Zonde in het deftige dorp | Johan de Meester | Published 1900 onward | Dutch | 4/5
er opgestaan een uitzondering te mogen maken voor de wedewer van Rooyen, de grootmoeder van het geval Lodijk had er kent, dat was heel iets anders zegt strong hij erop aan dat dominee ook tegen die vrouw niet zou zeggen van zijn voornemens voor de zondag morgen. Dan, zo ging haar voort, heb ik nog een verzoek ik zou namelijk ook zelf een uitzondering willen maken, morgen komt meneer Van der Waale terug onze president moet, dank mij, ingelicht worden. Bruddersmoud knikten ter stond goedkeurend dominee verklaarde zich bereid tot een bezoek op het kasteel, doch van Lodijk wint ze de predikant deze moeite te besparen, hij zou het meneer Van der Waale gaan spreken. Het gevolg van deze beraadslaging was dat mevrouw Van der Waale, met de jongen met vrouw Klinkig, die de pleegouders bij de terugkeer had opgewacht, plaatsnam in de bank van het kasteel, toch baron Van der Waale te zitten kwam tussen de broeders Smoud en Van Lodijk in de bank van de kerkeraad. In de consistoriekamer hield de president kerkvocht een kort toespraak, alles stonden, doch op de dominee wedelaar gaan zitten. Welgarne had de geschokte man met moeite uitgebracht. De broeders zagen zijn rechterhand beven op de stoeleuning. Broeders Smoud had zijn eerwaarde een glaswater willen inschenken, toch met een hoofdknik bedankte deze. Broeders Van der Waale sprak hartelijk. Hij voeg verlof met een persoonlijk woord te beginnen en getuigde van de ontsteltenis welke de mededeling van broeder Van Lodijk hem de vorige dag had gegeven. Hij had moeite gehad een kind uit onze pastorie, een zoon van onze dominee wedelaar. Daarna had het ook hem wat gekost enig verband te leggen tussen de afdwaling van de zoon en de verantwoordelijkheid van de vader, als herdig en leraar. Toch broeder Van Lodijk had hem verzekerd. Dominee wendte zijn gemoet te ontlasten. Naar die wens had de kerkeraad zich te schikken. En uw dominee had gesproken. Nu getuigde zeker de andere leden van de kerkeraad met hem. Hebben we een woord gehoord tot de gemeente dat diep heeft getroffen, dat elke vader de hands had doen steken in eigen boezem, en dat niet slechts de dankbare liefde, maar ook het eerbiedig vertrouwen in de man die God gesteld heeft tot een voorganger van de gemeente zichs kan versterken en vergroten. Er was een klein gemompel van instemming. Dominee wedelaar zat sprakeloos neer. Zijn lichaam schokte. Traanen vielen op zijn toga. Broeder Lovink Halstig tracht de afleiding waarin de kring van zwijgende mannen met broeder Nagelbloem, de Diaken een gesprek aan te vangen over de tekst welke zo geluk was gekozen.  Die enkele woorden van Philemon, de gemeente die te u in huizen is. Hoe duidelijk drukten zij dadelijk uit het gevoel waarmee de hieren herder kwam tot zijn gemeente, dat besef van gemeentzaamheid van vertrouwelijks de omgang, die innige gemeenschapszin als verzinnenbeeld in de toestanden onder de eerste christinnen, volgens deze tekst en volgens de woorden de mensen en uit Romeinen bij inkomend in het huis van de voorgang een medearbeidig van de apostel. De kring van broeders luisterde toe. Dominé Wedelaag zat als verwezen. Ja, zei broeder Nagelbloem. Ik heb eerlijk gesproken is later begrepen waar Dominé heen wilde. Ik wist wel van broeder van Lodijk bracht snel een vinger voor de mond, dat broeder Nagelbloem zich niet zou verpraten. Ik vroeg hem niet langzaam op. Het hoofdheffend hapte hij naar adem, de ogen onder de bril gesloten. Wilt mij verontschuldigen, sprak hij. Ik heb ook nu uw broederlijke toegevendheid nodig. Ik had mijn krachten misschien overschat. De heer is mijn genade geweest, doch nu schiet de kracht te kort om u te danken, u voor al die lieve woorden. Hij drukt de broeder van der walen de hand en u allen voor wat hij in dit uur voor mij waard. Ik wist er de handen der andere