Zes Novellen | Marcellus Emants | Single Author Collections | Audiobook full unabridged | 3/10
De ogen schitterend van dörtelheid, overmoedig als het rentpaard had trappelt van ongeduld om zijn krachten te meten. Nog eens riep zij uit en snelde weer terug, de berg op, in de linkerhand de belemmerende rocken, met de rechter tartend boven het kokketten zwartflüvelen hoedjewijvend, waarop de grijze struisvedig golfde in de wind. Fokken was nog niet aangekomen en reeds snelde zij hem weer voorbij, naar de koepel terug. Boven wachten zij echter, de ogen gesloten, de lippen half geopend. Toen Fokken haar aankam, leunde zij met de ene hand op tonisch schoudig. De ander hield zij tegen het wild, kroppend hard aangedrukt. Terwijl de ongelukkige wetrenner, bleek van inspanning neer op zijn bank neerzonk, kom ze spoedig bij en mompelde. Armes, sukkel, laat hem de volgende keer voorgaan, voegt zij er tegen Uperge bij. Tony liet Fokken voorgaan. Het was of hij Berters medelijnend minachtende glimlach had overgenomen, nu hij zijn vriend met korte sprongen naar beneden ze galloperen, de grouw linnen hoed in de hand, het dunnend haag vladderend in de wind, de panden van zijn donkergrijze jas in de maat achter hem aangolvend, en de maagere benen spatterend van machteloze ijver. Bijna tot aan de voet liet hij hem komen, voordat hij, als een peil uit de boog, in vier spongen de helling af, hem opzijde en vooruit vloog. Maar nu scheen maar het voor zijn ogen, de bomen die hij voorbij snelde verdwenen in een nevel. Nog even zag hij het zwarte jakje vlak voor zich, strakte de arm uit, omvatte de lichte last en voelde dat de grond onze der voeten wegzonk. Als een enkele grouwe vlek draaide de naak te stammen om hem heen. Weer gielde Bertha uit, Weer riep zij, nog eens, en eilde zij terug de hoogte op. Voor de derde, voor de vierde en voor de vijfde maal galopeerde Fokker de heuvel op, en telkens gunde Tony hem een grotere voorsprong. Eindelijk liet hij hem tot dichtbij Bertha naderen, voordat hij zijn hoed in de hoogte weerp, bewust van zijn kracht en vlugheid. Dan sprong hij als een tijger naar beneden, voelde niet meer dat zijn voet de grond beroerde, stoof Fokkerp voorbij met een dolzinnige vaart, waarover hij het bedwang voorkomen verloren had, en hief Bertha in zijn arm op, de prijs van zijn overwinning, de buit van zijn jonge overmoed.  En als hij haar tegen zijn borst aanklemde, gielde zij niet meer, maar weerp het hoofd, dat al lang de hoed had verloren, met een half gesmoorde zucht van overweldigend genot achterover. Lange zijde haren streeelden hem de lippen, en machteloos hing zij in zijn arm, dronken van de woeste zwaar door de lucht en van het jagend bloed dat haar brein benevelde. Ze waren nu wel genootzaakt enige ogenblikken te gaan zitten om alle weer op aarde te komen. De koude noordenwind had Bertha donkere rozen op de kaken gekust. Haar hoed, ze zetten er even wel nog niet op. Het golfend haar bleef los langs de wilgevormde schouders hangen. Met haar flickerende ogen en haar frisse, rode wangen, meende Tony dat zij er tans werkelijk bekoorlijk uitzag, en ook zij merkte op hoe zijn ogen glansten, en hoe zijn bloed snel door de opgezette aarderen liep. Vokken was nog immer bleek. Hij kwam bij, toch langzaam. Ondertussen schepte hij een goedig behagen in Bertha's onschuldige vrolijkheid. Hij vond dat zij wel wat verdiende in haar twierig bestaan, en zijn verbeelding schetste hij met idyllisch tafereel in haar jonge moedig in met haar kindjesstoet. Onder schift, nog eenmaal jong. Van haar plondkopje naar de poeselen handjes dwanend vond zijn schildersblik dat op het hoedje