Fulco de Minstreel | Cornelis Johannes Kieviet | Action & Adventure Fiction | Soundbook | 3/3
Hoogstuk 8 van Vulko de Minstereel. Dit is een LibiVox-opname. Alle LibiVox-opnamen behoort tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibiVox.org. Opname door Anna Simon. Vulko de Minstereel van Cornelis Johannes Kiewit. Hoogstuk 8. De Grijze Minstereel. Het was feest op Krijgestein. Het macht geslopt van de gevreesde aloud, schraven balu. De borgzaal was door een tal van lampen en vakkels verlicht, die hun schijnsel door de ramen naar buiten wirpen, en verhoorlijk klonken de rinkelen der bakers en het gejuich der gasten, zelfs tot buiten de muren. Wist dan de machtige aloud niet, hoe het kookte en beryste in de harten en hoofden der dortenaars, die het gejuich vanuit de verte kon behoren. Wist hij het niet, hoeg gekringt die vrije poortes waren, door zijn trotsheid en heersucht, en hoe zij zich in hun rechten aangetast achten, door zijn eigen machtig bestuur. Zag hij niet de dreigende blikken der voorbijgangers, die vol ergenis en toren de vuist tegen het macht geslopt ophiven. Hoorde hij niet, hoe hun zwaarde kletten in hun handen, als zij voorbijgaande het gevest met een vreselijke verwensing op de lippen aangrepen. Begreep hij niet de trotsse aloud, die van de hoogte zijn er adelijke geboorte, met minachting neerzag op de vrije poortes, dat hij als op een vulkaan zat, die inwendig beefde van een gloeiend vuur, dat weldra zou uitbarsten en hem vernietigen. Nee, wel wist hij dat de burgerij hem harte, maar wat zou dat? Hij was immers nog meer gevreesd. Wie zou het durven wagen, de hand op de heffen, tegen de gunsteling van de machtige van borstelen, die in schraven naam het bewind voerden, en die zijn handlangers steeds aanmoedigde, de adel te verheffen, ten koste van de burgerij? Wie zou het zwaar het durven trekken, om hem te treffen? Nee, aloud zat gerust op zijn kasteel kraaiestijn en vierde feest met zijn vrienden. Al had hij dan geen reden om te juichen, al had hij de poortes van Doordrecht hun grootste rechten niet ontnomen en hun wettige privilage in geschonden, zonder dat zij zich, een paar woestellingen uitgezonderd, hadden durven verzetten. En die woestellingen waren zij niet voor beelden gestraft ten aanschouwen van de gehele stad, die zitterend van angst het schouwspel had aangezien, zonder het durven wagen een enkele kreeg van verzet te slaken.  En had hij heden de stad niet in het hart aangerepen door de meerweden met palen af te zetten, in zijn machten hebben. En toch, toch had niemand zijn stem durven laten horen, om zich tegen zoveel willekeur te verzetten. Nee, hij zat rustig op zijn kasteel kraaiestijn en hij vierde vrolijk feest, want de vier poortes hadden dee moedig het hoofd gebogen voor de machtige Düngeland. Hij had bevel zijn meesters ten uitvoer gebracht. Laat het onder hen gisteren en bruisen. Laat ze de vuisten dreigend opheffen als ze zijn kasteel voorbij gaan, of het zwaard met trinnende handbijd gevestgrijpen. Hij vereest hij niet. Ze zullen het niet wagen, zich tegen hem te verzetten. Zij verezen zijn vraag. Vrolijk rammelen de bakers. Lustig klinkt het gejuich der gasten, en tergend schaat het hun lachen ten koste van de vernederde poortes. De wijn vloed bij stromen en maakt de hoofd een warm. Men drinkt ter ere van de graaf en dienstmachtige beheers zich, mens weer te ondergang der steden. Leven, heer Wolfert van Borsalen, die de adels zijn vroegere macht hergeeft, de dood aan zijn vijanden, de dood aan IJsselstijn, die zich durft te verzetten tegen een schraven wil, op de ondergang van zijn machtig kasteel. Leven, heer Aloud, die de poortes terugbringt tot wat zij moeten zijn, dina's van ons, edelen en ridders. Leven, heer Aloud, die hun de zweep doet gevoelen. Woest worden bij die woorden de bakers tegen Okanda gestoten. De wijn druip de ridders langs handen en klederen. Leven van Borsalen en zijn trouwe Aloud, op de ondergang der steden. Daag nadert een schildknaap, heer Aloud, en meldt hem dat een minstreel met zijn genoten toegang vraagt. Een minstreel, een minstreel, klinkt het van alle zijden, dat hij binnenkomen, laat hij spelen en zingen. Zang hoort bij wijn, en wijn hoort bij zang, leven de muziek. Toch de schildknaap stoert zich niet ter het geroep ter gasten. Hij wacht het antwoord van heer Aloud af. Hij komen binnen, zegt deze. Weldra wordt het tapijt opnieuw ter zijde geschoven, en onder het gejuich der gasten treedt de minstreel door zijn dinaren vijf ingetal vergezeld te zaal binnen. Ieder heeft zijn instrument onder de arm. Het moet stellig een minstreel zijn van de eerste rang, want hij, zowel als zijn genoten, zijn een prachtige, zelfs kostbare lijfrokken gehuld en een gordelriemen zijn met edelstenen versierd.  Ze zijn bijna allen nog jong en een ogen schitterend van levens lust. Uit de vrijmoedige blikken die zij op de edelie de werpen, spreekt zelfvertrouwen. Ze schijnen ervan overtuigd te zijn dat zij Weldra toegejuicht zullen worden. Alleen de minstreel zelf is een grijsaard. Zijn uiterlijk tekent hem als een man die de 60 reeds lang achter zich moet hebben. Hij heeft een eerwaardig voorkomen. Zijn zilverwitte haren hangen hem in golvende lokken over de schouders. Zijn lange baard rijkt hem tot de borst. Diepe rimpels bedekken zijn gelaat en zijn handen trillen enigszins van Ouderdom. Hij heeft een voorkomen dat onwillekeurig eerbied afdwingt. Zijn lange mantel, die hem tot bijna op de hielen neerhangt, is van een vreemde snid en doet vermoeden dat de grijsaard uit vreemde landen afkomstig is, of althans dat hij die bereist heeft. De last der jaren heeft zijn rug gebogen. De gasten worden nieuwsgierig. Langzaam treedt de grijsaard nadig tot hij midden voor de gasten staat. Dan maakt hij een eerbiedige buiging en zegt met zachte stem, heb mij goed, edelen en machtige heren, ontvangt de hulden van uw nederige dinaag. Van waar komt ge, zang, vraagt Aaloud, die evenant zijn gasten nieuwsgierig is iets naders van de vreemde grijsaard te horen. Van waar ik kom, edelen heren, herhaalt de grijsaard zacht, terwijl een fijn lachje zijn lippenploit. Ik kom van overal. Gans Europa heb ik doorreist en mijn kunst heeft mijn toegang verschaft tot alle hoven, zelfs tot die van borsten der aarde. Het laatstechtig kom ik van het hof de schraven. Heer Wolffert van Borselen heeft mij de goede medegegeven voor zijn trouwe vriend, Heer Aaloud, schraven Baljou. En langzaam laat hij zijn ogen onder de menigte rondwalen als om de eigenaar van die naam te zoeken. Van de heer van Borselen, roept Aaloud verrast en verheugd uit en doeg hij u op mij zijn een goede over te brengen. Ik heb het gezegd, edelen heren, er is er zoveel uitgaard met waardigheid als al zij bijledigd door die vraag. En ik wil in woorden geen sinds de twijfel trekken ouden, her nam Aaloud die zich in de hoogste mate gestreeld voelde door de vererende boodschap welke de gereis uit hem overbracht. In tegendeel heb dank voor uw tijding hij zult over uw bodeloon teverreden zijn. Maar plotseling heft de gereis uit zich op uit zijn gebogen houding.  