lotgevallen van Ferdinand Huyck | Jacob van Lennep | Historical Fiction | Dutch | 9/11
onderwerp spreken het welk tenminste van zijn goed hartgetuigde dan had ik gedwongen waren geweest hem over poesie te horen redekavelen of wat erger was na het opzeggen zijn haar dichterlijke voortprengselen te moeten luisteren het was ongeveer snamiddags 7 uur toen wij Harlingen bereikten reedsgedurende de overtocht had ik aan helding de raad gegeven om zich dadelijk bij de overheid te vervoegen en van deze assistentie te verzoeken tot het toen zijn haar naaspoering daar ik met reden beducht was dat de lieden bij wie zijn dochter inwoonde zwaarigheid zou de maken in haar vertrek te bewilligen en misschien voorgeven dat zij nog schulden had of andere dergelijke voorwens aan een oprapen of ook haar verborgen houden en daar ik die avond toch niets beter te doen had bot ik aan hem te vergezellen een voorstel het welk hij dankbaar aan nam overtuigd dat mijn naam en tegenmoordigheid meer klem aan zijn verzoeks houden bijzetten na al voorans met een vissersman die ik had doen om bieden een akkoord getroffen te hebben om mij de volgende morgen met het krieken van de dag naar ter schelling over te brengen verliet ik met helding de herberg waarin wij onze intrek genomen hadden en vergezelde hem bij de schout die zich dadelijk tot medewerking geneigd betoonde en onze dinaar medegaf met last om ons behulpzaam te zijn in onze naaspoering en zo menswaarigheid maakte partijen voor hem te brengen minder gunstig echter viel ons bezoek in het wijnhuis uit waar wij tot bescheid bekwamen dat de persoon die wij zochten wel ceder 3 weken daar aan huis had verkeerd toch ceder een paar dagen met een varensgezel die een oude bekende scheen was afgetrokken deze tijdingsloeg gelijk men denken kan de arme helding geheel ternedig want behalve de teleurstelling in zijn verwachting was het voor hem bij de kompenstaat zijn er geldmiddelen geheel geen aangenaam voor uitzicht om daar verder een naaspoering zijn er dochter nieuwe uitgaven te moeten maken die wij ligt even vruchteloos zouden besteed zijn als die waardoor hij reeds vast verplicht geweest ik gaf echter de moed niet zo ras verloren maar ging voort met de lieden in het wijnhuis te ondervragen en gaf hun zelfs te kennen dat ik nog enig sinds de echtheid hun er berichten bleef wand gehouden zoja me niet te loven wilt zei de eindelijk de waard terwijl hij op één daar lieden wees die in zijn voorhuis onder hun gelag bijeen zaten daar is het Janke Sickes die heeft hem zelf met zijn schuit weggebracht ik zag om en herkende de vissersman die ik voor de overdag had besproken deze horende wat het geval was rees op en bevestigde de verklaring van de waard erbij voegende dat hij de jonge luina ter schelling had overgebracht en die in dit zo is vriend helding zei ik dan behoeft hij de moet nog niet te laten zakken en daar het gelukkig toeval wil dat ik juist dezelfde weg op moet die onze vluchtelingen hebben genomen zo kunt geen reis kostenloos met mij maken en tent zei de vluchtelingen het zeegat uit zijn kan het niet missen of hij moet in het verloren schaap terug vinden oh zei de helding op een zwaar moedig getoond ik vrees het zal alweer vluchteloos zijn maar des niet te min zal ik met dankbaarheid van uw edels vriendelijk aanbod gebruik maken want ik heb juist op zo een verre reis niet gerekend en het zou mijn licht aan geld ontbreken om verder te gaan hoe ver ligt dat land wel daar is hij eens heen gegaan oh antwoorde ik met moeite en grimlag onderdrukkende over de geografische kennis welke de man tentoont sprijden we hebben wel geen voordelige wind maar toch morgen met een naamiddag zullen we er wel al zijn we verlieten de kroeg en gingen na het nuttigen van een goed avond maal vroeg tijdig te rusten ten einde de volgende