enige najersbloemen en groene takjes bijzonder goed zouden staan. De vergunning gevraagd en verkregenhebberde deze versiering te mogen aanbrengen, verwijderde hij zich al zoekende, terwijl hij het luchtig hoofdheksel op de uitgestoken vingers van zijn linkerhand in evenwicht hield. Intussen had Bertha met de punt van haar anka diepe lijnen in het schelpuntpad getrokken. Zodra Vokken ver genoeg afwas om haar woorden niet meer te kunnen verstaan, zei ze tot Tony. Weet u wel dat uw weigering om mede naar Nijmegen te gaan mij diep gegriefd heeft? Tony wist niet wat hierop te antwoorden. De waren reden van zijn weigering kon hij moeilijk zeggen, en toch gevoelde hij lust haar die troen raden. Niet zonder aarzeling spak hij. Ik vrees het is toren. En begreep er stond dat hij een dwaasheid gezicht had, toen zij er nam. Mij denkt die vrees had u voor mij naar rekening kunnen laten, in die een dergelijk gevaar bestond zou ik u geen uitnodiging hebben gedaan.  U begrijpt mij verkeerd, antwoordde Tony snel, de meen in de zijn voud te herstellen, maar te laat bemerkend dat hij slechts een tweede dwaasheid bij de eerste voegde. Ik vrees de fokken te storen. O, riepert uit, met een kort en snel schouder ophalen, dat er een mengsel van minachting en verbazing door haar toon uitgedrukt hun eigenaardige kracht bijzetten. Na een blik op de bloemen zoekende schilder te hebben geworpen die langzaam naderde, voegd zij erbij. Ik ben mij niet bewust om de grond voor dergelijke gedachten gegeven te hebben, maar het is te koud om lang te blijven zitten, rieperfokken, die nu recht op en aankwam. Zo spoedig mogelijk, volleinde zij fluisterend. Ik verzeker u dat ik vandaag niet meer zou gegaan zijn, in die ik deze wandeling met hem alleen had moeten doen. Ben antwoord, zweefde Tony op de lippen, maar het was te laat. Fokker stond voor hen. Hij had nog slechts een paar groene takjes gevonden. Bloemen schinden er daar in de buurt niet meer te zijn. Even onverwacht als Bertha naar de koepel was gesneld, reest zij nu op en sloeg zonder om te zien in in van de lane in die op de heuvel uit liepen. De schilders volgden en waren haar weldra weder op zijde. Aan het tegenovergestelde einde van de rechte weg vertoonden zich op de achtergrond van grauw, kreupelhout, de witte vlek van een stuk muur of een klein huis. Daarop liepen ze aan. Halverwege werd het pad door een even rechte laan gesneden, die tussen struikgewas besloten aan weerzijden een onafzienbare reeks geraniums vertoonden, afgewisseld door slanke stamrozen. Aan de stamrozen was knop nog bloes in meer te ontdekken, maar op het vrolijke grond der geraniums gloeide hier en daar in de verte nog een ver miljoen rode bloem. Dat is juist wat ik heb omhoed, riep Vokke uit, terwijl hij met haast gesreden de laan binnen ging. Zodra het Bertha hem zag wegsnennen scheer je naar iets in te vallen. Zij fluisterde Tony een kom mee in het oog en liep haastig door. Tony volgde. Van tijd tot tijd weerp ze een blik achter zich. Naarmate zij het eind van de laan naderden ging zij sneller en sneller voort. De witte vlek werd tot een tuinhuisje dat op een eiland in een uitgestrakte vijver lag.  