broeders. Bij het naar huis gaan met nog twee broeders, herhaalde broeder Nagelbloem dat hij Dominé aanvankelijk volstrekt niet had begrepen. Ho, je wist er niet van, zei broeder Dormsig. Wist er de andere broeders dan wel van de prik? Broeder Nagelbloem had al zoiets menen te bemerken uit het geen baron van der walenzijde. Even, bleef mijn staan in een kring. Ook broeder Meertens keek verwonderd, dat enkele leden wel ontbleken. Broeder van Lodijk was meegereden naar het kasteel. Een briefje van vreule constans had Alijda Smanus Morgens gewaarschuwd. Schielijk was vrouw Rietgors ontboden, die gelukkig geen ander werkhuis had en Neeltje ging nu in Japan naar de bel. Het eerst kwam de oude vreule sitsen. Uit haar zeggen begreep Alijda wat haar onduidelijk was gebleven in het briefje van vreule constansen. Men zei haar vandaag bezoeken. Jan van Lodijk was zelf bij de oude vreule sitsen geweest om haar te verzoeken ook te gaan. Je begrijpt, lieve, ik kom met opzet wat vroeg. Het zou anders te druk zijn voor mijn hoofd. Vreule sitsen had een vigilantje van Westreik genomen.  Terwijl dit wachten voor de deur reed de equipage der vreules van Lakervelde aan. Vreule constansen was er alleen. Haar zuster zou later komen met het nichje. Ik blijf wat langer, lacht de vreule constans tegen de oude vreule op de kanapé, die vriendelijk antwoorden. U bent zo de vriendin van de huizen. Je geeft straks wel een kopje thee, informeerde vreule constansen. Ja, vreule, met een haagsbeschuitje. Tocht niet nog iets, van port of zo? O, nee, verwiep vreule constansen. De auto van de Engelenburg reed voor. Nu zonden er drie rijdtuigen voor de pastorie. In de kom begon mij te kijken. Al was grootvader Egberts ter zielen. De smitsen letten zo iets wel op. En desgelijks de bakkersvrouw en een enkele bezoeker van Westerik en Berkemeier op zijn divan. Hij riep ermies bij en ook kleestra. De beide heren van Sieten kwamen. Ze waren niet in de kerk geweest. Verschenen daar eigenlijk zeer zilden. Toch Lodijk had de jongen van Sieten opgebeld die niet dadelijk had begrepen. Hij dacht eerst dat er iemand dood was. Hield, na betere uitlegging, aan het begrip Condole Jansen bezoek vast, wat van Lodijk ongepast vond. Was echter dadelijk zelfbereid en bepraten de oude heren. Het was nodig voor het gekletse in het dorp. De oude heren van Sieten betuigde zijn deelneming. Moeilijke dagen voor mevrouw Weedelaag. Allijda vergemakkelijke de situatie niet toen zij vroeg naar mevrouw van Sieten. Dank u wel, heel wel. Dat ze zeggen, u weet, altijd die ellendige kwaal. Anders was mevrouw meegekomen. Allijda moest haar excuseren. Domineer wel? Ja, dat was juist het zo fastjeuze. Die goede man was op zieke bezoek een verversknecht aan de Oosterweg, een kankerpatiënt die op sterven lag. Allijda had zo gezegd, doe het morgen. Zalt hij met briefje er vreuden doen lezen. Maar soms was Weedelaag zo koppig. En nu, zie je wel, nu kwamen er heren. De heren met vrouw Lovink Halster vervingen vreule Sietse en de heren van Sieten die tegelijk weg gingen. Oude vrienden van Weedelaag. Allijda vond beiden iets arrogant. Het waren toch maar burgermensen. De hoge hoed van Lovink was nat. Allijda belde om teewater. Het was nogal vroeg, maar je wist niet wie er zo dadelijk kwam. Nu met de Lovink had ze gelegenheid. Vreule constans praten met hen. Over de preek en domineer sielskracht. De heer had de arme man gesterkt.  