Kleine Johannes | Frederik van Eeden | Literary Fiction | Audiobook Full | Dutch | 1/3
Hofstuk één van de kleine Johannes. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van uteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leeuw. De kleine Johannes van Frederik van Eden. Hofstuk één. Ik zal u iets van de kleine Johannes vertellen. Het heeft veel van een sprookje, mijn verhaal, maar het is toch alles werkelijk zo gebeurd. Zodra jij het niet meer gelooft, moet je het niet verder lezen, want dan schrijf ik niet voor u. Ook boogt geerde kleine Johannes nooit over spreken als gehem soms ontmoet, want dat zou hem verdriet doen en het zou mij spijten u dit alles vertel te hebben. Johannes woonde in een oud huis, met een grote tuin. Het was er moeilijk te werk te vinden, want in het huis waren veel donkere portaaltjes, trappen, kamertjes en ruime rommelzolders en in de tuin waren overal schuttingen en broeikasten. Het was een hele wereld voor Johannes. Hij kon er verre tochten in maken en hij gaf namen aan alles wat hij ontdekte. Voor het huis had hij namen uit de Dierenrijk. De Rupsezolder, omdat hij een Rupse groot bracht. Het kippenkamertje, omdat hij daar eens een kip gevonden had. Die was er niet vanzelf gekomen, maar daardoor Johannes moeder te broeien gezet. In de tuin koos hij namen uit het plantenrijk en lette daarbij vooral op de voortbringselen die voor hem van belang waren. Zo onderscheiden hij een Frambosenberg, een dirkjesbos en een aardbeziendal. Heel achter in de tuin was een plekje dat hij het paradijs loemde en daar was het natuurlijk erg heerlijk. Daar was een groot water, een vijver, waar witte waterleden indreven en het riet lange, vluisterende gesprekken hield met de wind. Aan de overzijde lagen de duinen. Het paradijssel was een klein gasveldje aan deze oever, omringd door kreupelhoud waar tussen het Nachtigeelskraat hoog op schout. Daar lag Johannes dikwijls in het dichte gras en tuurde tussen de schuifelende rietbladen door tijdens duintoppen over het water. Op warme zomeravonden was hij daar altijd en lag uren te staren zonder zich ooit te vervelen. Hij dacht aan de diepte van het stille, heldere water voor zich, hoe gezellig het daar moest zijn tussen die waterplanten in dat vreemde schemerlicht.  En dan weer aan de verre, prachtig gekleurde wolken die boven de duinen speefden, wat hij wel achter zou zijn en of het heerlijk zou zijn daarheen te kunnen vliegen. Als de zon even was ondergegaan stapelden de wolken zich daar zo opeen of ze de ingang van een grotschene te vormen en in de diepte van die grot schitterde het dan van zachtroodlicht. Dat was wat Johannes verlangde, kon ik daarin vliegen dacht hij, wat zou daar wel achter zijn? Zou ik daar eenmaal kunnen komen? Maar hoe dik was hij dat wenste, telkens viel de grot in valen, donkere wolkjes uit een, zonder dat hij er dichterbij kon komen. Dan werd het koud en vochtig aan de vijver en hij moest weer zijn donkere slaapkamertje in het oude huis gaan opzoeken. Hij woonde daar niet alleen, hij had een vader die hem goed verzorgde, een hond die presto en een kat die Sibam heten. Natuurlijk hield hij van zijn vader het meest, maar presto en Sibam achter hij volstrekt niet zoveel beneden hem als een groot mens dat zou doen. Hij vertrouwde zelfs meer geheimen aan presto dan aan zijn vader en voor Sibam gevoelde hij een eerbiedig ontzag. Nu, dat was geen wonder, Sibam was een grote kat met glansig zwart vel en een dikke staart. Men kon het hem aanzien dat hij voorkomen over taart was van zijn eigen grootheid en wijsheid. Hij bleef altijd even defter en voortnaam, zelfs als hij zich verwaardigde even met een ronnen de kurk te spelen of achter een boom een vergeten harenkop op te knouwen. Nooit verloor hij de waardigheid uit het oog die zijn positie mee bracht en bij de donnen uitgelatenheid van presto leep hij min achter hem te groene ogen toe en dacht, nu ja, het dommer die hij weet niet beter. Begrijp genuut dat Johannes ontzacht vorm had? Met de kleine bruine presto ging hij veel vertrouwelijker om. Het was geen mooie of voortnaam, maar een bijzonder goedig en schanderhondje dat nimmer verder dan twee pas van Johannes weg te krijgen was en geduldig zat te luisteren naar de mededelingen van zijn meester. Ik behoef u niet te zeggen hoeveel Johannes van presto hield, maar hij had toch ook heel wat ruimte in zijn hart voor anderen over.  Vindt ge het vreemd dat zijn donkere slaapkamertje met de kleine ruitjes daar ook een grote plaats in nam. Hij hield van het behangsel met de grote bloemfiguren waarin hij gezichten zag en waarvan hij de vormen zo dik was bestudeerd had als hij ziek was of smorgens wakker lag. Hij hield van het ene schilderijtje dat er hing waarop stijven wandelaars waren afgebeeld die in een nog stijvertuin wandelden langs gladdenvijvers waarin hemelhoge fontijnen spoten en kocketten zwaarden zwommen. Het meest hield hij echter van de hangklok. Hij woont hij altijd met zorg en aandacht op en hield het voor een noodzakelijke beleefdheid naar haar te kijken als hij sloeg. Dat ging natuurlijk alleen zolang Johannes niet sleep. Was de klok door een verzuim stil blijven staan, dan voelde Johannes zich zeer schuldig en voeg haar duizendmaal vergeving. Hij zou het misschien lachen als ge hem met zijn klok of zijn kamer in gesprek hoorde, maar lettings op hoe dik was hij bij u zelf versprekt. Dat schijnt u in het geheel niet belachelijk. Johannes was bovendien overtuigd dat zijn hoorders hem voorkomen begrepen en had geen antwoord nodig. Maar heimelijk wacht hij toch wel eens een antwoord van de klok of het behangsel. Schoonkameraden had Johannes wel, maar vrienden waren het eigenlijk niet. Hij speelde met hen, esmede samensweringen op school en vormde roverbenden met hen buiten. Maar hij voelde zich toch eerst recht thuis als hij alleen met presto was. Dan verlangde hij nimmer naar jongens en voelde zich voorkomen vrij en veilig. Zijn vader was een wijs en ernstig man die Johannes dik was meenam op lange tochten door wouden en duinen. Maar dan spraken zijn weinig en Johannes liep tinschreden achter zijn vader, de bloemengroetend die hij tegenkwam en de oude bomen, die zo altijd op dezelfde plaatsboesten blijven, vriendelijk met z'n handje langs de rube schors strijkend. En ruisend dankte hem dan de goede gereuizen. Soms scheef zijn vader letters in het zand in het voortgaan, één voor één, en Johannes speelde de woorden die zij vormden, en soms ook stond de vader stil en leerde Johannes de naam van een plant of dier. En de laatste voeg ook dik was wat hij zag en hoorde veel raadsalachtig. Domme vragen deed hij vaak.  Hij vroeg wel om de wereld was zoals zij was en waarom dieren en planten dood moesten gaan en of er wonderen konden gebeuren. Johannes' vader was een wijsman en zei niet alles wat hij wist. Dat was goed voor Johannes. Savons voordat hij slapen ging deed Johannes altijd een lang gebet. Dat had de kinder meid hem zo geleerd. Hij bad voor zijn vader en voor het presto. Simon had het niet nodig, dacht hij. Hij bad ook heel lang voor zichzelf en het slot was meestal de wens dat er toch eens een wonder mocht gebeuren. Als hij aan me gezegd had, keek hij gespannen in het halfduizendere kamertje rond naar de figuren van het behangsel die nog vreemd zorgde geschenen in het zwakke schemer ligt naar de deurknop en naar de klok waar nu het wonder zou beginnen. Maar de klok bleef altijd hetzelfde wijsje tikken en de deurknop bewog zich niet. Het werd geheel duister en Johannes vien in slaap zonder dat het wonder gekomen was. Maar eenmaal zou het gebeuren, dat wist hij. Einde van halfduik 1. Halfduik 2 van de kleine Johannes. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten. Opname door Bart De Leel. De kleine Johannes van Frederik van Eden. Halfduik 2. Het was warm aan de vijver en doodstil. De zon rood en afgematte van haar dagelijkse werk scheen een ogenblik op de verre duinrand uit te rusten voor zijn onderdoek. Bijna volkomen spiegelde het gladdenwater haar gloeiend aangezicht weer. De over de vijverhangende bladen van de buik maakte van de stilte gebruik om zich eens aandachtig in de spiegel te bekijken. De eenzame rijger die tussen de brede bladen van de waterlely op één poot stond vergat dat het uitgegaan was om kikkers te vangen en tuurde in gedachten verzonken lang zijn neus. Daar kwam Johannes op het grasveldje om de wolkengrot te zien. Plomp plomp, sprongen de kikforsen van de kant. De spiegel trok rimpels, het zonnebeeld brak in brede strepen en de beukenbladen ritzelden verstort, want ze waren nog niet klaar met hun beschouwing. Vast gebonden aan de naakte wortels van de beuk lag een oude kleine bout. Het was Johannes streng verboden daarin te gaan. Oh, wat was deze avond de verzoekingssterk. Ritz vormde zich de wolken tot een ontsagelijke poort waar achter de zon ter rusten zou gaan.  