Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart | Aagje Deken, Betje Wolff | Epistolary Fiction | 8/9
Briefe 156 tot en met 160 van historie van mevrouw Sarah Beurgehart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karole Jansen op 4 februari 2008. Historie van mevrouw Sarah Beurgehart van Betje Wolf en Aagje Deke. Briefe 156 tot en met 160. 156 de brief, de heer Hendrik Edeling aan mevrouw Sarah Beurgehart. Mijne teden beminden. Ik kan mijzelf het genoegen niet onthouden om te schrijven in die droefgeestige uren dat ik de gezelschap moet missen. Ik weet, mijn liefde, dat de betamelijkheid mij de wet stellen moet, dat ik mij naar affaire moet benijveren en voldoen aan die onderscheide plichten die ik voor mij te doen vind. Ik kan u des maar weinige urens daar zien. Alle tijd die ik dan uitspaar, gebruik ik echter om aan u te schrijven. Je hebt u dan met welberadenheid aan mij verbonden en schoon de gelukkige dag nog niet bepaald is, zo hoop ik dat hij nu haast zal aanbreken. Iets waarom ik u vuurig bit. Mijn waardevaardig, die mij geen woord gezegd heeft van zijn voornemen om u te komen zien, verhaalde mij onder het avond eten dat hij bij u geweest waren om u veel zegen te wensen met uw verjaering. Zie Hendrik, zei hij. Het is een aardig meisje, maar het is of zij bang van mij is. Zij was wel beleefd en vriendelijk, maar toch zo niet als zij tegen haar gevolgd, die er ook in kwam, zich gedraagt. En dat spijt mij, want ik meen het kind wel te doen. Jammer, duizend jammer, dat zij niet van ons geloof is. Ik, je vrouw Burgerhart zal, zodra zij weet dat jij vriendelijke gemeensamheid, niet voor kleinachtig en jong mensen aanziet, u zeker zo behandelen als jij wensen kunt. Wel, dat is al een raar compliment, Hendrik. Ben ik dan zo een niemand's vriend dat de jongen lieden voor mij vrezen? Dat zou mij spijten. Ik, mijn vadervader, trek er toch dit gevolg niet uit. Ga je weten hoe plichtmatig ik auto's omtrend u gehandeld heb en de hemel dank voor de brave vader die hij mij gaf. Hij, ja, ik zie zelf wel dat ik zo niet ben als u oomredelijk of als blankaard, maar dat is zo mijn humeur.  Nu zal het haar slukken, hoe neer gaat het u natuurlijk aan? Ik, zodra wij een huis hebben, denk ik. Hij, wel, is dat de zwaregheid? Wacht met je vrouw de okazie niet bij mij af of wil zij niet bij zo'n knorrig man zo lang komen inwonen? Ik, daar is geen woord over gesproken, maar ik ben wel verzekerd dat mijn aanzende vrouw over haar man's vader dus onheus niet zal oordelen en ik bedank u bij voorraad alle hartelijks voor deze aanbieding. Hij, waar is uw broeder Cornelis? Ik, die eet bij de heer Blancaard. Hij, wel is het waar? Alle jonge luizen zijn even garen bij hem, maar het is ook de beste, de braaste man van de wereld. Hij heeft mij ook al zoiets aan het oor geweest over uw broer. Ik, ja, mijn lieve vader, Keetje heeft toen hij te leiden studeerden in een juffrouw leren kennen die hem boven alle behaagde. En terwijl de heer Blancaard die familie kent en roemt, zo is het niet vreemd dat hij een woord voor mijn broer gesproken heeft. Zij is niet rijk. Hij, mij in de reden vallende, ben ik dan een gierig schrok? Heb ik ooit op geld gezien? Als het anders wel is, zal dat wel gaan. Maar alweer niet van mijn geloof, denk ik. Ik, dit weet ik met geen zekerheid. De heer Blancaard zal u alles wel berichten. Hij, nu, het is nog zover en niet. Hij moet eerst wat praktijk hebben. Ik hoop dat hij die zaak op het Oost Indische Huis vormen vrouw buigzaam, maar wel en spoedig zal afdoen. Zo hij zich ooit met slechte zaken bemoeid, ontervig hem. Ik heb geen gelmen in mijn familie, zou ik hopen. Dan nog liever gereformeerden meisjes tot schoondochters. Zie daar de kaart van het land, mijn liefde, indien jij de braven man weder mocht ontmoeten. Hij zal u zeer lief hebben, maar het u nooit zeggen. Hij zal u overlopen met presenten en zien of hij op u keef. Beter hard dan het zijne is er niet. Mijn broer praat zoveel van u als van zijn meisje en houdt niet op van te zeggen dat hij uit alle meisjes u mij gelukkig kan maken. Nu zal ik u verslacht doen van mijn bezoek bij de warmozier. Ik ging er deze naamiddag heen.  De vrouw was bezig met groenten te wassen, geholpen door een jonge knap. De man was in de tuin. Ik, goeiedag aaltje Buur, hoe gaat het al? Zij, zeer verwonderd opkijkende. Heel wel, mijn heer, maar ik ken u niet. Ik, jij kent evenwel denk ik een en jonge je vrouw die geen dienst gedaan hebt welke ik moet trachten te belonen. Zo, Pieter? Zij, ja, meneer, dat is Pieter en dat is mijn man die daar zo druk bezig is. Ik, mijn goede vrouw, zo het u gelegen komt wilde ik u wel in spreken. Zij, als het je blieft, meneer, zij ging met mij onder een zware onderboom op een bank zitten die wat van het huis afstond. Ik, vrouw, jij hebt door die jonge je vrouw in huis te nemen en veilig in de stad te bezorgen mijn dienst gedaan die ik u niet kan belonen, toch ik zal u echter mijn erkentnis bewijzen. Zij, wel, mijn heer, wel, mijn heer, dat is al dubbelt en dubbelt wel die zoete je vrouw heeft mij vier gouden dukaten en mijn zoon nog heen gegeven dat waarlijk veelste veel was. En wie al was hij in Heide of in Turk zou zo een allerliefst jong mens niet in huis genomen hebben in zo'n droevig omstandigheid. Ben ik u wat zeggen, mijn heer? Al had ik geen rode duit gekregen en ik zou het even lief gedaan hebben. Ik heb ook kinderen en hoe blij zou ik zijn als mijn kinderen ook in nood en verlegenheid braver mensen vonden maar die ondeugende er zal zijn loon wel krijgen. Ik, gij spreekt wel, gij verdient achting, maar zou ik dat lieve klaartje ook niet eens kunnen zien. Gij ziet, ik weet van de geheime. Zij, zij lachte, Pieter toe, gaan ze even bij Krijn, Bas en vragen of klaartje hier niet eens kan komen, maar je moet niets van deze heer zeggen. Pieter ging op een draf en in een kwartier terug. Ik, wel dag schoon kind, ik moet u de goedness doen van zeker een jonge juffrouw die zeer verlangt om u eens bij haar te zien. Klaartje, zo, mijn heer, wel, ik zou garen eens komen, maar ik durfde niet op mijn vader. Die moet er niet achterkomen of het zou er bedroefd uitzien. Het heerschap jagende hem heen en wat zouden wij dan? Ik, gij hebt gelijk.  Onderwel was moeder haar man gaan roepen die nu ook bij ons kwam, een ordentelijk man, dank mij. Zij, zie, mijn heer, ik heb vader zo'n woord gezijd, maar hem dukt ook dat wij wel zes dubbel beloond zijn. Hij, ja, dat denk ik. En zo ik de zonde niet ontzag, ik zou zo'n deug niet, zo'n verleider van jonge meisjes kunnen kloppen, dat hij het opstaan vergat. Dat zou ik. En zette z'n hoed in de ogen. Ik, hij en zijn soort verdienen niet beter, maar laat wij van wat anders praten. Deze jonge vrienden zijn vrijster en vrijer? Pieter, ja, mijn heer, mijn god en met ere, en ik heb haar ook miserable lief, ook klaartje. Klaartje kreeg een kleurtje en zweeg. Ik, en waarom gaat het huwelijk niet voort? Klaartje, dat geloof ik, mijn heer, ik heb maar 200 guldes van moeders erf en Albert Baas kan niet meer meegeven. De mensen hebben zeven kinders en mijn kanzonder geld, niets beginnen. Ik, wel Albert Baas, als de jongenlui nu in staat waren om zich te redden, zou dan wel zijn. Hij, dubbelt wel, want wij houden maar een lendig veel van klaartje. Ook wijf? Ik, wel, kom aan. Zie naar een gelegenheid uit en als je op je slag bent, laat het mij dan weten. Zie, hier is een beurs, daar genoeg in zal zijn om te beginnen. Daar, moeder, doe jij uitdeling en geef er zoveel van, als jij goed vindt, jij bent alle hupse mensen. De vrouw was verstomd. De man keek of hij zei, drom ik of wak ik, en Pieter om helsde zijn meisje nou ben je wel de mijne nou word ik jouw man en hij kustde haar of hij haar wou opeeten. Nou, zei hij, ik ben op dineer niet jaloeus, geef hem een zoen voor zijn goedigheid. Zij deed zo, met ene ware invoudigheid die mij aandeed. Na nog wat praten ging ik terug en kwam er juist van pas binnen. Ik twijfel niet, mijn lieve, of jij zul tevreden zijn met mijn wijze van doen. Oh, wat vindt mijn schone karakters onder zulke gemeenelieden? Wat wij zoveel wij kunnen die toch wel doen. Nu zal mijn eerste bezoek bij u tante zijn. En dat lieve mens, terwijl Christere bij u was, moet ik naden leren kennen.  