Wederom hielte er een rijtuig stil. Allijda was te ontsteld om te kijken. Nog altijd immers geen weedelaag. Toch aan de kamer deur kwam gepraat. Jan van Lodeck dronk domineer binnen. Die moedde hij niet. Toch hij niet het eerekleed van de eivige ziele herdig die nooit let op regen of wind. Jan van Lodeck bracht een lach op het triest ernstige gelaat. En achter Jan van Lodeck kwam zijn broer Gijs. Het was dienst eerst de bezoek in de pastorie. U moet me mijn onbeleefdheid ten goede houden, mevrouw Weedelaag. Het is een onvergevelijk verzuim. Ik had u al zo lang mijn opwachtingdienen te maken. Nu echter, kon ik niet wegblijven. De bezoeken van uw man in de tijd toen ik ziek was zijn me zoveel waard geweest. Anleiden voelde vocht in de ogen. Het was druk en vreemd. Maar ook heerlijk. Al die liefde en waardering. En zo markant naar die preek van gister. Wat heeft uw man de gemeente ontroerd? bedacht u Jan van Lodeck haar. Zij stelde die woorden op hoge prijs. Daar ze wist dat hij deze preek niet gewenst had. Vreule constans hield met de thee. Juist zat Aleideven daar iedereen had toen ze zag. Het rijdt daar van klinkig. De burgemeester en mevrouw. Ze waren niet in de kerk geweest. Waren altijd lauw, dacht Aleide. Dag burgemeester, zei het ronduit. Hij had niet zelf de preek gehoord, maar hij had over de preek gehoord. Ieders mond was er immers vol van. En zo sprak het vanzelf dat hij als hoofd der burgelijke gemeente behoefde had domineer wedelaag in zijn verdrietelijke omstandigheden zijn sympathie en achting. Ik dank u, zei domineer wedelaag, zacht. Hij had nog bijna geen woord gesproken. Ook gijs van Lodijk, naast hem, was stil. Het was nu een zeer grote kring geworden waar men praten als groepsgewijs. Aleide dacht, had ik dit kunnen voorzien? Dan had zij krookje beneden genomen. Al die kopjes, zij kon het haast niet af. De dames van Ierde vervingende lovings op wierig aan weinig gelet was. En toen ook de Lodijks waren vertrokken, van het kasteel voor. Aleide voelde bepaald een sensatie, het grote rijtuig met de twee schimmels en zoals de palfrenier van de bok geleed. Mevrouw Van der Waale gaf haar een zoen. Aleide voelde zich zeer ontroerd.  Ik heb moeite gehad om hier heen te komen, zei de mevrouw Van der Waale. O, mevrouw! Nee, lieve, je begrijpt me verkeerd. Het moeilijke was, mijn dochter wilde mee. Maar dat vond ik voor jullie. Aleide verzekerde dat ze de jongen met vrouw klinkig juist erg graag ontvangen zou hebben. Onderwijls spakt de baron met je vrouw Van Ierde. Vreule constans was bij het overrijken van teekopjes uit haar hoekje bij het ruim gekomen en zat op de stoel van geis van Lodijk naast Wedelaag. Zij vond de goede man onrust wekkend stil en afgetrokken. Het aardige idee van Jan van Lodijk dat men hier vandaag een visietje zou brengen, had vreule constans ons vader. Doch al deze hartelijkheid is geen Wedelaag niet zo verblijdend te treffen als hij had verwacht en gehoopt. Daarom spakt zij hem er nu over. Met zachte stem, of hij het niet waardeerde, zoveel liefde betoond der gemeente. Het trof hem meer dan hij zeggen kon, zei hij. Dat de vreule zag wel, de vader leed. Haar zuster Clara kwam, vond zij, laat. Er was thuis morgens lang beraadslaagd of het comele faux was dat Clara hetje meeging bij de bezoek. Wel wist het meisje dat dominees zoon zich doef had misdragen, maar toch. De overweging dat de zaak zelf natuurlijk door niemand zou aangeroerd worden, had het anders doen besluiten dat Clara hetje wel meekon. En nu trof hun nichtje uit aardig. Juist toen zij en tante Clara er eindelijk waren, reed de auto der van Beekesteins voor. En Clara kreeg een denkbeeld van de achting welke domineer Wedelaag in het dorp genoot toen ze meneer van Beekestein hoorde dat hij, als litter, staten een conferentie had gehad met gedeputeerden toch die bijeenkomst een paar uur vervoegd had gekregen en nu zeer gelukkig was domineer de hand te drukken. Het was zeker het treffend moment van de middag. Aleida gaf Griff het de vreule toe nadat alle anderen waren vertrokken en die lieve vriendinnen van Lakervelde nog een ogenblik napraten. Een troostrijke middag was het geworden. Zoveel sympathie. Algemeen. Je neef stork is er niet geweest. Veel vreule constans, plotseling uit. Oh, stork! Smaelde Aleida. Hij heeft het erg druk. Er zijn weer vele zieken, zei Wedelaag. De vrouwen zagen ook al daar aan. Wanneer nam die man iets kwalijk? Einde van hoogstuk 29 en 30.  