Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Speaking Book | 12/14
Eerste deel van hoofdstuk 18 van de Delftse Wonderdokter. Deze liep in voxtopname woord tot de publieke domein, opname door Anna Simon. De Delftse Wonderdokter, door ALG Pospomtussen. Hoofdstuk 18, Eerste deel. Wat was er in tussend van jullie aan geworden? Om antwoord te krijgen op die vraag hebben we ons niet meer te wenden naar het huis van de onderschoud Bartels, dat hij het moeten verlaten, ondanks de goede wil van gastheer en vrouwen om hem daar te houden. Zijns onbewust werd hij daar het weggevoerd en overgebracht naar een schuilplaats waar het hem beter zou zijn. Zijn vrienden hadden oorzaak gehad zich groterlijk over zijn toestand te bekommeren. In de eerste dagen na het bezoek van Schoud Gerrit met Jacob Jans scheen hij zich volkomen wel te bevinden in die volstrekte afzondering en juist gevonden te hebben wat hem nodig was. De gelegenheid om tot zichzelf in te keren en zich ongestoord te wijden aan zulke overdenkingen die het nieuwe levensbeginstel in hem konden doen toenemen in vastheid en klaarheid. Het ontbrak hem daarbij nog aan voorlichting, nog aan bestuur en van alles wat er nodig kon zijn tot zijn geestelijke opvoeding, om het zo eens uit te drukken, werd door zijn trouwe luidspan die hem iedere dag kan bezoeken niets verzuimt. En die zorgen miste geen zins haar doel. In tegendeel, Jacob Jans maakte welhaast de opmerking dat het doel werd voorbij gestreefd en dat de jeugdige Christen in de gloed van zijn eerste liefde ijvig verder ging dan de bedachtzame Grijsaard wensen of had kunnen wachten. Maar deze wist dat men een mensenhard dat zich open had gesteld voor de inwerking van de heilige geest niet naar welgevallen kan vaccineren en waar soms de vlucht te hoog de zielzucht te vermetel mocht zijn, in het doordringen en omwatten van de teerstige heimenissen, een later rijper tijdperk die te roekeloos uitgespannen weekend zou inplooien en de geestvervoering tot rustige zielen vrede bekoolt aan de aarde zou teruggeven wat nog niet aan de hemel behoorde maar de uiterlijk omstandigheden waarin Julian was geplaatst en die volgens nog voor ons Parneveld niet waren te veranderen lenen zich zeer slecht tot wijziging. Julian was geen man om enkel op abstracte bespiegelingen te teren al waren die voor hem ook de ernstigste realiteit.  De zwervende Edelman had in zijn woelig krijgsmans leven gewoonte aangenomen van lichaamsoefeningen en lichaamsvermoeienissen die aan tot een tweede natuur waren geworden. Plotsling uit dat alles verzet in de volstrekte eenzaamheid zonder enige afwisseling, hij die aan woest, soldatige Jule en Wilde Stratrumur was gewend, was hem na zijn veranderde zin wel die eerste rust dierbaar en zegenrijk geweest en zou hij zich als ter helle gedoemd hebben geacht zo hij tot zijn vochtige omgeving had moeten terugkeren maar toch al vond zijn geest en gemoet zich daarmee gebaat. De overgang was te sterk, te onnatuurlijk, dan had deze te lang aangehouden, niet nadelig moest werken op lichaam en ziel bijden. Julian was een man van praktijk bij uitnemendheid. Al wat hij voorheen had gevoeld of gedacht, had hij een daden uitgedrukt, in handelingen waarvan de meeste hem nu bitter berouden, en die hij tot iedere prijs had willen goedmaken. Waren het hem geveerd geworden, te bewijzen zijn er oprichtte toekering tot God, schavot of houtmij te bestijgen, hij zou met vuurige blijtschap marteler zijn geworden. Maar het enige wat nu van hem gevraagd werd, was werkeloosheid. En dit juist, viel hem te zwaar, en koste hem een strijd, waarin hij naar wapenen had gegepen, die hem alle gevaarlijkst waren geworden, al verzekerde zijn mogelijk de overwinning. Hij had zich aanvangelijk met wat afwisseling gevlijt op twee jaar lijwijzen. De stille hoop op een hernieuwd bezoek van mabedia bleef hem bij, schoonheid die niet uitsprak, zelfs niet, aan de geliefste vriend, en daarnevens het verlangen om Bastiaan weer te zien, dat hij herhaaldelijk uitsprak, zelfs aan Schout Gerrit, zonder dat er aan Konvold aan worden. De laatste was zelfs in zekere zin schuld aan dit uitstel. Bastiaan had zich in het gesprek met hem zo zeer overspannen, dat er zich des anderen daarst ontsteking voordeek bij zijn wond, en de genezing daardoor zeer het vertraagt. De ware oorzaak van het oponthoud werd voor Judiaan verbloemd, en deze zag daarin niet dan verschoning voor hem zelfen, en kon de vreest niet verzetten dat men het ergste voor hem verheimelijke. Bastiaan weer te zien, Bastiaan vergiffen is te vragen, niet het meest voor zijn ruwendaat, maar allermeest voor zijn bitteren verwerping van dienst getrouwen vermaningen.  Hem broeder te noemen, hem de reine vrugge te schenken, een bekeer te zien, in de wederstreefge zondaag, was het idee fix geworden, waarop zich een tijdlang zijn wensen en overleggingen uitsluitend vestigden. Hij smeekt de schout, Gerrit, met de vuurigste drang, om een uur vrijheid, ten einde de gang naar Bastiaan's woning te doen. Laat me boeien, dan wil je gerechts die naar een omringen, maar laat mij derwaarts voeren. Al moest ik het huis op mijn knieën bereiken, nog zou ik u danken voor die gunst als de hoogste weldaad. Maar, hoe sterker Judiaan bleef aandringen op die wens, des te stugger werd hij door Gerrit Meermann gewijgerd. Hij was na-eivere geworden op de genegenheid van de zoon, zoals hij het eerst was geweest op het hart van de moedig. Egenwisten weten zichzelf nog kunnen begrippen voorbij te zien, zelfs niet in het geen zij liefhebben. Het zou maar dwaarsheid wezen en Judiaan tot erger voeren, zo die twee teepers bijeenkwamen onder zulke omstandigheden. Het was al erg genoeg dat Manjaak op Jans niet kon weeren, maar nu nog Bastiaan met zijn verwaande Bijbeltaal erbij te halen, dat zou genoeg zijn om het opgewonde hoofd van machteltzoon geheel en al in verwang te brengen. Verveelde hij zich in de eenzaamheid met al die boeken en geschriften die Jacob Jans hem aanbracht, waarom liet hij dan Bartels niet bij zich komen, om in die vrije uren samen wat te kaatsen of te keegelen, dat een goede uitspanning en tegelijk een nutte lichaamsoefening zou zijn. Maar dit voorstel werd er Judiaan met de minachtend schouder ophalen, afgeslagen, en de schoud bleef zijnerzijds bij zijn weigering volharden. Voorgoed afgewezen bleef de gevangenen nog met stille zeenzoegd wachten, of ten laatste niet Mabelia tot hem zouden komen. Judiaan had wilde hartstochten gekend en bevredigd gezien, maar liefde, reine liefde, zoals de verscheiding van Mabelia hem had ingeboezemd, had hij nooit tevoren gekend, en ze deed zich nu gelden in al haar kracht, maar ook in al haar zuiverheid. Het bezoek van die zusterlijke ziel, een enkele malen haar toespraak, zou, na hij het zich voorstelde, zijn eenzaamheid bevolkt hebben met haar lieflijkste beelden. Zijn kerker zou hem voorruimd zijn geworden. Hij zou maar één vrees hebben gehad, die te moeten verlaten voor een wereld waarin deze gestalterde werkelijkheid van hem zou worden gescheiden.  Dan, ook deze harte wens, werd hem ontzegd, en het was de zorgzame ziele vriend, die hier het ononverbiddellijk neen had gesproken. Toen scheen het de arme gevangenen of op ieder der vier muren van zijn kerkig het laat varen alle hoop, als in vuurige letteren stond geschreven. Maar nu toch zou de wanhoop zich geen meester maken van zijn ziel. Laat varen alle aardse hoop, sprak hij tot zichzelfen, wat vraagt ge dan ook van de aarde, die u niets meer heeft te geven. Maar met te vuuriger zielzucht, om watte hij de hoop op de hemelse vreugde, die hij vastselijk geloofde dat voor hem weggelegd was, en waarvoor dan ook het sterven, aan alle andere wensen en verwachtingen, geen te groot offer kon worden geacht. Julian bracht er toe, koud en vreemd te worden voor alles wat niet op deze hemelse blijdschap in betrekking stond. Vormaal sprak hij eens tot Jacob Janss, met zachte bewogende stem, als de heer mij zocht, week ik terug met het woord ter vreze. Heer, ga uit van mij, want ik ben een zondig mens. Maar nu, nu ken ik de vreze niet meer, nu spreek ik met de vrijmoede gebeden van de verloste zondaar. Heer, keer tot mij in en maak woningen mijn hartten, dat nu ruim is en verruimt, en uw tent-tempel zal zijn. En de goede herdig hoort mijn stem, en hij draagt zijn gewonde schap op zijn schouders, en hij zal het brengen, rijn en gewassen door zijn bloed, tot voor de toon des vaders, om te zingen het hoge lied van de verloste des lamps. In een woord de gebogenboeteling was op de exaltatie van een mysticus opgevoerd. Jacob Janss dachter die zelfs vervoering te besturen, zonder hart te ontnuchteren. Hij zelf kon mee opgaan, maar hij wist bij ervaring dat de mens in het lichaam nog bekwaam, nog bestemd is, om gestadig hemelwilde te smaken, al mag de Christen hemelzin in het hart te kennen. Hij wist hoe ras het eerste pinkster vuur verkoolt, en hoe uren van ongemene zielverheffing door dagen van matheid en geesteloosheid worden opgevolgd, die de onervarenen, op zulke wisseling niet bedacht, in diepe droevijtoen verzinken, als hij waant dat het Christelijk leven in hem is te loor gegaan, waar de geest er blijtschap, de geest er heilige gemeenschap gods, voor een tijdlang van hem wegwijkt.  