Kinderuniversiteit – “Breingeheimen” door professor Yvonne Brehmer en neuroloog Thies van Asseldonk
Goeiemorgen iedereen. Van harte welkom bij de kinderuniversiteit van Tilburg University. Hebben jullie er een beetje zin in? Nou, ik vond dat niet zo... Volgens mij vonden wij dat niet zo overtuigend. Hebben jullie er een beetje zin in? Heel goed, dat lijkt er meer op. Nou, voor vandaag zijn jullie voor één uur echte studenten aan de universiteit. En het thema van vandaag is breingeheimen. We gaan het dus hebben over de hersenen. En voor dit onderwerp hebben wij vandaag niet één, maar twee sprekers. En we hebben professor Yvonne Bremer. En Yvonne doet onderzoek naar de ontwikkeling van de hersenen hier aan de universiteit. En daarnaast hebben wij hersendokter Ties van Asseldonk van het Elisabeth II C. En die behandelt patiënten met een ziekte in de hersenen. Als jullie een vraag hebben tussendoor, zou ik jullie willen vragen om die te bewaren tot het vraag rondje. En voordat wij Yvonne gaan aankondigen, gaan we even kijken hoe goed jullie hersenen werken. Als het goed is, hebben jullie allemaal een groene en een rode kaart. Heel goed. Als ik zeg groen, dan doen jullie de groene kaart omhoog. En bij rood, dan doen jullie de rode kaart omhoog. Oké. Groen. Root. Groen. Groen. Root. Groen. Root. Groen. Nou, heel goed. Oké jongens en meisjes, mag ik een heel hard applaus voor professor Yvonne Bremer. Gaan jullie mij horen? Goedemorgen allemaal. Nu kunnen wij even die kaartjes gebruiken. Gaan jullie mij goed horen. Dan doen we de groene kaart omhoog. Kan je mij goed horen? Super goed. Oké. Welkom. Ik vind het heel mooi dat jullie hier zijn vandaag. En ik ga me even voorstellen. Mijn naam is Yvonne Bremer. En ik ben een professor hier op de universiteit. En wat je hier kan zien is mijn gezin. Ik heb drie kinderen. Eén van die zit hier ook in de publiek met haar klas vandaag. Ik vind ik heel blij dat jullie hier zijn. En wat je kan zien, ik houd echt van reizen en ik houd van kunst. En ik houd ook van mijn werk. En daar ga ik van daarover praten. En als je mij nu hoort praten, dan merk je wel... Dat is toch een beetje... Die praten toch een beetje op een andere manier. Ik kan die niet zo super goed verstaan. Ja, daar hoor je ook.  En dat komt daarom dat ik in Duitsland ben geboren. En ik heb heel lang in Zweden gewoond. En ik ben nu pas vier jaar hier in Nederlands. En je hoort, ik moet echt in Nederlandse taal nog echt goed oefenen. Maar mijn kinderen praten vier beter Nederlands dan ik. Dus toch gek? Wij zijn dezelfde tijd hier. Waarom praten die beter dan ik? En dat gaan we vandaag een beetje over hebben. Dat is de onderwerp waar we vandaag over praten. Waarom kunnen kinderen beter en sneller leren dan volwassenen? En wat gebeurt daar in de hersenen als we iets leren en als we ouder worden? En ik ga even beginnen. Ik heb een vraag aan jou. Ga maar even de kaartjes pakken. Als je zegt ja, dan is het de groene kaart. Als je zegt nee, dan is het de rode kaart. En mijn vraag aan jou is, ken je dit speel her? Ken je dat speel? Memory? Ja, ken je jullie al? En heb je dat al één keer gespeeld? Ja, oké. Doe maar de kaartjes naar beneden. En nu mijn vraag aan jou. Als je nu gaat spelen met jouw zusjes of broertjes, met kleinere kinderen of met jouw vriendjes, wie gaat dan winnen? Groen, ik ga winnen. Rood, die anderen gaan winnen. Zo? Of allebei? Of allebei? Oké. Super. Oké. Doe maar de kaartjes naar beneden. Oké. Ik heb nog een andere vraag. Doe maar de kaartjes naar beneden. Ik sta nu, dat was echt een beetje een mix van rood en groen. Oké, nu heb ik de tweede vraag aan jou. En dat is, bedenk nu, jij gaat spelen met oma en opa. Wie gaat dan winnen? Groen, ben jij rood, oma en opa? Oké. Oké, prima. Prima. Supergoed gedaan. Oké. Ik zie nu ook al een paar rode kaarten bij jullie, maar meest als die groen. Een paar oma's en opa's zijn niet hier in de zaal, maar sommige oma's en opa's zijn heel goed, ziet het uit. Maar ik sta nu echt meer groene kaartjes. Dat betekent, jullie zijn beter dan oma en opa in het spel. En wat moet je doen bij het spel hier? In de memory moet je echt veel dingen onthouden. Je bent op zoek naar twee plekjes die hetzelfde zijn en je moet weten waar die liggen en zo, dan moet je echt veel onthouden.  En het lijkt een beetje dat kinderen daar beter in zijn dan oudere mensen. En hoe kan dat? En dat vraag ik mij af in mijn onderzoek. Hoe kan dat? Ja, jij heeft al ideeën. Ik laat jou even weten hoe ik het onderzoekte. Dat laat ik jou nog niet zien. Wij hebben niet de memory speel. De memory speel, daar moet je ook een beetje geluk hebben om daar te winnen. Dat is allebei, je moet dingen onthouden, maar je moet ook een beetje geluk hebben. Ik moet niet onderzoek doen met geluk daarin. Ik moet het een beetje beter onderzoeken. En dat, in één van mijn onderzoeken, daar hebben we het op een andere manier, die vraag was, kunnen kinderen beter dingen onthouden en kunnen ze beter leren dan volwassenen. En dat hebben we gedaan niet met een memory, maar met woordlijstjes. En dat is net zo als jullie een nieuwe taal gaan leren. Daar heb je ook woordpaartjes, als je probeert Engels te leren, om twee woorden samen onthouden. En dat