Hoogstuk 31 van de zonde in het deftige dorp. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opname behoort tot de publieke domijn. De informatie of hem je aan te melden als vrouw Wilger ga naar LibriVox.org opname door Anna Simon. De zonde in het deftige dorp van Johan de Meester. Hoogstuk 31. Mevrouw zei Neeltje, des donderdags morgens. Nou, bennen ze nog van Van Rooyen het goed niet wezen halen. Wat zeg je? Neeltje schikt er ervan, zoals mevrouw uitviel. Beteuterd nam ze haar leitje van tafel dat mevrouw net had nagerekend. Ze zag mevrouw voortgaan en toen ze zich wassen, toch toen ze zich omdraaide, grommde mevrouw. Waarom zeg je me dat vandaag pas? Ik wil dat goed niet langer in huis hebben. Loop dadelijk even naar de baas van het kasteel en vraag of die aan Van Rooyen wil zeggen dat hij om twaalf uur met de kruiwagen langskomt. Vandaag! Die akkelige vrouw van Rooyen wat wilde ze dat ze het goed hier liet? Het maakte Alleyda zenuwachtig. Ze had toch al zeer moeilijke dagen. Haar beste man bleef zo neerslachtig. Hij trok het zich vreselijk aan van Herman. Daarom had zijn haar Leo geschreven dat hij een paar dagen over zou komen. Hij moest toch ook weten wat er gebeurd was. Weedlaag had al twee maal gezegd dat hij schrijven wilde aan Leo. Dacht de arme man kwam in huis tot niets. Vol ijveriger dan ooit deed hij alles wat eraan herdelijk werk te doen viel. Maandag, na die vermoeiende middag, gaf hij nog twee uren kategisatie. Maar thuis kon hij neerzitten als geslagen. Loesje had gisteravond geschrijd doordat ze dacht dat paatje boos was. En nu Jopie weer verkouden. Alijda wilde niets turen om stork. Dacht zo gaf het haar nog meer drukte. Krookje was een heel goed meisje maar men kon niets aan haar overlaten. Zelf wat Alijda Jopie op. Krookje had een thermometer gebroken. Bovendien moest het zeer nauwkeurig gebeuren in die ze storker buiten zou houden. Deze oude koortsmeter deugde nog wel maar men moest door telkens twee streepjes aftrekken. Dat kon Krookje toch niet doen. Zo kwam er allerlei neer op haar en dat is niet zo. Deze koortsmeter deugde nog wel maar allerlei neer op haar en dat terwijl ze zich moest sparen.  Wel gaf de heer haar kracht naar kruis toch zij voelde maar al te dik was niet meer de vrouw te zijn van toen Wimmy moest komen. En nu, ach nee, ze was alvast sterk niet zeker van dat die van Rooyens niet iets in het schild voerden. De bedoeling kon wel geen anderen zijn dan wedelaar wat geld af de persen en dit zou het ergens er niet wezen maar hem zou de houding die mensen grieven en het gebeurde bedroefde hem toch al zo. Hier had de vrouw zich correct gedragen maar men wist tegenwoordig niet meer. Het volktrat op, het durfte dingen waar men vroeger niet van hoorde. De luidruchtigheid daar vrouw in de kerk was tellig comedispel geweest een onheilige poging om zich te doen opmerken. Anders gaat iemand niet zo tekeer. Gode zij dank had wedelaar er niets van gemerkt uitsluitend vervuld van zijn preek dat hij was. Maar vreule constanzen had het geïndigneerd. Toen aanleiden haar zijde haar neken en zuchten. Vreule klaren zouden het mensen over onderhouden. In aanleiders gepijnzen kwam brusk en breuk. Ze herinnerden zich te beloften die ze een vrouw van horeen gedaan had. Het was vandaag al donderdag de vrouw moest dus gisteren op beuk en beek geweest zijn als hij tenminste ook dat niet verzuimt had. Ach, dat zij dit had kunnen vergeten maar hij had ook zoveel aan het hoofd en al dit meddienen ze gruwde ervan. Het was een schrikkelijke beproeing voor de vallen. Neertje kwam berichten dat de tuinbaas beloofd had gijs van Rooy te zullen zenden en daar alijden alles had omgewassen verzocht zij de meid tot op de bergen zij moest nu weer naar Jopie gaan zien. Drie uur later zat ze aan de koffietafel en wachtig wachten. 