Vooroordelen: Oorzaken en gevolgen| dr. Tila Pronk | Tilburg University | #13.2
Dit is deel 2 van college 13. We hebben nu een beeld van wat vooroordelen zijn en hoe we ze kunnen meten. Laten we nu gaan kijken naar de gevolgen en ook de oorzaken van dit interessante psychologische fenomee. Laten we eerst gaan inzoomen over wat het betekent, wat de consequenties zijn als je zelf lid bent van een minderheidsgroep. In het eerste deel van het college hebben we al gesproken over hoe hardnekkig stereotype beelden zijn. Dat komt door confirmation bias en het perseveratie effect dus als een stereotype beeld eenmaal is ontwikkeld is het heel lastig om daarvan af te komen. En helaas is het zo dat ook leden van minderheidsgroepen soms gedrag vertonen waardoor dat stereotype beeld eigenlijk bevestigd wordt en daar daar ook in stand gehouden wordt. En dat gaat op twee verschillende manieren. Ten eerste via de route van een self-fulfilling prophecy. Nou dit hebben we wel eerder besproken dus hopelijk gaat er al een belletje bij je rinkelen. Maar wat zijn eerst zo'n self-fulfilling prophecy nou en hoe neemt dat een vorm aan in voorordelen. Nou stel je voor je zit in een klas, je bent lid van een minderheidsgroep en je bent je ervan bewust dat een deel van jou van het beeld wat mensen van jou een groep hebben is dat jij niet slim bent en dat je niet intelligent bent. Dan zul je merken dat bijvoorbeeld jouw jeuf of meester die dat beeld in zijn of haar hoofd heeft dat hij op een andere manier gaat benaderen. Je krijgt bijvoorbeeld minder vaak de beurt. De lat wordt wat lager gelegd. Je krijgt minder mogelijkheden om je verder te ontwikkelen. En je merkt ook dat er soms wat dommeren vragen aan jou worden gesteld. Dus je wordt eigenlijk op een hele andere manier benaderd. Dus de jeuf heeft bepaalde verwachtingen over jou dat uitzicht in gedrag naar jou toe. En daardoor ga jij eigenlijk die verwachtingen bevestigen. Dus jij gaat je ook wat dommer gedragen. Je gaat wat minder je best doen in de klas. Ik denk nou mijn beeld is toch al gevormd. Dus het maakt niet meer uit wat ik doe. Ik heb geen kansen om me hier verder te ontwikkelen. Dat is een voorbeeld van een zelfvervilling privacy. Dus de houding van één persoon uit zich in gedrag van die persoon.  En dat lokt weer gedrag van de minderheidsgroep in dit geval uit. Dus dat is een ziekeles. Het is een interpersoonlijk proces. Iets wat plaatsvindt tussen verschillende personen. Wat er ook nog een rol speelt, is sociale identiteitsbedreiging. En dit is een ander probleem waar minderheidsgroepen mee te maken hebben. En dat is eigenlijk de vervolgstap na zelfvervilling privacy. Dus als jij heel vaak hebt gemerkt dat mensen jou eigenlijk minder mogelijkheden geven. Dat ze jou op een andere manier benaderen. Dan ga jij dat onderdeel maken van jou eigen sociale identiteit. Je wordt er heel erg bewust van dat mensen niet geloven dat je slim kan zijn. En dat zal zich ook uiten in gedrag. En zelfs als mensen je vervolgens wel een kans geven. Dan zal je die kans niet meer grijpen omdat je een soort van bedreiging ervaart van jouw eigen stereotypen groep. Dus je bent je er zo bewust van dat jij lid bent van die groep. Dat jij eigenlijk niet meer echt in jezelf geloofd. En dat is echt een heel erg grote bedreiging voor mensen in minderheidsgroepen. En dat kan echt verzorgen dat mensen falen en bepaald negatief gedrag vertonen. Omdat ze zo bang zijn om dat stereotypenbeeld eigenlijk te bevestigen. Dus het is heel ironisch. Je wil eigenlijk dat helemaal niet hebben. Je wil dat mensen positief over je denken. Maar toch wordt op die manier jouw eigen gedrag gesaboteerd. Nou die sociale identiteitsbedreiging dat is een intra-personelijk proces. Dus dat wil zeggen dat speelt zich echt af binnen één persoon. Dus omdat je gewoon puur weet wat het stereotypenbeeld is. Kan je dat moeilijker loslaten. En ja, saboteert je daarmee eigenlijk je eigen gedrag. Maar wat gebeurt er nou eigenlijk als