Zijn donkere ogen vonkelen van toren. Dat bodeloon kunt ga uw dinnaren geven, zegt hij trots, of het te armen schenken. Mij wordt alleen mijn kunst betaald. Met een vieren houding trot hij achteruit en greept zijn speeltuig, waarvan hij de snaren spannde. Ook zijn dinaren maakten zich gereed. Daar geeft hij het teken, en zacht en lievelijk klinken de tonen door de zaal. Aangenaam worden de edelen getroffen door de heerlijke muziek, die, hoe het komt, weten zij niet, zonderling hun hart te behoort. Nee, dat was niet de muziek van de gewone minstreels, die langs heren straten zwierven en aan de huizen of taveren hun karig loon ophalden. Het was er zelfs niet mede te vergelijken. Op onverklaarbare wijze werden zij door de zachte melodieuze tonen aangegepen en er door mede gesleept. Zij gevoelden het, het was kunst. Hoor, daar begon een andere snaart te trillen. De muziek werd sterker, wildig, hartstochtelijker. De edelen voelden zich het bloed ontstuimig door de aderen bruisen. Hun hartten begonnen sneller te kloppen, hun ogen tintelden van vuur. Al snelig en snelig volgden de tonen alkander op, al vuurigig bruisende klanken door de zaal. Tot eindelijk een krachtig slotakkoord het einde aankondigde. Een daverend gejuiging onder de gasten op en luiden werd hun kunst geprezen. De ochtengrijzaart scheen geen oren te hebben voor die lofthuitingen. Pijnsend staarde hij met zijn speeltuig in de hand op de grond. Maar de toren was bij hem geweken en zijn vochtige ogen verrieken zijn aandoening. Was ook hij zelf getroffen? Brengt wein voor de minstereels, riep heer Aloud. Ze hebben een beker verdiend. Aan dat bevel werd met spoed voldaan, en de jonge speelnoten lieten zich het parelende druivend sap goed smaken. Toch de grrijzaart roerde zijn beker niet aan. Pijnsend bleef hij voor zich uitstaren, alsof hij niets hoorde van het generom hem voorviel. Eindelijk richt hij zich op uit zijn gebogenhouding en gaf zijn dinaars een wenk. Weerklokte muziek, dacht nu niet wild en bruisend, maar zacht en droevig. Een weemoedige stemming maakte zich van de aanwezig meestig. Daar opende de grrijzaart de mond en met een helderen, schone stem die iedereen verrukte en die bij zulke oude man door niemand verwacht werd, zong hij het roerende lied van een jongvrouw die in de voegen morgen stond, haar ridder vermoord in het veldfond liggen. Ach, klinkt dat haar jammer klacht.  Ach, lichtgij daar verslagen, versmoord in al uw bloed, dat heeft gedaan uw roemen en uw vermetelen moet. Ach, lichtgij daar verslagen, die mij te troosten placht, hoe zal ik u bewenen, bewenen dag en nacht? De schone drukte drempel van het hoge burchtportaal en wee klacht op haar minnaag en stort zich in de zaal. Ach, is hier niemand, niemand, nog heer, nog edelman, die mij nu deze doden ter aarde helpen kan, maar al de ridders wegen, gevoel oos voor haar lot, en schrijend keert zij weder van het vaderlijke slot. Zij reinigt hem de leden met lokkend lang en blond, met lelie blanke handen verbindt zij wond bij wond. Zij graafde helpt een rustplaats met eigen blinkend zwaard en met haar sneeuwitte armen legt zij hem nier in de aard. Zij zelf luidt de doodklok met handen, dier en schoon. Zij zelf zingt de lijkmis op zilverklaarend toon. Nu wil ik, boze wereld, uw snootgewoel ontgaan. Ter ere van mijn liefde neem ik de slijwer aan. Bij het einde van het lied zwegen de ridders, niet tegenstaande zij sterk onder de invloed van de vuurige wijnverkeerden. De weemoedige inhoud van het lied, zowel als de schone voordracht van de grijze minstreel, had hen getroffen. Na een korte pauze deed de zanger opnieuw de snare trillen, dacht nu met krachtige hand. Vars en gespeerd klonken de tonen door de hollezaal. De gestalte van de grijzaard veef zich en zijn ogen fonkelde van vuur, met gloed en warmte zong hij het lied, de kruisprediker. Op, christinnen, op, ontwaakt, te wapen, de muzelman trekt in het veld, hij dreigt het kruis met zijn geweld en zou het gij, christinnen, rustig slapen, de Turk maakt Jezus naam te schand, trekt op en redt het heilige land. Daar is uw heer aan het kruis gestorven om uw zonden te voldoen, uw bozen lust, uw schuld ten zoen, en heeft uw zaligheid verworven. Tans geldt het Jezus naam en eer, trekt op, ten strijde voor uw heer. De stedenhouder gods op aarde, schelt hem de zwaarste zonden kwijt, die optrekt in de heilige strijd. Geen aardse schat heeft hoger waarde. Op dan, ten strijd naar het oosten heen, de dood aan Turk en Sarasen. Wie hier in dienstbaarheid moet sterven en optrekt naar het heilige land, wordt losgemaakt van elke band, kan buiten en vrijheid zich verwerven.  Lijveigenen, knichten, dienstbren, hoort, de pauze verpant zijn heilig woord. Laat kind nog vrouw u zorgenbaren, de kerk is weel en wees tot troost, zij zorgt voor echtgenoot en kroost en zal uw goederen trouwe bewaren. Op, naar het oosten, ziet niet om, ten heilige strijd voor het christendom. Gij ridders, dienstbren, edelknapen, trekt op met moed aan waard het kruis, verwerft het hemel's vaderhuis, god wil de strijd, op dan, te wapen. God gaat uw voer op de erebaan, het kruis verwindt de halve maan. De monarch zwijgt, een heilig beven doorstroomt de borst van jong en oud, en plotseling galmt het lang het woud. God wil de strijd, wie zal weer streven? En wie erkeert naar burcht of kluis, hecht op de schoudig, het heilig kruis. Ombeschrijvelijk was de geestrift die de grijze zangig met dit lied op de woeste edelen teweegbracht. Met ingehoude adem en fonkelende ogen hadden ze naar hem geluisterd, en omwege de keurig had menigin de hand aan het zwaart geslagen. Een uitbundige juich was zijn loon. Gouders, sieraden en juweleringen werden hem voor de voeten geworpen, het regenden als het ware goudstukken om hem heen. Docht de grijzaart verwaardigde zich niet die schatten van de grond op te rapen. Hij liet het verzamelen van de rijke geschenken aan zijn dinaers over. Toen het gejuich op bedaard was, trot hij weder en weinig naar voren, en zijde op zachte toon. Heb dank, edele heren, voor de lof ons bewezen, en voor de rijke beloning ons geschonken. Noch één verzoek zou ik even wel willen doen, in die maar daartoe oorlof werd gegeven. Spreek, zaag, riep heer Alot uit. Spreek, en wat jij wensd, is u vooruit toegestaan. Dank, macht geheer, zeiden de grijzaart met een buiging. We zijn hier vreemd in deze stad, en niemand kent ons. Daarom verzoeken wij eerbiedig een nachtverblijf in deze aardelijke burgt. Morgenvoeg vertrekken wij wedervan hier, om ons naar het hof van de hertog van Gelre te begeven. Ga naar de bedienen en oude, riep Alot, en het zal u en uw genoten aan niets ombreken. Mijn schildknaap zal u vergezellen, en de dinaren mijn wens bekend maken. Gij kunt gaan. Met het nieuwe buiging dan de grijzaart afscheid en vertrok door zijn gezelschap gevolgd. Een schildknaap bracht hij naar het vertrek waar de bedienen bijeen waren.  Ook daar vierden men feest, en zoals het gewoonlijk gaat, de dinaers volgden het voorbeeld hun ormeesters maar al te getrouw. Ja, zij overtoffen hen zelfs in ruwheid en losbandigheid. Een enkele oogopslag was voldoende om de minstschild te doen zien dat de vuurige wijn zijn uitwerking deed. Sommige bedienden waren zelfs zozeerd door het drijfensap bevangen dat hun hoofd machteloos op de tafel neergezonken was. Een diepe benouden slaap had zich van haar meester gemaakt. Maar Des de Woester waren zij die nog niet volslagen dronken genoemd konden worden. De grofste aardigheden werden met een uitbundige julbegoed. De vreselijkste taal en de vlausste aardigheden het meest toegejuicht. Het was in één woord een toneel van ruwheid en dronkenschap, zoals in die dagen, maar al te veel in de aardelijke beurten werd aangetroffen. Heer Alot beveelt, riep de schildknaap, dat het deze minstschilds aan niets ontbreken en men verlenen hun een nachtverblijf. Welkom, braver zangers, welkom. Riep de dikke keldermeester, die nu geen last van kiespijn scheen te hebben, hun toe. Nu krijgen wij ook ons lied, even goed als de grote heren in de beurtszaal. Gaat zitten, gaat zitten en laat uw kunst te horen. Paar het moet wat moois wezen hoor. Eerst een beker, riep Schuurt, de paardenboef. Eerst een beker, met een droge keel kan niemand zingen. Komt mannen, schik bij. We zijn vrolijke jongens onder de kandig en al hebben we reed zijn goede voorraad binnen. Hier wees hij lachend op hen die het drinken al hadden moeten opgeven en door de slaap overmeesterd waren. We durven nog wel om het meest. Kom, wie het laatst om de tafel ligt, niet waar, koelraad? Zeker, riep de dikke keldermeester. Ik durf het nog best aan. Ik moet mijn meester nog vinden. In het drinken wel te verstaan, riep Schuurt lachend. De jonge minstschilds lieten zich geen tweebaan nodigen. Ondervrolijke kwinkslagen namen zij tussen de bediende plaats en hieven alspoedig de bekers even lustig als hun tafelgenoten. Wel was hun taal niet zo ruw en losbandig als van de anderen. Wel tonen zij duidelijk dat zij beschaafder waren, maar van de beker tonen zij zich in het geheel niet afkerig. Onophoudelijk stoten zij met hun buren aan en ondervrolijk gesnap dronken zij het edele drijvenzap met volle teugen. Lustig klonken nu eens hun vrolijke liedjes, waarbij iedereen het refrein met een volle beker in de hand medezong.  