Niels Holgersson's Wonderbare Reis | Selma Lagerlöf | Action & Adventure Fiction | Dutch | 8/12
Hoofdstuk 25 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze Libri-Vox-opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margareta Meibol. Hoofdstuk 25, het Broederdeel. De ouderhoevenstad. Er was geen plaats in Zweden, waar Bataki, de raaf, zoveel van hield als van Falun. Zodra de sneeuw een beetje van het veld wegsmolt in de lente, ging hij erin. En bleef verschijnen de weken dicht bij de oude Hoofdstad. Falun ligt in een laag gedeelte van het dal, waardoor een kleine rivier stroomt. Aan het noordelijk deel van het dal ligt een helder, klein meertje met groene oefers. Vol landtongen, dat varpan genoemd wordt. Aan de zuidkant ligt een baai, die op een meer lijkt. En tisken heet, met trobbel, velwater en lelijke, morassige oefers. Vol met allerlei afval. Ten Oosten loopt om het dal een mooie rijheuvels, die op hun toppen staatige dennebossen dragen en zappige berken. De hellingen zijn met lommarijke tuinen bekleed. Ten westen van de stad ligt ook een bergerig. De top is met armoedige naaldbossen bedekt. En de hele helding is kaal, naakt, zonder gras of bomen, als een echte woestenij. Het enige wat het veld bedekt zijn grote ronde steenblokken, die erover verspreid liggen. De stad Vauleun, die in het diepst van het dal aan beide zijden van de rivier ligt, ziet er uit als of ze afgepast is naar de grond waarop ze gebouwd is. Aan de groene zij van het dal liggen al de gebouwen die er zeerlijk of aanzienlijk uitzien. Daar liggen de beide kerken, het raadhuis, de woning van de gouverneur, het mijnkantoor, de bank, het hotel, de vele schoolgebouwen, het ziekenhuis, alle mooie villa's en woningen. Aan de zwarte kant staan, straat aan straat, kleine rode huisjes voor één familie. Lange kale schuttingen van planken en grote zware fabrieksgebouwen. En achter die straten, midden, in de grote steenwoestenij, ligt de mijn van Vauleun. Met heismachines en pompen, met ouderwetse gebouwen, die scheef op de ondermijnden grond staan. Met zwarte stijle hopenslakken en lange rijen droog ovens voor het echts. Wat Bataki betreft, hij keek nooit, naar het ooselijke gedeelte van de stad en ook niet naar het mooie vartan. Maar destemeer heelt hij van het kleine meertje Tisken. Bataki de Raaf heelt van alles wat geheimzinnig was. Alles wat aanleiding gaf tot pijnzinnig nadenken en de gedachten in beweging bracht.  En daarvan vond hij veel aan de zwarte zijde van de stad. Het was zo doemde, een groot genoegen voor hem geweest, om uit te voorsen waarom die oude rode houten stad niet was opgebrand. Zoals alle andere rode steden in het land. Ook had hij zich afgevraagd hoe lang de scheverhuizen aan de kant van de mijnd nog zouden kunnen blijven staan. Hij had gepijnst over de grote vijzel, de reuzachtige opening in de grond, midden in het veld om de groeven. En was tot de bodem erin gevlogen om te onderzoeken hoe die geweldige lege ruimte was ontstaan. Hij had verbaasd gestaard op die stijle hopenslakken die om de vijzel en het mijngebouw heen lagen. En ze als muren omringden. Hij had geprobeerd te begrijpen wat dat kleine signaalbelletje dat met korte sombere slagen het hele jaar doorslaat, met evengoed tussenpozen toch te vertellen had. En het allermeest had hij zich afgevraagd hoe het er wel onder de grond zou uitzien, waar het koper ergens zoveel honderd jaar lang was uitgebroken en de aarde zoveel gangen was als een miewoop. Toen het eindelijk met taakje gelukt was van dit alles enigszins op de hoogte te komen, zweefde hij weg naar de griezelige steenwoestenij om er over na te denken waarom er geen gras tussen de steenblokken groeide. Of hij vloog naar het meer disken. Dat hield hij voor het wonderlijkste wat hij nog ooit had aangetroffen. Hoe kon het toch komen dat daar in het geheel geen vis in was? En dat het water, als het door de storm in beweging kwam, soms helemaal rood werd. Dat was nog te wonderlijker omdat een grote beek die uit de groeven kwam en in het meerviel blinkend helde geel water had. Hij verwondrede zich over de ruïne van vervallige bouwen aan de oever. En over het plaatje disk zagen dat daar omgeven van groene tuinen en door bomen beschadwoed tussen de steenwoestenij en het vreemde meerje lag. In het jaar toen Niels Holgersson met de wilde gansen door het lands reisde stond er nog op het strand van het disken meer een eind buiten de stad een oudhuis, de zwavelkeuken genaamd, omdat daar ieder jaar enige maanden lang zwavel gekookt werd. Het was een oud vervallige bouw, dat rood was geweest, maar langzamerhand bruingrijs was geworden.  Het had geen venster, maar enkel een rijkijkgaten met zwarte luiken afgesloten en bijna altijd goed met bomen dichtgemaakt. In dat huis had Bataki nooit kunnen kijken en daarom wekte dat zijn verwondering meer dan iets anders. Hij sprong rond op het dak om een gaartje te vinden en hij zat dikwijls op de hoge schoorsteen en keek door de nauwe opening. Op een dag ging het Bataki al heel slecht. Het had sterk gestormd. Een kijkgat aan de oude zwavelkeuken was opengewaaid en Bataki was het dadelijk doorgevlogen om in het gebouw te zien. Maar nauwelijks was hij erin of het luik sloeg weer dicht en Bataki was gevangen. Hij verwachte dat de wind het luik wel weer open zou gooien, maar die scheen daar in het geheel geen plan op te hebben. Er viel vrij wat licht in het gebouw door de spleten in de muur en Bataki had tenminste het genoegen te kunnen uitvinden hoe het daar binnen uitzag. Er was niet anders te zien dan een grote oven met een paar ingemetzelde pannen en die had hij al gauw voldoende bekeken. Maar toen hij weer naar buiten wilde bleek het dat het nog altijd onmogelijk was. De wind wilde het luik niet meer open gooien, geen enkele deur, geen kijkgat dat niet gesloten was. De raaf was doodeenvoudig gevangen, Bataki begon om hulp te open en hield dat de hele dag vol. Er zijn zeker geen dieren die zoveel hardend zijn in het leven maken als raven en al gauw werd het ver in het rond bekend dat hij gevangen zat. De grijsgestreepde kat van Tisk Sagen was de eerste die het ongeluk begreep. Hij vertelde het aan de kippen en die riepene toe aan de voorbijvliegende vogels. Sproedig was het bekend bij de kraaien, duiven, roeken en mussen in de stad Valun. Zij vloogen dadelijk naar de oude zwaafelkeuken om meer van de zaak te weten te komen. Ze hadden diep medeleiden met de raaf, maar geen van hen kon iets bedenken om hem te helpen. Op eens riep Bataki hun toe, met zijn scherpe, knorrige stem, stil. Jullie daar buiten, luister nu naar mij. Als jullie me helpen wilt, ga dan heen. En zoek de oude wilde grans Akka van Kepnekayse en haar troep. Ik denk dat ze in deze tijd van het jaar in Dalle Carlye zijn.  Vertel Akka hoe het met me gesteld is. Ik geloof dat zij de enige bij zich heeft die me helpen kan. Agar, de postduif, de beste boden in het hele land, vond de troep wilde gransen bij de Dalle Elf. En toen de schemering viel kwamen Akka en zij aanvliegen en streken neer bij de zwaafelkeuken. Duimelot zat op Akka's rug, maar de andere reisgenoten hadden ze op het eiland in run gelaten, omdat Akka meende dat ze meer schade dan nut zouden hebben gedaan als ze mee naar Valun gekomen waren. Toen Akka een poos met Bataki aan het overleggen was geweest, nam ze Duimelot op de rug en vloog naar een boerderij die vlak bij de zwaafelkeuken lag. Ze zweefde langzaam over de tuinen en beukenhagen, die het plaatje omgaven, terwijl zij en de jongen al door naar beneden keken. Het was duidelijk te zien dat hier kinderen waren, die gewoon waren om het huis te spelen. En het duurde ook niet lang of ze vonden wat ze nodig hadden. In een vrolijk lentebeekje klapperde een rat van een klein smederijtje en daar in de buurt vond de jongen een bijtel. Op een paar schragen lag een half afgewerkte kanel en daarnaast een bosje touw. Daarmee vloogen ze terug naar de zwaafelkeuken. De jongen maakte het touw om de schoorsteen vast, liet het in de diepte neer en geletert langs naar beneden. Toen hebben Bataki had begroerd, die hem met veel mooie woorden bedankte, omdat hij gekomen was, begon hij een gat in de muurt te hakken met een bijtel. De zwaafelkeuken had geen dikke muren, maar de jongen kreeg met iedere houl maar een splintertje los, zo dun dat een rat het met zijn voortanden wel had kunnen losknagen. Het was duidelijk dat hij de hele nacht zou moeten werken en misschien nog langer, eer hij zo'n groot gat gemaakt had, dat Bataki erdoor kon, de raaf verlangde zo om los te komen dat hij niet kon slapen, maar onder het werk naast de jongen bleef staan. In het begin was Niels heel vleitig, maar na een bosje merkte de raaf dat de slagen steeds met groter tussenpozen kwamen en eindelijk helemaal ophielden. Je bent zeker moe, zei de raaf, je kunt misschien niet langer werken. Nee, ik ben niet moe, zei de jongen, en nam de bijtel weer op.  