Dit is al christelijke deugd en hoewel het gezond oordeel wel eens voor een weinigje te ver getrokken ijverschijn te wijken, dit is niets daar de mening zo oprecht is en het voordeel zo uitgebreid zijn kan. En nu, mijn liefde, bid ik u dat hij uw eedeling niet langer laat rijk halzen dan hij met zo weinig geduld kan afwachten. Mijne zilsbeminde, geheb mijn koel al te onverschillig karakter opgevijseld tot diengraad die met al mijn zedelijke en machinale verrichtingen met vuur, met deelneming, met vaardigheid en gemakkelijk doet uitoefenen. Lieve de veradelte mens, ze luidt ons daar daar wij in al wat goed, wat groot, wat nuttig, wat heilsaam is voor ons en andere komen moeten. Toe het midden nacht, ik moet eindigen om u niet ongehoorzaam te zijn. Rustzacht, mijn beste en ontwaak onder de bescherming des algoede. Eeuwig ben ik, uwe, eedeling. 157e brief, de heer Abraham Blancaart aan mevrouw de Wedewer Willis. Geeerde vriendin, al heb ik nul op het request gekregen, daarom blijf ik even wel dezelfde. Hoe, wat, zou het gaan mij tegen uw zin nemen? Wel nog mooier. Neen vriendin, ik heb u van harte gevraagd tot het stond u vrij om mij af te wijzen. Nu zal ik al vast in niets beduidend oudvrijer sterven, want trouwen zal nu wel achterblijven. Ik zal echt er nog zoveel goeds in de wereld doen als ik maar grijpen en vangen kan. Want zomaar het leven dat God de Heer mij geeft met geld winnen en boek houden te verpieren waaien, dat was nooit te verantwoorden. M'n dunk dat het er schraaltjes moet uitzien als een Christenmens in de oordeelsdag evenal niets kan opnoemen dat zo iets de pijn of waard is zoals onze meeste rijke luidjes toch doen. Neen, ik hoop te kunnen zeggen, ik ben, en dat is maar niet te ontkennen, een zondig mens. Ik ben maar een oudvrijer, maar ik heb zoveel goede mensen wel gedaan als ik maar belopen kon. Ik heb qua je zoeken wijzer te maken. Ik ben niemand ooit hard gevallen en ik deed dit zo alles omdat ik uw geboden lief had en uit dankbaarheid omdat ik zo gezegend op de wereld was. Zodat ik wil maar alleen zeggen dat grijwaard vriendin mij niet tegen uw zin moet nemen.  Ik ben dan eergisteren bij de heer Helmers geweest zoals ik tegen u zei dat ik doen zou. Hij woont daar als een klein printje hoor. Ik dacht, kom, mijn blasje moet ook eens met baas uit. Zie, het beest is mij zo lief als mijn snap zoals het ook wel merken kan. Daar kwam ik als een hele singeur de plaats op rijden, maakte mijn paard aan een boom vast en ging met snap naar het huis. Ik, u die naar meneer Helmers, doet Abraham Blancaertzu ook belet, maar mogelijk ben ik niet bij u bekend en onbekend maakt onbemind. Hij, in persoon ken ik u niet mijn heer, maar in karakter wel. Ga je zei het hartelijk welkom. Waaraan ben ik dit aangenaam bezoek verplicht? Ik, dat kan ik u voor de vuist en met weinige woorden zeggen. Ik kom uit vrije om uw vriends dochter Leitje. Maar kijk zo niet op, niet voor mij. Hij, ik zal u met genoeg horen. Ik, heb gij de heer Willis gekend. Hij was niet gelukkig in zijn affaire. Nee, maar ik heb een vriend gehad, die dit met hem een even onverdiend was. Leitjes vader. Ik, nu althans, die man heeft een vrouw in twee kinderen nagelaten. En toen zei ik zoveel goed van u, dat ik het u niet zeggen mag. Zijn zoon is mijn grunseling, een braaf, ijverig jongeling bij de heer op het kantoor, die hem als een vader bemint. En nu kwam ik bij u om eens te horen, of gij iets tegen een huwelijk tussen deze kinderen zoud hebben. Zijn een moeder zal u, zo gij het bewilligd, nadig verzoek doen, want zij bemint Letje en zou graag zien dat haar Wille met meisje kreeg. Hij, heeft Letje u niets gezegd van zekere brief? Ik, geen woord. Zij weet ook niet dat ik naar u toe ben. Zie, ik wou eerst weten hoe gij erover denkt. Gij zegt haar weldoender, zegt zij. Hij, mijn heer Blancaart, Letje, dat ondervind ik opnieuw, heeft een zeer goed eerlijk karakter. Haare vriendschap met je vrouw Burgerhart, die haar verweduwen, hebben haar in weinige maanden ongelooflijk veel nutz gedaan. Ja, ik had een ander oogmerk met haar, doch ik zal haar mijn weldaden niet ten koste van haar vrijheid en geluk toedelen. Indien zij mijn voorslag had kunnen aannemen, het zou mijn lief geweest zijn.  Maar, zo zijn lieverde heer Willis heeft, mij is het wel. Ik moet u even wel ook voor de vuist zeggen dat Letje niet meer dan 20.000 guldens bezit. Zo veel als haar broedig, daar ik ook zeer wel over voldaan ben. En, in die Willis nu niets heeft, dan zie ik hem niet door. Ik, en ik heel wel. God heeft mij gezegend en ik ben maar een oud vrije die kind nog kraai in de wereld heeft. Kom, Helmers. Letje heeft mij zoveel van u verhaald dat ik mag veronderstellen dat jij nog wat iets doen zult voor haar. Ik zal voor Willis ook wat doen. Ik had altijd gemeent als ik niet trouwde mijn pupil mijn goed te maken met zowat legata mijn oude bedienen. Maar zij doet een rijk huwelijk en hij moet geen water in de zee dragen, mijn vriend. Nu moet er andere wel van varen. Oh, God. Het moet hier immers alles blijven en wel doen is de boodschap. Hij, hij doet mij aanblankaard. Geef mij uw vriendschap. Ik denk even als gij. Ik, met al mijn hart. Nu, wat zegt gij? Ik sta de verkeering toe. Ik bedank u voor de eer die gij mij in deze aandoet. Ik zal tonen dat ik uw achting niet onwaardig ben en laat voorts alles aan uw bestering over. Vervolgens vertelde hij mij met aandoening dat letje nog zeer jong zijnde. Nu, zij is nog maar 23 jaar, en de jeugde geliefde had opgeofferd aan haar vaders redelijk bevel en dat zij ook hiervoor moest beloond worden. Hij zei mij dat haar broer een goede jongen was, daar wel wat van zou te maken zijn, zo hij in goede handen viel. Goed, zei ik, ik zal dat knapje ook al in het oog houden en helpen waar ik kan en mag. Na de plaats doorgewandeld en op zijn oud vaderlands afscheid genomen te hebben, sprong ik de paard en kwam zo in mijzelf terelierende en zo vrolijk als een koning, met snap de stad in. Atspoedig en ging deze zit te schrijven. Ik ben met eerbied, uw hart vriend, Aarbaraan Blancaart. 158e brief. M'n vrouw Steintje doorzigt aan m'n vrouw Sarah Burgerhart. Lieve vriendinnen, ik had dan het genoegen om u en nog enige jonge harte aan het huis van de vriendinnen buigzaam te zien. M'n vrouw was in een inwendige vreug te verbergen.  Het was of ik in een zedelijk school was, daar mijn jonge mensen de eerste tredeleerde zetten op de ware weg. Toen ik thuis kwam, moest ik zo betuigen voor de heren. Nu weet ik dat bij u geen aanneming despersoons is, maar dat ieder in wat staat of rang, in wat kleding, zodie de betamelijkheid maar niet kwetsd, die de gerechtigheid lief heeft, u aangenaam is. Ja, ik voel zo enerziele liefde voor de vriendinnen buigzaam. In haar zie ik zo Maria en Martha verenigd. In letje is geen getrouwzaad gevallen. De heren geven dat het door de wereldse beslommeringen maar niet verstikken mogen. Niet hartje, dat men de kinderen van Jesus alle speelgoedje moet onthouden, maar het moet binnen de palen van uitspannenis zo blijven. Ach, zij laten het vanzelf wel varen als zij maagden, vrouwen en moeders in de heren worden. En daar is dat soetartig lotje die moet niet verstoten worden. Zij zijn kind in het verstand, en dat is ook de verstand. Ja, steintje, zo zei ik in mijzelf, als ik haar zo invoudig zag zitten bereien, jij moet in onschuld het kind gelijk worden of jij kunt in het rijke gods niet ingaan. Maar jij, mijn jongen vriendinnen, hebt 5 talenten ontvangen en de heren gaf u ook de gewilligheid om die tot winst uit te zetten. Oh, mijn hartje, jij kunt nog zoveel goeds doen en uw bruidigom is een timotheus die de begeerlijkheden daar jongheid vliegt in wie net oprecht geloof woont. Voor de lieve Johannes eens aan hem schreef, hij zou zeggen, ik schrijf uw jongeling, want jij hebt de wereld overwonnen. Ik spreek uit ondervinding. De godsdienstige edeling is bij mij geweest, maar zoals hij zich omtrendt uw tante gedroeg, over in dinnen. Dat was het werkend Christendom. Uw tante weende bitterlijk. Nu ziet zij wel dat de heren niet woont in het water, nog in het vuur, gelijk er in het oude verbond staat. U heeft de bekeringswerk, maar dat god woont in een ootmoedig, gezuiverd en hem geheel geheiligt hard. Zo is het ook met uw bruidigom. Ik ben niet onder de rijke deze stad, maar ik heb overvloed voor mij en kan nog wat mededelen. En zo uw tante niets had en bij mij toe vlucht nam, ik zou haar garen van het mijne geven.  