Lancering Academische Werkplaats 'Brede welvaart in de regio' - Deel 3
Ja, goed. We zijn ondertussen, heeft er een tafelwissel plaatsgevonden van harte welkom hier aan de talkshowtafel voor de tweede ronde van dit gesprek over de inclusieve arbeidsmarkt. Arbeidsmarkt is natuurlijk een belangrijk basis voor het brede welvaartsbegrip. En bij mij aan tafel zijn weer drie nieuwe gasten gaan zitten. Dat is Imgaard Borghout van hoge leraar van de universiteit hier van Tilburg. Ellen Kroese, directeur van VNO-NCW van zowel Zeeland als Brabant, dus eigenlijk twee regio's die gelijk meepakt. Van harte welkom en dan zie je het claimings- en hoofdstrategie van de gemeente Waalwijk. Welkom en heel verdankt dat jullie er bij kunnen zijn. Imgaard, we gaan eerst naar jou luisteren als start voor het gesprek. Ja, dank je wel. Ja, het gaat hierom brede welvaart. En brede welvaart gaat eigenlijk over de kwaliteit van het leven en heeft meerdere dimensies. En dat is ook al in het begin van het filmpje aangegeven. Het gaat om inkomen, het gaat om gezondheid, het gaat om work-life-balance, het gaat om maatschappelijke participatie, om veiligheid, milieu, huisvesting. En die arbeidsmarkt heeft op al deze aspecten ook een hele belangrijke rol. Er zijn een aantal problemen op de huidige arbeidsmarkt. Dus die moeten we ook tekelen, willen we kunnen bijdragen aan die brede welvaart. En sinds de coronapandemie zien we eigenlijk een paradox ontstaan. Aan de ene kant zien we dat er sectoren zijn die staan te springen om personeel, waar talent nodig is. Denk ook bijvoorbeeld aan de energietransitie waar het volgende blok zo meteen over gaat. Als wij niet in staat zijn om die arbeidsmarkttransitie goed te faciliteren, dan gaat het daar ook niet goed en heeft dat ook weer een invloed op die brede welvaart. Dat is dus de ene kant, dus te korte springen om talent. En de andere kant zien wij dat er ook een hele grote groep is van mensen die aan de kant staan, die wel wilden werken, kunnen werken. Maar die groep wordt niet kleiner, sterker nog. Het aantal langdurig werklozen groeit op dit moment. Nou, dat is aan de persoonlijke kant. We zien ook organisaties die moeten wendbaar en weerbaar kunnen zijn op die arbeidsmarkt. En ook als gevolg van technologisering, robotisering, toenemende concurrentie. Ja, gaan zij ook hun organisaties weer aanpassen in de toekomst. En een deel van het personeel kan daarin mee, maar een deel van het personeel zal ook...  de organisaties moeten verlaten. En in die zin is van werk naar werk ontzettend belangrijk. Want als dat niet tot stand komt, dan weten we ook uit onderzoek dat het verlies van werk een impact heeft op niet alleen op je inkomen, maar ook op de gezondheid van mensen, wat weer raakt aan brede welvaart. Een ander probleem op de arbeidsmarkt op dit moment is dat de arbeidsmarkt gepolariseerd is op contractvormen. Kijken we naar zp's en flexwerkers, daarvoor is het gewoon een luxe als je een hyperté kunt krijgen of een goed pensioen hebt. En een belangrijk punt is, we moeten niet alleen naar een goede arbeidsmarktwerking, maar het gaat ook om zekerheid. Er is namelijk ook een groep, dat stond van de week nog in de kant, de zerk kwam er ook mee uit, een groep werkende. En dat noemen we de groepen die toch in armoede leven, omdat ze gewoon een hoofd niet boven water kunnen houden. En op het moment als de gasten terief stijgen en de energie terief stijgen, dan zitten ze gewoon in de problemen. Nederland staat voor een ontwerpvraagstuk. En hoe gaan we in Nederland nu een infrastructuur bouwen die werkzekerheid en inkomenszekerheid biedt aan mensen op de arbeidsmarkt, ongeachte type contract wat je nu hebt en ongeachte of je nu bij een grote werkgever werkt of bij een kleine werkgever. Nou, en die ambitie die staat in mijn optiek, die valt of staat met goede publieke en private samenwerking. En één partij kan dat niet alleen. Overheid, sociale partners en de regio kunnen faciliteren, partisperen en regiseren. Nou, dat zegt Tron Wildhagen zit hier ook in de zaal altijd. Maar dat is de systeemwereld. En ik vond het ook heel mooi wat Wink van de Donktoek straks zei van, het gaat ook om het micro-niveau. Als je naar nieuwe zekerheid wil, dan begint dat ook bij de leefwereld van mensen. En op de werkvloer, waar mensen elkaar kennen, waar mensen elkaar vertrouwen en ook een gedeelte belang hebben in werkzekerheid. En ik wil ook daarbij aansluiten met de stelling die ik graag ook hier aan tafel zou willen bespreken. Organisaties hebben daar ook, dus werkgevers hebben daar ook een belangrijke rol in. Dus mijn stelling is ook dat juist betrijven daarin de lied zouden moeten nemen door het invoeren van proactief, inclusief HR-beleid.  