Maar het geenwaarlijk of Julian die diepte van verlatenheid nog niet kende, en hij hoorde de waarschuwingen van zijn vriend aan in zekere verbazing, alsof hij hem wel op het woord wilde geloven, maar zonder hem te begrijpen. Schout Gerrit, die hem een enkele maal bezocht, ondernam wel hem uit zijn hoogte tot de aarde neer te trekken, maar hij slaagde daarin niet. Julian hoorde hem aan met alle eerbied, en zonder ongeduld of ergenis te tonen, maar hij gaf geen antwoord, of een zulk dat bewees dat hij niet had geluisterd, en intussen aan iets anders had gedacht. Na zulke ondervinding werd Gerrit Meermann vrevelig en vervoer uit tegen Jacobians, die hem door zijn sermoenen en al het bidden en bijbel lezen tot een kluizenij wilde maken, zoals hij zelf was, en die hem nog geheel in de war zou brengen als men hem begaan liet. Om hem niet te laten begaan, bedacht hij allerlei vonden, nu eens door aan Bartels een wenk te geven om de geestdrijvende kwakselvig een dag of wat van Julian verwijder te houden, dan weer door deze op te dragen de jonker wat op te verhoudelijken door zijn gezelschap. Maatregelen, die zeker voor Julian, grievend en ergelijks houden geweest zijn, zullen ze niet in zekere mate het begrip van tijd tot verloren, zodat het afzijn van zijn vriend hem nooit meer lang duurde, en ten andere Bartels beheerste, die zijn redenen had, om hem geen minuut langer met zijn bijzijnde te kwennen dan de gevangenen goed vond. Graswinkel zelf, al had hij zich de knieën vereeld in het gebed, was toch te zeer praktisch Christen, helderziend mens, hij had die tot de behoeften van kleine kinderen letten, om zulke uitkomsten te wensen, als er van Schout Gerrit hem verdacht, of om door onverstandige opwinding naartoe mede te werken. Hij kon de ogen niet sluiten voor hetgeen hij zag komen, en het bekommerde hem in diep al verblijde het hem tegelijk. Was er nieuw geboren Christen, waarvan hij zich met recht naar het geestelijke, de vader achten, bestemt om hem zover vooruit te gaan, zo haast rijpte zijn voor het hemels paradijs, nadat de aarde hem levenslang als een hel was geweest, zou hij heen gaan zonder een andere levens taak volbrachte hebben dan het aannemen van godsgenade in Christus. Het schende grijzaart onverklaarbaar, en toch begon alles hem op te wijzen.  Dat voormaals forse lichaam schende overmacht van het geestelijk leven niet te kunnen dragen. Het stoffelijk om hulsel scheen als verteerd te worden door de vlammen des geestes die het bezielden. Voor Jacob Jans, die ondanks alle doning, des vlezes, en ondanks de vuurste zielzucht naar God, na 60 jaar in levens, nog omwandelde op aarde met een onverswakt lichaam, was het een verschijnsel dat zijn hoogste verbazing wekte, te zien hoe jullie aan, daarmaat hij een geestelijke sterkte opwies in lichaamskracht een afnaam op ongristbaarende wijze. Hij verzwakte en vermagerde als bij de dag. Onder zijn ogen groeft en zich donkerwek gingen, en zij zonken dieper weg, al glinstelde zij somwijnen van een onnatuurlijke glans. Zijn vel werd geelachtigbleek en bijkans doorschijnend. Het was over geen bloed meer stroomende door zijn aderen. Zijn stem klonk mat en zacht, tenzij in ogenblikken van geestvervoering wanneer zij schel en trillend werd. Vroegig placht hij met zeker welgevallen de vrije lucht te genieten en wat beweging te nemen in de tuin van Bartels. Welhaast werd zelfs dit hem onverschillig. Het begon naar moeite te kosten, de trap af te komen, en eens beneden ging hij als vermoeid op de stenen bank zetten, liefst in de zon, schoon naar de ogen sloot voor haar licht, en rillend in de schrale voorjaarslucht met de armen over de borst gekruist, of de vermagerde vingers in ingevouwen als in het gebed. Zo bleef hij zitten, tot men hem herinnerde aan de noodzakelijkheid om naar zijn verblijf weer te keren. Welhaast kon een verplaatsing niet meer geschieden dan met behulp van vrouw Bartels, die hij moest steunen, en eindelijk smeekte hij het af als een gunst dat men hem stil in zijn kamer liep blijven. Jacob Jans schudde bedenkelijk het hoofd en schikte hij m'n geneesmullet toe om de sluipkoortsen te bestrijden, die het overschot zijn krachten dreigde te ondermijnen. Schout Gerrit raaste van leedwezenen en ergenis tegen Bartels, wie nu beschildigde de gevangenen niet genoeg kracht gespijs op de dissen. Mijn vrouw zette jonker voor, al wat hij begierd, luidde het antwoord, maar Schout Gerrit meende iets op zijn trekker te lezen wat zijn verdekking versterkte, ondanks die betuiging.  Hij wilde er het zijnen van hebben, zond Julian van zijn eelste reinwijn, kwam in de loop van die avond bij hem, lieten roemers, boorden vol schenken, en noden gevangenen hem nu eens lustig beschijten doen op zijn eigen welvaren. Tot zijn spijtend teleurstelling antwoordde Julian kalm maar vast dat hij dit niet kon doen, daar hij eens voor al had besloten, nooit meer de lippen te zetten aan de beker der bedwelming. En sinds wanneer dat kostelijk besluit? Sinds ik weet welk een gruwel de onmatigheid is en waartoe zij voeren kan, wacht ik mij voor de verlocking. Ik drink niets dan water. Niets dan water, berolde schout Gerrit, opgevlogen van drift, daar zie ik Bart als weer een volle naaktijd, dus Schurk heeft ons week aan week de rekening gemaakt voor bier en wijn die hij u zou hebben voortgezet. O, geer Schout, wilde ongelukkiger daarover niet hard vallen, smeekte Julian. Hij had mij beloofd, mijn onthouding voor u te verheimelijken. Maar de Schout luisterde niet naar de zwakke stem van Julian, hij liet de schel klinken of de alarmklok geluid werd. Daarop, als keeg hij een betere ingeving, wacht hij de komst van de onderschout niet af, maar vloog naar beneden en stond ineens in de volle pracht zijn er dreigende persoonlijkheid midden in de huiskamer en vlak voor vrouw Bartels, die de jongste haar telgen op de schoot wichten. Ik laat je Mal ze gemene dief doodgeezelen, riep hij, zo ga je mij niet ter stond eerlijk opbicht welke kost ga je de jonker van Egmond de Eten hebt gegeven bij de schrale dronk waters, die hij zegt eniglijk te begeren. Genadige heer Schout, en de armenvrouw Wiel, met haar kind in de arm aan zijn voeten, de jonker heeft al die tijd niet willen nuttigen dan wat hoogbroods, de grovste mik, zoals de gemeente gevangenen die krijgen, was hem goed genoeg. Ik heb dagen na een kostelijk gebraden runder harst en een eeuw gevogelte met fijne toespijs op zijn tafel gebracht, maar het mocht niet baten, schoon ik het hem onder tranen heb gebeden, mij niet ongelukkig te maken, want ik zag het vooruit, als er zich moet Wille glied te uithoren, zou de schild daaraf neerkomen op ons hoofd, en toch, God weet het, wat vleidst we hebben gedaan om hem van zijn roekeloos voornemen te doen afzien.  