Danweer grepen zij hun instrumenten en speelden hun joligste stukjes. Het was een feest zoals de dinarend van de heer Aloud, maar Zeldin had erbij gewoond, en wat nog bijna het meest hun bewondering opwekte, was dat de nieuwe gasten in het drinken volstrekt niet voor hen behoefte onder te doen. Zelfs de keldermeester, die ongetwijfeld door veelvuldige oefening een ongelooflijke hoeveelheid verzwelgen kon, zonder dronken te worden, begon het kwaad te krijgen. Wel zong en schreeuwde hij dapper mede, maar zijn knieën begonnen te knikken, zijn ogen werden doffig en wezenloosig, zijn hoofd duizelde, zijn tong sloeg dubbel. Er was er maar één die niet deelnem aan de brasspartij, ja, die nu en dan zelfs met afkeren het schouwspel aanzag. Het was de oude minst heel. Een enkele maal had eens een waarschuwende stem laten horen en tot meermatigheid aangespoord. Toch niemand stoorde zich aan de eenzelfige grijzaart, die in een hoek dicht bij de haart had plaatsgenomen en daarbij naar voortdurend zwijgend in het vuur staarde. Wel bespotten men hem niet, maar toen men misschien weerhouden werd door zijn eerbied waardig uiterlijk, maar zijn goede raad sloeg men in de wind. Zelfs zijn eigen volgelingen luisterde niet naar hem, maar ging er gestadig voort te klinken en tot drinken aan te sporen. Thuokens hieve zij de beker om de gezondheid van de brave keldermeester te drinken, en eindelijk maakten zij zichzelfs meester van de schenkannen en zorgden ervoor dat niemand de bodem van zijn beker kon zien. En de keldermeester die meer en meer begon te voelen dat hij eindelijk niet één, maar wel vijf meesters in het drinken gevonden had, liet die taak garne aan hen over. Hij begon bang te worden om het zelf te doen, daar kan hem uit de vingers en hij zelf onder de tafel dreigde te vallen. Wat zouden ze hem dan uitlachen? Toch had de dikke keldermeester beter uit de benevelde ogen gekeken, waar licht zou hij zelf dan schenker gebleven zijn, want wel spoorden de lustige zangers hem onophoudelijk tot drinken aan en stond zijn koes geen ogenblik ledig, maar zelf dronken de minstereels niet zoveel als het was geen. Hunnenkoesen waren nog lang niet ledig als hij die weer vol schonken, en dik was kwam er zelfs geen droppel wijn over hun lippen als ze zich hielden of ze met volle teken dronken.  En had de dikke drinkenboer nog scherper uit de ogen kunnen zien, dan zou hij ook opgemerkt hebben, dat de oude grijze minstereel in het minst niet zat te suffen of te slapen, zoals hij meende, maar dat deze wel degelijk hoe langer, hoe meer belangstang in hem begon te tonen. Ja, soms zelfs gaf hij zijn jonge speelnoten een vluggewenk, en Thuokens deede deze dan weer met hun schenkannen de ronde. Het werd een walgelijk toneel. Overal zag men de ergelijkse dronkerschap, de meesten lagen met het hoofd op de tafel of waren op de grond gevallen. Met schorre stem beproefde hier en daar nog een enkele een liedje aan te heffen, maar de tong wijgerde de dienst, en Weldra ging het over in een onverstaanbaar dronkemansgekreun. Niemand kon meer op zijn benen staan, zelfs de dikke keldermeester Sipir niet. Nu reest de grijze minstereel op van zijn stoel, en haastig gaf hij zijn volgelingen een teken. Komt mannen, komt, het is genoeg, laten we ons de rust te begeven. Door tijd, want het is reeds na midden nacht. Kom, Koenraad, wijs ons, waar we slapen zullen. Het is meer dan tijd. Ja, door dat is goed, stamelt de Koenraad met een dikke tong, terwijl hij zijn kind op de borst zonkt. Dat is goed, maar eerst nog een kroos. Laat dat dan de laatste zijn, Koenraad, zeiden de minstereel, terwijl één der zangers hem opnieuw inschonkt. Ja, de laatste, mompelde Koenraad. Toen namen de zangers hem in de midden, en verlieten met hem het vertrek. Waar moeten we hier brengen, Koenraad? Vullen zij lachend, maar toch kijken ze ook anders met een veel betekenende blik aan. Koenraad kreeg met zijn dronkemans ogen een ogenblikse vinnend rond, en wees toen een trap aan die naar beneden voerde. De dag, bracht Koenraad met moeite uit. Vlug brachten zij de keldermeester naar beneden, en het was verwonderlijk te zien, hoe behendig en krachtig de grijze minstereel daarbij de behulpzame handboot. Nu kwamen zij in een vrij grote kamer, waar zij Koenraad op een gereedstaat rustbed nederlegden. Bindt hem en belet hem het schreeuwen, riep nu de minstereel. Hij mocht nog eens bij kennis komen. We kunnen niet te voorzichtig zijn. Ik zal ondertussen eens snuffelen of ik de sleutels kan vinden. Vroeger doe hij die aan zijn gordelriem, maar dat schijnt hij nu niet meer te doen.  Met een verwonderlijke vlugheid sloopt de oude man door het vertrek rond en keek in alle hoeken en gaten. Geen kast, zelfs niet te slaaplaats van Koenraad, bleef onderzocht. Intussen waren de jongen lied en bezig, de dronken Koenraad aan handen en voeten te binden. Ook wonden zij hem een doek voor de mond, om hem met schreeuwen te beletten. Kunt ge de sleutels niet vinden, volgens hij eindelijk aan de grijzaard, die voortging met gejaagde spoed het gehele vertrekte door snuffelen. Nee, ik zie ze niet. Het is om radeloos te worden. De tijd dringt, en slagen we vannacht niet, nooit. Held in zoeken. Ik kan me niet begrijpen waar je ze gelegd kan hebben. Ik heb alles al dozocht, geloof ik. Allen ging nu ijvig, maar behoedzaam aan het zoeken. Toch de uitslag was ongunstig. Ze vonden de sleutels niet. Vreselijk jammer, mompelde de oude man, terwijl hij zijn ogen door het vertrek liet rondgaan. Zo nabij en niets te kunnen doen. Zou het mij dan wederom mislukken? Toch, plotseling, flikkenden zijn ogen met een heldere glans. Hij zal ze bij zich hebben, riep hij, verheugd over zijn ontdekking, uit. Laten we zijn klederen doorzoeken. Dat kon waar zijn, meenden de anderen, en spoedig met haar dikke keldermeester aan alle kanten bevoeld en betast. Ik voel al iets, rieper één. De braven man draagt een zorgvuldig tussen zijn klederen op de borst. Wacht, kuntje, laat eens eens kijken wat je daar hebt. Behandig werden zijn klederen losgemaakt, en waarlijk, daar kwamen de langgezochte sleutels voor de dag. De oude ministerieel greep ze haastig aan en verborst onder zijn mantel. Nu naar beneden, riep hij, maar laten we voorzichtig zijn. Neem jij de lamp mee, de wolfgang, en doof haar uit. Kunt je straks licht maken? Dat is in orde, klonkt het antwoord. Laten we dan gaan, geboten ministerieel. Past allen op dat er geen leven gemaakt wordt. Het minstige ritsel kan ons verraden en het leven kosten. Neemt het zwaard in de hand, en denkt erom, geen genade voor wie ons in de weg mocht staan. Forward! Behoedzaam daalten zij de trap af, die naar de onderaardse gewelven voerden. Een kille, benouder lucht kam hun tegemoet. Langzaam slopen zij verder, de lange gang door. Hoe zacht zij zich ook bewogen, toch klonken de voetstappen daar hol, en werden door de hoge gewelven angstwekkend teruggekaatst.  