hebben we hier gedaan, ik laat jou even drie zien. Tafel en per, hond, auto, hamster, kroon. En die laat ik kinderen, jongen volwassenen en oude volwasseren hebben we die laten zien. En dan was die vraag, ga die maar echt onthouden en daarna laten we alleen eentje van die woordpaar zien. En jij moet met de tweede woord, wat is de tweede woord, weet je nog wat het was bij hond? Zeg maar auto, auto, ok. En wat was bij hamster? Kroon, ja klopt. En wat was bij tafel? Je ziet jullie zijn heel goed daarin. Maar wij hebben niet alleen, dat was nu alleen drie woordpaartjes, maar wij hebben de list heel lang gemaakt, heel lang, bijna honderd woorden. En dan wordt de taak echt een beetje moeilijk. Maar dat hebben we gedaan, en kijk, en dan hebben we dat, als ik zeg, met kinderen, jongen en oude volwassenen gedaan, kijk wat we daar gevonden hebben. Wat we zien is dat oomers en opers, kinderen negen tien jaar en kinderen elf, twaalf jaar, die zijn best wel op het lijk. En jonge volwassenen, die zijn beter. Waarom zijn oepen? En oepen nu net als zo goed als jonge kinderen, dat klopt toch niet. En waarom zijn de jonge volwassenen nu beter? Dat is ook een beetje gek.  En dan dacht ik, kan het me zien zijn dat de jonge volwassenen een trucje hebben? Die hebben een betere trucje om dingen te onthouden. Maar dat is toch uneerlijk, als we dan kinderen en oude volwassenen met jongen vergelijken als die een andere trucje nemen om dingen te onthouden. Dat dacht ik, we gaan iedereen dezelfde gehoogend trucje bijbrengen, leren. En dat hebben we hier gedaan. En ik laat jou even zien wat dat voor een trucje is. Die gaat heel goed werken. Dan moet je, en kinderen zijn heel goed daarin, je moet krapigen en gekke plaatjes maken van die woordparen. Kan maar kijken. Nu zie je de twee, je moet, oké, dat is nog niet gek, en dat is ook niet grappig. Je ziet wel een tafel en je ziet de pair. En wat doen we nu daarmee als we iets grappig willen maken? Kijk hier. Denk, de pair is heel groot. Ligt op een heel kleine tafel en dan gaat die nog heen en dan gaat het kapot. En dan doe je een foto van maken. En dan heb je een beeld. Wat kunnen we nu met de hond doen? De hond en de auto. Kijk. Kunnen we de hond wel auto rijden, las of niet? En dan doe je een foto. En de hamster, ja, die zetten we wel een kroontje op. En dan doe we een foto van maken. En daar weten we, hey, met die plaatjes, met bijzondere plaatjes, daar werkt our hersenen echt supergoed. En dan, als je nu probeert, als ik nou jou een woordje laat zien, en dan moet je niet meer bedenken, wat was de tweede woord, maar nu bedenk je, wat was de plaatje die gemaakt heeft? En dan gaat het veel beter dat terug te komen wat de tweede woord was. Dan hebben we dat nu één keer, een beetje zo'n wat wij nu gedaan hebben, als ik dat nou, kinderen, jongen en oudervolwassene laat zien, wat gebeurt dan als ik dan nog een test doe? Kijk wat gebeurt. He? Nu, die oudervolwassene, die zijn nu net als zo goed als kinderen die 11 en 12 zijn, maar kijk, die 9 en 10-jarigen hier met de... die hier zijn, ja, die zijn minder goed. Maar dat klopt toch nu helemaal niet.  Dat is toch niet wat jij voelt als je dan met oma en open gaat spelen. En dan was er weer over het nadenken, ja, hoe kan dat? En dan dachten we, hey, we laten kinderen gewoon trainen. Als je naar het voetbal gaat, als je naar het hockey gaat, dan ga je er ook trainen, trainen te schieten en die dingen. En dat hebben we hier ook gedaan. Traine, trainen, grappige plaatjes te maken, leuke afbeeldingen te maken van woordparen. En nu moet je echt kijken, kijk wat gebeurt als je iedereen, niet alleen kinderen, als je iedereen laat trainen. Wow, kijk. Die oudervolwassene, oma en open, ja, die worden een beetje beter. Maar kijk hier wat met kinderen gebeurt. Die hebben zoveel en wij nu met plasticiteit. Die kunnen zoveel meer van de training profiteren. Die worden steeds beter en beter. Ja, die jonge zijn nog het beste hier. Oké, maar kinderen kunnen veel meer van de training profiteren. Die kunnen veel meer onthouden. Die kunnen veel meer leren dan oude mensen. En wat ik nu heel spannend vind, is waarom is dat zo? En alles wat we doen, dat heeft een basis in de hersenen. Zullen we even in de hersenen kijken, bekijken wat de hersenen is en hoe het werkt en wat met de hersenen gebeurt als we ouder worden en als we iets leren. Dat is de idee, zullen we even naar kijken. Kijk, dat is de hersenen. Dat is een afbeeld van de hersenen. Hier is voren. Hier zitten jouw juli-ouge, als je bedenkt. De hersenen zitten in jouw schrijvel. Ga maar even een beetje kloppen, niet te hard. En dat zijn die, die ligt onder de botten, de schrijvelbotten. Ligt jouw hersenen. En dat zijn die, wij hebben heel veel botten in de lichaam. En dat zijn die hartste botten in de hele lichaam, zijn die van de schrijvel. En daar beneden ligt hier de hersenen. Hier zijn die oude, hier is boven, hier is de achter en hier is beneden. Zo ziet het eruit. En de hersenen is een organ. Wat is een organ? Een organ is een deel van de lichaam die een speciele, specifieke functie heeft, een specifieke task. Weet je wat die task, die task of die functie van de lunge is? Heb je een idee? Wat doen die, zeg maar, één zegt het hier.  