morgen op het afgesproken uur bij de hand te zijn we waren dan ook op de bestemde tijd aan boord en hadden wel draa aan de haven van Harlingen verwel gezegd Jan Kessikus was met het vaarwater bekend zeer het zijn geboorte af en aangevuurd er de hoop op een goede beloning deed hij zijn uiterste best om ons op de spoedest mogelijker wijze naar ons bestemmingsoort te voeren onderweg proogten wij nog enig berichten bij hem in te winnen omtrend de persoon die klaartje op reis vergezeld had hij wist ons weinig die na een gaande te vertellen alleen zeiden hij dat de jongman een knapslag van een kerel was die de Zeemans kust goed scheen te verstaan en zelf eens mede een hand aan het werk geslagen had maar dat hij zich over zijn naam of betrekking niet had willen uitlaten en dat het meisken ook weinig gesproken had maar de gehele overdogd zeer bedroefd en mankeliek was geweest en dat is ongeveer middag toen wij het eiland in het gezicht kregen het was een dierschone warme dagen welke mij meer malen in de eerste helft van september geniet en hoe wil de wind nog uit een noorderhoekboei was hij echter enigestreken meer naar het oosten gelopen en deden alle voorteken in zich op dat wij meer bestendig weer zouden krijgen dan wij tot dus waar hadden gehad niet onbevallig deed zich weldra het dorp westterschelling met zijn hoge brandaris aan ons voor en zijn roden door de zon beschenen daken tussen het groen der lindebomen sta kan vrolijk af tegen de witte duinen die ten noorden aan het eiland ten bolwerk verstreken terwijl een menig de loods en visserschuiten die in de haven lagen of af en aangingen het toneel verlevendigden ten noordwesten liet zich op enig afstand tussen de ver vooruitstekende zandpanken een half opzijde liggend frak zien dat reeds van masten en tuigage ontdaan was en het welke ik aan de nieuw geschilderde naar ons toegekeerde spiegel voorde dit mal zo onfortuinigen fortuin herkenden aan de haven gekomen zijn de zagen wij hoe reeds een groot gedeelte der jeuchtige bevolking welk ons van verre had zien aankomen ons van het strand en van het havenhoofd zon te verbreiden met de nieuwsgierigheid welke de komst van vreemdelingen vooral op zeedorpen plicht te verwekken en nu met de handen in de zak onze omscheping aangaapte ik zag echtig onder de hoop ook enkele meer bejaarden inwoners en het was tot één deze laatsten dat ik mij wende om te vernemen of zou ik wisten waar kapitein pulver te vinden was wijs deze heur de weginsnaar geurt Rijnzen zeiden de man tegen de naast bijstaande knap en deze na ons nog even te hebben aangekeken sloeg zonder overhaasting de gulle zandweg in die naar het dorp bracht wij volgden onze wegwijzig geleid door de gantse jonge bevolking die zich om ons heen drong als had zij een last bekomen ons op te brengen enkele draaft overuit om bericht van ons komst te brengen en dit had ten gevolgen dat wij wel draakkapitein pulver in persoon ons te gemoed zagen komen wel patroon riep de man uit toen hij mij gewaar werd ben je daar waar Rampel zelf komen aanwijen dat is een lelijke interval met ons schip het spijt metdanig van de oude voortuin en ze heeft haar naam slecht gedragen het is jammer van de kostelijke verf die nog aan gespendeerd is maar niemand kan het helpen zoals de man zei toen hij haar vrouw van het tappen gegooid had het is dan ook een boosweertje geweest een wind dat geen vier herenknechts een man met bruitsuikers tegen een sluissoude opgetrokken hebben en raakt men in dat kind zijn vaarwater maar eenmaal grond dan is het zeer vanaf en we mogen nog onze lieve heer wel danken dat er niemand bij omgekomen is als twee geiten die verzopen zijn ondertussen patroon het is mijn lief je wel te zien en hoe staat het met het schip en de lading voeg ik is er veel schade? oh wat de lading betreft