Maar nu jij en uw vriend rijkzijd in goederen, rijk in de genade en dus ook rijk in goede werken, zou het in mij in het dwaas het trotsheid zijn om te willen maken van het gene uw bijdag liefderrijke harten mij aanbidden. En nu kan ik mijn stille liefdadigheid blijven beoefenen. Terwijl ik deze zo zat te schrijven kwam de heer Blancaart in mijn huisje. uw tante was danig ontsteld, hebben strafde haar als Johannes de doper en trooste haar als Johannes de lieveling de zeren. Zij viel in de schuld bekende dat zij u zeer onrechtvaardig behandeld had en u in gevaar gebracht om op de doolweg te raken. Nu zei hij, Zandje leer nu beter toe zien. Er zijn, zoals ik u duizend mal zeiden hele ondeugende zielen onder dat fijne goedje. Jouw duivel was gierigheid kind, die moest uitgedreven worden, zoals de schrift zegt gierigheid is een wortel van alle kwaad. Zie, had jij nu van uw geld arme sukkels meegedeeld, maar nee, er mocht geen duid af zo het niet voor dat volk was. Nu het schaatje niet, zo je jou nu nog maar bekeerd zal het alles wel lukken. Voor oude kennis, ik begrijp niet hoe of je zo in dien hoop verwacht geraakt bent. Ga je pleeg te wezen als alle andere deftige burgers, maar ceder dat je bekeerd bent, zit je te zuchten en te stenen dat het duivel in zijn vuislacht omdat je het bij onze lieve heer zowel niet hebt als bij hem. Denk jij dat onze hemelse vader die uit liefde en met blij moedigheid wil gediend zijn, het scheelt of hij u als een grouwe munnig toetakelt en eruit ziet of je uit het zothuis een normale muts. Niet dat ik wil dat ge je optooid als een kleuter, maar kleed u zo als steintje. Zo'n samaartje staat immers net en ordentelijk en het kuifje zindelijk en zedig. Ga je ziet er ook zo blij moedig uit dat men niet hoeft te vragen of zij zich in de dienst haar schots wel bevindt en vrolijk leeft in de heren. Nu zadig zijn zij die zich beteren. Wat u bestaan aangaat zorgt daar niet voor. Uw lieve bravenicht heeft mij gebeden om u uit het haren te mogen onderhouden en ik zou haar niet half zo lief hebben zo zij niet zo wel kon goed doen als vergeven.  Zie, dat is ook een christelijke plicht. En wij zijn alle nog zoveel te doen eer wij waarlijk christelne zijn. Ik vooral dat het ons niet voegt onvergevelijk te zijn. En jij en ik zandje mogen bij steintje nog wel een lesje halen. Vriend Blankaard zei de ik, ik vind er gedurig stoffen om mij te vernederen voor de heren. Laat wij liever het kant leren en opbouwen in het goede werk. Zelf moet ons leren en zo doet hij ook in het woord der waarheid. Dat is recht, zei de hij. Maar wij doen heel anders. Wij verlaten de sprinkader des levendige waters en houden onszelf gebroken bakken uit. Zie, ik lees alle dagen in een godswoord en hou mij niet op met uitleggingen die ik niet nodig heb om me te verstaan. Maar zover het mij raakt als een christelmens wil ik spreken. Wat kan het mij schelen of in zo'n tekst van den goch en den ma-goch of van constiptein de groter gesproken wordt. Ik wil bijbels, ik wil prakticaal horen preken. Daar liep ik volledig zondag zo eens in de ministerkerk bij de toren. Er werd over de bekeering gepredigt. Het was zo vrij dat ik ging zitten en luisterde als een vink. Welstijntje, ik ben nu zuiverrechtzinnig, maar waarlijk, ik kon amen op alles zeggen. En ik zei het ook in mijzelf. Sticht dat niet beter dan dat ik hoor zagen en kouden en klungelen over aaronsbaard en dat dan nog toepassingen bij te krijgen die spotvogels stof leveren, van andere en vrouwme mensen met versmading overdenken, toepassingen die onze jonge nazireers wel achterweeg mogen laten zoals ze zielen willen winnen en die mij danig ergerom dat ze mij doen lachen. En toen ging de vriend Blancaard heen en ik zei in mijzelf, dit is een israeliet in win geen bedrog is. En nu hartje, moet ik u nog segenden segenden, god geven u een Jozoas besluit. Wat ook anderen doen, wij in ons huis zullen de heren dienen. Goed uw bruinigom, goed de vriendinnen buigzaam en de jonge vriendinnen en neem mij in liefde aan, ik ben uw ware vriendinnen, steintje doorzicht. 159e brief, meervrouw de weduwe speelgoed aan meervrouw de weduwe willis. Hoogst geëerde vriendin. Nu kan ik alle mijn droevige dagen vergeten.  Ik ben gelukkig, gelukkig in mijzelf, in mijn vrienden en ene der waardigste vrouwen vereerd mij met haar aller bijzonderste vriendschap. Ik ontvang deze vriendschap als een daar kostelijkste geschenke die ik immer van de voorzienigheid ontvangen heb. Ze geven dat wij nog enige tijd hier te samen mogen leven om ons meer voor te bereiden voor de grote stanswisseling om onze jonge lieden nuttig te zijn om alle mensen wel te doen. Uw liefde voletje doet haar zeer veel eer, maar zij is die waardig en zal die gedurig meer waardig worden. Zij bemindt uw zoon, dit geeft mij zeer voordelige denkbeelden van haar verstand. Saartje had haar voorbereid om hem met onderscheiding te beschouwen en placht, half ernstig, half spotten te zeggen, mijn wilm geef ik aan niemand dan aan mijn letje. Ik heb met haar niets over hem gesproken. Ik moest eerst zien of uw zoon hard los genoeg is van zijn eerste minder om de letje met liefde te kunnen beschouwen. Indien dit zozij, dan is je vrouw Brunier al zo zeer geschikt om uw zoon als je vrouw Burgerhardt om edeling gelukkig te maken. Letje is minder levend dan Saartje, maar heeft ook veel minder vernuft, maar zij heeft een gezond oordeel en is met een zacht woord te leiden. Zij heeft geen hele sterke neigingen tot iets, wat ook, en zo zij iets te doen heeft zal zij dat eenpaarig volvoeren, zonder het om uitspanning neer te leggen. Letjes karakter is eenpaarig goed. Saartjes is groot, edel, wat romanesk, maar het kan zo goed zo eenpaarig goed worden als letjes. Beiden hebben zij de sterkste afkeer van het onbetamelijke, door zijn moeten in goede handen zijn om zo goed te blijven als zij zijn, ja, om nog veel beter te worden. Naarmate de trouwdacht nadigt wordt Burgerhardtje denkender. Zij heeft wel eens vochtige ogen. Ik zal u een discourse met haar deze avond gehouden mede delen. Ik, zijt geen niet wel lieverdige, zijt zo stil, zo staatig, het is of al de vreugd eruit is. Zij, ik ben zeer wel en zeer ver genoeg, hemel, nog maar weinige dagen en ik, haar invallende en jij zijt de vrouw van één onze beste, beminnelijkste jongeliede van een man die u bemindt als zijn eigen leven.  Ontrust u dit voor uitzicht? Zij? Ja en nee, ik weet het zelf niet, zij omheelste mij tedelijk en u te moeten verlaten nu ik alle ogenblik u en lesen zal nodig hebben, u die ik onder alle vrouwen het meest beminnen waardeer. Ik weet niet aan denken, mocht ik onder uw ogen de zorgelijke huwelijks keuvel opwandelen, dan zou ik meer moeds hebben. Oh, ik ken mijn zwakheden, ik vrees voor het vermogen dat ik op het hart mijn edelings heb, ik vrees dat mijn scherzereien wel eens zal dringen om verkiezingen in te volgen die ik nog geheel moet afleren. Ik, doet jij u zelf nu geen ongelijk? Zou het jij u ooit van uw invloed op uw man willen bedienen zolang ik denk, nee, maar ik vrees dat ik niet altijd zo denken zal een lichtzinnig ogenblik en wie is daarvoor beveiligd? Ik, kom maar aan liefde, ik zal u eens een raad geven die ik u niet zouden geven en die ik niet verzekerd waren dat jij een edelmoedig karakter hebt. Eerst nog, trouwt jij edeling alleen uit liefde uit een personeel behagen in hem of omdat jij besluit dat dit juwelijk voor u best is. Uit liefde, uit personeel behagen uit overweging dat dit zo best is en ik acht geen man in de wereld zo hoog als hem, met één woord ik verkies mijn beste vriend tot mijn man. Ik, deze bekendnis doet u eraan daar dit nu alles zo is en daar hij overtuigd zij dat hij u met tederheid bemint uw waardij kent en haar erg kent daar hij zulke goede beginsels hebt daar hij u zelf een zeer verstandig wan trouwt waarvoor zij het jij dan bekommert.  