Maar ik heb al in lang geen enkele nacht behoorlijk geslapen, ik weet niet hoe ik maar wakker zal houden. Nu ging het werk een poosje vlucht door, maar toen kwamen de slagen weer met al langer tussenpozen, de raaf maakte de jongen weer wakker. Maar hij begreep dat als hij hem niet op een of andere manier wakker kon houden, hij wel zou moeten blijven, waar hij was, niet alleen die nacht, maar zeker ook nog de hele volgende dag. Zou misschien het werk beter gaan, als ik je een verhaal vertelde, vroeg hij. Ja, dat kon wel, zei de jongen, maar tegelijk gaapte hij en was zo slaperig dat hij nauwelijks zijn werk duig kon vasthouden. De Sagen van de Valundmijn. Ik zal je eens wat zeggen, Duimalot, zei Bataki, ik heb al een lang leven achter mij. Ik heb veel groets en veel kwaats ontmoet. En verschijne keren ben ik door de mensen gevangen. Op die manier heb ik niet alleen hun taalderen verstaan, maar ik heb ook veel van hen geleerd. En ik durf beweren dat er geen vogel hier in het land is, die zoveel weet van je stampgenoten als ik. Ik heb een jaren achtereen in een kooi gezeten, bij een mijn opzichter hier in Valun. En in zijn huis hoorde ik wat ik je nu ga vertellen. Heel lang geleden wonen hier in Dalekarlie een reus die twee dochters had. Toen de reus oud werd en voelde dat hij sterven zou, riep hij zijn dochters bij zich om zijn bezittingen tussen hen te verdelen. Zijn voornamelijk de rijkdom bestond uit een paar bergen die volkoper waren en die wilde hij aan zijn dochters geven. Maar eer ik die erfenis afgeef, zei hij, moet jullie me beloven dat als ooit een vreemdeling jullie kopermijnen mochten ontdekken, jullie hem zult doodslaan. Voor hij zijn vondst aan anderen kan laten zien. De oudste van de reuze dochters was vreed en woest. Ze beloofde zonder aangezellen haar vader te gehoorzamen. De andere had een zachter karakter en de vader zag dat zij zich bedacht voor ze haar gelofte aflegde. Daarom gaf hij haar maar een derde van de erfenis, terwijl de oudste zowat dubbel zoveel kreeg als zij. Op jou kan ik vertrouwen, als of je een man waard, zei de reus. En daarom zul jij het broedeel hebben.  Onmiddelijk daarop stierf de oude reus en lange tijd waren de beide dochters even getrouw aan hun woord. Het gebeurde meer dan één armen houthakker of jager, dat hij het koperechts zag, dat aan verschijnende kanten tegen de buitenkant van de berg aanlag. Maar nauwelijks was hij thuisgekomen en had hij over zijn vondst gesproken, of hij werd door een ongeluk getroffen, of er stortte een dode denneboom op hem neer, of hij kwam onder een grondverschuiving. Hij had nooit tijd aan een ander de schatte wijze die op het woesteveld te vinden was. In die tijd was het de gewoonte dat de boeren der Sommers hun vee diep het bos inzonden om daar te grazen. De herder ging neer om op de melk te passen en om kaas en boter te maken. Om voor mensen en kudders gelplaatsen in de wildernis te maken, kapte de boeren een plaats open midden in het bos en bouwden daar een paar hutjes. Die zij zomerwij hutten noemden. Nu gebeurden het dat een boer die bij de Dalelf in de gemeente Torsang woonde zijn zomer hutten aan de oevers van het meren hun waar de grond zo stenig was dat nog niemand had geprobeerd die te ontginnen. Op een herfstdag ging een boer met een paar lastpaarden naar de zomerwijden om te helpen het vee de botervaten en kaasen naar huis te brengen. Toen hij de kudde naaptelde, merkte hij op dat een van de bokken helemaal rood aan de horens was. Wat heeft de karabok voor horens? Vroeg de boer aan de herderin. Dat weet ik niet antwoorden zij. Hij is van de zomer elke avond met rode horens thuisgekomen. Hij vindt het zeker mooi? Zo, geloof je dat, zei de boer. Hij doet zijn eigen zin die bok. En als ik dat rood van zijn horens afschuur, gaat hij dadelijk heen en zorgt dat hij het terug krijgt. Schuur dan die rode verf, nog eens af, zei de boer. Dan kan ik zien hoe hij dat doet. Pas waren de horens van de bok afgeschuurd. Of hij liep hard het bos in. De boer liep hem na. En toen hij de bok inhaalde stond hij zijn horens de vrijven tegen een paar rode stenen. De boer nam de stenen op, proefde ervan en rook eraan. Hij meende te begrijpen dat hij één of ander soort ergs had gevonden.  Terwijl hij daar stond te pijnzen kwam een steenblok aanrollen langs een helling vlakbij hem. De boerspong opzij en redden zich nog juist bij tijds. Maar de bokkaren kwam vlak onder het blok en werd doodgeslagen. Toen de boer tegen de helling opkeek zag hij een grote, sterke reuzevrouw. Die bezig was nog een steenblok naar beneden te gooien dat op hem gemunt was. Wat doe je toch, riep de boer? Ik heb jou, nog je familie, ooit kwaad gedaan. Nee, dat weet ik wel, zei de reuzevrouw. Maar ik moet je dood slaan omdat je mijn koperberg hebt ontdekt. Dat zei ze met zo'n bedroefde stem als of ze in het geheel geen lust had hem te doden. En daardoor kreeg de boer moed met haar te spreken. Toen vertelden zij hem van de oude reuze, van de belofte die ze had gedaan en van haar zuster die het broederdeel gekregen had. Ik vind het zo akelig al die onschuldige stakkers dood te maken die mijn koperberg ontdekken, zei ze. Dat ik wou dat ik die erfenis nooit had aangenomen, maar wat ik beloofd heb moed ik ook houden. Toen begon ze weer aan het steenblok te trekken, maak nu zo'n haast niet, riep de boer. Om die belofte hoef je mij niet dood te maken. Ik heb het koper niet gevonden met de bok. En die heb je al dood gemaakt. Vind je dat ik daarmee genoeg gedaan heb, vroeg de reuze dochter Arsland? Ja, zeker vind ik dat, zei de boer. Je hebt je belofte zo goed gehouden als je maar kunt. En hij sprak zo verstandig met haar dat hij mocht blijven leven. Nu bracht de boer eerst de koeien naar huis. Toen ging hij naar de mijn districten en huurde knichts. Die verstand van mijn werk hadden. Die hielpen hem een mijn aan te leggen. Daar waar de bok gestorven was, in het begin was hij bang dat hij ook gedood zou worden. Maar het was zeker zo dat de reuze dochter het bewaken van haar koperberg moegen worden was. Ze maakte het hem nooit lastig. De erdsadem die de boer had ontdekt, leep langs de buitenkant van de berg. Zodat het niet moeilijk of lastig was het erts uit te breken. Hij en de knichts sleep de brandhout uit het bos en legde grote vuren op de werk aan.  