antwoorden pulver die is grotendeels geborgen maar het schip kijk er vanaf zeg ik dat woelt al gedurig meer in het zand en als gewoon u edelen het vandaag nog hebt kunnen zien zal op morgen wel helendal naar de kelder zijn zo dan is de lading toch in zekerheid dat doet mij genoegen wel mag het u genoegen doen maar wat helpt het zoals de man zei toen hij klontjes thuis bracht en de koffie al gedronken was ik heb seden taboel hier in het pakhuis en het is er een pakhuis naar is opgeslagen er al zoveel over te zeggen als een koksmaat over de kluifjes die de kat benaderd heeft ik had anders zulk een schone gelegenheid onder T waar een kapitaal op te winnen is verder te zenden maar het is maar goed dat uw edelen hier is om een ogen in het zaal te houden want ze zullen wel wat meer respect voor uw edelen hebben dan voor mijn persoontje en wie is meneer als ik vragen mag want onbekend maakt onbemind hier wees hij op helding ik gaf hem zo ik zijn korte woorden te verstaan terwijl wij vervolgens gezamenlijk de woning binnentraden van de hierboven genoemde Geurt Rijnsen die bij de hoedanigheid van onderstrand vondig ook gelijk mij na de handbleek die van voorzittend schepend bekleden en dus één de gewichtigste personages van het eiland was het bovenlijf van een dikke zeegod met rode bollenwangen en een blauwe baard het welk vroeger de voorsteven van een schip had versierd en volgens de daaronder geplaatste aanwijzing de god Neptuin verbeelde prijkte boven de voordeur en scheen in zijn voorovergebogen houding de voorbijgangers uit te nodigen om binnen te treden en de brandewijn van vriend Rijnsen te proeven terwijl de woorden goed logisch op de deurpost nog verder het bedrijf van deze nuttige eilander aankondigden het was dus met deze Rijnsen voornamelijk dat ik over het doel mij naar komst zouden moeten spreken terwijl ik mij tevens vleiden dat hij beter dan iemand in staat zouden zijn enig bericht aangaanerde de dochter van helding te verschaffen Rijnsen een man van ongeveer 60 jaar maar nog wakker en sterk en wie het grauwe kat ogen sleuwheid en overleg verraden ontving ons met een voorkomende vriendelijkheid die echter enig sinds verflouden toen pulver hem mijn naam en betrekking als reder van het gestrande schip deed kennen en het viel mij niet moeilijk uit de wijze waarop hij mijn opnam te gissen dat hij traagde zijn oordeel op te maken in hoeverre ik vatbaar was om mij te laten blinddoeken of bepraten Zijn gelaten klaarden echterweer erop toen ik verhelding en mijzelf logisch bij hem bestelde waarschijnlijk begreep hij dat twee heren uit Amsterdam in alle gevallen goede vertering bij hem zouden maken en dat hij als kastelijn wel datgene aan mij zou terugverdienen wat hij als strand vond er door mijn komst zou moeten missen hij bot ons pijpen aan en begon een praatje over weer en wind terwijl zijn dochter zoelen bij schoof en op onze last enige potenhammer ging smeren want de zee lucht en de reis hadden ons honger gegeven Pulver begon hier op het verhaal van zijn geleden schipbruk het welk mij mij verschoon is al zou ik het niet in zijn geheel geven daarin dit geschrift reeds twee maanden een diergelijke ramp vrij omstandig beschreven is het bleek mij echter reeds toen en later werd het ook door de geduigenis van de equipage een voortuin bevestigd dat schipper en stuurman hun plicht tot het uiterste hadden volbracht en dat de geleden wederwaarigheid alleen aan het geweld van de storm te wijten was die het vaartuig op de robbenplaat had gesmeten waarvan het niet mogelijk was af te komen het ontging mij niet dat helding gedurende het vrij lange en door allerlei aanmerkingen en uitwijdingen afgebroken verhaal van de schipper al op hete kolen zat en gedure grondkeek als wilde hij vragen wanneer de beurt toch in zijn hem komen en over de zaak