Agressie: Wanneer gedragen wij ons agressief? | dr. Tila Pronk | Tilburg University | #12.2
Dit is deel twee van college twaalf. We weten nu dat er verschillende theorieën zijn die ons kunnen helpen begrijpen waarom we soms agressief zijn. Het komt er eigenlijk hierop neer. Aggressie is een optionele strategie. We zijn allemaal geboren met de mogelijkheid om ons af en toe agressief te gedragen. En er zijn zeker individuele verschillen, dus sommige mensen voelen die aandrang om agressief te zijn meer dan andere. Maar wat vooral een hele grote rol speelt, is de situatie waar we ons in bevinden. Dus in sommige situaties gedragen we ons agressiever dan in andere situaties. En daar gaan we in dit gedeelte van het college over praten. Nou, we gaan praten over een hele hoop verschillende situaties te beginnen met cultuur, de plek waar jij opgroeit, de cultuur die er heerst. Er zijn over de hele wereld hele grote verschillen tussen culturen in agressieniveau. Dus op sommige plekken in de wereld zijn er culturen waar agressie helemaal niet toelapbaar is, onacceptabel. En dan zie je dan ook dat er veel minder agressie is. En andere landen is er veel meer agressie. En een voorbeeld van zo'n heel agressief land is de Vreemde Staten. De Vreemde Staten is ook als je het vergelijk met landen die op heel veel vlakken vergelijkbaar zijn, zoals Canada, Australië, Westerlijke helft van Europa. Dan zie je dat Amerika en de Vreemde Staten echt daar ver boven uitgaat op het agressieniveau. En ook binnen Amerika zijn er dan weer verschillen. Dus in sommige regio's is er meer agressie dan in andere regio's. En dat er heeft mee te maken, dat in sommige delen van de VS is er een eerkultuur. En die eerkultuur stelt dat er een sociale norm is die toestaat en zelfs aanmoedigd om beledigingen met agressie te beantwoorden. Dus op het moment dat jij geprovoceerd wordt, dus iemand provoceert jou, die duwt jou, die beledigt jou, dan is er in sommige cultuur en die eerkultuur wordt er van je al verwacht dat je agressief daarop reageert, vooral als je een man bent. Want jij bent aangetast in je eer, dat is onacceptabel. En hoe moet je daarop reageren met agressie? En in dat soort culturen zien we dat er dus heel veel agressie is. Dit blijkt ook uit een onderzoekje, die rol van eerkultuur bij studenten.  Dit waren studenten, twee verschillende groepen, sommige studenten uit de noordelijke helft van de VS waar er geen eerkultuur is en andere studenten uit de zuidelijke helft van de VS, waar er dus wel een eerkultuur is. Nou, dit studenten werden blootgesteld aan een situatie waarin ze geprovoceerd werden. Ze liepen door een klein, smal gangetje en iemand, eigenlijk een medewerker van het experiment, die liep tegen ze op, dus die duwde tegen ze aan. En die zei ook nog eens heel erg omaardig, dus die duwde tegen je aan. Die zei, hey, kijken eens uit waar je loopt. Nou, stel je voor, dat gebeurt, je wordt dus geprovoceerd. Dan waren de onderzoekers geïnteresseerd in de reacties van die studenten. En nogmaals, die studenten kwamen dus uit verschillende culturen. Nou, kijk maar eens mee naar de resultaten. Hier zie je het verschil in gedrag en testosteron niveau van die noordelijke studenten en die zuidelijke studenten. Je ziet dat studenten uit het zuiden, waar dus die eerkultuur is, zowel veel meer agressief gedrag vertonen, dus ook agressief reageerden op die provocatie en ook meer testosteron aanmaakten. Dus hier zie je ook weer dat die rol van testosteron best wel complex is. Dus je maakt ook meer testosteron aan als je in een cultuur opgroeit waar agressie gebruikelijk is of zelfs verwacht wordt van je op het moment dat jij geprovoceerd wordt. Dus de cultuur is de eerste factor die van groot belang is op het vertonen van agressief gedrag. De tweede