Rechts vertoonden zich een kleine waterval welke de brede kom van stroomend water voorzag. Voor hen lag als op een tapijt van afgeval op laderen een groen en wit gefervd bootje door middel van een ketting en ijzere pen aan de oever bevestigd. Zonder zich te bedenken, schonk Bertha het bootje binnen. Naarlijks was zij gezeten of fucken naderden op een draf. Gauw, gielde zij Tony toe. Die, haar bedoeling begrijpend, de pen uit groentrok. De ketting viel rammelend op de voorplegd neer. Een kracht geduwd dreef het rankenvaartuig van de oever af en juist op het oogomlik dat fucken de waterkant bereikten, wiegelde de boot onder de druk van Tony's voet die erin was gesprongen, langzaam naar het midden toe. Vergeefs de schilders smekend de handen naar Bertha uit en zond hij haar zijn teerste klaagtonen na. Zij bleef onverikbaar en lachte hem zo hartelijk uit dat hij het niet éénmaal over zich verkrijgen kon, haar deze grap kwark te nemen. Hij trooste zich met de gedachte Contourment secondem en verzuimde erbij te denken. Connempoutoujour secondement. In de eerste weken van haar huwelijks geluk had het Teringachtige eigenares van Betu zicht de romantische inval gekregen van het eindantje in de Vijver een boetwaar te maken, wil je naar haar liefde naar hartelust zou kunnen toegeven aan die hang naar eenzaamheid welke zwakke, teergevoelige naturen eigen is. Haar man had aanstond aan die wens gehoord gegeven en er een kleine tempel gebouwd, aan Cupido gewijd, die in een achttiende eeuwse tuin niet besplaatst waren geweest. Menig gelukkig oogomlik had hij er samen doorleefd. In de aanvang zegt de warme uren van de middag, later voorkeurig de zoelenzomeravond, dan slotten we eens de gantse dag. De zwakke reeds om ver te kunnen gaan wilden ze het geliefkost plekje niet verlaten, daardoor een brede watervlakte gescheiden was van de wereld, waarin haar jaloesie van leidende vrouw, de beminne man, vrees te verliezen. Twee malen had Bertha reeds op Betu zicht gewandeld, door geen van beide keren had zij het eilandje bezocht. Wandel hem, wie niet ontgaan was, dat zij er met grote belangstelling over sprak, had een bezoek heiligdom als zeer ongepast van de hand gewezen. Nu kon zij eindelijk haar nieuwsgierigheid bevredigen. Terwijl Tony de ijzere pen in de grond bevestigde, had zij de deur reeds geopend en was het achterkant de huisje binnen gegaan.  Focke mocht het aantien dat zijn vriend haar volgde en beiden uit het gezicht verdwenen. Bertha was niet de persoon om bedraf de man van een vrouweboedwaag midden in de vrije natuur naar waarde te schatten. Toch nam zij met belangstelling van alles in oogenschouw. De lichtgeelen houten vloerig met zielijke donkerbruine figuren ingelicht, harmonieer voorkomen met porcelijn witte verf, der kozijnen en deurpanelen die met fijne gouden biezjes waren afgezet. Benieuwd welke kleur van gordijnen en stoelbekleedselmen daarbij gekozen had, lichten zij de hozen op waaronder de zijde was verborgen. Een warm, amarant, rood, gloeide haar tegen. De kleine bergplaatsen in de muur waren echt gesloten. Waarschijnlijk bevatten zij ene glaswerk, beneevendst de onombeerlijke snuisterij in ene vrouw. Wat haar bijzondere goedkeuring wegdrog, was het koppeldak, dat zich boven hun hoofden op een blauw hemel welfde, waarin een kring van mollige engeltjes bloemend strooiend rondzweefden, terwijl in het midden als door gerubijnen gedragen, een krontje van saxies porcelijn naar beneden hing, dat met een wolk van fijn gaas was omgeven. Toen Tony binnen had, strilde de geur van Iris poeder hem als de aanraking van een zachte vrouwenhand langs het gelaat. Berthe, die op een sofa was neergezonken, wenkte hem naast haar plaats te nemen. Weer trok ze met haar ankas, lijnen over de grond. Dit mal vochten zij de figuren van de ingelegde vloer. Een zondeningen verlegenheid overviel Tony, zodra hij naast haar zat. Hij wilde van haar weg schuiven, maar durfde niet. Zonder op te zien, sprak ze hem toe. U heeft in het voorjaag een zwaar verlies geleden. Geen onderwerp had Tony op dit ogenblik onaangenaar maar kunnen zijn. Van nature in