Hoe ik zorgelijk, dag aan dag, de appetitelijkste spijzen voor hem bewaangericht, ondanks zijn barse verklaring, dat water en brood hem genoeg waren en dat hij daarboven niets begeerde, altijd in hopen dat de trek wel haaststerker zou blijken dan het voornemen. Maar hij was niet te vervrikken en liet alles zo geregeld weer wegnemen, dat ik ten laatste zijn Wille opvolgde en hem niet wist meer voorzetten dan het geen haar verlangde. Het viel mij hard, want ik hield van de jonker ondanks zijn zondeningheid, en zag met bitter leedwezen hoe hij al beide dag verzwakten en verminderde. Waarom niet eer gesproken, weergaas wijf, het zou er nu licht beter toestaan, riep schout Gert, van drift met de voetstampen. Lassie, gestrenger heer, het ontzacht voor uw achtbaarheid en de vrees u te vertoornen, zowel als de belofte die ik de jonker had gedaan, hield mijn tong in boei. Die zottelijke discreetie zal je duur te staan komen, zo waar ik de schout van Delft ben. Wat valt hiervoor, vroeg Nuiya Kapjans, die binnengekomen was, en vrouw Bartos in tranen ziende aan de voeten van de schout, reedster stond vermoeden dat Julian erin betrokken was. Schout Gert keerde zich toen tot hem, en goot al zijn spijt en ergenis in bitteren verwijten en heftige aantegingen overaarm uit, terwijl hij hem onderrichtte van het gebeurde. Daar valt niets meer nog minder voor dan dat Julian zich Willens en Wetens laat uithoren, en daar het gein niets van begrepen, en dat heet hem wonderdoktig, die niet eens die oorzaak van de krankte heeft kunnen raden, schoon het een leidergold die hem zo na ter harte ging, en schoon deze zo dicht voor de hand lag dat de minste barbieers leerling or op gedacht zou hebben. Ik, schout van delft, die niets van een lapzalvrij afweet, heb simpelijk bij mijn gezond verstand te raden gaande uitgevonden waar het hem hapert. Zonder zich op te houden met deze golfheden te beantwoorden, liep Jacob Jans het trap op naar het verblijf van Julian. Hij vond hem gekneeld voor zijn armstoel liggen, verzonken in een aandachtige bed. Jacob Jans kon het niet van zich verkrijgen die gemeenschapsoefening met God te stooren, en bleef zwijgend met ontbloot hoofd, als zelfs zichstellende voor de Almachtige, aan zijn zijde staan.  Maar schout Gerrit, die hem op de voet was gevolgd, maakte zoveel gerucht dat Julian verschrikt op reis, en als in zekere verbijstring vroeg, wat met hem van een wilde. Houd je maar niet zo vreemd, riep schout Gerrit hem toe. Daar hebt Gert nu al mooi gemaakt, jonker van Egmond. Uwe vrienden doen al hun best om hun lot draagelijk te maken, en geil loont het hun met schanderlijke ondank. Maar ik zeg u, mijn jonker, dat wij er op voorzien zullen. Gij zult niet komen tot u vermeten. Ik zal maatregelen nemen, om u te beletten met die geermassen voor te gaan. Gij zult de hongerdood niet sterven, al zou ik je ook in het doorhuis laten zetten, en nacht en dag door oppassers doen bewaken. O, geer schout, doe me mij naar u wel behagen. Gij kunt mij nergens brengen, maar ik gescheiden zal zijn van mijn heer, en zo de liefde Christie mij bijblijft, heb ik verder niets nodig. Een bravo stijfkop, tergwe maar, daar zult u wel bij bevinden. Ja, kapians, zal dit alles zeker goed en stichtelijk achten, sinds hij zelf u met geen enkel woord berispt. Mijn zoon, mijn welieven zoon, de heer schout, die uw vriend en beschermer is, heeft grootlijks oorzaak om vergram te zijn tegen u. Waarom hebt gij ons dit gedaan, waarom dus roekeloos uw krachten verspilt? Gij vraagt nog waarom, viel de schout in met heftigheid. Wel, dat ligt voor de hand. Hij zijn leven zat, omdat hij nog geen eind ziet aan zijn gevangenschap, en dit hier is aan langzame, maar wel verzekerde poging tot zelfmoord, daraf de geneigheid maar al te veel in hem zit. Ik mag met waarheid voor God betuigen, dat deze beschuldiging niet op mij past, sprak jullie aan, zacht en kalm, maar met opgerichte hoofden de schout in het gelaad ziende. Ook werp ik die verre van mij. Ik heb iedere dag mijn noodruft gehad. Ik heb iedere dag met dankzegging het deel genoten, dat ik vrijheid vond aan te riemen in deze werkloosheid. Ik voel wel dat mijn lichaam zakker wordt, maar mijn zielen kleef niet meer aan het stof, en zou ik ganselijk ontbonden worden, zie ik niet dat iemand schade zal leiden bij mijn winsten. Julian had dit alles gesproken, staande neeft zijn armstoel en zich daarop leundende.  Toen hij zweeg, liet hij zich daarin neervallen, als mat en uitgeput, en gesloten ogen of het lamp ligt hem hinderden. Julian, sprak graswinkel, zijn handnemende en de pols zoekende. Van schuldige bedoelingen verdenk ik u niet, maar toch, hij doet mij leed dat hij ondanks uw oprecht geloof in zulke schadelijke dooling zeid vervallen. Een dooling, maar jij, mijn vriend, zult mij daaraf toch geen verwijt maken, dat ik mij niet gerechtigd achten gebruik te maken van de wilde, waarmee altijd tere vrienden zorgen, mij kwam verzoeken, en dat ik ondernam mijn vlees te beheersen. Heb gij zelf mij niet het exemplen gegeven van de volstrekte dooding aller zinnelijke lusten? Zo gij exempl aan mij hebt genomen, antwoorde graswinkel met een zacht hoofdschudden en op weenmoedige toon, mag ik met waarheid betuigen dat ik mijzelf en aan u nog aan iemand als voorbeeld heb gesteld. Ik weet dat ik u op Christus heb gewezen en Christus na volgen is gans wat anders dan ook kan er na doen. De een is nut en nodig, wat de andere grotelijk schade zou zijn. Daarom heeft mij eniglijk op Christus te zien, en hij is gekomen, etende en drinkende en de goede gaven heiligend, matigheid bevelende in alles. Hij heeft nergens gezegd dat men hem het beste zouden dienen met het lichaam te verzwakken en te verarmen. Het uwe, reeds door een leven van hartstochten en ontbeeringen ondermijnd, was niet bestand tegen de proeven die ik mij, in de volle kracht en jongheid, om redenen, daraf ik geen mens reekenschapsschuldig ben, heb opgelegd. Daarbij, uw staat van gewaarschap was reeds een tegennatuurlijke voor u, en het was een onvoorzichtig beginn, het lichaam nog daartoe te kwellen met nutteloze onthouding. Maar verstaat gij, gij ook, mij dan niet, als ik u zeg, hoe zeer het mij behoefte was iets te doen, al was het dan ook maar door te laten, om mij geloof te betuigen, om mijn liefde te tonen. Zeker verstaak u in de zucht die u daarbij heeft geleid, maar er was u immers reeds een werktesgeloofs aangewezen, en een zeer groot zelfs.  Wat meent gij? De liefde gods aan te nemen als een genadegift, waarvoor gij niets had weer te geven dan het harte, en met dat harte ook de bereidheid om al te geven wat hij vragen zou, waren gij ook wat u meer dan iets anders tegenstond, leid saam wachten totdat hij zelf u het kruis oplicht dat hij u wil doen dragen, gij behoeft hem niet voor te zijn door het zelf te zoeken. Zo keren gezondigd heb, is het wel onwillens, gij nam jullie aan, zachtmoedig, maar toch op een toon, of hij, de strijd moedde, toegaf wat hij niet in zag, en na een ogenblik zwijgens hervat hij, de blik naar boven gewend, of hij in de geest, de hemel aariep, voor hem te getuigen. Juist onder deze zelfkastijding, heeft de heer mij gewaardigd met zijn dierste gonst, heeft hij zelf mij zo tedelijk vertroost, heb ik de nabijheid van zijn heilige geest zo krachtelijk ervaren, en zijn mij zulke heerlijke belofden geworden van zijn toekomst, werden mij zulke verquikkende gezichten te aanschouwen gegeven van de hemelse heerlijkheid die voor de bezijning is toeverijd, dat ik dit alles toch wel mag nemen als de merktekenen van zijn genadig welgevallen. Niets dan de inbeeldingen waar kranke hersenen, viel schout Gerrit in, wie weken aan één zich van het nodige onthoud, maar ja, zelfs zich de gezonde slaap niet grunt op een goedgespreid bed, zoals ik verneem dat gij doet, komt in een toestand waarin hij alles kan zien wat hij zelf wil. Het is mij bij hekse processen voorgekomen dat de vrouwkens die men op water en brood zetten, een geregeld relaaswissen te geven van haar conversatie met Satan en hoe ze met zijn duivelig gedanst hadden, in de gedaante van nachtuilen en katers. Ik leven van deze vreugde, bedroef mij niet, sprak jullie aan, met een smekende stem en graswinkel aanzienden of er bij deze steun zocht tegen de aanval van schout Gerrit, die Jacob Janss met zekere bedoeling aanziende voortging. Nu, spreek als medicijmeester, heb ik gelijk of ongelijk. Daar gaat veel om tussen himmel en aarde, heer Schout, dat niet kan gevat worden door luiden die het vlees dagelijks verzorgend tot begeerlijkheid, dat is zeker, maar ik geef het u toe dat mij niet te veel hechten moet aan visionen in een status te zijnen.  