Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruijter | Johan Been | Children's Fiction | Dutch | 2/6
Hoogstekses van Paddeltje. Deze liep in vochtopname behoort het publieke domijn, opname door Anna Simon. Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter, van Johan Been. Hoogstekses, Zeeroofers. Er waren enige jaren verlopen. In die tijd had Schippen de Ruiter verschillende malen Saleh aan de Noordwestkust van Afrika gelegen bezogd. Ja, was daar zelfs een bekend figuur geworden. Ze waren niet gemakkelijk, die basen van Saleh. En heinde en vech, als Zeeroofers geducht. Wat niet wegnam, dat er altijd handel met hen te drijven viel. Graag voerden zij uit wat zij teveel hadden, of wat er caravane uit de binnenlanden werd aangebracht, en kochten even gaanen, maar dan zo goedkoop mogelijk wat zij nodig hadden en hun door de verenende Schippers thuisgebracht werd. Alleen moest men goed op zijn tellen passen, de verenden duchtig op de vingers zien en vooral niet bang van aardwezen. De luidjes van Saleh hadden er het slag van om de mannen die van over de zee uit het noorden waren aangekomen en koophandel wilde drijven, dus schrik op het lijf te jagen. Ze gevoelden een grote minachting voor die mannen uit het noorden, die immers Christen er waren. In die streken voor honden uitgescholen en op allerlei manieren beledigd werden. De Christenen wisten het wel dat zij slechts geduld werden, omdat mensen voor de rijl, der koop waren, niet geheel missen kon. Toch dat men hen liefst meegevoerd had naar de vruchtbare akkers, waar geketende slaven in het zweethuens aanschijns hard moesten werken voor een hardvochtige heren, en nog hardvochtiger optieners. De Nederlandse zeelieden voelden als het waren dat niet zo heel ver van hen verwijderd, vele landgenoten dat harder lot ondergingen, en dat het maar van een toeval af hing, of ook zij moesten daar crimpen onder de slavenzweep. Nee, Bang mochten zij zich niet laten maken. Dan zouden zij of gedwongen worden om hun goederen voor een appel en een ei af te staan, en daarna zo spoedig doenlijk op het ruime sop de gevaarlijke haven te ontvluchten. Of ze zouden door de angst heen tot brutane woorden en dadenkomen, en dan was hun vondens al vooruit geveld. Maar wie van de vreemde schippers altijd met open armen ontvangen werd, dat was Michiel Adriaanse. Bang was hij zeker niet.  Niet alleen kon hij aan boord van zijn schip, en iedig die hem durft aanvallen, geducht de tanden laten zien, zodat hij eens na een kranige daad voor de haven, toen hij zich door vijf vajanderlijke schepen heengeslagen had, zelfs in triumph ontvangen werd. Maar ook had hij in de stad zelf niemand minder dan de vorst getrotzeerd, bij de bekende gelegenheid, toen deze van hem goederen onder de waarde hadden willen kopen. Waren wij niet zulke verachterlijke wezens als waarvoor de Mohammedanen ons hielden, ook die Mohammedanen stonden veel hoger dan wij wel dachten. Zij vonden het prachtig in de eenvoudige schipper, die daar eigenlijk hulpeloos alleen stond tegenover de vorst en heel dienst macht, dat hij trouw bleef aan zijn eigen meesters, en liever de koopwaren te geschenken wilde geven, dan die meesters schade aan te doen door het goed onder de waarde te verkopen. Sedat die tijd kon de Ruiter in Salé doen en laten wat hij wilde, en toen hij eens schipreuk geleden en een vak aangekocht had, om daarop door zijn zeemanschap naar het vaderland weer te keren, hielp in de mannen van Salé hem de opgeborgen goederen aan boord brengen, en niet alleen miste de zeelse schipper niets van zijn goederen, maar zelfs wilde men van hem geen beloning aannemen. Dat was zo mooi dat paddeltje het niet op kon. — Hore is bruine signeur, — zei hij tegen één van die helpers. — Je verstaat net zo minzees als ik je luid apentaal, maar hier heb je de vijf. En hij schudde de arm van de grim lachende man, alsof hij aan de zwengel van een pomp bezig was. Dat kon paddeltje doen, want hij was in die paar jaren wat een potige boy geworden, die zeker wel voor licht met roost het kunnen varen, en die daar niet bij Schipper Michiel Adiaan zich gebleven was. De duimkerker Capers zouden nu ook naar zijn oor gegrepen hebben, wel te verstaan als hij eerst in zeventjes met zijn stevige handen hadden kennis gemaakt. Zo dik als vroeger was hij niet meer. Daar had de schipper voor gezorgd. Sapper lood, die kon je zo laten werken bij het lossen en laden. Dan had paddeltje in zijn roodbaaie hemd eruitziende als een vlam onder de ongenadig stralende zon, menig droppeltje zweetgelaten.  