zichzelf gekeerd bespak hij ook met zijn beste vrienden nooit wat hem na aan het hart lag. In Berthe's mond was het of zijn liefde werd ontheiligd, en toch gevoelde hij dat niets zulke strengen opvattingen richtwaardigde. Zich met een kot antwoord van de zaak afmaken zou misschien het verstandigd zijn. Daarom zei hij. Ja, mevrouw, een zwaar verlies. Focke heeft u daar waarschijnlijk al meer dan genoeg van verteld. Berthe bleek niet van planten zijn, zo spoede haar onderwerp te laten varen. Als had zij zijn stugge toon niet begrepen, ging zij voort. Met levendige kleuren heeft hij ons uw wanhoop geschilderd. Hij had zulke een diep medeleide.  U moet wel ontslagelijk veel van haar gehouden hebben, en voegde zij er zacht erbij. Zij moet wel bijzonder lieftallig zijn geweest. Tony voelde dat een onweerstaanbare lust zich van een meester maakte om Berthe iets onmedogend vreest te zeggen. Waarom spreekt zij ook juist daarover? klonk het in zijn binnenste. Maar tegelijkertijd begreep hij dat dit niet de ware oorzaak van zijn hard vochtigheid kon zijn. Zonder recht te beseffen wat hij wilde, antwoordde hij. Ja, mevrouw, ze was lieftallig. Besonder lieftallig zelfs. En ik heb zoveel van haar gehouden dat er in mijn ziel wel geen lieftemier is achtergebleven. Al, waarbij een hart bezat, heeft het aan haar geschonken. Doch zij was niet lieftallig voor iedereen. Er waren er die haar haten omdat zij haar niet kenden. En misschien ben ik wel de enige geweest die ooit een blik weerp in het binnenste heiligdom van haar hart. Wij begrepen alkandig en dat was ontsvoldoende. Het oordeel van een andere man had voor haar even weinig waarde als voor mij het van een andere vrouw. Dag, welk belang kan dit alles voor u hebben die haar nooit heeft gezien? Laat haar doden rusten en spreken wij over iets anders. Dat die woorden een zijdelingsbeschuldiging tegen haar moesten bevatten kon Bertha niet ontgaan. Zij sneerend haar door de ziel heen. Maar er zijn oogomblikken in het leven dat men de hand zou willen kussen die de pijnlijkste woonden slaat. De beweging van de angkas werden immer snelig en onzekerig. Alstof hij zich tot taak had gesteld de onzichtbare, grillige figuren te onthouden die op de vloer werden getrokken, volgde Tonys blik zijn na. Eensklaps hielden zij stil en legde Bertha het speeltuig naast op de sofa neer. Daarna sprong zij op en ging vlak voor Tonys staan, de armen naar beneden gestrekt, de vingers krampachtig gekruist. Een oogblik zag zij hem al dus zwijgend aan. Ook hij spak geen woord, men hoorde alleen het kraken van haar kleine vingers. Toen zeiden zij met een stem die van aandoening trilde, veroordeelt mij dus ook als een krokette vrouw die haar man ongelukkig maakt en anderen het hoofd op hol brengt.  Waarom is nu Fokke niet hier, was Tonys eerst te gedachten, want hij brand ervan verlangen om in het bijzijn van zijn vriend die vrouw te vernederen, door haar zo brutal mogelijk een waarheid in het gezicht te werpen welke hij op dit oogblik meer voor onweder legbaar hield. Liep echter nog immer langs de vijfelpeneer als een hond die niet zwemmen kan en zijn meester ter water heeft zien gaan. Daarom bedacht hij een ander antwoord, zeker niet minder hard bedoeld, al was het in de vorm gekuistig. Mijn vrouw, zei hij, ik beweren het geheel niet u te kennen. O, maar uw oordeel toch? Ik ben overtuigd dat op de sociëteit iedereen het heeft toegegeven dat ik een wispeltuurige vrouw ben, zonder hard, die slechts behoefte heeft aan afwisseling en heden door de een, morgen door de ander aangebeden worden wil. Maar mevrouw! Ach, rondkent het niet. Meemt u misschien dat ik niet