jij lid bent van een groep. Waar konkurrerende stereotypen zijn. Bijvoorbeeld als je een asiatische vrouw bent die een wiskunnetoets moet doen. Nou als dat het geval is. En dit is ook onderzoek. Is hierbij uitgevoerd bij asiatische vrouwen. Waarbij ze vooraf gaan aan de wiskunnetoets. Eerst even fijnjes herinnerd werden aan het feit. Dat er vaak geslachtsverschillen worden gevonden op deze wiskunnetoets. En op die manier word je even herinnerd aan het feit van. Ja mannen en vrouwen die hebben vaak een andere prestatie op deze groep. En dan denk je oh ik ben een vrouw. Als dat zo is dan gaat de prestatie naar beneden.  Dus dan ga je slechter presteren als je een soort van herinnerd wordt. Aan het feit dat je lid bent van een groep. Waar een stereotypen over is dat je minder goed bent in wiskunnen. Als je diezelfde groep vrouwen vertelt. Ja, we merken dat er hier wat verschillen zijn van mensen met een asiatische achtergrond. Of een niet-asiatische achtergrond. Dan gaat de prestatie juist omhoog. Dus het stereotypen wat geactiveerd is op dat moment. Dat bepaalt de prestatie op zo'n wiskunnetoets. En op die manier kan je dus die sociale identiteitsbedreiging. Ook zijn goede gebruiken. Als je weet van ik moet gewoon een bepaald deel van mijn stereotypen activeren. Waardoor ik ga geloven in mezelf en in een goede uitkomst. Nou wat deze processen laten zien. Ook vooral die stereotypen, die sociale identiteitsbedreiging. Is dat mensen die lid zijn van minderheidsgroepen. Zichtige zeer bewust zijn van de stereotypen over hun eigen groep. En dit gebeurt vaak al vanaf zeer jonge leeftijd. En dat kan ook hele hartverscheurende gevolgen hebben. Zoals je zult zien in de volgende filmklip. Waarin jonge kinderen, zwarte kinderen gevraagd worden. Met welke pops ze willen spelen. Een witte pop of een zwarte pop. Kijk maar mee. Ik heb het gevoel tussen een zwarte pop en een zwarte pop. In de meeste instances zijn de meerdere kinderen voor de zwarte pop. Ik heb deze test gekregen, zoals Dr. Clark did, om te zien hoe we ervaring zijn. Can you show me the doll that you like best of that you like to play with? This one, that one. And can you show me the doll that is the nice doll? And why is that the nice doll? Can you show me the doll that looks bad? Because it's black. And why do you think that's a nice doll? Because she is white. And can you give me the doll that looks like you? Fifteen out of the 21 children preferred the white doll. Nu we weten hoe onrechtvaardig en soms ook echt afschuwelijk vooroordelen zijn, komen we uit bij een hele belangrijke vraag. Waarom hebben we eigenlijk vooroordelen? Wat zijn de oorzaken van vooroordelen? En op die manier kunnen we ook één van de kernvragen die ik in college één heb opgeworpen beantwoorden.  Dus waarom worden mensen anders behandeld op basis van hun uiterlijk of meer breed gezegd op basis van hun groepslidmaatschappen omdat je lid bent van bepaalde groepen? Nou, breed gezegd zijn er drie verschillende oorzaken van vooroordelen. Normatieve regels, sociale cognitie en realistisch conflict. En ik zal ze nu één voor één met jullie bespreken. Dus we beginnen met normatieve regels. Nou, die eerste oorzaak van vooroordelen komt voort eigenlijk uit sociale druk die wij hebben, die wij allemaal voelen om ons te conformeren. Als wij opgroeien in een gemeenschap waar er heel veel vooroordelen zijn, bijvoorbeeld je hebt groeit op in een gezin en jouw vader of jouw opa was nog de oprichter van de koekhoeksklen en al je gezinsleden zijn zeer racistisch, dan ga je dat overnemen omdat we nou eenmaal leren van onze opvoeders, van onze ouders. We willen ook heel graag dat onze ouders ons leuk vinden. We willen heel graag in de smaak vallen. We willen heel graag bij horen. Dus dan gaan we ons op die manier conformeren. Dus we conformeren ons aan de normen om ons heen om op die manier opgenomen te worden in onze sociale omgeving. Dus dat is één van de redenen waarom vooroordelen bestaan. Omdat