Daarop lieten zij de ertsblokken door het ene vuur naar het andere gegaan. Totzij het zuiveren koper tevoorschijn hadden gekregen en het van de slakken afscheiden. Vroeger gebruikten de mensen meer koper, voortdagelijks gebruikt dan nu. Het was toen een gezochte en nuttige waar en de boer die de mijn bezat werd gauw schatrijk. Hij bouwde een grote prachtige hoefen in de buurt van de mijn en noemde die kare hoefen naar de bok. Als hij naar de kerk in Torsang reed, was zijn paard met zilver beslagen. En toen zijn dochter Bruiloft zou vieren, liet hij bierbrouwen van 20 ton mout en 10 grote ossen aan het spik braden. In die tijd bleven de mensen meestal stil elk in hun woonplaats en werden de nieuwtjes niet zo gauw verspreid als nu, maar het gerucht dat er een grote koperberg was gevonden, bereikte toch veel mensen. En zij, die niets beters te doen hadden, gingen op reis naar Dalekarlieë. Op Karehoeven werden alle arme reizigers goed ontvangen. De boer nam ze in dienst, gaf hun een goed loon en liet hen ergens voor hem uitbreken. Er was overvloed van ergens en hoe meer knets hij aan het werk kon zetten, hoe rijker hij werd. Maar op een avond moet het gebeurd zijn dat vier flinke mannen met Hauwelen op de schouder naar Karehoeven kwamen. Ze werden goed ontvangen, als alle anderen. Maar toen de boer vroeg of ze bij hem wilde werken, zeiden ze kort af, nee, we willen voor eigen rekening werken, zeiden ze. Ja, maar deze koperberg is van mij, zeiden boer, we zijn niets van plan in Jomeim te graven, antwoorden de vreemden. De berg is groot en op wat vrij en onbeschut in de wildernis ligt, hebben wij even veel recht als jij. Meer werd hierover niet gesproken en de boer ging voort de vreemden gastvrijheid te geven. Vroeg in de morgen gingen ze uit om te werken. Vondend koper ergens een eind verder en begonnen het uit te graven. Toen ze dat een paar dagen hadden gedaan, ging de boer naar hem toe. Er is hier veel erts in de berg, zei hij. Ja, daar moeten nog veel mensen aan werken, voor die schat gelicht is, zei een van de vreemden. Dat begrijp ik wel, zei de boer, maar ik vind toch dat jullie mij belasting betalen moet voor het erts dat je uitgaat.  Omdat er door mij komt dat er hier mijn werk kan worden gedaan. Nu begrijpen we niet wat je bedoelt, zeiden de mannen. Ja, ik heb door mijn verstandige manier van doen deze berg vrijgemaakt, zei de boer. En vertelde hun van de beide reuzendochters en het boerderdeel. De mannen luisterden hier heel opletend naar, maar ze schenen bij iets anders in het verhaal stilte staan. Dan wat de boer verwachtte, ben je er zeker van? Dat de andere reuzendochter gevaarlijker is dan zij, die jij ontmoeten, vroegen ze. Ja, ik geloof niet dat ze veel medeleiden met jullie zou hebben, antwoorden de boer. Met die woorden ging hij heen, maar hij hield hen in het oog. En hij zag naar een poosje dat ze met werken ophielden en het bos ingingen. Toen de mens op karoven die dag aan het avond eten zaten, hoorden ze een vervaardig wolvengehaal uit het bos. En onder het huilen, der wilde dieren door, hoorden ze mensen schreven. De boer stond dadelijk op, maar de knechts schenen geen lust te hebben om mee te gaan. Het zou wel goed zijn als dat die verpak door de wolven verscheurd werd, zeiden de knechts. We moeten toch helpen wie je nood zijn, zeiden boer, en trok met alle vijftig knechts uit. Als poedig kregen zijn vreselijke grote troep wolven in het oog, die overal elkaar heen rolden en rukten en vochten om een buit. De knechts jugent ze weg en vonden op de grond vier mensen lichamen, die zo mishandeld waren dat niemand zou hebben begrepen wie ze waren, als er niet vier houwelen bij hen hadden gelegen. Na die tijd bleef de koperberg het eigendom van een man tot na de dood van de boer. Toen namen zijn zonen die over, die werkte gezamenlijk in de mijne. Maar het erts, dat ze in een jaar opdolven, verdeelden ze in hopen, verloten die en smolten het koper, ieder in zijn eigen oven uit. Ze werden allen rijk en machtige mijnegenaars, en bouwden zich grote aanzienlijke hoofden, en na hen pakten hun erf genamen het werk aan. Openen de nieuwe schachten en breiden het erts opdolvend verder uit. Jaar op jaar namden mij een betekenis toe, en steeds meer mijnegenaars sloten zich als deelnemers aan. Sommigen woonden er vlakbij. Anderen hadden we woningen en smelten overens in de buurt.  Een grote groep gebouwen ontstond, en die plaats werd het district van de grote koperber genoemd. Nu gebeurden het, dat het erts, dat zo lag dat het van boven op de del van was, zoals men stenen uit een steengroe verbreekt, afnam en opraakte. Zodat de mijnwerkers genoodzaakt werden, het erts diep onder de grond te zoeken. Ze moesten zich door nauwe schachten en lange slingrende gangen voor het werken. Om hun vuren aan te leggen en de werk te doen springen. Het is altijd een zwaar moeilijk werk, erts te delven. Maar nu kwam er de last van de rook bij, die niet kon worden weggevoerd in de lucht. En het bezwaar om het erts langs tijde ladders naar boven te krijgen. En hoe dieper ze naar beneden doordrongen, hoe gevaarlijker het werk wecht. Nu en dan kwamen sterke waterstromen aanbruizen uit hun hoek van de mijn. Of storten het dak van de mijngang in, boven het hoofd van de mijnwerkers. Dat maakte het werk in de grote mijn zo gevreest dat niemand het vrijwillig wilde doen. Toon werd aan ter dood voor oordeelde misdadigers en mensen die vogel vrij door de bossen zwierven meegedeeld, dat ze vergiffen is voor hun misdrijven zouden krijgen, als hun mijnwerking in Vardoon wilde worden. In lang had niemand eraan gedacht het broedeel te zoeken. Maar onder al die bandeloze mannen die naar de grote Koperberg kwamen, waren er verschijnen die hun leven niet veel hoger achter dan een avontuur. En die begonnen door de streek rond te zwierven. In de hoop het te vinden, hoe dat afliep voor allen die zochten kan niemand zeggen. Maar er is nog een verhaal van een paar mijnwerkers die op een avond laat bij hun patroon terugkwamen. En vertelden dat ze een grote zware erdsader in het bos gevonden hadden. Ze hadden de weg daarin gezien en wilde hem die de volgende dag wijzen. Maar de volgende dag was het zondag. En de patroon wilde die dag niet naar het bos gaan om ergens te zoeken. Hij ging met al zijn volk naar de kerk. Het was winter en ze liepen over het ijs naar de kerk, over het meer varpan. Op de heenweg ging alles goed, maar op de terugweg vielen die beide knets in een wak en verdronken.  Toen herinnerde men zich de oude zagen van het broedordeel en men zei dat het zeker dat was wat de mannen hadden gevonden. Om al die fouten aan de mijn te herstellen, namen de mijneigen naar zich voor buitenlanders te ontbieden. Die bekwaam in mijn werk waren en die buitenlandse meesters leerden hun mijnpompen bouwen. Die het water wegpompten en het ergs omhoog haalden. De vreemde lingen geloofden niet veel van de zagen van de vreuzendochters. Maar wel geloofden ze dat het mogelijk was dat er een grote erdsader ergens in de buurt was. En zij zochten er heel evenig naar. En op een avond kwam een Duitse mijneinspecteur bij de mijn en vertelde dat hij het broedordeel gevonden had. Maar de gedachte aan de grote rijkdom die hij nu zou winnen, steeg hem naar het hoofd en maakte een woest. Hij richtte nog dezelfde nacht een gastmaal aan, dronk, dansen en dobbelden. En eindelijk raakte hij aan het twisten en vechten en werd door een van de drinkboers doodgestoken. Uit de grote koperberg werd steeds zo'n massa echt gehaald dat de mijn voor de rijkste kopermijn in alle landen gehouden werd. Die verspreidde grote schatten niet alleen in de naaste omgeving en de sommen die daaruit voortkwamen, werden zweden tot grote hulp in benarde tijden. Ter wille van de mijn werd de hele stad van Lund gebouwd. En als zo merkwaardig en nuttig werd de mijn beschouwd dat de koningen gewoon waren na van Lund te reizen om de mijn te bezoeken en haar ronden als het geluk en de schatkamer van het rijk. Wanneer nu de mensen eraan dachten hoeveel rijkdom al uit die oude mijn tevoorschijn was gekomen is het geen wonder dat zij die geloofden dat een koperschat dubbel zo groot in de buurt was er zich over ergerden dat die ongenaakbaar was. Menen geen wachten zijn leven om die te zoeken, maar niemand won er iets bij. Eén van de laatste die het broedordeel zag was een jonge mijneigenaar uit Valun van goede, vermogende familie die een huis en een smelt oven in de stad bezat. Hij wilde met een mooie boeren dochter uit Lexand trouwen en ging daarheen om haar ten huwelijk te vragen maar zij wilde niet met hem trouwen omdat ze niet in Valun wilde wonen.  