Afke's tiental | Nienke van Hichtum | General | Audiobook full unabridged | Dutch | 2/3
Zesde deel van Afkes Tiental. Deze liepevoektopname is vrij van Artheursrechten, opname door Anna Simon, Afkes Tiental door Nienke van Higtum, deel zes, Martin op zijn praatstoel. Thuis zouden ze die zondag ook een gezellige avond hebben. Heidt en de jongens zaten om de kachel, Mem bij de tafel, en kleine Wiebe naast haar in zijn tafelstoel. De kleine pop snorkte in zijn netje in de hoek. Hij was erg verkouden. Nu en dan zelfs hoorde men een fris, achi, vraat het hoekje. En dan lachte alle kinderen, want ze vonden toch zo grappig dat zo'n pop ook al een mens was en al zo echt niet ze kon. En daar zaten ze nu. Maar de gezelligheid wilde maar niet komen. Het was zo stil en zo vreemd, nu de beide zusjes niet bij moedig aan de tafel zaten, anders altijd zo vredig en stil naast elkaar op de lappenbank tussen de ramen, onder de spiegel. Ze kibbelde nooit de zusjes, tenminste met elkaar niet. Wel was het altijd een heel gehaspel met de broers, als die telkens het deksel van de lappenbank kwamen oplichten om er een stuk speelgoed of een boek uit te halen. Want die kostelijke lappenbank diende niet alleen als zidplaats voor de meisjes, maar ook als bergplaats van het weinige speelgoed dat er in huis was. En als de jongens nu daarvan iets wou hebben, dan moest ze de meisjes natuurlijk telkens opstaan, en dat gaf dan altijd een boel gekibbel, ja, soms zelfs klappen of stompen, en meestal tranen van de meisjes. Maar je begrijpt wel dat zoiets nooit gebeurde als hij het zondags thuis was. Dan zaten de jongens bedaard om de kachel, elk met een boekje of een krant, en ze keken heel stemmig naar de rookwokjes uit vaderspijp. En de meisjes verheugden zich dan meestal in het ongestoorde bezit van een lappenbank. Dan kregen ze moeder schaar en ze mochten beurt om beurt een paar poppetjes knippen, die ze dan voor kleine wieben lieten dansen. En nu waren de zusjes er niet. Mem schoof onrustig op haar stoel heen en weer. Klaas en Jetze maakten van de gelegenheid gebruik om samen plaats te nemen op de lappenbank. Maar ze wouden allebei de grootste plaats hebben, en ze zaten elkaar onder de tafel telkens te schoppen en te duwen.  Heel stil en ongemerkt, want hij het was erbij, maar Mem merkte dest de beter, en die had er veel last van. Ze dwongen om de schaar om ook poppetjes te gaan knippen. Nou, toedamaag, zei Mem. Maar de een had geen geduld totdat de andere klaar was, en Weldra ontstond er een stille worsteling om de schaar, die eindigde in een serille angst kreeg van Jetze. Hij haalt een flinke prik met de scherpe punt van de schaar in de top van zijn middelvinger gekregen. Zee zo, en nauwst meteen uit, riep hij het bars. Mars, allebei de van de lappenbank af, en hier bij de kachel op de stoel. Maar heid, ik kan niet helpen, Klaas teekt mij zo met de schaar. Klaagde Jetze, terwijl hij zijn gewonde hand vertoonde, die hij eerst eens flink geknepen en geperst had, dat er toch maar zoveel mogelijk bloed uit zou vloeien. En ja, waarlijk, er liep een aandoenlijk straaltje bloed langs de opgeheven vinger naar beneden. Heid, keekbars, Mem, medeleidend, Klaas beschuimt. En Jetze zelf? Ja, het spijt me dat ik het zeggen moet, maar die blikte triomvantelijk om zich heen. Nu konden ze het allemaal eens zien, wat een vredaard die Klaas toch was. Kijk, het bloed liep er zomaar uit. Maar heid, liet zich niet voppelen. Kom, vooruit, zei hij, allebei van de bank. Jullie hebben allebei even veel schuld. Vloeie, altijd zo te vechten. Jetze heeft een verdiende loon, waarom is hij ook altijd zo'n haan? Nu sloeg Jetze zijn ogen neer, en na Klaas onder de tafel, nog een winnige trapte hebben toegediend, schoof hij langs hem van de bank en zocht zijn troost bij moedig. Heeft Mem niet een lapje voor me? Die vinger bloed zo. Ja, Mem had wel een lapje, en dat bond ze er handig om. Maar toen Jetze weer opkeek, zag hij allemaal lachende gezichten. Sliep uit, wat is hier klein zeerig? Riep eeltje vanuit zijn hoekje, en Klaas maakte achter vaders rug een lange neus tegen hem. Dat was te veel. Jetze voelde hoe tranen van spijt en ergenis hem in de ogen dromen. Ho, als ze nu ook nog zagen dat hij schrijde, dan lacht ze hem nog meer uit, die plaaggeesten. Met een rug draaide hij zich om, en ging in zijn eentje wat pruilen in het portaal.  