Vrienden van Cobbenhagen Lezing 2022
Een heel goede middag allemaal. Van harte welkom in de aula hier van Tilburg University en zoals Heraclitus al, zij twee en een half duizend jaar geleden, de enige constante is verandering. Vandaar dat het een tijdloos en ook actueel thema is wat we vandaag hier behandelen, de kunst van het, van veranderen. En zeker in een veranderende maatschappij gaat het er om hoe kun je nou psychologisch daarna kijken en vanuit kunst en wetenschap gaan we die, ja die verandering te lijf zou je kunnen zeggen. Mijn naam is Natan de Groot, ik ben de moderator van dit programma. Als alumne sta ik hier natuurlijk met gepaste trots en ik wil even kijken hoe veel alumnie er in de zaal zit en waar ze precies zitten. Dus mag ik even de hand omhoog van de alumnie. Kijk dat zijn bijna iedereen, oké. Zijn er ook studenten? Zijn er ook studenten? Die zijn er in de minderheid en medewerkers van Tilburg University ook 10 procent ongeveer en van de alumnie, voor wie is het langer dan 5 jaar geleden dat je op de tamp is geweest? Langer dan 5 jaar, oké dat zijn al zo'n 20 procent en wie langer dan 10 jaar? Ook een paar mensen nou welkom terug. Heel erg leuk dat dat jullie terug zijn en ook aan de mensen die het achteraf terugkijken. Heel hartelijk welkom. Het wordt achteraf ondertiteld ook zodat mensen internationaal kunnen terugkijken en het programma bestaat eigenlijk uit drie delen van elk 30 minuten. In het eerste deel zal oog leraar margitsitskoren vanuit de wetenschap kijken hoe je gedrag en hoe je hersenen reageer op verandering en hoe je eigen gedrag kan aanpassen aan een veranderende omgeving. Daarnaast wel een Merlijn 12-hoven, componist, dirigent en cultureel ondernemer vanuit de kunst gaan kijken naar hetzelfde onderwerp. En het laatste halfuur is eigenlijk ook aan u en aan mij om middels vragen, stellingen, discussie tot nieuwe inzichten te komen. Want dat is het doel van dit programma om te inspireren en om te informeren en ook om de verbinding op te zoeken tussen Alumni zoals we hier met z'n allen zitten.  Goeddag gaan we met z'n allen dus ook doen, maar voordat we officieel beginnen wil ik graag uitnodigd hier op het podium direct door Magnificus Tevens-Voorster van het College van Besteur Wim van de Donk om een openingswoord tot u allen te richten. Dank je wel Natal, dat wil ik heel graag doen. Wat fijn om u allemaal in onze ouderlaan weer te zien. We hebben geloof ik al lastig gelegenheid gehad in cube, hybride, online, maar dit is toch eigenlijk de real thing, dat we elkaar echt weer kunnen zien. Weaving minds and characters, en hier zitten ze dan, dacht ik. Dat is toch de opdracht die we althans voor de laatste versie van het strategisch denken over waar we het onze universiteit naartoe willen, hebben het zo eens geprobeerd onder woorden te brengen. Wat doen we hier eigenlijk? Wat is de bedoeling? En er is mooie mensen maken die in een van de disciplinus-vakgebieden die ook steeds meer met elkaar van weven raken, goed geverseerd verantwoordelijke posities in de samenleving gaan innemen. En dus, je zou kunnen zeggen specialiteiten en specialissen in verandering zijn, want ik had gisteravond het genoegen met iemand te spreken die in 72 hier af studeren in de accountancy en de rest is geschiedenis. In die zin dat je, wat is er in jouw vakgebied allemaal gebeurd de afgelopen jaren, dat is natuurlijk indrukwekkend. De technologie, de cultuur, de samenstelling van economische processen en veranderde processen. Het is eigenlijk duizelingwekkend om te zien wat er allemaal gebeurt. Ik vertel dan ook altijd mijn eigen favoriete verhaal op dat punt dat ik toen ik zelfs nog medewerker was, ik heb het over 89, en de secretaris van een internationale research groep was, dat ik vanuit een van de gebouwen, waar ik toen zat, ik dacht dat het Koopmansgebouw was, zoals het nu heet, naar hier en dan had je de afdeling registratuur. En dan moest ik voor de vakzen die binnenkwamen, die alleen hier binnenkwamen, een handtekening zetten en aangeven van wie die vak was, hoe laat die binnen even dat. En als ik het omgekeerde wilde vakstuur hetzelfde verhaal, en op een gegeven moment hadden we met die club voor ons, daar kunnen we zelfs niet een vakskopen neer. Dat was volstrekt ondenkbaar. Het idee dat iedereen op zijn eigen houtje ging communiceren met de buitenwereld ondenkbaar.  Twee aan de hand was er internet, de rest is geschiedenis. Of een verandering gesproken. Ik denk dat, we zijn ook nog steeds een beetje een Brabans universiteit, we hebben daar wel wat mee met verandering, want het zit ook in onze naam, Brab Anders, dus we hebben ook een soort neiging om dat positief te omarmen. En de idee is inderdaad dat kennenzontwikkeling, en een beetje pielen en klooien en ontwikkelen, en de frontiers of knowledge elke keer beschrijven, dat is in zichzelf van belang, maar draagt ook wel bij aan maatschappelijke veranderingen die we echt wenselijk vinden, waar we behoefte aan hebben. Of we behoefte aan maatschappelijke veranderingen, ik hoef maar een paar grote dossiers te noemen, je kent ze allemaal, die zijn echt gediend bij het nieuwe kennenzontwikkelen, en het doorduren van nieuwe kennenz, maar ook het weten van hoe je die kennenz in allerlei complexe veranderingprocesen toepast. En dat vraagt echt om een ander element, wat in onze strategie, denk ik, steeds belangrijker is, beklentoond van, natuurlijk heb je stevige disciplineren achtergronden nodig, dat is onomstreden, dat je een goed psycholoog, en daar binnen heb je allerlei takken van sport, natuurlijk, bij de economie, je bent recht niet anders, maar steeds meer het vermogen moet hebben om je kennenz te verbinden met andere kennenz, sterk en hoog dat je dat ook een beetje leuk vindt om te doen, en dat er wetenschappelijk belang, maar ook vanuit een belang van het hanteren van die kennenz-bemadschappelijke vraagstukken dat je het vermogen moet hebben om je daarmee te verbinden. Je kunt bijna nooit willen zeggen van, nou ja, dit zeg ik ervan, en dan zal het wel zo zijn. Het is steeds meer nodig, en dat is toch ook een mindset, om je met andere discipliners en andere collega's van alle vakgebieden te kunnen verbinden in het engagement. En dat is, denk ik, altijd al wel een beetje zo geweest, maar misschien is het gewoon een centristisch gedacht. Het lijkt in onze tijd steeds meer aan de orde dat we dat steeds meer en beter en goed moeten kunnen. Weaving minds en characters dus, minds, want dat vraagt een mindset, maar ook characters. Het moet ook een vermogen zijn dat je in je handelen, in je denken en doen ontwikkelt dat je dat leuk vindt op de rente, interdisciplinaire en in verbindende teams wil samenwerken.  De stoende thema van deze Kobbehaar gemieting weer bekend werd, sprak ons dat zeer aan, die het nadenken over verandering, is, denk ik, bitter noodzakelijk. En kan ook gevoed worden door hele interessante characters. En ik was blij om te zien dat jij ook vanuit de psychologie een bijdrage leefde, omdat vanuit een van de vorige rollen die ik mocht vervullen bij de WNR en daarna ook wel in de provinciebestuur mee opviel dat we zo weinig psychologische kennis gebruiken in beleid. Daar hebben we heel veel economen en juristen, en die ben ik in dit gezelschap. In deze universiteit zeggen we die characters die nodig hebben, heel hard, maar zelfs binnen die discipline is de psychologie, denk ik, volduurend nodig om gedrag te begrijpen waar het uiteindelijk om gaat, maar ook de kennis van het gedrag, een veld waar enorm veel en in hoogtampen of veel nieuwe kennis ontwikkeld wordt door nieuwe methode van onderzoek, nieuwe digitale laboratoria die we hebben, om steeds meer te weten van gedrag. Het gaat ons helpen om gewoon echt beter in staat te zijn de interventions die we nodig hebben, echt te doen. Laat ik enige met één vraag van mijn kant uit is, die me echt af en toe wel bezig had, zijn we eigenlijk nog wel in staat om op tijd radicale besluiten te nemen. In de zin van besluiten die echt veranderingen en luiden die niet alleen maar een beetje anders zijn, maar die echt in staat zijn om de dingen echt anders te doen. Mij bekrijpt het gevoel dat we dat ook wel echt moeten kunnen. Er komt nog wel wat op ons af. En soms zie je dat het gebeurt zonder dat het beleid van ons is. Ik bedoel, de grote basenet Kremlin is dingen aan het bij elkaar schaken geopolitiek die ons confrontert met radicale veranderingen, waar we op de een of andere manier toch mee moeten dealen. Soms is dat de vraag maar waarom zijn we er een reactief en kunnen we niet wat meer proactief grote veranderingen en luiden en hoe doen we dat eigenlijk? Soms heb ik wel eens de merking dat we daar nog veel meer kunnen leren van de theologen in onze universitair gemeenschap dan van de economen en de juristen, maar dat zal vandaag verder blijken. Ik vind dat u door bent en veel plezier.  