Maar toch, bij lieve zoon, ging hij voort, met onbeschrijflijke goedheid en tot juni aangekeerd. Ik geloof voorzeker aan de blijdschap, aan de troost die gij hebt geschmaakt en waarvan gij voor u zelf de verzekerdheid hebt in de vrede die u is bijgebleven. Al was het ondernemen een doling, de warm hart geheer acht op het harte, en het uwe is op recht voor hem, zie daar het nodigste. Als uw leidsman naar het geestelijke zou ik u nog te verwijten hebben, dat gij mij uw opzet van onthouding zo zorgelijk hebt verheelt, dan gij hebt allereerst mijn raad als medicijmeester te horen en te volgen, en die luidt dat gij onverweld van leefwijze moet veranderen, tenzij gij willens en wetens uw leven verkorten wilt. Gij weet wel van mij mijn vriend, dat ik niet zal voorharden in het geen gij afkeurt, antwoorden jullie aan oodmoedig. Da's nu eens gesproken als een verstandig jongman, veel schoudt Gerrit in. Als gij nu niet voor een zelfmoordenaar wilt doorgaan, moet gij mij een zonder morra bescheid doen en deze roemer legen op uw beterschap. Aan het goedexempel hapert het niet, want te bewijzen hoe goed hij het meende, dronk Gerrit Meermann de zijnen ineens leeg en zette die omgekeerd op tafel neer, zonder dat er een droppel vocht uitlekte. Juliaan zag gaswinkel aan met een onrustige blik, als vreest hij dat deze hem vergen zou aan die uitnodiging bescheid te doen, maar ja, kapians haast zich tussen beide te komen. Dit verbiede ik als arts, en gij heer schoudt, meent het te goed met hem, om zelf niet in te zien, dat het geen u niet westeert, hem uiterschadelijk zou zijn. Van een enkele harde geteug zou dat zwakke hoofd nu reeds duizelen. Mogelijks schrijf ik hem later wat meal voorzij voor, bij droppelen, maar nu voor eerst zal wat vlees nat en een geklutst eiken betere dienst doen. Biegt eerlijk op, Juliaan, hebt gij mijn medicamenten ingenomen? Stieptelijk, mijn vriend, toch? Gij hebt er geen baat bij gevonden, dat is niet te verwonderen, zij waren berekend op een patiënt die dagelijks van goed voedsel werd voorzien. Ik zelf leef niet van water en brood alleen. Ik gebruik ook kaas en melk, daarin zo grote voetelende kracht zit, dat ik u die nu nog niet eens durf aan bevelen.  En ik, die vrouw Bart als al opgedragen had, hem oszerip en ham voor te zetten, grond de schoudgert. Geloofd mij, spakgraswinkel, even glimlachend, daar zijn we nog niet aan toe. Dan zullen we ook nog in lang niet aan toe zijn dat, dat geven we een kloek en kraseederman wordt. En voor de tijd, Juliaan, het is daarna gemaakt, voor de tijd kom ik je niet weder zien, want zoals genuusheid geeft hem hem maar verdriet en ergenis. Heer schoud, ga niet in gromschap van mij weg, spak Juliaan, oprijzend en hem volgend. Schenk mij uw vergiffenis, zou ik uw omwillens leed veroorzaakte. He, ik moest je niet weer willen aanzien, ondankbare. God weet, of en hoewel kan er weer zien, spak Juliaan, met nauw hoorbare stem. Ik smeek u, geef mij de hand en wees verzoenlijk. Gij, met uw machtels ogen, kunt alles met mij doen wat jij wilt, en dat weet ik maar altijd goed, deug niet. En niet slechts rijkte hij hem de hand, maar drukte hem in de armen en kustde de ogen die hem zo lief waren. Toen stak hij ook gaswinkel de hand toe, met een weesgegoed. Ik moet naar het schepencollege, zorgen hem, en kom hem morgen zien. Einde van het eerste deel van Hoogstuk 18. Tweede deel van Hoogstuk 18 van de Deltser Wonderdokter. Deze liep in volksopname behoort het publieke domein, opname door Anna Simon. De Deltser Wonderdokter, door ALG-Polspoem Toestse. Hoogstuk 18, tweede deel. Juliaan, inmiddels naar zijn armstoel gewaggeld, liet zich daarin neervallen, en sloot de ogen, als afgemat en slijmer ziek. Jacob Jans stoorde die neiging tot rust er niet, maar sloop zacht der deur uit, beduidde vrouw Bartels wat zij voor de patiënt moest klaarmaken, en gaf zijn voornemen te kennen, om die nacht zelf bij hem te waken. Nu, hij doet geweld aan, heer dokter, zonder dat brengt hij weer de nacht over op de stenen vloer uitgestrikt, met de arm onder het hoofd, zoals in de laatste tijd zijn gewoonte is, wat ik ook tegen Rineer. Of ik al zeg, Juf van Mabelia heeft alles vooruit betaald, het helpt niet, ik heb altijd hetzelfde antwoord.  Mijn heer en heiland zelf had geen stenen met hoofd op neer te leggen, en zou ik, ellendige, mij dan zachtelijk te rust de vlein op het bed ter wilde, maar smorgens is hij dan zo vrak en verstijfd, dat hij mijn hulp nodig heeft, om zich weer op te richten. Ach, of jij dit als niet dus lang voor zijn vrienden had verborgen gehouden, vrouw Bartels, verzuchte jaar Cap Jans. Wat zal ik u zeggen, heer dokter, ik vreeste zo zeer de toren van de schout. Mij, mij had jij het toch kunnen vertrouwen, jij wist toch wel dat ik u niet hard zouden vallen. Onder waar het te zeggen, heer dokter, meende ik, dat jij zelf de jongen had opgelegd zijn lijf dus hard te tracteren, bij wijze van Boetendring. Dit na ive woord van vrouw Catalijne trof gaswinkel pijnlijker dan al de golfheden en spotternijen die schoudt Gerrit hem naar het hoofdweer. Moi zo, riep schoudt Gerrit triumphantelijk, toen Jacob Jans hem de volgende dag bezocht en van die opvatting der Castellijners hoorde. Dat komt ervan, als men de zondeling wil spelen. Ze gaan de tenlessen nog voor een paapse bichtvader houden, die zijn bichtelingen zelf kastijding oplegt. Gerrit Frans Meerman, gaf Jacob Jans ten antwoord met zijn gewone gelijkmoedigheid. Wij zijn één van zin om het welzijn te behartigen van de jongman die ons beiden ter harte gaat. Laat ons nu niet wez anders bedenken dan dit ene daartoe jij mij hier bescheiden hebt. Bij de Bartelsen kan hij niet blijven. Daar kan hij niet blijven, dat ben ik met u eens, want het eigen baat of het zottelijke toegevelijkheid zouden zijn alles toelaten, want als zijn kranke herstens opkwam, en gij nog ik kunnen er altijd bij zijn om tegen zulke abuizen te waken. Dit zelfs daargelaten, hij is nu nog vervoerbaar, maar later sta ik voor niets in. Als die sluipkoortsen die nu reeds zijn uitgeput lichaam onder mijnen van karakter veranderen, zoals ik voorzien, heeft hij onverpoost verstandige, liefderijke verpleging nodig, zal er enige kans op herstel zijn. En zo hij verbeterd, moet hij zij voor de lucht genieten en zich bevinden in een omgeving die tot zijn rust en vrede naar ziel en lichaam medewerkt. En de vraag is maar, hoe hem dat alles te verschaffen? Ik zou er golf geld voor over hebben.  Het heeft u niets te kosten dan nieuwe toestemmingen in zijn verplaatsing. Dat is juist wat mij in mijn krediet bij de advocaat, de gunst van Maurits, kan kosten, als ik dus tegen hun verklaarde wil met de gevangenen handel. En gevangenen als deze, die me met open duren binnen kan houden, dat neem ik voor mijn verantwoording. Hij is de borstelling die hij zelf wil. Daarvan is hij nu geen sprake. Het is maar, de advocaat kan niet geraadplicht worden op dit pas en de stadhouder in een zeeland. De jongvrouw van Egmond heeft mij beloofd al haar invloed te laten gelden om de vrijheid van haar neef te bewerken. Zij heeft alritzikere familiepapieren naar Den Haag opgezonden, die ongetwijfeld van gunstige invloed zullen zijn op het gevoel van zijn excelentie. Onder deze omstandigheden maagt hij niet veel met juliaan aan mijn zorg toe te vertrouwen. Zoals het zich nu laat aanzien, zou hij wel eens uit de banden des vlezers kunnen ontboeid zijn door de Wille God, al eerde mensen die over zijn vrijheid dus Wille Keurig hebben beschikt tot de resolutie gekomen zijn om hem recht te doen. Bedenk dat, Gerrit Meermann. Hij schroft mij het hard op de pijnbank, met mij dit te zeggen. Ik heb er nooit aan gedacht wat ik nu voel, hoe lichter het valt iemand van zijn vrijheid te beroven dan hem weer te ontslaken, zelfs bij de gewissheid van zijn onschuld. Ik heb er nooit over nagedacht, zoals nu, wat al smartelijk gevolgen een enkele misgeep daar justitie na zich kan slepen. Zo verzwaar hij terug en na sleep niet, om juliaans, om u zelfs Will, en sta mij toe wat ik verlang. Waar zult hij hem brengen? Op mijn hoeven, in de nabijheid van Delft. Zo ga je gang, ik zal Bart als mijn Will doen verstaan. De meeste discreetie kan worden in acht genomen. Zo ga je Wild, zal ik zelfs Bastiaan verlofgeven. Dat zou niet meer van goede werking zijn. De gantse nacht door heeft hij in een eilende koortsen gelegen, en zijn zenuwgestelde is in een staat daarbij iedere heftige aandoening, zelfs een beleide, hem schade kan. Dit afbeeld zal zijn er moedig, dat de gravin Francaise mij voor hem gegeven heeft, durf ik hem niet eens te laten zien.  