De grijzaard ging aan het spits. Hij hield zijn adem bijna in. Zijn hart klopte hem ontstuimig in de borst. Eindelijk stond hij stil. We zijn aan het einde van de gang, fluisterde hij, en we vinden ons hier ongetwijfeld vlakbij de kerkers. Zouden we geen licht maken? Het zal het beste zijn. In donkerhattans kunnen we niets doen. Ik geloof dat we hier geheel alleen zijn. Niemand zal het ons kwaad maken. Dat is zo, spakt de grijzaard. Maar licht is gevaarlijk. Toch moet het, Wolfgang. Spoedig was de lamp aangestoken. Haar flikkend, rossachtig licht verspreiden zijn flauw schijnsel door de gewelven. Ha, daar zie ik de deuren. Mompelde er minst drill, met de vinger naar een donkere hoekwijzende. Welke zal nu de goede zijn? Power, wat is dat voor een gedruis? Doof het licht! Dat geschiede op hetzelfde ogenblik en vol spanning luisterde het zestal of ook onraad was. Maar nee, het was slechts een steen die losgeraakt met een donderend geraas van het gewelf nederviel. Rommelend verloren de echos zich in de holle ruimte. Toch wagen zij zich nog niet verder. Aangstvallig luisterden ze of ze ook iets verdachts hoorden. Maar alles bleef stil. Laten we niet laardralen, spakt de minst drill. Ontsteek het licht opnieuw Wolf en laten we voortmaken. Hoe langer we talmen, hoe groter het gevaar voor ontdekking wordt. Zie zo, nu kunnen we weer zien. Laten we de verste deur het eerst nemen. Of nog beter, breien we licht bij de grond. Misschien vinden we dan spoeren van voetstappen. Ha, hier zie ik al iets. Deze deur zullen we nemen. Bevenden van spanning en ongeduld nam de grijzaart de sleutels en beproefde het slot te openen. Wat heb niet, dan naar langzoeken gelukte. Hoor, wat krassen dat slot en wat sneerpten die hengsels nu hij de brede met ijzerbeslagen deur opende. Haastig tratt hij door zijn begeleiders gevolgd het hol binnen. Een walgelijke, funzige lucht deed hij het hoofd met afkeer omwenden. Maar spoedig overwonnen zij die afkeer en traden binnen. Wolfgang hield de lamp omhoog omdat het flauwen ligt zoveel mogelijk overal zo doordringen. Daar verees een zwakke, uitgeteerde gedaante van de grond. Hij strekte de handen uit. Lange haren golften hem tot midden op de rug en zijn baard hing hem tot halverwege de borst. Wie zei het gij? En wat komt gij doen? Riep hij hem toe.  Doch hij kreeg geen antwoord op zijn vragen. Ontzet stond de grijsaard voor hem en staarde hem wezenloos aan. Wat was die uitgemergelde, bleke man, met die ingevallen kaken en die hollowogen. De eer tijd zo krachtige heer Gijsbrecht, de vieren overwinnaar van het tournoorspel te heukel om, hadden die strakke ogen vroeger gevonkeld toen hij zijn dinarend het strijde opriep om de moord op graf floris gepleegd te verreken. Hadden die vermagerde vingers toen zo krachtig het zwaard omklemp? Nee, nee, hij kon het niet geloven. Zijt Gij, heer Gijsbrecht van Eiselstein, vroeg de oude minstereel hapernd en ongelovig. Ja, die ben ik. Maar Gij, wie zei Gij? Plotseling zat de grijsaard op hem toe en sloeg hem de armen om de hals. Snikkende, boor Gij het hoofd aan Gijsbrecht borst. Armen, ongelukkige heer, fluisterde hij. Ik ben het, ik, Vulkoo, Uw dinar. Ik kom U redden. Maar Gijsbrecht trat achteruit. Bedriegt mij niet, bedriegt mij niet, smeekte hij. Ho, vleien mij niet met iets dat onmogelijk is. Gij, zei het Gij Vulkoo? Weer kwam de grijsaard naderbij. Hij zette de muts, die zijn zilvere haren bedekte af en trok zich de grijze puik van het hoofd. Daar ontviel hem ook de lange baard en nu zag Gijsbrecht zijn trouwe Vulkoo voor zich, met ogen die door hun tranen heen nog glincenden van vreugde. Mijn god, staamelde Gijsbrecht met gevouwe handen. Mijn goede, trouwe, beste Vulkoo. Ho, wat ben ik dankbaar? En zeg, zeg me, hoe het met Bertha is, mijn lieve vrouwen. Straks heer, straks zal ik U alles vertellen, maar laten we ons eerst in veiligheid brengen. Hier, doe die baard aan. Goed zo, nu die puik op. Prachtig. Hier is de muts, en nu nog mijn mantel. Mooi, en nu vooruit. Blaas het licht uit, wolf, het mocht ons verraden, en gaat Gijlieden vooruit. Wij volgen, wat er nu ook mogen komen, of gebeuren heer, Gij loopt door. Ieder zal U voor de minst heel aanzien, die deze avond voor de gasten gezongen heeft. Wacht, laat ik U bij de arm houden, het is pik donker. Goed zo, langzaam verder jongens, en geen geritzel. Ha, zij het gedaan aan de trap? Mooi, nu opgepast hoor, langzaam naar boven. Daar kwamen zij weer in de kamer, waar zij Koenraad hadden achtergelaten. In de verte hoorden zij nog het gejuich van de ridders in de beurtzaal.  Het scheren het daar woest aan toe te gaan, aan het gedruis te horen. Behoedzaam openen zij de deur, en bestegen de trap naar boven. Nu kwamen ze langs het vertrek, waar de bedienen nog op de grond lagen te ronken. Zij gingen zonder leven te maken verder, en kwamen aan de deur, die naar buiten voerde. Vilko opende die. Nu waren ze buiten, ze waren gered. Nee, toch niet, daar stond een wachter aan de brug. Wie daar, riep deze. De minst veel aan zijn dinaren, riep Vilko. Heer Aloud, gelast u ons door te laten. Maar de wachter was voorzichtig. Hij kwam naar erbij, en beschouwde hem met aandacht. Bevend van angst, dat hij gijsrecht zou ontdekken, hield Vilko de hand aan zijn zwaard, met het tellen gevoornemen, de man voor eeuwig het zwijgen op te leggen, zo hij gerucht maakte. Gelukkig was zulke een krachtige maatregel niet nodig. De wachter bemerkte niets van het bedrog. Het waren immers dezelfde mensen, die hij enige uren geleden had binnengelaten. Dus in orde, gekund gaan, sprak hij, en ze gingen, onder het slaken van een zucht van verlichting. Haastig, zochten zij nu de plaats op, waar een boot gereed lag, om aan de overzijde van de stadsgacht te brengen. Daar stond de paarden gereed. Met tranen in de ogen, besteed gijsrecht zijn geliefde schimmel. Vooruit beetjes, riep Vilko, terwijl ook hem tranen van blijdschap en dankbaarheid, langs de wangen vloeiden. Vooruit, naar het slot te heukelen. Geroerd, vauwde gijsrecht te handen, en dankbaar sloeg hij de oogend en hemel. Toen geef hij Vilko's hand en zijde, Goede, trouwe Vilko, hoe zal ik u ooit genoeg kunnen danken? Ho, Vilko, Vilko, wat ben ik gelukkig? En, zich veroverbukkende, kust hij zijn paard de blanke hals. Einde van hoogstuk acht. Hoogstuk negen van Vilko de minstreeel. Dit is een liepjevoxtopname. Alle liepjevoxtopnamen behoren tot de publieke demijn. Voor meer informatie, of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar liepjevoxt.org. Opname door Anna Simon. Vilko de minstreeel. Van Cornelis Johannes Kiewit. Hoogstuk negen. Nog éénmaal Eiselstein. Reeds langer dan een jaar gaat het beleggen duurt, en nog al to's hield Bertha de strijd vol. Wel begonnen de muren te waggelen, wel was Reeds de hoofdpoort tot puin in ingestort.  Maar nog al to's wapperde grijsbrechtsvaandel van de toren, en nog al to's weer klonk het bij elke aanval van de muren. Voor Eiselstein en Bertha. Maar die kreet, eerst zo schrikwekkend in de oren der vijanden, was langzamerhand zwakker geworden, en klonk nu nog slechts als de ego van die uit vroeger dagen. Hoog, onophoudelijk, Ramijen de vijandende muren, hier en Gins, zelfs op verschillende plaatsen tegelijk. Waarom trekken de dappere strijders niet als vroeger de poort uit en jagen de vijand als kaff voor zich heen, en doen de belegeringswerktuigen door vernielende vlammen verteren. Zien ze dan niet hoe de vijand met drist geweld en ongestoord de muren aan gruispeukt, en weldraad door de gemaakte bress naar binnen zal dringen, met het zwaartende vuist, dood en verderf brengend. Ach, Bertha, zowel als haar moedige verdedigers, weten het welklot hun boven het hoofd hangt. Maar ze zijn niet bij machten, om de vijand langer afdoende weerstand te bieden. Eiselstein is in Kerkhof geworden. Behalve de vrouwen en kinderen, die door ziekte of door een neerploffende steen getroffen, de geest hebben gegeven, liggen 85 dappere mannen op de binnenplaats begraven. Nog slechts zestien strijders, met jonker Jan van Asperen aan het hoofd, verdedigen de burger. Aan uitval kunnen zij niet meer denken. De vijand zou hen verpletteren. Ongestoord kan deze voortgaan de muren te verbrijzelen. En dat is nog niet alles. Het ergste is eindelijk ook gekomen. De voorraad levensmiddelen raakt uitgeput. De volle schuren zijn leeg geworden. Bertha heeft bewolen dat elk zich moet matigen. Niemand kan meer zoveel krijgen als hij nodig heeft. De honger doet zich gevoelen, en blijkt scherper te zijn aan een twee snijdend zwaart. Het ongelukkige Eiselstein, zo moedig verdedigt, nadert zijn val. Bertha weet het. Maar toch heeft nog niemand een traan in haar oog gezien. Toch spreekt zij haar mannen nog moed in, en wijst hen vol vierheid op Eiselsteins wapen aan de toren. Haar moed houdt die bij haar krijgers staande, en als zij op de muren verschijnt, klinkt het nog altoos met geestrift. Voor Eiselstein en Bertha! Nee, nog niemand heeft haar zorg gezien, of klein moedig. Haar verscheiding schen nog altijd nieuwe kracht aan de uitgeputte mannen. Maar nu, nu zij zich heeft teruggetrokken in de duisteren eenzaamheid van haar vertrek, want het is avond.  