Ja, hartelijk dank Wim van het Donken. En het ging over characters and minds en over verantwoordelijkheid nemen. En dan moet ik soms wel bekennen dat ik vragen of dat mij gelukt is. Weet ik niet zeker. Ik denk dat ik op mijn manier ook invulling aan geef. Als cultuurwetenschapper bij deze universiteit de stijdsminderheid heb ik het toch tot redacteur van de speld onder andere kunnen schoppen. Dus als je dan dagelijks met actualiteit ook bezig bent en met de veranderende wereld, dan is het ook een manier om die te bekommentarieren en proactief ermee bezig te zijn. We gaan niet alleen naar Tilburg University, maar ook naar de stichting vrienden van Kolbenhagen. Natuurlijk is het ook goed om Bouter Schepens aan u voor te stellen als voorzitter daarvan. En hij zal het thema nog even toelichten voordat we echt beginnen met de kino. Dus ook graag een applaus voor Bouter Schepens. Dank u wel. Het is buitenwoordfijn dat u er allemaal bent. En dat we zoveel alumnie in ons midden hebben. Dank u ook aan de sprekers. Het is, ja, we zijn eigenlijk wat te laat. We zouden deze lezing hebben in november vorig jaar. En het leek heel lang dat het zou gaan lukken, dat die zou gaan plaatsvinden. We merken ook een grote drang bij vele mensen. En toen toch weer corona. Maar we zijn dus heel blij dat we inmien nog meer het gewone leven terug hebben en als nog niet het belangrijke thema aan de orde kunnen stellen. Want de vraag waar we het vandaag over aan hebben, kunnen we nog veranderen. Dat is inderdaad de vraag die ons ook bezig hield en die drong zich eigenlijk makkelijk op. Als je kijkt naar de uitdaging rond klimaatverandering, milieuvervuiling, toenemende ongelijkheid tussen landen, tussen generaties, tussen bevolkingsgroepen. Nou, er kwam corona nog eens overheen en vandaag de dag hebben we het ook nog eens te maken met de oorlog in de Ukraine. En met zo'n bord vol problemen vraagt je wel af, wat liggen we hier nou eigenlijk van? Lukt het ons om ons aan te passen aan de omstandigheden en hoe dan? En even voor de goede orde, dit is toch ook niet zo'n vraag die zich heel onverwachtsaandringt, laten we wel zijn. In 1972 had je al de Club van Romen die waarschuwde voor de duurzaamheidsproblematiek.  In 1987 was er de Commissie Broendland van de Verenigde Naties. Dus het is nog toch niet dat we zijn overvallen door de uitdaging van vandaag de dag. Dus kennelijk zijn we wel in staat om problemen en uitdaging onder ogen te zien. Maar zonder dat we tot betekenisvol bijsturen overgaan en je weet je moet dan ook niet te pessimistisch zijn. Wim, jij kan zeggen, een braabander is van nature optimistisch. Zo begreep ik het nou. Ik ben ook een braabander. Maar ik woon misschien te lang in het westen van het land om dat natuurlijk optimisme vast te houden. Maar het valt mij wel op, ook in mijn werk, dat de kunst van het bijsturen, de kunst van het aanpassen ons niet gemakkelijk afgaat. In zijn SC de fundamenten heeft ook Ramsey Nasser het erover. En hij uit zijn zorgen over de dynamiek van geduurslamming en de noodzaak daartoe op een veel mooier medeer dan ik het zou kunnen doen. Hij vraagt dingen als waarom blijven we zo enorm consumeren? Wat is een beter leven eigenlijk? Wat hebben we nodig en wat niet? Maar hij zegt ook dat een kunstenaar, volgens hem niet de aangewezen figuur is, om een maatschappij in te richten, laat staan om een economisch besteld te hervormen. Dat is een andere. En hij zegt dat het aan ons. En hier komen we dus nog over te spreken vandaag. Maar in een ander SC in diezelfde bundel, daar gaat hij in op het belang van de kunsten. En hij zegt, het biedt niet zomaar schoonheid en troost in tijden van crisis. Dat noemt hij Dylan en Camille filosofie. En daar had ik nog nooit van gehoord. Ik weet ook niet of het hier onderwezen wordt. Maar we begrijpen meteen wat hij bedoelt. Hij zegt dat kunst veelal ongemakkelijk is en weer barstig. Het kan afstotelijk zijn en schokkend. Kunst toont ons hoe complex de wereld is. Het toont ons twijfel aan onze waardigheden. Kunst biedt geen zekerheid. De kunst draagt dus uit om anders te kijken. En die uitdaging om anders te kijken naar de uitdagingen, dat was dus de ambitie van deze lecture. Wij hoopten dat deze lecture, en de spreken die we vandaag hebben, ons zouden helpen om anders te kijken en ook anders te gaan doen.  En ik moet je eerlijk zeggen dat de meest poëtische manier waarom dat anders kijken is verhoord, door de zanger muzikant Spindwits, wie kent hem niet, die heeft het in zijn lied, komt terug, prachtig niet trouwens, draai we straks. Zegt hij, erf de ogen van je kind, kijk er door. Misschien hebben wij het wel nodig, dat wij door de ogen van onze kinderen of kleinkinderen naar de wereld leren kijken. Erf de ogen van je kind, kijk daardoor. Misschien zie je dan de aanmoediging om tot verandering te komen en niet te omarmen. En niet helemaal of dat een van de oplossingen is. Misschien draai ik door en gelukkig hebben we dan ook andere spreken die ons erbij gaan helpen. Dus inderdaad Prof. Margriet Sitzkoeren, die wij gevraagd hebben, omdat wij ons afgroeien, zijn wij wel, zoals Engelsen zouden, gewired, met dit soort grote veranderingen om te gaan. Misschien is het veel comfortabel om terug te blijven hangen in het leven wat we hebben en wat we kennen, om onze vestigde belangen zo lang mogelijk overeind te houden en niet te veel te laten denken in een lekkere toekomst. Maar wij hebben ook Marlijn Twaalfhoven gevraagd omdat wij toch wel in de geest van Van Zienassum ook, vele andere, denken dat uit onze groef moeten worden verschoppt, dat is wel heel hard, dat is niet Brabant, verleid worden uit onze groef te komen en de zaken anders gaan zien. En ik denk dat kunstenaars, wij denken ook als bestuur van de vrienden van Poppenhaaren, dat juist de kunst en de kunstenaars ons daar bij kunnen helpen. Dat is heel interessant en boei je de middag toe waarbij we hopelijk ook komen, onderleiding van NATO die ons door deze middag het heen leiden tot een goed gesprek hierover. En dan wens ik u er allemaal heel veel plezier bij. Dank voor de komst. Dank aan voorzitter Wouter Schepen. Zijn wij zien elkaar aan het eind van dit programma nog even terug om te kijken of het allemaal gelukt is. Dan gaan wij nu met het eerste perspectief van start namelijk vanuit de wetenschap kijken hoe onze hersenen, hoe we die kunnen ontwikkelen door ons gedrag te veranderen en hoe dat ging als een veranderende omgeving optreed, hoe dat onze hersenen veranderd.  Daarvoor hebben wij iemand gevonden die aan Turbic University hoog leren is, klinische neuropsychologie, Margiet Sitzkoorn en u kent haar misschien van landelijke bladen, media, podium, televisie waarop zij geregeld ook het vakgebied voor verschillende doelgroepen nog eens voor het voetlicht brengt. En vandaag is ze hier, zijn we heel blij dat ze iets gaat vertellen ook over de veranderende maatschappij waarover ze onder andere vorig jaar twee boeken schreef. Wie heeft die boeken gelezen trouwens? Was de huiswerk voor vandaag? Nou, dan moeten we daar even nog op ingaan. In ieder geval heel blij dat zij om het komend half uur ons mee te nemen. Er is geen mute knop trouwens, dat geef ik nog even bij. Dus dit is live. Als je een vraag hebt waarom even voor na de presentatie dan kunnen we die meenemen. Voor nu in ieder geval een heel groot applaus voor professor Margiet Sitzkoorn. Dank je wel Nathan. En ontzettend bedankt voor de uitnodiging. Ik ben hier heel graag. Ik ben heel blij dat het eindelijk live kan. En tijdens de gesprekken aan het begin al heb ik al allerlei inspiratie opgedaan onder andere over radicale verandering. Ik word graag nog eens uitgenodigd om daar wat over te vertellen want dat is hartstikke interessant om te doen. We gaan het inderdaad hebben over de kunst van het veranderen. De kunst van het veranderen, wat houdt dat nou in? Die is ontzettend hard nodig. Dat laten we daarmee beginnen. Er is al van alles over gezegd over de problemen in de huidige wereld. Die problemen lijken nieuw. Ik heb een zoon van 19 die hier ook economitrie studeert en voor hem lijken dit allemaal nieuwe problemen. Maar als je de leeftijd hebt die ik heb dan denk je ook wel terug aan bepaalde dingen die eerder waren geweest en die hier ook weer erg opleiken. Wat wel verschillend is in de huidige wereld is dat we in een wereld leven een chronie, dat is ontstaan in het Amerikaanse leger en Voeka staat voor volatility, uncertainty, complexity en ambiguity. Dat defineert de wereld van vandaag enorm. De wereld van vandaag is zo volatiel, de veranderingen zijn zo snel dat ze het eigenlijk moeilijk bij kunnen houden. Daar komt nog eens bij dat ze enorm complex zijn.  