Schitterende rijen wolkjes schade zich ter zijde als een goudgeheim als te lijf wacht. Het water vlak groeide mede en rode wonken vlogen als peilen over het oeverrit. Langzaam maakte Johannes het touwder bout van de beukenwochtels los. Daar te drijven, midden in die pracht. Presto was reeds in de bout gesproken en eer zijn meester het zelf wilde schove de riethalmen van een en drijven zijn beide langzaam weg in de richting van de avondsson die hem met haar laatste glans op gaf. Johannes lag op de voorsteven en staarde in de diepte van de lichtgrot. Vleugels dacht hij, nu vleugels, en daar ging. De zon was verdwenen, de wolken groeiden door. In het oosten was de hemel donkerblauw, daar stond een rij wilgen langs de oever. Roerloos staken zij hun smalle witte blaartjes in de stille lucht. Degen de donkere achtergrond scheen dat prachtig blekgroen kantwerk. Stil, wat was dat? Het schoot als een suizening over het watervlak, als een lichte windvlaag die een spitse voren in het water groeft. Het kwam van de duinen van de wolkgrot. Toen Johannes omsacht, zat in grote blauwe waterjuifer op de rand ter boot. Zo groot had hij er nog nimmer een gezien. Zij zat stil, maar haar vleugels bleven in een weide cirkel trillen. Het scheen Johannes dat de punten van haar vleugels een lichtende ring vormden. Dat moet een vuurvlinder zijn, dacht hij, die zijn heel zeldzaam. Doch de ring werd groter en groter en de vleugels trillden zo snel dat Johannes niet meer dan een nevel zag. En langzamerhand zag hij uit die nevel twee donkere ogen schitteren en een lichte rankengestalte in een tederblauw kleedje zat op de plaats van de lipel. In het blonden haar was een krans van witte winden geslingerd en aan de schouders herchten zich gaven haftvleugels die als een zeepel in duizend kleuren schitterden. Een huivering van geluk doortintelde Johannes. Dat was een wonder. Wilt ge mijn vriend zijn, fluisterde hij. Dat was wel een zondelingenwijze om een vreemde aan te spreken, maar het ging er niet gewoon toe en hij had een gevoel alsof hij het vreemde blauwe wezen reeds lang kende. Ja, Johannes hoorde hij, en de stem klonk als het schuiverde van het riet in de avond wind of het ruisen van de regen op de bladen in het bos. Hoe moet ik u noemen, vroeg Johannes.  Ik ben geboren in de kellek ene winden, noem mij windenkind. En windenkind lachte en staarde Johannes zo vertrouwelijk in de ogen dat het een wonderbaar zalig te moeder werd. Het is vandaag mijn verjaardag, zei windenkind. Ik ben hier in de omtrek geboren uit de eerste straalendermaan en de laatste der zon. Mijn zicht wel dat de zon vrouwelijk is. Dat is niet waar, hij is mijn vader. Johannes nam zich voor, mooier op school van de zon te spreken. En kijk, daar komt het ronde blanke gezicht van mijn moeder al te voorschijn. Dag moeder. Oh, oh, wat kijkt ze weer bedrukt. Hij weest daar de ooster kimmen. Groot en glansig reest daar de maan aan de grouwe hemel achter het kantwerk ter wilgen dat zwart tegen de lichte schijfafstak. Zij zetten inderdaad een zeer pijnlijk gezicht. Kom, kom moeder, het is niets. Ik kan hem immers vertrouwen. Het schone wezen trelde vrouwelijk met de gaas en de vleugels en tikte Johannes met de irisbloem die hij in de hand had op de wang. Ze vindt het niet goed dat ik bij u gekomen ben. Hij zei de eerste. Maar ik vertrouw Johannes. Hij mocht nooit, nooit aan een mens mijn namen noemen of over mij spreken. Belofd je dat? Ja, vind ik, zei Johannes. Het was hem nog zo vreemd. Hij voelde zich onuitsprekelijk gelukkig, maar vreesde zijn geluk te verliezen. Droomde hij. Naast hem op de bank lag presto Kalm te slapen. De warme adem van zijn hondjes stelde hem gerust. De muggen creëelde op het watervlak en danste in de zoelen lucht, even als gewonelijk. Het was alles zo klaar en duidelijk om hem heen. Het moest waarheid zijn. En steeds voelde hij dat winnekinds vertrouwelijke blik op hem rusten. Daar klonk weer de zoetruisende stem. Ik heb u vaak hier gezien, Johannes, weet gewerkt was. Soms zat ik op de zandgrond van de vijver tussen de dichte waterplanten en zag naar u op als geover het water heenboogte om te drinken of om de watertoren en salamanders te bekijken. Maar mijzelf verzaagde hij nooit. Dik was ook bespiede ik u uit de dichte riet. Daar ben ik heel veel, daar slaap ik gewolelijk als het warm is. In een leeg karkietenest. Ja, dat is heel zacht.  Winnekind wierde ver genoeg op de rand van de poot en sloeg met zijn bloem naar de muggen. Nu kom ik u wat gezelschap houden. Het is anders zo eentonig uw leven. We zullen goede vrienden zijn en ik zal u veel vertellen. Veel beter dingen dan de schoonmeesters u wijs maken. Die weten er volst trekt niets van. Ik heb veel beter bronnen, veel beter dan boeken. En als ik het niet geloofd, zal ik u zelf wel laten zien en horen. Ik zal u meenemen. Al, winnekind, lieve winnekind, kunst je mij daarheen meenemen, riep Johannes, en wees naar de kant waar zo even het purple licht van de ondergaande zon uit de gouden wolkenpoort gestraald had. Reeds treigde het heerlijk gevaarten zich in grijze nevelen op te lossen. Toch dronk de bleekrode glans nog uit de verste diepte te voorschijn. Winnekind staarde in het licht dat zijn fijn gezichtje en zijn blonden haren vergulde en schudde zachtkins het hoofd. Nu niet, nu niet Johannes. Je moet niet dadelijk teveel vragen. Ik zelf ben nooit nog bij vader geweest. Ik ben altijd bij mijn vader, zei Johannes. Nee, dat is uw vader niet. Wij zijn broeders. Mijn vader is ook de uur. Mijn oermoeder is de aarde en daarom verschillen wij veel. Ook zet jij in een huis bij mensen geboren en ik in een windenkelk. Dat laatste is stellar beter. Maar we zullen er toch goed samen vinden. Toen Spon Winnekind luchtig op de zijde van de boot, die niet bewogen onder die last en kusten Johannes op het voorhaft. Wat was dat een vreemde gewaarwoording voor Johannes? Het was of alles om hem heen veranderde. Hij zag alles nu veel beter en juister, dacht hij. Hij zag hoe de maan nu veel vriendelijker kijk en hij zag dat de waterleden zijn gezichten hadden waarmee ze hem verwonderd en pijnzind aanstaden. Hij begreep nu opeens waarom de muggen zo vrolijk op en neer dansten, altijd om elkaar heen, op en neer, dat ze even met hun lange benen aan het water raakten. Hij had er wel eens van gedacht, maar nu begreep hij het vanzelf. Hij hoorde ook wat het rietvluisterde en hoe de bomen aan de oever zag eens kraagden dat de zon was onder gegaan. O, Windenkind, ik dank u. Dat is heerlijk. Ja, we zullen het wel goed samen vinden.  Geef mij de hand, zij Windenkind. Hij sloeg de veelkleurige vleugels uit. Toen trok hij Johannes in de boot voort over het water door de plompenbladen die in het maan licht glinsterden. Hier en daar zat een kickfors op een blad, maar nu sprong hij niet in het water als Johannes kwam. Hij maakte alleen een kleine buiging en zij kwak. Johannes boog beleef terug. Hij wilde zich vooral niet ingebeeld toren. Daar kwamen zij aan het riet. En de gehele boot verdwenen erin, zonder dat zij het land bereikten. Maar Johannes vatten zijn geleiders stevig vast en toen klauterde zij tussen de hoge halmen aan land. Johannes meende wel dat hij erg klein en licht was geworden, maar dat was misschien verbeelding. Toch herinnerde hij zich niet dat hij ooit tegen een riethalm had kunnen opklimmen. Let nu goed op, zij Windenkind. Nu zult hij iets aardigs zien. Zij wandelden tussen het hoge gras onder donkerkruipelhout. Dat snert hier en daar een smal, glansig staaltje van het maanlicht doorliet. Heb je avonds de krikkels wanneer is gehoord, Johannes, in de duinen? Het lijkt er zijn concertmaken niet waar en je kunt nooit horen waar het geluid vandaan komt. Nu, zij zingen nooit voor hun plezier, maar dat geluid dat jij gehoord hebt, komt van de krikkelschool, waar honderd krikeltjes hun lessen van buiten leren. Wees nu stil, want we zijn er haast. Schrr, schrr. Het kruipelhout werd minder dicht en toen Windenkind met zijn bloem de gas halmen uit een schoof, zag Johannes in helden verlichte open plekje waar de krikeltjes bezig waren tussen de dunne, spichte geduind gras hun lessen leren. Schrr, schrr. Een grote dikke krikkel was meester en overhoorde. Eén voor één sprongen de leerlingen naam toe, altijd met één sprong heen en één sprong weer naar hun plaats terug. Wie misprong moest op een paddenstool te prok staan. Luister goed, Johannes. Je kunt er misschien ook wat van leren, zij Windenkinds. Johannes verstoond zeer goed wat de krikeltjes antwoorden, maar het leek niets op wat de meester op zijn schoon vertelde. Eerst kwam de geografie. Van de wereldheden wisten ze niets. Ze moesten alleen 26 duinen kennen en 2 vijfers. Van het geen verder was, kon niemand iets weten zijn de meester en wat ervan verteld werd, was eidende fantasiek. Toen kwam de botanie aan de beurt.  