Andersens Sproken en vertellingen | Hans Christian Andersen | Myths, Legends & Fairy Tales | 5/9
De kleine tuck uit Andersens Sproken en Vertelingen. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen behoren tot het publieke domei. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Tauw Waki. Andersens Sproken en Vertelingen door Hans-Christian Andersen, naverteld door Simon Jacob Andersen. De kleine tuck. Ja, dat was de kleine tuck. Hij heette eigenlijk niet tuck, maar toen hij nog niet goed kon praten, noemde hij zichzelf zo. Dat moest kar betekenen. En dat is wel goed, als men het maar weet. Nu moest hij op zijn zusje Gustave passen, dat nog kleiner was dan hij. En tegelijkertijd moest hij ook zijn les leren. Maar deze beide dingen wilde niet best samen gaan. De arme jongen zat daar met zijn zusje op de schoot en zong haar al de liedjes voor die hij kende. En ondertussen keek hij eens schuins in het geografieboek, dat open vorm lag. Tegen de volgende dag moest hij al de steden van Zeeland van buiten kennen en alles daarvan weten wat men maar weten kan. Nu kwam zijn moeder thuis, want ze was uit geweest en nam de kleine Gustave om de naam. Tuck liep eilings naar het raam toe en las nu zo ijverig dat hij zich bijna de ogen uitgelezen had, want het werd gedurigd donkerder, maar zijn moeder had geen geld om licht te kopen. Daar ga de oude wasvrouw uit de straat hier dichtbij, zei zijn moeder, toen ze het raam uitkeek. De arme vrouw kan zichzelf de nauwe nood voortslepen en nu moet ze nog een emmer vol water van de bron naar huis dragen. Wees een beste jongen Tuck en helpt de oude vrouw eens. En Tuck liep in allerijl de deur uit en hielp haar, maar toen hij weer in de kamer kwam was het helemaal donker geworden en van licht was geen sprake. Nu moest hij naar Betto, het was een armzalige krip. Daar lag hij nu en dacht aan zijn geografieles en aan Zeeland en aan alles wat de meester verteld had. Hij had wel eens waar zijn les nog moeten leren, maar dat kon hij hemers niet. Daarom legde hij zijn geografieboek onder zijn hoofd kussen, want hij had wanneens gehoord dat dit zeer veel helpen moet als mensen les willen leren. Maar, men kan zich daarop niet verlaten.  Daar lag hij nu en dacht en dacht. En daar was het opeens pas of iemand hem een kus gaf. Hij sliep en sliep toch ook niet. Het was of de oude wasvrouw hem met haar vriendelijke ogen aankiek en zei, Het zou jammer zijn als je je les morgen niet kende. Je hebt mij gewolpen, daarom wil ik je nu ook helpen. En onze goede God zal dat altijd doen. En eens klaps kribelde en krabbelde het boek onder het hoofd kussen van Tuck. Kiekele kiekakka! Het was een kip die kwam aanlopen en deze was van Kjeugepandaan. Ik ben een Kjeugekip, zei ze, en daarop vertelden zij hoeveel inwoners er daar waren en van de slag die daar geleverd was. Maar die was eigenlijk niet waard om er een woord over te spreken. Kribel, krabbel, plomp! Daar viel het naar beneden. Het was een houten vogel. De papagaai van het vogel schieten te presten. Die zei nu dat er daar zo vele inwoners waren als hij spijkers in zijn lijf had. Ook was hij trots. Torben had z'n heeft vlak naast mij gewoond. Plomp! Hier lig ik heerlijk. Maar Tuck lag nu niet meer. Eens klaps zat hij te paard. Hop, hop, hop, ingalop. Zo ging het voort. Een prachtig gekleed ridder met een schitterende helmen en wuifende vederbosch hield hem voor zich op het paard. En zo reden zij door het bos naar de oude stad Wordingborg. Dat was een grote, zeer levendere stad. Op het kasteel des Konings verrieven zich hoge torens en een lichtglans stroomde er uit alle ramen. Daar binnen was zang en dans. En koning Waldemar en jongen opgeprongte hoofddames dansten met alkander. Nu werd het morgen en zodra de zon opkwam, vielen de gehele stad en het koninklijk kasteel plotseling in elkaar. En de ene toren had de andere verdween. En eindelijk bleef er nog maar een enkele op de heuvel staan waar vroeger het kasteel geweest was. En de stad was zeer klein en arm. En de schooljongers kwamen met hun boeken onder de arm en zijde, 2000 inwoners. Maar dat was niet waar, want zoveel had ze er niet. En de kleine Tuck lag in zijn bed. Het was hem als of hij droomde. En toch ook weer als of hij niet droomde. Maar het stond iemand dicht naast hem. Kleine Tuck, kleine Tuck, werd er geroepen.  Dat was een zeeman, een heel klein mannetje. Zo klein als of het een cadet was, maar het was geen cadet. Ik moet u veel malen van Korscher groeten. Dat is een stad die in haar opkomst is. Een levendige stad die stoomboot in een postwagens heeft. Vroeger noemde men haar altijd lelijk, maar dat is nu niet meer waar. Ik lig aan de zee, zei Korscher. Ik heb straatwegen en lusthoven. Ik heb een dichter voortgebracht, die geestig en onderhoudend was. En dat zijn ze niet allemaal. Ik wilde eens een schip uitrusten dat rondom de aarde zou gaan. Maar ik deed het niet, of schoon ik het wel had kunnen doen. En verder ruik ik ook overheerlijk, want dicht bij de poort bloeien de prachtigste rozen. De kleine Tuck keekenaar. En het werd hem geel en groen voor de ogen. Maar toen nu het kleurespel voorbij was, was het opeens een begroeide helling dicht aan de baai. En hoog daarboven stond een prachtige oude kerk, met twee hoge spitsentorrens. Uit de helling sproon bronnen in dikke waterstralen, zodat het al doorplaste. En dicht daarnaast zat een oude koning met een gouden kroon op het witte hoofd. Dat was koning Roar, bij de bronnen, dicht bij de stad Roskilde, zoals men haar tegenwoordig noemt. En over de helling heen in de oude kerk ging al de koningen en koningen van Denemarken hand aan hand, allen met gouden kroonen op en het orgel speelde en de bronnen murmelden. De kleine Tuck zag alles, hoorde alles. Vergeet de steden niet, zei koning Roar. Opeens was alles weer weg. Ja, waar was het gebleven? Het was hem als of met een blad in een boek omslaat. En nu stond daar een oude boer in. Deze kwam uit Zoren, waar het gras op de markt groeit. Ze had een grouw linne schort over haar hoofd en haar rug hangen. Dit was druipnat, het moest dus zeker geregend hebben. Ja, dat heeft het, zei ze. En nu vertelden ze veel moois uit Holbergs comedisch en van Waldemar en Absalon. Maar opeens kromp ze ineen en schudde met het hoofd. Het was precies als of zij een sprong wilde doen. Krok, krok, zei ze, het is nat, het is nat. Het is doods dill in Zoren. Nu was ze eens klap zijn kik voor. Krok, krok. En toen was ze weer een oude vrouw.  Men moet zich naar het weerkleden, zei ze. Het is nat, het is nat. Mijn stot is als een fles. De stop moet men erin, bij de stop moet men er weer uit. Vroeger had ik de heerlijkste vissen. En nu heb ik frisse jongens met rode wangen op de bodem der Fles. Deze leren daar wijsheid. Hebreus, Grieks, Krok. Het klon precies als of er kik voor zijn kwaakte. Of als of men met grote lazen in het moer afsliep. Altijd hetzelfde geluid, zo eentoonig en zo vervelend, dat de kleine tuk ervan in slaap viel. Met geen voor hem ook geen kwaad kon. Maar zelfs in deze slaap kwam er een droom, of wat het anders was. Zijn zusje Gustava met haar blauwe ogen en blond gelokte haar, was opeens een volwassen schoonmeisje. En zonder dat zij vleugels had, kon ze vliegen. En nu vlogen ze over Zeeland, over de groene bossen en de blauwe meren. Hoor je de haan kraaien, kleine tuk? Kukule, kukule. De hanen vliegen uit de stad Kjerg op. Je krijgt een kippenhoek, een groot kippenhoek. Je zult geen honger of gebrek meer leiden. En de vogels al je schieten, zoals men zegt. Je zult een rijk en gaan lukkig man worden. Je huis zal zich verheffen als de toren van koning Waldemar en rijk versierd zijn met marmeren beeldzuilen, evenals die uit Presten. Je begrijpt me wel. Je naam zal met roem om de hele aarde trekken, evenals het schip dat van Korsheur had moeten uitlopen. En teros Kilder? Verget de steden niet, zei de koning Groaar. Je zult goed en verstandig spreken, kleine tuk. En als je dan eindelijk in je graf komt, dan zul je gerust slapen. Alsof ik in Sorre lag, zei tuk. En nu werd hij wakker. Het was klaar lichte dag. En hij kon zich zijn droom niet meer herinneren. Dat was echt er ook niet nodig, want men mag niet weten wat Reemans al gebeuren. Nu sprong hij vlug uit zijn bed en last in zijn boek. Nu kende hij opeens zijn gehele les. Maar de oude wasvrouw stak het hoofd in de kamer, knikte hem vriendelijk toe en zei, Hartelijk dank, beste jongen, voor je hulp. De goede God mogen je schone droom vervullen. De kleine tuk wist echt er niet wat hij gedroomd had. Maar de goede God wist het wel.  