En als hij met zijn mouw het gelaat afdrogend, stilsgewijze naar de schipper had gekeken of het nu nog niet mooi genoeg was, had hij hem lachen toegevoegd dat ze op zo'n manier de dikste jongens wel mager wisten te krijgen. Mager was paddeltje echter niet geworden, want werkte hij voor twee, hij vergat nooit voor drie te eten en zorgde er trouw voor dat hij goed in zijn vlees bleef. Maar hij was flink opgeschoten, werd al breed in de schouders, zag haar stevig en gezond uit met een lach van plezier om zijn breed gezicht en Jol in zijn brutale kijkers, die vol durfde zee en de storm en vriend en vijand, ja, heel de wereld aankijken. Eigenlijk was hij paddeltje niet meer, maar ze bleven hem zo noemen, zelfs de kleine duvelstoeljager die hij nu op zijn beurt onder zich had gekregen. Maar die zei dat met een trilling van ontzacht in de stem, vooral als hij weer eens een paar opstoppers te pakken had. Want als een goed leerling van de lange meewes, rikkende paddeltje, die eigenlijk al voor matroosgold, en tenminste daarin voor niemand op zijn ging, had tot een goede zeeopvoeding te behoeren, dat er voor een aankomende snuitig het nu en dan wat lawaide om de oren. Waar had een scheepsjongen anders oren en een matroos anders knuisten voor? Oh, paddeltje zou paddeltje blijven, al mocht hij zo groot en sterk worden als de reus schoole had. Hij wist eigenlijk zelf niet meer dat hij nog een andere naam had, die in zijn dorp door de dominee in het doopregister was opgetekend. De schipper noemde hem nu ook altijd zo, en die had nog wat meer van hem gemaakt dan een stevige zeeop. Want welkom paddeltje met zijn knuist te werken dat je er eerbiet voor kreeg, en als je soms die eerbiet niet voelde, dan kon hij je met dezelfde knuisten daardoor dwingen, maar hij kon er ook de pen mee voeren, alsof hij een geboren meester was. Dat was al heel wonderlijk, maar de schipper had er achter gezeten, en hij maand boord met heel wat schrijfwerk belast. Anders worden je vingers er te stijf voor, had hij geplaagd. En af paddeltje mopperde of niet, en hij kon tot groot genoegen van de schipper nog zo echt mopperen en stil in zich zitten brommen.  Hij moest er aan, en sommen kon hij ook maken over stiermans kunst en al. Een tijdlang was hij aan boord ook een van de beste zangers geweest, maar nu was de baard in zijn keel gekomen en moest hij zijn mond houden. Ja, soms leek hij met al die kennis en wijsheid met een onderschrippertje. Wanneer er aan boord hard geschouwd moest worden, gesmeerd, gepoetst, geklouterd, gevochten tussen de klappende zeilen in tegen de storm, of was er aan wel zwaar en vermoeiend werk verricht moest worden, met palen, kisten en zakken haast om er onder te bezwijken, dan moest paddeltje er ook aan, nog erger dan de anderen, voor die vermageringscuur zie je? Ja, die schipper Adeljaansen maakte geen bedoorven kindertjes, en als je zijn gunstelingsgeen, dan moest je er eigenlijk nog veel harder aan dan wanneer je maar een gewoon kereltje aan boord was. Maar de schipper pakte ook aan, ging voor de stevigste matroos niet opzij, en wat je niet kon, dat kon hij. Hij stond door heus niet bij te kijken met zijn armen over elkaar geslagen. Van wel, voor geen geld van de wereld zou paddeltje bij een andere schipper hebben willen varen. Denk iets aan, in Saleh, waar de meeste Christenmensen niet op hun gemak waren, liep hij, Frank en Vrij rond, net zo gerust als in het Seelse dorp waar zijn vader en moeder woonden, en met de buren wat dick was over een jongenspraken. Zo groot was Saleh ook niet, of ze kennen hem