Daarin waren ze al een erg knap en werden veel prijzen uitgedeeld bestaande in uitgezochte jongen en maalse gashalmpjes van verschillende lengten. Maar de zoologie verbaasde Johannes het meest. De dieren werden verdeeld in springende, vliegende en kruipende. De krikels konden springen en vliegen en stonden dus bovenaan. Dan volgden de kickforsen. Vogels werden met al het tekenin van afschuw als hoogst schadelijk en gevaarlijk gekensgetst. Eindelijk werd ook de mens besproken. Het was een groot, nutteloos en schadelijk dier dat zeer laag stond, daar het vliegen nog springen kon, maar dat gelukkig zeldzaam was. Een klein krikeltje, dat nog nooit in mens gezien had, kreeg drie slagen met een ritje omdat het de mens bij vergissing onder de onschadelijke dieren telde. Zo iets had Johannes nog nooit gehoord. Toen riep de meester opeens stilte springoefening. Opeens hielden alle krikeltjes op met lessen leren en begonnen op zeerkunstige en ijverige wijze haar je over te spelen. De dikke meester het eerst. Dat was zo een vrolijke zicht dat Johannes in de handen klapte van pret. Op dat geluid stoof de hele schoon in een oogwenken duin in en werd het doodstil op het gasveldje. Ja, dat komt er van, Johannes. Je kunt er niet zo lomp gedragen, maar ik kan toch wel merken dat jij bij mensen geboren bent. Het spijt me. Ik zal me best doen, maar het was ook zo aardig. Het wordt nog veel aardiger, ze winden kind. Ze straken het gasveldje over en bestegen de duin aan de andere zijden. Oef, dat was zroeger in het dikke zand, maar toen Johannes wint de kind bij het lichte blauwe kleedje greep, vloog hij er vlug en luchtig tegenop. Halverwege de top was een konijnhol. Het konijntje dat er thuis hoorde, lag met de kop en voorpoot uit de ingang om de heerlijke nachtlucht te genieten. De duinrozen bloeiden nog en hun fijne zachte geur mengde zich met die van het tijmkraat dat op de duintop groeide. Johannes al dik was konijntjes in hun hol zien verdwijnen en dan gedacht, hoe zou het er binnen uitzien? Hoeveel zouden er daar wel bij elkaar zitten? En zouden zij het niet benoud hebben? Hij was dan ook zeer verheurd toen hij zijn medgezel aan het konijntje hoorde vragen of zij het hol eens mochten bezien. Wat mij betreft wel, zei het konijntje.  Maar het treft ook gelukkig dat ik vanavond juist bij een hol heb afgestaan voor het geven van een weldadigheidsvest en dus eigenlijk geen baas ben in mijn huis. Hij, hij, is er een ongeluk gebeurd? Ach ja, zei het konijntje weemoedig, een grote ramp. We komen het in geen jaren te boven. Een duizend sprongen hier vandaan is een mensenhuis gebouwd. Zo groot, zo groot. En dan zijn mensen komen wonen met honden. Er zijn wel zeven leden van mijn familie bij omgekomen en nog driemaal zoveel van hol beroft. En het is met het geslacht muis en de familie Mol nog erger gegaan. Ook de padden hebben zwaar geleden. Nu hebben wij een feestoptaal gezet voor de nagelaten betrekkingen. Ieder doet het zijn. Ik geef mijn hol. Men moet wat over hebben voor zijn medeschepselen. Het meewarige konijntje zuchte en haalde met de rechter voor poot het lange oor over zijn kopje om er een traan mee uit het oog te wissen. Dat was zo zijn zakdoek. Daar ritzelde iets in het helm en een dikke loggen gedaan te kwam op het hol toescharrenen. Aha, riep de kind. Daar komt vader Pad ook al aan huppelen. Wel, wel, durf je nog zo laat op het pad, pad? De pad nam geen notitie van de scherts. Aardigheden op zijn naam verveelden hem al lang. Bedaard derde hij een volle corona netjes in een droogblad gewikkeld bij de ingang meer en klon behandig overdruk van het konijntje in het hol. Mogen we binnen gaan, zei Johannes, die erg nieuwsgierig was. Ik zal ook wat geven. Hij herinnerde zich dat hij in zijn zak nog een beschuitje had. Een rondbeschuitje van Huntley en Polmes. Toen hij het tevoorschijn haalde bemerkte hij eerst hoe klein hij geworden was. Hij kon het nauwelijks met twee handen tillen en verbaasde zich hoe het nog in zijn broekzak gezeten had. Dat is zeer kostbaar en zeldzaam riep het konijntje. Dat is een voorstelijk geschenk. Erbide glied het aan beide de toegang vrij. Het was donker in het hol en Johannes liet winden kind maar voorop gaan. Spudig zagen ze echter een bleek groen lichtje naderen. Het was een glimworm die wel willends aanboud en voor te lichten. Het beloofde genoegelijke avond te worden zei de glimworm onder het voortgaan en zijn al veel gasten. Zij zei het elven naar mij toeschijnt.  Niet waar? De glimworm keek daarbij enigszins want trouwend naar Johannes. Gij kunnen ons als elven aandienen antwoorden winden kind. Weet je dat uw koning ook van de partij is riep de glimworm voort? Is Oberon hier? Wel, dat doet me rechtveel genoegen riep winden kind, ik ken hem persoonlijk. O, zei de glimworm. Ik wist niet dat ik de eer had en zijn lichtje ging bijna uit van schrik. Ja, zijde mij is thuithoud gewoon ik meer van de buitenlicht maar voor een liefdaderdool is hij altijd te vinden. Het zal wel een luisterrijk feest zijn. Dat was het inderdaad. De grote zaal in het konijnenhol was prachtig versierd. De vloer was platgetreden en met huurig tijm bestooid. Het was voor de ingang in een vleermuis aan de achterpoten. Deze riep de namen de gasten af en diende tevens als gordijn. Dat was een zuinigheidsmaatregel. De wanden der zaal waren smaakvol gedecoreerd met dorrebladen, spinnewebben en kleine hangende vleermuusjes. Talloze glimwormen kropen daar tussen en over de zoldering rond en vormden een aller aardigste beweeglijke verlichting. En was aan het einde de zaal een troon gebouwd van stukjes vermollend hout die licht gaven, het geen en luisterijke effecten weegbracht. Het was een zeldzaam schouwspel. Er waren veel gasten. Johannes voelde zich maar half thuis in de vreemde menigte en troon dicht tegen Windekind aan. Hij zag een merkwaardige tonelen. Een mol onderhield zich druk met een veldmuis over de vrije verlichting en de decoratie. In een hoekje zaten twee dikke padden hoofd schudden tegen elkaar te jammeren over het aanhoudend droge weer. Een kikfors pogde gearmd met een hage dis een wandeling door de zaal te maken. Het geenem slecht afging daar hij enigszins verlegen en gejaagd was en telkens te versprong waarbij hij soms de wandversiering danig in wanoorde bracht. Op de troon zat Alberon van koning, omringd door een klein gevolg elfen die enigszins minachtend op de omgeving neerzagen. De koning zelf was naar vorstenwijze alle minzaamst en onderhield zich vriendelijk met verschillende gasten. Hij kwam van een reis uit het Oosten en had een vreemd gewaad van schitterend gekleurde bloembladen aan. Zulke bloemen groeien hier niet, dacht Johannes. Op het hoofd toeg hij een donkerblauw bloemkelkje dat nog een frisse geur verspreidde als was het zo even geplukt. In de hand hield hij de meeldraad van een lotusbloem als koningstaf.  