Maar ook daar werd hij weldraag gestoord, doordat de voordeur op een kiertje geopend werd en een vriendelijke stem riep. Is er ook volk? Ja, toen moest hij wel een vrolijk gezicht zetten en de deur verder open doen, want een vreemde mocht alarmist weten dat hij geheild had. Ja, riep hij dus maar gauw. Heet een mem zijn thuis, kom maar binnen. O, ben jij het Maiken? Ja, was het antwoord, ik ben het zelf voor, en ik bacht wat afgeroemde melk van de boerinnen voor jullie mem. Dan kun je nu daar vanavond met elkaar een kopje salimelk van drinken. Dat was een best ding in dit koude weer. Zo praten ze, was ze de camera al binnengestapt. Jets, haar op de hielen, natuurlijk. Dat was een buitenkantje. Hij vergat dadelijk al zijn verdriet. Ook de grote jongens keken met stralende ogen naar het melkermertje in Maiken's hand, maar ze deden hun best om net te doen of ze er niet om gaven. Ze waren immers flinke, verstandige, frisse jongens, en ze wisten hoe men zich bij zulke gelegenheden moest gedragen. Nou, maar mem zelf keek wel blij, hoor. Wat was dat een verrassing? Hoe kwam de boerinnen daar zo bij? O, ze had wiepje en de meisjes die midden gesproken, en die hadden verteld hoe zwak afkunig was en dat ze zo'n last van de kou had. En haar mochten vanavond maar eens vroeg naar bed gaan en daar flink onder kruipen, had de boerinnen gezet, dan zou de kou er wel uitbroeien. Nu, dat leek afke best toe. Maiken moest gaan zitten en eventjes wachten tot de melkkolaar was, dan kon ze meteen een kopje meedrinken. Pas had afke deze uitnodiging gedaan of ze schrikte. Ja, ze kon wel iemand vragen om melk te blijven drinken, maar daar moest er ook wat suiker in, en er was geen korreltje in huis, ook geen geld om het te kopen. Hoe moest dat nu? Het leek wel of Maiken haar verlegenheid bemerkte en de reden ervan radde, want vlug haalde ze twee zakjes uit haar zak, één met suiker en een ander met gedroogde salieblaadjes. Wacht, zei ze, daar zou ik haar zat vergeten. Dit had de boerinnen mij ook nog meegegeven, want ze dacht dat jullie misschien zelf geen salie in huis hadden. Van de suiker sprak ze niet, dat was aardig van Maiken.  Nu zou het echt feestelijk worden, melk met salie en suiker. De stijven jongens om de kachel konden een lachje om hun mond niet onderdrukken, en ze stoten elkaar stiddetjes aan met de ellenbogen. Zo, zo, zei Maiken, en waren de kleine meisjes uitlogeren. Dat is aardig van wieptjes, mevrouw. En hoelang blijven ze weg? Ze zouden veertien dagen wegblijven, zei Martin Aarzeland. Om afkes vriendelijke mond kwam een harde trek, die aantoonde dat ze bij al haar zachtheid toch ook wel stijfkoppig kon zijn en haar zin doorzetten als ze iets bepaald wou. Zo lang wil ik ze niet missen, zei ze kort af. Het zal toch anders wel een hele rust voor je zijn, meen de Maiken. Je zou zeggen, een hele zorg minder. Nee, een hele zorg meer, viel afke uit. Wat denk je wel, dat ik minder van mijn kinderen houdt dan anderen, omdat ik er zoveel heb? Nee hoor, het is al erg genoeg dat ze grote deuren uitgaan, zoals wiepje en wadze. Zolang ze klein zijn, hebben ze hun moeder nog zo nodig? Och, ze horen er immers bij, die kleine schapen. Het is hier zo leeg als ze weg zijn. En ze keek treurig naar de verlaten lappenbank. Vader en de jongens vochten die blik, en het was of ze alle voelden dat de huishouding niet compleet was. Zo pas ook al dat gekibbel en geharren waard. Dat gebeurde anders zondagsmiddags nooit. Ach, waren de meisjes maar weer thuis. Dat dachten ze allemaal, maar niemand spakt het uit. Waarlang zouden ze niet wegblijven, dat stond al vast. Nu was de melk klaar. Een lekkere saligeur doorstroomde de kleine kamer. Het was of ze zich alleen door die geur allemaal al wat prettiger en behaagelijker gingen voelen. Mem haalde een mooi kopje uit de kast voor Maiken. Voor elk van de anderen stond er wel een oudje op het theeblad. Al waren er dan ook verschijnen en gescheurde bij, en zelfs drie zonder oor. De kopjes van de zusjes werden opzijgezet, buiten het blad. Nu was het grote ogenblik aangebroken. De melk werd ingeschonken. Een algemene belangstelling volgde moedersbewegingen bij deze gewichtige bezigheid. Hij knipoogte eens tegen Maiken, toen hij zag hoe afke ook de kopjes van de meisjes vol schonk, en de jongens moesten lachen toen ze het zagen. Mem vergist zich, dat is nauwzaardig, riep eeltje.  