nu wel. Eén van de manschappen van de schipper, die door de vorst tot een voorbeeld voor zijn eigen onderdanen was gesteld. En omdat paddeltje zo'n baas was en zo vrolijk rondkeek, en evenals in zijn dorp iedereen goeiemorgen of goeie avond toeriep, en wel in de taal die hij altijd de apentaal bleef noemen, maar waarin hij al een paar woorden begon te brabbelen, kenden de mannen en de jongens hem gauw genoeg. Of dat met de meisjes en de vrouwen ook het geval was, ja, dat kon paddeltje niet weten, want die zag je niet op straat. Tenminste niet zo druk als dat in Zeeland het geval was, en gelukkig in al de westen ze landen.  En als ze erop uit moesten, dan hadden ze een doek voor het gezicht, die tot even onder de ogen rijkte, en dik was, over die ogen nog een sluier. Ja, als ze thuis waren, dan kon je eigenlijk eerst pas zien hoe ze eruit zagen, maar daar kwam je niet. Tenminste paddeltje niet, die toch ook maar een kristelhond was, al scholden ze hem er niet dik was meer voor. En om in zo'n huis door te dringen, was zo gevaarlijk dat zelfs de manschappen van de ruitig dat niet gewaagd zouden hebben, al had de schipper hun dit niet tenstrengst te verboden. Slans wijs, slans eer, zei die altijd. Wij Nederlanders hebben niet graag dat de vreemdelingen de neus in onze zaken steken, en daarom de spajol van ons er verjaagd. Wel nu, daar mogen wij in de vreemde niet op zijn spaans te werk gaan. Zo stonden de zaken, en op zulke manier speelde paddeltje in de Stade Sarree, de Banyer, toenig zonder dat hij er enig vermoeden van had, op hem geloerd werd, om hem bij de zeerovers in te lijven. En gezol ervan opkijken, als geverneemd dat het geen moeren waren die op hem loerden, maar zo waren lieden die net zo goed als Christen gedoopt waren als dat met paddeltje het geval was. Nu moet ik je dadelijk bijvoegen, dat het in die dagen lang niet zo verschrikkelijk en misdadigd leek om zeerover te zijn als dit in een latere tijd en vooral tegenwoordig het geval zou zijn. Het was toemaas de gewoonte dat mijn kapers uitrusten tegen de vijand. Die mochten de vijand zoveel schade doen als ze wilden. Hoe meer schepen zij van hem afnamen of plunderden, indesde beter blaadje kwamen ze te staan. Het was een baantje waar heel wat voordeel mee te behalen viel, meer dan wanneer men eenvoudig in slans dienst was. De zeewen en de bewoners van de Zuid-Hollandse eilanden stonden ervoor bekend dat ze alles behalve een afkeer van de kaapvaart hadden. Die kaapvaart, waarbij moed en durf eerst de vereisten waren, lokte vooral de door- en doorbevarend zeelieden aan. Zo had ook Spanje zijn kapers die hun nest in Duynkerken hadden en van wie we al meer dan genoeg verteld hebben.  Nu begrijpt men dat er in de gauwigheid ook wel eens een ander schip gepakt werd dan het welk de vijandelijke vlag voerde, hoewel dit minder voorkwam, en zo het geschiet was meestal door de regeringen zoveel mogelijk hersteld werd. Hoe het zij, men leerde bij die kaapvaart toch het roven en plunderen, want al was dit ten koste van de vijand, wij in onze tijd, kunnen als we eerlijk willen zijn, het niet anders noemen. Kan maar nu wapensteelstand vreden, of leverde de kaapvaart niet genoeg op, omdat de Spaanse schepen zoetjes aan uit onze wateren verdwenen, dan hadden die kapers er niet veel lust in om een boerderijtje te beginnen, om een winkeltje op te zetten. Hun longen waren te veel gewoon aan de brede wind van de weide zee, om nu de lucht van polders, plassen en sloten in te blijven ademen. Gelukkig was daar nog altijd de uitgebreide visserij en de koopvaart die naar alle striken der wereld de schepen uitzond. Maar als men het ongebonden leven van Kaper had geleid, of in een vrij leven langs de weide wateren had gezorven, hadden enkelen, ja, we kunnen gerust zeggen, velen van die lieden, geen lust meer om gewoon voor visser of koopvaardijmatroos te spelen, en dik was hard te moeien schouwen. En zo gebeurde het wel eens dat er aan boord van een vaartuig een samenswering werd gesmeed, om de schipper en de stuurluiten over meesteren, die