Zie, nu vloeien de tranen rijkelijk langs haar bleke wangen, en ontsnaapt zucht op zucht aan haar gepangde boezem. Aan de hevigste smart temprooi werpt ze zich op de knieën en hefte handen ten hemel. En toch is het niet om zichzelf dat zij schrijdt. Nee, het is niet in de eerste plaats het eigen belang dat zij god om hulp en reddings smeekt. Het is deernis met het Lot der Dapperen die haar met zoveel voorbeeldige trouw hebben verdedigt om wie zij de hemelse vaardig aanroept en om wie zij wanhopig de handen vringt. Wat zal het Lot zijn, die er ongelukkigen, als Vianen eenmaal meester is in de beurt en zich ongestraft kan vreken over zoveel kloekmoedig verzet? De arme vrouw mag haar niet aandenken. En toch is de beurt niet langer te behouden. Weldra zal hij moeten vallen voor de macht van de bloeddorstige overweldinger. En nog meer wordt haar hart van doofheid vervuld als het beeld van haar geliefde geysbecht haar voor de ogen komt. Dan krimpt haar hart pijnlijk te samen. Dan klopt het bloed haar in de slapen. Dan zou zij haar verdriet, haar angst, haar ongeluk wel lucht kunnen geven in een allesdoordringende kreet. Oh, god, oh, god, kermt zij dan, terwijl zij voor haar arm hoofd een steun zoekt op de grond. Oh, god, oh, god, heb genaden. Laat haar niet sterven van ellende of gebrek in een vreselijke kerkig. Hoor ik bid u, laat me hem nog eenmaal zien. Voor mijn en zijn dood. Nog eenmaal, vader in de hemel, slechts eenmaal. Ach, jij weet hoe onuitspreekelijk ik naar hem verlang. Laat er wij niet voor al toos gescheiden zijn. Berta weent bitteren tranen. Maar plotseling springt ze op. Met een akelige blik heeft zij dreigend de arm op. Ja, zij kan zich vreken. Heeft zij dan niet het kind, het enige kind van haar vijand in haar macht? Wee u, vianen, roept zij met vonkelende ogen uit. Wee u, onbarmhartige, zo gij een haar op zijn hoofd durft krenken, dan zal het zijn oog om oog en tand om tand. Dan zal uw kind boeten voor de vreetheid van de vader. Daag treft een zacht geluid haar oor. Het is een kinderstem die zich laat horen. Berta komt op bedaren. Haard dreigende vuist valt langs haar lichaam nedig en de toernige uitdrukking op haar gelaad verdwijnt.  Haastig treed zij terzijde en schuift een tapijt weg. Daag, op een kostbaar rustbed, ligt een knapje. Het is vianens kind, het slaapt onrustig en droomt. Moedig, lieve moedig, hoort Berta het vluisteren. Ach, laat mij weer bij u komen, ik verlang zo naar u. Opnieuw springen Berta de tranen in de ogen en zich over het knapje buigende kust zij het zacht op de vluisterende lippjes. Arm kind, mobbelt zij. Nee, ik zal geen kwaad met kwaad vergelden. Wat uw vader ook doen mogen, ik zal u ongedierd teruggeven. Misschien, misschien verteedert dat het hart van mijn vrede vijand. Wees maar stil, lief kind, niemand zal u leed doen. Spoedig zult het terugkeren in de armen uur liefhebbende moedig. Schrij maar niet. Zacht, laat Berta het tapijt vervallen. Ze droogt haar tranen en begeeft zich naar buiten om haar getrouwen te bezoeken. Ook Peer bevindt zich nog in het land der levenden, waardoor zijn vreesachtigheid die hem steeds de veiligste plaatsen deed opzoeken, niet weinig heeft bijgedragen. Hij heeft op dit ogenblik de wacht voor een der kijkgaten van waar hij de bewegingen van de vijand gaden moet slaan. Mocht deze iets buiten gewoond in zijn schild voeren, dan is hem opgedragen dat dadelijk aan Jonker Jan te gaan melden. Een gewicht gepost is het niet, maar de voorzichtige schildknaap durft hem voor iets beters niet gebruiken. Hij vertrouwt hem niet. Toch moet Peer op zijn tijd even goed als de anderen de wacht houden en daarom wordt hem gewoonlijk iets opgedragen waarbij hij niet veel kwaad kan doen. En toch, zo Jonker Jan in Peers gedachten had kunnen lezen, ongetwijfeld zou hij hem zelfs deze lichte post niet hebben toeverdrouwd. Want Peer denkt aan verraad. Met angst en beving heeft hij het aantal wakkere mannen voortdurend zien verminderen en hoorbaar waren de zuchten die hij slaakte bij elke begravenis welke onder de grote lindebomen plaats had. Een ziddering geeft hem aan als hij aan de naderende val van Eisselstein dacht. Zijn keel werd hem toegeknepend van angst als hij dacht aan het ogenblik waarop hij in de handen van Vianen zou vallen. Want hij wist het, zijn lot zou dan vreselijk zijn. De grootste martelingen zouden hem niet gespaard worden en het einde zou een ellendige dood zijn.  Ja, als Peer daar aan dacht, zitterde hij over zijn gehele lichaam en vrong hij in de hevigste angst de handen. Er was nog maar één redmiddel over en dat middel was verraad. Onophoud luktuurde hij naar buiten en zijn ogen werden moe van het staren in de duisternis. Maar hem, die hij zo ontzettend vreesde en daar wie hij toch met zoveel angstgespanning uitzag, hem ontdekte hij niet. Vianen kwam niet onder het bereik van zijn stem en toch moest Peer hem spreken. Zijn leven hing er vanaf. Hij stond op en verwijderde zich haastig. Spoedig kwam hij terug met een touw en een witte doek. Hij bond die aan het touw vast en wierp hem het kijk gehad uit. Toen bewoog hij hem op weneer, in de hoop zo de aandacht van de vijand te trekken. Ha, daar kwam iemand. Het zou gelukken. Vidaar, hoorde hij zacht roepen. Dat doet er niet toe, antwoordde Peer. Ik wens de heer van Vianen te spreken. Misschien kan ik er van dienst zijn. Ga hem roepen. De man verwijderde zich en Peer haalde de doek die hem verraden kon snel naar binnen. Hij wachtte in de heverste spanning. Daar hoorde hij weer iemand. Zou het Vianen zijn? Wel nu, wat is er? werd hem toegeholpen. En een schok voer Peer door de leden. En dat is de stem van Vianen. Kom daarbij, heer, smijkt de Peer, die niet hard durft te spreken. Dank je, klonkt kort af. Ik heb geen lust om je tot mikpunten dienen. Ik blijf hier. Spreek op, wie zeit ge, en wat hebt ge te zeggen? Ik ben Peer, Udina, eedelen heer, zeiden de scherk bevend. Ik ben bereid, de burger aan uw oven te leveren. Vianen's ogen tintelden van vreugde toen hij die woorden hoorde. Hoe, voeg hij? Het zal me niet moeilijk vallen, eedelen heer, de sluipoort voor u te openen, waardoor hij binnen kunt trekken. De poort wordt bij gebrek aan manschappen niet meer bewaakt. Hoe sterk is de bezetting, voor Vianen. Maar Peer had niet veel lust, zijn heer daarom trend na de bericht te geven. Het zal me niet moeilijk vallen, eedelen heer, de sluipoort voor u te openen, waardoor hij binnen kunt trekken. De poort wordt bij gebrek aan manschappen niet meer bewaakt. Hoe sterk is de bezetting, voor Vianen.  Maar Peer had niet veel lust, zijn heer daarom trend na de bericht te geven. Want immers, als hij de waarheid zeide, zou Vianen geen grote waarde hechten aan zijn verraderlijke daad. De burger zou toch spoedig bezwijken. Ik weet het niet precies, eedelen heer, zeiden hij ontwijkend. Maar we tellen vele doden. En mijn kind? Het leeft en is gezond, de eedelen vrouwen verzorgden het met liefde. Een zucht ontsnapt aan Vianen's boezem, en een ogenblik werd zijn hart verteederd. Toch ook maar een ogenblik. En wanneer kunt ge de poort openen? Voeg hij. Dadelijk heer, verzamel uw krijgers en binnen een half uur is de burger in uw handen. De poort ligt vlak onder de zuidertoeren. Dus goed, over een half uur zullen we er zijn. Maar pas op dat je me niet bedricht, want mijn vraak zal dan vreselijk zijn. Ik bedriek u niet, eedelen heer, zeiden Peer de moedig. Mijn berouw over het genuk u gedaan hebt is oprecht, en met vreugde zal ik de poort voor u openen. Maar heer, wat zal mijn, mijn loon zijn? Uw loon, voeg Vianen met een vraag zuchtige blik, die Peer gelukkig niet kon zien, daar anders zijn angst ongetwijfeld toegenomen zou zijn. Uw loon, welk loon verlangt gij? Het leven, eedelen heer, smeekte de ellendeling. Anders niet, volg Vianen, terwijl opnieuw een vrede trek op zijn gelaad verscheen. Nee, heer, schenk mij het leven, anders vraag ik niet, en nog deze nacht behoort Ijsselstein u. Tochestaan, spakt Vianen, kort af, maak u gereed. Op uw ridderwoord, eedelen heer, volg Peer angstig, daar hij Vianen al te goed kende, om hem zo dadelijk te durven geloven. Op mijn ridderwoord, zei de Vianen Norse, terwijl hij zich verwijderde om alles voor de overval gereed te maken. Zo is het in orde, moppelde Peer, hoe slecht hij ook is, zijn ridderwoord al hij niet breken. Ha, daar houdt het Ramijen op, hij verzamelt zijn krijgers. Eindelijk zal dan toch een einde komen aan mijn lijden, en zal ik kunnen genieten van mijn zuur verdiend goud. Wacht, als straks de beurt geplunderd wordt, zal ik een handje meehelpen. Ik weet de weg, en dan, dan ga ik met mijn buit, ver van hier, en vestig mij als koopman in de ene of andere stad.  