Ademen, ademen halen, precies. En wat is die functie van de hart? Zeg maar. Ja, die gaat het bloed pumpen. En nu even nadenken, wat is die functie van de hersenen? Ga maar even roepen wat jij daarmee opkomt. Bewegen. Wow. Oké, oké, wow. Ik hoor het al. Ik hoor het al. Jullie hebben zoveel ideeën. Kijk maar, kijk maar even of dat wat je hier nu gezegd heeft, het was zoveel en zoveel door elkaar. Kijk maar, precies wat jij zegt, dat stemt. Die task van de hersenen, dat is niet alleen één functie. De hersenen is belangrijk voor denken, zien, horen, proeven, rouw, gevoelen, onthouden, rekenen, lezen, schrijven, schilderen, bewegen, coördineeren, emoties als je blij bent, als je aaje bent, controleren en controleren van andere organen. De hersenen, dat is echt een super organ die we hebben. Het beste wat we hebben en daarom vind ik het heel spannend. Oké, gaan we even kijken hoe werkt die nu. Aha, het ziet mooi uit of een beetje, weet niet of het super mooi is, zo ziet die eruit. Maar wat bestaat die nu? Kijk, de hersenen bestaat uit 86 miljard zenuwcellen. Dat zijn bijna net al zoveel sterren in de Milkweg. Zeg je dat zo, Milkweg? Ja, dank je wel, prima. Ik ga het niet nog een keer zeggen, het gaat echt fout. Maar dat zijn echt best wel veel cellen die we in de hersenen hebben. En hier zie je één beeld van zo'n zenuwcellen. En hier kan je wel zien dat hier is de kern die in zo'n cellen zit. En ik heb heel veel verbindingen naar andere cellen. En hoe werkt de hersenen, die werkt met elektriciteit. Ja, precies. En het is diezelfde elektriciteit die de computer nodig heeft. Maar veel, veel minder. Maar wat je hier kan zien, hier met de gele puntjes, dat zal zo'n beetje een symbool zijn hoe die elektrische signalen doorlopen door deze verbindingen. Oké, en wat gebeurt nu als, ah, en wat dan gebeurt, die zitten nu, al die cellen zitten samen, die zijn nu verbonden met elkaar. En dan komt zo'n grote netwerk eruit. Een grote netwerk, en die zijn al met elkaar verbonden. Zo ziet het een beetje uit. En zo gaan echt die informaties door elkaar.  En wat gebeurt nu als we iets leren in zo'n netwerk? Dan gaan die verbindingen die we aanwenden, die we gebruiken, die worden sterker. En hier, dat is een beeld van mijn dochter die hier zit. Die zegt, ah, mama, is dat niet bijna zo, dat we een paar door de bos hebben? Ja, en dat vind ik wel. Als je, denk jij, de bos, je hebt al die verbindingen, je hebt totale chaos, maar als je dan één weeg gaat, één pad loopt, dan wordt het ook sneller. Dan kan je hevig sneller lopen dan als je dan door die bomen moet klimmen. Oké, zo als je één verbinding, als je iets gaat leren, dan worden die verbindingen die je heeft, die worden sterker. Dat is eentje. Wat gebeurt er nog? En dan heb je niet alleen één padje, maar je gaat nu je verbindingen leggen. Dat is de tweede. En de derde is hier. Kijk wat we hebben. Je gaat nu verbindingspunkten creëren. En wij noemen die synapse. Dat is een beetje zo die verbindingen tussen verschillende nervecellen. Daarvoor krijg je ook meer. Zo drie dingen die gebeuren als we iets leren. Die verbindingen die we gebruiken worden beter en dan kunnen we echt vieel snelle informaties doorgeven. We gaan nu verbindingen maken en nu verbindingspunkten. Dat gebeurt daar. Oké. Maar hoe weten we nu? Wekendeel vond de hersenen wat doet. Misschien moeten we het opsnijden. We hebben een dokter hier. Die kan er wel opsnijden of? Ties, kan je dat? Ja, klopt. Ja, maar we willen dat jij nog leven gaat leven. Wij hebben andere methode. Kijk. Wij kunnen alleen een kapje opzetten. En wat we met die kapje kunnen doen, daar zitten zo kleine punkten in. En dan kunnen we de stroommeten die in jouw hersenen lang loopt. En dat zie je hier met die lijntjes. En als ze groter zijn, dat betekent daar in die deel van de hersenen. Daar is echt heel vieel stroom. Dus we kunnen de stroommeten. En als we dat doen, als je rustig bent en we vergelijken dat, als je probeert iets te onthouden, dan weten we welke deel heel hard aan het werken is. Goed idee, hè. Maar we kunnen ook nog een andere ding doen. We kunnen ook foto's maken van de hersenen. En daar moeten we niet voor de schredel, moeten we niet opsnijden.  We kunnen die kinderen, iedereen kunnen we in zo'n machin in laten gaan. Dat doet geen pijn. Jij liet je moet gewoon echt rustig gaan liggen. En dan kunnen we foto's van de hersenen maken. En hier kan je het zien. Hier zijn die ogen. Hier is de schredel, de botten. Hier zijn die ogen. En hier zie je de hersenen. Hier is het van de zijkant. Hier zie je het van voren. En hier hebben we foto's gemaakt van boven naar beneden. Is dat niet leuk? Kunnen we foto's maken? Kunnen we het zien? Welke deel is nu echt groot, groter dan bij anderen? We kunnen ook zien welke deel is echt hard aan het werken als je probeert iets te onthouden. En we kunnen het zien, is het een verschil als kinderen probeert iets te onthouden of oude mensen. We kunnen het hier in zien. Maar nu, ik ben bijna klaar. Die vraag was toch, wat is dat verschil tussen kinderen en volwassenen? Heb je nog geen antwoord voor gegeven? Dat doe ik nu. Als kinderen geboren worden, dan heb ik jullie bijna alle zenuwcellen. Die zijn al daar. 86 miljard