Einde van de kleine tuk. De burinnetjes. Men zou gezegd hebben dat er in de ene vijver iets gewichters voor viel, maar er viel niets voor. Al de eenden die stil in het water lagen of op haar kop daarin stonden, want dat kunnen ze doen, zomen opeens naar de kant toe. Men zag in de natte aarde de sporen van haar poten en hoorde wijd en zijt haar gesnater. Het water dat nog kort te voren, zo blank en glad als een spiegel was, kwam in hevige beweging. Nog kort geleden had men daarin iedere boom, iedere struik in een erbijheid, het oude poerenhuis bij de gating in de dak en het zwaalome nest, maar in zonderheid de grootte met bloemenbezijde roze struik gezien. Deze bedekt de muur en hing over het water heen, waarin men alles als op een schilderij zag, met dit onderscheid nog tans, dat alles onderste boven stond. Maar toen het water in beweging kwam, ging alles drookandig en was het beeld verdwenen. Twee vieren die de eenden bij het opvliegen verloren hadden, dreven heen en weer. Opeens namen ze een loopje, alsof de wind kwam, maar deze kwam niet, en dus moesten ze blijven liggen, en het water werd weer calm en effen. De rozen spiegelden er zich weer in af. Ze waren verwonderlijk schoon, maar ze wisten het zelf niet, want niemand had het haar gezegd. De zon scheent tussen de bladeren door, alles verspreidde de heerlijkste geur om zich heen. Het was allen te moeden, even als ons, wanneer wij van de gedachten aan ons geluk vervuld zijn. Hoe schoon is het leventoch, zei iedere roze. Slechts één ding zou ik wensen, de zon te kunnen kussen, omdat zij zo warm en zo helder is. Ook de rozen daar beneden in het water, onze evenbeelden zou ik al willen kussen, en de lieve vogeltjes beneden in het nest. Ook boven zijn er enkele, zij steken er hun kopjes uit en piepen zacht. Zij hebben geen veren, zoals vader en moedig. Het zijn goede buurinnetjes, zowel die beneden als die boven zijn. De jongen, boven en beneden, die beneden waren echter slechts de werkaatsingen in het water, waren mussen, haar ouders waren insgelijks mussen. Zij hadden het lege Zwaluwenest van het vorige jaar in bezit genomen en huisten daarin nu, alsof het haar eigendom was.  Zijn het ene kleren die daar drijven, voegen de jongen van de mussen toen zij de veren op het water zagen? Als je wilt vragen, doe dan tenminste verstandige vragen, zei de moedig. Zie je dan niet dat het verend zijn, levende klerenstof, zoals ik draag, en zoals je lui ook eenmaal zal dragen. Maar de onze is fijnig. Ik zou overigens wel willen, dat we ze boven in het nest hadden, want ze verwarmen lekker. Ik zou hen eens willen weten, waarvan de enen toch zo geschikt zijn. Van ons zeker niet, jullie piep. De rozen moesten het eigenlijk weten, maar die weten niemand dal. Bekijken zich zelfs slecht en geven geur van zich. Ik ben deze buurinnetjes van ganser harte moede. Hoor die allerliefste vogeltjes daar bovenin, zeiden de rozen. Die beginnen nu ook hun best te doen om te zingen, maar ze kunnen het nog niet. Het zal intussen wel gaan. Wat zal het plezierig zijn? Het is wel aardig, zulke verodelijke buurinnetjes te hebben. We gaan er twee paarden aanrijden om gedrenkt te worden. Een boerenjongen reed op het ene. Hij had al zijn kleren uitgetrokken behalve zijn grote, brede strohoed. Die jongen zong als een lijstig en reed tevijver in, waar deze het diepst was. En toen hij de rozenstruik voorbij kwam, plukte hij een roos af en stak haar op zijn hoed. En nu dacht hij dat haar wat mooi uitzag en reed verder. De andere rozen keken haar zuster na maar niemand wist het te zeggen. Ik zou de weide wereld wel eens in willen, zei haar een, maar hier te huis in ons groen is het ook mooi. De hele dag schijnt de zon helder en warm, en snachts vonkelt de hemel nog helderig. Dat kunnen wij door al die gaatjes die erin zijn wel zien. Zij bedoelde te sterren. Zij wist het niet beter. We maken het levendig in de onttrek van het huis, zei de moeder der Mussen, zei de mensen, daarom heeft men ons hier graag. Maar onze buurinnetjes, zo'n rozenstruik tegen de muur aan veroorzaakt vocht, hij zal wel weggenomen worden, dan groeit hij te minstens een misschien nog koren. De rozen deugen nergens toe dan onder haar naar te kijken en eraan te ruiken en op zijn hoogst op de hoed te steken. Jaarlijks, dat weet ik van mijn moeder, vallen ze af.  De vrouw van de boer legt ze in het wil uitspreken. Ze wordt op het vuur gestrooid als zij lekker moeten ruiken. Zie, zo is haar levensloop. Ze bestaan slechts voor het oog en de neus. Nu weet je het. Toen de avond viel en de muggen in de warme lucht en in de rode wolken dansten, kwam de nachtigaal en zong voor de rozen dat het met het schone even in gesteld was als met de zon schijnen deze wereld, en dat het schone eeuwig leefde. Maar de rozen dachten dat het geen men heel goed had kunnen geloven, want dat het gezang haar gold daar aan dachten ze niet. Ze hadden er echter veel schik in en dachten over na of al de kleine mussen misschien ook nachtigaren konden worden. Ik heb het gezang van deze vogel heel goed begrepen, zei de jongen mussen. Slechts één woord als mij niet duidelijk, wat betekent het schone. Dat is volstrekt niets, herraamde moeder der mussen. Dat smijt uiterlijk, een kasteel waar de duiven haar eigen huis hebben en waar iedere dag erten en gerst voor haar gestrooid wordt. Ik heb zelf met haar gegeten en dat zullen jullie met de tijd ook wel doen. Op het adelijk kasteel heeft men twee vogels met groene halzen en een kam op de kop. Die kunnen hun staart uitspreiden als een groot wiel en deze heeft allerlei kleuren zodat het zien daarvan aan de ogen zeer doet. Deze vogels worden pauwen genoemd en dat is het schone. Als ze een beetje geplukt werden, dan zouden ze er niets anders uitzien dan wij. Ik zou ze al geplukt hebben als ze maar niet zo groot waren. Ik zal ze wel eens plukken, zei de kleine mus die nog geen veren had. In een boerenhuis woonden een jeugdig echtpaar. Zij hadden ook handig, hartelijk lief. Zij waren fleitig en flink. Het zag haar alles heel knap bij hen uit. Des zondags vroeg kwam de jonge vrouwen de deur uit, plukte hun hand vol van de mooiste rozen en de kast neerzette. Nu kan ik zien dat het zondag is, zei de man, en gaf zijn vrouw een kus. Ze gingen zitten, lazen in het gezangboek en legde hun handen in elkaar. De zon bescheemde frisse rozen en het jonge echtpaar.  