Ha, wat loopt alles nog goed voor mij af? Ik weet me toch al to's uitstekend te redden, al is het geval ook nog zo moeilijk. Maar, laat ik mij nu naar de sluippoort begeven. Mijn dunkt, Vianen zet zijn mannen al in beweging. Als hij maar voorzichtig doet, zodat de wachters op de toren het niet opmerken, want dan zou het mij nog mijn leven kosten. Er komt nog een benoud ogenblik voor mij aan. Sluipend verliet Peer het kijkgat, en begrapt ze naar de afgesproken plaats. In het donkerhoek wacht hij het trompetgeschal af, dat het teken zou zijn om de poort te openen. Het was midden nacht. Jonker Jan hield met de oude dodo de wacht op de toren. Doefheid vervulde bijder hard bij de gedachte dat al hun strijden, al hun waken, te vergeefs als geweest. Voor niets hadden de vele dapperen hun leven gelaten. Eisselstijn, dat ontfijnste zij zich niet langer, Eisselstijn moest vallen, tenzij een wonder gebeurde. En aan zulk een wonder, geloofde de Jonker niet, in tegendeel, bij geloven als hij was, meende hij met zekerheid te kunnen voorspellen dat der bezetting een ongeluk boven het hoofd hing. Al twee maal op die dag was hem aan de linkerzijde een ongeluksvolgo voorbij gevlogen. Eerst een kraai en daarna een raaf. Voor hem reden genoeg om zich ernstig ongerust te maken. Maar die ongerustheid was angstige bezorgdheid geworden toen hem straks, alweer aan de linkerzijde, het zachtige klappiek van een uil in het oor geklonken had. Dat was de derde maal en nu stonden bij hem vast dat er spoedig een ongeluk volgen zou. Met verdubbelde aandacht luisterde hij naar de bewegingen der vijanden. Geen geluid ontging aan zijn scherpgehoor. Plotseling sprong hij op. Wat is dat? riep hij uit. Hoor, Dodo, men houdt op met Ramijen. Wat zou dat te betekenen hebben? Het is vreemd, zei de Dodo, terwijl beiden moeite deden om in de duisternis de bewegingen van de vijanden onderscheiden. Ik begrijp ook niet wat dat kan zijn. Hoor, zei de jonker Jan, is het niet alsof de krijgslieden zich daar verzamelen? Luister, Dodo, ik geloof het zeker. Het schijnt wel zo, zei de Dodo, zich over de muur buigende. Zouden zij misschien de muur zover verbrijzeld hebben dat ze zich aan het doortocht kunnen banen? Onmogelijk, minder de jonker.  Indien dat het geval waren, zouden wij het instort een gehoord hebben. En niet waar, de vijanden zouden dat met een uitbundig gejuugd hebben begoet. Nee, Dodo, ze voeren wat anders in hun schild. Ze zijn me veel te stil. Als er maar geen verraad gepleegd wordt. Verraad? voeg Dodo verwonderd. Wie zou nu verraad kunnen plegen? Iters trouw is boven twijfel verheven. Hoor, Dodo, hoor, daar verwijderen ze zich. Veelt de jonker hem in de reden. Zij trekken de beurt om. Zie, zie die donkere massa daar, dat zijn ze. Ze bewegen zich in de richting van de Zuiderpoort. Bij Sint Joris, Dodo, dat is verraad. Volg me. In alle elf logen de beide mannen de trappen af en de lange gang door, Dodo met een brandende vakkel in de hand, beiden het zwaart in de vuist. Daar naderen zij de poort en tegelijkertijd klinkt hun trompet geschouw in de oren. De vijand stond gereed. Ha, daar is de schurk. Hij tracht de zware balken terzijde te schuiven om de poort te openen. Angstig hoort hij hoe daar de wakkeren mannen naderen. Hij moet gaasden. Straks is het te laat, maar die balk is zwaarder dan hij dacht. Oh, god, te laat, te laat, de balk wil niet wijken. Daar zijn ze. Genade, genade, kermt hij, zich in de duisten is terugtrekkende. Elendige schurk, schreeuwt Junker Jan, terwijl zijn zwaart dreigend boven het hoofd van de verrader flickert. Peer wijkt op zijde, het zwaart mist. Genade, genade, kermt hij opnieuw. Weer klinkt daar buiten de trompetgeschal. Vijanden wordt ongeduldig. De slapenden worden door het rumoer gewekt en komen toelopen. Wat is er? Wat is er? klinkt het allon. Een elendige verrader, schreeuwt de Junker, wien het toren enigszins tot pedaren komt, nu hij ziet dat het toelecht mislukt is. Grijp de schurk en sluit hem op, beveelt hij, en eilings wordt zijn bevel uitgevoerd. De verwoede dina's greepen Peer aan en sleuren hem naar de kerker. Vijanden wachten te vergeefs, de poort bleef gesloten. Woedend beval hij terug te keren en het ramijen voor te zetten. Nog was de burger behouden. Voor hoe lang? Vluisert Junker Jan, als hij weer naar de toren is teruggekeerd.  Voor hoe lang? Voor hoe lang? vraagt ook Berthe, als hij zich zuchtend op de rust bij het uitstreekt, niet om in de armen van de slaap voor een oogomelijk vergetelheid te zoeken van het lot dat haar dreigend boven het hoofd hangt. Oh nee, maar om in de stille eenzaamheid van de nacht na te denken over het geen haar te doen staat. Ja, wat moet zij doen? Weldra zullen de muren bezwijken voor de kracht geslagen van de stormram en zullen de vijanden binnen dringen om allen te doden die nog overgebleven zijn. Wel ligt er iets deze nacht nog. Als dat gebeurt heeft zij geen keus meer, dan kan ze alleen met het zwaart in het tengeren hand aan het hoofd der 15 overgebleven dapperen, de vijand, voet voor voet, de grond betwisten, en eindelijk, gedwongen door de overmacht, een eervolle dood sterven met hen die haar zo trouw en dapper verdedigd hebben. Dat schijnt haar het schoonste einde toe van de vreeselijke strijd. Ze heeft immers hier op aarde geen geluk meer te wachten. Zonder haar dierbare gijsbrecht heeft het leven voor haar geen waarde meer. God weet het dat de dood haar welkom zou zijn, en het liefst zou zij dan zo sterven. Maar mag zij dat doen? Mag zij zo zelfs zuchtig zijn? Hebben die dappere mannen het aan haar verdiend, dat zij ze zonder een poging gedaan te hebben om hen te redden, mee doogenloos de dood in de armen voert? En die armen, vrouwen en kinderen, wie er echt genoten en vaders reed ze dood op de muren vonden, mag zij ook hen, maar zonder deen is in de handen der vijanden laten vallen. Immers, zij kan toch met vijanden in onderhandeling treden en al dus een laatste poging doen om hen te redden. Misschien gelukt het haar dan nog voordelige voorwaarden te bedingen. Maar dan zal zij, de trotsse Bertha, die tot nog toe alle onderhandeling met vierheid heeft afgewezen, zich diep voor haar vijand moeten vernederen, en daar tegen komt haar gemoed geweldig in opstand. Zal zij dan genaden moeten vragen van de afschuwelijke vijanden, die zij de grond van haar hart had. Bertha kan haar niet toe besluiten. En toch, toch blijft er geen andere uitweg over.  