Waar de rook uit de smelt en droog ovens zo zwarend drukkend over de stad lag dat zij bang werd als zij er maar aan dacht. De jonge man had haar lief en toen hij naar huis ging was hij diep bedroefd. Hij had zijn leven lang in Valun gewoond en had er nooit aan gedacht dat het moeilijk wezen kon daar te leven, maar toen hij nu de stad naderde schrikte hij uit de grote meinschacht uit de honderde droog ovens daaromheen, steeg de zware verstikkende zwaveldamp op en hulde de hele stad in mist. De rook belette de planten te tieren zodat het veld kaal en naakt er omheen lag. Smelt ovens waar het vuur uit opvlamde en die omgevend waren van zwarte slakken zag hij overal niet alleen in de stad maar in de hele buurt. Ze stonden in alle omringende dorpen. Hij begreep dat wie gewoon was te leven in licht en groen lommer aan het schitterende Siljemeer hier niet zou kunnen aarden. Het gezicht van de stad maakte hem nog somberder dan hij al was. Hij wilde niet dadelijk naar huis gaan maar week van de weg af en liep door het bos. Daar zwierf hij de hele dag rond zonder erover te denken waar hij liep. Tegen de avond gebeurde het dat hij een berghelling zag die glansde als gouds. Toen hij goed toe zag merkte hij dat het een geweldig aarder van het koperers was. Eerst was hij blij met die ontdekking. Maar toen kwam het hem in de gedachte dat dit broedeel al zo velen in het ongeluk had gestort en hij werd bang. Vandaag moet ik zeggen dat het ongeluk mij vervolgd, dacht hij. Misschien moet ik nu sterven omdat ik die schat hier gevonden heb. Hij keerde dadelijk om en ging naar huis. Na een poos ontmoeten hij een grote statengevrouw. Ze zag er uit als een kloeken mijnwerkersvrouw. Maar hij kon zich niet herinneren dat hij haar vroeger had gezien. Ik zou wel eens willen weten wat je in het bos hebt uitgevoerd, zei ze. Ik heb je de hele dag daar zien rond zwerven. Ik heb rond gezien naar een plaats waar ik wonen kan, antwoordde de mijneigenaar. Want het meisje waar ik van houdt wil niet in verlund wonen.  Denk je er niet over echtste delven uit de koperberg die je zo pas gevonden hebt? Vroeg ze verder. Nee, ik moet met het mijn werk uitscheiden. Anders kan ik haar die ik lief heb niet tot vrouw krijgen. Ja, houd nu maar woord, zei de vrouw. Dan zal je geen kwaad overkomen. Met die woorden ging ze heen. Maar hij haast zich zijn woorden waar te maken, noodgedwongen. Hij hield op met zijn werk en liet een hoeverbouwen ver van Falun. En toen had zij die hij lief had, er niets op tegen bij hem te komen wonen. Heer mee eindigde de raaf zijn verhaal. De jongen was werkelijk wakker gebleven, al die tijd. Maar hij had zijn bijtol nu juist niet met grote snelheid gebruikt. Nu en hoe ging het verder, vroeg hij toen de raafsweeg. Ja, het ging steeds achteruit met het koperdelven. De stad Falun is er nog, maar al de oude smelt ovens zijn weg. De hele streek is vol oude mijnwerkershuizen. Maar zij die er wonen moesten zich aan landbouw of aan bosbouw wijden. In de mijn van Falun is het ergens bijna op. Het zou nu meer dan ooit tijd zijn om het broedeel te vinden. Ik zou wel eens willen weten of die mijneigenaar de laatste was die het zag, zei de jongen. Ik zal je zeggen wie het het laatst gezien heeft, als je in gat in de muur hebt gemaakt en mij bevrijdt. Zij de raaf. De jongen sprong op en begon wat vlugger te werken. Hij vond het betaki dat op een vreemde, betekenisvolle toon zij. Het klonk bijna als of hij de jongen de indruk wou geven dat hij de raaf de grote erdstader had gezien. Had hij hem misschien die geschiedenis met een bepaalde bedoeling verteld. Je hebt hier zeker veel in de buurt rondgesworven, zei de jongen, om wat meer licht in de zaak te krijgen. Je hebt zeker wel een en ander ontdekt, terwijl die boven de bergen en de bossen zweefden. Ik zou je nog heel wat merkwaardig kunnen laten zien. Als je maar klaar was, met je werk antwoorden de raaf. De jongen begon met zoon even te hakken dat de splinters om hem heen vloegen. Nu was hij er zeker van dat de raaf het broedeel had gevonden.  Het is toch heel jammer dat jij een raaf helemaal geen plezier kunt hebben van de schat die je hebt gevonden, zei hij. Ik wil hier niet meer over praten voordat ik gezien heb dat je een gat in de muur kunt maken en mij bevrijden, zei de raaf. De jongen werkte zo dat het ijzer brandend heet werd. Hij meende dat hij betaalkische bedoeling gemakkelijk kon begrijpen. De raaf kon toch geen ernst voor eigen rekening delven en daarom was het zeker zijn plan die ontdekking aan Niels Holgersson over te doen. Dat was het waarschijnlijkste en ook het natuurlijkste. Maar als de jongen het geheim eenmaal wist, zou hij hier terugkomen zodra hij weer een mens was geworden en die schat na de onderzoeken. En als hij geld genoeg had, dan zou hij de hele gemeente Femmenhuk kopen en daar een kasteel laten bouwen, zo groot als vitskuffelen. En op een dag zou hij dan de boer Holger Nielsson en zijn vrouw bij zich vragen op het kasteel. En als ze dan aankwamen, zou hij op de stoep staan en zeggen, kom binnen, alsjeblieft en doe als of u hier thuis is. En ze zouden hem natuurlijk niet herkennen, maar zich verwonderd afragen wie die deftige meneer was die hen had uitgenodigd. Zou het u niet graag op zo'n mooie plaats wonen, zou hij dan zeggen, ja natuurlijk, maar dat is niets voor ons, zouden ze antwoorden. Ja, dat is het juist. De bedoeling is dat u dit krijgt als betaling voor de grote witte ganserik die jaren geleden is weggevlogen, zou hij dan zeggen. De jongen werkte al flinker met de bijtel. Het eerste waar hij zijn geld voor gebruikend zou, was een nieuw huisje op de hei van Sunderboot te bouwen voor Asa. Het ganser hoedstertje en kleine mats. Veel groter en mooier dan het oude natuurlijk. En dan zou hij het hele taken meer kopen en dat aan de ene geven. En dan zou hij, nu moet ik zeggen, dat je flink hebt gewerkt, zei de raaf. Ik geloof dat het gat al grond genoeg is. Het lukte de raaf werkelijk uit te komen. De jongen kroop hem na en zag toen Bataaki op een steen zitten, een paar stappen verder. Nu zal ik mijn beloofd houden, duimelod, zij Bataaki heel plechter. En je zeggen dat ik het broedeel heb gezien.  Maar ik zou je niet raden en na te gaan zoeken, want het heeft me jaren werk gekost, eer ik het te weten kwam. Ik dacht dat je me zeggen zou waar het was als beloning, omdat ik je uit je gevangerschap heb bevrijd, zei de jongen. Dan moet je toch wel heel slapelijk zijn geweest, terwijl ik je van het broedeel vertelde, zei Bataaki. Anders zou je zoiets zeker niet hebben verwacht. Hoorde je dan niet dat allen die wilden bekend maken waar het broedeel was, ongeluk gewerden. Nee jongen, Bataaki heeft lang genoeg geleefd om te leren zijn mond te houden. Met die woorden sloeg hij de vleugels uit en vloog weg. Akaar stond op het veld, bij de zwaafeltstok rijdt te slapen, maar het duurde lang eerder jongen naar haar toeging om haar te roepen. Hij was mismoedig en bedroefd, omdat hij een grote schat had verloren en vond dat hij niets had om zich op te verheugen. Ik geloof niet dat die geschiedenis van de reuzen dochter zwaar is, zei hij in zichzelf. En ik geloof niet aan de wolven en het zwakke ijs. Maar ik geloof dat toen arme mijnwerkers de grote erdsader midden in het woesterbosch vonden, ze zo opgewonden van vreugde werden dat ze die later niet meer konden vinden. En ik geloof dat die teleurstelling zo zwaar werd dat ze het leven niet konden uithouden, want zo voel ik het nu. Einde van hoofdstuk 25. Hoofdstuk 26 van Niels Holgersons Wonderbare Rijs. Deze Libri-Vox opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Rijs door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margrethe Meibol. Hoofdstuk 26 de Overstroming. Dagenlang was het een vreselijk weer ten noorden van het Melermeer. De hemel was even grijs, de wind helde en de regens wiepte tegen de ruiten. Mensen en dieren wisten dat zonder dit de lente niet komen kon, maar ze vonden toch dat het bijna niet uit te houden was. Toen het een dag geregend had, begonnen de sneeuwmassa's in de dennebossen eerst goed te smelten en de lentebeken kwamen in beweging. Alle waterplassen op de hoeven, het modderige water binnen de dijken, het water dat opbordde tussen de grassootjes in, moeras en plasjes, alles kwam in beweging en probeerde de weg te vinden naar de beken om mee te komen naar zee.  