Ik, mij vergissen, hoezo, voeg afke. Wel, Mem schenkt ook melk in voor Balkje en Sitske, en die zijn hier immers niet. Zo, wou je dan soms dat wij maar van die lekkere melk zouden smullen, en dat zij haar deel niet van zouden krijgen? Die kopjes gieten ik leeg in deze kom, zie je? En elke keer worden ze tegelijk met de onzen weer gevuld. Dan krijgen de meisjes eerlijk haar deel. Maar wanneer moet ze dat dan opdrinken, voeg Martin plagend. Als ze weer thuis zijn natuurlijk. Maar die melk is over veertien dagen al lang zuur. Nou, en zo lang blijven ze niet weg, dat staat vast. En Mem keek zo streng, dat Martin haar niet meer durft te plagen. He, wat was dat lekker? Klaas en Jetsen schonken hun melk vlug in de schotjes over, en dronken die guldig leeg. Ze waren daarbij hun tongen, natuurlijk, maar ze zeiden er niets van. Ze wisten wel dat ze dan nog zouden worden uitgelachen op de koop toe. Jouke dronk bedagszaam bij hele kleine teugjes. Hij plies telken in de melk en keek aan haar hoe het vliegje dat er op kwam, onder zijn blazen, zich rimpelde. En toen het vliegje goed dik was, nam hij het eraf met zijn pink, en slobberde het wel behaagelijk op. Eeltje keek naar zijn vader. Hij was immers ook al haast een man, maar hij stond niet meer voor hem om zijn kopje zo goud ter hand te nemen. Wel keek hij er met schele ogen na, en de handen jeugden hem, maar hij bedwong zich, en eerst toen hij het bedaard het zijnen van de tafel had genomen, stond hij ook op, schijnbaar heel kalm en onverschillig, om zijn kopje te halen. Maaike stond na het eerste kopje op om weg te gaan. Ze kon niet langer blijven, zei ze. Maar waarom dat zij ze niet? Nou, de jongens begrepen het best. Haar vrije wacht zeker op haar, fluisterde eeltje tegen jouwke. Nu waren ze weer onder elkaar, en nu besefden ze ook dadelijk weer hoe vreemd en stille toch in huis was zonder de zusjes. Afke voelde het het ergst, maar ze trachten zich er tegen te verzetten.  Nadat ze wiebe zijn melk had opgevoerd door een stukje witte brood in te soppen en hem dat te laten opzuigen, en het kind weer rustig zat te spelen met vaders brillendoos met een paar broeksknopen erin, nam ze haar prijwerk ter hand en zei, kom, hij, dan zitten we hier zo lekker salimelk te drinken, nou kon jij ons mooi eens wat vertellen uit de oude tijd. Vertellen, zei Martin, en hij schoof zijn pijp in de andere mondhoek. Ja, ja, hij, riepen die jongens, toen hij, vertel ons eens wat van Jaapek Engwets, die slimme rover, dat heeft hij ons al zo vaak beloofd. Martin lichte zijn zondagse pet een beetje op en krabte zich eens op het hoofd. Nou, toedammer, zei hij, terwijl hij de voeten tegen de kachelsteunenden met zijn stoel behagelijk achterover ging wippen. Dan zal ik jullie daar maar eens wat van vertellen, zoveel als ik tenminste zelf van weet. Leefde mijn vader nog maar, die zouden je meer van kunnen zeggen, want die heeft hem zelf nog wel gesproken. Heeft baken, grootvader, Jaapek Engbeert zelf gesproken, gewoon met hem gepraat? Hoe kan dat? Ja, zei Martin lachend, Jaapek was geen rover, een romantische boekenstaan, die je tegenwoordig voor een dubbeltje bij de deur kan kopen. Ach, het was maar een eenvoudig arbeidersmannetje als je hem zo zag. En hij was zo slim, zo slim. Ze hebben hem nooit te pakken kunnen krijgen of hem bewijzen dat hij gestolen had. Altijd wist hij aan het gerecht te ontschlippen. De jongens schoven dichterbij. He, dat was heerlijk, eens wat meer te horen van de streken van die slimme Jaapek Engbeert. Maar hoe sta die danheid? Hoe kan dat dan dat ze hem nooit betrapten? Ja, dat was juist de kunst, lachtheheid. Daar moest je nou juist Jaapek Engbeert verwezen. Maar eenmaal is hij toch betrapt, dat ik haast vergeten. Maar zie je, toen was hij ook al zeventig jaar oud en niet meer zo vlug als in zijn jonge jaren. Hoe was dat hij? Toeheid, hoe betrapten ze hem? Ja, dat zal ik je vertellen, want dat weet ik heel precies. Het gebeurde bij de vader van onze boer, maar je weet het, die heeft het mezelf dik was verteld.  Die mensen woonden vroeger dicht bij Kootster Tillen, waar Jaapek Engbeert, die noemden ze toen altijd Jaapek oom, omdat hij al zo oud was, een vuil, rommelig kruidenierswinkeltje hield. Nou, Jaapek, dat was een gezellige prater en hij kwam vaak bij Gerrit Abes, zo heette de boer, z'avonds een pijpje roken en een kopje koffie drinken. Zo zaten ze dan ook weer eens op een goeie avond gezellig bij het vuur, en ze praten over oude tijden. Een groot blok hout knetterde lustig in de haart, en aan de gevelmuur tussen de hardstandig en het fensterkozijn hing het zilverhorloge van de boer heel gezellig te tikken. Het was een dik ouderwets horloge in een zware zilveren kast. Dat blonk de oude goudief verleidelijk in de ogen. Telfers moest hij er, hij meenet dat geen mensen het zag, eens eventjes naar kijken. De boer was ook niet van gister, en die had het wel gemerkt hoor, en toen Jaapek oom eindelijk opstapte toen zij die tegen de boer innen, weet je wat, vrouw, ik mag mijn oude raap wel goed wegbergen, want anders is hij morgen wis en zeker geblazen. Jaapek oom