Alle aanwezigen waren volstillen of over zijn goedheid. Hij had het maanlicht in deze streken geroemd en gezegd dat de glimwormen hier bijna even zo schoon waren als de Oosterse vuur vliegen. Ook had hij, met blijkbaar welgevallen naar de wandversiering gekeken en een mol had zelfs opgemerkt dat hij goedkeurend met het hoofd had geknikt. Ga mee zijn windenkind tot Johannes. Ik zal u voorstellen hij zijn dronger tot haar koningst zitplaats door. Oberon sprijde de armen vol vreugde uit toen hij windenkind herkende en kustig hem. Dit gaf een gevluister onder de gasten en afgunstige blikken van het elven gevolg. De twee dikke padden in de hoek mompelde samen iets van vleiers en kruipen en niet lang duren. Toen knikten ze elkaar veel betekenden toe. Windenkinds pak lang in een vreemde taal tot Oberon en wenkte toen Johannes om dichterbij te komen. Geef bij de hand Johannes, zei de koning. Windenkinds vrienden zijn de mijnen. Waar ik kan zal ik u bijstaan. Ik zal u een teken van ons verbond geven. Oberon maakte van zijn halstketen een klein gouden sleuteltje los en gaf dat hij Johannes die het volleerbied aannam en vast in zijn handslood. Dat sleuteltje kan nu gelukt zijn, ging de koning voort. Het past op een gouden kastje dat kostbare schatten bevat. Maar wie dat heeft, kan ik u niet zeggen. Ga je moet maar ijverig zoeken. Als jij goede vrienden met mij en Windenkinds blijft en standfastig en trouwzijd zal het u wel gelukken. De elven koning klikte daarbij hartelijk met het schone hoofdje en overgelukkig dankte Johannes hem. Daar begonnen drie kickers op een kleine verhevenheid van vochtig bos gezeten, de inleiding tot een langzame wals te zingen en er vormde zich paartjes. De niet dansenden werden door een groenhaage disje, dat als ceremoniemeester werkzaam was en schutterigheden weervloog naar de kant gedronen tot grote ergenis van de twee padden die klaagden dat zij niets konden zien. En daarna begon de dans. Dat was eerst grappig. Ieder dansde op zijn eigen manier en verbeelde zich natuurlijk dat hij het veel beter deed dan de anderen. De muizen en kickforsen sprongen hoog op hun achterste poten.  De oude rat draaide zo woest dat alle dansers voor hem op zijweken en ook een enkele vette boomslak waagde een toertje met een mol, maar gaf het spoedig op onder voorwensel dat ze er een steek van in de zij kreeg. De warren reden was dat ze het niet best kon. Het ging echt er zeer ernstig en plecht er toe. Men maakte er een gewetenszaak van en gluurde angstig naar de koning om een teken van goedkeuring op zijn gelaten zien. Men de koning was bang om ontvredenen te maken en keek zeer strak. Zer gevolg dat het beneden hun danskunst rekenende om mee te doen zag het met een blik vol verachting een dansen aan. Johannes had zich bij die ernst lang goed gehouden, toch toen hij een klein patje zag ronsvieren met een lange hage dis die het ongelukkige patje soms de 12e cirkel in de lucht die het beschrijven baste zijn vrolijkheid in een schaterlachen uit. Dat gaf opschudding. De muziek zweeg, de koninkreek verstoord om. De ceremoniemeester vloog in volle vaart op de lachen toe en verzocht hem dringend zich wat gepasterd te gedragen. Dansen is een ernstige zaak en volstrekt geen bezigheid om uit te lachen. Het is hier een deftige zelschap waar men niet zomaar voor de grap danst. En niemand voor lang de uitgelachen te worden. Dat is een grofheid. Men is hier bovenin op een treurfeest om doeven geredenen. Men moet zich hier wat zoenlijk gedragen en niet handelen als of men bij mensen was. Daar verschikten Johannes van. Overal zag men Vajander geblikken. Zijn vertrouwelijkheid met de koning had hem vele Vajander bezorgd. Winderkind trok hem te zijden. Het is maar beter dat we weg uit Johannes, verluisterde hij. Hij had het weer verkorven. Ja, ja, dat komt ervan als men bij mensen is opgevoet. Haastig gtipten zij onder de vleugels van de vleermuisportier door en kwamen in de duisteren gang. De beleefde glimworm wachtte hen op. Heb jij u goed geamuseerd, vroeg hij? Heb jij koning Obron gesproken? Oh ja, het was een vrolijk feest, zei Johannes. Moet jij hier altijd in de donkere gang blijven? Dat is eigenvrije keuze, zei de glimworm opweemoeder bitterer toon. Ik houd niet meer van die eidelheden. Kom, zei Winderkind, dat meent je niet.  Het is zoals ik zeg, vroeger, vroeger was er een tijd dat ik ook naar feesten ging en dansten en mij met zulke beuze dingen ophield. Maar nu ben ik door het leiden gelouterd. Nu? En hij werd zo gehoerd dat zijn lichtje weer uit ging. Gelukkig waren zij dicht bij de uitgang en het konijntje dat hen hoorde aankomen zodat het maan ligt naar binnen schijn. Zodra zij bij het konijntje buiten waren, zei Johannes, vertel om zul geschiedenis eens glimworm. Ach, zuchte de glimworm, die is eenvoudig en droevig. Ze zal u niet vermaken. Vertel haar, vertel haar toch maar, riepen allen. Nu, jij weet dan toch allen wel dat wij glimwormen zeer bijzondere wezers zijn. Ja, ik geloof dat niemand zou durven tegen spreken dat wij glimwormen het hoogst begaafd zijn van al wat leeft. Waarom? Dat weet ik niet, zei het konijntje. Met min 18 vroeg de glimworm toen, kunt jij licht geven? Nee, dat nu wel niet, moest het konijntje bekennen. Nu, wij geven licht, allen. En wij kunnen het laten schijnen of verdoven naar willekeur. Licht is de hoogste gaven en licht geven het hoogste waardoor een levend wezen komen kan. Zou iemand nog onze voerrang willen betwisten? Wij mannetjes hebben bovendien vleugels en kunnen meilen vervliegen. Dat kan ik ook niet, bekende het konijntje Nederig. Door de goddelijke gaven des licht, die wij hebben, ging de glimworm voor het ontzien ons ook andere dieren. Geen vogels aan ons aanvallen. Alleen één dier, het laatste onder allen, zoekt ons en neemt ons mee. Dat is de mens, het vervoeligst gedrocht der schepping. Johannes keek winnekind aan bij deze uitval, als begreep hij het niet, door winnekind glimlachten en wenkte hem te zwijgen. Eens vloog ik ook vrolijk rond als een helder dwaligt tussen de donkere heesters. En op een eenzaam vochtig grasveldje, aan de oever van een sloot, daar woonde zij, wie bestaan onafscheidelijk aan mijn geluk was verbonden. Schoon schitterde zij in blekense marachtglans, als zij tussen de gras halmen rondkroop en machtig bekoorden zijn mijn jong hart. Ik vloog om haar heen en deed mijn best door wisseling van glans haar aandacht te trekken. Dankbaar zag ik hoe zij mijn goed bespeurde en zedig haar lichtje verduisterde.  Sitterend van aandoening was ik op het punt mijn vleugels samen te verhouden en in verrukking op mijn straalende geliefden neer te zinken, toen hun ootsagelijk geluid de lucht vervulde. Donkere gestalte naderten. Het waren mensen. Ik dan verschrik de vlucht. Ze jogen mij naar en sloegen naar mij met grote zwarte voorwerpen. Door sneller dan hun loge benen toegen mij mijn vleugels. Toen ik terugkwam, hier begraf de verhaler de stem. Eerst naar een ogenblik van stille aandoening, waarin de drie hoorde als erbide zwegen ging hij voort, gij kunde het reeds vermoeden. Mijn tédere bruids, de glansrijkste en schitterendste was verdwenen, meegesleept door de bozardige mens. Het stille grasveldje was vertrapt en haar geliefdplekje aan de sloot was duister en ledig. Ik was alleen op de wereld. Hier haalde het gevoelige konijntje wederom een oor naar beneden om een traan uit het oog te wissen. Sinds die tijd ben ik veranderd. Ik heb een wolk van alle eidelen vermaken. Ik denk alleen aan haar die ik verloren heb en aan de tijd dat ik haar zal weer zien. Zo, heb je daar dan nog hoop op, vroeg het konijntje verhoogd? Ik heb meer dan hoop, ik heb zekerheid. Daarboven zal ik bij geliefde weder zien. Maar, wilde het konijntje inbrengen? Konijn, zei de glim warm ernstig. Ik kan mij begrijpen dat iemand twijfelt die in het duister moet rondtasten. Maar wanneer men kan zien dan is elke onzekerheid mij een raadsel. Daar, zei het glim warmtje en kijk vol ierbied uit de van sterren flonkerende hemel. Daar zie ik hen. Al mijn vaderen, al mijn vrienden en ook haar, duidelijk stralen in nog heerlijke glans dan hier op aarde. Ach, wanneer zal ik mij uit dit laag geleven kunnen opheffen en tot haar vliegen die mij lokkend wengt? Ach, wanneer? Wanneer? Zuchtend verlieet het glim warmtje zijn toehooiders en kralp weer in het donkere hol. Armschepsel, zei het konijntje, ik hoop dat hij gelijk heeft. Ik hoop het ook, voegde Johannes erbij. Ik vrees ervoor, zei Windekind, maar het was zeer aandoenlijk. Lieve Windekind, begon Johannes, ik ben zeer moe en heb slaap. Kom dan naast mij, ik salu met mijn mantel dicht tecken. Windekind nam zijn blauwe manteltje en sprijde dat er over Johannes en zichzelf eruit. Zo legte zij zich neer in het huurige mos op de duinhelling, de armen om ook anders hals geslagen.  