we dat gewoon van generatie op generatie overnemen. Ook is het zo dat als wij in een land of een regio wonen waar geinstitutionaliseerde discriminatie bestaat, zien we ook dat er meer vooroordelen zijn. Dat is bijvoorbeeld in staten of regio's waar het homo huwelijk verboden is, zie je veel meer haat en veel meer vooroordelen tegenover mensen die homosexueel zijn of bisexueel. Hier zie je een kaart van de wereld met daarin de rode gebieden, dat zijn gebieden waar homosexualiteit verboden is. En waar het soms in sommige van die gebieden is, is er zelfs de doodstraf als je een relatie hebt met iemand van hetzelfde geslacht. Het is natuurlijk hartverscheurend. En niet alleen maar omdat je dat niet mag trouwen met degene van wie je houdt, maar ook omdat dan dus gerechtvaardigd wordt voor jouw landsgenoten om jou te discrimineren. Omdat er gewoon wetten bestaan die jou discrimineren. Dus dit is ook weer één van die voorbeelden dat discriminatie nog echt aan de orde van de dag is. En dat het is wat nog steeds een hele grote rol speelt en een beperkende rol speelt voor mensen van verschillende minderheidsgroepen.  Dus dat normatief conformisme dat we ons aanpassen aan onze omgeving, dat verklaar het ook waarom er verschillen zijn in vooroordelen over de hele wereld en is één van de oorzaken van vooroordelen. De tweede oorzaak van vooroordelen komt voor dat iets wat we bespraken in hoorcollege V, dat ging over het zelf. En in dit college over het zelf hadden we het over het zelf concept. Dat betekent eigenlijk dat er verschillende manieren zijn waarop we naar onszelf kunnen kijken. Je kan kijken naar jezelf in de vorm van je persoonlijke identiteit. En als je dat doet, dan kijk je naar jouw eigen kwaliteiten, jouw eigen kenmerken, jouw persoonlijke kenmerken. Je kan kijken naar je relationele identiteit, dus hoe relateren je jezelf aan de mensen en jouw naastomgeving. Maar je hebt ook een stukje sociale identiteit. En dat is een deel van onze identiteit, dat voortkomt uit ons groepslidmaatschap. We zijn allemaal lid van verschillende groepen. Je bent lid van een groep omdat je geboren bent in een bepaalde familie, omdat je een bepaald geslacht hebt, omdat je een bepaalde seksuele voorkeur hebt, omdat je een cultuur hebt, een religie. Dat zijn allemaal groepen waar we niet voor kiezen. Er zijn trouwens ook groepen waar we wel voor kiezen, die kunnen ook onderdeel worden van onze sociale identiteit. En wat we weten is natuurlijk, als er iets onderdeel van is van onze identiteit, dan willen we daar heel graag een positief beeld van hebben. We zijn namelijk heel erg adept op uit om een hoog zelfvertrouwen te hebben. En dat geldt ook voor ons groepslidmaatschap. Dus we willen heel graag dat onze groep exceleert, dat onze groep de allerbeste groep is. En dat uit zich op verschillende manieren, bijvoorbeeld als we kijken naar onze eigen groep, dan ervaren we allemaal iets als ethnocentrisme. Een ethnocentrisme betekent eigenlijk is het geloof dat jouw eigen groep superior is, beter is dan andere groepen. Dus mijn groep, mijn religie, mijn cultuur is beter dan andere groepen. Nou, dat hebben we allemaal al wel tot op zekere hoogte, maar niet allemaal even sterk. Dus er zijn culturen, religies, nazies, landen waarin die heel ethnocentrisch zijn. Dus heel erg het gevoel van wij zijn de aller, allerbeste. En dat kan natuurlijk ook heel gevaarlijk zijn.  