Dat verveelt me geducht, zei de moeder der Mussen die uit het nest vlak in de kamer kon zien en vloog weg. Zo ging het ook de volgende zondag, want alle zondagen werden aan, maar de roze struik bloeide altijd even mooi. De jonge Mussen hadden nu veren en wilden graag meevliegen, maar haar moeder wilde dit niet, en dus moest in zij thuis blijven. Ze vloog, maar hoe het ook mocht gekomen zijn, zoveel is zeker. Voordat zij eraan dacht, was ze in een strik van paardenhaaren geraakt die jongens aan een tak vastgemaakt hadden. De paardenhaaren trokken zich vast om haar poot heen, als zou deze doorgesneden worden. Zijn, een strik, de jongens sprongen toe en pakten de vogel op een onzachte manier beet. Het is maar een mus, zeiden ze. Toch ze lieten haar toch niet vliegen, maar namen haar mee naar huis, en telkens wanneer zij piepte, gaven ze haar een slag op de snavel. In het boerenhuis bevond zich juist een oud man, die scheerzeep en waszeep in vierkante stukken, zowel als in ballen, vervaardigde. Het was een rondrijzende, vrolijke grijzaard, toen hij de mus zag opracht hadden, en waarmee zij, zoals ze zeiden, niet veel ophadden, voeg hij, wullen we haar eens heel mooi maken? Een ijskoude huivering ging de moeder der mussen over de leden. Uit de kast, waarin de mooiste kleuren lagen, nam de grijzaard een doosje met bladgoud, en de jongens moest een eiwit halen, waarmee de mus werd bestreken. Nu werd het goud erop vastgeplakt, en de moeder der mussen was nu geheel vergold. En de grijzaard scheurde van de rode voering van zijn oude jas een lapje af, tanden dit uit zodat het er als een hanekam uit zag en plakte de vogel op de kop. Nu zou je de goudrok eens hier vliegen, zei de grijzaard, en liet de mus los, die in doodelijke angst weg vloog door de straanen der zon bescheren. Wat schitterde zij nu? Al de mussen, zelfs een kraai, of schoon dit al een oude knar was, verschrikten hier niet weinig van, maar zij vloog er aan, om eens te zien wat voor een vreemde vogel het was. Door angst en ontzetting aangegrepen vloog de mus naar huis terug. Het scheelde niet veel, of zij viel machteloos op de grond neer. De schaard vervolgende vogels groeide aan.  Ja, enkele deden zelfs een poging om haar aan te vallen. Kijk die eens, kijk die eens, scheelden ze allemaal. Kijk die eens, kijk die eens, scheelde ook haar jongen, toen zij dichter bij het nest kwam. Wat heeft haar mooie kleuren? Je ogen doen er zeer van, zoals moeder verteld heeft. Piep, dat is het schone. En nu pikte zij met haar kleine snafels naar de vogel, zodat het hem onmogelijk was in het nest te komen. Hij was zo uitgeput, dat hij niet eens piep kon zeggen, laat staan dan, ik ben je moedig. Ook de andere vogels vielen nu op de mus aan, zodat zij bloedend op de roze struit neerviel. Armbeest, zijden alle rozen, zeer bang, wij zullen je wel verbergen. Leg je kopje, maar tegen ons aan. De mus sprijde haar vleugels nog eenmaal uit, daarop toekten zij ze vast aan haar lijf, en lag dood bij haar buurinnetjes, de mooie frisse rozen. Piep klonkt uit het nest. Waar zou moeder toch blijven? Dat is onbegrijpelijk, het zal toch geen streek van haar zijn, en moeten betekenen dat wij nu maar voor ons zelf moeten zorgen. Het huis heeft zij ons nagelatten, als wij ook familie krijgen. Ja, dat gaat niet, dat je bij mij blijft als ik vrouw en kinderen krijg, beweerden de jongsten. Ik zal wel meer vrouwen en kinderen krijgen dan jij, zei de tweede. Maar ik ben de oudste, wie de derde erop volgen. Allen werden nu toernig, ze sloegen met de vleugels, pikten met de stavel, en zo werd de een naar de ander uit het nest gegooid. Daar lagen zij nu met haar toren, ze hielden de kop opzijden en knipten met haar bovengekeerde ogen. Zij konden hun weinig vliegen, door oefening leerden zij het nog beter, en eindelijk werden zij het eens over een teken om elkaar wanneer ze elkaar later in de wereld mochten ontmoeten te herkennen. Het zou in een piep bestaan, en in een driewerf herhaald gekrabbel op de grond met de linkerpoot. De jongenmus die in het nest achtergebleven was, verbeelde zich nu heel wat. Zij was immers de eigenares van het huis. Maar deze heerlijkheid duurde niet lang. In de nacht barsten er een hevige brand uit. De vlammen grepen het dak aan. Het droge stro vlam de hoog op. Het gehele huis verbrande en de jongenmus eveneens.  De beide andere trouwlustigen echter brachten er het leven geluk af. Toen de zon weer opging en alles er zo verquikt uit zag als naar een geruste slaap waren er van het boerenhuis nog slechts enkele verkolde, zwarte balken over die tegen de schoorsteen leunden die nu uit het puin, maar daar buiten stond fris en bloeiend de roze struik en spiegelde iedere bloem, iedere dak in het heldere water af. Oh, wat bloeien die rozen daar voor het afgebrande huis toch heerlijk, riep een voorbijgaar uit. Een bekoorlijker tafereeltje laat zich niet denken. Dat moet ik hebben. En deze man keeg uit zijn zak een boek met witte blaadjes. Het was een schilder, en met een potlood tekende hij het rookende huis, de balken en de overhangende schoorsteen uit. En deze helde al meer en meer over. Op de voorgrond bevond zich de grote bloeiende roze struik. Deze leverde een prachtig gezicht op. Om zijn het wil was het tekening ontstaan. Later op de dag kwamen de twee missen die hier geboren waren voorbij. Waar is het huis, voegen zij. Waar is het nest? Piep, alles is verbrand en onze overmoedige zuster ook. Weet je van, dat zij het nest wou behouden? De rozen zijn er goed afgekomen. Daar staan zij nog met haar rode wangen. Die treuren zeker niet over het ongeluk van haar buurinnetjes. Ik wil ze niet aanspreken, en het is hier lelijk. Zo denk ik erover. En weg gingen zij. Op een prachtige, heldere herfstag en zou haast gezegd hebben dat het nog midden in de zomer was, huppelden op het droge en schoongeveeg de voorplein van het ridderkasteel, de duiven, zowel zwarte als witte ze schitterde in de zonnenschijn. De moeders daar duiven, zeiden tegen haar jongen, schaart je in groepen, want dat staat veel beter. Wat zijn dat voor grouwe beetjes die achter ons lopen, voegen oude duif met rood en groen in de ogen. Kleine grouwen, kleine grouwen, riep zij. Het zijn mussen, lieve beetjes, maar hebben altijd de naam gehaald dat wij zo goedig zijn. Daarom zullen we haar ook veroorloven de kortjes mee op te pikken. Ze krabben zo aardig met de poten. Ja, zij krabpten drie man met de poten en wel met de linkerpoten en zijden ook piep. Daarom herkennen zij elkaar, want het waren de mussen uit het nest op het afgebrande huis.  Hier is het heel goed om te eten, zeiden de mussen. De duiven liepen om elkaar heen, zetten hun hoge borst en hadden inderlijk haar eigen mening. Zie je die kropduif wel, zei haar in, zie je wel hoe zij de erten inslikt, wat er veel en dat nog wel de beste. Roku! Roku! Wat een lelijk, boos aardig dier. Roku! Roku! En aller ogen vlamden van toren. Schaartje in groepen, schaartje in groepen, kleine gouwen, kleine gouwen. Roku! Roku! Roku! Zo gingen de snafels door elkaar en zo zullen zij na duizend jaren nog door elkaar gaan. De mussen leden haar best met eten. Zij luisterden opletten toe en schaarten zich zelfs mee in het gelid. Dit ging haar echt er niet goed af. Ze waren verzadigd en verlieten daarom de duiven. Spaken allen haar oordeel over deze uit en slopen de tuin in. En toen zij de tuindur open vonden, huppelde een die volop verzadigd en daarom overmoedig was op de drempel. Piep, zeiden zij, dat durf ik wel doen. Piep, zeiden anderen, dat durf ik ook wel en nog iets meer. En zij huppelde de kamer binnen. Er was niemand aanwezig. Dat zachte derde. Vloog de kamer nog dieper in en riep of helemaal of in het geheel niet. Het is over zijn zondeling mensen nest en wat hebben ze hier neergezet? Wat is dat? Vlakbij de mussen bloeiden zo waarde rozen. Ze spiegelden zich in het water af en de verkolde balken leunden tegen de veroverhelende schoorsteen aan. Wat is dat? Hoe komt dat in de kamer van het adelijk kasteel? Ze rozen en de schoorsteen wegvliegen, maar ze vlogen tegen een vlakke muur aan. Alles was een schilderij. Een groot, prachtig schilderij dat de schilder naar een schets vervaardigd had. Piep, zeiden de mussen, het bestaat niet. Het ziet er maar uit als of het iets was. Piep, dat is het schone. Kan jij het begrijpen? Ik niet. En ze vlogen weg, want er kwamen mensen in de kamer. Er verliepen jaren en dagen. De duiven had het dik was gekort, die boosaardige dieren. De mussen hadden het in de winter erg te kwaad met de kou gehad en in de zomer vrolijk geleefd. Ze waren allemaal verloofd of getrouwd of hoe men het noemen wil. Ze hadden jongen en ieder giel te haren natuurlijk voor de mooiste en slimste.  