Uw hoofden liggen wat laag, riep het konijntje, wil het gediet tegen mij laten rusten. Dat aanbod konden ze niet afslaan. Nachtmoedig, zei Windekind tot haar man. Toen sloot Johannes zijn gouden sleudeltje vast in de hand, vleidde zijn hoofd tegen de donzige vel van het goede konijntje en stiep rustig in. Einde van half stuk 2 Half stuk 3 van de kleine Johannes Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Bart De Leeuw De kleine Johannes van Frederik van Eden, half stuk 3 Waar is hij dan presto? Waar is het kleine baasje dan? Welk een schrik wakker te worden in de boot in het riet? De baas spoorloos verdwenen. Het was om angstig van te worden. En loop je hem nu al zo lang te zoeken, om er voor duur en zenuwachtig piepen? Arme presto. Hoe kon je ook zo vast slapen en niet merken dat de baas uit de boot ging? Anders word je dadelijk wakker zodra hij enige beweging maakt. Zelfs je anders zo fijne neusliedje van morgen in de steek. Nouders kon je herkennen waar de baas aan land was gegaan en hier in de duinen ben je nu het spoorgeheel bijste geraakt. Het eivrig snuffelen hielp niet. Welk een wanhoop? De baas weg. Spoorloos weg. Zoek dan presto, zoek hem dan. Wacht, daar, recht voor je, tegen die duinhelling. Ligt daar niet een kleine donkere gedaante? Zie eens goed. Een ogenblik staat het hondje onbeweegelijk en ziet ingespannen in de verte. De kop vooruit en holt vliegt met al de kracht van zijn vier dunnepootjes naar dat donkere plekje op de duinhelling. Maar toen dat werkelijk het zo smachtelijk vermist de baasje bleek te zijn, toen vond hij alle pogingen nog ontoerrijkend om zijn gansen blijdschap en dankbaarheid uit te drukken. Hij kwispelde, verdrijden zijn gehele lijfje, sprong, yangte, blafte en duwde zijn koude neus de lang gezochte likkend en snuffelend zicht. Koespresto in je mand riep Johannes half slapend. Hoe dom van de baas er is geen mand in de buurt zo ver mensen in kan. Langzaam begon de schemeling te dagen in de ziel van de kleine slaper. Het snuffelen van presto, dat was hij iedere mooie gezo gewend maar voor zijn geest hing nog lichte droombeelden van elfen en manen schijn als mooi genevenen om in duinlandschap. Hij vreeste een kille adem van de ochtend die zou verjagen.  Ogen toehouden dacht hij, anders zie ik de klok en het behang zo weer als altijd. Maar hij lag vreemd. Hij voelde dat hij geen deken had. Langzaam en voorzichtig opende hij de oogleden op een keer. Helder ligt blauwe hemel wolken. Toen opende Johannes de ogen wagenwijd en zei is het toch waar? Ja, hij lag midden in duin. Vrolijke zonderschijn verwarmde hem. Frisse mooie gelucht ademden hij in en fijne nevel omsluurde nog de bossen in het verschied voor zijn blik. Hij zag alleen de hoge beuk bij de vijver en het dak van zijn huis boven het groen uitsteken. Bijen en kevers grond ze om hem heen. Boven hem zong de stijgende leeuwenrik. In de vechten klonk honden geblaf en het gerucht en verwijderde stad. Dat was alles klare werkelijkheid. Maar wat had hij dan gedroomd en wat niet? Waar was Windekind en het konijntje? Hij zag geen van beide. Alleen Presto zat zo dicht mogelijk bij hem en keek hem kwispelstaartend aan. Zou ik aan het slaap wandelen geweest zijn prevold Johannes zacht. Naast hem was een konijnhol maar zo waren er zoveel in de tuin. Hij richtte zich op om het goed te bezin. Wat voelde hij daar in de nog vastgesloten hand? Een tintening liep van de kruin van zijn hoofd tot zijn voeten toen hij de hand opende. Daar schitterde een klein gouden sleuteltje. Een tijdlang zat hij sprakeloos. Presto, zei hij toen, terwijl de traden hem bijna in de ogen kwamen. Presto, het is toch waar? Presto sprok op het trakte door blaffen zijn meester aan het verstand te brengen dat hij honger had en naar huis wilde. Naar huis? Ja, daar aan had Johannes niet gedacht en er was er weinig toegenijcht. Maar spoedig hoorde hij door verschillende stemmen zijn naamroepen. Toen begon hij te begrijpen dat zijn gedrag volstrekt niet braaf en fatsoenlijk zou gevonden worden en dat hem lang geen vriendelijke woorden te wachten stonden. Een ogenlijk schilderd weinen of zijn moeite door tranen van angst en berouw geworden. Maar toen dacht hij uit Windekind, die nu zijn vriend was, zijn vriend en vertrouweling aan het geschenk van de elvenkoding en aan die heerlijke onbetistbare waarheid van al het gebeurde en hij zocht kom en op alles voorbereid de weg naar huis op. De ontmoeting viel niet mee.  Zo erg had hij zich de onrust en vrees van zijn huisgenoten niet voorgesteld. Hij heeft plechtig beloven niet meer zo ondeugend en onvoorzichtig te zijn. Dat gaf hem zijn kalmte weer. Dat kan ik niet, zei hij vast beraden. Daar zag men vreemd vanop. Hij werd ondervraagd, gesmeekt, bedreigd. Maar hij dacht aan Windekind en hield vol. Wat konden hem straf verschelen als hij Windekind vriendschap maar behield en wat zou hij niet voor Windekind willen leiden? Vast klemde hij het sleuteltje op de borst en de lippen op een terwijl hij iedere vraag met schouder ophalen beantwoorden. Ik kan niet beloven, zei hij nogmaals. Doch zijn vader zei, laat hem nu maar met vrede. Het is hem ernst en moet iets bijzonders met hem gebeurd zijn. Eens zal hij het ons wel vertellen. Johannes grim lachtte, adzwergend zijn boterham en sloop daar zijn kamertje. Daar sneed hij een stuk van het gordijnkoord af. Deed er het kostbare sleuteltje aan en hing het zich om de hals op de blote borst. Toen ging hij getrouwst naar school. Het ging zeer slecht die dag op school. Hij kende celessen geen van alle en lettenfos trekt niet op. Voor duren vloog zijn gedachte naar de vijver en naar de wonderbare gebeurtenissen van de vorige avond. Hij kon het zich nauwelijks denken dat een vriend van de elve koning nu weer verplicht zou zijn soms te maken en werkwoorden te vervoegen. Maar het was nog echt alles waar geweest en niemand om hem heen wist er iets van of zou het kunnen geloven of begrijpen. Zelfs de meester niet. Hoe bar ze je ook hek en hoe minnachtend hij Johannes ook een luier rekom noemde. Blij moeder verdoeg hij de kwaarde aantekeningen en maakte hij het strafwerk dat zijn verstroei had hem op de hals haalden. Je hebt er toch geen van alle begrip van, dacht hij. Je kunt het u toch geen van alle voorstellen. Gemocht me uitzelden, zoveel gewild. En winnen kind is bij meer waarde dan jij allemaal te samen. Ja, met de meester erbij. Dat was niet zeer eerbiedig van Johannes, maar zijn achting voor zijn mede mensen was na al het kwaad dat hij er de vorige avond van had moeten horen, niet gestegen. Doch, zoals het meer gaat, hij wist zijn nieuwe wijsheid nog niet verstandig genoeg te pas te brengen of liever te verzwijgen.  Toen de meester vertelde dat hij de gevolg met reden was begaafd en als heersel was gesteld over alle andere dieren begon hij te lachen. Dat bezorgde hem een slechte aantekening en een ernstige vermaning. En toen zijn buurman uit een thema boek de volgende zin oplas de ouderdom van mijn moedwillige tante is groot, maar niet zo groot als die van de zon Riep Johannes Haaster eluiden van Den Zon. Allen lacht in hem uit en de meester verbaasd over de domheid, zoals hij het noemde, die Johanne schoot blijven en honderd maal overschrijven. De ouderdom van mijn moedwillige tante is groot, maar niet zo groot als die van de zon. Het grootstechter is mijn aanmatigende domheid. De scholieren waren verdwenen en Johannes zat eenzaam in het grote schoolokaal te schrijven. Het zon ligt geen vrolijk naar binnen, deed duizenden stofjes glinsteren op zijn weg en vormde op de gewitten muur lichte plekken die met de wisseling de uren langzaam voortkruipen. De meester was weggegaan en had de deur hard toegeslagen. Johannes was reeds aan de 52ste moedwillige tante toen een klein vlugmuisje met zwarte kraaoogjes en zijdeachtige oortjes uit de verste hoek van het lokaal onhoorbaar langs de buurt kwam lopen. Johannes hield zich doodstil om het aardige diertje niet te verjagen. Het was echt er niet schuw en kwam tot dicht bij Johannes zitplaats. Toen gluurde hij in tijd lang met de kleine, heldere oogjes scherp in het rond en sprong behender, met één sprong op de bank en met een tweede op de lessenaar waar hij Johannes schreef. Ei ei, zei deze, half bij zichzelfig, gezegd nog eerst een dappermuisje. Ik zou niet weten voor wie ik bang moest zijn, zei een fijn stemmetje en het muisje die de witte tante zien, alsof het lachte. Johannes was reeds aan veel wonderlijk gewend, maar zette nu toch weer grote ogen op. Zo midden op de dag en op school, het was ongelooflijk. Voor mij behoeft genietbank te zijn, zei hij zacht, uit vrees het muisje te verschrikken. Komt ge van Windenkind. Ik kom u even zeggen dat de meester groot gelijk heeft en dat u uw strafwerk ruim verdiend hebt. Maar Windenkind zei toch dat de zon mannek was, de zon was onze vader. Ja, maar dat behoeft niemand anders te weten, wat hebben de mensen daarmee te maken.  