn afscheid markander behouden reiswensenden. Wij en het schip Nieuw-Zeeland stelden onze koers om buiten Sint Laurentius om te lopen. En terwijl wij met het schip Nieuw-Zeeland in Copañí zeilden, kwamen op de hoort en voerden nacht om nacht het vuur. Doch kregen achterna differentie om de koers te stellen. Konnen niet akkorderen. Ja, liep zo ver dat wij van markander afscheiden en liep in elk die koers die hem best docht. Nieuw-Zeeland liep twee streken zuidelijker als wij. Zij heran op die tijd al veel ziek volk. Nadat wij een lange tijd gezeld hadden, zint wij van ingeschijden. Hebben de hoogte van dreentente graden bezuin de konoctiaal. Kreeg een aldragen veel zieken uit welke oorzaak de officiers uit last van het gemene volk in de kajuit kwamen verzoekende dat wij naar het eiland Madagaskar zouden lopen om te verversen. Waan het bevreesd dat al het volk nog zieks zouden worden. Want daar lagen er omtrend veertig in de kooi en veel anderen van het volk klaagden van niet wel te pas te zijn. Besloten daarom met de gantse scheepsraad draagend te houden na het eiland Madagaskar toe, na hij genaamd Sanctelosie. Bij het land komende konden geen plaatsen bekennen om het schip te bergen. Zetten onze boot uit en ik ben met de boot wel gemand naar het land gevaren. Het schip hield af en aan bij het land.  Met de boot bij het land komende storten de zee zo tegen het land dat er geen kant was aan te komen. Zagen etelijke personen op strand komen en één van onze maats sprong overboord en kwam bij het volk op het land. Maar hij kon haar niet verstaan. Ze liepen met de handen neerwaard aan, als of zij zeggen wilden dat daar wel plaats was om aan te komen. Ze deden en hadden geen vervarsingen bij haar, daar wij zien konden, moesten daar halven vruchteloos wederom naar boord toe. Als wij nu zonder vervarsingen aan boord kwamen, hoewel het ons al te samen heel moeilijk was, zo waren de zieken daarin bovenmatig bedroefd. Resolveerden weder zee te kiezen en liepen om de zuid tot de hoogte van 90 graden. We zagen dat er alle dagen nog meer invielen van ons volk en enige storven. Resolveerden daarom met het eiland Mauritius of het eiland de mascarinas aan te doen en stelten de koers tussen beide in, want deze eilanden leggen niet ver van makkels. We zagen dat er geen vervarsingen zijn voor het eiland. We zagen dat er alle dagen nog meer invielen van ons volk en enige storven. Resolveerden daarom met het eiland Mauritius en deze eilanden leggen niet ver van makkander. We kwamen al zo op het oost einde van het eiland de mascarinas ter land liepen dicht bij de hoek om, bij de wall langs, vonden 40 vader diepte dicht aan het land, lieten het anker vallen, toch was een onbekwame plaats om het schip te leggen, daartien het zo dicht aan het land was. Daar leggende kwamen de zieken uit haar kooien kruipen en wouden gaar aan land wezen, waar al zo de zee vrij wat aan liep, waren. Sturen de boot naar land toe om te zien hoe of daar gesteld was. Kamen aan land en vonden hoopwerk van landschilpadden. Kamen wederom schip en de zieken stonden al aan dat men haar aan land zou de brengen, want zij de lucht in de neus hadden, zeigende, waren wij aan land, wij waren half gezond. Maar de koopman, Heinrol, wilde het in geen alleen manieren concenteren, gaf voor reden dat het daar schoor was, dat wij licht mochten van het land afdrijven en vallen ons volk versteken worden.  