Ik ben medeschapper aan de universiteit hier en ik kan werkelijk druk op de knop alle wetenschappelijke artikelen over één onderwerp krijgen. Probeer dat maar eens bij te houden en zeker als je geïnteresseerd bent in meerdere onderwerpen en overal mogelijkheden ziet om door middel van wetenschap een kennis bij te dragen aan de wereld. Door die volatiliteit en die complexiteit ontstaat er eigenlijk bij menigeen onzekerheid. Hoe zit het nou? Ben ik wel slim genoeg om mee te gaan in de pas die vandaag de dag heerst. Daardoor ontstaat er ook vaak ambiguitheid. Dat merk we in de huidige wereld enorm. Twee mensen kunnen na precies hetzelfde probleem kijken en het volledig anders uitleggen. Een goed voorbeeld daarvan is bijvoorbeeld de discussie om trendvaccinatie die zich doorzet in allerlei andere thema's en door die ambiguitheid ontstaat er eigenlijk ook een enorme polarisatie in de huidige maatschappij. En daar moeten we iets mee. Of we willen of niet. De omslag snelheid van verandering is dus enorm in de huidige wereld. En dan is de vraag in de eerste instantie voordat we doorgaan op de vraag kunnen wij veranderen. Wat doet dit nou met je hersenen? En wat ik weet uit mijn vakgebied de klinische neuropsychologie dat is het gebied de relatieonderzoek tussen hersenen en gedrag. En ik werk qua onderzoek hier het meeste met patiëntpopulaties patiënten met tumoren, strokes enzovoort. Maar eigenlijk alles wat we daar vinden kan ik ook u duidelijk maken in korte testjes. En ik wil dat testje even met u doen. Dat is een testje het heet een Stroop Task u kent het misschien maar je moet evenwachten met oh ja roepen een extra dingetje ingedaan. En als u die test doet u doet allemaal hard op mee. Ik sta in het licht hier, ik sta me eentje op het podium u zit met een man of 200 in de zaal ik heb een beetje na effecten van die lampen dus ik zie u niet goed dus u valt weg in de groep dus u kan rustig meedoen. We gaan die test met z'n allen doen en dan ervaart u eigenlijk in een zeer korte tijd wat die voeka-wereld nou u doet.  Ik laat een woord zien er staat groen maar het is een rood gedrukt en u moet uw leesreflex die hebben we allemaal als wij woorden zien dan lezen we ze meteen maar die lees, als u ernstige dyslexie heeft dan heeft u nu een voordeel met deze taak u moet uw leesrespons onderdrukken en in plaats daar van de kleur noemen waarin het woord gedrukt staat.  Dus hier zegt u goed zo en hier zegt u heel goed heel goed maar als een woord in blauw gedrukt staat dan noemt u niet de kleur waarin het woord gedrukt staat dan leest u het woord dus hier zegt u heel, heel goed nou het gaat spannend worden, u voelt het al ik zal het nog een keer herhalen u noemt de kleur waarin een woord gedrukt staat tenzij een woord in blauw gedrukt staat dan leest u het woord als ik het kan zeggen, kan u doen toch? laten we beginnen, ik help u een eindje op weg en daarna ga ik u vragen wat u voelde, wat er gebeurde rood geel groen geel ja heel goed ja gaat goed op de laatste met ze alle heel goed ik keur het goed ik ben een goeie bij vandaag wat gebeurde er hier misschien kan iemand beschrijven en doet maar even zo, want dan anspraten we door elkaar beschrijven wat u voelde wat voelde u? de neiging om het woord te lezen dus moeite met het onderdrukken van het woord lezen ik hoor er nog iets wisseling van perspectief onzekerheid opluchting als het lukt allemaal heel bijzonder want dat is inderdaad wat op deze korte termijn gebeurt want wat moet u doen? u moet bepaald gedrag onderdrukken en net als u daar aan gewend bent moet u plots veranderen en als u plots moet veranderen dan kost dat tijd als u overgaat bijvoorbeeld van het vierde woord waar u geel moet lezen naar waar u weer groen moet zeggen ik zie de verwarring en net als u dat onder de knie heeft moet u weer veranderen dit is wat in die voelka-wereld eigenlijk de hele dag aan ons gevraagd wordt net als we het onder de knie hebben is het al daar oud en moeten we iets anders je moet dus steeds veranderen in die wereld die wereld vraagt daarom en soms vraagt het om drastische veranderingen soms vraagt het om wel ogedachte veranderingen en soms moet u gewoon mee met de flauw maar wat gebeurt er en daar sprak Wautel net eigenlijk ook al een beetje over automatisme zitten in de weg u bent geneigd te handelen volgens automatisme en dat moet u loslaten en dat kost energie en dat levert stress op veranderen is dus door breken van automatisme en dat kost energie en dan zien we in de huidige maatschappij dat zaken als onzekerheid telepressure dus continu online moeten zijn voortdurend informatie overloot die telepressure werd nog groter tijdens covid natuurlijk en dan ook nog eens het gebrek aan echt contact tussen mensen, wat we twee jaar had hebben dat voorhoog die stress nog is en dat maakt veranderen nog moeilijker en aan de andere kant maakt het het nog noodzakeler we zitten dus een beetje vast daarin er is nog iets met veranderen veranderen betekent altijd uit je comfortzone komen altijd want als je het al kent als je al weet hoe het moet als je het altijd al deed dan is dat je comfortzone en als iets anders moet dan roept dat altijd weerstand op waarom veranderen kost energie en we zijn al overvraagd in de huidige maatschappij dat is al een hele handige tip op het moment dat u denkt zal mijn tijd wel duren dat is weerstand over het algemeen op het moment dat u denkt dat kan ik niet meer op het moment dat u denkt daar heb ik de tijd niet voor moet u nog een keer nadenken want dat is altijd een teken dat er kans is op ontwikkeling ik ben een braabander altijd positief maar dan komt de vraag die mij gesteld is om vandaag te beantwoorden en want we moeten veranderen dat is duidelijk maar kunnen we wel veranderen veranderen daar zit iets bijzonders in een soort paradox want omdat we moeten veranderen daarin zit dat we zijn en dat we worden zoals u binnenkwam de zaal was u iemand en dat bent u nog steeds er zit continuiteit in ons zijn en dat bent u door de kennis die u opdoet bent u in boarding en als wij het goed doen als sprekers dan verlaten u straks de zaal en dan bent u veranderd en hoe gaat dat nou in zijn werk wat is nou die basis van zijn en die basis van worden nou ik moet daardoor om u dat goed uit te leggen ik moet u een klein lesje neurologie gaan geven en dat lesje gaat tot volgt voelt, doet en hoe u je ontwikkelt nou dat weet iedereen maar dat is maar een deel van het verhaal een kind wordt geboren het heeft een stijl hersenen en die hersenen bepalen dus hoe dat kind is en hoe dat kind wordt maar als je wilt veranderen dan zul je die hersenen moeten veranderen want als je hersenen bepalen wat je denkt voelt, doet en hoe je je ontwikkelt en je wilt veranderen hoe gaat dat nou in zijn werk nou deze kant van de peil van hersenen naar gedrag die begrijpt iedereen de hersenen bepalen wat je doet denkt voelt maar dat die peil twee kanten opgaat dat weten heel veel mensen niet en dat zouden ze wel moeten weten dat is misschien wel de belangrijkste kennis die ik vandaag kan overdragen want hoe gaat dat in zijn werk alles wat u doet alles wat u voelt alles wat u denkt alles wat u meemaakt alles wat u een bloot gesteld wordt verandert direct de functie en de structuur van uw hersenen en dat moet u dus zeer letterlijk nemen we noemen dat experience based neuroplasticity en dat is mijn expertise en dat betekent hoe de