Ze heeft slechts te kiezen, strijdend sterven met allen die in de beurt zijn, of het hoofd voor de vijand buigen, en het eerste mag. Het tweede kan zij niet doen. Uren aan één duurt die strijd in Bertha's hart voort. Eindelijk neemt haar besluit, en nu ook erband slaapt zich over de ongelukkige edelvrouwen. Hij doet haar voor een korte tijd haar leed vergeten. Het zal ongeveer tien uren in de morgen geweest zijn toen vijanden die zich op dat ogenblik in zijn tent bevond verrast opsprong. Hoorde hij goed? Klonk daar van de getijsterde beurtmuur geen troppetgeschal? Zou er dan ten laatste een einde komen aan de lange strijd? Zou dan eindelijk de trotsen beurtvrouwen de vieren nek buigen? Zijn ogen gloeden van vreugde en veraakzucht. Eindelijk had hij dan toch de overwinning behaald en met een smadelijke glimlach op de lippen moppelde hij Vianen de onoverwinnelijke. Daar werd de tent geopend en een schildknaaptrap binnen. Ook zijn gelaad straalde van vreugde. Ik wens u geluk edelen heer. De beurtvrouwen staat op de muur en vraagt een onderhoud. Ik zal komen, zegt Vianen. Weldra naar het hij. Een krijgsman kondert zijn komst met trompetgeschal aan. Wat is u verlangen? Een edele vrouwen. vraagt hij als hij na daarbij gekomen is. Met moeite bedwingt Bert haar afkeer. Nu zij de verradelijke Vianen voor zich ziet. Langzaam zegt zij. Ik wens met u in onderhandeling te treden over de overgaven van de beurt. De strijd heeft lang genoeg geduurd. Ik ben daartoe bereid edele vrouwen. Herneemt Vianen. Dus hij wens de beurt aan mij over te geven. Op zekere voorwaarden heer van Vianen. Zegt Berten. Welke zijn die? Ik eis niet veel heer. zegt Berten. Ik wens alleen vrije en eervolle uitocht voor mij voor de dappere mannen die mij zo trouw hebben verdedigt en voor de vrouwen en kinderen die hier een toeflucht hebben gezocht. Anders niet. In ruil daarvoor geef ik u de beurt over. Vianen denkt een ogenblik na. Eindelijk zegt hij. En mijn kind. Ik zal het u ongedeerd, gezond en sterk teruggeven. Een ogenblik tint tot een Vianes ogen van vruchten. Dan zegt hij. Ik neem u voorwaarden niet aan vrouwen van IJsselstein. Ik eis de overgave van de beurt zowel als die van zijn verdedigers waaronder dus ook gij behoort. De vrouwen en kinderen kunnen gaan. Niemand zal hen dieren.  Eindelijk nog eis ik op staande voet de uitlevering van de dinaag die mij mijn kind ontroofd heeft. Voor hem is geen genade. En welk lot zal der bezetting ten deel vallen? vraagt Bertha. Haar vonnes zal worden uitgesproken door Heer Aloud Schraven Ballieu. Antwoord Vianen. Dat vonnes zal dus de dood zijn, herneemt Bertha somber. Heer Aloud kent geen andere vonnessen. Wel nu? Dan zullen we sterven met het zwaard in de vuist. Lever de dood op de muren dan de dood op het schaft. Nog is de beurt mijn Heer van Vianen en verstaar goed wat ik zeg. Nog liever geef ik hem over aan een verterend vuur en starten we ons in de vlammen dan dat wij ons overgeven om een wonnis te ontvangen van Aloud de onrechtvaardige. Bedenk het wel Vianen. Het is voor het eerst maar ook voor het laatst dat ik met u in de onderhandeling treed en nog bevindt zich uw kind in mijn handen. Voor zijn vrijheid eis ik die van de gehele bezetting. Met het vonnes over mijn trouwe dinnaren veldgij Tevens het wonnis over uw eigen kind. Vianen denkt een ogenblik na. De trotse vrouw is werkelijk in staat het kasteel te doen afbranden en met de bezetting ook mijn kind in de vlammen te doen omkomen, bijvoorbeeld hij. Laat ik voorzichtig zijn. En zichtel perterwendende zegt hij. Wel nu. Ik zal u mijn laatste eis stellen en bedenk goed dat ik daarvan niets zal laten vallen. In de eerste plaats eis ik de teruggraven van mijn kind. Op de voorwaarde door mij gesteld zegt Bertha 4. In de tweede plaats de uitlevering van Peer mijn dinaag. De verrader kunt hij krijgen. Klinkt het antwoord. En ten derde eis ik dat mij de halve bezetting worden overgeleverd. De andere helft zal vrij zijn. Begrijp even wel goed dat onder die bezetting ook gij zelf behoort en dat het lot zal aanwijzen wie vrij is en wie sterven zal. De loting zal geschieden te doordrecht onder toezicht van de balju. Daarentegen kunnen de overgevrouwen en kinderen vrij heen gaan. Zie daar mijn laatste eis. Bertha zwijgt. Zij weet niet wat zij antwoorden moet. Eindelijk zegt ze. Over een uur zult gij mijn antwoord vernemen. Ik wil de bezetting over uw voorstel raadplegen. De dappere mannen hebben daarop recht.  De gehele bezetting verenigde zich in de burgerzaal waarin iedereen somber en zwijgend voor zich staarde. Bertha stond op. Mannen, sprak zij, gij heb de eis van Vianen gehoord en gekend allen de toestand waarin wij verkeeren even goed als ik die ken. Beslist zelfen wat er gedaan moet worden. Uw besluit kun ik vooraf reeds goed. Wat wil gij? De strijd volhoudend tot het uiterste en strijdend sterven met het zwaard in de hand? Of zullen wij de beurt overgeven en door het lot doen beslissen wie van ons sterven zal? Aan de helft onzer is de vrijheid toegezegd. Wat kiest gij? Allens wegen. De meesten hadden tranen in de ogen. Bertha begreep dat een enkel woord van haar voldoende was om hen allen tot voortzetting van de strijd te bewegen. Toch dat woord wilde zij niet uitspreken. Zij gaf hun volle vrijheid om te handelen zoals zij wilden. Zij konden zelf hun lot bepalen. Eindelijk zei de jonker Jan kort af. Bij Sint Joris ik kies een eervolle dood in de strijd bovendig halg. Ik ben tegen de overgaven van de beurt. Weer werd het stil in de zaal. Men hoorde niet dan de snelle ademhaling der ongelukkige kruislieden. Eindelijk stond dode op en zeiden Edelen vrouwen, ik ben een oud man en verwacht van het leven niet veel meer. Waren de beurt met mijn dood te redden? Gewillig zou ik sterven. Maar het slot is niet te behouden. En velen onze zijn nog jong. Voor hen moet het leven nog beginnen. Neemen wij de voorwaarde van Fianen niet aan en besluiten wij om de verdediging voor te zetten. Ach, weet het al een. Dat is slecht zijn zaak van enkele uren. Moet daarvoor het leven van acht onder worden opgeofferd? Ook dat van u, Edelen vrouwen? Nee, laten we ons overgeven. Dan wordt toch aan de helft on zich het leven gespaard en de vrijheid geschonken. En ook gij heb dan nog kans uw leven te behouden. God weet hoe gaar ik het mijne voor u zou geven. Ik ben voor de overgave. Dodo heeft gelijk, zeiden verschijrende stemmen. De burger is toch verloren en nu hebben we nog één kans van de twee dat wij het leven behouden. Geef de burger over, Edelen vrouwen. Het zij zo, sprakberten. Dus gij allen wilt het? Ja, ja, klonk het overal.  Alleen de schildknaap, liet zijn kort, nee, horen. Laat de vrouwen en kinderen zich dan gereed maken om te vertrekken en haalt de bediende van Vianen uit de kerkig. Ik zal mij op de muur begreven om Vianen ons besluit mee te delen. Aan de arm van Jonker Jan beklon Bertha de trappen. Zij zag doodspleek en haar arm beefde in die van haar trouwe schildknaap. Traanen vloeiden haar langs de wangen. Vianen kwam zodra ze op de muur verscheen, terug. Heer van Vianen, zei de Bertha. Ik geef u de beurt op de gestelde voorwaarden over. Toch nog één vraag wens ik te doen. De helft der bezetting zal sterven, niet waar. Maar de andere helft zal die vrij zijn? Beloofd hij dat op uw ridderwoord? Ik beloof het, edele vrouwen, zei de Vianen. Wel nu, dan geef ik u de beurt over. Gij kunt door de hoofdpoort binnentrekken, nadat eerst de vrouwen en kinderen daaruit gegaan zijn. Laat een hoorde over de gracht leggen, want de valbrug is vernieuwd. Het zal geschieden, antwoordde Vianen. Bertha, met de kleine Karel, Vianens kind, aan de hand en haar vijftien kruigslieden, verzamelen zich op de binnenplaats. Ombeschrijvelijk aandoenlijk was het toneel dat nu volgde. Met tranen in de ogen rijkte zij allen de hand en dankte ze hen voor hun trouw en liefde. De kruigslieden schrijden en zij schaamden zich hunne tranen niet. Toen kwamen de vrouwen en kinderen en namend van allen afscheid. Sommigen zagen immers hun echtgenoot of vader voor de laatste maal. Anderen begraven zich naar de sombere plaatsen onder de grote lindenbomen en snikten een laatst verweld toe aan de doden. Het was aangrijpend. Daar werd ook een afgrijselijk gegril hoorbaar, de angstkreten van een veroordeelde misdaregig. Peer werd uit zijn kerk er gehaald. Het gejammer van de ongelukkige vervulde iedereen met afschuw, maar ook met deernis. Men wist toch dat zijn straf vreselijk zou zijn. Maak er een einde aan jonker, zei de Berta, open de poort. De jonker gehoorzaamde. Zijn vingers trilden toen hij de sleutel in de slot stak en zijn ogen vulden zich met tranen. Daar gingen de zware deuren open en een uitbundig gejuich steeg op onder de vijlnen. Berta wende de blik af en tuurde naar het vaandel van Ijsselstein dat nog van de torem wapperde.  