Dirk Brounen over het reboundeffect
Ons onderzoek laat zien dat het gasverbruik in de woning maakt een uitkomst is van twee factoren. Eén is de kwaliteit van het pand en de andere de leefstijl van de bewoner, het gedrag. Het is heel belangrijk om de interactie tussen die twee te weten en te kennen om te komen tot effectieve besparing in gasverbruik. Kun je uitleggen wat je hebt onzorgd? Ja, we hebben een groot schalige studie opgezet. Wij is Erdal Eiden, Niels Kok en ik zelf, we hebben ruim 600.000 huishouders in Nederland onderzocht. We hebben gasrekeningen bestudeerd en hebben dan gekeken naar de panden waarin mensen wonen maar ook de verandering in de kwaliteit van de panderen en het gedrag van de bewoner. Wat we dus zien is dat als je gaat isoleren en je gaat de woning zinig maken, dat je wel bespaart maar dat de besparing vaak iets kleiner is dan je zou verwachten omdat het gedrag van de bewoner zich vervolgens aanpast aan de geïsoleerde woning. Men veronderstelt dat het goedkoper wordt en gaat dan de thermostaat soms iets verhogen. Ik denk dat de belangrijkste conclusie, dat noemen wij in het onderzoek, het rebound effect. Dat is in de literatuur een soort terugvall factor. Dat zie je vaak ook bij mensen die in zuinige auto's gaan rijden en zie je datzelfde optrainen. Een rebound effect betekent dat het gedrag van de consument zich steeds aanpast aan de omstandigheden. Dus als een woning zuiniger is of wordt, dan gaan mensen zien dat de woning eigenlijk goedkoper is om te stoken en gaan ze eigenlijk net iets meer willen verbruiken want de thermostaat mag iets hoger. Het is toch goedkoper en zuiniger. Dan ga je dus wel minder verbruiken dan voorheen, maar de besparing is kleiner dan geholpt en gedacht. Dat werkt trouwens ook de andere kant op. Mensen die naar een gelabel woning gaan verhuizen, die weten als ik hier nou volop ga stoken dan wordt het heel duur. Dat is natuurlijk een warme traai aan. Dus gedrag past zich aan aan de omstandigheden en dat veranderende gedrag is belangrijk om goed te begrijpen. Dat betekent ook dat mensen vaak teleurgesteld zijn na gedaan investering. Klopt, dus belangrijk zeker van naar de toekomst toe.  Want we zitten natuurlijk nu in de tijd waarin we willen besparen en dus steeds de woningen gaan verbeteren en isoleren is dat we niet naïef zijn daarin. Dat we daar gaan denken, oké, die volgende stap gaat besparen. Maar als die besparing niet volledig wordt uitgenut in de gasrekening omdat het gedrag anders is, is het goed om op voorhand daar rekening mee te houden om die teleurstelling te voorkomen. Dat we niet achteraf denken dat er iets niet klopt. Het klopt wat we ramen, als ons gedrag in een vrij land aanpast. We moeten ook nadenken hoe kunnen we dat gedrag gaan blijven beïnvloeden. Heb je aanbevelingen? Jazeker, we zijn nu al met vervolg onderzoek bezig om te kijken hoe we dat gedrag effectief kunnen begrijpen en ook besturen en bespelen in de toekomst. En we weten uit de literatie van de psychologie en de marketing dat mensen heel erg vatbaar zijn voor informatie. Dus een energielabel, één keer per jaar, krijg je dan weet je waar je staat. Alleen om effectief mensen beust te laten besparen gedurende het jaar en hun gedrag aan te passen, is het belangrijk dat je ze vaak prettige signalen geeft, in de juiste richting, nudging noemen we dat. Dus wat wij aan het doen zijn, is aan het kijken hoe je bijvoorbeeld met informatie-displays, die regelmatig iedere dag vertellen hoe hoog je verbraak is, om mensen in een soort wedstrijdte-vorm mee te nemen richting besparing. Want kijk de overheid en de maatschappij, het is heel belangrijk dat we gaan besparen om het klimaat te verbeteren. Dus dat staat een hoop op het spel. Alleen van dezelf gaat het niet en ons gedrag past ik ook niet vanzelf aan. Dus we kijken inderdaad op basis van de uitkomst van dit onderzoek hoe we die volgende stappen kunnen gaan zetten. De overheid geeft veel subsidies in allerlei richtingen. Dat zou kunnen betekenen dat de overheid ook andere beleid moet gaan formuleeren. Ja, dat klopt. Ik denk dat de overheid zeker een aanleiding van deze studie zal gaan kijken hoe ze dat samenspel kunnen gebruiken. Dus veel van het huidige beleid en subsidie beleid is gericht op het verbeteren van de woning. Ik denk dat dat ook heel effectief is. Alleen we weten nu ook dat dat gedrag zich zal aanpassen naar die betere woning. 