Stille Kracht | Louis Couperus | Literary Fiction | Soundbook | Dutch | 3/5
Zowel in de drank die zij hem bood, als morgen op de kumpulan, waar hij met zijn ambtenaren al een ongewapend verschijnen zouden, als in haar geïnvloed ten beste die rust en vrede onder de bevolking zou brengen. En als om te tonen dat zij hem begreep dat geheel zijn vertrouwen gerechtvaardigd zou zijn, stond zij op en fluisterde een paar woorden tot een volgeling die hij gewenkt had. De javaan verdwenen kwam weldraadig hele voorgalerij kruipurkende door, draagende een lang voorwerp in gele hoes. De voorstint nam het uit zijn handen en overhandigde het scenario. En deze trok uit de gele zijde hoes een wandelstok, die hij aanbood aan de resident als een bewijs van hun broedelijke vriendschap. Van uitdijk nam aan, wetende het symbool, want de gele zijde hoes was van de kleur en de stof van het gezag, zijde en geel of goud. De stok zelf was van hun hout dat beveiligd tegens vlangenbeten en onhel, en de zware knop was gewerkt in het metaal van gezag, goud, in de vorm van de oude zultanskroon. Deze stok, aangeboden op dit ogenblik, betekende dat de adinienkrat zich opnieuw onderworpen en dat van oudeik hen vertrouwen kon. En toen hij afscheid nam, was hij zeertrot en waardeerde hij hoog zichzelf, want met takt, met diplomatie, met kennis van de javaan had hij overwonnen. Alleen met woorden zou hij de dreigende opstand hebben bezoren. Dat zou een feit zijn. Dat was ook zo, dat zou zo zijn. Een feit. Die eerste avond van de Passemalaam, vrolijk lichtende van honderd petroleumlampjes, lokkelijk dampende van laagdrijvende bakluchten, vol van het bonte gewarrel ter feestende bevolking, die een eerste avond was niets dan feest. En onder elkaar besprak de bevolking het lange vriendschapsbezoek van de resident aan de regent en aan zijn moeder, want het rijtaag met de paion had men langzien wachten in de oprijlaan, en volgelingen van de regent vertelden van het geschenk van de wandelstok. Dat was ook zo, het feit was en gebeurde, zoals van oudeik het had vooruit bedacht en gedwongen. En dat hij trots was, was menselijk. Maar wat hij niet had gedwongen en vooruit bedacht, dat waren de stille krachten die hij nooit raarde, die hij ontkennen zou, altijd in het natuurlijke voudige leven.  Wat hij niet zag en hoorde en voelde, dat was de heel stille kracht die wel neersloeg, maar toch smulde, als een vulkanisch vuur onder de schijnbaar rustige dreven van bloemen en vriendschap en vrede, de haat die een macht zou hebben van onderdringbare mysterie, waar tegen hij, westerling, ongewapend was. Van oudeik hield van zekere effecten. Hij sprak niet veel dieendag over zijn bezoek aan de kaboepaaten en ook niet toen die naavond eldersma en van helderhem kwamen spreken over de kumpulan, die de volgende morgen plaats zou grijpen. Zij hadden een zekere ongerustheid en vroegen of zij zich wapenen zouden. Maar van oudeik zeer streng en beslist, verboot wapens mee te nemen en zeiden dat het niemand geoorloofd was. De ambtenaren gaven toe, maar niemand was op z'n gemak. De kumpulan had echte plaatsen in voorkomende ongestoortheid en harmonie. Alleen was er een grotere bevolking op de been tussen de kramen van de Pasa Malam, was er meer politie bij de Sierpoorten met de kabelende stroken dunddoek. Maar er gebeurde niets. De vrouwen in huis waren angstig en haar ademde toen hun mannen weer veilig waren thuis. En van oudeik had zijn effect bereikt. Hij legde nu een paar bezoeken af, zeker van zijn zaak, vertrouwende op de raden Ayupangiran. Hij stelde de dames gerust en zeiden haar nu alleen te denken aan defensie ver. Maar zij vertrouwden het niet. Sommige families des avonds slootten alle hunne deuren en bleven met de kennis en kinderen en baboes in de middengalerij, gewapend, luisterend, op hun hoede. Theo, met wie zijn vader in een bui van vertrouwelijkheid had gesproken, maakte er toen met Adi een pretje van. De beide jongelui op een avond plieperde huizen af van wie zij wisten dat het angstigst waren en zij drongen door in de voorgalerij en zij riepen om open te doen. En in de middengalerijen hoorde zij de snaphaan al overhalen. Ze hadden een dolle avond. Toen eindelijk had de defensie verplaatst. Op het toneel van de sociëteit had Eva georganiseerd een serie van drie tabloos uit de artuuszarigen. Viviane en Ginevra en Lanslot. In de tuin was in het midden een madurezeprouw in de vorm van een vikingsschip, waar men punch à la romaine dronk.  