heeft er de hele avond naar zitten loeren. Maar wacht, ik wil eens een grap hebben met de oude spitspoef. Ik zal hem wel krijgen. Toen ging hij naar de koestel en haalde een spanthou. Hij werd berekenend, de tuitelamp uitgeblazen en de boer innen kroop onder de wol. De boer bleef alleen bij de haart zitten met het spanthou in de hand en zijn pijpje in de mond, want dat kon hij niet missen. Dat is zo wat half en half, lichte maan. De oude raap aan de muur zijn maar trouw van rikketikketik het pijpje snor de zachtjes van en de boer zijn niks, die bij de uitgedoofde haart wachten op wat er komen zou. Eindelijk, daar hoort hij wat beweging buiten. Daar valt een schaduw op het bovengoorddantje van het zijraam. Nu hoort hij wat bij de voorgevel. De boer is een gespannen verwachting. Hij legt zelfs zijn pijpje weg. Daar hoort hij hoe er een laddertje gezet wordt tegen het onderste buitenluikje. Het bovenlijf van een man wordt zichtbaar door de ruikjes van het bovenraam. Daar luister, daar kast wat. Heel voorzichtig, bijna zonder dat je het hoort, wordt één van de ruikjes vlak bij de schoorsteenmantel eruit gesneden. Klaar is Kees.  Nou glijdt er een hand door het gat en die tast naar de haak waar het horloosje aan hangt. Maar de boer is er ook nog. Vlug slaat hij zijn spantaal met een lus om de hand van de dief en die bindt hij vast aan het haartijzer. En daar had hij de oude deugd niet bij levende lijven opgeknopt. Toen vlug met de tang naar buiten en ja, daar hing Jaapik oom te sparten en te schoppen. Wat zat hij in de knel die oude vos? Zie zo, zei de boer, daar heb ik je. Nou zit je voor goed vast, baas. O, mijn goeie, beste, brave buurman! Jammer, de Jaapik oom, met zo'n angstig stemmetje, dat de boer in de lach schoot. O, klaag me toch niet aan. Ik ben al zo oud en zij hebben me nog nooit eerder te pakken gekregen. En dat dan nou gewoon gebeuren, nou nog, op mijn zeventigste jaar. O, buurman, geef me liever maar een flink pak slaag, en dan beloof ik je dat ik nooit weer een mens zal lastig vallen, jou niet en een ander ook niet. Meen je dat echt, vroeg de boer? Ja, dat ben ik, zeker, zeker waar, kermde Jaapik. Nou, dan is het goed, zei de boer, dan zal ik me daar maar aan houden. En hij sloeg er met de tang op los. Maar niet al te erg vanzelf en ook niet al te lang, want de stumpert was al zo oud. Zie zo, nou is het genoeg, zei de boer, en toen ging weer in huis en hij maakt het spanthou los. O, de Jaapik tuimelde op de grond en de boer riep, wel de ruste boerman. Hij borst zijn raap toch nog maar voor alle zekerheid op de beddenplank en kroop lekker onder de dekens. En ondertussen raad de Jaapik oom daar buiten zijn laddertje op en strompelde naar huis. Pijden hebben ze woord gehouden. Jaapik heeft nooit weer gestolen na die tijd en de boer heeft zolang de man leefde daar nooit met de ander over gesproken. Dat was mooiheid, riep Klaas, met schitterende ogen. En nou nog meer van wat hij vroeger deed. Wat gebeurde er meer met Jaapik? Ik vind het altijd zo mooi dat hij zo vlug was en dat ze nooit konden krijgen. Is dat echt waar dat hij zo vlug was, heidt, voeg eeltje.  Vlug, riep vader Martin, die geheel in vuur raakte? Nou, of Jaapik Emberts vlug was, dat zeg ik je. Als de boeren vrijdag met hun vrouwen en dochters van de leeuwardermarkt naar huis toe rijden in zo'n glazen waagtje, met twee van de beste padenden voor, nou, dan stuift zo'n spulletje erover, dat zeg ik je. Maar Jaapik Emberts was nog veel vluggig. Hij nam een klein aanloopje en hort was hij over de kap van het rijtuig heengesprongen met een voerbankje terecht. Dan nam hij gauws en trekkerwaar zolang de mensen nog helemaal verbijst had waren van de schrik. Dan pakte Jaapik vlug de vrouwen haar ooreizers en andere kostbaarheden af en de mannen hun horloges. Alles even vlug en handig hoor en altijd even fatsoenlijk. Als hij dan alles wat een beviel in handen had dan zei de man heel vriendelijk goeienavond. En weg was hij weer, net zo vlug en onverwacht als hij zo pas de vrouwen vallen. De jongens keken elkaar lachend aan. Ze konden bijna niet stilzitten. Zo mooi vonden ze het. Jetsen wou wat zeggen, maar Jouke hield hem de hand op de mond. Stil toch jongen, zie je niet dat hij het zit te denken. Hij krijgt er zelf plezier in. Nou, moeten we hij het maar stil laten begaan. Dan komt er nog wel meer los. Einde van het zesste deel. Zevende deel van Afkes Tiental Deze liepenvoxtopname is vrij van opname door Anna Simon. Afkes Tiental door Nienke van Hichtem deel zeven, Martin op zijn praatstol vervolg. En ja wel, hij legde zijn pijp weg, want hij was onder het