Ge moet nooit over zulke tederzaken met mensen spreken, daar zijn zij te grof voor. De mensen zijn verbazend boos aardig aan lomp wezen, die liest alles vangt en doodtrap wat onder zijn bereik komt. Daar hebben wij muizen ondervinding van. Maar muisje, waarom blijft gedan in zijn buurt, waarom gaat gediet ver weg, naar de bossen? Ach, dat kunnen wij nu niet meer. Wij zijn het stadsvoedsel te veel gewend. En als men voorzichtig is en altijd oppast hun vallen en hun zware voeten te meiden, dan is het onder mensen wel uit te houden. We zijn gelukkig nog af lucht. Het eerst is dat de mens zijn eigen loggheid verhelpt door een verbond te sluiten met de kat. Dat is een grote ramp. Maar in het bos zijn uilen en sperwers. En sterven moeten we toch eenmaal allen. Nu, Johanus, onthoud mijn raad. Daar komt de meester. Muisje, muisje, ga niet weg. Vraag aan windenkind, wat ik met mijn sleuteltje doe moet. Ik heb het om mijn hals gehangen op mijn blootbost. Maar zaterdag wordt ik verschoond en ik ben zo bang dat iemand het zien zal. Zeg mij waar ik het veilig bergen kan, muisje lief. Onder de grond. Altijd onder de grond. Daar is alles het veiligst. Wil ik het bewaren? Nee, niet hier op school. Begrijf het dan buiten in de duinen. Ik zal er mijn neef de veldmuis laten weten dat hij er op passen moet. Dank je, muisje. Bom, bom. Daar kwam de meester aanstappen. In de tijd dat Johanus zijn pen indoopte, was het muisje verdwenen. De meester, die zelf naar huis verlangde, schuld Johanus 48 strafregels kwijt. Twee dagen lang leefde Johanus in voortdurende angst. Hij werd streng in het oog gehouden en alle gelegenheid om naar de duinen te ontsnappen, hem ontnomen. Het werd vrijdag en nog liep hij met het kostbare sleuteltje rond. De volgende avond moest hij verschoond worden, maar zou het sleuteltje ontdekken en hem afnemen. Hij eisde bij de gedachte. In huis of tuin deurde hij het niet verbergen. Geen plekje schedem veilig genoeg. Het werd vrijdagavond en de schemering begon te vallen. Johanus zat voor het venster van zijn slaapkamer en keek verlangend naar buiten over de groene heesters van de tuin naar de verre duinen. Winderkind, Winderkind, help mij, fluisterde hij angstig. Daar ruiste een zachte vleugelslag naast hem.  Hij rookte geur van Lady en vandalen en hoorde plotseling de bekende zoete stem. Winderkind zat naast hem op de vensterbank en liet de klokjes van een lely vandalen aan de slanke stengel wiggelen. Zijd je daar eindelijk? Ik heb zo naar u verlangt, zei Johanus. Ga met mij mee, de Johanus. We zullen uw sleuteltje gaan begraven. Ik kan niet, zegt de Johanus droefig. Doch Winderkind vatten hem bij de hand en hij gevoelde hoe hij licht als het gepluis de zaadje van een paard de bloem wegsweefde door de stille avond lucht. Winderkind, zei Johanus onder het zweven, ik houdt zoveel van u. Ik geloof dat ik alle mensen voor u zou willen geven en presto ook. Winderkind kusten hem en zeiden, en Simon? Oh, het kan Simon niet zoveel schelen of ik van hem houdt. Ik geloof dat hij dat te kinderachtig vindt. Simon houdt alleen maar van de visvrouw en dat ook alleen maar als hij honger heeft. Geloof je dat Simon een gewone kat is, Winderkind? Nee, hij is vroeger een mens geweest. Oeh, boms, daar vloog een dikke mijkever tegen Johanus aan. Kun je niet beter voor u kijken, bromde de mijkever, dat elvengoed vliegt maar alsof het de hele lucht in pacht heeft. Dat heb je van die niet-doeners die altijd maar voor een plezier rondswerven. Iemand als ik, die zijn plicht doet, altijd voedsel zoekt en zo hard eet als hij kan, wordt er dooruit de koers gebracht. Onder luidgebrom vloog hij verder. Neemt hij ons kwalijk dat wij niet eten, vroeg Johanus? Ja, dat is zo'n mijkever gewoonte. Bij de mijkevers wordt het als hoogste plicht beschouwd veel te eten. Welke is de geschiedenis van een jonge mijkever vertellen? Ja, doe dat, Winderkind. Het was een mooie jonge mijkever, die pas uit de grond was gekropen. Nu, dat was een grote verrassing. Een geheeljaar had hij onder de donkere aarde gezeten en gewacht op de eerste warme avond. En toen hij zijn kop uit de kluitje stak, bracht al dat groen en het wuiven de gras en de zingende vogels hem geheel in verlegenheid. Hij wist niet wat hij eigenlijk beginnen moest. Hij betasten de grashampjes in de buurt van zijn spieten en stak die waaienvormig uit. Daaraan merkte hij, Johanus, dat hij een mannetje was.  Hij was heel mooi in zijn soort, had glansige zwarte poten, een dik bestoven achterlijf en een borstschild dat als een spiegel glom. Gelukkig zag hij al gauw, niet ver van hem vandaan, een andere mijkever. Wel niet zo'n mooie, maar één die al een dag vroeger was uitgevlogen en dus al heel oud was in vergelijking met de eerste. Heel bescheiden omdat hij nog zo jong was, roepte deze hem aan. Wat wou je vriendje, zegt de tweede uit de hoogte, omdat hij zag dat de andere een nieuweling was. Wou je mij de weg vragen? Nee, zie tu, zei de andere beleefd, maar ik weet niet wat ik hier doen moet. Wat doet men hier zo als mijkever? Zo, zo, zei de ander, weet je dat niet. Nu, dat neem ik je niet kwalijk, ik ben er ook zo geweest. Luister maar goed, dan zal ik het je zeggen. De hoofdzak in het mijkeverleven is eten. Niet ver hier vandaan is een kostelijke lindehaag, die is daar voor ons neergezet en het is ons allerplicht daar zo vleitig mogelijk van te eten. Wie heeft die lindehaag daar neergezet, vroeg de jonge kever. Wel, een groot wezen dat het heel goed met ons meent. Iedere morgen komt hij langs de haag en wie dan het meeste gegeten heeft, neemt hij tot zich in een heerlijk huis waarin helder licht schijnt en waar alle mijkevers gelukkig bij een zijn. Wie echter in plaats van te eten de ganste nacht blijft rondvliegen, wordt door de vlieermuis gevangen. Wie is dat, vroeg de nieuweling. Dat is een vreselijk monster met scherpe tanden, dat plotseling achter ons aankomt vliegen en ons onderaf grijselijk gekraak opeet. Doen de kever dat zij, hoorde ze boven zich een schelge piep dat hun doormerg en been drong. Hu, dat is hij, riep de oudste. Pas op voor hem, jonge vriend. Wees dankbaar dat ik je bij tijds heb gewaarschuwd. Je hebt een ganste nacht voor je, verknoeid die nu niet. Hoe minder je eet, hoe meer kans je hebt door de vlieermuis te worden verslonden. En alleen zij, die zich een ernstige levensroeping kiezen, komen in het huis met het helderen schijnsel. Denk erom, een ernstige roeping. Toen schaalde de kever, die een geheel dag ouder was, tussen de gras halmen verder en liet de eerste getroffen achter.  Weet je wat een roeping is, Johannes? Niet? Nu, dat wist de jonge kever ook niet. Het stond met eten in verband dat begreep hij. Maar hoe moest hij bij die lindehaar komen? Vlak naast hem, verief zich een slanker, stevige gras halm, die zachtjes wiegelde in de avond wind. Die pakte hij maar vast beet, met zijn zes kombepootjes. Het scheelde een hoge vaart van bededen gezien, en erg stijl. Toch wilde de meikever erin. Dat is een roeping, dacht hij, en begon moedig te klimmen. Het ging langzaam. Dik was glee tijd terug, maar hij voorderte. En toen hij eindelijk in het dunsterdopje was geklommen en medewiegelde met de schommelingen, voelde hij zich voldaan en gelukkig. Welk een uitzicht dat hij hier. Het scheen hem, alsof hij de wereld over zag. Hoe zalig was het, zo van alle kanten door lucht te zijn omgeven. Gretig zo gij het achterlijf vol. Hoe wonderlijk werd het hem daarbij te moeden. Nog hoger wilde hij. Hij lichte de dekschilder in verrukking op, die de vliezige vleugels even trillen. Hogen wilde hij, hoger. Weertrilden zijn vleugels. De poten lieten de gasham los en... O, vreugde. Hoe, daar vloog hij. Vrij en vrolijk in de stille, warme avondlucht. En toen, vroeg Johannes. Het vervolg is niet vrolijk, dat vertel ik u later wel eens. Ze waren over de vijver heen gevlogen. Een paar late, witte kapelletjes vladden met hen mede. Waar gaat de reis heen elven, vroegen zij? Naar de grote duinroos die daar bloedt tegen de kindse helling. We gaan mee, we gaan mee. Reeds van Ferre was hij zichtbaar. Met zijn talrijke, tedergele, zijde zachte bloemen. De knopjes waren rood gekleurd, en de geopende bloemen vertoonden rode streepjes als tekenen van de tijd, toen zij nog knoppen waren. In eenzame rust bloeiden de wilde duinroos en vervulden de omtrek met haar wondersoete guren. Zo heerlijk zijn die dat de duinelven daarvan alleen leven. En Oberon had gezegd dat van alle zoete wierokdampen en wilderige bloemreuken van het Oosten er geen de fijne, edeligeur van de duinroos nabij kwam. De vlinders warrenden op haar toe en kusten bloem aan bloem. We komen u in schat toe vertrouwen, riep de kind. Wilt gediever ons hoeden? Waarom niet, waarom niet, fluisterde de duinroos. Het wachten verveelt mij niet, en ik denk hier niet vandaan te gaan, als mij niet weghaalt.  