Neem gij het, en behoud het, tot tijd en wijlen, dat gij hem zelf mede kunt verheugen. Ja, dat is machteld, machteld in de bloei haar schoonheid en het gewaad van haar rang, riep Gerrit Meermann, het in verrukking beziende, maar gij, gij staat dit af, aan mij. Waarom niet, gij hebt het wel aan haar zoon verdiend. Maar aan u, Jacob, niet aan u, dat voel ik al te goed. En dan lag iets op dit gelaat, dat er maar zelden op werd waargenomen. Ik val wel eens wat roe uit, vergeef mij, gezet een noble mens. Ach, prijs met toch niet om die lichte zaken. Prijs God, die de hart en leidt als waterbeken, en die mede werkt, ook bij de zwakste poging om het kwaarde te overwinnen door het goede. De gevolgen van dit overleg werd Julian nog die eigen dag, terwijl hij in een staat van sluimerziekte en bewuste loosheid verkeerde, onder toezicht van Jacob Jans, naar Delfgauw vervoerd. Daar moet wij hem opzoeken in de bewuste prachthoeven, die nog altijd een graswinkel behoort. Vrouw Plommers echter is lang toziede en het is ook niet meer hetzelfde huis. De oorlogsvakkel had er gewoet, ten dagen dat Alba in Delftos gelegerd, en het Nedergeriete dak was zo min gespaard gebleven als de arduinen, kloosterbogen van het forstelijk koningsveld. Maar het was lichte op te bouwen geweest, en toen de familie Graswinkel uit haar ballingschap weerkeerde, was dat ook niet verzuimd. Het gezin dat er nu woont is een jong, gehuwd paag, dat er Jacob Jans beweldadigt en in zijn boerderij is gezet, op de gunstigste voorwaarden, zodat zij met liefde de gast hebben opgenomen, tevreden aan deze de dankbaarheid te kunnen betonen, die zijn voor hun weldoener gevoelen. Op een de eerste lievelijke meidagen zien wij op een bank voor het huis, zich koestremd in de milde zonnewarmte, die nog alleen maar verkwikend, niet hinderlijk was, juli aan van echtmond zitten. Maar wij moeten wel gewaarschoed zijn, dat hij het is, zullen wij hem herkennen. Hij ziet er zo bleek en vermagert uit, als waren hij een teringleider in het laatste tijdperk. Maar gelukkig ontbreekt het verradelijk plosje, en de bleekheid is het door schijnend wit van een herstellende na een afgelopen ziekte.  De ogen schitteren met een zachtig lands, die te sterk eruit komt, onder zijn groter schijnen, bij de ingevallen kaken en de verscherpte, maar ook veredelde en vervijnde trekken. Hij is gewikkeld in een ruime samaar of huispels van zwartzijden de mast, met een smal randje marterbond omzoomt, waarvan de wijd openvallende mouwen de rood-karmozijnen voering te zien geven, en tegelijk het fijne linen van zijn poignetten met kunstig stiksel versierd. Zijn hoofd is gedeckt met de fluvelen muts. Geheel zijn voorkomen getuigd nog wel van zwakte, maar toch van terugkeerende krachten en van zeker welbehagen in het gevoel de hernieuwde gezondheid. Op zijn gelaat ligt die rust van de herstellende, die nog niet tot de zorgen, de plichten, de strijd des levens wordt geroepen, en die zelfs bij kans het nadenken schoet, uit vrezen dat ze hem ten ontijde zullen overvallen. De vochtijde gerimpels, die het kracht gevoorhoofd plachten te groeven, schijnen als weggevaagd met de zorgen en smarten die ze hebben doen ontstaan. De overspannen zilsverrukking, die tot waanzin dreigde te voeren, is geweken en heeft plaats gemaakt voor stille blijdschap. Er is leidzaamheid zonder verdoofing, en is vrede. Het is als een halt in dit veel bewogen leven, iets van het woord der ontverming, dat één enkele maal tot de mens wordt gesproken. Zit neer en eet, de weg zou je teveel zijn. Vermoeden van de strijd des levens, kent jij deze pauze? Weet jij haar te genieten, te waarderen als zij u geschonken wordt? Zo ja, dan zult hij mij verstaan. De confalescensie van jullie aan wordt omringt van de opmerkzaamste en liefderrijkste zorgen, dat we ze uit alles op te merken. Een schapenvacht is onder zijn voeten neergelegd, omdat zij niet in aanraking zouden komen met de killengrond. De vrouw van leeftijd met haar zacht blij moedig gelaten, die hem een kop vers zijn melk komt brengen, ziet hem aan met groeelijke meewarigheid, terwijl zij opgeruimd spreekt. Als voor de eerst, jonker, dat jij uw melk zo in de voegde gebruikt, en nogal buiten. Nu gaan we met de dag voorderen, dat zult gezien. Gods, hulp me verder meewerkenden, maar we wel op hopen durven. Zo doe ik, goede lijspet, antwoordde hij, de kom van oudtels aardewerk aannemende, en die in de blanke vermagen de handenhoudende, nog zonder ervan te gebruiken, maar de ogen na haar opslaande met een uitdruk van innegedankbaarheid.  Ja, ik erkenne het. Nu je keer beter worden, verblijt ik mij in het gevoel van nog te leven, in het vooruitzicht van weer gezond en sterk te worden. Mijn hart is voldankbaarheid, en toch zo weer moedig gestemd, dat ik zou kunnen schrijden, zo ik mij die weekheid niet schaamde. En zijn ze ondanks, werden de ogen toch vochtig. Weet, gelijspet, het zien van dat jonge groen, van die tere blaadjes, die zich ontplooien, van die witte bloesems, waar bomen en heesters zo wilderig mee prijken, doet mij wilddadig aan. Nooit voortezen heb ik op de schoonheid der schepping geacht, maar nu spreekt ze me toe, nu is het of ze me aanlacht. Ja, ja, zo is het. De werken gods vertellen zijn eer en zijn liefde. Maar, jonker, jij moet nu op dit pas niet rondzien, nog sammen met uw melk warm en schuimen te drinken. Dat is zo strenend, en dus doet ze de meeste kracht. Het is altijd van de eigenste roodponte, die op de malsen wijde vlak achter de boerderij loopt grazen. Het koetje van de jonker, zoals de boerin zegt. Goed, dat ouder lijspet nog het melk er niet heeft verlieerd, zo krijgt hij ze steeds op uw gelegenheid. Kom, ik zie wel, het smaakt weer, eindigt de zee. Met welgevallen opmerkend, hoe gretig het kostelijk vocht werd genuttigd. Ja, het verquitt me, hernam hij, harde drinkschaal teruggevend. Wees gedankt, lijspet, voor al uw zorgen en moeiten. En toch, ging hij voort, haar nogmaals aanzienen met een blik vol stille weemoed. Toch, hebt hij mij eens zo'n toog aangereikt, die u zwaarder offer kostte. Nu spreek daar niet van. Ja, toch, laat maar van spreken. Het heugt mij of het gistere waren voorgevallen. En toch, wat ligt er al niet tussen? Veel te veel, dan u nu goed zou zijn na te speuren. Ik zelf kan er nog niet aan gedenken, zonder mij over mijn plohartigheid te schamen. Had ik toen konden weten wie jij waard, gewisselijk had ik mij over alles heengezet, en u gedwongen de nacht over te brengen in mijn kluis. Dan is het maar heel goed dat jij dit niet had geweten, moeertje, want dan zouden verlaten zwerver niet door de uiterste alende tot zijn voelkomen redding zijn heengevoerd. O, zegt dat niet, jonker, onze goede heer zoekte zijnen op iedere weg.  Ja, kopians, die met de rijke jongeling uit het Evangelie mocht betuigen, dat hij alle godsgeboden onderhouden had van zijn jongheid aan, werd toch door hem afgekeerd van het pad der eigen gerechtigheid, om hem te volgen in oodmoedige gehoorzaamheid. Ik zelf, die wel zeggen, mag dat ik het kwade naar de mens gesproken, nog gedaan, nog gekend had, werd simpelik door het aanschouwen van zijn pleidschap bewogen mijn hart de heer te wijden. Hoe groter voldoening moet het toch zijn, lijstbed, te konden zeggen, ik heb de heer en gediend van mijn jongheid aan, sprak jullie aan, haar met zekere benijding aanzienden. Wel, jonker, wat zullen we daartoe zeggen? De eerste zullen de laatste zijn, en de arbeidig die ter elfte uur geroepen werd, ontving hetzelfde loon als wie de hitte des dagens al van de morgen stond aan hadden verdragen. Wat mij belangt, toen ik bestond, de heer te dienen, onderkende ik eerst recht de ellende en de boosheid van dat arglistig en weerstrevig harte dat ik had te offeren. Ik beelde mij in dat de klooster tucht mij zou heiligen, maar het geschieden dat het averechts uitviel. De heer wil in vrijheid gediend zijn. De zorgvuldigheden des levens werden zonnelingenzeer ter harte genomen in het adelijk klooster, waar mij als lekenzester aannam op voorspraak uur moedig. Ik heb strijdst genoeg te voeren gehad, dat verzeker ik u. De uiterlijke dwang schade aan de innelijke gewilligheid. De geest rift vervrouwde, mij geloof werd geschokt. Daarna volgde de verdrukking, de vervolging, bijkantste en bloede toe, die mij los rukte, zonder mij vrij te maken. Ik doelde troosteloos om, tot de dag toe dat onze waardige Jacob Jans mijn hand vatten en mijn rust en veiligheid verzekerde naar de wereld en uit geestelijke tot de bronder kennis voerde die in alle waarheid leidt. Ik sta nu in de vrijheid, in het licht, jonker. En toch, en toch, de oude lijspet heeft het nog niet zover gebracht, dat zij zonder schade verzuiming kan, iedere dag opnieuw het onze varen te bidden, met oodmoet en schuldgevoel. Maar, godlof, dat verhindert mij de beleidschap niet. Even min al, het uw geloof moet onwankelen. Al kwamt gij ook nog weer te struikelen. Wij weten weer toekomen, die het ook doen zal. En daarop verlaten wij ons in alle rusten, niet waar? Ja, lijspet, zo is het.  