vertellen uit gegaan en daar begon hij al weer. Ja, of ja, ik embecht vlug was. Onze Jan-Oom heeft het zelf gezien hoe hij te leer warden midden in het drukke vrijdagsgewol zo'n oude, vette boerinnen die net voor een goudsmits winkel stond te kijken. Haar breed gouden oorijzig onverwacht van het hoofdrukte. De vrouw scheerde en geelde van belang dat kan je begrijpen. En het volk stroomde er van alle kanten op toe. De politie was ook dadelijk bij de hand. Maar net toen zijn wouwen pakken sprong jaap ik over de brede stadsgracht of het maar een greppeltje was. En hij lachte aan de overkant de veldwachters uit, want die konden hem dat kunststuk natuurlijk niet nadoen. Hij had onze mate op een lopen.  Hij maakte gauw dat hij de stad uitkwam vanzelf. En als jaap ik eenmaal goed aan het lopen ging nou, dan kon een man op een paard hem niet eens mee inhalen. De kleine pop begon nu te schrijen. Mem nam maar op, gaf hem te drinken en begon hem uit te kleden. Maar hij tende jongens letter niet op. Ze waren helemaal in een onderwerp verdiept. Ja, zei hij het alweer. Het was een slimme drommel die jaap ik. Eens op een keer zei hij alweer op een vrijdagmiddag in de stad. Daar drent hij de nieuwstad langs. En hij keek zo onschuldig dat het geen mens in de gedachten zou zijn gekomen hem voor de beruchte dief en inbrikker jaap ik emberts te houden. Je zou hem eerder voor zo'n halve idiot hebben aangezien. Zo nuchter keek hij om zich heen. En ondertussen loerde de lepert overal rond, of er niet het ene vander voor hem te halen was. Daar kreeg hij een bakker in het oog. Hij had de winkel. Die man had toch zo'n zware horlogiketting op zijn dikke buik hangen en daar kon jaap ik zijn ogen maar niet afhouden. En zijn handen ook niet, dat zal je straks wel merken. Hij stapte kalm de winkel in en hij voegde bakker of hij ook een grauwette bolle te koop had. Ja, die had de baas wel. Hij kreeg er een van de plank en toen wou hij er een papier om doen. Maar nee, zei jaap ik, dat was niet nodig. Hij had er een ander plan mee. Zei hij zo bij zijn neus langs. Ik zal je de hele zaak maar vertellen. Het heeft namelijk een grap die ik op me heb genomen, maar waar ik een bedroefd beetje zin in heb, nou dat het er werkelijk toekomt. Maar zie je, ik wil toch mijn wedderschap graag winnen en daar mot ik met een grauwette bolle als een boll op mijn rug gestopt, onder mijn camisul, door de stad lopen.  Och, wil de baas wel zo goed wezen en mij de bollen daar even onderduwen? En meteen ging hij voorover over de toombank liggen en toen de bakker zich over hem heen boog om die bollen zorgvuldig onder zijn camisul te stoppen, toen haakte jaap ik op zijn gemak de goude ketting los en die liet hij met het zware horloge er aan, stilletjes in zijn diepe broekzak geleiden. De bakker had een boel schik in de grap. Hij schoofde bollen zorgvuldig midden op de rug van het boortje en toen leek het net of de man een echte ronde bolle had. En hij schaterde het uit toen het onnozelen boortje eerst nog eens even op die geglimlach over zijn schoudig naar het vreemde uitwaskeek voordat hij langzaam en aardzellend de winkel uitstapte. Het was een mooie grap. De bakker keek hem na tot hij de eerst hoekom was. Hij hield zich de buik vast van het lachen. Maar wat was dat? Wat voelde dat daar vreemd op zijn buik? Net of hij daar wat miste? Iets dat er anders altijd was? Oh, lieve vrede, nou zag de baas dat zijn hele mooie horloge met ketting wat er was. Dat was een schrik. De politie werd geroepen en heel Leewarden kwam op de been maar het boortje met de grouw uit de bollen was weg en bleef weg. De jongens die met gespannen aandacht geluisterd hadden, schaterde het uit. Dat was een mooie grap, Riep Klaas, en Jetsen juigde. Wat een slimmerd. En hij keek alsof hij zelf ook wel lust in zulke streken zou hebben. Maar ook Wiebe in zijn krimpetje gebracht had begon een beetje bezorgd te kijken. Kom, Martin, Riep ze, nou zou ik maar ophouden als ik jou was. Zulke verhalen vind ik nou niks goed voor de jongens. Ze zijn waarlijk al ondeugend genoeg. Oh, Mem, waarom de Klaas? Wat denkt Mem wel? Is Mem soms bang dat wij ook zullen gaan stelen? En Jetsen schudde onwillig zijn schouders. Mem is ook altijd zo benauwd. Toehijd, nou verder, wat heeft Jaap en Merckt nog meer gedaan? Ja, toehijd, dwong nu ook Jouke. We moeten er nog meer van weten. Hoe is het toch mogelijk geweest dat ze hem nooit pakten? Hij zal door zulke streken langzamerhand toch wel overal bekend geworden zijn. Hij het keek eens naar zijn vrouw.  