Dus de bedrijven zijn aanzet eigenlijk om het inclusieve beleid een boes te geven. Ja, dat laten zij daarin ook de lied gaan nemen. Oké, heel goed. Als stelling op deze tafel... Ja, heel goed. Laten we gelijk kijken wat de reacties zijn. Daarvoor ga ik eerst... Ja, Ellen, zeker. Dat is het goede van weer met live bij elkaar zitten. Dan voel je dat er wat borrelt. Ellen, ga je gaan. Maar het is uit mijn hart gegeven. Ik voel mij is de fase waarin we in de arbeidsmarkt zitten is een ongelofelijk uitdaging hebben met elkaar. Want jij noemt aan de ene kant weel veel vacatures, maar aan de andere kant staan er mensen aan de kant. Ik denk dat het aantal vacatures, wij hadden een jaar geleden niet durven verwachten dat we in zo'n economisch sterke tijd zouden zitten en daar zo ongelofelijk veel banen zijn. Ik denk dat ondernemers die brede welvaart ontzettend omarmen. We hebben ook als VNO de brede welvaart als landelijk programma. En dat is ook echt waar ik voel dat ondernemers daadwerkelijk ook nu aan toe zijn. En mensen die eigenlijk aan de kant mochten staan van het arbeidsproces, waar zijn ze? Konden we ze maar bereiken om met elkaar het werk wat er ligt ook daadwerkelijk in te vullen. Ik had gister een congres na aanleiding van een miljoenen nota staat één ondernemer op. Die zegt, ik wil graag met iemand concrete aan de slag. Ik kan die nu op dit moment 10 uur werk aanbieden. Dat is iemand die zit al jaren in een vangnet. Het is niet te doen. We kunnen het niet. We krijgen het niet voor elkaar. Op de ene van de manier hebben we wel elkaar een systeem ontwikkeld. Waar ligt het probleem dan? Dat ligt dan in het bedgeving. Of het is 36 uur, 32 uur of niet. Dat is de sociale vangnet systematiek waar we met elkaar zitten. Zo kunnen we heel veel voorbeelden noemen. Dus ik hoop echt dat die academische werkplaats niet echt vanuit alleen maar wetenschap en beleid, maar ook echt de verbinding zoekt met de praktijk en kijkt waar daar de belemmeringen en de kansen zijn om met elkaar stappen te zetten.  En als je die verbinding invult om een voorbeeld te geven, wat zou dan goed zijn om te doen vanuit de werkplaats? Ik denk dat wij heel veel van dit soort praktijk situaties ophalen en weten. Als we die kunnen benoemen met elkaar en kunnen kijken hoe kunnen we nou het systeem zo veranderen dat ook dit soort mogelijkheden ontstaan, dan denk ik dat we gewoon op micro-niveau bezig zijn met elkaar om die brede welvaartvorm te geven. En daar zit het volgens mij. Want het is abstract. Het is een systeem brede welvaartvraagd intergaal aanpak, maar we moeten het allemaal individueel doen op micro-niveau. En de stelling dat de werkgevers daar een belangrijke slag in moeten staan? Absoluut. Onderstreep ik heel erg. Zeker zo. Maar het moet wel mogelijk zijn. Dus die mensen willen we wel zichtbaar hebben, want die banen zijn daar. En ondernemers vragen aan mij, wijs kom, zegbaar ze zijn. Want daar staan ondernemers die staan nu op straat, zelfs mensen te spotten om het werk te doen. Ronjit, vanuit het welwijkse perspectief, is dit herkenbaar, alles wat je nu toe voorbij hoort komen, of ben jullie... Nee, het is zeker herkenbaar. Er komt natuurlijk van een gemeente met veel ondernemers, veel lege legenheid. Ik zag dat wij van de grootste steden in Brabant de grootste wege legenheid goed hadden van de afgelopen jaren. Met gelijk tijd zijn er nog mensen langs de kant. Dat is gewoon zo. En als gemeente speelde we daar natuurlijk ook binnen. We werken regionaal vooral samen daarin, langstraat, onze subregio. Samen met de collega's, burengemeenten en mobiliteitsteams. Die helpen om eigenlijk de match te maken en ook de verbinding te leggen tussen de mensen die werk zoeken en daar wel wat probleem bij hebben. En de werkgevers die echt wel open staan om die mensen aan te nemen, want dat is wel wat attractiewijdige sprijking van zijn bedrijven. Dus zeker herkenbaar. En wat denk jij dat... Hoe ziet de arbeidsmarkter idealiter uit om brede welvaart op een goede manier te stimuleren? Wat moet er dan gebeuren in jouw oog op dit moment? In Waalwijk is ik een beetje de raar gemeente. Het is een middelgrote stad in Brabant, met 50.000 inwoners, waarvan ongeveer 28.000, 29.000 arbeidsproduceelende eigen gemeente, maar we hebben van 35.000 banen.  