Ook heb ik scherpe dornen. Toen kwam de veldmuis, de neer van het muisje uit school, en groeven gang onder de wortels van de roos. Daar droeg hij het sleuteltje in. Als jij het nu weer hebben wilt, dan moet je mij weer roepen. Dan behoeft jij de roos geen schade te doen. De roos vlocht zijn gedorende twijgen dicht over de ingang en zoer plechter het trouw te bewaken. De kapelletjes waren getuigen. De volgende morgen werd Johannes in zijn eigen beetje wakker bij presto, de klok en het behangsel. Het kort om zijn haals en het sleuteltje eraan waren verdwenen. Einde van hoofdstuk 3. Hoogstuk 4 van de kleine Johannes. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten. Opname door Bart De Leeuw. De kleine Johannes van Frederik van Eden. Hoogstuk 4. Jongen, jongen, wat is zo'n zomer toch kriant vervelend, zuchtte een van de drie grote kagels die op een zolder in het ouderhuis in een donkere hoek bij elkaar stonden te kniezen. Wekenlang heb ik geen levende ziel gezien en geen verstandigwoord gehoord. En dan altijd die leegte van binnen. Het is afschuwelijk. Ik zit voor spinnenwebben, zei de tweede. Dat zou swinders ook niet gebeuren. En ik ben zo stoffig dat ik bij doodzaal schaam als tegen de winter de zwarte man weer verschijnt, zoals van Alphen zegt. Die wijsheid had de derde kachel natuurlijk van Johannes opgevangen, als deze spinters voor de haart versjes opzij. Hij moet niet zo onheerbiedig over de smid spreken, zei de eerste kachel die de oudste was. Dat hindert mij. Ook enige tangen en aschoppen die hier en daar op de grond lagen in papier gewikkeld tegen het roesten, gaven duidelijk hun verontwaardiging te kennen over die lichtzinnige uitdrukking. Toch, plotseling verstomde het gesprek, want het zolderluik werd opgeheven en lichttraaldrong tot in de duisterhoek door en stelde het gehele gezelschap in hun stoffige verwarring tentoon. Het was Johannes die hun onderhoud kwam stooren. De zolder had altijd een grote aantrekkelijkheid voor hem gehad. Nu, na al de vreemde gebeurtenissen van de laatste tijd, nam hij er vaak zijn toevlucht. Hij vond er rust en eenzaamheid. Ook was er het venster dat door een luik gesloten was en naar de duinkant uitzag.  Het was een groot genot dat laak plotseling te openen en na het geheimzinnige schemerduister van de zolder opeens het wijde, helvelichte landschap voor zich te zien, begrenst door de blanke, zachtgolvende duinreks. Er waren drie weken na die vrijdagavond verlopen zonder dat Johannes iets van zijn vriend bespeurd had. Het sleudeltje was nu ook weg en niets was hem nu tot zeker bewijs dat hij niet gedroomd had. Dikwos kon hij de vrees niet wegredeneren dat het alles toch maar inbeelding was. Hij werd er stil onder en angstig maakte zijn vader de opmerking dat Johannes na die nacht in de duinen zeker een ziekte onder de leden had gekregen. Johannes echter verlangde naar windekinds. Zou hij niet zoveel van mij houden als ik van hem, mij mede hij, terwijl hij aan het zoldervenster stond en over de groene, bloemrijke tuin staarde. Waarom zou hij dan niet meer en langer bij mij komen? Als ik kom, maar misschien heeft hij meer vrienden, zou hij daar ook van houden, meer dan van mij. Ik heb geen andere vrienden, geen één. Ik houd alleen van hem. Zo veel, oh, zo veel. Tegen de dieplouwe hemel zag hij een vlucht van zes witte duiven afsteken die met kleppende vleugelslag over het huis zwengten. Het scheen of één gedachte hen dreef. Hoe snel en gelijk tijdig veranderden zij telkens van richting als om volop te genieten van de zee, van zonlicht en zomerwilde waarin zij zweefden. Op eenmaal vlogen zij naar Johannes' dakvenstertje toe en streken met veel gevladder en wiekere klepper op de dakgood neer, waar zij bedrijven gekirrend heen en weer bleven trippelen. Eén van hen had een rood veertje in zijn vleugel. Hij pluiste en trok er zo lang aan totdat hij het in de bek hield. Toen vloog hij op Johannes toe en gaf het hem. Nauwelijks had Johannes het aangenomen of hij voelde dat hij zo licht en vlucht werd als één der duiven. Hij strekte de leden uit, de duivenvlucht vloog op en Johannes zweefde in hun midden mee in de ruime vrije lucht en de heldere zonneschijn. Niets was om hem dan het reine blauw en de helle schittering der blanke duivenvleugels. Ze vlogen over de grote tuin naar het bos waarvan de dichte boomtoppen in de verte wuiften als de golven van uw groene zee.  Johannes keek naar beneden en zag zijn vader voor het open raam zitten in de huiskamer. Simon zat met gevrouwen voorpoten in de vinsterbank en koesterde zich in de zon. Zouden zij mij zien, dacht hij, maar hij durfde niet roepen. Presto hoorde door de tuinpaden en snuffelde in iedere heester achter elke muur en krabbelde tegen elk duurtje van de broeikast of orangerie om zijn baasje te vinden. Presto, presto, riep Johannes. Het hoontje zag op en begon te kwisboestaarten en klaaglijk te janken. Ik kom terug presto, wachte, riep Johannes, maar hij was al te ver weg. Zesweven de boven het bos en de kraaien vlogen krassend uit de hoge toppen waarin zij hun nesten hadden. Het was in het midden van de zomer en de geur der bloeiende linden steeg in wolken uit het groene woud omhoog. In een leeg nest op de top van een hoge linde zat Windekind met zijn krans van windekelken op het hoofd en knikte Johannes toe. Zijd gedaar, dat is goed, zei hij. Ik heb u laten halen. Nu kunnen wij lang bijeen blijven, als jij wilt. Ik wil wel graag, zei Johannes. Toen dankte hij de vriendelijke duiven die hem gebracht hadden en daalde met Windekind in het bos af. Daar was het fris en schaduwrijk. De wielen wel vloot, altijd bijna hetzelfde maar toch enigszins anders. De arme vogel, zei Windekind, en was eens een paradijsvogel. Dat ziet genoeg wel aan de vreemde gele vederen maar hij is veranderd en uit het paradijs verjaard. Er is een woord dat hem zijn vroegere prachtige kledij kan teruggeven en hem weer in het paradijs brengen. Maar, dat woorde zij vergeten. Nu probeert hij dag aan dag om het terug te vinden. Het lijkt er wel iets op, maar het rechten is het niet. Tallozen vliegen glinsterde als zwevende cristallen in de zonnestralen die door het donkere lo overdrogen. Als men aandachtig luisterde kom men hun grond zijn horen als een groot eentonig concert dat het gansebos vervulde. Het was alsof de zonnestralen zongen. Dik, donkergroen mos bedekte de grond en Johannes was weer zo klein geworden dat het hem als een nieuw bos op de bodem van het grote bos toeschijn. Wat sierlijke stammetjes en hoe dichtgroeide ze op een? Het was moeilijk er tussen door te komen en het moswout is geen ontzettend groot.  