hersenen veranderen onder invloed van gedrag en de wereld daar buiten nou lijkt dat een heel nieuw begrip met de grondlegge van de psychologie William James schreef in 1890 dat is anderhalve eeuw geleden in the principles of psychology schreef hij al plasticity means the possession of a structure weak enough to yield to an influence but strong enough not to yield all at once an organic matter especially nervous tissue seems endowed with a very extraordinary degree of plasticity of this sort behavior in living beings is due to plasticity wat wordt hier gezegd hier wordt gezegd dat wij allemaal het vermogen tot plasticiteit in onze hersenen hebben en als we dat vermogen van plasticiteit in onze hersenen hebben dan betekent dat dat we kunnen veranderen de kunst is echter en dat zegt James hier ook al dat je niet allemaal ineens op iets moet veranderen je moet stabiel genoeg zijn aan de ene kant en aan de andere kant flexibel genoeg om te veranderen en daar ligt natuurlijk vaak het probleem er zijn verschillende vormen van neuroplasticiteit en ik wil er u graag 3 uitleggen de eerste is experience independent neuroplasticity en experience independent neuroplasticity het woord zegt het al betekent neuroplasticiteit dus verandering van de hersenen zonder dat daar input van buiten af nodig is zonder dat daar een bepaalde ervaring voor nodig is experience independent neuroplasticity wordt voor oorzaak door je genen en zorgt ervoor dat onze hersenen er allemaal op bepaalde vlakken uit zelfde uitzien als ik van nu allemaal een hersenskin zou maken, dat is wat we doen in ons onderzoek dan weet ik precies waar u aan mich de la leegt waar u hippocampus leegt waar u ventromediale prefrontale hersenschors leegt dat is ongeveer allemaal hetzelfde bij iedereen dan gaan we door naar de volgende experience expectant plasticity wordt bepaald door je genen en de omgeving en wat krijg je dan dat iedereen nog steeds bepaalde ontwikkeling in de hersenen heeft die voor iedereen hetzelfde zijn om u daar een voorbeeld van te geven als u bloot gesteld wordt aan een taal in uw leven dan ontwikkelen bepaalde centra in de hersenen netwerk in de hersenen die metaal te maken hebben en die netwerken vind ik bij iedereen terug en iedereen spreekt daar door een taal u kunt daar door spreken omdat u in u jeugd bent bloot gesteld aan taal maar dan de vorm waar het vooral om gaat vandaag experience dependent plasticity betekent plasticiteit afhankelijk van de ervaring van de specifieke individuele ervaring dus wij met zijn allen zijn bloot gesteld aan de nederlandse taal en daarom spreekt u Nederlands maar als ik nou in uw hersenen kijk kan dat uitsluitend omdat uw hersenen op een unieke manier gevormd zijn die zijn anders gevormd dan van iemand die Turks of Chinese spreekt dus experience independent neuro plasticity bepaalt dat u hersenen op een unieke manier vormen en dat daardoor u gedrag op uw unieke manier vormt heel belangrijk hieraan is dat het er toe doet waar u zichzelf aan bloot stelt en niet alleen dat u zichzelf aan bloot stelt het doet er toe waar u een ander aan bloot stelt want door iemand ergens aan bloot te stellen verandert u de hersenen van die persoon ik heb daar hier een voorbeeld van bij dit is een schematische schets van de hersenen voorkant, achterkant, cerebellum en dan een uitvergroting van een neuron, een hersencel met uitlopers die uitlopers noemen we axon en dendrite en de axon en dendrite die verbinden elkaar ergens en verbinden, dat noemen we de synaps en in die synaps wordt informatie overgegeven van de ene cel naar de andere cel en zoals u hier zit en dat is de grootste veranderd kunst dat ik vandaag ga doen zoals u hier zit maakt u duizenden synapsen aan met andere woorden en we hadden misschien een disclaimer bij de deur moeten zetten na uw interactie met mij vandaag zullen u hersenen maar hetzelfde zijn ik zal u getroosten ook mijn hersenen zullen nooit meer hetzelfde zijn naar de interactie met u natuurlijk wat zien we hier gebeuren we zien hier die cel, dat neuron en die neuronen die vormen netwerken met elkaar en neuronen die komen er gedurende u hele leven bij dat noemen we neurogenezen en ik weet heel veel mensen ook ik nog in mijn opleiding zijn opgeleid of opgevoed met het dogma hersencellen gaan alleen maar kapot dat komt nooit iets bij, gaan alleen maar kapot door klappen op je hoofd door ouderdom, door alcohol nou dat is allemaal waar, kan ik niks aan af doen met tegelijkertijd krijgt u tot en u donkt nieuwe hersencellen bij u kunt wel harder drinken dan dat u nieuwe hersencellen erbij krijgt laat ik die waarschuwing heen geven we zijn toch een braad want u krijgt er niet alleen nieuwe hersencellen bij u krijgt er dus ook axonen bij en u krijgt er dus ook synapse bij synaptogenese heet dat nou krijgt u er niet alleen maar van alles bij dat zou ook niet kunnen, u hersenen zit in een harde schedeel die geeft niet mee dus u er alleen maar bij zou krijgen dan zou u hersenen letterlijk u neus uitkomen dat is wat ontsmakelijk er wordt ook gekapt en dat kappen noemen we pruning pruning voel je niks van dat moet u zien als het snoeien van een roze struik of het dieven van een tomatenplant dat gebeurt om datgene wat tot volle bloei moet komen dat dat ook tot volle bloei komt ontzettend belangrijk dus er wordt geproont wat u niet doet waar u zich niet aan bloot stelt dat wordt gekapt die netwerken verdwijnen dus letterlijk niet lachen, niet dansen, niet zingen aan de andere kant dat wat u veel doet dat ontwikkelt dus debatteren rekenen, fiol spelen voetballen als u dat veel doet dan ontwikkelt u, reken, debatter fiol en voetball, netwerken in u hersenen en dan gaat het rekenen, debatteren voetballen en fiol spelen u steeds beter af dat is wat neuroplasticiteit doet en dat klinkt enorm positief maar dat zit er maar aan want neuroplasticiteit aan zicht heeft geen richting en wat bedoel ik daarmee het is wat u erin stopt wat ontwikkelt dat is ook wat eruit komt met dat voetballen, fiol spelen, debatteren weet u nog maar het geldt ook voor negatieve dingen als u de hele dag zeurt ontwikkelt u de perfecte zeurnetwerken in u hersenen en het zeuren zal u steeds beter afgaan kent u iemand die deze schoen past dan moet u daar een beetje respect voor hebben, daar zit tijd in in die ontwikkeling nogmaals, het is dus ontzettend belangrijk waar we onszelf aan bloot stellen en waar we anderen aan bloot stellen want dat is wat ontwikkelt een stapje verder de invloed van de hersenen, gedrag en omgeving en ik heb een voorbeeld meegenomen van een man die ik heb beschreven in een van mijn boeken, Rudiger Gamm en Rudiger Gamm is een Duitse man die heel veel moeite had op de middelbare school met rekenen zoveel moeite dat die eigenlijk niet dreigde te slagen en ik kreeg op een gegeven moment een boek van iemand met kwadraten daarin bijzonder cadeau maar het intregeerde Rudiger en Rudiger ging alle kwadraten uit zijn hoofd leren en Rudiger kon dat zo goed dat hij in de taas kwam de gemiddelde leeftijd in de zaal kent Wettendas nog wel met Jors Brink was dat volgens mij Wettendas en Rudiger maakte furoren en dat inspirerde hem om zeker 6 uur per dag te besteden aan het leren van half fabrikaten van rekenen en Rudiger wordt vandaag de dag gezien als een rekenwonder wat is nog meer dat is al heel bijzonder een rekenwonder kunt omvormen dat komt dus door die training door die neuroplasticiteit van de hersenen maar Rudiger is ook gevolgd en er zijn hersenscans niet door mij gemaakt maar door een Belgische collega en die hersenscans laten zien dat gebieden die wij gebruiken voor onze lange termijngeheugen die gebruikt Rudiger voor zijn werkgeheugen en wat is werkgeheugen werkgeheugen betekent dat je informatie online houdt om er later iets mee te doen wat we kunnen staven met imaging waar we zien hoe Rudiger zijn gebieden in zijn hersenen verplaatst heeft om te gebruiken voor andere vaardigheden die hij veel treint is kijken of u op het niveau zit van Rudiger wie het weet mag het zeggen uit zijn hoofd hoeveel is 62 gedeelte 167 moeilijk best wel he laten we eens kijken hoe Rudiger dat doet we zien Rudiger hier in zijn Duitse programma met Frans Forest Over en Rudiger wordt dezelfde zon gevraagd en daarmee gaan we zien hoe hij de zon uitrekt 62 gedeelte 167 torsten ferde de universiteit