factor is iets wat je misschien wat minder logisch vindt, dat is hitten. We weten uit heel veel onderzoek dat warme temperaturen een verhoogde kans geven op geweldselecten en andere agressieve handelingen. Dus hier zie je dat hoe warmer het is, hoe meer geweldsincidenten er zijn. En dat de X-as zie je de afwijking van de gemiddelde lokale temperatuur. Dus als het bijvoorbeeld heel erg warm is voor deze tijd van het jaar, vijf graden warmer dan gebruikelijk, dan zie je dat er veel meer geweldsincidenten zijn. En we zien dat dus op heel veel verschillende niveaus, dus meer fysieke agressie, meer moorden, meer rellen, als de temperaturen heel erg hoog oplopen. En dit is eigenlijk best wel beangstigend om te weten, want we weten natuurlijk ook allemaal, het wordt steeds warmer op de aarde.  En die verhoging van de temperaturen en de associatie met geweld is eigenlijk een van de soort verborgen, risico's van klimaatveranderingen. En iets waar ook wetenschappers zeggen veel zorgen over maken, dat als de temperaturen steeds hoger worden, is het dus ook een steeds grotere kans dat mensen agressiever gaan worden. En het komt ook om dat hogere temperaturen samen hangen met bepaald ongemak. Vaak, natuurlijk is het lekker als het lekker weer is, maar als het zo heet is, dan is dat een onprettige ervaring. En onprettige ervaring, ook bijvoorbeeld de ervaring van pijn, leiden ook tot meer agressie. En we zien dat bijvoorbeeld in een onderzoek van pijn, eigenlijk tegenovergestelde situatie, waarin het niet heet is, maar heel erg koud, pijnlijk koud. Dit was een onderzoekje waarbij deelnemers gevraagd werden een hand te plaatsen in een emmer met water. En in sommige condities, sommige groepen, was dat water heel koud, echt pijnlijk koud. En voor andere studenten was dat water op kamertemperatuur, dus dat was gewoon prima te doen. Ze moesten echt een tijdje hun hand in dat water houden. En als je heel lang je hand in heel koud water hebt, dat doet gewoon verschrikkelijk veel pijn. En terwijl ze die hand in dat water hadden, kregen ze de optie om iemand anders pijn te doen. Een vreemde iemand die ze niet kende, ze konden daar verder niks mee winnen, maar daar werd ze gevraagd, nou, er is hier iemand anders, ook in de andere ruimte, die heeft een elektrode op zich. En jij kan die persoon een schok toedienen, een pijnlijke schok. Ja, dat is wel ongevaarlijk, maar wel heel onprettig. Wil je die persoon een schok toedienen? Dan zie je dat mensen die pijn hebben, die dus zelf iets vervenis hebben, benijging hebben om andere mensen in datzelfde schuitje te plaatsen, dus ook pijn te doen. Dus als je zelf pijn hebt, wil je ook dat andere mensen pijn ervaren. En dat geldt niet alleen maar voor fysieke pijn, maar ook voor emotionele pijn. We weten dat als je emotioneel leidt, en dat doe je vooral op het moment dat je het gevoel hebt, dat andere mensen je negeren.  Als je gepest wordt, als je buit gesloten wordt, want natuurlijk uitgebreid over had in college team, dan zien we dat dat hele grote gevolg heeft op iemands psychische toestand, en ook aan zorgen tot hele grote, extreme, excessieve vormen van agressief gedrag. Zoals schietpartijen op middelbare scholen. En dit is een groot probleem in de Verenigde Staten. Ook een van de redenen waarom dat zo'n verschrikkelijk agressief land is, daar heb je van die high school shootings. En in hele beroemde high school shooting vond plaats in 2009 op Columbine High School. Daar werden 13 mensen vermoord. En sindsdien zijn er nog steeds tot op de dag van vandaag heel veel van die high school shootings. Er zijn er sinds 2009 namelijk 37 geweest. Hier zie je ze verspreid over het hele land. En er is ook een analyse losgelaten op de daders. Dus wie hebben deze verschrikkelijke misdaden gepleegd? En dan