Want ook als je leiders hebt die dat beeld heel erg bevestigen van jullie zijn de ubermenschen, dan is dat natuurlijk iets wat wel een alarmbelletje moet laten rinkelen. Dus ethnocentrisme is iets wat normaal is tot op zekere hoogte, maar als het heel extreem wordt, kan het ook hele heftige gevolgen hebben, vooral als jouw groep in conflict komt met andere groepen. Want die andere groepen zie je dan dus automatisch als inferior, minder goed aan jou. Ja, en dat rechtvaagt dan misschien ook hele extreem vormen van geweld. Dus ethnocentrisme is ook een mogelijk groot probleem. Het andere proces is ingroup bias. En ingroup bias is eigenlijk de neiging om leden van jouw eigen groep een beetje voor te trekken ten opzichte van mensen van een andere groep. Dus mensen van jouw eigen groepen, daarbij een nette wat aardiger voor, die geven je wat meer kansen, die betrek je bij het gesprek, die ga je gezellig includeren in jouw eigen groep. Nou, dat is allemaal hartstikke leuk natuurlijk, als er veel mensen zijn bij jouw groep en als jij lid bent van de ingroup. Als je lid bent van een minderheidsgroep, word je dus voortdurend een beetje afgewezen. Want ja, het is veel moeilijker voor jou om ook die fijne goede behandeling te krijgen als mensen denken, ja, maar jij bent anders. Dat hoort niet bij ons groepje. Nou, dat zien we ook in de processen die er zijn ten opzichte van leden van de outgroup. Dus mensen die niet bij onze groep zijn. Dan doen we eigenlijk grofgezegd twee dingen. Ten eerste, smijten we ze eigenlijk allemaal op één hoop. We denken dat ze allemaal hetzelfde zijn. En dit noemen we ook wel outgroup homogeniteit. Dus we denken eigenlijk niet meer na als iemand van een outgroup als een unieke individu. We denken, oh, je bent gewoon lid van die ene groep asiaten. Ja, je bent gewoon een asiate. Dus je gaat niet meer inzoomen op de individuele kenmerk. Je gooit iedereen op één berg. En je kijkt niet meer naar de verschillen. Je vergroot ook eigenlijk de overeenkomsten tussen mensen van die groep. Dus outgroup homogeniteit. Het andere dat we doen is outgroup derogation. En dat is een soort van parapluterm, zou ik willen zeggen. Dat wij op een hele negatieve manier kijken naar die outgroup. En we geven ze eigenlijk de schuld van alles.  We geven ze de schuld van onze eigen ellende. Bijvoorbeeld als jij je buurman hoort mompelen. Ja, dan komen we weer al die buitenlanders komen hier binnen. Die nemen al onze banen in. En daarom ben ik nu al drie maanden bergloos. Dat komt al die buitenlanders. Ja, dat is een voorbeeld van, in de slachtofferrolplaatsen en andere de schuld geven van jouw eigen ellende. Dus ja, het ligt allemaal aan de buitenlanders. Het ligt allemaal aan die outgroup. Ik zelf heb helemaal geen aandeel aan mijn eigen ellende. Daarbij geven we ook de outgroup de schuld van hun eigen ellende. Dus als het met de outgroup niet goed gaat, ze hebben problemen, ze zijn bijvoorbeeld heel veel vluchtelingen die op straat moeten slapen. Ze zeggen, ja, het je manier hierin moet komen. Ja, dat is ook mooi dom van jou, om hierheen te komen. We geven ze de schuld van hun eigen problemen en we geven ze ook de schuld van onze eigen problemen. Een prachtige manier om ons zelfbeeld te beschermen en een verschrikkelijke manier om om te gaan met mensen die niet zijn zoals jij en die misschien juist op heel veel empathie zouden moeten kunnen rekenen. Tot slot is er nog een laatste oorzaak van voorordelen en dat is misschien wel de meest logische. Dat is de realistische conflicttheorie. En die stelt dat groepen ook af en toe met elkaar in conflict zijn over beperkte middelen. Bijvoorbeeld als twee verschillende groepen allebei denken recht te maken of aanspraak te maken op hetzelfde stuk land. Zoals het geval is in Israel en de Palestijnen. Je ziet hier dat Palestina was eerst het land. In 1947 was het de Palestina. Toen kwam de partitionplan in 1947 waarbij Israel werd gesticht en dat leidde tot allemaal problemen. Je ziet dat Israel heeft uitgebreid en dat Palestina eigenlijk bijna helemaal van de kaart is gevaagd. Op het laatste plaatje zie je nog een heel klein strookje groen. Dat is de Gaza-strook waar natuurlijk ook al decennia lang nu om gevochten wordt. Als dit zo is dan zie je dus twee groepen die vechten om dezelfde middelen, dezelfde uitkomst. Dat is eigenlijk best logisch dat die met elkaar in de clinch liggen want ze willen hetzelfde en ze kunnen het niet allebei krijgen. Dat realistische conflicttheorie is niet alleen maar in deze hele heftige situaties van oorlog. 