zenuwcellen. Bij zo'n klein kindje. Die zijn daar maar, wat nog niet daar is, je hebt alleen een paar kinderen hebben bij de geboorte alleen een paar verbindingen en synapse, die verbindingspunkten. Daarvan hebben ze nog niet heel veel. Maar dan, als ze 2, 3 jaar uitwoorden, dan komt zo'n typ van explosie. Dat is echt een explosie, weet je? Als je geboren wordt, per zenuwcellen heb je 2.500 verbindingen. Dat zijn net al zoveel mensen als in het trappers, in de trapperarena kunnen zitten en kijken. Maar als je dan 2, 3 jaar uit bent, dan zitten dan niet alleen 2.500 verbindingen, maar er zitten 15.000. Dat zijn zoveel mensen, net als in de Willem-2 stadium kunnen zitten. Wow, dat zijn al die verbindingen. En dat is, ik laat je even zien, dat is nu de netwerk van het 7-jarig. Kijk maar, dat is echt heel veel meer zwad. Dat betekent dat zijn heel veel meer verbindingen. En dat zijn dubbel zoveel verbindingen als volwassene hebben. Kinderen hebben veel meer verbindingen dan oudere mensen. En dat is het waarom kinderen beter kunnen leren.  Als jij probeert iets te leren, en dat hebben we gezegd, dan worden die verbindingen die gebruikt, worden sterker, maar jij moet die verbindingen niet genereren, jij moet die niet nieuw maken, die zijn er al. Je moet ze alleen gebruiken. En daarom gaat het sneller en beter voor kinderen iets nieuws te leren. En alles wat je niet gebruikt, ja, dat wordt weggeknipt. Die verbindingen die je niet gaat gebruiken, die worden steeds minder en minder en dan zijn ze weg. En kijk nu, hier is de netwerk van een 15-jarig oud. En je ziet, ja, dat is best wel nog iets. En een hele grote netwerk, maar toch minder dan bij de 7-jarig kind. En dat betekent alles wat je niet gaat aanwenden, dat gaat weg. En daarom is het voor mij ook makkelijker Nederlands te leren. Daarom heen mijn paardje door de bos, dat is echt een doutse paardje en een beetje Engels en een beetje Swedes. Maar als ik nu een nieuwe taal wil leren, ja, ik heb niet meer alle verbindingen, die zijn afgeknipt. Ik moet die opnieuw zetten. Ja, dat betekent, ik kan wel leren, maar dat duurt meer tijd en meer minuten voor mij. Maar die kinderen, jullie allemaal, jullie kunnen echt heel veel leren daarom dat die verbindingen al bestaan. Je moet ze alleen gebruiken. En daarom gaat het sneller en beter voor jou. Oké, ga ik even samenvatting doen. Wat ik jou heeft nu even verteld, is dat mensen kunnen hun hele leven lang nieuwe dingen leren. Kinderen leren sneller en beter dan ouderen volwassenen. Dus ze hebben meer, we noemen het plasticiteit. Kinderen hebben meer zenuwcellen en verbindingen dan volwassenen. En kinderen kunnen door deze verbindingen sneller leren dan volwassenen. Dus ze hebben meer hersenen in plasticiteit. En als het één zaak is, die ik wil jou meegeven, is echt die kindheid, dat is de beste tijd om nieuwe dingen te leren. Zo doe maar. Het is echt een goed idee kinderen naar school te sturen om nieuwe dingen te leren. Dat is de beste tijd daarvoor. En als je nu vragen heeft of zo, dat denk ik dat we daar ook een beetje tijd voor hebben. Maar eerst ga ik nu over naar Ties. En Ties is een neurolog... Hij is een hersenen-doctor. En ga je nu iets vertellen over wat gebeurt in de hersenen als iets misgaat.  Of niet, Ties? Dank je wel, professor Yvonne. Goedemorgen allemaal. Mijn naam is Ties. En ik mag hier zijn met jullie omdat ik een hersen-doctor ben. Een ander woord daarvoor is brein. Dus hersen en brein, dat is gewoon hetzelfde. En vandaag gaat het over breingeheimen. En nu weet ik wel een paar geheimpjes. Maar ik ben heel blij dat Theo er ook is. Want Theo, hoog jullie er weer klappen? Theo heeft een ziekte van de hersenen. En daarom kennen wij elkaar. En als je een ziekte hebt van de hersenen, dan gaan sommige dingen die minder goed gaan. En dat snap je, want dat heeft Yvonne eigenlijk al een beetje uitgelegd. Alles wat je doet, heb je je hersenen voor nodig. Dus als ze ziek zijn, kunnen er dingen minder goed gaan. Maar Theo heeft ook een heel groot geheim. Een breingeheim. Waardoor die ervoor zorgt dat hij daar veel minder last van heeft. En dan gaat hij straks onthullen. Maar eerst ga ik er even een paar dingen uitleggen. Maar wat ik wel heel graag wil weten is hoe goed jullie omgaan met geheimen. Pakken we even de kaartjes erbij? Wie vertelt er nooit een geheim door? Groen. En wie vertelt er soms wel een geheimpje door? Root. Nou, kom maar. Ja. Ja, ik zie het al. Oké. Wacht weer naar beneden. Ja. Ja. En weer stil allemaal. Ik heb het al gezien. Sommige geheimen moet je natuurlijk bewaren. Maar de geheimen die we vandaag met jullie delen, die mogen jullie gewoon door vertellen. Want wij zijn eigenlijk ook heel blij dat we die geheimen kunnen verklappen. Helemaal aan zulke jonge, slimme mensen zoals jullie. Dus alle geheimpjes van vandaag vertel ze gewoon door. Afgesproken? Goed zo. Oké, we gaan verder. Want ik mocht ook nog een foto... Ho, ik moet terug. Zo. Een foto meenemen van mijn familie. En daar heb ik een vraag over. Dus dat moet je goed opletten. Wij waren deze zomer met ze vieren op vakantie. En dan gingen we elke dag surfen. En we kregen les. Elke dag kregen we allemaal evenlang les. Aan het begin van de vakantie kon niemand het. En aan het eind van de vakantie konden we het allemaal. Maar, mijn vrouw en ik, wij zijn allebei 48. En we hebben een dochter van 17 en een zoon van 15. En nu is de vraag.  