de brem en chercheur neurolog specialist degenie de memorisatie Rudiger Gam prodige zijn de persoonlijke 0,37125745299401 94790491 indrukwekkend he u snapt wat ik wil laten zien het eerste inzicht wat ik u wil geven het eerste inzicht is we kunnen veranderen we kunnen veranderen en dat is enorm hoopvol en enorm krachtig door neuroplasticiteit van de hersenen zijn we gewired voor verandering we moeten zelfs veranderen veranderen is nodig om aan te kunnen passen en dat moeten we doen en dat kunnen we doen nou is er iets bijzonders aan die neuroplasticiteit en dat heb ik u net al wat proberen uit te leggen want de hersenen zijn door die neuroplasticiteit een open systeem heel veel mensen denken over de hersenen als een gesloten systeem je hoort geboren met een stijl hersenen en misschien in je jeugd dat er nog wat verandert maar daar moet je dan wel mee doen dat is dus onzin dat is niet zo u kunt veranderen tot aan u dood en het is wel zo dat als u jong bent of mid-twintig dat er dan bepaalde gebieden in de hersenen wat sterker nog kunnen veranderen als u wordt hoe meer zeggenschap u krijgt over uw eigen leven dus meer zeggenschap u krijgt aan datgene waar u zich aan bloot wilt stellen en meer blootstelling aan iets is meer verandering dus u kunt veranderen de hersenen zijn een open systeem in contact met de wereld en toen ik daarover nadacht toen ineens dacht ik maar dat is ongelooflijk want wat betekent dat? dat betekent dat door de interactie met de wereld en onze hersenen voor iedereen die hier zit en iedereen die buiten rondloopt de buiten wereld samen valt met onze binnen wereld ik ga dat zo nog wat meer uitleggen en onze binnen wereld valt samen met de buiten wereld en wat bedoel ik daarmee? ik bedoel daarmee waar u zich niet aan bloot stelt deze lezing bijvoorbeeld verandert u hersenen en omdat u hersenen veranderen verandert u Denken, Voelen en Doen en omdat u Denken, Voelen en Doen verandert verandert u acteervermogen in de buiten Wereld en omdat u anders acteert in de buiten Wereld verandert de buiten Wereld en omdat de buiten Wereld verandert verander u hersenen prikkels in je hersenen. En omdat u andere prikkels krijgt, gaat u anders denken, voelen en doen, omdat uw hersenen anders veranderen. En omdat u anders veranderd, verandert u acteervermogen in de buitenwereld. Ah, fijn, ik kan nog even doorgaan, u snapt het. Onze zit een belangrijk. Die buitenwereld zit in ons allemaal, want die maakt onze hersenen en onze vermogen zoals ze zijn. Natuurlijk in combinatie met onze genen, maar de genen kunnen voorlopig niks aan doen. En hoe wij zijn, verandert die buitenwereld. Het vermogen dat u heeft om te veranderen is niet alleen groot voor u zelf. Het vermogen dat u heeft om te veranderen is groot voor ons allemaal. Door die codependentie van binnen en buitenwereld, dat geeft het enorme belang aan van de inrichting van de buitenwereld voor de ontwikkeling van mensen. En viserveer ze, de ontwikkeling van mensen is ongelooflijk belangrijk voor de ontwikkeling van de buitenwereld. De wereld vormt ons en bijvormt de wereld. Het tweede inzicht is dus door neuroplasticiteit vallen binnen- en buitenwereld samen. Laat ik nu even heel specifiek, heel snel, want ik krijg het nog 5 minuten van na dan gekregen, wat gebeurt er nou bij bepaalde blootstelling. Als je blootgesteld wordt aan stress, geweld, armoede, vervuiling, machteloosheid, dehumanisatie, onzekerheid, antisociaal gedrag, nou je kunt het rijtje zelf verder aanvullen, dan veranderen bepaalde gebieden in de hersenen, zoals de préfrontale hersenschors, maar ook structuren zoals pijngenotsnetwerken en stresssystemen, veranderen zo dadig, door middel van neuroplasticiteit, dat je stress gevoeliger wordt. Meer gevoelig wordt voor emotionele reacties, je zult sneller je emoties geven in plaats van dingen ze over nadenken. Je bent gevoelig voor verslaving, aassociaal gedrag, voor korte termijnkeuzes die gebaseerd zijn op pijn en gemot. U zult snappen, ik heb dit rijtje niet uitputtend gemaakt, maar u zult snappen dat als je zo ontwikkeld onder invloed van de buitenwereld, dat het grote problemen voor jezelf en de wereld tot gevolg geeft, en daar worden we dan ook allemaal dagelijks mee geconfronteerd. En soms denken we, kan ik hier wel wat aan doen? Nou de antwoord heeft u net gekregen op die vragen, afhankelijk van hoe wij de buitenwereld inrichten voor de mensen om ons heen, veranderen we de een of de andere kant op en krijgen we deze problemen of lossen we ze op.  Want blootstelling aan liefde, veiligheid, goede rolmodellen, vertrouwen, gezien worden, open-mindedness, mededogen, ondersteuning, pro-sociaal gedrag, dus gedrag waar je niet alleen je eigen belang, maar ook het belang van andere veroogen houdt. Zorg ervoor dat die prefrontale hersenschors, stressgebieden, de pijn- en genot-systemen zo ontwikkelen, dat je stressresistent wordt, dat je pro-sociaal gedrag vertoont, dat je een balans vindt tussen korte termijnkeuzes en lange termijnkeuzes. En daar is het in deze wereld wel om te doen natuurlijk, heel veel besluit wat wij nemen is op te korte termijn, en daarmee bedoel ik ook besluit voor bijvoorbeeld vier jaar mee. Op het moment dat we zo ontwikkelen in zo'n wereld, dan zijn we in staat om deze problemen op te lossen. Het derde inzicht is dus, als binnen- en buitenwereld samenvallen, kunnen we de buitenwereld veranderen door de binnenwereld te veranderen. En we kunnen het binnenwereld veranderen door de buitenwereld te veranderen. Ik vat het voor u samen. Kunnen we veranderen jij zeker? Dat kunnen we. En door neuroplasticiteit, door de manier waarop we kunnen veranderen, vallen binnen- en buitenwereld samen. En dit geeft onze gelegenheid om de buitenwereld en goede te laten veranderen door de binnenwereld op bepaalde aspecten te veranderen en viceversa. Wij worden de Homo sapiens genoemd. Wij zijn, om precies te zijn, de Homo sapiens sapiens. Het valt nog wel mee met die wijsheid van ons, vind ik. Maar wij zijn zeker de Homo prospectus. De mens die de toekomst niet alleen kan voorstellen, maar haar ook ten goede kan vormgeven. Dat kunnen we doen door de kunst van het veranderen. En die kunst bezitten we allemaal. Laten we haar ook gebruiken. Dank u, El. Dank. Dank, Margiet. We gaan kijken of er vragen zijn in de zand. Ik heb eerst nog één vraag zelf van het ijs ook een beetje te breken. We hebben natuurlijk bij de New Common ook gezien dat we heel snel moesten veranderen. Maar nu zijn de files weer terug. Mensen, dan gaan we naar kantoor. Dus hoe duurzaam is die verandering als je veranderd bent en je wordt ineens weer geconfronteerd met een verandering die teruggaat? Nou, kijk, wat je in, ja, 30 jaar opbouwd in de hersenen, breekt je niet in één dag af. Tenzij het met doods angst en doodsbedreiging te maken heeft, dan kunnen wij vrij snel veranderen.  Maar wat je ziet, is dat eigenlijk zolang de structuren blijven bestaan om oud gedrag te laten voorduren, dan blijft dat ook voorduren. Ik zit al lang in wetenschap en ik weet dat wij eerst nog met Pegasus communiceren. Ik weet niet of mensen dat nog weten. Dat was het eerste mailsysteem tussen wetenschappers eigenlijk, internationaal. En er was buiten nog helemaal geen mail. En op een gegeven moment werd dat er uitgehaald en kwam er een nieuw systeem. En dat wilden we niet, want dat was allemaal moeilijk, moest je opnieuw. En zolang Pegasus in de lucht bleef, bleef we met z'n aller Pegasus gebruiken. Tot dat gezegd werd, het systeem gaat weg binnen nu in de maand en dan verander je. Dus je hebt meer als je op oude automatisme kan varen, zul je dat blijven doen. En nu stel dat we nu Pegasus weer zouden herinvoeren, zou dat nog kunnen? Ik zou Pegasus, ik zie wel meer mensen die het herkennen. Ik zou Pegasus toch wel kunnen, maar het verschilt niet zoveel van mail. Het was beperkter. Het was tussen wetenschappers eigenlijk. Krijg even kijken of er nog een aantal vragen zijn in de zaal. We kunnen er een paar nu behandelen. Stel ik even je hand op als je een vraag wilt, komt er een microfoon naar je toe of ik zal de vraag even herhalen. Is er iemand met een vraag? Eén maar andermaal. Ja hier is een vraag. Er komt een microfoon naar je toe. Ja precies. Wat een beetje lijkt teleur te stellen is dat je je omgeving wel kunt veranderen, maar toch maar in zekere maten. En als één van de zoveel miljard mensen die daarmee bezig zijn met de omgeving te veranderen. Ja, dat is niet zo. Kijk, de druppel op de gloeiende plaat bestaat alleen maar als je vanuit een groot perspectief kijkt. De druppel op de gloeiende plaat bestaat op individueel niveau niet. Dus die verandering betekent heel veel op individueel niveau. En natuurlijk is het zo dat als ik in m'n eentje verander op bepaalde vlakken dat niet al die goals van the United Nations opgelost worden, maar door mijn verandering verandert een ander en meer een ander en meer een ander. Een quick fix is al niet.  