Zij voor harsen beelden die mijn eigen dwazelheid mij in de handen geeft dan denk ik eens zal zijn er liefde duurzaam, zal zijn er achting bestendig zijn, zal ik de toegevende vriend in de ernstige echtgenoot behouden zullen onze humoren wel genoeg harmoniëren, zal hij geduld met mij hebben als hij kan bevelen hoe zal die inwoning bij zijn vader gaan ben ik een meisje dat een redeloos ik wil het zo kan eerbiedigen, zal ik kunnen dulden dat mijn lieve verstandige man begraout als een jongen gehandeld wordt wat zal ik met zo'n vader aanvangen die met alle zijne goede hoedane geden de liefde zijne eigen kinderen nooit heeft weten te winnen mijn humeur weet hij is niet moeilijk maar weet hij waartoe verdriet mij zou brengen ik ja hij zult of ziek worden of weg kwijnen of hij zult genelijk en stout worden zij sloof ik mij dan niet kostelijk uit met dit alles had ik niets te maken hoeveel zet ik op de huwelijkskaart wat de beste loopt een grote drukte beslommering en een huis vol zorg ik ga je vergeet iets en dat is ook nog al zoiets veel of weinig het moet toch bij opgenoemd zij en wat zo het u blieft ik hoeveel hij ook om uw uitdrukking te gebruiken op de huwelijkskaart zet hij doet winst het is waar hij wordt maar de beminde de geachte vrouw van de waardigste jongeling hij wordt maar meesteressen van zijn hart hij komt maar onder de bescherming van uw beste vriend evenwel dit is nog zoiets liefde zij nu heb jij mij aardig beet laat ik je een kus vergeven ik in ernst mijn burgeraartje zo ga je inderdaad en daar ben ik voor mij zeer van verzekerd de huwelijksweg inslaat met het zuiver voor nemen om uw oplicht te doen dan zult jij zo gelukkig zijn met uw man als men aan deze zijde de schafs ooit worden kan jij verliest niets al de winst is zowel aan uw als aan zijne zijde de welgij maar één belang hebt ik wil u niet verzekeren dat alle uur dagen schone zomendagen zijn zullen en zijn velen niet eens noemenswaardige voorvallen die ongenoeg kunnen veroorzaken ene kleine ongesteltheid ene onaangename ontmoeting en weinige hoofdpijn maken de redelijkste mensen wel eens wat luimer hiervoor is uw edeling zo minbeveilig dan zijn ander daarbij komt nog dat hij zeer vele affairs heeft zo ik nu iets op uw vermag in alle zulke beuzelingen uw verstand laat uw vernuft hem dan doen lachen kijk niet staatig als hij al te weinig met uw schent op te hebben dit brengt wel eens verwijtingen en grote verdrietelijkheden voor begrijp dat als iets moet gedecideerd worden uw man de concluderende stem heeft iedere vrouw die een man van verstand en een gevoelig hart trouwt begrijpt dat zij dit recht aan hem moet afstaan toch zij zal bij de uitkomst zien dat in deze ook alweer haar plicht haar geluk is zij ik bedank u voor uw raad en ik zal die een altoos in acht nemen bloef mij maar iets ik wat mijn kind moest dat zijn zij dat gaan mij zo dragen dat ik niet wel doe mij dat herinnerd met één woord waak over alle mijne schreden ik weet het dat ik u eerlangs al moeten verlaten ik kan mij de tranen niet weerhouden als ik denk dat ik u alle dag niet zien zal dat ik u niet een gedurigere voorbeeld hebben zal en ik ben nog zo jong in een vreemde familie ze was zeer bedroefd ik ben aller liefste meisje alles wat ik voor u doen kan zal ik doen ik zal mij het vertrouwen dat jij in mij stelt waardig maken iets moet ik u nog vragen hoe meint jij uw levenswijs in te richten zij zo dat ik mij durf vleien met uw en met haar waarde je vrouw Willis goedkeuring ik meen in mijn manshuis en in zijn gezelschap datgene te vinden terwijl ik elders zocht, vreugd en genoegen ik meen mijn zadelige moeders voorbeeld te volgen de huishoudster zowel als de vrouw en als ik kindertjes heb geheel moeder te zijn ik meen geen saletten geen speelpartij te houden maar mijn gezelschap zal bestaan uit de familie van mijn man die van je vrouw Willis van mijn lieve vogt en van nog iemand kunt geen raden van wie ik mogelijk van de wedergebuigzaam wat weet ik het ook zo netjes lievde zij ja van u oh mijn dierbaarste vriendin wij zullen kleine concertjes hebben wij zullen als het ons in het hoofd komt eens een uurtje omberen wij zullen zelden uitlopen zodra er niet een heerlijk muziek of een schoon treurspel te horen is wij zullen naar vader Edelings buiten gaan zodra het mogelijk is en wij zullen god alle avonden danken voor gelukzaligheden die wij genieten en aan andere uitdelen wij zullen lezen en onze handwerken benijferen en de levenstag zal om zijn eer wij eraan denken dan gaan wij de ene wat vroeger de andere wat later wel tevreden van het levensfeest naar de stillegraven en slapen totdat de dag de eeuwigheid aanbrekt is het jam niet die zich zo uitdrukt ik god segene uw voornemens en geeft dat wij ons door een heilig leven voorbereiden tot ene staat waardoor hij ons geschapen heeft die daar kennis en desvolmaakten geluks nu moet ik nog een ander woordje met u spreken de je blancaart heeft mij verzocht om schoon gij stil verkiezen te trouwen op de avond van uw echt verbinding is hetzelfde gezelschap te zien als toen gij verjaarde ik denk dat gij daar niets tegen hebt zij, niets schik dit alles zoals gij wilt ik, de oude heredeling is er sterk voor om aan zijn eigen huis een grote partij te geven maar ik heb aan uw bruidig om verzocht dat dit 8 dagen later mocht zijn dan kunt gij al die tijd nog hier blijven met uw man gij met één voor een welkomst in de familie en in uw vaders huis zij, maar 8 dagen om mij ik, ja liefde ik durfde niet meer bedingen het zou zijn of gij geen genegenheid voor uw man's familie had en zulke opvattingen doen nimmergoede uitwerksels mijn eigen kamer zal zolang de uwen zijn ik zal die van hart toch gebruiken zij hoe zal ik alle uwen liefde in zorg beantwoorden ik, door te geloven met mijn dochter en uw van mijn raad te bedienen zie daarmee je vrouw het gesprek hebben wij reden om een zeer goed huwelijk te gemoet te zien huiselijke bezigheden doen mij de spoedig eindigen ik had nog wat meer te melden dit nu mondeling, zo wij de gelegenheid maar hebben ik ben uw hoogst achtende vriendin Maria Buigza, weduwe P. Speelgoed 160e brief de heer Cornelis Edeling aan mevrouw Adriana Nijverhaard mijn alkosterlijkste kostelijkheid wat zegt jij nu van zo'n woord het is nog niet half zo mooi als ik het hebben wilde als het dient om u te zeggen dat jij mijn alles in deze wereld bent lach maar om mijn treurigheid noem mij ridder van de droevige figuur omdat ik zo druil oorende in de verzonsprong en nu al zuchtende nachtjaantje lief een afscheidskusje gaf raak ik eens aan het vogeliseren goed meisje word ik maar uw man nu moet ik dit zo wat passeren maar poeskejaantje wacht u dan dan zal mijn haan eerst koning kraaien dan is met mij juwe ik wil dan zal het er verschrikkelijk waaien en daarom hou u nu maar stil voei tussen arme halsten plagen het lijkt nergens na het is geen fatsoen en ik zou dit alles maar verdragen wel dat mocht jou de drommel doen hey wat zeg je van zulke rijmen van zulke dreigementen is het geen kerals werk liefstertje, nu is die gremelijke vlaag uitgegist en ik zal zien met gezond mensen verstand te spreken of wilt jij te schrijven de goede heer Blancaart daar jij zo smoorlijk op verlieftzijd heeft mijn vader weten te bekouten om een stoute jongen die zonger op een meisje zonder geld en dat nog wel op zijn eigen houtje verliever durfde te vergeven op zijn schuldbekentenis en belofte dat het nooit weer gebeuren zou ik denk dat ik geen gevaarloop van deze belofte te verbreken of om u zou het toch zo zijn als jij er niet meer waard mijn broer Hendrik even of ik er nog zo een paar doezijn voor het breken had nu mijn broer Hendrik heeft zich zo voor ons geweerd dat papa wel zag hoe eensgezind zijn zonen ook in stuk daar liefde zijn en nu moet ik te bruiloft ja zeker en dat zonder u wel, dat ziet de plezier er voor mij uit daar zal ik dan alleen zitten kijken en gapen terwijl heintje en zaartje Willis en letje, de proponent Smith en Willis met een kandel zitten te praten en te