zouden gesproken worden welke hem op ter schen riep juist wilde ik daarover beginnen toen een nieuw personage de herberg binnen had deze was een dork schraal kereltje wiens onbeduidende lichaamsbouw sterk afstak tegen de kloeken gestalt van Reinsen en van de ter schellingse vissers die ik aan de haven gezien had ook was hij niet in het duffel en baai gekleed gelijk de overige dorpelingen en zijn rok en hoed hoewel ouderwets wat zoen cam merkte meer de ducht van de vaste wal of een nabootsing daarvan zijn door de kinder ziekte sterk geschonden gelaat had weinig behagelijks terwijl de omgekulde onderlip en vooruitgezette borst geen geringen mate van zelf tevredenheid en verachting van anderen schenen aan te kondigen zo drost ben je daar voor Reinsen de nieuw aangekomende de broerhand toestekende deze scheen blijkbaar het niet te durven wagen zijn mager handje aan de krachtige aangriptes kastelijns bloot te stellen en stakkaam slechts zijn vinger toe ik stond een ogenblik in twijfel of de naam van drost aan de onbekende gegeven Sman's eigen naam of een verkorting van de titel van dolstraat moest betekenen ik wist dat deze laatste Amps betrekking door één der burgemeesteren van Inkhuizen werd bekleed en ik kon te minder geloven dat ik deze voor mij zag daar de toon en houding van Reinsen jeegde de nieuw gekomende die gemeensamheid aanduiden welke tussen goede bekende plaats heeft zal je een pijp roken vervocht de Reinsen tegen de onbekende die ons van terzijde bekeken dat zijn Amsterdamse heren die komen hiervan wegen de fortuin en toen zegt na ons kerenen dat is de drost zei hij ik rees op en groeten de dignitaris die na mijn kort af goede dag te hebben gewenst zich tot Reinsen wende in de na volgende afgebroken bewoordingen niet roken weinig tijd zieken bezoeken raadbij geweest hoe is de patiënt? niet te bestig antwoordde Reinsen ik wou het ze wegwaar gebleven heb je hier een zieken in huis volg ik ja antwoordde Reinsen een vrouwke van de vaste wal de dokter had er ook al geen zinnigheid in hier wees hij op de drost en nu werd het mij opeens duidelijk dat deze niet de droshaard zelf maar zijn substitut moest wezen die tevends met dit amt de hoedanigheid van Genes hier bekleden ik dacht echt over dit punt slechts vluchtig na want het gezicht had mijn aandacht getrokken van de vaste wal herhaalde ik en wanneer aangekomen eerst zei er drie dagen van Harlingen en Lovik helding was doodspleek en keek beurtelings mij en de kastelijn aan en haar naam de vent die met haar is haar man wil ik hopen noemt haar klaartje en dat is al wat ik ervan weet oh mijn dochter mijn klaartje Riep helding terwijl hem dikke tranen langs de wangen rolden waar is ze brengen we bij haar bedar mijn goede helding zei ik jij hoort dat ze ongesteld is uw onverwachte verschijning zou na delige uitwerkingen kunnen teweeg brengen wat zegt de dokter ervan hmm zeiden deze ontstoken hersenen galachtig bloed raaskallen aandoeningen te vermijden abstinentse adquies uw edelen denkt dus hernam ik dat haar vader wie zij in lang niet gezien heeft niet zonder enige voorbereiding bij haar behoorten worden toegelaten hmmm hmmm nog niet eerst zien ordeel opschorten straks precisen antwoorden de geneesheer het koste mij enige moeite om helding te overtuigen dat hij zijn ongeduldig verlangen naar zijn dochter bedringen moest toch naar enige tegenstand gaf hij toe en beloofde zich bedaard te zullen houden terwijl ik op zijn verzoek aannam de dokter bij zijn bezoek te vergezellen en hij hem nauwkeurig kondschap te brengen aan gaande toestand zijn dochter Reeds vreeste ik daar de woning mij toescheen niets hier groot te zijn dat de Leideres zich misschien in een nabij gelege kamer bevond en vandaar iets van ons gesprek gehoord of de stem haar vaders herkend zouden hebben maar deze