zag je het in eerste dat het allemaal jongens waren, allemaal jongen jongens, vaak de studenten, scholieren. Inlijn dus met dat beeld dat moordenaars vaker mannen zijn dan vrouwen. Maar er was nog iets anders aan die hand met die jongens. Want die jongens waren allemaal, hadden eigenlijk vaak veel emotionele pijn. Ze werden heel vaak buitgesloten door de groep, gepest. Waren heel vaak werden omschreven als loners. Er waren ook mensen die in hun klas die niet eens wisten dat dit iemand was die op hun school zat. Of in hun klas zat. Dus er waren een soort van onzichtbare mensen die daar heel erg veel last van hadden. En dus in een soort van uiteindelijke wanhoopsdaad om zichtbaar te worden. Zo'n verschrikkelijke misdrijfplegen is uiteraard geen manier om dit goed te praten. Maar dit geeft gewoon aan dat hele extremen vorm van psychische pijn een soort van katten het nou ervaring kunnen hebben. Dat mensen hele extremen daden gaan plegen. Dus ook daarom is het belangrijk om die psychische pijn bij mensen in de gaten te houden. En daar heel erg scherp op te zijn ook in schoolen. Nou is er natuurlijk nog iets anders wat al deze jongens met elkaar gemeen hebben. Dat is namelijk dat ze in de Vareemde Staten leven. Een heel agressief land dus ook omdat er in de Vareemde Staten veel meer toegang is tot wapens. En we weten dat op het moment dat er wapens beschikbaar zijn.  En zelfs als wapens zichtbaar zijn dat dat leidt tot meer agressief gedrag. Dit noemen we ook wel het weapons effect. Dus het wapen effect. En dat blijkt uit verschillende onderzoeken bijvoorbeeld onderzoeken waarin deelnemers in een ruimte zitten met een poster van een geweer. Dan zijn ze meer geneigd om agressief gedrag te vertonen dan als er een poster is met een van iets heel anders. Een neutrale poster. Het blijkt ook uit onderzoek waarbij studenten een beetje boos gemaakt werden. Ze werden een beetje geprovoceerd. En we weten dat dat provoceren ja dat is echt een soort van mega trigger voor agressie. Dus studenten werden geprovoceerd. En sommige van hen werden kwaad gemaakt in een ruimte waarin ook een pistool aanwezig was. Dat was natuurlijk geen echt pistool. Dat was die pistool lag in de ruimte. Zo genaamd omdat het uit een ander experiment afkomstig was. En in andere gevallen lag er een badminton racket iets heel anders. En vervolgens kregen die studenten de kans om wederom stroom schokken uit te delen aan een vreemde. En je ziet op het moment dat je in een ruimte in een ruimte bevindt waar een wapen aanwezig is. Leidt dit tot meer agressief gedrag. Dus meer stroom schokken van langere duur van boze proefpersonen, geprovoceerde proefpersonen. Als zij in een ruimte zijn met een wapen in vergelijking met een badminton racket. Dus die wapens ja dat doet echt iets met ons de blootstelling aan zo'n wapen. Maar hoe zit het dan met media als wij tv kijken. Dan zien we overal wel wapens en ook heel veel agressie. Ja als wij als wij een wilkeurige Netflix serie aanzetten dan worden we daar overspoeld door. Het is zelfs zo dat op 18 jaren leeftijd Amerikaanse kinderen dus tot ze 18 zijn al 200.000 gewelddadige sennes hebben gezien en zelfs 40.000 moorden. Dus als je 18 bent en je woont in een verenigde state heb je al 40.000 keer gezien dat iemand vermoord wordt. Best wel heftig toch en ook als je kijkt naar andere cijfers van de media en agressie. Dat in 61 procent van de televisie programma zit geweld. In 43 procent van de gevallen houdt geweldverband met humor. Dus wordt het een beetje gerelateerd aan humor of aan grappen. Heel vaak zijn de daders aantrekkelijk en in een verreweg de meerdeheid van de gevallen worden die mistraden niet bestraft.  