liefkozen zeg aan uw lieve moeder dat ik rechtkwaartaarten op haar ben, omdat zij nu juist begrijpt van de anderdaagse koorts te krijgen wel anders zou ik je daar als er vuist van toren hebben aangestapt met een meisje als een engeltje ik zou met een borst vooruit in de hoed onder de arm en met een bakkens dat zij schrik van meisjes heren u hebben in de koets geleid ik zou het gewaagd hebben vader zelf te doen lachen en u de schuld gegeven wij zouden het bal geopend en gesloten ja, wat niet al gedaan hebben en nu zal ik daar als zo'n klos van een jongens onder meisje zitten ik zou mij aan mij zelf zo vergrijpen kunnen toen ik uw brief kreeg zei ik met kato this world was made for Harry Caesar I'm wary of conjectures this must end them ik stond ook best sterk in berat om mij maar te gaan verdrinken maar ik zag dat ik mijn beste rock aan had anders, point the barrel ik moet u alles schrijven wel nog mooier wat zal ik schrijven dan dat heintje en zijn bruid zich nu wel inbeelden dat het geluk bij hen thuis legt dat hij zo verliefd is als een kalf en zij zo minzamer als mijn jaantje dat de heer Blancaart geheel vreugd en geheel beschik al is dat willen zijn letjes zeer en hun knopjes zijn dat je vrouw Rian de toeschijnt te zeggen ja, dat is nu allemaal wel maar Brunier praat meer met edeling niet wijzer zijn dan het hele rommelzootje en dat de twee dames door Jeres met stille vergenoeging als wezens van een verhevenerssort alles aanzien en hoe vader zegt hij? wel nu, mijn vader, wat moest die? vader is ook wel in z'n schrik en kan zien dat hij rechtvol daar is over zijn fiat, trouwe ik zal mij aan het gehele gezelschap ook opeenen dat bekenn ik verregaande wijs vreken door aan dezelf een ijslop lang droog mager bruis vers voor te lezen alles gaat stil in het werk mij na aanstaande zuster verkist dat zo en zij heeft gelijk ook morgen is de dag dat hun het trouw bepaalt wij zullen met ons twaalfen zijn ik heb zelf zoveel niet te doen als een enig meisje of weduw af te halen want de eerwaardige B.Smit komt in de naamiddag met de bijdoe je vrouwen Willis Willis vindt zijn een letje aan het huis van de bruit Brunier heeft zich hier ook maar naast de bellen te plaatsen en Blancaart geloof ik dat er hele dagen zitten praten nu zal ik deze nedel leggen totdat ik nieuwe stoffen krijg de knop is gelukkig gelegd ik ben eens even thuis gekomen om te zien of er ook een brief van Uwe Majestijd Adriana de Eerste was nee geen brief nu dat is weer een scheefje op de kerfstok ik ga zo vliegend weer naar het huis van m'n vrouw Bergzaam oh waarom mijn jaantje heb jij gisteren niet bij ons geweest niets ontpakker aan mijn geluk dan uw bij zijn ik geloof niet dat men met meerdere betamelijkheid een partij als die van gisteren zouden kunnen uitdenken en uitvoeren alles was naar de onmerkbare ordonantie van m'n vrouw Bergzaam kon het dan anders zijn mijn broeder weet gij is een rechtschoonman en zijn een bruit of nu jonge vrouw en een bevalligheid die nog meer bekoord dan het schone zelf niemand van ons was eigenlijk opgeschikt alles was néglige wij geleken net een huisgezin Hendrik was geheel liefde, geheel vreugd de bruit minder levent dan anders en men zag dat zij alleen uit beleefdheid mede sprak de vooravond werd musicerend gesleten de eerwaarde smidt was geen der minste spelers maar m'n vrouw Bergzaam wordt niet geevenaard ook niet van de jonge vrouw en die speelt zoals de heer Blancaart zegt evenwel kapitaal de eetzaal was gereed gemaakt om ons soepé te houden het overtrof nog het verjaringscollation de heer Blancaart knecht die van vader en die der wedewe diende men had voor hun wel degelijk gezoord en Blancaart had de oude kindermijd van de bruit ook verzocht om mee in de vrucht te delen van die nog een woord de twee wedewe werden door de twee oude heren op haar plaatsgeleid en zodra de getrouwde gezeten waren voegden wij ons erbij op het dessert heb ik mij ook gevroken doch, zij hebben mij door hun verdriet te verbergen onder een vriendelijke lach derelijk teleurgesteld ik zal het fot zelf hier insluiten het zal u mogelijk tot een zoet rustmiddeltje dienen en gevolgelijk nog ergens goed voor zijn toen mij vervolgens zat te praten over dit kostelijke niet met alle die onder goede vrienden zo aangenaam zijn zijn mijn vader kom, een glaasje met gelukwensing welkom, vervolgde hij met een zeer ernstig vriendelijk gelaat daar zijn eerlijk hart in uitscheen welkom, lieve dochter, in mijn familie nooit moet jij u de dag beklagen dat u in dezelfde brengt ik althans zal een goed vader omtrend u zijn jij zei het waardig geluk, mijn zoon met uw vrouw wees een zo goed man als jij een zoon een broeder, een meester waard en gezult uw vrouw dierbaar blijven en gij, Cornelis, tegen mij geluk, jongen met uw zuster als gij trouwt zal ik even zeer in mijn schik zijn als nu jij zei het beide mijne kinderen mijn heer Blancaart, geluk met deze verbindenis dat wij beide nog lang getuigen zijn van dat hel dat mijn vaderlijk hart van de almachtige god afsmeekt hij kon niets meer zeggen, maar boog tegen en dan vielen tranen langs zijn bewangen de bruit stond op, om helsde hem hij kustde haar, maar niemand sprak, alle droogden wij onze ogen af Hendrik, om wat afwending te maken vroeg aan het gezelschap of men hem toestond om de geweest kindermij ter bruit binnen te verzoeken niets liever, daarop kreeg ik mijn hoed in handschoenen en marcheerde naar de keuken om het oude schaap dat in haar beste zondagse plunie was en stijf stond van de gouden ringen in te leiden aanstaande zuster, zei ik goed onder de arm en pitanel had je zeer inbiedig aan de hand, daar heb ik mijn vrijster die garende eer had om bij u haar compliment van felicitatie af te leggen de buit trok haar stoel wat uit en gaf de vrouwen eenvoudige pitanel gelegenheid om zich te laten bekijken wel goddank, zei ze, dat oude pitanel haar jonge jevrouw's trouwdag nog beleven mocht hey die jevrouw, je bent krek alleen als je lieve moeder toen die trouwde, niet waar meneer Blancaart en toen was meneer Blancaart even zo kluchtig als deze mijn heer nu, mijn heer en jevrouw ik wens ze je even wel van hard te zegen, ach mijn heer Edeling je krijgt zulke lief meisje zei het oude pitanel nooit een onvertogen woord gegeven het was een lief hartje van de kind en ik was ook zo mal met haar dat als hij zijtantjes kreeg ofzo, ik mij tot water helden, niet waar meneer Blancaart en toen gaf zij de bruit en brug om een kus die klonk als een klok de overige bediende werden binnen gescheld de heer Blancaart overreint reisende nam een schoon tafelboord waarop zes verzeegelde kleine pakjes lagen hier kinderen zei tegen de bediende daar is voor u elke gedachtenis van dit huwelijk gelijke munneke gelijke kappen Abraham Blancaart kan en wil ook wel goddank wat missen hij gaf elke pakje en zij gingen in de keuken zich vrolijk maken vrienden zei de brave man zie ik ben wil ik spreken maar een oude vrijer, ik heb kind nog kraai daar heeft mij boven alle meneer begeerte gezegend, ik weet het is waar niet wat het vaardelijke hart is maar dit lieve bruitje is de waardige dochter van een man die ik mij ten vriend had uitgekozen zij is onder mijn ogen opgegroeid duizend maat zat zij op mijn schoot met mij te snappen of haar poppen te kleden want ik ben een rechte kindergek zodat ik maar zeggen wil dat dit de gelukkigste dag van mijn leven is en dat ik nu niets meer van god te wensen hebben dan dat ik ben onze dominee besloot op het verzoek de oude heren dit vriendenmaal met een dank zegging die ons de hoogste dank beelden gaf van zijn godvruchtig hart en zijn menslievende aard de eerbiedwaardige jongelingen rolde de tranen op te samengeslagen handen zijn stem was zielroerend, alles was diepe aandacht de heer Blancaart luisterde mij in het oor dat wij moesten dansen Willem en ik haalde twee violen één gaf ik aan mijn vader zei ik doe er niet meer aan ik vrees dat het gebrekig zijn zal evenwel de vreugd die zijn hart overstroomde deed hem die aannemen ik presenteerde de heer smidt ook ten die zonder enig kwalijk geplaatst te excusen zei ik zou dit voortsoenlijk gezelschap onheer aandoen indien ik mij