vrees bleek mij ongegrond te zijn want het ziekvertrek waarheen ik mijn tans met de dokter begaf bevond zich in een afzonderlijk huisje mede aan Reinsen toe behoordde en waarmede men door een achterdeur en binnenplaats of tuintje gemeenschap had hij vonden bij het inkomen de zieken in een vrij zindelijke bedsteden gelegen voor welke iemand gezeten was met de rug naar ons toegekeerd die haar hand in de zijn hield terwijl hij voorovergebukt met het hoofd op de andere hand leunde hij had zijn buis uitgetrokken en dit waarschijnlijk om de Leideres te verwarmen op het voet een einde neergelegd bij onze nadering zag hij op en ik herkende hoewel niet geheel onverwacht Sander Gerrit of anders gezegd Zwartpiet plaatsmaken zei de dokter wat gerust nog eilende ze is bedaarder maar doodswak zei het Sander met een zucht ze ligt geheel wezenloos en heeft mij nog geen woord toegesproken en toen mij herkennen de meneer Huik riep hij verbaasd uit ongelukkige gij hier zei ik het hoofdschuddende maar kom even daarzijden en laat de dokter bij de patiënt de dokter nam de plaats in welke Sander ledig niet en voelde de pols van Klaartje die nog geen bewijs had gegeven dat ze onze komst bespeurd had en met het gelaad naar het schot gekeerd lag ik nam onderwel Sander in een hoek van het vertrek en fluisterde hem in het oor haar vader is gekomen God ook dit nog zei hij en bedekte zich het gelaad met beide handen zou zij in staat zijn hem te zien? ach wat zou het baten ze kent niemand zelfs mij niet kort af zei de dokter opstaande bedaarder meliora symptomata gastwater drinken citroensap likkepotsenden morgen weer komen zou het mogelijk zijn? riep Sander uit verheugd toekterinnende bevindt ze zich inderdaad beter? nog zwak zei de dokter versterking gegeven receptschrijven dit gezegdhebbenen haalde hij een papier uit de zak en ging zijn voorschrift opschrijven klaartje hij nam Sander zich over het bed heenbuigende herkent hij mij niet klaartje lichte bij deze toespraak even het hoofd op en keek om zodat ik haar vlak in het aangesicht zag ze had nog schoonen en regelmatig getrekken maar de flatzijd terwangen en de licht rode strepen en vlekken onder de ogen en langs de neus getuigden dat een ongebonden leefwijze nog meer dan de ziekte haar voegere bekoorlijkheden voor de tijd had toen vervallen waar ben ik? voeg ze met een flauwe stem zich met een vlakke hand over het voorhoofd verevende hoe kom ik hier? ik ben hartziek geweest, geloof ik maar nu is het beter ik wilde wel wat drinken hier heb het gedrinken zei de Sander haar een kommetje aan de mond brengende bevind jij u waardelijk beter, mijn liefste? zo zijt hij daar nog Sander? hij nam zij dat is goed maar hoe kom ik toch hier? ik ben wat in de war geweest en heb veel geleden maar het is zondeling ik voel nergens pijn meer niet tegenstaande de verklaring van de Geneseer kon ik niet delen in de betere hoop die haar Sander had ingeboezend dat ophouden van alle pijn gevoegd bij de strakker blik der halfgebroken ogen scheen mij een onrustbaar een kenteken te zijn en ik begon te duchten dat Helding zijn dochter slechts zou terugvinden om haar ter stondweerder te verliezen wie is die heer? volg zij op mij wijzenden ik beschouwde deze vraag als geschikt om haar aanleiding uit te ontlenen ten einde haar op het bezoek haar vaders voortbereiden en voorkwam dus het antwoord dat Sander geven wilde ik kom uit Amsterdam zei ik en heb een boodschap voor u van iemand die u van harta lief heeft iemand in Amsterdam? die mij lief heeft? hij haalde zij met een uitdrukking van twijfel en smart wie is er? die mij lief heeft in Amsterdam? oh god er is er wel een geweest die het mijn gezicht heeft maar hij was een verleidig hij was de oorzaak van mijn verderf en ellende hij van wie ik spreek vervolgde ik is iemand die nooit