als het moest, te doden, en dan ging het met zo'n schip de wereldzeen op. Er stoud moedigste en brutaalste van de samengezworenen werd het hoofdman of kapitein gekozen, en er was een zeerover meer in de wereld. Zelfs hebben er Nederlanders tot de meest beruchte en geduchte zeerovers behoord, en zijn Klaas Gerritzoon Kompaan, Simon de Danser en Jan Janssoon van Haarlem als sodaanig bekend geworden. En dat waren nu eens geen zeeo'en, want de eerste, zoals de laatste, was uit Noord-Holland, of gelijk men toenzijde, het noorderkwartier van Holland, geboortig, terwijl nummer 2 in de doopregisters van Doordrecht ingeschreven was. Die zeerovers, Nederlanders van geboorte, maar nu tot niet één volk meer behoorrende, moesten toch een schuilplaats hebben en zochten daar toe, wat vrij natuurlijk was, de rotsachtige inhammen aan de Noordkust van Afrika op. Daar schuilden al de piraten, die het op de schepen der beschaafde naziën voorzien hadden.  Dus ook de zeerovers, die eens uit Christenauders waren geboren. In de haven van Saleh hadden zij vrije toegang. Op de marktplaatsen al daar verkochten zij hun buiten en kochten in wat ze nodig hadden. Ook hadden de voornaamsten onder hen prachtige buitenverblijven in de mooie en vruchtbare binnenlanden. Daar baden zij zich in een weelde van een Oosterse leven, en ook op hun akkers werkten geketende slaven, die heus niet allen tot het negenras behoorden. Raakte de boel op, dan ging het weer de wijk de zee op, naar de Westerse staten of naar Amerika, al naar het nodig bleek. Allerlei avonturen werden opgezocht, alle denkbare gevaaren, en niet minder ontbeeringen doorstaan. Woest en bandeloos was dik wel dit leven aan boord. De kapitein sliep in zijn hut niet anders dan tot de tanden gewapend. Soms heerst er het nijpenste gebrek. Zo heeft Klaas Kompaan eens voor een kleine partij erten een geheel schip moeten inruilen, om met de zijnen voor de honderdood bewaart te worden. Want het spreekt vanzelf dat zij geen haven durft aan doen, waar men met dat soort zeeschijmers korte metten zou gemaakt hebben. Toch kwamen ze daar wel eens, vooral in West-Indië, maar ze waren dan verkleed en speelden de rol van eerlijke lieden of van grote heren. Dan namen ze deel aan feesten en danspartijen, tot zij door een van de toeval ontdekt, hun leven bloedig verdedigen moesten of redden door een wilde vlucht. Het was een leven vol afwisseling. Wie het eens geleid had, kon geen ander leven meer leiden. En al wisten ze dat het op de ene of andere dag niet goed met hen zou aflopen, en dat de gewelddadige dood of een ouderdom van armoede en gebrek, gewonelijk het slot van zo'n kind wild leven was. Het ging met hen als met die beklagenswaardige lieden, die door misbreuk van sterke drank, langzamer zeker, lijf en ziel ten verder vervoeren. Ze konden het niet meer laten. Ze moesten het pandeloze leven doorjagen tot het noodlotte geëinde. Ze konden niet meer terug tot het leven van de rustige, werkzame burger. En wel lijkt het ons vreemd dat zelfs dat rustige leven voor hen niet afgesloten was of werd. Men zou het haast niet geloven, en toch is het waar, dat als zo'n berucht rovig er maar uit wilde scheiden, er nog altijd pardon voor hem was.  Zo kreeg onder Prins Fredrik Hendrik één daar meest gevreesde zeeschamers, de meermalen genoemde Klaas Kompaan, een pardonbrief van onze regering, en is hij ook weer als gewoon burger in ons land toegelaten, waar hij van zijn overgehoude rofschatten een rustige oude dag hoopt te doorleven. Dat dit niet geschieden en hij in armoede gestorven is, lag niet aan onze regering, en ook niet aan hem, maar aan de omstandigheden. Ook op dit gestolen goed rustig geen zegen. Maar men kan zich nu voorstellen dat menige jongen van de zaankant met open mond en oren naar de verhalen van de oude zeerover zat te luisteren, wiens daden hij niet zo verschrikkelijk kon vinden, omdat hij de man vrije zag rondlopen en teren van zijn geroofde buit. Het was in de dagen dat paddeltje bij haar haling Sallee bezocht al heel wat jaren geleden dat Klaas Kompaan zijn