ontrok om het mijne tot ene zo billeke vreugd te doen wij zijn onder de roos de heer Blancaart haalde de bruit op zij danste niet wel niet zowel men ik als zij het anders kan en ze verzocht hem om geexcuseerd te zijn toen moest Letje en Willem op de baan bij de toonde dacht mij dat zij Elkander wilde behagen bruneer was onvermoeid en geweet ik val ook niet heel vies van een cabrioltje eentje haalde ik me vrouw buikzaam en danste met haar een zeer statige minuet trouwens alle waren in de goede smaak na een uur dus doorgebracht te hebben verdenen me vrouw buikzaam en het bruitje Hendrik bleef nog in de kamer dood ik geloof dat wij alle zijn uitwendige tegenwoordigheid hadden de heere gaven hem de hand de wedewijk kwam niet terug voor mijn broeder insgelijks weg was de vreugd ging haar gang ten drie uren waren de koetsen gereed Elk nam evenvrolijk, minzaam en evenvriendelijk afscheid en ging naar zijn eigen huis voor ik ga zien of de jongen lieden al bij de hand zijn sluit ik deze en in ik enigszins kan kom ik het laatst van deze week ik heb u wel honderd miljoenen van zaken te zeggen nu dat kun je wel denken het is of ik u in geen eeuw of twintig gezien heb mijn vader is nu zo minzaam als althoos wel menend eerlijk en nu durven we hem beminnen Blancaar duurt u hartelijk goed zo doen alle de vrienden en vriendinnen een goede bekende en ik omhels u met een hart stikend voldiefde maak mijn compliment aan uw waarde ouders en aan de kleine familie althoos ben ik uw c-edeling PS, het vers gaat hierbij Bruiloftsvers mijn vrienden kan er even door link dan hun rechtsgeleerde een ogenblik gehoor dat hij bij zijn plicht verzuimt zult hij nooit van hem horen hij heeft deze Bruiloftszaal terpleidszalen uitgekoren hij ofert zijn beroep niet op aan zijn vermaak hij spreekt als advocaat het pleiten is zijn zaak het Bruiloftdicht zo stout beledigd wordt hier door mij met ernst verdedigd hier neus wijs schreeuwd dit dicht is afgezongen stof wat kan onze aandacht daarin vinden een ge taal dan het Waazelof de bruidigom is wijs, de bruid is schoon de vrienden zijn wonderen van verstand en deugd dien zang heugd ieder mens die zwereldscheping heugd hij werd op samsomsmaal in raadselen gezongen dit gebruik is door alle eeuwen doorgedrongen en trouwt er iemand hier tasté men zingt zoals men oud tijdsdee ziet daar zeer veel gezegd maar als men het wel berekend is het van windig veel dat bij kans niets betekend elk volgt zijn eigen denkenswijs gelijkt het heerlijk vers in mildensparadijs ofdat dat samsonsong met zijn filistijnen nadat ik hede zing of liedje van klaarsreinen zong vondel van den echt als hoofd zong hubert poot als bruin of langendijk ridderis als de groot bestaat nu het venuft in tzeldzaam woorden spelen in kettingversen in kreefdichten in ronddelen ging het nu zoals het oud tijdsching ik zinspeelde op de naam meins broeders edeling een burgerhard wat sprak ik vrije dingen van burgers burgerhard en edelen edelingen waartoe dan dat geschemp o neuswijs midasoon elk bruinigom is wijs en iedere bruit is schoon deze waarheid rust op de ondervinding o neuswijs uw haat veroorzaakt deze verblinding wat stelt de schoonheid meer in een bevallig licht dan liefde en blijdschap in een maagdelijk aangesicht en wordt er ooit een paar verbonden maar liefde en blijdschap bij de bruit niet worden gevonden hij zwijst die ter bestemde uur de zoete wetvolg ter natuur geen bruinigom wiegt hij niet door natuur gedreven zou zich ooit in de echt begeven de bruinigom is dus wijs ja schoon is iedere bruit en neuswijs is een gek of hoe zegt Katz een kluit of zij die gaven voor of naad huwelijk missen dat moet ik heden niet beslissen ik heb dit was mijn zaak zoals ik heb gezegd van leuge vrijgepleid toch daar partij bestaat de goede bruilofschasten zo onbehouwen aan te tasten daar hij de Dichtervleier noemt als die het verstand de deugd die er hupse mensen roemt moet ik nogmaal ten strijde treden ik moet hun verstand en deugd bewijzen door mijn reden en dit zoals mijn klaar zal zien kan waarlijk spelende geschieden betoond hij geen verstand die zich niet wil verzetten ja stilberust in geenheid toch niet kan beletten de deugd die in de vrolijkheid van anderen zich verheugd en of na het bruiloftfeest bij het grootste getal daar vrienden van dit verstand deze deugd zeer weinig waar te vinden de Dichter spreekt hen hier als feestgenote aan en met de bruiloft is zijn lospraak ook gedaan mijn kroon uvrij mijn hoofd met eeuw gelaurieren ik mocht als advocaat op neuswijs seguvieren wie is het die hier iets tegen heeft ik beroep me op eigenmin die dit getuignis geeft zie daar, nu staat het vrij oroom der edelingen om van u en uw bruid plichtmatig op te zingen maar ik zie dat blankaard geeld mijn goede vader slaapt kook kijkt hoe laat of het is de hupse wille schaapt het snoepig bruidje lacht de bruidigom ziet statig en schoon de erwaarde zwijg hij vindt mij veel te pratig dat ziet er kostelijk uit oh stond mij het sprekenvrij wat zou ik hier een moois doen horen zij het gij ten ene malen verloren verloren, nee ik zal u bewaren voor mijn echt dan zeg ik alles het geen ik nu liefst had gezegd geduld of geen geduld ik moet mijn goede mensen het lieve jonge paard toch alle zee gewensen gezondheid overvloed genoegen liefde vreugd wat meer laat ik mij eens bedenken wat kan de hemel meer er schenken wat geven meer natuur en deugd een huis vol kindertjes die net als roodjes groeien en het edelinkse huis doen bloeien waaraan ik als hun oom nog vreugd beleven mag en komt op het laatst eentje de oude dag u noden tot een ander leven dan wordt bij minder twee en dien het u gaat naar mijne B u het allerhoogste geluk dat eeuwig duurt gegeven einde van brief 156 tot met 160 van historie van meer fraussare burgerhard opgenomen door Karole Janssen te Rotterdam www.karolejanssen.nl brief 161 tot met 165 van historie van meer fraussare burgerhard dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van noteursrechten ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org voorgelezen door Karole Janssen op 4 februari 2008 historie van meer fraussare burgerhard van Betje Wolf en Agje Deke brief 161 tot met 165 161 brief meer fraude weduwe speelgoed meer fraude weduwe willes dierbare vriendin zie daar dan onze lieve burgerhard in een veilige haven de indrukken die zij heeft van de plichten die nu op haar wachten zijn zo krachtig dat ze haar een grote levendigheid matigen zo worden wij dan gesterkt in de gedachten die wij van haar karakter vormden de woelachtige huishouding die ik dans heb laat mij niet toe met u mijn vriendin om te spreken als wij beide wensen ik zal daarom u een uschierigheid met de pen voldoen het lieve meisje had mij verzocht dat ik haar alleen en onop gemerkt naar haar kamer zou leiden ik deed dit de bruigom bleef nog bij het gezelschap ik hielp haar uitkleden zij bedankte mij nog duizendmaal voor alles liefst uitgezonderd zij beval zich nogmaals in mijn moederlijke liefde zij kustte mij en zei dat het scheiden van mij haar smartelijker viel dan ik denken kon en toen ze toen moedigd worden tikten de heredeling aan de kamer ik liet hem in zij zag haar in haar nachtgewaad nog veel bekoorlijker uit dan als ene bruid opgesierd nooit zag ik zoveel liefde en achting in de man hoe opgetogen over zijn geluk was hij echt zo zedig als bescheiden zij naar ogen dreven van liefde en vreugd hij sloeg zijn armen om ons beide zag haar ernstig aan en zei nu zijt geij de mijne en zijn hoofd zegel par arm nedig zijde zij ik ben de uwen ik roem in mijn keuze ik zal niets moet willen verzuimen wat in staat is om uw dierbaar hart aan mij gehecht te houden om zo gelukkig te maken als hij mij zult maken mijn liefde voor u is gegond op de kennis die ik aan uw karakter heb ik ken de waardige man die mij in zijn bescherming neemt zij omhelstde hem hij kon niet spreken ik kustte bij de goede nacht sloot de kamer achter mij toe en begaf mij weder in het gezelschap deze ochtend kwam de jonge man bij mij nooit was hij zo behaagelijk enkel vreugd ik ging in de kamer en vond het vrouwtje bezig met zich aan te kleden zij vloog naar mij toe in een zekere verwarring