Maar toch, opnieuw struikelen, ik, gij doet mij ijzen bij die gedachten. Wel, jonker, gij zult u kluk houden, dat betwijfelijk niet. Maar toch, vergeet niet dat een geschreven staat. Wij struikelen allen in velen. En die dat schreef was een apostel. Hoe konden wij dan menen dat het bij ons beter zou zijn? Ja, jonker, dat is niet anders. Wij moeten streven naar de volmaakheid. Maar toch, met vallen en opstaan, moeten wij er komen. Zolang wij nog hier op aarde zijn, kan die niet worden gevat. Ja, zelfs hoe dichter mijn men die naar buiten zijn gekomen, hoe verder zij afwijkt. Ik, die zo in mijn enelijkheid, tijd en ruste heb, daarop veel te pijn zijn, weet dat bij ervaring. Als ik meen een heel eindje gevorderd te zijn, zie, dan komt er een rukje in de wind, en met beschaming moet ik dan weer zeggen, lijspet, lijspet, zijt gij nog altijd de oude. Maar toch, hij, Jakob Jans, hoe benijde ik hem? Die zal toch zulke klachten niet behoeven te slaken. Die streeft zomaar opeens rechtdoor, zonder mistrek, langs het enge pad, niet afwijken terechtig, nog ter slinker. Hij zelf zal dat zeker niet zeggen, maar wij die hem gade slaan? Ja, wij konden niet anders denken, nog het is zo. Ik, die het zondelingen voorrecht heb gehad, in de geheimnis zijn erroeping in te zien. Ik zeg u dit, hij is een mens apart. De heer heeft hem verkoren en bekwaam gemaakt, tot zoveel komen dooding en afsterving van het vlees, dat hij, om zo te spreken, maar wandelt in dat doorre om hulsel, zonder dat hij het zich aantrekt, als behoord het hem niet meer. Hij is eigenlijk niet wezanders dan het instrument, om de wilde des heren te doen, en de werken die deze hem geeft. En mij, mij, die gemeente had hem op dat spoor van het dooding, en kruisig ging het lichaams te moeten volgen, om ook zijn weg te gaan. Mij, mij heeft hij deswegen berispt als over een schadelijke doeling. En had hij zo gans ongelijk, vroeg zij, met een zachte glimlach. Hij zuchte, en sloeg de ogen neer. Hij zelf eerde de liefde, die uit uw overijver bleek. Toch verschoon mij, jonker, als twee lieten hetzelfde doen, is het daarom nog niet hetzelfde.  Uw voornemen is wel degelijk gebleken, een eigenwillige keuze er zijn geweest, en geen sinds een roeping als tezijnen. Hem heeft de heer macht gegeven over zijn lichaam, op zulke wijze dat hij het volle komelijk kan beheersen, en toch de krachten behouden, die hem nodig zijn, om zijn zware taak dagelijks te volbrengen. Wat zal men tegen deze dingen zeggen? Zult hij of ik eisen dat aan ons hetzelfde geschieden? Onze heer Jezus heeft het ond immers zelf gezegd, dat in het huis zijn vaders vele woningen zijn. Zal de veelheid niet ook verschijtenheid bezigden. En als de gezaligde staat niet tegelijk is voor allen, hoe wilt gedan dat de genadegaven voor allen dezelfde zullen zijn? Het staat immers geschreven dat het niet zo is. En daarom blijven zien op Christus, op die alleen, niet op een mens, wie nou ook, aannemen wat hij geeft en dankbaar zijn in opmoedige gehoorzaamheid. Volgen, niet vooruitlopen, niet alleen willen gaan. Dat is het wat een Christenmens voegt, die veilig wil zijn en gerust wel leven in deze tegenwoordige wereld. Ik zie in dat gegelijk heb lijstbed, en gedoet mij goed met zo te spreken. Gaan toch? Geweet niet hoe het mij beschaamt dat ik van jongs aan gehard in het ruwe soldataleven tot allerlei ontbeeringen en vermoeienissen. Nu die licht onthoudig niet heb konden dragen, zonder als een wekeling te bezwijken. En dat ik mij nu zo moet laten verplegen. Ja, vertrottelen. Tot poelen van uw vermetelheid, viel zijn lachende in, dat hij na het zware leven dat u gestelreeds geschokt en onder mijnd had, niet in eenvoudigheid het goede aanaamt dat u naar z'n heer een beschikking door de hand der vriendschap werd voorgezet. Gaan weet dat ik nu gans anders toe en wel van hart dankelijk aannemen. Dat behoort ook zo, maar gezijd in het diepste van uw harten naeveren, Groep-Jacop Jans, en daartoe zeg ik, benijdt hem even min als hij hem volgen mocht. Geen van de genieting in deze aarde, die door ons overige mensen kinderen in alle vrijheid worden gesmaakt, worden door hem aangeroerd. Ons oog verlustert zich in het zien hoe het vee in de wijde graast, hoe de jonge lammeren daar kind dartelen en springen. Ons geeft het pleidschap wat uit te rusten in die schemering en naar het zingen van de nacht te gaan en in het keupelhout te luisteren.  Die witte bloedsums en rode mijen geuren ons tegen. Dit lente groen in het zonnetje maakt ons hartverhoorlijk en het mijnen weer jong als ik zowat luierend heen en weer trantel. Maar hij, van dat alles, ziet hij niet. Zou hij er ook hetzelfde voor voelen, hij kan zich niet mee inlaten. Het houdt maar op. Hij ziet niet op of niet om. Hij ziet alleen maar de weg die voor hem ligt en die hij te gaan heeft om zijn werk te doen. En als dat afgedaan is, wacht er wat anders. Voor hem is er geen halt. Hij heeft maar één rusten, die op zijn knieën in het gebed. De heer Jezus zat nog aan met zijn vrienden aan de gastvrije dis. Hem kan men er te nauwend om toe krijgen om hier staande voet een teugje wij te drinken. En zijn lijf heeft zich nu eenmaal zo naar dit leven geplooid dat anders te doen zijn wisse dood zou zijn. Wat mij belangt, schoon ik toch wel met alle aardse verwachtingen gebroken heb. Ik achter zulke leven niet begeerlijk. Dat wil ik wel beleiden, al schijnt het ook wat wereld. En gij? Ik, lijstbed, lassie, ik voel er maar al te zeer dat ik nog niet zo los ben van alles als ik gemeent had. Nu de gezondheid en de krachten terugkomen, reizen haar wensen en gedachten bij mij op, die mij veel eer heen trekken naar de aardse uitzichten dan in de hemelse blijdschap. Wel, dat behoeft u niet te bezwaren, jonkig. Een edermand van uw geboorte behoort geen kluisenaar te worden. Jacob Jans zelf is de eerste die het u heeft gezegd. Ja, zo is het. Mijn vrienden werken samen met mijn zwakheid onverwachtingen op de wekkendie. Hun vervulling zal ik krijgen, wees daar zeker af. Ik heb de heer Schout bij zijn laatste bezoek nog tegen Jacob Jans hoeren zeggen dat er een notabele wending in uw lot was te voorzien, en hij scheen het voorzeker te achten dat hij, bij krachtenzijnen, in volle vrijheid van hier zou kunnen gaan. Ach, wat zal ik toch met al die volle vrijheid, viel jullie aan in, met een zwaar moedig schouder ophalen, als voelde hij de werkelijkheid er eens weer drukken. Kom, vermoei je hoofd nu maar niet met daarover te toppen.  