Wie kon er nou aan het einde van die twee weken het best surfen? Waren dat de kinderen? Of waren dat de ouders, zoals ik? Nou, zeg. We hebben weinig vertrouwen. Maar jullie hebben wel gelijk, jongens, want jullie hebben net goed opgelet bij professor Yvonne. De kinderen leren veel sneller. En de oude mensen, zoals ik, die leren nog wel, maar niet meer zo snel. Dus jullie zijn gewoon bofkonten. Nou, heb ik nog een foto van mezelf meegenomen. Dat is Sam. Ja, Sam ziet er niet alleen lief uit. Sam is ook heel lief. En ik heb ook nog een vraag over Sam zo meteen. Zijn er hier nog meer mensen met een hond? Ja, heel veel zelfs. Ah, dat wordt te makkie voor jullie dan. Nou, goed opletten. Goed opletten. Eerst even nog over de hersenen, over het brijn. In de hersenen is het zo, dat er, zo zien ze het, eruit al je net al gezien. In de hersenen is het zo, die kunnen heel veel. Maar al die functies, dus kijk, ruik, hore, noem het maar op, die hebben allemaal een eigen plekje. En dat is eigenlijk net als in een huis. In een huis heb je verschillende kamers. Je hebt de keuken, daar kun je eten en koken. Maar je hebt ook andere kamers, zoals je slaapkamer. Daar kun je slapen. Of daar doe je misschien nog andere dingen, zoals leren voor school. Huiswerk maken, heel veel huiswerk maken. Dat is allemaal, in verschillende kamers hebben verschillende functies. Maar als je dan kijkt in zo'n kamer, dan zit daar ook nog van alles in. Net als in de hersenen. Als je dieper in die hersenen kijkt, dan zit daar van alles in. En in de kamer is dat ook zo. Bijvoorbeeld een lamp, een lamp met een knopje. En als je erop drukkt, gaat er een stroompje door het draadje. En dan gaat dat lampje aan. Nou, we zitten daar bij de hersenen. Dus de hersenen, die hebben ook verschillende plekken met verschillende functies. Praten, kijken, noem maar op. En als je nou één zo'n stukje neemt, bijvoorbeeld het stukje van het bewegen. En je zou dat activeren, aanzetten omdat je denkt, ik moet iets pakken. Nou, dan gaat de spier dus bewegen, dan kun jij iets doen. En dat doe je, dat stukje van die hersenen te gebruiken.  Maar als je die dat heel vaak doet, dan wordt dat stuk van de hersenen steeds actiever. Dan wordt dat als het ware steeds, nou ja, groter zo gezegd. En dan komt de vraag. Stel je nou eens voor, je kijkt naar het stukje van de hersenen wat je gebruikt om te ruiken. Waar, bij wie is dat nou actiever? Bij jullie? Dus dat is groen. Of bij Sam, die hond van mij die jullie straks gezien hebben. Wie is nou het meest actief met ruiken? Sammy, natuurlijk. Ja, heel goed. Dus honden gebruiken die neus heel veel, die is superbelangrijk. Dus als je kijkt in de hersenen, dan is het gebied van het ruiken ook heel erg actief. Dus als je iets vaak doet, dan wordt dat stuk in de hersenen wat je daarvoor gebruikt heel actief. Hartstikke goed. En als je dan in die hersenen kijkt, dan zijn er allemaal celletjes met verbindingen. Met draadjes, net als bij de lamp, die heeft die vonden laten zien. En daar heb je er een hele boel van. Hoe werken die draadjes? Die draadjes werken net als met een elektriciteitsdraadje. Dus als jij het knopje omzet om het te gebruiken, dan gaat er een stroompje doorheen. En dan gaat het lampje aan. En zo is het dus ook, als jij iets wilt doen met je hersenen, dan gaat er een stroompje lopen. Bijvoorbeeld van je hersenen helemaal naar je spier toe. Dan kun je het doen. En dat is omdat jij in je hersenen het knopje omgezet hebt. Dus één van de geheimen, die had je vonden al een beetje onthuld, is dat die hersenen die kunnen zich aanpassen. En je kunt ze ook trainen. Dus als je iets veel doet, word je er steeds beter in. En dat is natuurlijk hartstikke mooi. Want als jij ergens goed in wil worden, dan kun je het gewoon heel vaak doen. En dan word je er hartstikke goed in. Voetbal, viool spelen, wat jullie maar leuk vinden. Je kunt het allemaal trainen. En hoe werkt dat nou dat trainen? Stel je eens voor. Als je iets gewoon kunt, bijvoorbeeld die spier bewegen, om maar voorbeeld te noemen, dan heb je dus een knopje om hem aan te zetten en dan doet hij het. Maar stel je eens voor, dat je bepaalde dingen heel veel gaat doen. Bijvoorbeeld, heel veel viool spelen.  Dan ga je steeds meer draadjes gebruiken in je hersenen, om die viool beter te controleren. Dus, vergelijken met het lampje, is het alsof er veel meer draadjes naar die lamp toe lopen. En wat gebeurt er als er veel meer stroom naar die lamp gaat? Wat gebeurt er dan met het licht? Ja, er wordt het licht veller. Heel goed jongens. Het wordt steeds veller. Dus als je het traint, word je er steeds beter in. Alles wat je oefent, daar word je beter in. En zo heb je eigenlijk, in de loop van je leven, heb je alles geleerd wat je nu kunt. Wat toen je een baby was, dan kon je het allemaal nog niet. Maar toen je ouder werd, kreeg je meer verbindingen. Meer van die draadjes heeft die vonden laten zien. Dus alles wat je doet, zorgt dus aankleden. Daarna boteramsmeren en eten. Boteramsmeren doen jullie zelf toch? Ja. Kijk. Goed zo. Maar