De beken snelden zo hard mogelijk naar de melen rivieren en die deden hun best om de watermassa's naar het Melermeer te brengen, maar toen werpen alle kleine meertjes in Upland en in de Mijndistrikten op één en dezelfde dag al hun ijsdekstels af, zodat de rivieren met ijsstukken werden gevuld en snel tot aan hun oeverstegen. Op die manier vergroot, weerbedrivieren zich in het Melermeer en het duurde niet lang, of dat had zoveel water als het bergend kon. In het Meer ontstond een heftige stroming naar de enige afloop die het had, maar dat was een nauwe uitweg en die kon het water niet zo snel afvoeren als nodig was. Bovendien blies er een sterke oostenwind zodat het zeewater naar land gestuurd werd en de stromen in de weg stond. Toen ze hun zoet water in de oostzee wilde storten en toen nu de rivieren onophouderlijk met nieuw water aankwamen tot de meler en de stromen het niet meer konden afvoeren, stond er niet anders te doen voor het grote Meer dan buiten zijn oeverste treden. Het steeg heel langzaam en als met tegenzin om zijn mooie oevers niet te schaden. Maar omdat die bijna overal laag en langzaam hellend zijn, duurde het niet lang of het water was verschijnen in meters het land ingekomen en meer was niet nodig om de grootste opschutting teweeg te brengen. Het is eigenaardig met het Melermeer. Het bestaat uit lauter, nauwe fiorts, baien en inhappen. Nergens heeft het brede watervlakte door de storm gezweept. Het is als of het voor niets dan pleziertochten en zeltochtjes gemaakt is en voor vrolijke hangelpartijen. En het heeft zoveel vriendelijke met bomen bekleden eilanden, schiereilanden en landtongen. Nergens vertoont het naakte, eenzame en verwaaide oevers. Het is als of het zich nooit had voorgesteld dat het iets anders dan kastelen, zomervila's, landgoederen en ontspanningslokalen zou dragen. Maar misschien is het, omdat het meer en gewoonlijk zo vriendelijk en zacht uitziet, dat er zo'n spektakel ontstaat, als nu en dan in de lente zijn glimlach wegsterft en het toont dat het werkelijk gevaarlijk kan worden. Toen het nu inderdaad tot een overstroming scheen te komen, werden alle schuiten en platteboten die in de winter op het land waren getrokken, in haast dichtgemaakt en geteerd, om zo grauw mogelijk in het water te kunnen worden neergelaten.  De vlonders werden op het land gezet en de bruggen op de landweg werden versterkt. De baanwachters, die op gedeelte van de spoorduin langs de oever moesten letten, durfden nachts niet slapen, maar liepen al doorheen en weer langs de lijn. De boeren, die hooi of doorbladen, bewaarden in schuren op de lage eilandjes haasten zich dat aan land te brengen. De vissers namen hun vuiken en nette weg, opdat ze niet door de overstroming zouden worden weggespoeld. Bij de ponten weemelde het van reizigers. Allen, die naar huis moesten of op reis wilden, moesten zich haasten, om er zeker van te zijn, dat hun overtocht niet zou worden verhinderd. In de buurt van Stockholm, waar het strand met rij- en zomerhuizen bedekt is, heerste nog de grootste drukte. De meeste vila's lagen wel zo hoog op het strand, dat ze niet in gevaar waren. Maar er waren stijgers en badhuizen bij elk huis en die moesten in veiligheid worden gebracht. Maar het waren niet alleen de mensen die in zorg kwamen, omdat het Melermeer buiten zijn oeverstrat. De eenden die hun eieren tussen de struiken aan het strand hadden gelegd, de veldmuizen en de veldratten die aan het strand woonden en kleine hulpeloze jongen in het nest hadden, werden door de grootste angst aangegrepen. Zelfs de trotsse zwanen werden ongerust, dat hun nesten en eieren zouden worden verwoest. En al die angsten waren niet overbodig, want met ieder uur steeg het Melermeer. De wilgen en elzen die aan de kant groeiden, hadden het water al tot hoog om de stammen. In de tuinen was het water gedronken. En hield in de groente tuinhuis, op zijn eigen manier en in de rogeachkers, die zo lagen dat het water ze kon bereiken, richten het de grootste schade aan. Het meer bleef stijgen. Dagen achtereen, de lage wijden om het kasteel Gripsholm kwamen onder water, zodat het grote huis niet alleen door een smalle gracht, maar door een breed water van het land was gescheiden. In Strengnes werd de mooie wandelplaats aan het meer in een bruisende stroom veranderd. En in Westernes bereiden men zich erop voor in een boot door de straten te moeten varen. Van een paar e-landen die op een eilandje in het Melermeer hadden overnacht, werd de standplaats onder water gezet, zodat ze naar land moesten zwemmen.  Hele voorraad een brandhout, massa stokken en planken, een menigte brouwvaten en kuipen waren vlot geraakt. En overal waren mensen in boten bezig ze uit het water te halen. In die moeilijke tijd gebeurden het dat smerre de voss op een dag kwam aansluipen door een berkenbosje dat ten noorden van het Melermeer lag. Hij liep als gewoondelijk aan de wilde gansen te denken en aan duimelot en vroeg zich af hoe hij het moest aanleggen om hem te vinden voor hij hun spoor helemaal had verloren. Terwijl hij nu daar liep en zich het allermeest moedeloos voelde, kreeg hij agar de postduif in het oog. Die was nergens treken op een berkentak. Dat is uitstekend dat ik je hier ontmoet agar, zei smerre. Je kunt me misschien zeggen waar Aqqa van Kepnekeize en haar troep zich nu ophoudt. Ja, ik weet misschien wel waar ze zijn, zei agar. Maar ik wil het je niet zeggen. Dat doet er ook niet toe, zei smerre. Als je maar een boodschap wilt overbrengen die ik voor hen heb. Je weet wel hoe lelijk het er nu aan het Melermeer uitziet. Daar is een grote overstroming en de vele zwanen die in de helstaarbij wonen zijn bang dat hun nesten en eieren vernieuwd worden. Maar daar gaatlar de zwanen koning heeft over die dwerg horenspreken die met de wilde gansen reist en die overal raad op weet en hij heeft meegestuurd om Aqqa te vragen of zij met duimelot naar helstaarbij wil komen. Ik kan die boodschap wel overbrengen zei agar, maar ik begrijp niet hoe die kleine dwerg de zwanen zal kunnen helpen. Dat begrijp ik ook niet, zei smerre, maar hij kan immers van alles. Het verbaas me ook dat daar gaatlar zijn boodschap door een vos stuurt merkte agar op. Je hebt wel gelijk dat we anders vijanden zijn. Sprok smerre met zachte stem, maar als er zo'n grote nood in het land heerst moet men alkander helpen. Je hoeft in ieder geval niet aan Aqqa te vertellen dat je die boodschap van een vos kreeg, want ze is wel wat landtrouwend. De zwanen in de helstaarbij, het veiligste toevluchtsoort voor zwemvogels, dat in de buurt van het melen meer gevonden wordt, is de helstaarbij, die vlakke oefers heeft, ondiep water en een massa biesen, juist als het taakra meer.  