De heer zal de weg wel wijzen, en dan moeten de mensen, willens of niet, samenwerken om u dit te doen gaan. Maar ik blijf daarbij u staan keuvelen, of ik uw kamer niet had te doen. inmiddels, als jij wijs wilt zijn jonger, moet geen zwaar rondlopen in dit jonger groen. Dat ze de pijn zijn in enelijkheid, deugt voor u niet. Kun jij het nu al zonder mijn steun doen? Ja, Lijsbert, godlof, zo zwak ben ik nu niet meer. Maar beloof me, dat jij straks met uw spinnen wil bij me komt zitten. Het is zo gezellig als dat ratje snort, en Lijsbert moet je daarbij aan het koud raakt. Wel, jonger, dat is tot u dienst. Zo zal ik me wat haasten met mijn werk. Ik verleem me wat hulp en ga eens omzien naar de kippen, die nog gevoerd moeten worden. En Julien, die lachend jagen knik had, kreeg een nap met graan in de hand, en trok daarmee af naar het hapogvolkje, dat julent en giegelend om hem rond stormde en pikte, dat elkaar plukte en krippige kippenkuren maakte, die hem menige glimlach afpersten. Ja, ja, Lijsbert wist wel wat ze raden, al was ze maar een simpel oud vrouwtje. Doch, daar kippen voelen maar een kortstondig verzet is, slenterde Julien welhaas doeloos rond, door het nog altijd dusgenaamde slingerbosje, dat zich nu nog veel verder uitbreiden, tijdens ruïne, sinds jaren was opgeruimd, en de hoogte geëffend en met jong gebombte beplant was. Schaduw was er nog niet te vinden, doch de zonnengloed brandde niet zo, dat de herstellende haar schoeden. Maar jong groen, dat zich wilderig ontlooide, kleuren en geuren van mijdoorns en serringen, verquikte de zinnen door alle gaven der lente wilde. Ook de gevederde bevolking, die Arnesia had opgeslagen in het kreupelhoud, liet zich niet onbetuigd, en het gekeer, het gegegel, het weekgeklep, de wiltsang, al te samen, stelde een concertdaag waarbij de verschijdenheid niet hinderde aan de harmonie. Julien, die dit alles voor het eerst en met volenteugen indronk, werd het zo wonderlijk te moeden, dat hij het kunnen lachen en schrijen tegelijk. Die juigende, verjongende natuur, zijn eigen vernieuwd en verfrist levensgevoel, alles zoer samen om hem als een roes aan te zetten van ongekende aandoeningen.  Hij had verzen kunnen maken, behoefde om overluiten een loftlied aan te heffen, iemand aan het hart te drukken, maar het ook zijn ergste vijand. Er werden verlangend in hem wakker en wensen bij hem verlevendigd, die hij zichzelf nauw durfde bekennen, en die hij toch onder enige vorm had willen luchtgeven. En of hij zichzelf al zijn zwakheid verweet, hij moest er dit maar mee rekenen en zich een weile laten afdrijven op die stroom van wechslepende gedachten, zich een weile vermijen in de berekening van mogelijkheden. De voorstellingen van Schout Gerrit omtrend zijn betere veruitzichten, die hem tot hier toe koel hadden gelaten, begonnen nu betekenisvorm te verkrijgen. Als die werden verwezenlijkd, dan was hij niet meer de beroeideswervig Sanfony Lieu, waar een vermogend grondbezitter in de landen van Holland, en als dit mogelijk was, waarom kon dan dat andere ook niet mogelijk worden? Waarom niet? Nee, nee, dat juist, dat is het onmogelijke. Daar mocht hij zichzelf niet mee vlijen, al komp hem ook het hart samen van smarten te midden van de vreugderoes. Al meende hij toch wel met zekerheid te weten, dat, ja, van dat ene wilde hij toch zekerheid hebben en die kon lijst bij hem geven. En in hun vaart, zo snel dat zijn zwakkervoeten er schier onderwonkelden, zocht hij nu het goeilijk vrouwtje, dat, getrouw aan haar belofte, reeds met spinnenwiel en al buiten zat. Vij, jonkig, daar heb je het nu weer vrij gemaakt, gronden zij. Voor het eerst had mij nu aan u zelf overlaat, grijpt u vrij al te veel vermoeid, ga u moest liever wat rust nemen daar binnen. Nee, nee, het zal me nergens beter zijn dan hier bij u, hernam hij, naast haar plaatsneemende. Ik heb behoefte aan een praatje. Jawel, gezond oude lijst werd nog tot een klappij maken, waar moet ik nu van vertellen, zeker weer van de oude tijd, van uw moedig. Ditmaal is het mij te doen om eens wat te horen van dat geen korter bij ligt. Mijn trouwe verzorgster is mij nog het verhaal schuldig van het generaal zo met mij vorige vandaan is, sinds ik zo dodelijk krank aan haar liefde zorgen werd toevertrout. Dat zou gans geen opwekelijke conversatie zijn, jonkig, waartoe terugzien op zoveel jammers en alende. We hebben genoeg met u te doen gehad, de vrouw en ik.  Ja, tot de boeren knech toekwam er soms bij te pas, als hij uw eilende koortsen had en met alle geweld het bed wilde het verlaten. De waardige Jacob Jans zelf heeft menige nacht bij uw ziekbed doorgebracht, maar het gedenken van het alles dient u voor eerst nog niet. Ik vraag ook niet eigenlijk naar een verslag van mijn ziekte, mij heugt er ook nog te veel van om daar zwak op te hebben. Het is mij te doen om te weten wie er al zo bij mij geweest zijn in die zware dagen. Het staat mij klaarlijk voor dat ik allerlei vriendelijke gestalten rondom mijn legerrepsien waren. Uw vrienden hebben u het trouw bezocht, dat is waar. Om van Dr. Graswenkel niet te spreken, hebben we schout Gerrit gehad, die ik als een kind heb zien schrijen, toen wij meenen dat hij op het uiterste laagde, en Bastiaan, die niet dicht bij u mocht komen, omdat mij vreeste dat het weerzien u toen nog te veel schokken zou en die maar in een hoek van de kamer op zijn knieje bleef liggen om voor u behoud te bidden. Goede trouwe Bastiaan, hoe zeer voel ik mij veroodmoedigd als ik aan hem denk, nog altijd zoveel vriendschap voor mij te behouden. Hij, mocht ik toch in zijn staat zijn, iets af te doen van mijn grote schuldje heen te hem. Ach, dat verlangt hij niet eens, het hart rekent niet. Zou het dan altijd door het bestel van schout Gerrit zijn, dat ik hem zo zelf een zie, nog maar eens sinds ik bij kennis ben? Zeker niet, maar zie het geen jonker, Bastiaan moet voor zijn brood werken, en een tochtje naar Delfgau, tussen schoftijd, gaat zomaar niet, hij is geen zieke trouwster van zijn ambacht. Geeft gelijk lijstbed, ik ben een zelfzuchtige. Daarbij heb ik niet mijn beste trouwsteres aan mijn zijde, maar zij kwelt mij een weinigje, met al te grote discreetie. Of waarom noemt hij alleen de vrienden, die mij belangstelling hebben getoond, en niet ook de vriendinnen? Jonge vrouw Frans Waze van Egmond, uw nicht heeft u bezogd, dat is waar, sprak lijstbed, met enige aarzeling. Als ouder heugen is van dat bezoek mij vader, nog heb ik het bewijst daaraf aan mijn hand.  Hij nam mij met enig ongeduld op zijn vingersiende, waar aan een zegelring schitterde, alsof ik geen Egmond zou zijn, dan zij het familiewapen aan mijn hand prijkte. Wees maar niet ondankbaar, jeegste jonge vrouw, die zo ijverig uw zaak voorstaat. Gisteren in de stad zeinde, heb ik vernomen, dat de gravin zich naar Den Haag heeft begeven, ten einde zelfe bij zijn excelentie, te uw gunsten, te intercederen. Sinds me erkend voor het genik ben, moet zich mij naar wel aantrekken, dat spreekt vanzelf. Dat omslaat mij niet van dankbaarheid, ik weet het, maar om de waarheid te zeggen, is het juist niet haar bezoek dat mij zo weldadig aandeed, en mij zo is bijgebleven, dat ik haar nog altijd vormen zie. De reizige gestalte, wie je handen ik tedelijk heb gekust, en die zich zo mee waren over mijn heenboog. Geeft u nogal zonderingen fantasieën door het hoofd gehaald, staande u krankt en jonker, viede Leisbed in, zonder naam op te zien. In uw geval zou ik nu maar het achter te vergeten, in steden van haar de inbeelding mee te voeden. Ik stem u toe, Leisbed, dat ik het zij in mijn kortse gedromen, het zij in mijn kranken verbeelding, veel mee ervaren en gezien te hebben, dat niets is geweest dan eidels zinsbedrag. Maar toch, er is wat ik mij nooit zal laten ontgeven, en daaronder die middelijke vrouwen gestalten, in een dichte slauergehult, die mij bijgebleven is, meer dan al het ander. Zij moet werkelijkheid zijn geweest, want zij heeft mijn voorhoofd gekust, en toen ze dat deed, voelde ik het door een traanbevochtigen. Kan dat dan ook inbeelding zijn? Leisbed, zeg maar de waarheid. Einde van het tweede deel van hoofdstuk 18. Deze liepuvox opname behoort tot publieke domein, opname door Anna Simon. De delse wonderdokter, door ALG-Polsbom Tussen. Hoofdstuk 18, derde deel. Ik mag niet liegen, Nuriën, antwoordde Leisbed, op zachte en waardige toon. Al waar het beter u dit te verzweigen, daar ik toch niets verder uitzeggen kan. Maar, sinds hij erom dwingt, ja, zodanig wel, is hier bij u geweest, in het hollow van de nacht, in de diepste geheimenis, en niemand, zelfs niet Jacob Jans, mag van dit gewaagd bezoek weten. Daarop heb ik plechtige belofte gedaan. Al had geen neen gezegd, geest het mij toch niet uit het hoofd komen praten. Ik gis wie het kan geweest zijn.  