Die zat alweer te breien, en ze zijn niets meer. Hij let er dus verder maar niet op haar waarschuwing. En eigenlijk had hij zelf ook veel te veel plezier in al deze dingen die hem zo langzamerhand weer te binnen schoten, om er zo plotseling mee uit te scheiden. En ja Jouke, zei hij, daar heb je wel gelijk aan. De naam van Jaap en Merckts was vanzelf door heel Friesland bekend. Maar de man zelf kenden ze toch niet recht. Hij wist zich zo goed te vermommen en zulke verschillende gezichten te zetten dat geen mens eigenlijk kon zeggen precies zo en zo ziet hij eruit. Maar je hoorde al meer en meer van zijn diefstallen. Er werd al te erg. Toen lieten de heren uit Leewarden heel Friesland door en ze wildwachtigd doorzoeken om hem op te sporen. En zo reden er dan ook op een goede dag twee van die kerels de hoeksterpoort uit naast elkaar op de bok van een hoiwagen met een paar ferme paarden ervoor. Alle mensen die ze voorbij reden namens in het verhoor of ze Jaap en Merckts ook kenden en of ze die dag ook gezien hadden. Nou, in het begin kwamen ze daar niet veel verder mee. Want geen mens kende de man. Maar toen ze bij Tolhuis even waren afgestapt en wagenwouw klimmen, toen kwam er zo'n oud, halver suft woutboertje aanstappen. Ach, zo'n ouderwetsboertje met een schapengrouw onderbaatje aan en gespikkelde bratkausen en die ouderwetse dingen toeg toen al bijna niemand meer. Dit mannetje namen ze ook in het verhoor en, ja man, hij wist precies te zeggen hoe Jaap en Merckts eruit zag en als hij maar een eindje met de heren mee mocht rijden dan zou hij hun de schelm wel aanwijzen kwamen. Nou, dat vonden de heren best. Het oude stijve boertje kwam op de wagen en hij reed mee tot aan de hoge brug maar toen hadden ze Jaap en Merckts nog altijd niet gezien. Nou, toen wou dat boertje graag afstappen, zei hij, want hij woonde daar dichtbij. Ja, het was jammer, maar de veldwachters mochten hem wel laten gaan. Stijf en houterig kwam hij van de wagen af. Maar nou mocht je ons nog eens precies zeggen hoe Jaap en Merckts eruit ziet. Riep één van de veldwachters hem nog na.  Het boertje zei niks, maar de veldwachters zetten vreemde ogen op. Want kijk, nou lik hij helemaal niet meer oud en suff. Hij rekte eventjes zijn leden uit en hupp, dat was hij, met één sprong, de brede vaart over. Aan de overkant bleef hij nog even staan. Hij sloeg zich op de borst en toen hoorde ze hem roepen, wou jullie zo graag weten hoe Jaap en Merckts eruit ziet? Nou, hier heb je hem dan. Zelf gezien, en je hoeft er geen één meer naar te vragen. Zie nou maar dat je hem krijgt. En, weg was hij. De verbluffte veldwachters zagen er nergens meer. Nee hoor, lachtte Martin. Dat zat ze niet glad. Wie Jaap en Merckts vangen wou, die moest voegopstaan. Maar later heeft het een keer weinig geschild of ze hadden hem opgehangen. Toen had hij ook hier of daar gestonen en er was één getuige die dat gezien had. Dat zag er donker uit. De eerste advocaat uit Leeuwarden zou hem verdedigen, maar die kwam bij Jaapik in de gevangenis waar hij een voorlopige hechten is zat en hij schudde zijn hoofd. Jaapik, zei hij, er is niks meer aan te doen, Kerel. Je moet er wel op rekenen dat je doodvon als getekend is. Maar Jaapik was zo gauw niet verlegen. Meneer de advocaat, zei hij slimmerd, er is nog één ding wat ik ga graag wel weten. En dat is. Als een mens zelf gestolen heeft, meneer, mag hij dan wel getuigen tegen een ander? Nee, zei de advocaat. Maar dat helpt jou in deze zaak niks, want de getuigen die alles gezien heeft, dat is een man die nog nooit wat met de politie te maken heeft gehad. Ja, maar hij kan er nog mee te maken krijgen, hield Jaapik vol. Dat is niet best mogelijk, want is een stille, bedaarde man die volstrekt geen begeerde heeft naar andermans goed. Dat weet ik nog zo zeker niet. Ik verzeker meneer, als meneer mij helpen wil, dan weet ik wel een middel om die man de hele te brengen. En wat is dat dan? Voeg de advocaat nieuwsgeerig. Dat zal ik meneer eens gauw uitleggen. Meneer heeft zeker wel zo'n klein lapje tuin achter het huis. Jawel, maar wat zou dat? Dat zou een hele boel. Weet meneer wat meneer doen moet.  