Dat is iets waar de huidige maatschappij ook enorm uit aanleid vind ik dat iedereen denkt dat het allemaal snel opgelost moet worden. Dat is het niet. Dit is een slow fix. En ja, dat duurt veel lang en daar hebben we veel mensen voor nodig, maar het verandert wel degelijk dingen. Daarmee de teleurstelling weggenomen, neem ik aan. Ik zie doordenken. Oké, dat is goed. Daar is het ook voor bedoeld. Dan is weer iets in de hersenen veranderd. Daar is ook nog een laatste vraag voor nu. Dan gaan we daarna door naar de kunst. Nou, ik vroeg me af, als we mensen alles, zeg maar, of als dit het traject is, zoals het werkt binnen de hersenen, waarom kiezen we er iedere keer dan voor om, zeg maar, zo geobserveerd te zijn door het negatiefisme? Nou, we hebben een hele negatieve wereld. Als je naar de media kijkt en alles om je heen. Dat is blijkbaar een keuze. Blijkbaar, blijkbaar kiezen we daarvoor. Ja, buiten Brabant dan. Blijkbaar. Dat is een mooie vraag. Ik heb daar een heel boek over geschreven. Het boek heet hersenhek en het gaat daar helemaal over. Dat komt omdat de hersenen met name sterk reageren op negatief nieuws. Waarom doen ze dat? Omdat negatief nieuws belangrijker is voor je overleving dan positief nieuws. Dus op het moment dat jij weet dat er een gevaar daar is, dat er brand kan uitslijnen, dat er giftige stoffen zijn, dat er een gevaarlijk iemand rondloopt, dan zal jouw aandacht meteen daardoor getrokken worden. En wat zien we in de media? Dan mag best niet alleen in de media, of moderne, of wat ouder media. Wat we daarin zien, is dat zij nog steeds drijven op dat meganisme. Omdat daar misschien de grootste incentes is, wel, het aantal mensen dat daarop klikt. Heb ik helemaal clickbaits natuurlijk. Dat is waarom het gebruikt wordt. Eigenlijk moet daar, op het eind van hersenhek geef ik ook drie vormen die doorgevoerd moeten worden om de wereld sneller te veranderen dan mogelijk lijkt. En daar hoort de manier van informatievoorziening bij. En dit is een van de manieren van informatievoorzieningen die moet veranderen. Ook omdat, en ik kan daar het euro over door praat, de college overgeven, waarom? Omdat het stevig is. Je kijkt naar een terroristische aanslag en die wordt de hele dag op tv herhaald.  Dat kennen we allemaal, maar van 9-11 of de aanslagen Niees of wat dan ook. Dat wordt de hele dag herhaald. Dan krijgen de hersenen continu het signaal gevaar, gevaar, gevaar. En daardoor, ik rond hem af, en daardoor, daardoor krijg je een angstig toestand, word je gedrag op een bepaalde manier gevormd, blijf je angstig, handel je angstig. Even heel kort, want ik moet heel snel praten. En dat is in werkelijkheid niet zo. De kans om aan een terroristische aanslag te overlijden of een terroristische aanslag mee te maken, om maar een voorbeeld te geven, is ongelooflijk klein en vele malen kleiner dan te overlijden aan roken of in de autorijden. Dus daar moet iets aan veranderen. Een allerlaatste slotvraag, want we hebben natuurlijk gezien optimistisch als we zijn dat we kunnen veranderen. Tegelijkertijd ben ik ook benieuwd naar die quick fix. Is er iets wat vandaag ook kunnen doen waarmee we de veranderen conditie in onszelf kunnen bevorderen en misschien wel in elkaar? Zeker. Stel je bloot en datgene wat je wil ontwikkelen. Stel je niet bloot dan datgene wat je niet wil ontwikkelen. En daar hoort bijvoorbeeld dat negatieve nieuws bij. Het is zo makkelijk om te klikken op al die negatieve dingen die je vaak ook al kent. Ik bedoel, daar blijf je maar op klikken. En daarmee bedoel ik niet dat je informatie uit de weg moet gaan. Helemaal niet. De oorlog hoe die zich ontwikkelt blijft het vooral volgen. Maar doe dat op een bewuste manier en niet op de negatieve sensatie manier. Goed. Was gezegd door Margie Zitzkoorn. Hartelijk dank voor je bijdrage. Dank u wel allemaal. Dank u wel. En daarmee sluiten we het eerste deel van het tweelaak of drielaak zo uw wereld af en gaan we nu naar de kunst. Ik vraag straks op het podium een componist, dirigent en ook een organisator van muziek en theater producties. Dat doet hij in Palestina, in Syrië, in Brazilië, de Verenigde Staten, maar ook in Zaandstad bijvoorbeeld. Dus een heel veelzijdig persoon heeft een boek geschreven ook. Het is aan ons waarom we een kunstenaar's mindset nodig hebben om de wereld te redden. En hij gaat vanuit het perspectief van de kunstenaar in op hoe je het gedrag kan inzetten om de wereldproblemen aanspakken. Graag een groot applaus voor Merlijn Twaalfhoven. Dank je wel en fijn jullie te zien.  Ik ben wel een beetje van mijn apropos. Ik vond het eigenlijk best veel ontrustend verhaal eigenlijk net. Doelse heeft het met een glimlach gebracht. Natuurlijk, we moeten veranderen. Maar het feit dat we zo onze hersens vormen aan de hand van wat we tot ons nemen. Nieuws, geruchten, speculaties, angstige dingen. Dat is best wel, vind ik, confronterend. Want de verhalen die wij elkaar vertellen in deze tijd, die zijn natuurlijk ongelooflijk anders als hoe we dat deden als mens in een wereldtour rond de kampvuur zaten. Dat hebben we natuurlijk honderdduizenden jaren gedaan. Verhalen vertelt over zaken die ons aangingen, die gingen over wie wij samen waren. Maar ook waar we vandaan kwamen. Wijsheden, wie daar aan het woord was rond dat kampvuur, had iets meegemaakt, had iets ervaren of had iets over te dragen. Welicht iets van een eerder generatie. Een verhaal dat groot was. Dat kon uitzoemen. Dat ging over betekenisvolle zaken. Nou, dat kampvuur waar wij samen op m'n heen zitten, of het netflix is of de site van de NOS of misschien wel de crochten van Facebook, heeft natuurlijk hele andere verhalen te vertellen. Sterker nog, die media hebben in feite niks te vertellen, maar alleen moeten een heleboel verdienen. Je hebt heel veel geld om te maken, anders kunnen ze niet bestaan, anders winnen ze niet. En om ons daar aan over te leveren, zeker met plastische hersenen, wat vind ik echt voor ontrustend. Veranderkunst. Ja, kunnen wij veranderen? Die vraag. Ik ben serieus heel erg benieuwd hoe onze kleinkinderen of achterkleinkinderen terugkijken op deze tijd. Want wij zullen moeten veranderen. Sterker nog, als wij niet kunnen veranderen, dan zal de wallet schip keren. En dat zal niet een leuke scriptie zijn voor iemand in het begin van de 22e eeuw over die jaren 20. Nee, dat zal echt iets zijn waar hun leven door enorm door beïnvloed is, door ons verander vermogen, wat wij kunnen. En dat houdt me bezig, want ik serieus, ik weet niet of wij kunnen veranderen. Die cameleon, die past zich aan. Onze hersenen passen zich aan en we passen ons aan op een omgeving. En dat doen we volgens manieren, ja, laten we zeggen hoe we zijn geformd in die duizenden jaren. En dat was inderdaad, wat Magiette heel mooi vertelde, bedreigingen, angsten, ons verdedigen, gevaar. Dat was overal en het was rieel direct gevaar.  