Doch het volk hield al aan en baden mij bijna met gevouwe handen of ik haar aan land wilde brengen, zodat zij mij eindelijk vermerden dat ik het concenteerde. Ging bij de koopman Heinrol een vraagende of hij het wilde toestaan, gaf verantwoord, nee, in geen daar manieren. Doe zei ik tegen hem, zo neem ik het dan over mij, ik zal zijn land brengen. Liefend bovenbij het volk en zeiden kom, taar mannen, help Malkander in de boot, ik zal u aan land brengen. Toen hopen de maats de zieken in de boot. Ik liet haar een zeil geven om een tent af te maken. Ook olie en azzijn, potten om in te koken, nevens andere eetbare waren. Ook kokts die de zieken zouden waarnemen en bekoken en voert datelijk met haar naar land. Aan landwezenden kropen zij bij Malkander en hoe wij toezagen vonden in de bomen grote menigte van duiven, van die blauwe veldvliegers. Lietten haar met de handen grijpen en met stokjes en rieten doodslaan, zonder dat zij het belul hadden weg te vliegen. Sluggen er op die dag wel ontrenden 200, trokken daarmee de tevuur aan het sieden en aan het braden voor de zieken en ook voor de gezonden. Vonden ook menigte van landschilpadden, kookten die met pruimen van de mast die wij het Holland genoeg hadden meegebracht. Ik voer eindelijk weder aan boord, laat aan de zieken, die ontrend veert ging getal waren, met de koks aan land blijven. Scheepkomende vonden goed, al zo het schip op een kwade periculose plaatslag, dat ik met gemande boot snachts van boord zouden varen en zijden bij de wal langs om te bezien of er geen beter ree om het schip te leggen konden bekomen. Terwijl ik deed en zelde met de boot bij het land langs en vond een fraaie zandpij om het schip in te leggen, vijf mijnen van de plaats daar het schip lag. Voeren in de bij aan land en bevonden dat al daar een groot binnenwater was, toch niet heel vers. En ontstond hieruit, zo wij oordeelden, omdat het boven 3 schepen langte niet van de strand was, waardoor het zoute zeewater door het zand heen lekte in het binnenwater en maakte dat al zo prak.  Voordop het land komende vonden menigte van gansen, duiven, grauwe papagaien en andere gevolgden, ook menigte van landschilpadden, zagen er wel 20 a 25 onder de schanuwen van een boom zitten, kondendig zoveel van krijgen als zij begeerden. De gansen waren zo wijs niet dat ze opvlogen als wij ze naliepen, smeten ze met stokken dood zonder dat ze opvlogen. Daar waren ook enige doordeersen die kleine vleugels hadden, maar konden niet vliegen. Waren zo vet dat ze kwalijk gaan konden, sleepten haar deniers langs de aarde. Maar dat meeste heronderen was, de papagaien en andere gevolgden als wij daar een of hadden en dat wat meelden dat het kreeg, zo kwamen alle de anderen die daarom trend waren daarna toe, gelijk of zij haar wilde ontzetten en lieten haar meedegrijpen, tegen de halve genoeg van het goed om te eten. Dit al zo gezien hebben de keren wederom met de boodnaatschip, dat, als gezegd, onder het vijf meilen daarvan dan lag. Aan boordkommende vertelden hoe wij gevaren waren, hoe wij daar een goed reed in een zandbaai gevonden hadden en goede ankergrond om het schip in verzekerdheid leggen. Hierover waren zij al te samen zeer verbleid. Voegen met de bood en bood schapten ons volk die wij tegen het schip over aan land hadden gezet, dat wij met het schip verzeilen zouden vijf meilen vandaag en zouden weder bij haar komen, die daarin wel tevreden waren. Aan boordkommende lichten onze anker op en liepen daarna toe en zetten in de voornoemde zandbaai op 35 Vadem en vertuidend wel vast. Lieten doe al het volk meest aan land lopen om te boscharen wat zij krijgen konden. Stelden ook oorderen dat er acht mannen met de zegen zouden gaan vissen in het binnenwater, daarvan verhaald is, om te zien of zij voor het volk de zoet zouden konden vallen. Zij toegen te werk en vingen schone vissen te weten harde en ander vis, ook medevissen van de grote gelijk zalmen kakaat en vet waren. Vonden mede vers water, zijn een klein riviertje dat van de bergen kam aflopen naar de strand toe, welk riviertje aanbij je zeiden heel zeerlijk met kleine pompjes bewassen was, daar het water tussen door liep, zo klaar als een cristal.  