Dus komen de daders ermee weg. En ja hier worden we zo aan bloot gesteld aan programma's. Heel veel televisie programma's waar je een geweld voortdurend vertoont wordt. Het beetje grappig is en die modellen die dat geweld vertoont zijn heel erg knap. Dus dat zijn ook nog heel aantrekkelijke mensen om naar te kijken en daar willen we allemaal blijken. En ze komen er ook nog mee weg. Dus dat kan best wel het idee geven dat je dat agressie en geweld heel normaal is en zelfs zelfs wel leuk om te doen. En je komt er toch maar mee weg en het is toch wel grappig. Nou is er dan ook zo iets als een verband. Dus het kijken naar gewelddadige televisie. Gewelddadige films bijvoorbeeld en het vertonen van agressief gedrag. Nou dat zijn heel veel verschillende studies al onderzocht. Ik ga nu een van mijn favoriete studies met jullie bespreken. Het is een veldonderzoek uitgevoerd in België bij mannelijke teeners in een Belgische justitieële inrichting. Dus dit waren allemaal jongens die wel iets op hun kerfstok hadden. En die teeners die zaten daar dus in die inrichting. En voordat ze meegingen doen aan dit onderzoekje werd eerst hun agressie gemeten en dat werd gemeten door deze jongens te observeren. Dus hoe gaan ze met elkaar om en hoe vaak vertonen ze agressief gedrag. Daarna werden ze in twee verschillende groepen verdeeld. En in één groep mochten de jongens naar films gaan kijken. En dat waren vijf films die allemaal gewelddadig waren. En ze keken één film per dag vijf dagen achter elkaar. De andere groep jongens mochten ook naar films kijken. Maar dit waren niet gewelddadige films. Dus de jongens die keken allemaal naar films. Eén deel was gewelddadig. Anderen was niet gewelddadig. Na die vijf dagen werden ze opnieuw geobserveerd en werd gekeken. Ja, hoe agressief zijn ze nu? Is er een effect van het kijken naar die films op agressie? Nou, kijk maar eens mee naar de resultaten. Die zijn best wel duidelijk, zou ik zo zeggen. Op de ei als zie je het gemiddeld aantal agressieve handelingen per 30 seconden. En die oranje bar, dat is de voormeting. Dus voordat het experiment plaatsvond zag je geen verschil tussen die groepen. Nou, dat is nog al logisch. Er was nog niks gebeurd. Dus je ziet dat ze ongeveer even gewelddadig waren.  Maar na het kijken van die films zie je een heel groot verschil. Je ziet dat jongens die hadden gekeken naar die gewelddadige films. Dat die veel meer agressief gedrag gingen vertonen. Dan die jongens die hadden gekeken naar niet gewelddadige films. Die niet gewelddadige films, die leken zelfs agressie een beetje te hebben afgenomen. Geen heel grote effect misschien. Maar toch, je ziet wel een afname van het geweld. Misschien omdat meestal films wel gewelddadig zijn. Dus kijken naar niet gewelddadige films is misschien wel uitzonderlijk. En kan misschien aansporen tot het vertonen van minder agressie. Nou, er is nog heel veel meer onderzoek gedaan naar de link tussen media en agressie. En keer op keer wordt eigenlijk bevestigd dat het kijken naar geweld op tv voorspelt. Gewelddadige drag ook jaren later. Dus kinderen die heel veel hebben gekeken naar gewelddadige tv groeien op tot gewelddadige retiners. En gewelddadige retiners worden vervolgens ook gewelddadigere volwassenen. Dus het kijken naar gewelddadige tv heeft zeker verband met het vertonen van agressief gedrag. Ik zeg heel nadrukkelijk verband, want dit zijn dus ook weer correlationele bevindingen. En er is natuurlijk ook best wel een grote kans dat kinderen of mensen die van nature geïnteresseerd zijn in agressie of agressiever zijn van naturen. Dat die het ook leuker vinden om te kijken naar gewelddadige tv. Dus als je gewoon agressiever bent van van persoon, dan vind je dat leuker om daarna te kijken. En dat dat voorspelt uiteindelijk dat je ook agressiever wordt als je opgroeid. Dus het is een correlatie, maar uit een paar studies blijkt wel