Dus je hebt altijd zo heel te maken met de feit dat veel werknemers van buiten waar we komen op ons te werken. En het belangrijkste opgaan van Waalwijk is omdat de mensen die doorwonen, de gemeenschap van Waalwijk meer gaan profiteren van die economische boom die we hebben. Ja. En dat begint bij goed werk, verzoeningwerk voor de werknemer, met een goed inkomen waar die goed leven mee kan leiden, een goede huisvesting, die is dichtbij, denk ik. Maar het denkt ook dat je als gemeenschap van Waalwijk daarvan wilt profiteren. Dus wij zeggen altijd, hoe kan je ervoor zorgen dat de mensen in Waalwijk meer profiteren van die economische succes aan de overzijde van A51, want dat is bij ons echt in grens. Ja. Het was door die gemeente heen. Aan de zuiden wonen aan de noorden wordt er gewerkt. Nu zorg je voor dat die lokale gemeenschap eigenlijk meer gaat profiteren van die economische dynamiek aan de noordzijde. Zeker omdat die economie helemaal niet begrenst is door die gemeente grens. Nee. Dus ik ben er heel erg op zoek naar de vraag voor je de baten zijn vaak particuliere van die economie en bovenlokaal, die landen in Utrecht, of die landen op een nationaal niveau. Maar de lasten zijn soms heel erg lokale en publiek. Hoe bepaal je nou... Als je spreekt over die economische groei, hoe bepaal je nou of die groei ook in lijn is met het brede welvaartsbegrip. Maak je van alle groei-mogelijkheden gebruik of moet je er ook kritisch in zijn? Ik weet dat toen ik vanaf 5 jaar geleden in Waalwijk kwam, werd heel erg gestuurd op het aantal arbeidsplaatsen. Dus hoeveel arbeidsplaatsen hebben we in Waalwijk en als dat mag instijgen, dan was het eigenlijk wel verdoende. En ik merk wel in de afgelopen jaren dat die focus los is gelaten. Dus het deed nu brede welvaarts. Daarvoor gebruikten wij de TELOS-monitoring van de duurzaamheid die in veel brede inzicht geeft hoe het eigenlijk met je samenleving gaat. En die focus los laat en brede kijken, dat is eigenlijk wat we nu aan het doen zijn. Misschien toch nog even dat punt vastpakken van het onmenut potentieel wat je ook aansnijdt.  Als we daarna kijken, wat zou er nou, zeg maar, de belangrijkste acties zijn om daar een doorbraak te realiseren? Ik denk dat we eerst moeten weten hoe die mensen zijn. Dus het transparant maken van waar kunnen we die mensen vinden en hoe kunnen we, zeg maar, de competenties, want het is ook een onderwerp wat je aanstippen, hoe kunnen we de competenties goed inzetten op, zeg maar, de economische groeiende banen die we nu zien. Volgens mij kunnen we dat. En ik kan gewoon, ik heb gewoon niet bezig waar, zeg maar, die belevingen zitten. Hoe dat komt, dat die mensen er nog zijn, je noemt ze. Je weet ook, in Waalwerk zijn er zoveel vacatures en hoe krijgen we dat nou niet met elkaar, bij elkaar. En ik denk dat een tweede ook belangrijk is en dat is van baanzekerheid naar werkzekerheid. Dus dat stipt hier ook een beetje aan volgens mij dat je heel erg inzoomt op competenties. En we zitten nu natuurlijk na de coronacrisis nu, toch wel in een situatie waar je iedereen de veiligheid van z'n baan heeft. Dus de beweging op die arbeidsmarkt ook best moeilijk op gang komt. Nou, ook daar kunnen we als ondernemers natuurlijk best onze rol. Ja, zeker. Als ik daarop in mag haken, inderdaad, ik kijk vooral ook naar gevaardigheden en skills van mensen die hebben. Ik kijk niet alleen naar diplomas, dus er zijn ook de skills, paspoorten zijn in ontwikkeling. Ik denk dat dat goed is. Nou ja, en je hebt mensen ook niet 1, 2, 3, zeg maar, naar een werkplein. Dat kost ook tijd. Sommige mensen zitten al heel lang in de bijstand. En dan is er opeens een aandacht voor deze groep, omdat er te korten zijn. Maar ik denk dat je al veel langer en beter in gesprek moet kunnen gaan met wat zijn je talenten, wat zou je willen en hoe kunnen we daar naartoe werken. En wij in Nederland dan blispen we het of er komen in actie als de huis in brand staat. En dat is goed, want we moeten zorgen niet dat het hele huis afweekt, maar eigenlijk moeten we naar een soort systeem wat ook structureler is en die ontwikkeling ook mogelijk maken. Want ook ontwikkelingen en ook van werk naar werk of een stap zetten, kost ook tijd.  