De een vlog hierheen, de ander daarheen en als ze elkaar ontmoeten dan herkennen ze elkaar aan haar piep en aan het driemaal herhaald gekrabbel met de linkerpoot. De oudste was een oude vrijst te gebleven, die geen nest en geen jongen had. Haar lievelingsdenkbeeld was een grote stad te zien. Zij vloog daarom naar Kopenhagen toe. Men zag daar een groot huis dat met vele bonte kleuren beschilderd was. Dicht bij het kasteel en bij het kanaal, waarin vele met appelen en potten beladen schepen voeren. De ramen waren beneden breder dan boven. En als de mussen er doorheen keken, dan kwam iedere kamer haar als een tulp met de bonte kleuren en schakkeringen voor. Mede in de tulpechter stonden witte mensen. Deze waren van Marmar, enkele ook van Gips. Toch met mussen ogen bekeken komt het al zo wat op hetzelfde neer. Boven op het dak stond een metalen wagen, met metalen paarden bespannen en de godin der overwinning die insgelijks van metaal vervaardigd was bestuurden ze. Het was het museum van Torwatzen. Wat schittert dat, wat schittert dat, zei de mus. Dat zal wel het schone zijn. Piep, hier is het echt groter dan een pauw. Ze herinnerden zich nog uit haar kinderjaren, wat haar moeder, als het grootst onder het schone herkent had. Zij vloog naar de plaats toe. Daar was alles buiten gewoon prachtig. Op de muren waren palmen en takken geschilderd. Mede op de plaats stond een grote, bloeiende rozenstruik. Deze sprijden zijn frisse takken met de vele rozen over een graf uit. Daar vloog de mus naartoe, want zij zag daar verschillende van haar soort. Piep, en drie krabbels met de linkerpoot. Zo had zij het hele jaar door al zo dik was gegloed, maar niemand had haar antwoord gegeven. Want die eenmaal gescheiden zijn, treffen elkaar niet alle dagen aan. De goed was haar tot een gewoonte geworden. Heed en echter antwoordde twee oude mussen en een jongen met piep en een driewerf haar haalt gekrabbelen met de linkerpoot. Wel zo, goede dag, goede dag. Het waren twee ouden uit het nest en nog een kleine uit de familie. Moeten we elkaar hier ontmoeten, het is een deftige plaats, niet veel te eten, dat is het schone, piep.  En vele mensen kwamen er uit de neven vertrekken waar de prachtige marmere beelden stonden en begraven ze na het graf, waarin de grote kunstenaar die de marmere beelden vervaardigd had, rusten. Allen stonden in een eerbiedige houding rondom het graf van Torwatzen en enkelen raapten de afgevallen rozenbladeren op en staken deze bij zich. Ze waren uit veren landen gekomen. Eén uit het machtige Engeland, anderen uit Duitsland en Frankrijk. De mooiste dame plukte één de rozen af en verborgde deze aan haar boezem. Nu dachten de missen dat de rozen hier regeerden en dat het huis om haar aan het wil gebouwd was. Dat is geen haar nu wel wat te veel, maar daar de mensen al hun liefde aan de rozen bewezen wilden zij niet achterblijven. Piep, zeiden zij en streken met haar staartjes over de grond en keken met één oog naar de rozen. Ze hadden ze nog niet lang bekeken en merkte dat het de oude buurinnetjes waren. En zij waren het werkelijk. De schilder die de roze struik bij het afgebrande huis had uitgetekend had later de vergunning verkregen deze uit de grond te nemen en had hem toen aan de bouwmeester gegeven want schone rozen had men nooit gezien. En de bouwmeester had hem op het graf van Torwatzen geplant waar hij als beeld van het schone bloeide en zijn rode, geurige rozen bladeren weg af om als een herinnering naar verre landen te worden. Heb hier in de stad een bosje gekregen voegen de mussen. De rozen knikten. Zij herkenden haar grouwe buurinnetjes en verheugden er zich over dat zij ze toch zagen. Wat is het toch heerlijk te leven en te bloeien oude vrienden toch te zien en al dagen vrolijke gezichten. Het is alsof het een feestdag was. Piep, zeiden de mussen. Ja, het zijn waardelijk de oude buurinnetjes en de afstamming van de vijver. Piep, wat zijn zij in aanzien gekomen? Ja, menen geen gelukt het in de slaap. Wacht, daar zit een verwelk blad dat zie ik heel duidelijk. En ze pikten er zo lang aan totdat de blad afhiel. Maar frissig en groenig stond de rozenstruik daar. De rozen geurden in de zonnenschijn op het graf van Torwatzen. Aanwins onsterfelijke naam zijn zich verbonden. Uit Andersens Sproken en vertellingen. Dit is een LibriVolksopname. Alle LibriVolksopnamen behoren tot de publieke domain.  Voor meer informatie of om je aan te melden of vrijwilliger ga naar LibriVolks.org. Andersens Sproken en vertellingen door Hans Christian Andersen. Na vertelt door Simon Jacob Andressen. Grootmoeder Grootmoeder is heel oud. Zij heeft vele rimpels in haar voorhoofd en sneeuw het haar. Maar haar ogen die als twee sterren funkeren, ja veel schooner nog, hebben een melden en vriendelijke blik. En wel daardig is het erg in te staren. En dan wil zij de moos de sproekjes te vertellen. Zij weet heel veel want zij heeft veel vroeger geleefd dan vader en moeder. Dat is bepaald zeker. Grootmoeder heeft een gezangboek met grote zilversloten en leest dikwels in dit boek. Daarin ligt een roos geheel platgedrukt en verdroogd. Deze is niet zo mooi als de rozen die zij in een glas heeft staan. Maar toch lacht zij haar het vriendelijks toe. Ja, er komen haar zelfstraanen in de ogen. Waarom zo grootmoeder de verwelkte bloem in het oude boek toch zo aankijken? Weet jij het? Wel, telkens wanneer de tranen van grootmoeder op de bloem vallen worden de kleuren weer fris. De roos weld op en vervult de gehele kamer met haar geur. De muren zinken weg ontwaarend zij slechts nevel. En rondom haar is het groene heelke bos waar de zon door loof daarbomen straalt. En grootmoeder? Ja, zij is weer geheel jong. Zij is een bekoorlijk meisje met blonde locken met bloze de wangen schoon en aanminnig geen roos is freser met de ogen die vriendelijke gezegende ogen Ja, die behoren nog aan grootmoeder toe. Naast haar zit een jongman reizig en krachtig. Hij reikt haar de roos over en zij glimlacht. Zo glimlacht grootmoeder toch niet? Ja, toch wel. Maar hij is verdwenen vele gedachten vele gestalten zweven voorbij. De knappe jongman is verdwenen de roos ligt in het gezangboek en grootmoeder ja, zij zit daar weer als een oude vrouw en bekijkt de verwelkte roos die haar in het boek ligt. Nu is grootmoeder dood. Zij zat in haar leuningstoel en vertelde in uitvoerig mooi sprookje. Zij zeiden dat het sprookje nu uit en dat zijn moeder was. Zij ging met haar hoofd achter overleunen om een weinig te slapen. Men kon haar aardemhaling horen. Zij sleep maar het werd al stiller en stiller. En haar gelaard straalde van geluk en vrede. Het was als of er zich zonnenschijn over het trek verspreidde.  Zij glimlagde weer en toen zeiden de mensen dat zij gestorven was. Zij werd in de zwarte kist neergelegd. Daar lag zij. Gehuild in het witte linen zacht en schoon. En toch waren haar ogen gesloten, maar iedere rimpel was verdwenen. Zij lag dan met een glimlagje aan. Heur haar was zilverwit en eerwaardig. Het was niet akig om de dode aan te sterren. Het was immer de liever, goedhartige grootmoeder. En het gezangboek werd onder haar hoofd neergelegd. Dat had zij zelf begeerd. De roost lag in het oude boek toen begroeven zij grootmoeder. De graf dicht bij de muur daar kerk planten zij een rozenboompje. Dit zat vol rozen en de nachtigouw vloog singend over de bloemen en het graf. Binnen in de kerk klonken van het ogen de schoonste psalmen die haar in het oude boek onder het hoofd daar overleden stonden. De maan scheen op het graf neer. Maar de dode was hier niet. Ieder kind kon als nachts gerust heen gaan en een roost bij de kerk hofsmuur plukken. Een dode weet meer dan wij leefenden met ons allen weten. De doden weten heel goed welk in angst zich van ons meester zou maken als het zonderlingen geschieden en zij tot ons kwamen. De doden zijn beter dan wij allen. Zij keren niet weer. De aarde heest zich boven de doodskist opgehoopt. Ook in de doodkist is aarde. De bladen van het gezangboek zijn stof en de roost met al haar herinneringen is tot stof vergaan. Maar boven haar bloeien frisse rozen. Boven singt de nachtigouw en klinkt het orgel. Boven leeft de herinnering aan de oude grootmoeder met de melde eeuwige jonge ogen. Ogen kunnen nemer sterven. De onze zon eenmaal grootmoeder weerzien jong en schoon zoals zij voor de eerste maal de frisse rode roos kusten die nu stof in het graf is. Einde van grootmoeder. Ja, in de warmste landen worden zij zelfs tot neegers gebrand. Naar deze warme landen was een geleerd man uit de koude streken vertrokken. Deze dag nu dat hij daar even eens kon rondlopen als in haar vaderland. Maar van die mening kwam hij ontspoedig terug. Hij en alle verstandige lieden moesten in huis blijven. De luiken en deuren werden de hele dag gesloten. Het had de schijn als of allen in huis sleepen of uitgegaan waren.  