toen je klein was, toen kon je dat nog niet zelf. En hetzelfde geldt met bewegen. Toen je klein was, kon je nog niet eens kruipen. Toen ging je kruipen. Toen ging je staanlopen en inmiddels kunnen jullie fietsen. Dus je wordt alles maar beter. Heb je allemaal geleerd. Ze hebben allemaal je hersenen geleerd. Even stil jongens. En zo geldt het ook voor alles wat je doet op school. Alles wat je doet met je hobby's. Alles wat je doet met je familie, met je vrienden. En ik dacht, er is misschien nog iets anders wat voor jullie heel belangrijk is. Wat jullie doen met je handen en je ogen. Waar jullie misschien wel liefst de hele dag mee bezig zijn. En wat hier nog niet bij staat. Game. En natuurlijk lekker op je telefoon zitten. Dus waarom heb ik die zo groot gemaakt? Hier worden jullie wel enthousiast van een jongens. Van Game en je telefoon. Even stil jongens. Dus waarom heb ik die zo groot gemaakt. Omdat die in je hersenen ook heel belangrijk zijn. Want jullie doen het veel. Maar nu komt het. Wat gebeurt er nou. Als er iets is met de hersenen. En er is een ziekte. Als je weer terugkijken naar het lampje. Stel je voor, er is iets met het draadje. Het draadje is kapot. Dan kun je wel op het knopje drukken. Maar dan gaat die lamp niet meer aan. Ja.  Goed zo. En hetzelfde geld in de hersenen. Als er een ziekte is van de hersenen. Dan zijn er draadjes bij die kapot gaan. En als je die draadjes dus wil gebruiken. Dan doen ze niet meer wat jij wil. En dat is wat er gebeurt. Met de ziekte van de hersenen. Ja. Daarom is het zo mooi dat Theo is meegekomen. Om dat te laten zien. En nu heb ik een filmpje. Van Theo. Een paar jaar geleden. En dan moeten jullie goed opletten. Wat jullie zien. Je ziet. We hadden haar een beetje in de war zitten. Maar dat hadden wij gedaan. Dat was onze schuld. Maar er valt iets op aan het bewegen. Moeten jullie eerst even heel goed kijken. Wat jullie opvalt. En nog even niks zeggen. Let op. Degene die denkt dat hij iets ziet. Die mag zijn vinger opsteken. Ja. En degene die niet de beurt krijgt. Moet er even zijn mond houden. Wat zie jij? Dat heb je helemaal goed gezien. En dat is precies het goede woord. Trillen. Wat Theo ook doet. Zo'n hand is de hele tijd aan het trillen. Dat doet hij niet express. Dat doet hij hand zelf. Dus die controle om de hand stil te houden. Die is weg. En dat komt door de ziekte. Is er iemand in de zaal die iemand kent. Die dat ook heeft. Wacht ik jou vragen. Ja. Ja. En weet je hoe het komt te trillen. Hij is ziek. En heeft dat ook een naam. De naam is moeilijk. Is er iemand anders die misschien weet. Wat de naam is. Als je zo trilt. Hele achterin met de roze trui. Wat zeg jij. Park in zon. Dat zeg jij heel erg goed. Dat zeg jij heel erg goed. En dan zeg ik even voor de goede. Dat is heel veel oorzaken van trillen. En heel vaak is dat helemaal niet. Ernstig. Of ben je niet heel ziek. Dat kan van alles zijn. Hoeft niet een ernstige ziekte te zijn. Maar in dit geval. Is het inderdaad zo. Dat de sprake is van de ziekte van Parkson. Bij Theo. Dus daardoor. Komt. Het trillen. Van de hand. Gaan we zo meteen. Aan Theo vragen. Wat dat dan doet. Met al die dingen die jullie allemaal al lang hebben geleerd. En zelf kunnen. Maar eerst mogen jullie je hand opsteken.  Als je een idee hebt. Welke van deze dingen. Er moeilijker gaan als je trilt. Wat denk jij. Auto rijden. Theo. Auto rijden. Klopt dat? Ja. Dat klopt. Voordat Theo Parkson had. Re jij gewoon auto. En toen begon het trillen. En wat is er gebeurd met het auto rijden. Dat lukt niet meer. Je kunt je stuur niet zullen houden. Dus. Het gaat trillen. Je hebt geen controle meer. Dus als je zo trilt. En je zit in de auto. Dan gaat die alle kant op. Dus moet je Theo stoppen met auto rijden. Dat is een heel goed voorbeeld. Sporten. Had jij een sport of een hobby? Theo die iets wat je graag deed wat moeilijker werd? Wandelen. We gingen vaak wandelen. 20 kilometer of 15 kilometer. Dat ging niet. Dat was te ver. Na 5 kilometer moest ik uitvallen. Dus. Dat was moeilijker. Wat ook een heel mooi voorbeeld is. Is jouw werk? Wat moet je over vertellen? Ik ben dirigent. En dan kan je allemaal snappen dat dat niet meer gaat. Want. Als je. Het orkest of het gehoor vraagt om op te staan. En je gaat dan dit doen. Dat heeft natuurlijk geen effect meer. Mensen snappen niet wat het doel moet worden. En. Ik moet stoppen met het werken. Ja. Dus. De muzikanten wisten niet meer wat ze moesten doen. Als Theo aan het trillen was. Dus moest hij stoppen met het werken als dirigent. Dus niet meer auto rijden. Hobby is niet. Werk niet. Maar er staat nog meer op dit rijtje. Je hebt ook nog een idee. Die vraag ik om straks. Maar aankleden en douchen was heel erg goed. Want. Dat kan ook lastig zijn. Theo, hoe ging het met aankleden en douchen bijvoorbeeld? Douchen. Er moest altijd iemand bij zijn. Onder mijn armen. Ik kom er niet afdrogen. Dan moet ik iemand verhebben. Iemand hebben die je onderbroek aandoet. Je onderremt. Je gewone kleren. En natuurlijk. De knoopjes van je overremt. Die gaan ook niet dicht. Dat lukt niet. Dat alles lukt weg. En het is een klein dingetje. Dus eigenlijk alles wat jullie hebben geleerd. Wat jullie allemaal kunnen. Dat lukt er niet meer. Omdat er een sprake was van het trillen. Nu mogen jullie even de armen omlaagd, jongens. Want de vragen komen straks. Want we willen nog even het grote geheim laten zien.  