degelijk ook wel een kausaal verband. Dat dus kijken naar die gewelddadige tv ook echt uiteindelijk gewelddadige drag voorspelt. Dit is allemaal onderzoek bij tv kijken. Natuurlijk misschien niet eens meer heel erg van deze tijd, want heel veel mensen kijken. Nou, het is veel jongeren kijken nauwelijks meer tv. Maar wat ze wel doen is gamen en heel veel jongeren spelen gewelddadige games. Misschien speel je zelf ook wel gewelddadige games en vooral van die one person shooter games. Dat je zelf degene bent die dus allemaal mensen moet neerknallen. Nou, van dat soort spelen weten we dat heeft nog veel meer invloed op je gedrag veel meer dan tv kijken. En de reden daarvoor is dat je actief deelnemt. Jij bent degene die dat gedrag vertoont.  En er is veel onderzoek gedaan naar het spelen van die gewelddadige video games. En ja, ja, eigenlijk hoe je psychologisch daarover het beïnvloedt. Hier zie je een soort van overzicht van wat er gebeurt als je heel vaak van die gewelddadige video games speelt. Nou, wat je dan ziet is dat je eigenlijk je attitude's veranderen. Dus je wordt wat agressie krijgt agressievere attitude's. Je ziet meer agressie in je omgeving. Je wordt verduend geprimed met agressie. Je ziet overal agressie plaatsvinden. Je krijgt ook agressievere verwachtingen. Je ontwikkelt ook agressievere gedragsscripten. Dus je verwacht eigenlijk dat agressief gedrag vaker plaatsvindt om je heen. En je wordt ook een beetje gedecentiseerd. Dus dat wil zeggen dat je minder gevoelig wordt voor agressie. Dus op het moment dat je bloot gesteld wordt aan agressie, haal je je schouder op. Denk je, ja, oké, what else is nu? Je wordt minder, er heeft minder impact op je. En dat allemaal draagt bij aan een grotere kans op een agressieve persoonlijkheid. Dus jouw persoonlijkheid kan agressiever worden als jij heel vaak van die video games speelt. Maar er is wel een belangrijke kanttekening die je hier moet plaatsen, want dit effect geldt niet voor iedereen. En niet iedereen, sowieso, het geldt echt niet als je één of twee keer of af en toe van die gewelddadige games speelt. Heb je echt geen verschil, geen andere persoonlijkheid daarna echt geloof, maar zo werkt het niet. Het gaat om heel vaak spelen. En daarbij hangt het ook nog samen met de situatie waarin jij je bevindt. Dus vooral kinderen die kwetsbaar zijn. Bijvoorbeeld omdat ze meer geweld ervaren in hun sociale omgeving. Of omdat ze psychisch leiden, omdat ze dus bijvoorbeeld heel eenzaam zijn. Ja, die hebben wel een grotere kans om agressiever te worden. Om dat agressie aangemoedigd wordt door het spelen van die gewelddadige games. We zijn bijna aan het eind gekomen van het college, maar we kunnen natuurlijk niet stoppen met praten over agressie. Als we niet ook inzoomen op de belangrijke vraag, kunnen we agressie ook verminderen. Hoe kunnen we zorgen voor een veiligere samenleving? En als je zelf de neiging hebt dat je agressief voelt, wat moet je er dan mee doen? Hoe kan je dat dan oplossen? Nou, er zijn natuurlijk ook heel veel theorieën over en heel veel ideeën. En ook bijvoorbeeld bij opvoeders.  Zelf ook als moeder wil ik natuurlijk dat mijn kinderen niet agressief zijn. En als zij agressief zijn bijvoorbeeld een van mijn kinderen slaat een broertje. Nou, wat wil ik dan? Nou, dan wil ik ze natuurlijk straffen. Ik wil zorgen dat ze dat niet doen. Nou, heel lang in meer ouderwetse opvoedingsstijlen ging je die kinderen dan straffen door zelf agressief te zijn. Door ze bijvoorbeeld een stevig pak billenkoek te geven. Nou, draai ik daar wel eens mee. Dat is als schapje. Maar ik zal het natuurlijk nooit zelf doen, want ik weet dat agressiefgedrag vertonen als reactie op agressie als straf. Dat werkt natuurlijk helemaal geen meter. Dat weten jullie inmiddels ook. Want dan