in haar gelaten ze zag al bekoorlijk uit ze spreekt zeer weinig, is geheel zachtheid een edeling heeft een mooie vrouw die hem met een oprecht onverdeeld hard bemindt in haar houding is iets bloden zeer ingetogen maar als edeling tegen haar spreekt heb ik in de hele wereld voor haar dan juist haar man de heer Blankaard heeft met ons ontbeten hoe beminnig die man alle zijn gewonderlijkheid kan hem nooit een enkel onbetamelijk woord toen zeggen waarelijk hij zijn vrouw een godstienstig man de oude heer Edeling kwam voor beurtstijd eens aan hij is ongemeen in zijn schik met dochter en dat slimme scheldpje doet haar voordeel mede ze ging naast hem zitten, gaf hem een hand en noemde hem haar lieve vader Edeling dit strokte de oude man de heer Hendrik wenkte me toe of hij zeggen wauw, is het even wel niet een engel als deze druktens voorbijzij dan verlang ik u een plan mede te delen waarin ik hoop dat jij ook belang zult nemen ik ben met de volmaakste achting uw warevriendin Maria Buigzaam wedewe B. Speelgoed 162e brief mevrouw Sarah Edeling aan mevrouw Anna Willis waarde Willis weet jij wel dat zoals ik maar iets den slag had van te kunnen grommen dat ik dan braaf grommen zou op u wat was er op te zeggen elk zijn beurt, dat is niet te veel en ook kind, jij mocht ouder en wijzer zijn zoveel als het u zelf maar blieft toch, ik ben zeker nu iets meer betekend dan jij, ik ben ene getrouwen vrouw voei naartje, niet op de partij geweest voei naartje, nog al uitblijven en dat omdat de eerwaarde smid u en uw moeder verzocht om met hem naar zijn stand plaats te gaan ter verrichting van duizend dingen die geen selleiden, jij hebt er het meest bij verloren, nu heb jij mijn oom en tante redelijk niet gezien, nog kapitein Herbert's, nu weet jij niet hoe vader Edeling getrakteerd hoe wij jonge lieden alle gedanst hebben en hoe of de oude vrienden het werk je aanzagen toen ik nog zeer jong en zeer bedroef los was, kon ik brunier uw oude vriend verzoeken om alle deze barge zoutels voor mij zeer netjes uit te schrijven en denken hij kan nu zo goed netjes breien als het, met schrijf zal hij een vaste hand krijgen en kinderen moet niet leeg zitten maar nu zijn al die flinke over ik heb zoveel achting voor mijn lieve man dat ik iemand die hij zijn vriend noemt met geen spot neik kan behandelen ik heb nu ook door Edeling een trek uit zijn karakter gehoord waraan ik het te dank heb bedoeld dat ik deze waarde man leerde kennen onze samenleving met de oude heer is recht aangenaam, Keesje is de vrucht van het huis, ik wens dat hij ook maar zoals mijn volgt mijn nieuwe vader is de degelijkste man uit Amsterdam en nu dat zijn wonderlijke enigszins schillige manieren door de weltevredenheid over de zachte notenrollen vind ik er iets veel meer comics dan lastig in ik kan nu zeggen dat dochter Edeling in de kast is bij vader Edeling ja dat hij mij overlaat met grunsten een staaltje van zijn denkwijze gisteren aan tafel zitten zei hij, ik ben boos op Blankaard, ik boos op mijn vogt, dat kan niet zijn want gij vader liefst hij het hier te redelijk en hij is veel te goed aardig toe, gij beeld u dit maar in hij, hoe denk je dat ik door inbeeldingen geregeerd worden, dat is alleen aardig gezet ik, we hebben alle onze luimen zou het gij wel geloven dat ik die ook heb oh, ik kan zo luimig zijn dat ik met mij zelf wel keiven zou als ik niemand bij mij heb hij, wel zo dat ziet er voor u Hendrik niet al te voordelig uit mijn man lachte wel neen, tegen zulke lieve redelijke mensen draag ik mij nooit als ene maar lood, omdat ik te veel preistel op hun achting, met anderen daar ik meer meegeleid sta meek ik het zo nou niet hij, half knorig, half goed schik nu, ik ben even wel boos op Blankaard ik, hem pet zich in de ogen kijkende en om wat reden, of is papa ook een beetje met luimen bezet want mijn vogt is de beste man van de gehele wereld, mijn man uitgezonderd hij, wel hij heeft u zoveel kostbaarheden gekocht en op uw verjaring zulk een boel jouwelen gegeven, wat ik nu het aan mij toekomt, niet eens weet wat ik u zo eens geven zal en ik ben even wel uw vader je hebt alles dubbelt en dwars en daar is nog zo een menig te goed van mijn vrouw ook, hij maakt mij recht verlegen want ik zie niets of je hebt het ik, ik ben niet heel hebsuchtig, en met dit al daar is iets dat hij mij geven kunt, had ik dat hij mij in de reden vallende, wat is dat toch, je zult het hebben kind ik, een kinderlijk deel in uw vaderlijk hart, zou ik dat hebben mag, dan vraag ik of Amsterdam te koop is, ik stond op en kuste hem, hij loop stouw dingetje, is het anders niet of geheden, ik meende dat het heel wat bijzonders was, ik, dat is het ook lieve vader, hij nu, jij bent een raar meisje hoor, maar je hebt niet naar de brieven tas schommelende, zie daar is een wissel op mijn kasseer, neem dit dan tot een bewijs dat hij mij lief en waardzijd, en steken maar in uw almanakje, hem inzien zag ik dat hij 6000 gulden beliep, ik bedankte met aandoeningen, zei tegen mijn man daar Edeling, neem dit voor mij aan ik heb niets nodig, en als ik iets van doen heb, weet ik dat hij mij meer zult geven dan ik verzoek vaders schudden zijn hoofd zo, zei ik, mijn man en ik hebben maar En terwijl hij veel meer verstand van geld heeft dan ik, terwijl ik nooit speel en alles kan krijgen wat ik begeer, is het immers niet meer dan billig dat ik aan mijn beste vriend alles in bewaren geef. Kom, zei hij, ik verpraat met dat drommelse wijfje weer al mijn tijd. Kom Hendrik, naar het kantoor. Zij ging er weg en ik had zo wat te schikken en te bergen, zoals een huishoudende vrouw altos wat heeft, naartje. Het was postdag. Ik was blijder dat mijn volg bij mij kwam teedrinken. De heren lieten zich in kommetjes te thee brengen. Wij zaten als oude luid te snappen en over bijzondere zaken te keuvelen toen mijn beste Willem in kwam. Hij deed ons een op een hartige bicht, dat hij let je beminden en dat hij niet zo zeer wensde als eens in staat te zijn om voor haar te zorgen in dinerang waarin zij gewoon was te leven. Dat zijn de moeder zijn de keuze goedkeurde en dat hij hoopte eens wederbemind te zullen worden. Blancaard zei dat hij hem in alles raden en ook helpen zou en met plezier zag dat zijn oogmerk dus ver gelukte. Beide bleefen bij ons eten. Edeling had Brunier op de beurs verzocht. Wij hadden een lieve avond. Beide de jongens waren vrolijk en ver genoegd. Mijn man, oh, die is al wat een vrouw zouden kunnen wensen. Ik vrees maar dat hij al te goed op mij zijn zal. Ook dan als ik te eens minder verdien dan nu. En dan zal hij mij ongelukkig maken, want hoe zou ik dit ooit aan mijzelf vergeven kunnen. Morgen gaan wij ons nieuwe huis in orde brengen. Het is dicht bij mevrouw Buigzaam. Dit maakt het voor mij verkiezenlijk. Evenwel, het is een schoonhuis. Ik hoop er u wel haast in te zien. Oordeel eens hoe druk ik het nu heb. Hoeveel ergens ik mij geef tegen alle die goede mensen die mij tenen brengen om alles te maken kom je levo. Ik moet let je volstrekt tot hulp hebben of ik kom er niet door. Ik ben met achting, uw liefhebben de vriendin, Sarah Edeling, geboren, burger, hart. 163e brief. Mevrouw Sarah Edeling aan mevrouw de weduwe speelgoed. Aller dierbaarste vriendin. Ja, ik ben gelukkig. Nimmer kan ik te goede en wijze voorzienlijkheid genoeg dankbaar zijn. Nimmer kan ik u, beste der vrouwen, genoeg blijken geven van de liefde en die achting die mijn hart voor u vervult.  