weet wat ze achter mijn rug vertellen, al die buigende vleiers die zo streng zijn in de beoordeling in haar vrouw en zo toegevend wanneer het een man geldt. Zij kennen natuurlijk precies de behoeften en de plichten van een vrouwenhard en elk dier praven heeft door zijn vlekkeloze deugd een vrouwen de eerste steen op mij te werpen. Bedroogend is hun vriend wandel hem, bedroogend door mijn moedig, bedroogend door mij. Dat hebben zij allen, dat heeft hij zelf u moeten zeggen. Toch nooit is het bij een hunnig de vraag opgekomen of ik misschien de bedroogende zijn kon. Een vrouw heeft geen recht zich te beklagen. Ik verlang ook hun medeleider niet. Ik verg niet eens dat ze rechtvaardig in een oordeel zullen zijn. Zeg eens een vraag, heb ik ze doen. Heeft u aan hun woorden geloofgeslagen of niet? Geen van beiden, antwoordde Tony. En die woorden waren nauwelijks zijn mond ontsnapt of hij had haar perouw van ze te hebben gesproken. Met een blik waar het verbittering en wanhoop spraken, wende Bertha zich naar het venster om. Een ziddering liep over haar gansige stalten heen. Hij zag hoe zij de kleine vuisten balden om de zelfbeheersing te behouden die op het punt was haar te verlaten. Zugden rezen schokkend op uit haar beklemde borst. Tony kon de blik die om vergivnis smeekte niet meer van haar afwenden. Zijn lust om haar te kwetsen was in een pijnigend medeleide veranderd.  Het ogenblik naarerde dat hij op de knieën neersinken haar hand met kussen bedekken en bidden zou Bertha, vergeef mij. Zij liet het echt er zover niet komen. Even plotseling als zij zich van hem afgegeerd had, wenden zij zich nogmaals om. Nam haar een kaas opende de deur en ging in het bootje zitten. Tony volgde en roeide haar naar wal. Niet ten onrecht had Focke die met pleidschap het bootje weer van het eilandsdag afsteken bij zichzelf de berekening gemaakt dat Tony het eerst aan land zou komen en er dus weinig kans voor zijn behulpzame handpstond om Bertha in het uitspringen te kunnen steunen. Evenwel, waar het een vrouw geld valend dik was de zekerste relanderingen. Toen Bertha bemerkte dat Tony in een schuine richting naar de oever duurde, welke de achtersteven ten zote zeer dicht bij de kant brengen moest wachten zij het ogenblik af dat hij opstond om even eens op de reizen, op het zitpankje te stappen en haar sprong te nemen naar de wal. Een kreeg van schrik kon Focke niet bedwingen. Met een weide stap van zijn lange benen stond hij op de kant, strakte juist bij tijds de armen uit, greep haar aan en verlengde met een ruk de tekorte sprong tot op het gras dat de vijven omzoomde. Waar hij een srede verder af geweest, Bertha zou met een aangenaam voetpad haar giel hebben betaald. Tans was hij het zelf wins linker voet van het gras gleed en een ogenblik diep in het slijk verzonk. Van die opofferende daad had de arme schilder al bitter weinig voldoening. In steden van hem haar dankbaarheid te betuigen, was het of Bertha de bewezen dienst nog kwalijk nam. Het bewustzijn van een dwaas figuur te hebben gemaakt verstikte elk gevoel van erkendelijkheid in haar gemoet. Dat het juist Focke geweest was die haar voor grote gevoeligheden had bewaard deed haar tegenover Tony dubbel onaangenaam aan. Met een neide geruk ontnam zij hem haar hoed die hij in de hand had gehouden. Natuurlijk niet zonder nadelige gevolgen voor de grijze struisvedig. Tocht de bloemen er driftig af en sloeg de kortste weg in naar huis. Een laatste, donkere hoede dahlia strooide haar een kas als een regen van bloedtruppels op de grond neer. Van haar plan om de beek nog te bezoeken, voorheen haar geliefkoostenplek stond haar de slabs af. 