De nauwe straat met de hoge huizen was echt er ook zo gebouwd dat de zon er van de ochtend tot de avond in moest schijnen. Het was werkelijk onverdraaglijk. De geleerde uit de koude streken was een jong, kundig man. Het kwam hem voor als of hij een gloeiende over zat. Dat eet hem veel kwaad. Hij werd mager. Zelfs zijn schimkomp en werd veel kleiner dan hij in zijn vaderland geweest was. De zon nam ook zelfs deze mede en hij begon stravends als ze onder gegaan was eerst te leven. Het was een aardig toneel dit aan te zien. Zodra er licht in de kamer gebracht werd rekte de schim zich tegen de muur uit. Ja, nog verder tot aan de zoldering, zo lang maakte hij zich. Hij moest zich wel uitreken om weer dat vogere kracht aan te komen. De geleerde ging op het bakon om zich te verfrissen. En zodra de stern aan de prachtige, heldere hemel tevoorschijn kwamen was het hem als of hij weer herleefde. Op al de bakons in de straat en in de warme landen is er voor ieder raam een bakon, vertonen zich nu mensen. Want verse luchtmoedmen toch hebben, al is men er ook aan gewoon zo bruin als mahoni houdt te worden. Dan werd het boven en beneden levendig. Beneden stelden schoenmakers en kleermakers hun goederen op de straat uit. Dan bracht men tafels en stoelen en werden naar de lichten opgestoken. Ja, over de duizend lichten. De een sprak, een ander zong en de mensen wandelden. Er reden rijtuigen, er draafden muildieren. Klingelingeling, deze dragen namelijk scherritjes aan hun tuig. Er werden lijken met gezang begraven. De kerklokken luiden. Ja, het was werkelijk zeer druk en levendig op de straat. Slechts in één huis tegenover dat waar de vreemde geleerde man woonde, was het doodstil. En toch woonde daar iemand, want er stonden bloemen op het bakon en deze bloeiden heerlijk in de zonne hitten. Dat hadden ze niet kunnen doen als ze niet van tijd tot tijd begoten werden. En iemand moest ze toch begieten. Mensen moesten er dus wel wonen. De deur werd ook tegen de avond op een keer gezet. De voorkamer uit het binnenste van het huis hoorde mijn muziek. De vreemde geleerde man vond deze allerprachtigst.  Toch het was ook wel mogelijk dat hij het zich maar verbeelde, want hij vond daar in die warme landen alles voortreffelijk, als er maar geen zon geweest was. De huisheer van de vreemdeling zeide dat hij niet wist wie het huis aan de overkant gehuurd had. Men zag er geen mensen, en wat de muziek betrof, het kwam aan voor dat deze verschrikkelijk vervelend was. Hij was niet goed kon uitvoeren, altijd hetzelfde stuk. Ik speel het toch goed, denkt hij zeker, maar hij doet het nooit goed, hoe lang hij ook speelt. Eens werd de vreemdeling midden in de nacht wakker. Hij sleept met de deur van het palcon open. De wind ligt het gordijn dat er voor ging op, en nu schenet hem toe als over een wonderbare glans van het palcon van het huis en de overkant afstraalde. Alle bloemen vertonen zich als vlammen in de schoonste kleuren, en midden tussen de bloemen stond een schone, slangke maagd. Als of zij insgelijks licht van zich gaf, het verblindde zijn ogen werkelijk, toch hij had ze wat te wijd opengespakt en kwam nog maar pas uit zijn slaap. Met een enkele sprong was hij uit zijn bed. Zagjes sloop hij achter het gordijn. Maar de maagd was weg, de glans was weg, de bloemen gaven geen licht meer van zich, maar stonden daar nog even schoon als altijd. De deur stond op een kier, en van binnen deed zich muziek horen. Zo heerlijk, zo schoon, dat mensen zich daarbij werkelijk in liefelijke gedachten kon verdiepen. Het was als een toverwerk, maar wie woonde daar? Waar was de eigenlijke ingang? Want aan de straatkant en in het steegje had men in het geheerde benedenhuis raam aan raam en daar konden de mensen toch niet al in doorheen klimmen. Op zekere avond zat de verendeling op zijn bakon. In de kamer achter hem behandeligd, en dus was het natuurlijk dat zijn schim zich op de muur van het huis aan de overkant aftekende. Ja, daar zat hij tussen de bloemen op het bakon. En als de verendeling zich bewoog, ik geloof dat mijn schim het enige levende voorop is wat men daar aan de overkant ziet, zei de geleerde man. Kijk eens hoe aardig hij daar tussen de bloemen zit. De deur staat maar op een kier.  Nu moest de schim eens zo slim zijn en naar binnen toe gaan. Daar eens rond kijken, dan terugkomen en mij vertellen wat hij daar gezien heeft. Ja, je zou je daardoor verdienstelijk maken, zei hij schetsende. Wees zo goed en treed binnen. Wel nu, zal je ook gaan? En de schim knik er terug. Kom aan, ga nu maar en blijf niet weg. En de verendeling stond op, en de schim op het bakon en de overkant stond ook op. De verendeling keerde zich om. Ja, als iemand er nauwkeurig op gelet had, dan zou hij gezien hebben hoe de schim de half geopende bakonduur van het huis en de overkant juist op hetzelfde ogenblik doorging, waarop de verendeling naar zijn kamer terugkeerde en het lange gordijn liet zakken. De volgende morgen ging de geleerde man uit om koffie te drinken en krant te lezen. Wat is dat? zei hij toen hij in de zonnestijn kwam. Ik heb geen schim meer. Dus hij zei gisteravond dan toch werkelijk heen gegaan en niet terugkomen. Dat is toch echt verdittig. Hij was hierover geergerd, toch niet zozeer omdat de schim weg was, waarom dat hij wist dat er een geschiedenis was van een man zonder schim. Alle mensen in zijn vaderland waren met deze geschiedenis bekend. En als de geleerde man nu in zijn vaderland terugkwam en zijn eigen geschiedenis vertelde, hij zei van hem was en dat wilde hij liever niet van zich laten zeggen. Hij zou er daarom maar niet over spreken en dat was verstandig van hem bedacht. Toen het avond was ging hij weer op zijn bakkom. Het licht had hij wel zwaar achter zich gezet want hij wist dat de schim altijd zijn heer tot scherm wil hebben maar hij kon hem niet tevoorschijn doen komen. Hij maakte zich klein, hij maakte zich lang maar er was geen schim en er kwam geen schim. Hij zei de diep niets. Dat was schrievend, maar in de warme landen groeit alles zo vlug en na verloop van acht dagen bemerkte hij dan op tot zijn vuurige blijdschap dat er een nieuwe schim uit zijn benen groeide als hij in de zonneschijn kwam. De wortel moest al zo zijn blijven zitten.  Na verloop van drie weken had hij een vrij grote schim die toen hij op de terugreis naar de noordelijke landen was al meer en meer aangegroeide zodat hij eindelijk zo lang en zo breed was dat hij er best de helft van het kunnen missen. Hij kwam, schreef hij boeken over het ware het goede en het schone dat er in de wereld is en er verliep het dagen en er verliep er jaren er verliep vele jaren. Daar zat hij op zekere avond in zijn kamer toen er zag iets aan zijn deur getikt werd. Binnen, riep hij, maar er kwam niemand binnen. Nu deed hij de deur open. Daar stond een zo buitengewoon maagher man voor hem dat het hem wonderlijk te moeder werd. Overigens, als deze man allerkeurigst gekleed het moest zeker een deftig heer zijn. Met wie heb ik de eerder spreken, voeg hij? Ja, dat had ik wel gedacht, zei de deftige heer, wat je me niet zou kennen. Ik ben zoveel lichaam geworden dat ik vlees en kleren gekregen heb. Je hebt er zeker nooit aan gedacht dat je me in zoek een toestand zou zien. Kent je je ouderschim dan niet meer? Ja, ik heb zeker niet gedacht dat ik toch zou terugkomen. Het is met mij buitengewoon goed gegaan zeer dat ik de laatste maal bij u was. Ik ben in alle opzichten bijkopen, dan kan ik dit. Hij rammelde met de menigde kostbare sieraden die aan zijn horloge hingen en straks zijn hand door de zware gouden ketting die hij om de hals doeg en wat fonkelde er aan al zijn vingers diamant te ringen. En alles was echt. Ik weet waarlijk niet wat ik er aan heb, zei de geleerde man. Wat moet het alles betekenen? Nu, iets gewoons niet, zei de schim, maar geboord immers zelf ook niet tot de gewone mensen. En ik ben, zoals je wel weet, in uw voetstappen getreden. Zodra hij gevond dat ik rijp genoeg was om alleen in de wereld voort te komen, ging ik mijn eigen weg. Ik verkeer in de gunst totste omstandigheden, maar er overviel mij een soort van verlangen om u nog eenmaal te zien voor dat gestervd. Ik wilde deze streken weer zien, want men blijft toch altijd aan zijn vaderland gehecht. Ik weet dat je een andere schim gekregen hebt.  