Want als jullie hebben gezien dat Theo trelde op het filmpje van een paar jaar geleden. Maar als je goed kijkt. Dan zie je dat hij nu niet trilt. Dus Theo heeft een groot geheim. Waarmee hij dat trillen kan controleren. Ja? En is het moment daar Theo om dat te laten zien? Ik zal mijn kastjes pakken voor je. Dit is het kastje. Dat gebeurt het mee. Dit is het grote geheim. Theo heeft dus een kastje. Afstand bediening. En daar zit een knopje op. En op dat knopje ga ik zo drukken. En dan moeten jullie kijken wat er gebeurt. En dat stopt niet. Dat gaat heel de dag door. En heel de nacht. Want je kunt niet slapen. Je bent wel moe. En je gaat van de bed. Maar het stopt niet. En dan heel veel moeite val je in slaap. En dan word je in één keer wakkomst nachts. Want dan moet je naar de wc. En verdorie. Er is hier weer. En dan moet je weer proberen te gaan slapen. En dat lukt dan weer niet. Dus je bent erg moe. En er wordt een kleine oog erop staat. En dan begint het weer dat je moet douchen. En daar word je ook weer moe van. Dus er is geen lol meer aan. En doe dat nu. Dat dingetje. Dat draadje. Wat is er. Meneer, jullie zou laten zien. Hij heeft het ingebracht op een bepaalde plek. Is dat trillen tot Stirlsland? En kan ik weer wat gewoon leven? Zal ik hem weer aanzetten? Graag. En ik ga het zo laten zien hoe dat werkt, maar wat jullie zien is hoe enorm Theo trilt. Dus dan had hij niet zelf kunnen douche vanochtend zichzelf kunnen aankleden en met de auto hier naartoe kunnen komen, wat hij allemaal wel gedaan heeft. En dat kan dus alleen maar doordat hij dat knopje heeft. En hoe werkt dat nou met dat knopje? Nou, dat knopje onder de huid zit een batterij hier. En die batterij, daar zit dus gewoon stroom in, net als met een lamp. En die is verbonden met een draadje, dat zit onder de huid, loopt dat zo achter het oor, zo boven op het hoofd, ja. En dan gaat dat draadje door dat harde bod heen waar je vonder het over had.  En dan moeten we even de camera verzetten, kan dat? Want dat draadje, uiteindelijk daarvan heb ik hier in mijn hand. Dat gaat dus zo door de schedel heen, kun je dat zien? Ja. En dat gaat, dat is heel de draadje en dat gaat heel diep in de hersenen. Dus dat zit zo in de hersenen. En daar komt er stroom doorheen. Dus er gaat stroom heel diep de hersenen in. En ook al doen de hersenen het niet uit zichzelf, zijn de draadjes kapot. Omdat er toch stroom van buiten komt, dan doen ze het weer. Dan gaan we terug naar de presentatie. En wat je dan ziet, als het draadje kapot is en de lamp doet het niet, dan kun je een nieuw draadje aanleggen en dan doet de lamp het weer wel. En zo is dat ook bij Theo. Alleen dan is het dus de stroom uit de batterij onder de huid en het draadje wat in het hoofd zit, ja. Dat is het grote geheim. Dus wat hebben we vandaag geleerd? Hersenen werken op stroom. Je kunt het zelf trainen en dan gaan de dingen beter. Maar als er een ziekte is, dan kunnen de draadjes de verbindingen ook kapot gaan. En soms, niet altijd, soms kun je dan door stroom van buiten met een draadje in de hersenen te brengen, het weer wat verbeteren, ja. Alle belangrijkste jongens, je hersenen, je grootste vriend, want als jij iets wilt, dan helpen ze jou om dat te bereiken. Dus lekker trainen, die hersenen, en bedankt dat jullie er waren. Wat een bijzondere demonstratie en wat bijzonder dat wij dit zo kunnen zien, hoe Ties en Theo dat doen. We gaan beginnen met het vragen rondje en dat werkt als volgt. Als je een vraag hebt, steek dan je hand omhoog. En dan komt er iemand, ik wijs dan iemand aan die een vraag kan stellen. En dan komt er iemand bij je langs met een microfoon en we gaan vak voor vak. Dus we beginnen aan deze kant. Nou, hier is iemand heel enthousiast. Ik denk dat bijna niemand het weet, maar is, ik weet het wel, maar volgens mij is Parkinson zelfs dodelijk, toch? Dat Parkinson is niet een dodelijke ziekte. Dus dat wil zeggen, mensen die Parkinson hebben worden net zo oud als mensen die dat niet hebben.  Maar het geeft wel problemen met bewegen bijvoorbeeld. Dus bewegen wordt wel moeilijker. Hebben jullie gezien, hè? Dus, maar je gaat er gelukkig niet eerder dood aan. Goeie vraag van jou. De microfoon staat uit. Ik zit hier bij Jacob en hij heeft een vraag voor Theo. Heeft hij dat al van zijn geboorte? Dus meestal krijg je Parkinson als je ouder bent. Heel zeldig als je dertig bent, maar 40 komt dan meer voor. 50 en ouder mensen van 60. Opa's en oma's die kunnen het makkelijker krijgen. Ja, hier zo. Ik zit hier met Siva en Siva, je hebt een vraag. Siva, sorry. Oké, ja, zeg jij maar. Siva. Oké, wat is je vraag? Jij zei dat je... Oh ja, er zijn er meer brijnziektes. Ja, er zijn zeker meer brijnziektes. Bijvoorbeeld mensen met epilepsie. Die kennen jullie misschien wel. Of mensen met hoofdpijn of microen. Er zijn een heleboel brijnziektes. Ja, sommige heel vervelend, andere gelukkig wat minder. En als je daar last van hebt, dan moet je naar de dokter. Brenda, en die heeft een vraag voor Ties. Hoe kun je eigenlijk zo'n hersenziek te krijgen? Ja, hele goeie