Bachten daarom al onze legeleggers aan land en voelden ze uit dat riviertje en lieten ze staan ter tijd toe wijzen tegen ons vertrek zouden schep halen of was ons goeddochten. Hierbij dit water vonden wij ook, een zeker port, daarin met gehouden of gesneden letters geschreven stond, dat de commandeur Ariaan Maart Blok daar hadden geweest met een vloot van 13 zijden, hadden al daar ertelijke sloepen verloren met enige van zijn maats al zo de sloepen in het landen stikken worden gesmeten, maar door enige maats verdronken waren. Die tijd dat wij daar lagen, lieper de zee nooit zo sterk aan. Op dit voorschreven eiland de mascarinas en woont geen volk. Ons volk liep meest het gehele eiland deur aan deur en boskaarden overal, geneerden haar al met het gevolgte en vissen. Zij wisten de vogelen zo vrij te braden aan houten speten en namen het smeer uit te schildpadden en bedroopten in het braden de vogels daar mede, waardoor zij zo delicaat worden dat het een lust was om daarvan te eten. Vonden ook mede een afgelopend water daar grote alen in waren. Het volk trokken haar hemden uit die zo open in het afgelopend water en vingen ze al zo in haar hemden. Waan heel lekker van smaak. Hier zagen wij ook een ding daarin wij alle verwonderd waren te weten. Hoe dat de zee schildpadden smorgens uit haar zee op strand kwamen lopen en schrapten een keil in het sand en leiden haar eieren daarin in groot getal, al tot 100, ja 200 toe en schrapten het sand dan weder over de eieren. Welke eieren door de zon als die op de middag en door de dag heeds geen, worden uitgebroed dat haar jonge schildpadden uitkwamen. Zagen ze met verwondering aan want ze waren niet grotig als haar schildjes waren, als grote neuterdoppen. Vonden daar ook enige zegenwaag en palmende bomen daar wij drank uit tapten, zo zoet en van smaak als zoetwij. Zagen daar ook enige bokken lopen maar door haar grote wildigheid kostten daar geen bekomen als alleen ene die zo oud was dat zijn hornen hem van de wormen worden opgeeten. Was onbekwaam om van mensen geetend te worden.  En terwijl wij alle dagen daar dus doende waren kwamen diegenen die wij ziek aan land hadden gezet, als verhaald is, ultimaal wederom bij ons, gezond en frisseinde, uitgenomen zeven die nog ziek bleven leggen, die wij nog daarna, doordat we klaar waren met de boot wederom te scheep haalden. Wij telen het schip van binnen en buiten en zetten de poorten ultimaal op dat er de lucht in en door zouden waaien en bespreingen het schip ook tot etelijke plaatsen met azijn, alles om een goede gezonde lucht in het schip te krijgen. We hadden tot ons gerief een zonnewijzer aan land geordineerd, daar aan wij altijd konden zien hoe laat het op de dag was. En nadien wij alle dagen het gevolgde zo naliepen waren ze eindelijk zo schichtig en schuw van ons dat zij wegvlogen als we heronttrend kwamen. Waardoor het gebeurde dat onze opperstierman Jan Piet van Hoorn met een volgeroer aan land ging om nog etelijke gansen en andere vogels te schieten. En na veel of enig schoten borst in het schieten, de loop uit de laad van het roer dat de broek schoef recht boven zijn oog in het hoofd sprong, waardoor hij zijn ene oog verloor. Eindelijk maakten we ons schip weder klaar om te vertrekken. Slogen onze zeilen weder aan, haalden onze water te scheep, stuurden een trommelslag aan land die slug en de riep het volk ultimaal bij kander, namen onttrend 100 schildpadden mede in de boot die zij schepochten. Hadden ons van alles wel voorzien van schildpadden, gevolgde, gedroogde vis die het volk gevangen en gedroogd hadden. Wij en de kajuit hadden een heel wat vol gansen ingelijkt met azijn, half gaar gekookt wezende, hadden ook mede een goed partij vis ingelijkt met azijn om goed te blijven. Einde van deel 1 Deel 2 van Journaal of de gedenkwaardige beschrijvingen van de Oostindische Rijzen van Willem IJsbrands Pontecoe van Hoorn Deze Libyvox-opname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon. En nadat wij al 21 dagen hadden gelegen en gereed waren zijn wij hetzelfde gegaan. Staken bij de wind over hoopten het eiland Mauritjes te bezijlen maar kwamen te laag, konden het van beneden mooi zien toch niet aankomen.  We hadden al schoonwij aan het eiland de mascarinas zo lang gelegen hadden en van alles wat op het eiland was genoeg bekomen hadden zo waren even wel ons volk nog automatisch niet gezond geworden want daar waren er velen die nog klaagden. 