Daar kwamen zij aan een mierenpaartje. Honderden mieren liepen bedrijven af en aan. Sommige stukjes hout, plaatjes of graspritjes in de kaken draagend. Het was zo een gewoel dat Johannes er bijna duizelig van werd. Het duurde lang voordat zij een mier vonden die hen te woord wilde staan. Ze hadden het allen zo druk. Eindelijk vonden zij een oude mier die was aangesteld om de bladluisjes waarvan de mieren de honing douw trekken te bewaken. Daar zijn kudde erg rustig was, konden zich wel een poosje met de vreemdelingen bemoeien en hun het grote nest laten zien. Het was aan de voet van een oude boomstam aangelegd, zeer groot en honderde gangen en kamertjesrijk. De bladluisherde gaf uitleg en leidde de bezoekers overal rond tot in de kinderkamers waar de jonge larven uit de witte winst was kruipen. Johannes was verbaasd en opgetogen. De oude mier vertelde dat men in grote drukte was wegenst de veltocht die eerst daar op handen was. Men zou een andere mierenkolonie niet ver verwijderd met een grote macht gaan overvallen. Het nest vernieelen en de larven roven of doden. Daarvoor zouden alle krachten nodig zijn en men moest dus vooraf het dringendste werk afdoen. Waarom is die veltocht, zei Johannes, dat lijkt mij niet mooi. Nee, nee, zei de luizenhoeder, het is een zeer schone en lofwaardige tocht. Ge moet denken, het zijn de strijdmieren die we gaan aanvallen. Wij gaan hun geslacht uitroeien en dat is een zeer goed werk. Zet jij dan geen strijdmieren? Zeker niet, wat denkt geweld? Wij zijn vrede mieren. Wat betekent dat dan? Weet jij dat niet? Dat zal ik u uitleggen. Eens waren alle mieren voortdurend aan het vechten. Geen dag ging erom zonder grote slachtingen. Toen kwam er een wijze goede mier die bedacht dat het veel moeite zou besparen als de mieren onderling afspraken niet meer te vechten. Toen hij dat zij vond met het erg vreemd en om die reden begon men maar met hem in kleine stukjes te bijten. Later kwamen nog andere mieren die hetzelfde meenden. Ook die werden in kleine stukjes gebeten. Maar eindelijk kwamen er zoveel dat het stukbijte te veel werk was voor de andere. Toen noemden zij zich vrede mieren en hielden alle vol dat de eerste vrede mieren gelijk had. Wie dat tegensprak beter zij op hun beurt in stukjes.  Op die manier zijn tegenwoordig bijna alle mieren vrede mieren geworden en de stukjes van de eerste vrede mieren worden met zorg en eerbied bewaard. Wij hebben de kop, de echte. We hebben reeds 12 andere kolonies verwoest en uitgemoord die beweerde de echte kop te hebben. Nu zijn er nog maar 4 over die dat doen. Zij noemen zich vrede mieren maar het zijn natuurlijk strijdmieren want wij hebben de echte kop en de vrede mier had maar 1 kop. Nu gaan wij eerst daarts de 13e kolonie uitroien. Dat is dus wel een goed werk. Ja, ja, het is zeer merkwaardig. Hij was eigenlijk een weiner bank geworden en voelde zich veel rustiger toen zij de gedienstige herder dankend verwel hadden gezegd en ver van het mierenvolk op een slankgebogen gashalm wiegelend zaten uit te rusten in de schuil van een zeerlijk varenblad. He, zucht hij Johannes, het was een bloedorstig en dom gezelschap. Winnen kind lachte en schommende met zijn gashalm op en neer. Oh, zei hij, geboed hij die dom noemen, de mensen gaan naar de mieren omwijs te worden. Zo toon de winden kind en Johannes alle wonderen van het bos. Zij vloegen beide tot de vogels in de boomtoppen en in de dichte heesters. Daar hadden af in de kunstige woningen van de mollen en zagen het bijenest in de oude boomstam. Eindelijk kwamen zij aan een open plek omringte door Kruipelhout. Overal slingende zich de wildrie getwijgen over de struiken en prijkten de welriekende bloemkansen tussen het groen. Een zware mees is sprong en vladderde in het dichte lover onderlaat ruchtige Chilp en Gequetter. Laat ons hier wat blijven, vroeg Johannes, hier is het heerlijk. Goed, zei winnen kind. Dan zult ge ook iets grappig zien. Op de grond stond de blauwe klokjes in het gas. Johannes ging naast één zitten een gesprek over de bijen en de kapellen. Dat waren goede vrienden van het klokje en daarom vlotten het gesprek ook spoedig. Wat was dat? Een grote schijdoel kwam over het gas en iets als een witte wolk daalde over het klokje neer. Noudig zat Johannes tijd om weg te komen. Hij vloog naar windenkind die in een hoog bloei in de kamper voedie bloem zat. Toen zag hij dat de witte wolk een zakdoek was.  En bom, daar ging je vrouw op de zakdoek zitten en op het arme klokje dat er onder was. Hij had geen tijd om het te beklagen want gerucht van stemmen en gekraak van takken vervulde de open plek van het bos en een menigde mensen naderde. Nu zullen we lachen, zei winnen kind. Daar kwamen ze aan, de mensen. De vrouwen met mannen en parapluën in de hand de mannen met hoge, rechte, zwarte hoeden op. Ze waren meestal een zwart. In het zonnige groene bos zagen ze eruit, als grote, lelijke inkvlekken op een prachtig schilderij. Er werden heesters uit één gedronken. Bloemen neergetrapt, nog vele witte zakdoeken uitgespreid en de leidzame grasprietjes en de geduldige mosplankjes gaven zuchtend mede onder het gewicht dat ze de tochter kregen en vreesde nimmer van de slag te herstellen. Sigaren rook kringkonden over de kamper voediestruiken en verdreef neidig de tederigeur gunner bloemen. Harde stemmen verjaardde de vrolijke mesenswerm die onder verschrikt en verontwaardigd gechillip in de naaste boben toevlucht zocht. Een man rees op uit de mede en ging op een heuveltje staan. Hij had lang blond haag en een bleek gezicht. Hij zei het en toen deden alle mensen hun mond erg wijd open en begonnen te zingen. Zo hard dat de kraaien krassend opvlogen nesten en de nieuwsgierige corneentjes die van de duinrand gekomen waren om eens te kijken, verschrikt aan het lopen gingen en een kwartier lang bleven doorlopen toen zij reeds veilig weer in de duin waren. Windekind lachte en sloeg de Sigaren rook voor zich weg met een varentak. Johanners kwamen de tranen in de ogen. Echt er niet van de rook. Windekind zei hij ik wil weg, het is zo ledelijk en zo hard. We moeten nog blijven, gezond lachen het wordt nog grappiger. Het zingen hield op en de bleke man begon te spreken. Hij schreeuwde hard op dat allen hem zouden verstaan maar wat hij zei, klonk erg vriendelijk. Hij noemde de mensen broeders en zusters en sprak van de heerlijke natuur en de wonderende schepping van god Zonderschein en van de lieve vogelen en bloemen. Wat is dat, woeg Johanners? Hoe spreekt hij daarover? Kennt hij u? Windekind schudde minachtend tot omkrans de hoofdje. Hij kent mij niet. De zon, de vogelen, de bloemen evenmin het is alles logen dat hij zegt.  De mensen luisterden allen zeer aandachtig en de dikke jevrouw die op het blauwe klokje zat begon verschijde balen te huilen en wisten de tranen met haar rokslip af omdat haar zakloep niet gebruik kon. De bleke man zei dat god ter wille van hun bijeenkomst zo vrolijk had laten scheiden. Toen lachte Windekind honend en wierp vanuit de dichte bladen een eikel op zijn neus. Hij zal het anders ondervinden, zei hij, mijn vader zou voor hem schijnen? Wat verbildt hij zich wel? Doch de bleke man was te veel in vuur geraakt om op de eikel te letten die uit de lucht schijnt te vallen. Hij sprak lang en hoe langer, hoe harder. Op het laatst werd hij rood en blauw in het gezicht. Balde de vuisten deelde zo luid dat de bladeren trilden en de grashalmen ontzet heen en weerwiegelden. Toen hij eindelijk tot bedaren gekomen was begonnen alle weer te zingen. Wel voei, zei een meroel die van hun hoge boom het rumour aanhoorde. Is dat het afschuwelijk leven maken? Ik heb nog liever dat er koeien in het bos komen. Hoort dat eens aan? Wel voei! Nu, de meroel is een kenner en heeft een fijne smaak. Zang haalde de mensen uit manden, dozen en zakken allerlei eetware voor de dag. Er werden papieren uitgespreid en broodjes en zinezappelen verdeeld. Ook fleszen en glazen kwamen te voorschijn. Toen riep Windekin zijn bondgenoten bijeen en begon de smuldende troep te belegeren. Een dappere kikfors sprong op de schoot van een oude gevrouw vlak daast het broodje dat ze juist wilde gaan opeten en bleef daar zitten als verbaasd over zijn eigen stadmoedigheid. Die gevrouw slaakte een eiselijke gil en sta je de ontzet de aanvaller aan, zonder zich te durven verroeren. Het boedige voorbeeld vond na volging. Groene rups en kroppen onverschokken over hoeden, zakdoeken en broodjes. Overal angst en schriktweerbrengend. Grote, dikke kruisspinnen die tussen gaan glinsteren de draadeneer in bierglazen op hoofden of halzen en een luidgegil voor de steeds hun aanval. Tanlozen vliegjes bestormde de mensen regelrecht in het gezicht en offerde hun leven voor de goede zaak door zich op spijzen en dranken te stochten en ze met hun lichamen onbruikbaar te maken. Eindelijk kwamen de mieren in onafzienbare scharen en tasten de vijand op de meest onverwachte plaatsen bij honderden tegelijk aan. 