Wij komen in actie als er een crisis is. En dat pleit ik al langer voor dat we naar zo'n systeem infrastructuur moeten. En het is ook niet voor niks dat de serre werkzekerheid levenlang ontwikkelen en van werk naar werk nu op de agenda heeft gezet van die infrastructuur moeten we over acht tot tien jaar hebben en dan moeten we eigenlijk aanbouden. En jij noemde net regionale mobiliteitsteams. Natuurlijk, die zijn ook belangrijk, maar ook dat is een tijdelijk tijdelijk fenomeen. En ja, als je daar weer mee stopt dan zitten we over een aantal jaren precies hetzelfde, want dat hadden we na de fienstvele crisis ook. Je knikt, dat is een herkenbaar dilemma tijdelijkheid. Dat soort budgets zijn vaak tijdelijk en dan kun je dat inzetten. Dan ben je dus eigenlijk al te laat. Ja, nee, dat klopt. En uiteindelijk als je het heel plots laat dan zijn er mensen die tijd en aandacht hebben. Dat moet dan niet een systeem zijn of een heel ingewikkeld netwerk, maar heb je gewoon mensen in je netwerk in je gemeenschap die de mensen ook echt kennen. Niet alleen bijna van een e-maleres maar naast toegaan met de gesprek zijn en ook die bedrijven kennen en weten hoe die bedrijven werken waar ze mee bezig zijn. Dat vind ik een hele goeie. Dat personelijk is eigenlijk veel belangrijker in de gewikkelde structuur. Daar zijn we supergoed in. Volgens mij willen we allemaal hetzelfde maar we zijn heel erg goed in het bedenken van alle plannen. Die plannen worden allemaal suboptimaal uitgevoerd naast elkaar en daardoor redden we het gewoon met elkaar niet. Dat is eigenlijk volgens mij en dan werkt het kennen, het netwerk werkt tot nu toe het beste. Misschien even de brug naar weer de werkplaats. Hoe kan de werkplaats nu op dit thema op een goeie manier aan de slacht dan? Dus de verbinding, dat zei ik eigenlijk middag meaal, de verbinding echt blijven houden met de praktijk. Dus laat alsjeblieft ook ondernemers of casustiek vanuit ondernemers of geef ons daar ook een deur, zeg maar even, een opening om daadwerkelijk vanuit de praktijk om een brugfunctie eigenlijk te kunnen zijn. Om met elkaar te kijken hoe kunnen die dan opheffen? Waar zit dat dan? Wat moet uiteindelijk in de praktijk gewoon gebeuren? Zeker, dus hele directe aansluiting met de ondernemers vanuit de academische perspectief.  Ja, dit is gewoon een aanbod dat ik zou zeggen, we gaan aan de slag want ik denk ook zeker die casustiek is heel belangrijk om te kijken waar zitten de belemmingen en ook dat we dat kunnen generaliseren en ook kunnen valideren en op grotere schaal kunnen toetsen. En dan ook, we gaan ook starten met een aantal grote organisaties maar het meer een deel van de werknemers werkt ook bij kleine bij MKB bedrijven. Ook initiatieven die bij grote corporates plaatsvinden als het gaat om van werk naar werk waar mooie sociale plannen zijn. Maar hoe kun je die kennis kunnen ook weer ook weer brengen naar het MKB. Ja, hoe dat zijn ook wel aanklopelijkspunten denk ik voor de academische werkplaats waar we zeker tussen wetenschappers en de praktijk kunnen gaan samenwerken. Ja, graag. Ik was nog wel gefascineerd door de titel van deze academische werkplaats we hebben het wel over die brede welfaat gehad maar daar staat achter de regio ik zou niet precies weten wat het is want de bestuurdelijke zin hebben heel veel regio's en de gemeente zit nog wel eens in verschillende regio's het gaat over Waalwijk en ik zou naar de functionele regio's kijken en als je naar de arbeidsmarkt kijkt of je kijkt naar de vraag tussen hoe krijgen de mensen die iets willen werken in de bedrijven en hoe moet je dat naar veel soms aan de schaalniveau gaan kijken en op de regio in die zin kijk vooral naar de inhoud en bepaal dan even wat voor schaalniveau het best is. 