Met huiverende beangstheid zie ik op dat grote en zoveel bevatte gedeelte meens levens, waarin ik uit mistroostigheid en trotsheid weer aangedreven om een huis te verlaten, daar ik zo slecht weer het behandeld. Hemel, wat kon het gevolg van zulke enen lichtzinnigheid geweest zijn? Mijn altoosblijde geest wordt met nevelen omwonden als ik mij daarop bepaal. Hoeveelen jonge meisjes worden er op de wegen der zedenloosheid gezien, die nimmer dacht om het pad er deugd te verlaten. Mijn ledje behoefte maar geen goed karakter gehaald te hebben en waar zouden zij mij niet hebben kunnen gaan leiden. Laat ik des goddanken dat ik in uw bescherming kwam en niets mij laten voorstellen op mijn eigen voorzorg, die had ik niet. Hoe konden ik die hebben daar ik geheel geen ervaarnis bezat en zo genegen was om alles van de beste zijde te beschouwen. De brief mijn vriendin Willis over dat onderwerp geschreven kwam mij niet te hand dan na ik ergens mijn tante ontvlucht was. Het geval met de heer Erg was mogelijk hoogst nodig om mij in staat te stellen uit volle overtuiging uw vermaningen te volgen. Ik wil voor u niets verbergen, weet dan dat mijn zucht tot het bijwonen van vermaken zo sterk bij mij was toegenomen dat, ik zeg het met schaamte, dat ik uw lessen alleen uit liefde en eerbied voor u goedkeurde en moest goedkeuren, toch dat ik vreesde die niet bestendig genoeg te zullen volgen als ik de verzoeking eens wat sterk aanbond. Maar toen ik zag in welke gevaar ik zorgeloos meisje mij had laten leiden, langs een en weg met bloemen bestrooid en door de betaamelijkheid afgeperkt, toen, oh mijn vriendin, toen verloor de betovering al haar kracht. Mijn ogen gingen open. Helaas, het was om mij te doen zien dat ik aan de stijle rand mijn bederfst gestoten werd, door de scherkachtige pogingen eensmans die ik van niets het aller geringste kwaad of slinkse oogmerken konden verdenken. En wat zou mij nu, nu nog daarover kunnen troosten dan de bewustheid dat dit vernederend geval niet het uitwerks van mijn lichtvaardigheid, maar mijn rezorgeloosheid was, dan de verzekering die ik toenopens mijzelf kreeg van mijn allersterkste afgever van daden, die ik mij niet zonder blozen en verontwaardiging kon voorstellen.  Maar zouden dit mij voor de opspraak een afwereld die mij al zo weinig kende als ik haar kende bewaard hebben, zou ik niet in het uiterste gevaar gekomen zijn om niet naar mijn onnoozelheid, maar naar de uitkomst beoordeel te worden? Heeft ook de menigte wel verstand genoeg om een geestig meisje te onderscheiden van ene verstandige vrouw, ik vrees neen, beschuldet men zo een meisje niet nog te veel aartiger, juist omdat geen dat haar verschoonlijk maakt. Dit alles is door de genadige bestering dienst gods die mij een oprechtheid kende verhoed. Ik heb geen beoordelers dan in u om mijn teden gelieve de vriendin, in mijn zoetaardig letje en in die man die om het zo uit te drukken, mijn reden zelf is. Wie van u kan belangstellen in mij te vernederen? Hoe dikwijls werken onbarmhartige mensen echter uit dit vervoerlijk beginsel, terwijl zij de wereld diets maken dat hun eiven voor de deugd dit vonders veld. Heb nu nog en zolang ik adem het dank voor die medeleidenheid, maar mede gij mijn gegrieft hart vertroosten, ook voor gij wisst in welk ene staat ik de snoede kerel ontkwam. Geloof mij, ik spreek niet eens van harde bejegening, daardoor zijt gij onbekwaam, maar uw akkoelen ontmoeting zouden mij de dood gedaan hebben. In de grootste angst waarin ik gedurende mijn gedwongen verblijf op de plaats was, door Sneed niet zozeer mijn hart dan te moeten denken dat gij mij zou het verachten, dat gij zou het geloven in mij bedrogen te zijn. Dit maakte mij woedend. Oh mijn vriendin, hoe afkerig ik ook van de dood ben, en dit is zeer natuurlijk, ik geloof dat ik, tenminste in een of laag van drift, uw achting met levensgevaar zouden hebben kunnen kopen. Ik wist toen ook nog niet dat ik edeling beminde, ik geloofde dat ik alleen vriendschap voor hem had, toch nu voelde ik liefde voor hem, want ik vreesde al zo zeer zijne liefde als de uur te zullen verliezen. Ik wist wel dat hij mij niet zou verachten voor hij wist dat ik zulks verdiende, maar kon hij mij lief hebben, was hij geen gevoelig man niet zo kies, zo zedig als bemindelijk. Heb dank, oh mijn waardste vriendin, voor de geschiktheid die gij mij gegeven hebt om hem recht te doen.  Maar, hoewel gij ook over de heer edeling denken mocht, hij is nog boven u aan denkbeelden verheven. Hij is nu in zijn eigen kring, nu raken er springveren in zijn karakter los die hem zelf nog zo niet bekend waren. Stella liefdadigheid was auto's in zijn karakter, maar nu, nadaraan het mensdom verbonden, neemt hij veelvuuriger belang in alles wat het zelf raakt. Zijn nog godsdienstige begrippen zijn geheelen al evangelisch, geen vriendzijnen van een bespiegelend leven, heeft hij weinig op met alle die kwestieën en bevattingen die men op de scholen legt. Dick wil zerhaald hij die schone plaats uit het boek van Job waarin gezegd wordt dat God de vreese onze wijsheid is, of zoals er woordelijk staat, maar tot de mensen heeft hij gezegd, ziet, de vreese des heren is de wijsheid en van het kwaaden te wijken is verstand. Een vijand van alle uiterlijke vertoningen ook in het godsdienstige, begeeft hij zich even wel nooit ten rust, voordat hij met mij de hoogste goedatierenheid gedankt heeft, nooit verlaten hij des morgens onze slaapkamer dan naar zijn god gedankt te hebben. Wel doen uit evangelische gronden en voor alles gode te danken is de ziel zijn de godsdienst. Hij bit nooit, zegt hij. Hierin zijn wij het niet eens. Immer zo schijnt het, mogelijk begrijp ik hem nog niet wel, of het is een woordestrijd. Zou hij ook dit willen zeggen, ik bit nooit omdat mijn eigen reden mij zegt, wat zult gaan bidden van Dien God die u alles goed scheeft en het u dan en in die mate en voor zo lang geeft als het voor u allerbest is? Hierover moet ik met hem eens vertrouwelijk spreken. O, mijn man is inderdaad mijn leermeester. Hij vormt zowel mijn hart als mijn verstand en wat wordt voor mij niet bevatelijk daar mijn dierbaarste vriend met al die tederheid eens echt genootst mij onderwijst. Ja, mijn vriendin, ik ben groots op hem. Ik word een niet moeder van hem te spreken. Tegen u men ik, wat ik acht, ik erbiedig hem te veel om meer dan een dagelijkse sprek over hem met anderen mijn vrienden, de heer Blancaard uitgezonder, te houden. Hij bemint mij meerdere dan ik geloofde dat zijn aard zouden toelaten, en sei dat ik hem met groot geheim heb toebetrouwd, nu leeft hij niet dan voor mij.  Ik hoop, mijn geërde vriendin, dat ik mijn levenswijs dermaten inricht, dat hij niet twijfelt of mijn verkiezing het wel met mijn plicht eens is. Waarlijk, uw vriendin, meervrouw de weduwe Willis, moet mij wel gekend hebben, toen zij mij eens schreef dat alleen mijn nieuwsgierigheid om me eens te weten wat er zo al in de wereld te doen is, mij zo sterk aandreef tot het bijwonen van publieke vermaken. Die nieuwsgierigheid is geheel verdwenen, en ik spot nu met die kinderachtige neigingen en met het belang dat ik placht te nemen in beuzelareien. Neen zeker, dit alles zie ik met onverschilligheid. Oh, één uur huiselijk geluk met mijn beste vriend, of met u wegen dagen van verstrooiende vermaken te volle over. Vrees niet dat ik van het ene uiterste tot het andere zal overslaan. Hoewel ik geleerd heb en mijzelf niet zeer te betrouwen als ik niet op mijn hoede ben, zo is het echt er zeker dat deze mijn levenswijs niet meer mijn plicht dan mijn verkiezing is. En hoe natuurlijk is het in een of andere vrouw die wel pog te denken, dat zij alle haren vermaken en de onttrek haar woning vindt, en nog te meer als zij altoos het genoegen heeft van te zien dat haar man haar gezelschap boven dat van anderen verkiezt, dat hij nimmer met een gevronst gelaten of met een verdrietige bedeelzucht zijn vrouw ontmoet. En wat zouden ik, die, zoals jij weet, niet onendelmoedig ben, niet doen, denkt gij, om zulke ene man op allerwijs te tonen, dat zijn eer mijn roem, zijn genoegen, mijn geluksaligheid is. Zouden uit mijn moeilijk kunnen vallen, de krilligheden in z'n oude en in duizend opzichte braven vaders mijn zmonst te dulden, daar ik weet dat die lastigheden in z'n temperament niet in z'n hart gevestigd zijn? Zou ik zulke en oud weldoend vader niet dienen, gehoorzame in ziekte en ongemaken oppassen als zijn kind? Waarlijk, dit zouden ik doen, ook dan als ik bij geval ook het onschuldig doelzijne vreemde begrippen waren, enigen alleen om mij bij mijn man verdienstelijk te maken. Toch die plicht is mij gemakkelijk. Wie het eens verbruist, dochter Edeling is vaders kind. Ik hoop maar dat de aanzaande vrouw mijn zbroeders zich, insgelijk zal laten gelegen zijn aan z'n man schunst, anders zal ik haar wel de kaart van dit voor haar geheel onbekend land geven. 