pardonbrief ontvangen had, waarvan hij niet lang plezier beleefde omdat hij reed in het jaar 1635 gestief. Maar nog waren de zeelui vol van zijn beruchten en staukmoede gedaden, en nog dikwijls werden zijn slimme streken opgehaald, en er werd om gelachen ook. Hier in Sallee leefde zijn herinnering nog voort, niet alleen door die verhalen, maar vooral omdat van zijn schepelingen menigeen zijn voorbeeld gevolgd had. Nu moeten wij hier art drukkelijk bijvoegen dat het niet bij uitzeluiting Nederlanders waren. Er bevonden zich evengoed Engelsen, als Fransen en Italianen bij. Van de laatste waren er zelfs vrij veel vertegenmoordigd, maar die hoorden toch meest op het eiland Corsica thuis en werden Corsaren genoemd, een naam niet minder gevreesd dan die van Rivpiraat. Het zat toemaas vol van het omtuig in de Middellandse zee. Geen koopverdijmatroos of hij had bloedig met het volkje moeten vechten. Daar wist paddeltje nu alles van te vertellen. En juist een jongen als paddeltje wilden ze dolgraag hebben. Dat kwam zo. Ze konden altijd genoeg volk krijgen, die roverkapiteins, maar het was er dan ook dikwijls volk naar. Ongebonden lieden, die aan wel niet meer konden blijven om het gevaarliepen aan de eerste de beste gauw te worden opgeknopt. Maar op zee heeft men nog andere lieden nodig. Wind en golven pakken elk schip aan en vragen haar niet naar over eerlijke lieden dan wel schurken aan boord zijn.  Tegen een vijand kan iedereen vechten die durf heeft en die met de wapen er om weet te gaan. Maar wie tegen wind en golven kamp en wil moet een bekwaam zeeman zijn. De zulken waren aan boord van een rover schip hun gewicht aan goud waard. Die kreeg me niet zo gemakkelijk omdat voor zulken heel de zeevaart open stond, om niet alleen een eerlijk, maar ook een goed stuk brood te verdienen. De meer bevaren en die al in hoogere rangen dienden, lieten zich niet zo gemakkelijk verlocken om aan boord van een zee rover over te gaan. Maar een jongen als paddeltje, die er zo flink uitzag, bij een bekend en vermaard schiprad gevaren, geloofde men door zijn jeugd nog niet sterk genoeg tegenover de grote verleiding. En had men zo een, zei hij dan door geweld aan boord gebracht, dan wist men wel dat het avontuurlijke leven zijn uitwerking niet zou missen. En mocht hij toch wel het geval zijn, dan komen er vooruit zeker van zijn dat iemand die eenmaal onder de rovers verzuild was geraakt aan hun tochter deel genomen had en mede verantwoordelijk werd gesteld voor een misdaden, niet licht meer op de goede weg zou kunnen terugkeren en meestal voor zijn leven bij de zee schaamers moest blijven. Het was een gemene streek om zo jongen voor zijn leven ongelukkig te maken. Zelfs Klaas Kompaan kon in dit opzicht gewetens bezwaren hebben. Zo was eens een rijkgeladen Holland schip in dienst handen gevallen, waarvan de schipper Jacob Kwik heette. Die had een zoon, Pieter geheten, die een flinke jongen was. Klaas Kompaan had hem nauwelijks gezien, of hij dacht dadelijk, die jongen moet bij mij aan boord komen, daar zal ik me een zee schaamers uitmaken, dat zijn naam als een klok langs de weide plas zal klinken. Hoe vreselijk de vader het ook vond, hij moest zijn jongen aan de rover afstaan. Laat het maar gerust hier, zo stelde Klaas Kompaan de wanhopige vader gerust. Ik geloof dat ik gauw mijn pardon zou krijgen, en dan zal ik zelf je Piet bij je in het vaderland terugbrengen. Het spreekt vanzelf dat de arme vader door deze woorden niet gerust gesteld werd, want hij begreep dat zijn jongen door het leven onder die bende, dan toch voor heel zijn leven verdorven zou zijn.  