gebruik je eigenlijk, dan ben je eigenlijk model voor agressief gedrag. Dus ik leer mijn kinderen dan als jij een kind gaat slaan als reactie op slaan. Dat agressie een soort van cyclus is als een kind uiteindelijk geslagen wordt of iemand anders leren ze. Oh, dan moet ik heel hard terug slaan. Dus we moeten agressie nooit modeleren. We moeten agressie nooit nadoen, ook niet als reactie op agressie. Dus nee, dit is geen goed idee. Wat werkt dan wel als je agressief gedrag als opvoeder wil afstraffen? Nou, dat hebben we al gezien. Een college zes hebben we gesproken over wat je moet doen als je kinderen iets doen wat je niet wil. Wat je dan moet doen is eigenlijk dreigen met een lichte straf. En we weten dan gaan ze cognitieve dissonantie ervaren. En ja, dat kan ervoor zorgen dat ze minder agressief gedrag gaan vertonen. Niet alleen maar als ik niet in de buurt ben, maar ook als als ik de ruimte uit ben. Wat uiteindelijk het allerbeste werkte, ook in opvoedingssituatie zoals deze, is het negatief gedrag negeren. En positief gedrag bevestigen, versterken. Dus het allerbeste wat je kan doen als opvoeder is als kinderen zich negatief gedragen is omdat eigenlijk zoveel mogelijk te negeren. Dat is verschrikkelijk moeilijk, kan ik je verzekeren. Bijna onmogelijk af en toe en soms gaat het ook gewoon niet, maar dat zou wel het beste zijn. Positief gedrag moet je bevestigen en negatief gedrag moet je eigenlijk geen aandacht geven. Nou, wat kunnen we dan nog meer doen? Nou, als je zelf heel erg agressief bent, dan wil je vaak van dat gevoel af.  En een heel aantrekkelijk idee is dat als jij zelf heel opgevokt bent, dan wil je bijvoorbeeld kijken naar een K1-gevecht waarin iemand helemaal en elkaar wordt geslagen. Of je denkt ja, ik ben zo opgevokt, ik ben zo agressief, ik wil gewoon naar een van de auto-dump en dan ga ik zo'n auto helemaal molesteren. Dat is het idee van Catharsus, het idee dat je eigenlijk die agressie uit je systeem los wil krijgen. Werkt dit? Zorg dat ervoor dat je minder agressief wordt? Nee, helemaal niet. Het blijkt eigenlijk dat kijken naar agressief gedrag op televisie bijvoorbeeld, dat leidt eigenlijk alleen maar tot meer agressief gedrag en ook zelf agressief zijn, verhoogt ook alleen maar die staat van agressie. Ook als je agressie gebruikt naar de bron van je frustratie, dus stel iemand lokt jou uit de tent of die zegt die chauffeur en zegt dat je wordt heel agressief, heel opgevokt van. Als je die persona vervolgens slaat, word je niet minder agressief. Het verstevigt eigenlijk alleen maar dat beeld van agressie als reactie op een sociale situatie. Dus nee, het werkt eigenlijk helemaal niet. Wat werkt dan wel? Tot jezelf komen. Tot rust komen, als jij overspoeld wordt door boosheid, gefrustreerde gevoelens, agressieve gedachten, zorg er dan voor dat je jezelf de kans geeft om tot rust te komen, doet het op een veilige plek en probeer je zelf een beetje te distanciëren van wat er gebeurt is. Op het moment dat het nog heel heftig is, kan het helpen om jezelf een beetje af te leiden. Even wat anders te gaan doen, bijvoorbeeld te gaan sporten, dat je wel die energie die je hebt op een soort van positieve manier kan gebruiken. En heel even een eerste instantie door die hele heftig fase heen gaan. En je boosige gevoelens ook erkennen en kijken van wat heeft we nou zo boos gemaakt. Heel vaak heeft boosheid natuurlijk te maken met sociale situaties. Iemand heeft je boos gemaakt, iemand heeft je iets gezegd wat je heel onprettig vond. En wat dan natuurlijk heel goed helpt, is goed weten hoe je dat conflict kan oplossen. Zelf verantwoordelijkheid nemen voor misschien jouw aandeel in de ruzie die je hebt gehad. En daarover praten de gevoelens die de ander bij jou heeft opgewekt. Dus ik was heel erg boos. 