Als u hard het u invluistert, houdt het dan daarin besloten. Maar begrijpt je dan niet, dat ik hier in het hoofd kom, maar begrijpt je dan niet, dat ik hier een zekerheid hebbe moet en dat mij aan dit ene, voor mijn aards geluk, veel meer is gelegen dan aan al het andere. Ik zeg daar niets tegen, maar te eer behoort hij geduld te oefenen tot de uitkomst. Begrijpt je dan niet, welk een vreugd er voor mij in ligt, nu reeds te weten, dat ik ermind worden. Meer dan jij verdient, met dat aanhoudend kwellen, maar zeid jij dan meer getrouwheid schuldig aan Mabelia Graswinkel dan aan mij Lijspet, Reparitrion vanterlijk, hoewel zijn stem haperde, toen hij die naam uitbracht. Aan Lijspets hand ontviel het fijne draadje en ze zag hem aan met ongeveindste verbazing. Juffer, Mabelia Graswinkel, herhaalde zij. Hoe komt hij op deze, wat zou hij hier doen, en nog wel in de nacht, bij uw ziekbed? Oh, dit is groezaam, riep jullie aan, en het zachte rood van haar stelende bestieft tot een doodsbleek. Hij bracht beide handen na het voorhoofd als onder smart of schaamte. Wat is daar groezaam zinjonker, voeg Lijspet, hem met bezorgdheid gadeslaande. Geloof toch, dat ik u geen smarte wil aan doen, zo ik spreken mocht, troost ik u volgarne met de waarheid, maar wat kan dat u deren, dat er nicht van onze geerde vriend om u te bezoeken? Ja, juist, spreken mij niet meer af, hervatten jullie aan met bitterheid. Zo ver en vreemd is deze van mij, dat het belachelijk is te denken dat zij, zij zich verwaardige zou om, hij is wegplotseling, als begaf hem de stem, en wend het hoofd van Lijspet af. Wie zegt u, dat ze iets van uw ziek te weet, hervatte Lijspet? Ja, Kopjans gaat niet met zijn familie om, met praatjes over zijn patiënten. Daarbij, zo het gerucht waarheid spreekt, heeft de joffer heel wat anders in het hoofd dan zieke bezoekte deze dagen. Daar worden aanstalten gemaakt tot haar bruiloft. Het is waar ook, Lijspet, zo zal het zijn, hernam hij met het doffe stem. Gerbt wel gelijk, een kranke heeft dwaze inbeeldingen, en het is wel goed, dat we drogbeelden maar zo terugwijken, dat had ik eerst konden weten. Het is waar ook, mompelde jullie aan, zonder van houding te veranderen.  Hij komt nu maar om de andere dag. Wel haast, als ik geen patiënt meer zal zijn, dan heb ik er niet meer. Het is waar ook, mompelde jullie aan, zonder vanhouding te veranderen. Hij komt nu maar om de andere dag. Wel haast, als ik geen patiënt meer zal zijn, dan komt hij in het geheel niet meer. Hoe valt u dat in, dat hij in het geheel niet meer naar u zou komen omzien, vroeg zij met zacht verwijt. Dat ligt immers in de orde. Als hij hier afgedaan heeft, gaat hij weer verder. Zijn vriendschap voor mij mag hem niet tot onthoud zijn. Is het zo zeker, jullie aan, dat hij hier spoedig met uw afgedaan zal hebben, vroeg zij op ernstige, bijkants bestraffende toon. Hij heeft geen antwoord dan een diepe zucht. Enige minuten later, wat hij, als Bastiaan zelf niet komen kan, waarom zent hij mij dan niet eens zijn vrouw, dat ik toch iets was van hem verneem. Maar jonker, heeft hem aan zijn werk, de vrouw heeft haar huisbedrijf, kleine luiden als deze, lopen daag zomaar niet uit voor een plezier. Het is waar. Iedereen heeft zijn bezigheden. Ik, dat ze al beter worden. Uw grote bezigheid is nu nog weer gezond en sterk worden, maar dat zal langzaam gaan als hij alles u zo aantraakt. En Schout Gerrit, voeg jullie aan, zonder hierop te antwoorden, zou die het ook zo druk hebben, dat hij niet meer naar mij ontziet? Schout Gerrit heeft zich vorgenomen niet meer weer te keren, dan met goede tijding. Het is de vraag, wie er gonsde bij het advocaat van Holland en de Staten goed gevolg hebben gehad en de gezecustreerde goederen van uw moederszijde op uw woorden overgedragen. Nu, dan zullen wij hem wel niet weer zien, want er zal niets van komen. Hij naam jullie aan op dezelfde knorrige en mismoedige toon. En al waren dat, wat zou het mij nog baten, ging er voor, terwijl hij het schaapsvel onder zijn voeten met zeker ongeduld wegschopte. Lijstbed zag hem van terzijde aan en schudde het hoofd. Ik heb geen humeur. Nee, maar ik begin mij hier te vervelen, hervatten jullie aan, opprijzenden en met drift gesreden langs het smal op haatje heen en weerlopend, waarin heggen van haar gedoorden de barrieren vormde.  Iedereen heeft wat te doen, iedereen werkt voor zijn brood of ten dienste van anderen. Iedereen gaat zijn weg en vindt daarop tenminste de verstrooing. Ik alleen heb niets te verrichten, niets op mijn afleiding. Hoe wilt ge dat ik daaronder vrolijk en opgeruimd zal zijn? Het is een goed teken dat de patiënt van verveling klaagt, maar toch leidt zijn meid blijft nog voor eerst het nodigste voorschift. Kom, wees toch wel gemoet en tong je in ongeduld als de heer vertraagt om te helpen. Er is harder gevaanschapt dan de uwen nu. Bedenk dat toch? Geen zet op iedere wijze in de ruimte gezet. Dus schout heeft u een rijpaar toegezicht, maar het is nu nog u tijd niet om uit Dovet als Den Haag te reden. Ik weet het me al te goed, hernam jullie aan. Rust dient mij nog. En hij ging weer naast haar zitten en slaakte een diepe zucht. De dag was zo goed en vrolijk begonnen. Graad blijdschap en dankbaarheid in het harte. Hoe is dat nu zo opeens gekeerd? Vroeg Leisbed, met zachte deernis, waarin het toch zeker verwijt klonk. Ik voel mij beheersd door gedachten, die dwaas, die roekeloos, ja, die zondig zijn en ik kan ze niet verzetten, Leisbed. Ik kan het niet, al voel ik dat ze mijn blijdschap weg nemen en dat ik ondank pleegen om jullie aan. En liet moedeloos de handen in de schoot vallen. Zo spreek dat maar eens uit, mijn welie verjonker. Spreek het uit aan de oude Leisbed, die uw moeder heeft gekend en u een moederlijk harte toedraagt. De mens heeft nu eenmaal een strijd op aarde, maar de Christen laat zich niet overwinnen. Wildige dat ik met u zal strijden, zo zeg het uit wat u kwelt, dat stond de scherpste prikkel af. Dat zal in deze niet zijn bij mij, Leisbed. Ik weet nu, dat ik zal moeten leven meent jij de enige te zijn, jonker, voeg ze met zachte ernst, haar klare, zielvolle ogen op hem vestigend. Nee, Leisbed. En ik weet ook, dat ik geen recht heb die af te binnen, maar toch, ze was mij zo lief geworden. De gedachte haar eens, op maar eens weer te zien, is mij steeds pijn gebleven, onder alles wat ik heb doorgestaan. In mijn dromen is ze me altijd verschenen als een engel der vertroasting.  En nu, dat er niet enkel dromen waren geweest, dat ook in de werkelijkheid, maar Belia, maar Belia, het is waar ook, Leisbed wordt zuf, dat ze op die naam niet meer heeft gehecht, die gezo vaak in uw eil in het herhaald, zo is zij het, de nicht van onze vriend. Ja, zij, gribij, met een snik van smarte, en liet het mattenhoofd op de schouder van Leisbed zinken, onder tranen. Ja, het is toch beter eens alles uit te starten als je zelf een nauw durft bekennen. En weet hij ervan? Jakob Jans? Niet wat in mij omgaat, hij heeft zo string alle hopen afgesneden, maar mijn hart was het zwakheid, was het sterkte, mijn hart bleef hopen tegen hopen, luister Leisbed. Bij zijn bekendnessen hebben wij niet nodig tegenwoordig te zijn. Anthony bracht zijn gewoonavondbezoep bij Mabelia. De maan liet haar zacht licht zo liefelijk door de hoge kruisraamen neervallen in het vertrek, dat het de jongvrouw zeker tot pijn zijn uitlockte, want zij zat zwijgend en dromerig neer, terwijl hij druk praten. Moeibaarten zat stil ik eens tegenover het paar bij haar spinnenwiel een beetje te dutten, schoon zij dat niet licht zij hebben erkend. Anthony fantaseerde luiden van zijn plannen voor de toekomst. Als eerst de huwelijksdrukten maar voorbij waren en de huishouding op gang was, zou het jonge paar gaan reizen, en de witte brood zweken. Vader Hoogenhoek kon een beste maantje of wat missen in het katoor, en het reizen alleen was hem zo goed bevallen, hoe prettig moest het dan niet wezen met zijn jonge vrouw tot gezelschap. Mabelia had nog zo weinig van de wereld gezien. Wat zou ze opkijken als zij die vreemde landen, die prachtige steden zag, waarin hij wilde rondleiden, niet zou haar zo aantrekken als Italië, daar was hij zeker van, een heerlijk land. Wel niet de Hollandse zinnelijkheid, en die lekkere vruchten, die zoete wijnen, die zo koppig waren en waarbij hem voorzichtig mee zij moest. Wisza Mabelia in eigen gepijnsend verdiept niet veel geluisterd, want opeens viel zij in, zeker om toch ook eens iets te zeggen. Zie toch, Antonie, hoe aardig de maan haar licht tinten werpt op dat gladgebonden dresswaar, het speelten het glinstertaar over twaarlichtjes flikkerden. 