als uw welzijn beoogd heeft betek je eens wel is er niemand in Amsterdam wie natuur en plicht beide u voorschrijven lief te hebben en het verdriet te vergoeden dat jij hem verhoorzaakt hebt? wat? zeiden zij met verhefing van stem van mijn vader komt hij van mijn vader hoort gassander die hier komt van mijn ongelukkige vader en denkt hij nog aan zijn slechte nietswaardige dochter die hem zoveel verdriet heeft gekost en weet hij dat ik nog leef het waren immers veel beter dat ik dood waren dan behoeft hij geen leed meer te gevoelen over een schepsel dat niets dan schande over zijn eerlijke naam heeft gebracht meisje zeid ik onze vader in de hemelen is lang moedig jegens hen die berouw tonen en moet uw aardse vader dat voorbeeld niet volgen? hij zei het nooit uit zijn gedachte geweest en hij verlangt niets vuurriger dan u aan zijn hart te drukken en alles te vergeven zij weenden Sander weenden ik was mede diep ontroerd de dokter borst zijn recept in een groot lederen zakpoek een zijde terwijl hij opstond geen gevaar oude heer roepen gerustie hier komen welke oude heer voeg klaartje met levendigheid zo uw vader zich hier bevond zeid ik zou het hij dan kracht genoeg bezitten om hem terug te zien mijn vader hier oh god laat ik hem nog eenmaal vergeving bidden en dan sterven maar nee dat is niet mogelijk zie of het mogelijk is zeid ik terwijl op hetzelfde ogenblik de art terugkwam gevolgd door pulvig die helding gelijde daar deze werk had om zich staande te houden zo beefde hij waar is zij waar is mijn kind riep de oude man terwijl hij met uitgestrekte armen en wankelende knieën het vertrek binnen trat zij was half opgeresig in haar bed en het was slechts met moeite dat Sander haar kon terug houden eruit te springen om zich aan de voet en haar vaders te werpen helding viel haar om de hals en snikte luid vergeving mijn vader was alles wat zij uit kon brengen terwijl Sander van aandoening overstelpt zijn gelaad in de handen voorborig verduiveld zei de pulvig zich een traan uit het oog wisselde ik zit liever een hele nacht bij slecht weer in de bramzaling nadat ik zo iets bij woon houdt u maar bedaard kindlief zei de helding terwijl zijn eigen stem beefde godzij geloofd dat ik u weerom hebt wij zullen over het verleden niet meer spreken en alleen over de toekomst denken maak maar spoedig weer beter te worden dan gaat hij met mij weer naar Amsterdam en we zullen een stil en genoeglijk huishoudtje hebben als van ouds nee vader zeiden zij terug het hoofd schuddenen naar Amsterdam terugkeren dat zal niet gaan ik voel hier iets op haar hartwijzenden dat mij zegt dat het met mij niet lang meer zal duren oh wie had mij ooit die onverdiende zegen durven voorspellen dat ik nog voor mijn dood mijn vader zou terugzien en dat hij zich mij naar ontfermen zou helaas vervochten zij hem beschouwende uw haren waren niet grijs toen ik u verliet wee mij ik heb dat verdriet u veroorzaakt maar vader lief hij moet ook een vriendelijk woord tot zander spreken hij heeft mij te harlingen teruggevonden en ondanks al mijn slechtheid had hij mij nog lief en wilde mij met zich nemen hoe wil ik hem zijden dat ik zijn liefde door mijn wandgedrag verbeurd had en hij heeft mij in mijn fysiekte niet verlaten maar zo trouw hartig opgepast als geen baker beter had kunnen doen Sander Gerrit Riep helding verbaasd uit toen de jongeling hem met een treurige blik aanzag Sander Gerritz herhaalde pulver niet minder verwonderd Sandertje wat drommel hier zweeg hij daar ik hem toe wenkte dat hij zich niet met de zaak me moeien zouden Sander Gerritz herhaalde ook de dokter als geen hij zich die naam insgelijkste herinneren en tegelijk een andere portafuil dan die waarin hij zijn recepten borgen voor de dag halende begon hij in de daarin verwatte papieren te snuffelen Ach mijn goede ms.