We doen een gevaarlijk dier of een conflict met een nabielige stam of oogst die zou kunnen mislukken. Dat waren bedreigende zaken, terwijl wat wij nu op het nieuws zien, is vaak ver weg, gaat eigenlijk niet over hier en nu, maar over elders en gisteren of eerder. Toch zijn die meganismen van hoe we omgaan met gevaar, natuurlijk geformd in al die duizenden jaren. En daarin was het misschien wel het allerbelangrijkste geaccepteerd zijn in een groep. Een groep om je heen. Ik denk dat dat nog steeds ongelooflijk bij ons van belang is. We zijn heel erg bezig met onze reputatie, onze status, hoe we worden geaccepteerd. Ik ben ook helemaal van me helemaal uit mijn balans als ik even misgaat in een vergadering. En er is iets onprettigst. Of als ik ergens denk van, wow, ik heb niet het gevoel dat ik hier welkom ben. Dat voel ik direct. Er zit een diep verlangen, een diepe behoefte om geaccepteerd te zijn, veilig te zijn, ja, in een omgeving met die anderen. Nou, en dat was ook van levensbelang. In de eistijd, als je werd buiten gesloten, het was het einde van je leven. En nu is het natuurlijk totaal niet zo. Maar toch laten we ons er heel erg door sturen. Ik heb het gevoel dat we enorm op safe spelen, enorm bezig zijn met onze reputatie, onze status, en dat we dus ook heel vatbaar zijn als daar via een mooie reclame of op een andere manier ons wordt gelo... ja, laten zien van weet je wat een goed leven is? Heel hard werken, krijg je status van, veel geld verdienen, kun je mooie dingen meekopen. En ja, en uiteindelijk zijn we terecht gekomen in een knotschekken wereld. Wereld die super snel, super efficiënt, ja, mensen meesleurt in heel hard werken, in heel veel geld verdienen, in heel veel spullen kopen. En het is eigenlijk absurd. Als je bij stil staat, het is een extremen wereld. En ja, een bizarre wereld. Als je vraagt hoe kunnen we veranderen? Nou, als je snel gaat, snel weg, kun je niet van richting veranderen. Je moet dat spoor volgen van die weg. Dat is levensgevaarlijk om daar te keren, net als in een tunnel. En tunnel is super efficiënt, dat is namelijk helemaal alleen maar die weg recht vooruit. Ja, dat is geen ruimte om te keren.  Ik zoek dus eigenlijk naar de voorwaarden voor verandering. Het is fascinerend om te weten wat professor Sitzkorn weet, het onderzoek. Ik ben vooral heel erg benieuwd wat zijn nou de voorwaarden om dat verander vermogen te mogen activeren. Wanneer is er ruimte? Ruimte om van richting te veranderen. En die ruimte geldt ook, nou, niet alleen, het geldt ook astraagte. Wanneer is er ruimte in de tijd? Wanneer mag je het even niet weten? Wanneer mag je eventjes, ja, het loslaten als het waren. Nou, ik vertel er al, of ik werd al aangekondigd als componist, muziekant. Ik ga hier praten, want het zit me eigenlijk hoog. Hoe, waar wij in terecht zijn gekomen met deze wereld. En ik geloof dat we eigenlijk de kunstenaar nodig hebben om die ruimte te vinden, die vertraging te vinden. Maar dan niet zo zeer alleen de kunstenaar, ja, de podia die we kennen in de musea, maar echt de kunstenaar in jullie. De kunstenaar in iedereen. De kunstenaar in ontsamen als, ja, als gemeenschap. En ik wil even vertellen hoe ik daarbij kom. Even kijken, dit plaatje. Dat is heel bizar eigenlijk. Ik mocht hier tussenstaan. Ik werd uitgenodigd voor een bijeenkomst met ministers, voormalige staatshoofden, Nobelprijswinnaars uit de wetenschap, CEO's, mensen van de VN. En ze hadden ook een kunstenaar uitgenodigd. Ik, als componist, mocht daarheen. En ik was niet eens, zeg maar, beroemde, zoals Bono. Maar toch, en dat heeft te maken, ik werkte eerder in Syrie, in Palestina, plekken, ook met de VN. En uiteindelijk, ik was uitgenodigd, kom je meedenken, want dit was augustus 2015, een maand voordat de Sustainable Development Goals, jullie nog wel bekend van het kwartier geleden, zouden worden gelanceerd in de Venugde Naties. Nou, de meeting, ja, was eigenlijk heel indrukwekkend. De grote wereldproblemen kwamen langs, grote, complexe zaken, wicked problems, echt het duizelde me al snel. Hier staan ze nog een keer in een iets andere volgorde. En alles heeft met alles te maken, alles heeft op alles invloed. En het is echt indrukwekkend als daar de enorme experts het over hebben. Tegelijkertijd, Jeffrey Sachs was de naast de adviseur van Ban Ki-moon, die dit hele proces heeft begeleid bij de VN. En die vertelde, ja, de VN op zich, die kan die Sustainable Developers nu natuurlijk nooit regelen. Die kan nooit fixen.  Dat is afhankelijk van de state, van de regeringen, van de lidstaten. Ja, dat zegt je wel, zei de voormalige president van Finland. Wij politici, wij moeten natuurlijk worden herkozen, dus onze horizon is helemaal niet zo ver. Wij kunnen eigenlijk niks betekenen als dat resultaat oplevert na de volgende verkiezingen. Het moet nu gebeuren. Nee, kijk naar waar het geld gaat. Kijk naar investeringsbanken, naar de grote multinationals, follow the money. Zij maken de wereld, zij investeren in de nieuwe wereld. Toen we zijn CEO, ja, dat zeg je wel. Ik moet winst maken. Elke kwartaal moet ik mijn cijfers laten zien. En als die niet oké zijn, lig ik eruit. Dus wij kunnen helemaal niet veranderen. Je moet kijken naar de non-profit, naar wetenschap. Wetenschap heeft de ruimte om echt vragen die van belang zijn centraal te stellen. En toen zei die man met die Nobelvrijze, ja, wetenschap kan helemaal niet zo veel. Wij roep al jaren dat het klimaat op warmt, dat er dingen misgaat, dat de ongelijkheid groter wordt. Maar ons wordt niet geluisterd. Het is de media die het verhaal zal moeten vertellen. Oh, wacht, hoofdredacteur van Der Spiegel, die zei, ja, wij kunnen wel mooie lange artikelen schrijven. Maar mensen hebben daar geen aandacht meer voor. Wij verliezen al onze lasers aan online, aan snelle, korte filmpjes, dingetjes, klikjes, tweetjes, toestanden. Mensen hebben geen tijd meer. Nee, wij reken niet op ons. Nou, Jeffrey Sachs, die zei het woord en die nam het woord weer. En die zei, ja, het klopt. Die verandering, die gaat niet van hoger af, die komt niet top down. We kunnen niet met vanuit de VN of zo die veranderingen teweegbrengen. Mensen zullen moeten gaan verlangen naar een nieuwe wereld, een betere wereld. Hoe doen ze dat? En toen keek je naar mij en zei, kunstenaars, die spreken het gevoel aan. Zonder kunstenaars kunnen wij geen duurzaamheidsrevolutie maken. Toen zei ik, yes, you are right. Ja, I am in. Nou, fantastisch. Ik kreeg een schouderklopje in een hand en het was even heel gezellig, maar het duurde niet zo heel lang tot ik weer in de trein zat en een hele lange tijd had om na te denken. En ja, aan de ene kant had natuurlijk een punt.  Een kunstenaar heeft niet een, ja, geen regeringse akkoord om zich aan te houden of een business model om te volgen. Wij hoeven niet herkozen te worden. We mogen onderzoeken, maar niet zoals een wetenschapper. Die moet zich natuurlijk aan alle protocolen en alle wetenschappelijke methode houden. Wij zijn vrij, vragen te stellen, te onderzoeken. En het allermooiste, we mogen verhalen vertellen. We kunnen mensen raken. En eigenlijk datgene waar de grootste tech en informatie en media bedrijven om vechten, daar hebben wij, nou, dat is onze zaak, namelijk aandacht. En die aandacht kunnen wij pakken voor misschien wel het grootste, belangrijkste verhaal van onze generatie, van onze tijd. Een redder van de wereld. Nou, dus ik, toen ik de trein uitstapte, geloof ik daarin. Wij kunnen wereld redden of in ieder geval, nou, de kunstenaars hebben de tools, de metodes, die wereld te redden. Nou, je zou kunnen zeggen, het probleem met die vrinigde nazis is het soort, het gebrek aan aanraakbaarheid. Ja, neem ongelijkheid. Die zie je niet toch? En de deeltjes CO2 in de lucht, die kun je niet pakken, die kun je niet ruiken. En als er diersoorten uitsterven van wie we niet eens de naam kennen, voelen we niks. Nou, en wat ik wel voel, ja, als mijn dochter zich verslikt, bijna stikt, dan ga ik meteen iets doen. Dan wacht ik niet tot een iets uit Brussel of van de regering. Ik kom in actie natuurlijk om haar te redden. Hetzelfde geld als mijn moeder wordt overreden door een scooter. Daar probeer ik te verenderen. Ik probeer wat aan te doen of haar te helpen. Maar hoe zou het nou zijn als we ervaren of voelen dat moeder aarde wordt overreden door duizend buldozers? Kunnen we dat voelen? Of als ons achterkleinkind stikt in een wereld die heet en vuil en benauld is geworden, kunnen we dat voelen? Nou, daarvoor hebben we verhalen nodig, maar we hebben ook nabijheid nodig. En die verhalen en nabijheid zijn enorm in het geding. In een snelle, efficiënte wereld, in een wereld vol met media, in een wereld waarin we ons gewoon op gebaande paden begeven. De wereld die ons zoveel welvaart heeft gebracht en nu ons ook met zo'n vaart toch richting de rand van de afgrond brengt. Een kunstenaar kan dat.  