Heb ik aan hem of aan u iets te betalen? Wees maar zo goed dit te zeggen. Wat, ben je het waarlijk? Dat is toch iets opmerkelijks. Ik had niet gedacht dat men zijn ouderschim ooit als mens zou kunnen weer zien. Zeg mij maar wat ik te betalen heb, hernam de schim, want ik zou niet graag bij iemand schuld hebben. Hoe kun je nu zo spreken, voeg het geleerde man. Van welke schuld kan hier sprake zijn? Je bent zo vrij van schuld, als iemand maar wezen kan. Even blijt mij van harte over je geluk. Ga zitten, oude vriend, en vertel me eens, hoe alles in zijn werk gegaan is wat je in de landen in het huis aan de overkant gezien hebt. Ja, dat zal ik u vertellen, zette schim, en zette zich neer. Maar dan moet je mij beloven dat genimmig tegen iemand hier in de stad, waar je mij ook mocht aantreffen, zult zeggen dat ik uw schim geweest ben. Ik heb plan om te gaan trouwen. Ik kan best een vrouw onderhouden. Wees maar niet bang, zei de geleerde man. Ik zal aan niemand zeggen wie je eigenlijk bent. Hier heb je mijn hand, ik belovert je. En een man, een man, een schim, een schim, een woord, een woord, zei de schim, want zo moest deze wel spreken. Het was overigens uiterst opmerkelijk hoe hij geheel en al mens geworden was. Hij was in het zwart gekleed en door het fijnste zwarte laken, verlakte laarzen en een hoed die men in elkaar kon drukken, zodat het niet anders dan een bol en een rand was. Om niet te spreken van het geen weer eens weten. Van de sieraden, de gouden halsketting en de diamantenringen. Ja, de schim was bijzonder keurig gekleed wat hem tot een man maakte. Nu zal ik u eens het een en ander vertellen, zei de schim, en toen zette hij zijn voeten met de verlakte laarzen zo vast als hij maar kon op de arm van de nieuwe schim van de geleerde man neer, die als een poedel aan zijn voeten lag. Dit deed hij of uit hoogmoed of misschien ook, omdat de nieuwe schim daar aan zou blijven kleven. Maar de liggende schim hield zich kan en bedaard om eens goed te kunnen luisteren.  Hij wilde ook weten hoe men zich kon losmaken en zijn eigen heer en meester worden. We zagen weer in het huis en de overkant woonden, zei de schim. Dat was het heerlijkste van alles. Het was de poëzie. Ik ben daar drie weken geweest en dat heeft dezelfde uitweking alsof men drie duizend jaren lang leefde en alles kon lezen wat een gedicht en geschreven is. Want dat zeg ik, en het is waar. Ik heb alles gezien en ik weet alles. De poëzie, riep de geleerde man uit. Ja, deze leef dik was als een kluizennaarster in de grootste steden. De poëzie. Ja, ik heb haar aan enkel vluchtig ogenblik gezien, maar de slaap stak mij in de ogen. Ze stond op het bakon en flickerde, even als het noorden licht flickert. Beloemen met levende vlammen. Vertel, vertel. Je waart op het bakon. Je ging de deur door, en toen? Toen bevond ik mij in de voorkamer, zei de schim. Gij zat op het bakon en keek al door maar naar de voorkamer aan de overkant. Daar was geen licht. Er heerste daar een soort van schemering. Een reeks van kamers en zalen stond open. En daar was het heldig. En de massa licht zou mij gedood hebben als ik gegaan was tot de plek waar de jongvrouw zat. Maar ik was voorzichtig. Ik gunde mij de tijd, en dat moet men ook doen. En wat zag je nu? Voeg de geleerde man. Ik zag alles. En dat zou ik u vertellen. Maar, het is waarlijk geen trots van mijn kant. Als vrijman en uit hoofden van de kundigheden die ik bezit, om niet te spreken van mijn deftige stand en mijn aanzienlijk voortuin, dan zou ik toch al wensen dat gehuurd tegen mij zijde. Neem me niet kwalijk, zei de geleerde man. Dat je is een ouder gewoonte en die legt me niet zo gemakkelijk af. Geef het voorkomen gelijk, en ik zal er aan denken. Maar vertel mij nu wat je gezien hebt. Alles, zei de schim. Want ik zag alles en weet alles. Hoe zag het er dan in de binnenvertrekken uit? Voeg de geleerde man. Was het daar als in het koele bos? Was het daar als in een heilige tempel? Wanneer men op de hoge bergen staat? Alles was er, zei de schim.  Ik ben er wel eens waar niet helemaal in geweest. Ik bleef in de voorkamer in de schemering, maar daar stond ik heel goed. Ik zag alles en weet alles. Ik ben aan het hof der poëzie in de voorkamer geweest. Maar, wat heb je dan gezien? Gingen door de grote zalen al de goden van de voortijd. Streeden daar de oude helden, speelden daar lieve kinderen en vertelden hun dromen. Ik zeg je, dat ik er geweest ben en dus begrijpt geweld dat ik alles gezien heb wat te zien was. Maar als jij er naartoe gegaan waard, dan zou het gegeen mens gebleven zijn. Maar dat werd ik en tevens leden ik mijn innerlijk wezen, mijn aangeboerende eigenschappen en de betrekking kennen waarin ik tot de poëzie stond. Ja, in de tijd kun ik bij u was, dacht ik daarover niet na. Maar altijd, zoals gewet, wanneer de zon op en onder ging, werd ik zo verwonderlijk lang. In de maandeschein was ik bijna nog duidelijker te onderscheinen dan jijzelf. Ik begreep destijds mijn innerlijk wezen niet. In de voorkamer onthulde zich dit aan mij. Ik werd mens. Rijp kwam ik er wederuit. Maar jij waard niet meer in de warme landen. Ik schaamde er mij over, als mens zo te lopen als ik liep. Ik had laarzen, ik had klederen en al dat mensenvernis nodig en dat de ene mens van de andere onderscheid. Ik zag bescherming. Ja, aan u kan ik het wel toevertrouwen. Gij zult het immers in geen boek zetten. Ik zocht bescherming onder de rokken der koekverkoopster. Daaronder verschoel ik mij. De vrouw dacht er niet aan, hoeveel zij verborgen. Eerst zavonds ging ik uit. Ik liep in de maandeschein op de straat rond. Ik strekte mij zo lang als ik was tegen de muur uit. Dat kittelde heel plezierig op mijn rug. Ik liep naar boven en naar beneden. Ik kreeg door de hoogste ramen in de zalen en door het dak waar niemand in kon zien. En ik zag wat niemand zag, wat niemand mocht zien. Het is toch eigenlijk een boze wereld. Ik zag wat geen mens willen zijn als het niet eenmaal aangenomen was, dat het wat betekend mensen zijn. Ik zag het alle ongelooflijkste bij vrouwen en mannen en ouders en die lieve, engelachtige kinderen.  