vraag, Brenda. Dat is voor... Dat verschilt per hersenziekte. Maar als het gaat over Parkinson, dan weten we dat niet precies. Maar dat wordt nog uitgezocht. Dus daar zijn er onderzoek gedaan om dat beter te weten. Maar er wordt onder andere gedacht dat de gif wat ze gebruiken... ...om de appeltjes en de beertjes mee te spuiten... ...zodat er geen insecten komen, dat dat niet goed is voor ons. Dus als mensen daar veel mee in contact komen... ...hebben ze meer kans op Parkinson. Maar dan hoef je het nog niet te krijgen. Dus er is nog meer wat ervoor nodig is. Maar we weten het eigenlijk nog niet precies. Maar gezond eten is in ieder geval goed. Ik sta hier bij je Fleur en hij heeft een vraag voor de professor. Wat doen jullie hier allemaal? Ja, Fleur, ik vind dat een heel goede vraag. Weet je, ik ga niet iedere dag zo naar werk. Ik zeg gewoon dat doe ik alleen op echt bepaalde... ...speciele en mooie momenten. Maar gewoon ga ik echt onderzoek doen. Daar gaan we voorbereiden. Laatste week was ik in Berlijn en daar heb ik in scholen onderzoek gedaan. We doen onderzoek doen.  Ik ga ook les geven aan studenten. En ik ga zo'n beetje wat ik hier doe en de presenteren. En heef je onderzoek doen. Ja, kijk, jij hebt een vraag, hè? Wat is jouw naam? Mijn vraag is, als je gaat douche, word je dan niet geëlektroneerd? Geëlektroneerd. Geëlektroneerd. En? En? En hoe ging het dan bij het schrijven? Als je gaat douche, word je dan niet geëlektrocuteerd? Nee, dat word je niet. Alles zit onder de huid, hè? Je kunt het niet zien, je kunt het ook niet afpapen, het zit onder de huid. Dus ze hebben dat geopereerd en dan brengen ze dat aan onder de huid en dan maken ze dat netjes dicht. En dan komt er geen water bij. Dus het schrijven komen we zo, maar het eerste wat jij zegt, het is een hele goede vraag, want als water en stroom bij elkaar komen, dan gaat het fout, hè? Maar het zit onder de huid, wat Theo zegt, en de batterij en de stroomdraadjes zijn allemaal omringd met plastic, net als het draadje van de lamp. Het draadje, er zit ook plastic omheen, en dat is ook zo met dit wat hij onder de huid heeft. Dus hij wordt niet geëlektrocuteerd, ook niet als hij douche, gelukkig, hè? En dan had jij nog een vraag, hoe gaat het met schrijven? Ja, Theo, hoe gaat het met schrijven zonder en met dit apparaatje aan? Zonder begin je groot, met grote letters, en dan eind je heel klein. Die handschrift is niet mooi gelijkmatig meer, maar wordt heel friemelijk. Je kunt het ook op de duur niet meer lezen. Ik heb dan ook het idee van, goh, wat staat er? Je zag hoe hard had ik geschudden, dan is het al niet moeilijk om je pen op papier te zetten, want dat lukt gewoon niet. En nu wel. Als je zo trilt, dat wordt geen mooi handschrift zoals jullie dat leren, maar als het apparaat aanstaat, kan Theo net zo mooi schrijven als jullie. Dit is Pleun en die heeft een vraag voor Ties. Heb je dat dingetje nog, want je gaat dat dingetje toch niet uitzetten, want dan ga je je toch gewoon zo trillen. Ik kon niet helemaal volgen met het trillen, zei je. Want je gaat het apparaatje toch niet uitzetten, want dan gaat Theo toch weer trillen. Heel goed.  Dat apparaat uitzetten, dat deden we eigenlijk alleen maar om het aan jullie te laten zien hoe het is zonder en met het apparaat. Maar anders moet je hem zeker niet uitzetten, daar heb je helemaal gelijk in, want dat trillen is heel vervelend. Dus hij blijft lekker dag en nacht aanstaan, toch Theo? Ja. Altijd, en als de batterij bijna leeg is, dan laat hij dat weten en dan zetten we de snelle nu weer in. Ja? Goed zo. Ik sta hierbij verder en die heeft een vraag voor Ties. Ja, heb je ook zelf mensen geopereerd aan de noven voor dat draadje, zeg maar? Ja, dat doen we samen, dus ik ben een neurolog en wij staan bij de operatie om te kijken of het draadje op de goede plek is en dan doen we samen met de neurochirurg en die boord, de gaartje, en die stopt de draadje erin. Maar tijdens de operatie was Theo wakker. Ja? En terwijl die wakker was, doen we dat draadje erin en dan zien we natuurlijk het trillen en dan zet ik de stroom aan en als het trillen dan stopt, dan weten we dat het draadje op de goede plek zit. Ja? Dus dat is mijn rol en de chirurg stopt de draadje erin. Hele goede vraag. Even kijken. Tigo, is het? Je hebt een vraag, hè? Er bestaat er ook zo'n ziekte genaamd Hashimoto. Hoe werkt dat dan? Hoe de ziekte Hashimoto werkt? Zo, hé. Dat is wel even een vraag van de bovenste plank. Ik denk dat dat te ingewikkeld is om hieruit te leggen. Maar als je wil, mag ik kunnen weer zo nog wel even over hebben, als iedereen klaar is, als het afgelopen is. Maar ik weet dan ook niet alles van, moet ik eerlijk zeggen, hoor. Dat kan wel. Dat kan wel. Oké, goed zo. En die heeft een vraag voor de professor. Is herzenbloeding een beetje hetzelfde als dat andere? Gaan jullie nog? Ik weet niet hoe je dat noemt. Kan je het nog een keer zeggen? Ik heb wel... Zeg het nog een keer. Herzenbloeding, hetzelfde, al een beetje hetzelfde als... Als Parkinson's? Of nee? Ja. Nee, dat is niet hetzelfde. Dat is een andere type of ziekte. Maar dat krijgen ook mensen als er iets ouder worden, is dat gebeurd dat ook vaker. Maar dat is een andere ziekte, precies. 