Dan vraagt meneer eenvoudig aan de getuigen om een paar kamparfolie struiken voor meneer's tuintje. Meneer weet al, van die boompjes met die lange, geelachtige bloemen die zo lekker ruiken en die uit kan zuigen. Noem maar de kinderen die. Ja, ja, ik weet het wel. Maar wat moet ik met die boompjes? Die boompjes zullen getuigen moeten stelen om ze aan meneer te kunnen geven. Maar dat zal ik niet doen. Ja, dat zal hij wel doen, omdat hij niet weet dat daar kwaad in steekt. Die struiken groeien daar in de wouden overal zomaar in het wild. Geen mens geeft er wat om. Maar kijk, op het land van deze getuigen daar groeien ze helemaal niet. Dat weet ik zeker. En dan is hij in het bos van zijn buurman. Daar zal hij ze dan natuurlijk vandaan halen. Dat zal meneer zien. En dan heeft hij gestolen. Dat kan geen mens onze liegen heten. En kijk, dan mag hij niet meer getuigen tegen mij. Je hebt gelijk, Jaapik. Dat zullen we proberen, zei de advocaat. En, het ging alles dan ook net zo als hij Jaapik verspeld had. De man mocht natuurlijk niet getuigen en toen was er geen bewijs voor Jaapik schuld. En zo kam de slimmert al weervrij, terwijl de rechters toch in een hart vertuigd waren dat hij gedaan had. Maar als ze dat dan toch wisten, waarom hielden ze hem dan niet vast, riepeeltje? Ja jongens, dat zijn de geheimen van onze wetboeken. Wat de rechters denken, dat doet er niet toe. Het is maar de vraag of er bewijzen zijn. Nou, dat was maar gelukkig voor Jaapik Engbert, zei Jetsen, want Hangen, dat was toch wel wat heel erg geweest. Ja, zei hij, maar een flinke straf had hij toch wel verdiend, maar hij was niet zo koudief. Nou, dat vind ik niet, riep Klaas. Hij was zo slim en zo grappig. Elke heeft er immers plezier aan om daarvan te horen vertellen. Hij het zelf ook, net zo goed als wij, dat zie ik best. Nou, zei hij, een beetje verlegen. Nou ja, plezier heb ik er wel in om te vertellen, dat wil ik wel bekennen. Maar om zo iets te beleven, dat is heel wat anders. Ik weet het nog best, hoe onze koude rilling over de leden liep.  De grafstem vertelde hoe hij eens op een stormachtige winteravond van het godloos Tolhuis, waar het, zoals de mensen zeiden, lang niet pluis was, lopen moest naar het skillige piep waar het ook altijd spookte. Daar is weer van alle nachten de geest van een reizigerond, die daar is, heel lang geleden, in net zo'n stormachtige nacht als het toen was, vermoord was geworden. Martin, houd op, riep me hem nu, terwijl ze haar breiwerk liet rusten. Nou, wordt het me al te mal. Maar Martin knipoogt haar toe en toen vervolgde hij met toffe stem. Ja, jongens, daar spookt het, zeiden mensen. En daar, op die avond, toen de wind zo vreeselijk loeide en gierde, daar werd onze heid. Heid, houd toch op, riep Afken nog eens. Zie je dan niet hoe bleek de jongens worden van het akelig verhaal? Maar heid gaf haar alweer een knipoogje. Wacht maar even, zei hij, het verhaal is dadelijk uit. Daar werd onze heid, op eens, terwijl de wind zo akelig huilde, aangesproken door een zwarte man. Een zwarte man. Was het een spook? gielde Jetsen. Nee, zei hij, het was geen spook, zelf. Jaap ik Engbert, is het waarheid? Ja, het is waar. En wat deed hij? Wat zei Jaap ik toen? Wat hij zei? Ja, zie je, het was daar een eenzame weg. De goddelose weg heette daar, en het was dicht bij het goddeloos Tolhuis. En daar niet ver vandaan was de skellige piep, waar die reiziger vermoord was. En de wind huilde zo akelig. En mijn vader schrikte erg, en zei hij, wie is daar, voeg hij? Jaap ik Engbert, antwoordde een zware stem. En wat wil Jaap ik Engbert? Hier hielp Martin eventjes op. Een ondeugend lachje speelde om zijn mond hoeken, terwijl hij de jongens één voor één aankijk. Nou, wat wou hij? Toe hij het, vertel gauwverig, donklaas. Wat hij wou, jongens? Voeg hij het. Wel, wou ik weten, hoe laat of het was. En toen stond hij zeker Pakus Hologe. Nee hoor, ging sprake van, want hij was toen al een heel oud mannetje van bijna tachtig jaar, en onzeheid was een frisse jongen kerel. En ze waren ook goede kennisen, want ze wonen niet ver van elkaar. En, toen stapten ze verder samen rustig naar huis toe. Nu moest Mem toch lachen om de teleurgestelde gezichten van de vier jongens.  Nou, zei ze, ik ben toch maar blij dat het uit is, want het ging mij altijd mal. Hoe kan je daar zo bij, Martin? Van wel, ik wou die rakkers van jongens toch eens laten voelen dat het alles behalve plezierig is als je bij nacht en omtijd op een eenzame weg door een rover wordt aangevallen. Ik wou ze maar even angstaan jagen Mem om zijn verstand te brengen dat praten over die oude verhalen van Jaapek Engberts heel wat anders is gerant te worden, al was hij dan ook nog zo grappig. Nu, die jongens waren eventjes angsten geweest, dat moesten ze bekennen en ze vonden toch maar gelukkig dat zulke roverijen in onze tijd niet zo gemakkelijk meer kunnen voorkomen. En nou, Mars naar bed toe, zei hij, de melk is op, de kachel gaat uit en het wordt ook tijd dat ik de lamp uitblaas, want de petroleum is duur. Even later lagen alle jongens onder de wol en Mem reddert de boel wat op. De kom met melk voor de meisjes zetten ze zorgvuldig in de kelder. Zik