Ik zag wat geen mens moest weten en wat zij allen toch zo graag willen weten. Quaat bij de naasten. Als ik hun krant geschreven had, dan zou ze gelezen zijn. Maar ik schreef regelrecht aan de personen zelf en er ontstond schrik in alle steden waar ik kwam. Ze werden bang voor mij en het lief. De professor maakte mij tot professor. De kleermaker gaf mij nieuwe kleren. Ik ben daarvan goed voor zien. De muntmeester sloeg munten voor mij. De vrouwen zeiden dat ik mooi was. En zo werd ik de man die ik nu ben. En nu zeg ik u waar wel. Hier is mijn naamkaartje. Ik woon aan de zonzijde en ben met regenachtig weer altijd thuis. En de schim verdween. Dat was toch iets opmerkelijks, zei de geleerde man. En dagen verliepen er. En nu kwam de schim terug. Hoe gaat het? Voeg hij. Ach, zei de geleerde man. Ik schrijf over het ware, het goede en het schone, maar het kan niemand schelen zo iets te horen. Ik ben manhopig want ik trek mij dit erg aan. Dat doe ik niet, zei de schim. Ik word dik en vet en dat moet mijn trachten te worden. Gekent de wereld niet. Ge wordt ziek daaromboven. Ge moet reizen. Ik zou wel een reismakker willen hebben. Wilt ge als schim meereizen? Dat zou mij veel genoegen doen. Ik betaal de reis. Gaat ge een verre reis doen? Voeg de geleerde man. Al nadat men het nemen wil, zei de schim. Een reis zal u goed doen. Wilt ge mijn schim zijn? Dan zult ge alles op reis vrij hebben. Dat is toch te dwaas, zei de geleerde man. Maar zo is de wereld nu een man, met de geleerde man ging het alles behalve goed. Zorg en kommer vervolgden hem. En wat hij over het ware, het goede en het schone schreef, dat was voor de meesten wat de muskaatnood voor de koe is. Hij werd eindelijk ziek. Ge ziet er werkelijk als een schim uit, zeiden de mensen tegen hem. En er ging de geleerde man een huivering over de leden, want hij dacht ervan het zijnen. Ge moet naar een badplaats, zei de schim die hem een bezoek bracht. Er is geen andere redmiddel voor u. We willen van onze oude betrekking meenemen.  Ik betaal de reis, en geen maakte beschrijving daarvan, en kort mij daardoor onderweg de tijd wat op. Ik wil de baden gebruiken. Mijn baard groeit niet zo hard, als hij wel moest, dat is ook een ziekte. En een bad moet ik toch hebben. Wees verstandig en neem een aanbod aan, mijn reizen als camaraden. En ze ging je samen op reis. De schim was nu heer en de heer was schim. Ze reden met elkaar, ze wandelden samen, naast ookander, al nadat de zon stond. De schaduw wist altijd de ereplaats in te nemen. Dat liet de geleerde man zijn echt er maar wel gevallen. Hij had een zeer goed hart en was uiterst mild en vriendelijk. Nu zei de heer op zekere dag tegen de schim. Daar hebben we nu op zulke en wijze reiskameraden geworden en Tevens van Kinspeen af met elkaar opgegroeid zijn, moeten we eens op onze verbroedering denken. Jij en jou klinkt toch vertrouwelijker. Gezijd het daar iets, hernam de schim, die nu immers eigenlijk de heer was. Wat zeer wel willend en onbewimpeld gesproken is. Ik zal nu eventueel willend en onbewimpeld zijn. Gij, die een geleerd man zijn, weet wel hoe wonderlijk de natuur is. Er zijn mensen die het niet kunnen verdragen aan grouw papier te ruiken. Zij worden daarvan onpasselijk. Anderen gaat door merg en been als men met een spijker op een glas ruik kast. Ik, voor mij, heb een dergelijk gevoel als ik u, jij en jou tegen mij hoort zeggen. Ik gevoel mij daardoor even als in mijn eerste stelling u tenneer gedrukt. Gezijd wat een eigenaardigheid is en geen trots. Ik kan u niet jij en jou tegen mij laten zeggen. Maar ik wil met alle genoegen jij en jou tegen u zeggen. Dan wordt uw wens tenminste voor de helft vervuld. En nu zei de schim jij en jou tegen zijn vroegere heer. Dat is toch wat erg, dacht deze, dat ik u moet zeggen terwijl hij, jij en jou zegt. Maar hij moest het zich laten wel gevallen. Zij kwamen op een badplaats en veel verremdelingen waren en onder deze een wonderschone koningsdochter die de ziekte had, dat zij al te scherp zag het geen iets zeer veronderustends was. Ter stond merkte zij dat de pas aangekomenen en heel ander man was dan de anderen.  Mijn zegt dat hij hier is om zijn baard meer groei te geven, maar ik doorzie de eigenlijke reden. Hij kan geen schade werpen. Nu was hij nu scherig geworden en daarom knoopte zij op de wandeling ter stond een gesprek met de vreemde heer aan. Daar zij een koningsdochter was te zijn niet veel complimenten te maken. Daarom zeiden zij onverholend tegen hem. Uw ziekte bestaat daarin dat ge geen schaduw kunt werpen. Uw koninklijke hoogheid moet reeds op de weg van beterschap zijn, zei de schim. Ik weet dat uw ziekte daarin bestaat, dat ge al te scherp ziet. Maar dat is nu voorbij. Gezijd weer herstelt. Ik heb een zonnelingen schim. Ziet je de persoon die altijd naast mij loopt niet. Andere mensen hebben een gewone schim. Maar ik houd niet van het gewone. En ik was aan zijn bedienen fijner laken voor een lavrie dan mijnzelfdraagt. En zo heb ik mijn schim, zich als een mens laten kleden. Ja, geziet dat ik hem zelfs een schim gegeven heb. Dat kost heel veel. Maar ik houd ervan iets op mijn eigen handje te hebben. Wat, riep de prinses uit. Zou ik werkelijk hersteld zijn. Dit pad is het beste dat er per staat. Het water heeft in onze tijden wonderbare krachten. Maar ik ga hier nog niet vandaan, want nu wordt het eerst amusant. En de prins, want een prins moet het zijn, bevalt mij uitmuntend. Als nu zijn baard maar niet groeit, want dan gaat hij heen. Desavonds in de grote balzaal dansen de koningsdochter en de schim te samen. Zij was licht, maar hij was nog lichter. Zulk een danser had zij nog nooit gezien. Ze zeiden tegen hem uit welk land zij was, en hij kende dit land. Hij was er geweest, maar destijds was hij afwezig. Hij had door de ramen van een kasteel gekeken, zowel door die van beneden, als door die van boven. Zij had een ander ontrent haar vernomen en dus kon hij aan de koningsdochter antwoordgeven en zinspelingen maken waarover deze zich niet weinig verwonderde. Hij moest de verstandigste man van de hele wereld zijn. Zij kreeg hoge achting voor alles wat hij wist. En toen zij weer met hem dansde raakte ze op hem verliefd. En dat merkte de schim heel goed, want ze hadden met haar ogen bijna door en doorgekeken.  Ze dansde nog eens, en het lag haar op de lippen het tegen hem te zeggen. Hij zei aan de vele mensen waarover zij moest regeren. Hij is een schander man, zeiden zij bij zichzelf, dat is goed, en hij danst voortreffelijk, dat is ook goed, maar zou hij wel grondig in kennis bezitten, dat is even gewichtig, daarom moet hij ondervraagd worden. En nu richten zij haar stond zo'n moeilijke vraag tot hem dat zij zelf daarop geen antwoordzij hebben kunnen geven en de schim zette een zonneling gezicht. Daar kunt ge mij geen antwoord op geven, dat heb ik al in mijn kinderjaar geleerd, zei de schim. Ik geloof zelfs dat mijn schim die daar bij de deur staat er wel antwoord op zou kunnen geven. Uw schim, riep de koningsdochter uit, dat zou iets zeer opmerkelijk zijn. Ik zeg het niet stelig dat hij het kan, zei de schim, maar ik zou het wel haast denken. Hij heeft mij al zo meerdig jaar gevolgd en zoveel van mij gehoord. Ik zou het daarom wel haast denken, maar uw koninklijke hoogheid vergunnen mij uw opmerksam op te maken dat hij als hij in een goede luim zal zijn en dat moet hij zijn om een juist antwoord te geven, geheel als een mens wil behandeld worden. Dat bevalt mij, zei de koningsdochter. En nu ging ze naar de geleerde man die bij de deur stond en sprak met hem over de zon en de maan, over de groene bossen en over de mensen nabij en verre en de geleerde man antwoordde zeer verstandig en zeer goed. Wat moet dat voor een man zijn die zulke een verstandige schim heeft, de regent voor mijn volk en mijn rijk zijn als ik die koos, ik zal het doen. En ze werden het er als poedig overeens de koningsdochter en de schim namelijk maar niemand mocht er iets van weten voordat zijn haar rijk teruggekeerd was. Niemand, niet eens mijn schim, zei de schim, en daarvoor had hij zijn bijzondere redenen. Zij kwamen in het land waar de koningsdochter regeerde als hij thuis was. Hoorins beste vriend, zei de schim tegen de geleerde man. Nu ben ik zo gelukkig en machtig nu zal ik ook iets bijzonders voor je doen.  