Het is op verre na niet zo groot als dat beroemde vogelmeer, maar toch is het een voortreffelijkte huis voor vogels, omdat ze daar al jarenlang beschermd worden. Het is namelijk een woonplaats voor een groot zwanevolk en de eigenaar van de oude koningshoeven, die daar in de naambijheid ligt, heeft alle jacht in de bij verboden, opdat de zwane niet voor ontrust of gestuurd zullen worden. Zodra Aqqa de boodschap had gekregen, dat de zwanen haar hulp nodig hadden, was ze dadelijk naar de helstaarbij gegaan. Ze kwam daar met de troep tegen de avond en zag dadelijk dat de grote ongelukken waren gebeurd. De grote zwanennesten waren losgerukt en dreven in de sterke wind over het water. Enkele nesten waren al uit elkaar geslagen, een paar omgevallen en de eieren die erin geweest waren, lagen te glimmen op de bodem van de bij. Toen Aqqa in de bij neerstreek waren alle zwanen die daar woonden, bijeen op de oostenlijke oever, waar ze het best tegen de wind waren beschut, hoewel ze veel door de overstroming geleden hadden, waren ze veel te trots om een verdriet te toden. Het geeft niet, of men al treurt, zeiden ze. Er zijn wortels en stengels genoeg. We kunnen gauw genoeg nieuwe nesten bouwen, geen van hen had, eraan gedacht de hulp van een vreemde interroepen. En ze hadden er ook geen flauw vermoeden van, dat smeren een boodschap naar de wilde gansen had gezonden. Daar waren er enige honderden, en ze lagen naar rang en stand, de jongen en onervarenen in de buitenste kringen, de oude en verstandigen verder naar binnen. In het midden lag Dagaaklar, de zwaarne koning, en Sneeuwrust, de zwaarne koningin, die ouder dan alle anderen en de voerouders van de meeste zwaanen waren. Dagaaklar en Sneeuwrust konden, nog van de dagen spreken, dat zwaarnen van hun stam nergens als wilden leefden in Zweden, maar alleen als stamme zwaarnen in sloten en vijfers voorkwamen. Maar toen was een paar zwaarne losgebroken uit hun gevangerschap, en had zich neergezet in de helst daarbij, en van hen stamde alle zwaarne af die daar woonden. Nu in deze tijd waren er wilde zwaarnevolken in vele inhammen van het Melermeer, en ook in het Taakermeer en het Hornborgaermeer.  Al die nieuwelingen waren uit de helst daarbij gekomen, en de zwaarnen die daar woonden waren er zeer trots op dat hun familie zich zo uitbreidde van het ene meer naar het andere. De wilde gansen waren neergedaald aan de Westoever, maar toen Aka zag, waar de zwaarnen lagen, begon ze dadelijk op hen toe te zwemmen. Zelf was ze er heel verbaasd over dat ze haar hadden laten roepen, maar ze vond dat een eer en wilde geen ogenblik verzuimen waarin ze hen konden helpen. Toen Aka in de naarbijheid van de zwaarne kwam, heelt ze op om toe te zien, of de gansen achter haar wel in een rechte lijn en met gelijke tussenruimte zwommen. Zwem nu flink aan vluchtzijzen, kijk niet naar de zwaarnen, als of je nog nooit zoiets moois had gezien en stoor je niet aan wat ze tegen je zeggen. Het was niet voor het eerst dat Aka dit oude voor name zwaarnepaar bezocht, en altijd hadden ze haar ontvangen op een wijze waarop een aanzienlijke en bij reis de vogel recht had. Maar ze vond het niet prettig tussen al die zwaarne door te zwemmen die om hen heen lagen. Nooit voelde zij zich zo klein en groot als wanneer ze tussen zwaarne in raakte, en de een of ander zij ook gewoonlijk een paar woorden over groutje en arme luidjes, maar het was het verstandigst te doen of je dat niet hoorde. Deze keers ging alles bijzonder goed te gaan. De zwaarne gingen heel kalm opzij en de wilde gansen zwommen als door een straat, omzoomd met grote glinsterend witte vogels. Het was mooi te zien hoe ze daar lagen en de vleugels uitspanden als zijlen, om zich goed voor te doen aan de vreemde bezoekers. Ze maakte geen enkele aanmerking en Aka was er heel verbaasd over. Dagaaklaar heeft zeker hun ongemaneerdheid opgemerkt en hun gezicht dat ze beleefd moeten zijn, dacht de leidste gans, maar juist terwijl de zwaarne zo hun best deden heel wel gemaneerd te zijn, kregen ze de witte ganserik in het oog die achteraan kwam in de lange ganserij. Daar gingen verwonderd en verontwaardigd zuizen door het gezelschap en opeens was het uit met de goede manieren. Wat is dat, riep één van hen, zijn de wilde gansen van plan witte veren te gaan dragen.  Ze moeten niet denken dat ze daardoor zwaarne worden, riepen ze van alle kanten. Ze begonnen om het hartst te roepen met hun sterke, klankvolle stemmen. Het was niet mogelijk hun uit te leggen dat het een tamaganserik was die met de wilde gansen meekwam. Het is zeker de gansen koning zelf die meekomt, riepen ze honend. Het is toch al te onbeschaamd, het is geen gans, het is maar een tamaineend. De grote witte ganserik dacht aan Akkas bevel zich niet te storen aan wat hij ook horen mocht. Hij zweeg en zwom voort, zo snel hij kon, maar het hield niet. De zwaarne werden al brutaler. Wat is dat voor een kikker die hij daar op zijn rug heeft, vroeg één van hen. Ze denken zeker dat we niet kunnen zien dat het een kikker is omdat hij als een mens is aantrekleed. De zwaarne die zo pas nog in de goede orde gerang geklagen, zwam er nu rond om elkaar heen in de heftigste verwarring. Alle wilden vooruitringen om de witte wilde gans te zien. Die witte ganserik daar moest zich tenminste schamen om zich hier bij ons zwaarne te komen vertonen. Hij is teller even graag als de anderen. Hij is alleen even in een mailhoop gevlogen op één of andere boerderij. Akka was juist tot daar ga klaar doorgedrommen en wilde hem vragen wat voor soort hulp hij van haar begeerde toen de koning de opschudder onder het zwaarne volk opmerkte. Wat gebeurt daar nu? Heb ik niet bevrood hem dat ze beleefd tegen vreemde moeten zijn, zei hij. En keek om te vreden, sneeuw rust, de zwaarne koning zwom weg om haar volk te controleren en daar ga klaar wenden zich weer tot Akka. Toen kwam sneeuw rust terug en zag er heel frontwaardig uit. Kun je niet maken dat ze zwijgen, reept de zwaarne koning haar toe. Daar gins is een witte wilde gans, antwoordde sneeuw rust. Dat is immers een schande. Uit verbaas me niet dat hun dit ergerd. Een witte wilde gans, zei daar ga klaar, dat is al te erg. Zo is kan toch niet bestaan, je moet verkeerd hebben gezien. Om maarten de ganserik heen, werd het gedrang al groter. Akka en de andere wilde gansen probeerden naar hem toe te zwemmen, maar ze werden heen en weer geduwd en konden hem niet bereiken.  De oude zwaarne koning, die de sterkste van allen was, zette zich toen in beweging, schoof alle andere op zij en baande zich en weg naar de witte ganserik. Maar toen hij zag dat er werkelijk een witte gans was, die daar op het water lag, werd hij even boos als alle anderen. Hij blies van voeden, stoof regelrecht op maarten de ganserik af en rukten hem een paar veren uit. Ik zal je leren wilde gans, om hier zo toe getakeld bij de zwanen te komen, riep hij. Vlieg weg Maarten, vlieg weg, riep Akka, want ze begreep dat de zwanen hem alle veren zouden uitplukken. En vlieg weg, vlieg weg, riep duimelot mee. Maar de ganserik lag zo vast geklemt tussen de zwanen dat hij geen ruimte had om de vleugels uit te slaan. En van alle kanten strekten de zwanen hun sterke snafels uit, om hem de veren uit te trekken. Maarten de ganserik verdederde zich door van zich af te slaan en te bijten, zo goed hij kon. En ook de andere wilde gansen begonnen tegen de zwanen te vechten, maar het was duidelijk hoe dit zou afgelopen zijn, als ze niet heel onverwacht hulp hadden gekregen. Het was een groot staartje dat gemerkt had, dat de wilde gansen het de kwaad kregen bij de zwanen, en dadelijk niet hij een scherp geroep horen, dat bij de kleine vogels gebruikelijk is als het Gelderhaavik of een valk weg te jagen. Nauwelijks had hij drie mal geroepen of alle kleine vogels uit de buurt, stormde op peil snelle vleugels, in een grote luidruchte gezwerp naar de helst daarbij. En die kleine zwakkes tumpertjes vielen de zwanen aan. Ze srelden hun in de oren, zij verborgen hun uitzicht met hun uitgespreide vleugels. Ze maakten ze duizelig met hun gevladder. Ze brachten hen in de war door te roepen schaam je zwanen, schaam je toch. De aanval van de kleine vogels duurde maar een paar ogenblikken, maar toen ze weg waren en de zwanen weer tot zich zelf kwamen, zagen ze dat de wilde gansen waren opgevlogen en neerendaalden aan de overzijde van Dubai. De nieuwe kettinghond. Dat was tenminste goed van de zwanen, dat ze toen ze zagen dat de wilde gansen waren ontsnapt, te trots waren om ze na te jagen. De wilde gansen konden dus rustig op een bos biezend gaan staan slapen.  