Een nabuurge suikerfabriek, nog altijd pretmakende, bekend om de Yoloogtoon, die herheerste, had gezorgd voor een complete Hollandse povertjeskraam als een heimwewek in de herinnering aan Holland. De dames als frisse boerinnen. De ampouillees van de fabriek alle als cocksjongers gekleed. En de emotie voor transvaal was gevierd door een mayuba heuvel met heer en dames in fantastisch boerenkostum. Van de inmense zeebeving in Tarnate was geen sprake. Hoewel de helft van de opprengs aan de getijsten de streken was toebedacht. Onder de lichtende loleng-vestoenen, die slingerde boven de tuin, was een grote pret en lust tot veel geld uitgeven, vooral voor transvaal. Maar onder die lustigheid huiverde toch een angst. Groepjes verzamelde zich. Blikken keken speedend uit naar buiten, waarop de weg zich verdrongen, Indo's, Javanen, Chinese arabieren rondom de draagkeukentjes die wanden. En angstig, onder een glas champagne of een bordpoffertjes, luisterde men in de richting van de Alonaloen, waar de pasarmalaan woelde in volle kracht. Toen van Audeik verscheen met Doddy, ontvangen met het Wien-Neerlands bloed, goedmoedig rijkstalers en bankjes strooiende, vroeg men hem telkens iets geheim zenig aan het oor. En, missende mevrouw van Audeik, forsten men onder elkaar uit waar zij was. Ze had zo'n kiespijn, zei de men, zoals daarom naar Surabaya. Men vond het niet aardig van haar, men hield niet van haar als men haar niet zag. Ze werd in avond zeer besproken, men vertelde de afschuwelijkste schandalen van haar. Doddy nam op de Maduresse prau haar plaatsen in als verkoopster. En van Audeik, met Eldersma van Helderen en paar controleurs van buiten, ging rond en trakteerde zijn binnenlands bestuur. Als men hem de geheimzinnige inlichtingen vroeg, met de angstige blikken naar buiten, met het luisterend oor naar de Alonaloon, stelde hij majestijdelijk glimlachend gerust. Er zou niets gebeuren, hij verbande erom zijn erewoord. Men vond hem wel erg vertrouwend, erg zeker wel zijn zaak, maar de joviale glimlach om de brede snor van de resident stelde gerust. Hij dreef een eerder aan van zijn goede stad Labuwangi, alleen te denken aan de pret en de liefdadigheid. En toen, eens plafs, was geen de regent Rade Adipati Sonario, en zijn de vrouw, de jonge Rade Aiu, en aan de ingangboeketjes, programma's en waardjes betaalde met een bankje van honderd gulden, ging in hun ontspanning door het gehele publiek van de tuin.  Het bankje van honderd van de regent was spoedig overal bekend. En nu, heraden men, nu begreep men dat alle angst overbodig zou zijn. Dat geen opstand die avond uit zou breken. Men vierde de regent en zijn glimlachende jonge vrouw, die schitterde van haar mooie juwelen. Van lauter ontspanning, herademing, dollheid, gaf men steeds meer en meer geld uit, wilde men evenaren de enkele schattrijke Chinezen, die van voor de opium regie. Eigenaars van de witte marmer en stukpalijzen, als zij met hun vrouwen in gebord duurde krijzen en groene Chinezen gewaarde, het glimmende haar vol bloemen en stenen, sterk riekenen naar sandelgeuren, strooiden met rijkzaalders. Het geld vloeide, tickelde als met silvere droppelingen in de bussen de blijde verkoopsers, en defensie ver was een succes. En toen van oude ik eindelijk, langzaamaan hier en daar, aan Doorn de Bruin, aan Randzoff, aan de Antenaren van buiten, iets los liet van zijn bezoek aan de Kaboepaten, van zijn gesprek met de radio Pangheran, nederig en eenvoudig Doende, maar toch ondanks zichzelf een straalende van blijde hoogmoed, van vreugde over zijn zegen, toen bereikte hij zijn grootste effect. Het verhaal ging rond door de tuin, van de takt van de knapheid van de residentie, met zijn woord alleen, de revolutie bestoren had. Hij werd als op de handen gedragen, en hij schonk overal rond champagne, hij kocht alle waiertjes op, hij kocht alle loten van de tombola die nog niet waren verkocht. Men aanbat hem, het was zijn ogenblik van succes en populariteit. En hij schechtste met de dames, hij maakte ze het hof. Het feest duurde lang tot zes uur in de lichte morgen. De vrolijke poffertjescocks waren dronken en dansde om de poffertjeskachel heen. En toen van oude ik eindelijk naar huis ging, voelde hij zich in een stemming vanzelfde vredenheid, van kracht, van blijdschap, vervoering over zichzelf. In zijn kleine wereld voelde hij zich kon, een tevensdiplomaat, een tevens bemindt door alle wie hij rust en vrede verzekerd had. Deze avond deed hij hem stijgen in zijn zelfachting, en hij waardeerde zich hoger dan ooit. Hij voelde zich zo gelukkig als hij zich nooit had gevoeld. Hij had de dreidtag naar huis gezonden en wandelde met Doddy naar huis. Enkele vroege verkopers gingen ter passen. Doddy, half slapende doodmoe, sleepte zich mee aan de arm van haar vader. Toen, dichtbij, ging haar iemand voorbij. 