Je moet bij mij op het kasteel wonen met mij in een koninklijke rijtuig rijden en honderdduizend gulden in het jaar hebben. Maar je moet je door elk en een iedig schim laten noemen en mocht het niet meer zeggen dat je eenmaal mens geweest bent. En dan moet je jaarlijks éénmaal wanneer ik op het bakon in de zon schijn zit en mij laat zien aan mijn voeten liggen zoals het een schim betaamt. Want ik moet je zeggen dat ik met de koningsdochter trouw en vanavond is het bruiloft. Nee, dat is toch te dwaas zei de geleerde man. Dat weet ik niet, dat doe ik niet. Dat heet het gehele land bedriegen en de koningsdochter daarbij. Ik zal aan alle zeggen dat ik mens ben en geis schim en dat gemar mensen kleren aan het. Dat zou niemand geloven zei de schim, wees verstandig of ik laat de wacht roepen. Ik ga regelrecht naar de koningsdochter zei de geleerde man. Maar ik ga er eerst heen, zei de schim en jij gaat naar de gevangenis toe. En dit gebeurde, want de schildwachten die, zoals zij wisten, met de koningsdochter zou trouwen. Beef je, vroeg de koningsdochter, toen de schim bij haar binnen had, is er iets voorgevallen. Je mocht vandaag niet ziek worden, tans nu mij bruiloft zullen houden. Ik heb het vreselijkste beleefd wat mijn kam beleven, zei de schim. Begrijp eens, nou ja, zulke arme schimmerherzens kunnen niet veel verdragen. Begrijp eens, mijn schim is kankzinnig geworden. Hij verbeeldt zich dat hij mens geworden is en dat, begrijp eens, Dat is verschrikkelijk, zei de prinses. Hij is immers in de gevangenis gezet. Dat spreekt vanzelf. Ik feis dat hij niet meer zal haar stellen. Die arme schim, riep de prinses uit. Hij is erg ongelukkig. Het zou een barachtige weldaad zijn hem van zijn leven te verlossen. En als ik er recht over nadenk hoe het volk in onze tijd maar al te zeer geneigd is voor de geringen tegenover de aanzienelijke partij te trekken, dan komt het mij noodzakelijk voor dat men hem in alles tilte uit de wegruimt. Dat is toch een harde zaak, want hij is een getrouwd diner geweest, zei de schim, en hij deed alweer zuchten. Je bezitt een edel karakter, zei de koningstochter en maakte voor hem een buiging.  Desavonds was de gehele stad geillumineerd en werden naar kanonnen afgeschoten en de soldaten presenteerden hun geweren. Dat was eerst een bruidoft. De koningstochter en de schim kwamen op het bakon om zich aan het volk te vertonen en zei toch eenmaal een hoera te laten toeroepen. De geleerde man hoorde niets van al deze heerlijkheid, want hij was al ter dood gebracht. Voetnoot. Het woord schim is hier in strijd met de aard onze taal, maar in overeenstemming met de inhoud van dit sprookje mannelijk genomen. Einde van de schim. Het vlas. Uit anders zijn sprookende vertellingen. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie neem je aantemeld als vrijwilliger ga naar LibriVox.org. Opname door Julie van Walgem. Anders zijn sprookende vertellingen. Het vlas. Het vlas stond in bloei. Het had allerliefste blauwe bloempjes eventeren als de vleugeltjes van een mug. En nog fijnder. De zon scheen op het vlas en de regenwolken begoten uit. En dat deed daar aan even veel goed als het aan kleine kinderen doet dat ze gewasse worden en dan een kus van een moeder krijgen. Zij worden daardoor veel schoner en dat werd het vlas ook. De mensen zeggen dat ik bijzonder goed sta, en dat ik heel lang ben. Er zal een prachtig stuk linden van mij komen. O, hoe gelukkig ben ik toch. Ik ben zeker de gelukkigste van alle wezens. Wat heb ik het goed? En er zal zeker wel wat van mij worden. Wat maakt de zon schijn blij en wat smaakt de regen goed bij mij? Ik ben overgelukkig. Ik ben de allergelukkigste. Ja, ja, zei een paal van de heining. Je kent de wereld niet, maar wij wel, want er zitten kwassen in ons. Daarom maakt hij een jammerlijk geluid. Snep, snap, snor, basseloor, uit is het lied. Nee, het is niet uit, zei het vlas. Morgen schijnt de zon of de regen goed. Ik gevoel hoe ik groei. Ik gevoel dat ik een bloei sta. Ik ben de allergelukkigste. Maar op zekere dag kwamen er mensen. Deze pakten het vlas van bovenbetend ook in het met een worteluit. Dat deed zeer. Het werd in het water gelegd, alsof het verdronken moest worden. En toen kwam het over het vuur, alsof men het wilde braden. Dat was ontzettend. Ik kan het niet altijd goed hebben, zei het vlas.  Men moet iets ondervinden, dan weet men wat. Maar het liep slecht af. Het vlas werd nat gemaakt gehekeld. Ja, wat wist het hoort eten, wat men er al zo mee deed. Het kwam met put spinneweel, snor, snor. Nu was het niet mogelijk zijn gedachten bij elkaar te houden. Ik ben buitengewoon gelukkig geweest, dacht het bij al zijn pijn. Men moet de vrede zijn met het goede dat men genoten heeft. Te vrede, te vrede, oh. En dat zijt nog, toen het op het weggetouw kwam. En zo werd het een mooi groot stuk linnen. Al het vlasst het op de laatste stengel en het ene stuk op. Maar dat is toch zonderling? Dat had ik nooit gedacht? Of wat is het geluk mij toch gunstig? De paal wist werkelijk niet wat hij bedoelde met zijn snapsnap snorbaslor. Het lied is nog vol strak niet uit. Nu begint het eigenlijk eerst recht. Dat is werkelijk zonderling. Al mogen ik ook iets geleden hebben, er is toch ook iets van mij geworden. Ik ben de gelukkigste van alle. Wat ben ik sterk en fijn? Wat ben ik witte en lang? Wat een slechts een plant te zijn, al draagt men ook bloemen. Mijn woord niet verpleegd, en water krijgt men alleen dan als het regent. Nu wordt ik verzorgd en verpleegd. De meid keert me alle morgens om en uit de gitter krijg ik iedere avond regenbad. Ja, de domineesvrouw heeft zelfs een lofvrede op me gehouden en gezegd dat ik het beste stuk uit het kerstspel ben. Ik kan niet gelukkiger worden. Nu kwam het linnen in huis en toen onder de schaar. Een raan, wat stak men er met naalde in. Dat was waarlijk geen plezier. Maar van het linnen kwamen 12 stukken van die soort welk men niet graag noemt, maar die alle mensen moeten hebben. Een geheeldozijn werd daarvan vervaardigd. O, krijg eens. Nu ben ik eens wat gewichtig geworden. Dat was dus mijn bestemming. Dat is immers een ware zegen. Nu doe ik nut in de wereld en dat moet men immers. Dat is eerst het ware genoegen. Maar we zijn toch allemaal ene en hetzelfde. Wij zijn juist een dozijn. Wat is dat voor een bijzonder geluk? Jaren verliepen er. En nu waren ze helemaal versleten. Eénmaal moeten de immers gedaan zijn, zei ieder stuk.  Ik zou graag wat langer geduurd hebben, maar men moet niet zo onmogelijks verlangen. Nu werden zij in stukken een flarde geschuurd. Ze dachten dat het nu met hen gedaan was, want ze werden fijn gehakt, geweekt en gekookt. Ja, ze wisten zelf niet wat er al zo met hen gebeurde. En toen werden ze schoon wit papier. Nu, dat is een verrassing. Een heerlijke verrassing, zei het papier. Nu ben ik fijnder dan vroeger. En nu zal ik beschreven worden. Dat is toch een buitengewoon geluk. En er werden werkelijk de mooiste geschieten en z'n verse opgeschreven. De mensen hoorden wat er op stond. En dat was wijs en goed. Het maakte hen veel wijzer en beter. Er lag een grote zegen in de woorden op dit papier. Dat is meer dan ik ooit gedacht had toen ik nog een klein blauwe bloempje op het veld was. Hoe kon het mij in de gedachten komen dat ik hem al vreugde en kende zonder de mensen zou verspreiden? Ik kan het zelf nog niet begrijpen, maar het is toch werkelijk zo. Onze god weet dat ik daar dus zelf niets gedaan heb dan wat ik overeenkomstig m'n zwakke krachten voor m'n bestaan doen moest. En toch brengt hij mij van de ene vreugde en eer tot de andere. Dus wanneer ik denk uit is het lied dan ga ik weer tot iets hoger zijn beters over. Nu moet ik zeker op reis gaan en de hele wereld rondgezond worden op dat alle mensen mij kunnen lezen. Dat kan niet anders zijn. Dat is het waarschijnlijkste. Ik heb kostelijke gedachten even velen als ik vorige blauwe bloem had. Ik ben het gelukkigste schepsel. Toch het papier ging niet op reis maar het ging naar de boekdrukker toe. Daar werd alles wat er opgeschreven stond om te drukken gezet tot één boek. Ja tot vele honderde boeken. Want op deze wijze konden onijndig vele er meer nut en genoegen van hebben dan wanneer het enige papier waarop het geschreven stond de hele wereld dat moet rond gaan en halverwege versleten was. Ja, dat is zeker het verstandigste dacht het beschreven papier. Dat is mij niet in gevallen. Ik blijf de huis en word in eer gehouden als een oude grootvader en dat ben ik in m'n zoek van de nieuwe boeken. Nu kan er iets uitgerecht worden. 