Nu tokken de vrouwen en kinderen met gebogen hoofd de poort uit, de horde over. De rijen, de vijlnen, openen zich. Men liet hen ongedeerd heen gaan. Toen tok Fianen binnen, gevolgd door zijn juigende krijgers. Berta trat hem met de kleine karel te gemoet en rijkte hem met kind over. Een ogenblik met Fianen vertedert toen hij zag hoe liefde vol het knapje de edelvrouw aanblikte. Hij tok zijn kind bij zich op het paard en kusten het vuurig. Maar spoedig gaf hij ten diener over en zijn gelaad dan de gewone stove uitdrukking weer aan. Intussen hadden de krijgsknechten de binnenplaats bezet. Berta aan haar dapperen stonden in het midden. Tans rukte Peer zich los en wierp zich kermend voor de hoeven van het paard zijn meesters. Versrikkelijk klonken zijn in jammer klachten. Maar nauwelijks had Fianen hem gezien of hij tok zijn zwaard en gaf hem met het scherp een slag over het gelaad. Daar! Hond! prolde hij. Sluit hem op! Gebot hij toen aan een paar krijgsknechten. Welk bevel onmiddellijk werd uitgevoerd. Toen reed hij op Berta toe en sprak toernig. Wat nu, vrouwen? Houdt hij al dus de bepalingen van de overgaven? Denkt hij dat ik mij zo gemakkelijk laat bedriegen? Waar is de bezetting die zich aan mij zou overgeven? Toch Berta wees kalm op de vijftien mannen die haar omringden en zijden. Zie hier de gehele bezetting. Bedriegen ligt niet in mijn karakter. Gij licht, vrouwen! Bulde de Vianen woedend. Zou de vijftien mannen in staat zijn mij zo lang te weer staan? Gij ligt, zeg ik u, en ik eis dat ze zich allen overgeven. Nog eens zeg ik u dat dit de gehele bezetting is, antwoorde Berta kalm. Het gantse kasteel is ledig. Verwonderd staar de Vianen het kleine hoopje volks aan en een bloos van schaamte werfde zijn kaken bij de gedachte dat vijftien mannen zijn geduchte macht zolang weerstand hadden geboden. Het is wel, riep hij uit, en zicht op zijn krijgenswendende geboot hij sluit ze allen op. De kerkers hebben plaats genoeg. Maar daar trok plotseling jonker Jan het zwaart dat nog al toos aan zijn zijde hing. Bij Sint Joris, dat zal niet gebeuren, donderde hij Vianen toe. De edelvrouw zal de kerkers niet binnen treden. Sluit hem dood, schreeuwde Vianen.  Wat denkt die knap wel? Sluit hem dood! Stellig zou het bevel uitgevoerd zijn in die in Bertha niet tussen beide getreden waren. Steek dat zwaart op, jonker, geboot zij. Ik heb immers gestreden, even als geiliden. Waarom zou ik dan in hetzelfde lot niet delen? Steek het zwaart op, jonker. Vianen is in zijn recht. Al kon hij anders handelen. Jonker Jan gehoorzaamde onwillig. Spoedig werden allen ontwapend en in de kerkers opgesloten. Vianen trok de borg binnen en nam in naam van Graaf Jan van alles bezit. Hij liet het wapen van Eisselstein van de toren halen en door Hollandse libaar daarvoor in de plaat stellen. Toen zond hij een renboden naar Stravenhagen om de Graaf en Heer Wolfert van Borstelen van de val van Eisselstein kennis te geven. Daarna liet hij peer uit zijn kerkersleuren en spak het vondnis over hem uit. Het was een verschrikkelijk vondnis. Hij moest geradbraakt worden. Het werd op staande voet uitgevoerd. Onder de ijselijkste kreten liet hij het leven. Vianen zond zijn kind onder een gewapend geleide naar zijn kasteel terug en voerde zelf zijn gevangenen in triompht naar Doordrecht waar hij door zijn vriend aloud met gelukwensen werd ontvangen. Toch de poorters van die stad ontblooten overal Arberta en haar dinaren voorbij trokken eerbiedig het hoofd. Zij bewezen hulde aan de betone dapperheid. Heer Wolfert van Borstelen die steeds op eigen voordeel bedacht was, schonk het rijke Eisselstein aan zijn gemaline in eigendom. Einde van hoofdstuk 9 Hoogstuk 10 van Vilko de Minstereel Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opnamen behoort het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig ga naar LibriVox.org Opname door Anna Simon Vilko de Minstereel van Cornelis Johannes Kiewit Hoogstuk 10 De Loting Ergeerste een ongewone drukte op het marktplein voor het stadhuis te doordrecht. Honden de mensen waren daar samengestroomd om het vreselijke schouwspel bij te wonen dat daar zou worden afgespeeld. De dappere verdedigers van Eisselstein zouden straks voor de hoge rechter moeten verschijnen, ten einde te loten om leven en dood. Op het midden van het plein was er iets alles in gereedheid gebracht om het wonnis te voldrecken. Acht galgen verhiven zich dreigend boven de hoofden van de toegestroomde menigte. Maar het was niet de gewone drukte die daar anders heerste als de een of andere misdadiger zijn wandaren met het leven zou boeten.  Men hoorde geen scherzen of lachen en niemand vermaakte de omstanders met zijn spotternijen over de stuiptrekkingen van hen die straks hun laatste strijd zouden strijden. Nee, het waren slechts somberen en dreigende gelaatstrekken die gezien werden. Toorn en verontwaardiging stond de lezen in de vonkelende ogen der vernederde porters. En als hun blik, doeloos rondwalende, de rij van galgen ontmoeten, greep de hand omwelkeurig naar het zwaart en siste een verwensing tussen de gesloten lippen. Er werd weinig gesproken, de meestens wegen, maar de vuurige blikken die telkens op het stadhuis werden gericht, zeiden genoeg. Het woelde en kookte in de hartendier mannen en in hun binnenste was het als een smulend vuur dat slechts een wonkje nodig had om de vlammen te doen uitslaan. En dan, dan zou hun vraak vreselijk zijn. Al meer en meer kwam het volk toestromen. Het werd rumoeriger onder de menigte. Hoor, klonk daar zelfs geen kreet? Weg met aloud! De dood aan aloud! Toch de kreet werd niet beantwoord. Al tintelden de ogen van hen die hem hoorden en al werden ook gretig de halzen gerekt om te zien wie de moed had die kreet te slaken. Zou die monarch daartussen de pilaren van het stadhuis de vermetelen zijn? Ja, mannen, zie het mij maar aan. Hoopt hij de verbitterde scharen toe? Ik heb het geroepen en durf het nog wel honderd maal doen. Is het geen schande zoals hij de vrije porters onder goede stad vertrapt onder zijn voeten. Onze vrijheden verkort. Onze privilégien schent. Nee, weg met aloud! De dood aan aloud! Drijgend heft de monarch wiens gestalte eer die is van een ridder of edelman dan van een geestelijke die zich in het sombere klooster terugtrekt om vrede te zoeken voor zijn ziel. De vuist op tegen het hoge gebouw van waar aloud zijn eigenmachtige bevelen uitvaardigt. De dood aan aloud! De handlanger van Wolfford van Borselen! Klinkt het onder de omstanders die door zijn vuurige woorden mede gesleept worden. De dood aan de verrader! Moeten wij vrije porters van doordrecht? Zo vervolgt de monarch in krachtgetaal en met levendige gebaren.  Moeten wij het nog langer aanzien hoe hij de rechten en privilegiën schent ons door de edel graf floris zaliger gedachten is geschonken? Moeten wij het leidelijk aanzien dat dienst gewetenloze moordenaars met hun handlangers ons ongestraft ontnemen wat die brave vorst ons eenmaal schonk? Nee, weg met aloud! De handlanger van Wolfford van Borselen! Die de moordenaar was van onze beminne graf floris en de stokbaar waarder is van dienst jeugdige zoon. Weg met aloud! De dood aan van Borselen! En met geestrift worden die woorden door het volk herhaald. Weg met aloud! De dood aan van Borselen! Die kreeg het gaat van mond op mond. Al klinkt hij ook nog niet uit volle borst en gaat over in een dreigend gegond dat zich over het gehele marktplein verbreidt. Daar heeft de monarch de hand op en wijst naar de opgerichte galgen. En moeten wij vrije porters van doordrecht het aanzien dat straks daar acht dappere mannen en wat nog groter schanden zou wezen misschien een schone jonge edelvrouwen dat straks daar acht mensen aan de gal hun leven zullen laten alleen omdat zij hun eigendom verdedigden met de moed die zijn weergaan nog moet vinden. 