ik lang niet fleurig. Martin, zei ze eindelijk, moet je morgen ook naar de stad met een slevel kazen? Ja, en wat zou dat? Dan moet je op de teruggijs onze meisjes weer meenemen. Ik kan ze niet laarmissen. Nou, om je de waarheid te zeggen, ik ook niet, barst de Martin los. Ik moest vanavond op bank kijken, het is zo leeg en zo vreemd als de meisjes daar niet zitten. Nu helde de Mems gezicht helemaal op, zo vrolijk had ze de hele avond nog niet gekeken. Morgen komen ze weer om, fluisterden ze nog zachtjes voordat ze insliep. En ondertussen lagen haar twee meisjes te leeuwen in een groot bed, elk aan een kant van wieptje. Het lag daar heerlijk hoor, maar toch sliepen ze niet lekker. Ze droomden van haar avontuur en midden in de nacht meende Sitske dat die grote hond haar weer besnuffelde en dat hij haar in de hand beet. O Mem, Mem, ik wil naar Mem toe! gilden ze. Verschikt werd er wieptje en bauwtje wakker. Die Sitske schrijde toch zo aandoenlijk. Ze was niet tot bedaren te krijgen en het duurde niet lang, of ook bij bauwtje kwamen de waterlanders te voorschijn.  Het was ook alles zo vreemd en wieptje was Mem niet, hoe goed en lief zo ook wezen mocht. Wieptje was geheel verlegen met die schrijnende kinderen. Ik haal ze nooit weer hier, ripsen in haar wanhoop. O, o, hoe zal ik het veertien dagen lang uithouden met die kleine huilenbalken? Maar haar angst was overbodig. De volgende morgen om elf uur verscheenheid met de sle, en daar lagen een paar dekens in en op de bodem een flinke hoopstro. Die was ervuldig de voetjes van de kinderen mee toe. Zietke voetjes met schoentjes eraan en balkjes voetjes met de nieuwe klompen, die wieptje die morgen dadelijk voor haar gekocht had. Meneer en mevrouw stonden verbaasd dat die mensen met zoveel kinderen er geen twee konden missen, maar toen wieptje vertelde van alle treinkjes die in die nacht vergroten waren, vonden ze het ook maar beter zo. De kinderen kregen nog elk een stuk koek mee en een mandje met eieren voor Mem en voortging het met heid achter de sle. Hoe lustig en gelukkig schoof Martin zijn levend vrachtje weer naar huis toe. En de meisjes haar mondjes stonden geen oogomblik stil. Wat hadden ze een boel te vertellen? En wat waren ze blij toen ze weer veilig en wel bij Mem op de lappenbank zaten na al die avonturen. En wat dronken ze lekker van de door Mem voor haar bewaarde salimelk. Maar ze wouden niet alles met haar beide opdrinken. En kleine Wiebe moesten ook nog eens meeproeven. En Mem sleept die nacht weer rustig. Nu ze al haar kuikertjes weer onder haar eigen trouwe vleugels had. Einde van deel 7 Deel 8 van Afkes Tiental Deze liepenvox-opname is vrij van oud-theirsrechten. Opname door Anna Simon. Afkes Tiental door Nienke van Higtem. Deel 8. Waar is Wiebe? Totes nu zomer. Deel 9 stonden in volle bloei. En de wijn, waarop ze uit het raam van haar huisje uitzag, was heerlijk om te zien. Geel van boterbloemen. Rootbruin van wilde zuuring. Roze en wit van klaverbloesum. En dat alles overschade doet door een overvloed van bloeiende graspleimen. En het was juist deze sluier van fijn vertakte grasbloemen die alles zo mooi maakte. Die een toverachtig waas die de verhoorlijk gekleurde bloemen dubbel deed uitkomen. De meeste mensen keken niet aandachtig genoeg toe om dit te begrijpen. De kinderen van Martin en Afke waren ook niet wijzig.  Hun oog zag alleen de bloemen op zichzelf. Niet het mooie geheel. Maar die bloemen vonden ze dan ook oh zo heerlijk. Vooral de meisjes snakten ernaar ze te plukken. Ze te plukken bij handen vol. Oh zo'n wilde van bloemen. Zo'n overvloed van bloemen te hebben. Hoe heerlijk zou dat zijn. Zoals zaterdagmiddag. Afke was binnenshuis druk aan het boenen en schrobben. Buiten was alles al schoon. Het water droopt nog van de vensterbank. Achter het huis met de rug naar de wijk gekeerd zodat Mem hem vanuit de kamer goed kon zien, troon de wiebe in zijn tafelstoel. Hij was vrij wat veranderd, zeerde te winter. Mem had hem geregeld erin opgevoerd die wipjes mevrouw elke week voor haarzelf zond en het was onwonder hoe het kind daarvan oplooide. Zijn oogjes stonden helderder en zijn beentjes werden zo heerlijk stevig. Hij kon ook al lopen en babbelde allerlei aardige, grappige woortjes. Mem had hem met een ouderwetse brede lijband aan de tafelstoel vastgemaakt dan kon hij er niet uitvallen want hij werd beweegelijk en begon erg te klimmen. En daar zat hij nu de reden leren gordel om zijn middel en aan die gordel zaten van achteren twee stevige banden die afke heel secuur om twee koperknoppen achter de tafelstoel had gewonden en toen stevig vastgeschort. 