Vertraging, schepen, nabijheidsschepen, andere vragen stellen, ruimte maken voor gevoel, maar ook experimenteren, spelen, dingen voorbeelden, dingen die er nog niet zijn en daar een verhaal van maken. En op die manier toch zorgen dat het al bestaat. Een goede wereld kan alleen maar gecreëerd worden als we hem eerst kunnen voorstellen. Wat alleen zo jammer is dat we die kunstenaars eigenlijk buiten spel zetten. Met de heel veel, met de prachtig mooie manier bouwen we een soort gouden kooiëtjes voor die kunstenaars. Bijvoorbeeld hier zo, in zomaar een stad ergens hebben we een aantal, zie je op de kaart al, heel mooi waar er kunst is. En we hebben er zelfs een tempeltje als symbool. Iets verhevens, iets fantastisch. Zijn vaak mooie gebouwen met veel gouden krullen en toestanden aan. We weten dus heel duidelijk in de ruimte waar kunst mag zijn en de rest niet. Dat weten we ook in de tijd, namelijk om acht uur zavonds is er kunst. En dan kan het ook zo zijn, dan heb je bepaald principe kunst in openbare ruimte. Nou, het is eigenlijk maar één plek die geschikt is in de openbare ruimte voor kunst. Want de rest is namelijk nodig. Toch, we hebben de wereld nodig. We moeten daar parkeren of rijden of een winkelbouw of een kantoor. Maar er is één plek dat is over. Weet je helemaal waar mag kunst zijn? Ja, kom maar. Ja, de rotonde, want daar kun je verder niks. Kortom, het is over en we plaatsen kunst op plekken die over zijn waar we verder niks mee kunnen. Heel soms loopt iemand prachtig stuk, literatuur te luisteren tijdens de hardrennen of een opera van Verdi meet te zingen. In ieder geval in de file. Het is een soort tussenruimte, een soort ja, eigenlijk wat er over is, daar mag kunst zijn. En we hebben geen idee hoe we kunst ook in ons eigen leven kunnen inbrengen. Nou, ik zat op de consultorium, ik maakte muziek. Ik ging de wereld in en ik merkte eigenlijk wat kunst kan doen als ik, in mijn geval met muziek in relatie ging met een omgeving, met een plek. Ik kwam opgeving met Cyprus, ik had een concertje gegeven, maar ik was heel geraakt door die plek. Die plek is namelijk kapot.  Cyprus, eeuwenlang was dat een eenkultuur, een eiland, maar nu is dat gescheurd in een noord- en een zuid gedeelte sinds een burgeroorlog in de jaren 70 met een prikeldraad, meinenveld er tussen. En ik heb op een gegeven moment gedacht wat zouden gebeuren als een muzikant op de daken van verschillende kanten staan en muziek naar de overkant konden brengen. Ik heb een paar plaatjes. Ik heb aan de muzikanten inderdaad gevraagd ga op het dak staan. Zij staat hier, hier staat ook iemand, daar staat iemand en hier is dus een muur, dan een stuk Niemandsland en daarachter het riekse gedeelte. Nou, daar staat deze man en je ziet ook een paar olifaten waar we straks op gaan roffelen. Een overal stonden muzikanten, we konden zelfs op, ja, de militaire, op checkpoints staan, pleek eigenlijk dat we best nog veel konden maken. Wij waren muzikanten, wijsd waren niet gevaarlijk, toch? Dus dat was eigenlijk wel heel interessant. En nou, dat zou je ook kunnen zien als wat een kutsenaar kan, dat speelsen, dat is meteen ook wel redelijk onschuldig en ja, kan misschien wel op plekken komen waar je niet zomaar komt als je gewapend bent, letterlijk of figuurlijk. Je ziet hier ja, het begin van de, of ja, een stukje van een bufferzone, zo'n checkpoint en je hoort op de achtergrond iemand vertellen zodadelijk. De oude winkelstraat, wat dus nu het Niemandsland is bewaakt en verlamming, afwachting tot een oplossing, maar de Cypriotes zijn super bitter erover, want degenen die aan de macht zijn die hebben eigenlijk wel baat bij de situatie. De onzekerheid is eigenlijk super groot om iets te veranderen, want nou ja, eigenlijk al die posities zijn ingegraven als het waren. En wij kijken of we de andere kant konden horen, kijken of we geluid konden maken wat de andere kant konden horen, of een antwoord terugkwam. Met allerlei kinderen, studenten, muzikanten, maakten we een project en dat was dus niet in zo'n kunstenaarsplekje, het was niet een Vredesconcert mooi in de Schouwburg, het was daar ter plekke. En zo werd eigenlijk die muziek of dat kunstwerk versmold zich met de situatie. En wat daar op een gegeven moment gebeurde, was, je moet voorstellen, het is allemaal best wel ingewikkeld, hoe dit allemaal, dat iedereen elkaar konden, elkaar natuurlijk niet, geen dirigent te zien, elkaar niet goed horen.  Op een gegeven moment waren er een paar minuten, had er even stil, was het iemand had moeten spelen. En ik, waarom maakte me super ongerust bij een stuk. Ik had iets bedacht, ik had iets voorbereid en het klopte even niet meer. En dat moment, of later, is iemand naar me toegekomen en die zei van, het was zo prachtig dat halfwege de stuk die stilte viel. Oh ja, die stilte, ik was op die plek, ik kan nooit op deze plek zijn zonder dat ik daar boos van word. Maar nu was ik op die plek en vanwege al die klanken was ik daar heel ontspannen en ik hoorde ineens wat kinderen spelen op de verte in de verte. Iemand, een meubelmaker, was aan de slag, wat Vlarde van de radio, ergens uit een open raam. Ik was in het moment en al die geschiedenis kon ik loslaten en eigenlijk raakte me het zo dat die geluiden van de andere kant zo normaal waren. Dat dat dus niet de vijand is en zonder die boosheid kon ik eigenlijk ja voelen hoe dat eiland en eenheid is. Daar was zich geen enorm door geraakt en eigenlijk begreep ik dat misschien dat wel de kracht of het mooie is geweest van mijn muziekstuk daar. Niet het maken van muziek maar het openen van het plek brengen van mensen samen in naar bijheid met die plek en dan de ruimte om te mogen luisteren, te mogen daar te mogen zijn. Nou en dat is natuurlijk ook superhard nodig in onze wereld. Onze wereld waarin al die meningen en al die theorieën natuurlijk hele tijd vechten om aandacht. Maar waarom misschien achter die luidruchtige wereld stemmen zijn die niet zomaar gehoord worden? Een stem misschien wel van een achterkleinkind die je niet hoort totdat je misschien op je sterfbed ligt en denkt wow is wel heel hard gegaan en misschien weet jullie het is een groot onderzoek geweest. Alle grootste spijt die mensen hebben, de vraag die ze zich zelf stelden waarom heb ik zoveel zo hard gewerkt om te beantwoorden aan wat de omgeving van me vroeg terwijl ik eigenlijk van binnen wist wat goed zou zijn. Mensen hebben spijt en om dat te voorkomen is het nodig dat we zachte stemmen horen, te vertragen, te de ruimte vinden, ons af te vragen wat is echt belangrijk.  Dat weten we waarschijnlijk, dat hoef ik jullie niet te vertellen. Maar om die ruimte te nemen, dat is echt een kunst. En als we dat als een kunstenaar kunnen doen, daarmee bedoel ik dat als we onze waarnemingsvermogen kunnen scherpen echt open kunnen zijn, wat we zien dat we ons ook laten raken, dat we die gevoelens niet wegstoppen, maar de ruimte geven. Die gevoelens uiten en delen, dat we vervolgens zien dat we niet alleen zijn die droom hebben, die ideale hebben, dat we idealistisch mogen zijn, dat we onze droom kunnen delen, dat er met voorbeeldingskracht een beeld ontstaat van wat is die goede wereld, dan kunnen we veranderen. Dan zien we dat, dan willen we veranderen, dan ontstaat er ook een verlangen om te kunnen veranderen. Een idealisme heeft helemaal niet zo'n goede naam, we zijn er ook niet gewend en ik geloof dat we ons daarin kunnen oefenen. Dat een ideaal, net als de polster je richting kan geven. En er zijn natuurlijk de realisten die zeggen, ja die polster die kun je nooit bereiken man, die weten natuurlijk niet hoe hard je dat nodig hebt in een wereld waarin je verdaald bent, waarin die richting niet duidelijk is en als je dan verdaald bent in de nacht, dan is hij daar, dan heb je dat nodig, dat ideaal. Wat is dit voor wereld? Wat is dit voor leven? Zeg je nou gewoon zoals het hoort of is de drukte, de volte, de veelte eigenlijk niet compleet gestoord? Is het niet raar een planeet, vol leven? Rijkt het onschatbaar? Een toekomst zo kwetsbaar? En wij, mensen, ophol, overhoop met elkaar, we bouwen en streven als in een reis zonder winnaar. We zijn los, los van diepe verhalen die ons verbinden, de tijd van hier verweven met een ver verleden. We zijn los, los van verbanden met eerere generaties. Zij die nog niet gewend waren aan de ontstuimige energie van benzine en elektriciteit. Het is een tijd van onze hechting, verbroken verbinding. Op onze reis in de tijd, de evolutie van het leven, vergaten we waar we naar op weg zijn. We verloren onszelf in de tax-free zone aan de grens. 