Wat Niels Holgerson betreft, hij had te veel honger om te kunnen slapen. Ik moet toch proberen, in een of ander hutje te komen, om wat eten te krijgen, dacht hij. In die dagen, toen zoveel verschillende zaken op het meer rondreven, was het niet moeilijk voor iemand als Niels Holgerson een vaartuig te vinden. Hij bedacht zich niet lang. Sprong op een stuk van een plank die tussen de biezend in was geschommeld. Viste een stokje op en begon zich door het ondiepe water naar de oevertebomen. Nauwelijks was hij aan land gekomen of hij hoorde iets na zich in het waterplassen. Hij hield zich heel stil en zag eerst een zwaan die in haar nest lacht te slapen, niet verder dan een paar meter van hem af. En toen een bos die een paar stappen in het water had gedaan om naar het zwaanen nest te sluipen. He, ho, sta op, sta op, schreeuwde de jongen en sloeg met zijn stok in het water. De zwaan stond dadelijk op, maar niet zo gauw of de bos had haar kunnen pakken als hij gewild had. Maar hij bedacht zich en vloog in plaats daarvan regelrecht op de jongen af. Duimenlot zag de bos aankomen en liep het land in. Voor hem lagen de open vlakken wijden. Hij zag geen boom waar hij in komt klimmen. Geen gat om zich te verschuiden. Hij kon niet anders dan hardweg lopen. Hij kon goed lopen, maar het was een uitgemaakte zaak dat hij van een bos niet kon winnen als die vrij draven kon en niets te dragen had. Op enige afstand van het meer lagen een paar kleine boeren hutten uit de vensters schengdicht. Natuurlijk holden de jongen die kant uit. Maar hij begreep wel dat eer hij bij de huizen kwam, de bos hem wel zesmaal kon hebben ingehaald. Eens was de bos zo dicht bij hem dat hij al zeker meende te zijn de jongen te kunnen pakken. Maar Niels sprong vlug opzij en begon weer naar het strand te lopen. Door het omkeren verloor de bos een beetje tijd en eer hij opnieuw de jongen had ingehaald was deze op een paar mannen toegelopen, niet de hele dag en ook de avond op het meer hadden doorgebracht. Om rondrijvend goed uit het water te halen en nu op weg naar huis waren.  De mannen waren moe en slaperig. Zij hadden nog de bos nog de jongen gezien, hoewel die vlak voor hem waren gesprongen. De jongen wilde ook liever niet met hen spreken of een omhulp te vragen, maar vergenoegde zich met dicht naast hem te lopen. De bos durf niet zo dicht bij de mensen te komen, dacht hij. Maar al gauw hoorde hij de bos aankomen. Die rekened er zeker op dat de mannen hem voor een hond zouden aanzien, want hij kwam vlak bij hem. Wat is dat toch voor een hond die ons naast sluipt? Zij toen een van de mannen. Hij komt zo dicht bij als of hij ons bijte wil. De anderen bleef staan en keek om. Weg met jou, wat wil die hier, zei hij. En gaf de bos een schop, dat hij dwars over de weg stoof. Van die tijd af hield de bos zich op een paar stappen afstand, maar liep toch steeds mee. De mannen waren gauw bij de kleine hoeven en gingen samen naar een van de huizen. De jongen was van plan geweest mee naar binnen te gaan, maar toen hij aan de stoep kwam, had hij een grote, prachtige, langhaarige kettinghond, zien springen uit zijn hok om zijn meester te begroeten. Toen veranderde de jongen snel zijn plan en bleef buiten staan. Luisterens kettinghond, zei de jonge zacht. Zodra de mannen de deuren hadden gesloten, zou je me willen helpen om vannacht een bos te vangen. De hond had slechte ogen en was driftig en neide geworden doordat hij zo lang gebonden had gestaan. Zou ik een bos moeten vangen? Blafte hij boos? Wat ben jij voor een snaak dat je mee hier voor de gek komt houden? Kom maar eens onder mijn bereik. Dan zal ik je die gekheid wel aflegen. Denk maar niet dat ik bang ben om bij je te komen, zei de jongen, en sprong naar de hond toe. Toen die hem zag, was hij zo verbaasd dat hij geen woord kon zeggen. Ik ben het die duimelot wordt genoemd, en ik reis rond met de wilde gansen, zei de jongen. Heb je nooit van mij gehoord? Nu en dan hebben de mussen wel over je getilpt, zei de hond. Je schijnt grote dingen te hebben gedaan, zo klein als je bent. Tot nu toe gaat het tamelijk goed, zei de jongen.  Maar nu is het met mij gedaan, als je me niet wilt helpen. Een bos zit me op de hielm, hij staat op me te doeren, daarom de hoek. Ja, zo waar, ik ruik hem al, zei de hond. Die zullen we gauw wegjagen, en de hond holde weg, zover zijn ketting rijkte, en blafte en helde een hele poos. Nu denk ik niet dat hij vannacht weer terug zal komen, zei de hond. Er is meer nodig dan een beetje geblafd om die bos bank te maken, zei de jongen. Hij komt gauw weer terug, en dat zou ook maar goed zijn, want ik had nu al met mezelf uitgemaakt dat jij hem gevangen nemen moet. Daar ging je mij nu weer voor de gek te houden, zei de hond. Kom nu maar met mij in je hoek, zodat de bos ons niet horen kan, zei de jongen. Dan zal ik je zeggen wat je doen moet. De jongen en de hond kropen in het hok, en lagen daar een poos te vluisteren. Na enige tijd stak de bos zijn kop om de hoek, en toen alles stil was, kwam hij zacht de plaats binnen. Hij volgde als snuffelend het spoor van de jongen tot bij het hondenhoek, en ging op een afstand daarvan zitten nadenken hoe hij hem uit het hok zou locken. Op één stak de hond de kop naar buiten en bromde, ga weg, anders pak ik je. Ik zal hier voor jou niet weggaan. Eer ik wil, zei de bos, ga weg, zei de hond, nog een zo'n dreigende toon, anders ben je vannacht voor het laatst op jacht geweest. Maar de bos lachte hem uit en bleef zitten. Ik weet wel hoever je ketting rijdt. Nu heb ik je twee keer gewaarschuwd, zei de hond, en kwam uit het hok. Nu moet je mij oppassen, meteen weer bij zich, met een grote sprong op de bos, en pakten hem heel gemakkelijk, want hij was los. De jongen had zijn halsband losgemaakt. Een oog omlik vochten ze samen, maar de strijd was gauw beslist. De hond bleef overwinnaar, de bos lag op de grond, en durfde zich niet bewegen. Houd je nu stil, zei de hond, anders bij de kidoot.  Hij nam de bos bij de nek en sleepte hem naar zijn hok, en daar kwam de jongen met de hondeketting aan, en legde de halsband twee keer om de hals van de bos. Toen trok hij hem zo ver aan dat hij goed vast zat. En de bos moest stil blijven liggen, en durfde zich niet verroeren. Nu hoop ik smeren dat je een goede ketting hond zult worden, zei de jongen toen hij klaar was. Einde van hoofdstuk 26. Hoofdstuk 27 van Niels Holgersons Wonderbare Reis. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Niels Holgersons Wonderbare Reis door Selma Lagerlöf in de vertaling van Margareta Mayboom. Hoofdstuk 27 in Uppsala. De student. In de tijd toen Niels Holgersons door het land trok met de wilde gansen was er in Uppsala een buitengewoon flinke jonge student. Hij woonde op een klein dakkamertje en was zo zuinig dat de mensen zeiden dat hij van de wind leefde. Studeren was zijn lust en zijn leven, en hij kwam vlugger vooruit dan al de anderen. Maar hij was daarom toch geen blokker of suffer. Hij had er ook slag van met zijn kameraden plezier te maken. Hij was juist zo als een student behoord te zijn. Hij had geen ander gebrek dan dat het aan hem te merken was, dat alles hem meeliep. Maar dat kan de beste gebeuren. Het is niet zo gemakkelijk voorspoed te dragen. Op een morgen toen de student juist wakker was geworden, lag hij erover te denken hoe goed hij het toch had. Alle mensen houden van mij. Mijn kameraden en mijn leraars zijn hij in zichzelf. En wat gaat er toch prachtig met mijn studie? Vandaag moet ik voor het laatst naar mijn tentamen, en dan ben ik gauw klaar. En als ik maar op tijd klaar ben, krijg ik dadelijk een betrekking met een groot tractement. Het is merkwaardig, zoals alles me meelopt. Maar ik doe ook zo mijn best dat het niet anders dan goed en gelukkig met me kan gaan. De studenten in Uppsala zitten niet in de schoolkamer om samen te leren als schoolkinderen. Maar ze studeren eerder apart thuis op hun kamer. Als ze met een onderwerp klaar zijn, gaan ze naar een professoren en die nemen hun een examen af over het gehele onderwerp tegelijk.  Zulke neksamen wordt tentamen genoemd en het was juist het laatste en het moeilijkste dat de student die dag doen moest. Zodra hij gekleed was en ontbeten had, ging hij aan zijn schrijftafel zitten om voor het laatst nog zijn boeken eens in te zien. Ik geloof wel dat het onnodig is, want ik heb me zo goed voorbereid, dacht de student. Maar ik moet, maar zo lang mogelijk werken, dan heb ik me niets te verwijten. Hij had nog niet lang zitten werken of er werd aan de deur geklopt. En een student kwam binnen met een dik oud boek onder de armen. Dat was een heel ander soort student dan hij, die daar aan de schrijftafel zat. Hij was verlegen en bedremmeld en zag er armoedig uit. Het was iemand die verstand van boeken had, maar ook van niets anders. Men zei van hem dat hij heel geleerd moest zijn, maar hij was zo bang en verlegen dat hij nog nooit gewaagd had, een tentamen te doen. Al hem dachten dat hij een overblijfer zou worden. Dat is een student die jaar in, jaar uit in Uppsala blijft studeren, maar waar nooit wat van terecht komt. Nu kwam hij zijn kamer uit vragen of hij een boek wou lezen dat hij geschreven had. Het was niet gedrukt, maar alleen met de hand geschreven. Je doet me een grote dienst als je dit eens wil inkijken zei en een zien of het goed is. De student, wie alles zo meeliep, dacht, is het nu niet waar, wat ik zeg, dat alle mensen van me houden. Daar komt nu ook die kluizen naar, die het niet over zich heeft kunnen verkrijgen, zijn werk aan iemand anders te laten zien en wil dat ik het beoordelen zal. Hij beloofde zo gewoon mogelijk het handschrift te lezen en de andere legde het voor hem op de schrijftafel. Wil je er heel voorzichtig mee zijn, zei hij. Ik heb hier vijf jaar lang aan gewerkt en als het weg raakt kan ik het niet overmaken. Er zal hier bij mij niets aankomen, zei de student, en de ander ging heen. De student trok het dikke boek naar zich toe. Ik ben benieuwd wat hij daar heeft ze te krabbelen, zei hij. O, zo, de geschiedenis van de stad Uppsala. Dat klinkt nog zo gek niet.  Nu hield die student meer van Uppsala dan van alle andere plaatsen en hij verlangde te lezen wat er over blijven over de stad had geschreven. Als ik haar goed overdenk, mompelde hij, kan ik even goed zijn geschiedenis dadelijk lezen. Het geeft toch niet of ik tot het laatste ogenblik zit te blokken. Daar gaat het toch niet beter om als ik eenmaal bij de professor zit. De student ging zitten lezen en keek niet op van de papieren eer hij het laatste blad gelezen had. Toen hij het uit had, was hij heel tevreden. Zie eens, zei hij, dat is een drommelsknappen vimpt. Als dit boek uitkomt, is zijn naam gemaakt. Het zal heerlijk zijn hem te vertellen wat dat voor een mooi stuk werk is. Hij nam alle losse bladen waar hij uit het handschrift bestond bij elkaar en schikte ze weer in volgord op tafel. Terwijl hij daarmee bezig was, hoorde hij een klok slaan. Lieve hemel, het is altijd om naar de professor te gaan ze heen en liep haastig de kamer uit om zijn zwart pak te halen. Dat in een kamertje op de zoldering, zo als het dikkels gaat als hem een haast heeft, slot en steutel waren onwillig en het duurde een poosje eer hij weer terugkwam. Toen hij op de drempel stond, gaf hij een schreeuw. In de haast had hij de deur open laten staan. Toen hij heen ging en het venster, waar de schrijftafel voor stond, was ook open. Er was een hevere tocht ontstaan en nu zag de student de losse bladen van het handschrift door het venster naar buiten dwarren. Hij was met een sprong bij de tafel en legde de hand op de papieren, maar er was niet veel meer van te redden. Nochmal tien of twaalf lagen op de tafel. Al de andere dansten in de wind, over huizen en daken, de student boog zich over de venstermank en zag de papieren na. Een zwarte vogel zat op het dak, buiten de dakvenster en zag hem spottend plechtig aan. Is dat niet aan Raaf, dacht de student, men zegt immers dat aan Raaf ongeluk voorspelt. Hij zag enkele papieren op het dak liggen en zeker had hij tenminste een gedeelte van het verlorenen nog kunnen redden als hij zijn tentamen niet had gehad om aan te denken.  Maar hij meende dat hij allereerst voor zijn eigen zaken moest zorgen. Het gaat hier om mijn hele toekomst, dacht hij. Hij trok gauw zijn andere kleren aan en liep zo hard hij kon naar zijn professor. Onderweg dacht hij aan niets anders dan aan het verlorenhandschrift. Het is een ellendige geschiedenis, dacht hij. Het was ook ongelukkig dat ik het zo druk had. De professor begon hem vragen te doen, maar hij moest maar al door aan dat verlorenhandschrift denken. Wat zij dus stumperen ook weer, dacht hij. Had hij niet vijf jaar aan dat boek gewerkt en had hij nu geen kracht meer om het over te schrijven? Ik weet niet hoe ik hem zal durven zeggen dat het weg is. Hij was zo vol van wat er gebeurd was, dat hij zijn gedachten niet bij elkaar kon houden. Al zijn kennis was spoorloos verdwenen. Hij hoorde niet wat de professor vroeg en het is helemaal niet wat hij zelf antwoordde. De professor was verstompt over zo'n onwetendheid en kon niet anders dan hem laten druipen. Toen de student weer buiten kwam, voelde hij zich diep ongelukkig. Nu krijg ik mijn betrekking niet, dacht hij. En dat is de schuld van die overbliever. Waarom moest hij ook juist vandaag met het handschrift komen? Maar zo gaat het als men behulpzaam is. Op hetzelfde ogenblik zag de student de jongeman aan wie hij dacht aankomen. Hij wilde er niet overspreken dat het handschrift verloren was. Eer hij een poging had gedaan om het terug te krijgen en was van plan hem voorbij te lopen. Maar de ander liep daar bekommend en ongerust en wilde graag weten wat de student van zijn boek zou zeggen. En toen hij hem voorbij zag lopen met een niet al te vriendelijk knikje werd hij heel angstig. Hij klopte de student op de arm en vroeg hem of hij iets had gelezen. Ik heb tentamen gehaald, zei de student en wilde snel doorlopen. Maar de andere meende dat hij hem ontwijken wilde. Om niet te hoeven zeggen dat hij niet met zijn boek was ingenomen. Het was hem als of zijn hart zou breken omdat het werk waar hij vijf jaar lang mee bezig was geweest niet deugde. En hij zei tegen de student in zijn groot verdriet, onthoud nu wat ik je zeg.  Als mijn boek niet deugd wil ik het niet meer zien. Lees het zo gauw je kunt en zeg me wat je ervan vindt. Maar als het niet deugd moet je het verbranden. Dan wil ik het niet meer zien. Hij liep haastig door. De student zag hem na als of hij hem had willen terugroepen. Maar hij bedacht zich en ging naar huis. Daar trok hij haastig zijn dagse kleren aan en liep rond om naar het handschrift te zoeken. Hij zocht in de straten, op de markt en in het plantzoen. Hij ging de binnenplaatsen in en liep zelfs tot buiten de stad. Hij kon geen enkel blad vinden. Toen hij op die manier een poos was doorgegaan kreeg hij zo'n honger dat hij moest gaan eten maar een tafel ontmoeten. Hij alweer de overblijver. Deze kwam dadelijk naar hem toe om iets van zijn boek te horen. Ik kom vanavond bij je om er over te praten, zei de student, knorrag en stug. Hij wilde niet bekennen dat hij het verloren had. Voor hij er helemaal zeker van was dat het niet kon worden teruggevonden. De andere werd doodsbleek. Denk er maar aan dat je het moet vernietigen als het niet zwaard is, zei hij en ging heen. Hij was er nu heel zeker van dat de student niet over zijn werk de vreden was. De student liep weer haastig de stad in en bleef zoeken tot het helemaal donker was zonder iets te vinden. Toen hij op weg naar huis was kwam hij een paar kameraden tegen. Waar heb je gezeten? Dat je niet op ons lentefeest was, vroegen ze. Ach, is het lentefeest geweest, zei de student. Dat heb ik helemaal vergeten. Terwijl hij met zijn kameraden stond te praten kwam een jong meisje waar hij veel van hield voorbij. Ze keek niet naar hem, maar liep met een andere student te praten en lag er bijzonder vriendelijk tegen hem. Toen herinnerde de student zich op eens dat hij haar het gevraagd op het lentefeest te komen, opdat hij haar daar zou ontmoeten. En nu was hij zelf niet gekomen. Wat moest er wel van hem denken? Hij voelde een steak in het hart en wilde haar gewoon na lopen. Maar toen zij een van zijn vrienden, het is niet goed met Steenberg, die een overblijver. Je weet wel, hij is vanavond ziek geworden. 