De beruchte rover evenwel had zijn leven en dat van zijn kind geheel in handen. Met of zonder toestemming en of Piet al en niet bij zijn vader wilde blijven, de jongen werd op het zeeroverschip overgebracht, maar niet lang daarna bedacht de roverkapitein zich. Hij bracht Piet weer bij zijn vader terug, en heel merkwaardig was het wat de zeerover daarbij tot die vader zei. Wie jongen schijnt een goed Christement, en zo hij wat lang bij ons bleef zou hij zo worden als wij zijn, neem hem dus maar met je mee. Wel verloorde vader zijn schip, maar zijn jongen mocht hij behouden, een behoud dat voor een liefhebbend vader wel op kon wegen tegen zulk een groot verlies. En nu was er een zeerover die het oog op paddeltje geslagen, en zich heel instilte voorgenomen had, het zij met goede woorden en allerlei verlocselen, het zij door dwang en geweld, de klukken flinke jongen uit zijn mooi leven aan boord van een edel mens als Michiel de Ruitig, over te brengen in het woeste, diep verdoor verleven aan boord van een zeeshuimer. Hijzelf had daarvan niet het minste vermoeden, en keek met zijn onbezorgde glimlach op zijn jong gelaten, de mensen en de wereld aan, alsof niemand zo boos van hard te kon zijn, om hem zulk een groot kwaad aan te doen. Einde van Hoogstuk 6. Hoogstuk 7 van paddeltje. Deze liepenvoxtopname behoort tot het publieke domein, opname door Anna Simon. Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruitig, van Johan Been, Hoogstuk 7, Veritas. Paddeltje en Lange Meoes mochten vandaag eens passagieren, en nu stonden ze eendachtelijk met alle attentie te kijken naar het mooie scheepje, dat een eindje ver op zee allerlei kunststukjes uitvoerden, om, half tegen de wind in, de haven te beseilen. Nu eens ging het met de flinke bris die er woei, en heel eind mee, dat het buiswater hoog voor de boeg opspatten, om in de schitterende zonnenschijn, als flickerende goudstukjes neergestrooid te worden. Danweer ging het plotseling overstag, met een gekleppig en gewaai van zeilen, en met allerlei sierlijke bewegingen, als een slangpaard dat, onder de greep van een flink Ruitig, er plezier in heeft, mooie wendingen uit te voeren. Wel, het was een lust dat te zien. Een troppje moeren zond er ook naar te kijken.  Niet zo stil en onbeweegelijk als onze beide zeeuwen, maar met allerlei gebaren en het rondstrooiën van aardig klinkende woorden. Sjonge, sjonge, zucht de paddeltje eindelijk, door het gereel van de bruine seniores uit zijn bewondering opgewekt. Wat is dat mooi? Lange meews knikte. Je hebt het bij de recht eind, paddeltje, gaf hij met diepe baststem ten antwoord, en toen ineens veel levendiger. Wat mooie, he, dan die morse galijen, met haar drie rijen roeiers boven elkaar. Paddeltje knikte toestemmend. En op die galijen zijn het slaven, is het niet meews? Je hebt het alweer bij de recht eind, jongen. Dat is daar maar roeien, roeien, zon in je hersensaris te kunnen gebruiken, en als je niet hard genoeg aantrekt, krijg je nog met de zweep toe. Zou jij je gemodereerd laten slaan, meews? Ik zou het wel moeten toelaten, en jij ook. Als je vastgeketend zit, heb je niet veel meer in de melk te blokken, en het enige wat je overschiet, is om blaren op je handen te roeien, en voor je enige troost naar het vluitje te luisteren, dat de maat aangeeft. Ja, klonk het onverwacht in een eigen taal achter hen, en zelf mag je niet eens een deuntje fluiten. Onze beide vrienden keken om. Een jong mens, zwiere gekleed, maar toch zo losjes dat men er dadelijk de zeeman uitproefde, had zich ongemerkt achterin gevoegd. Hij kon om en bij de twintig jaar zijn, was rank en slang, had hem verholijk en onbezorgd uiterlijk, een gezicht bruin gebrand door de zon, wat hem heel goed stond, bij zijn donkerbruinig glinstrende ogen, zijn donkere glanzende haren, en zijn aankomend zwart kneveltje, dat aan de punten, zo goed en zo kwaad dat ging, omhoog gekruld was. Goeiemorgen, klikte hij er bij de zee luid toe. Hij doet me altijd plezier als ik weer eens landgenoten zie. Jullie niet? Nou, gaf lange meewesbedaard een antwoord. Als je iedere dag dat volle maandsgezicht voor je ogen hebt, en hij wees op paddeltje, dan zou je er zo zutjes aan genoeg van krijgen. Wel heb ik van mijn leven, jouw lelijke, lange slamai, zij paddeltje, maar hij lacht er toch om die uitval van zijn maat, en dat deed de vreemdeling ook, en wel zo gul en opgeruimd, dat onze twee vrienden hem dadelijk best mochten zetten.  Ik kan wel merken dat je lui goeie kamaraat zijn, glimlacht hij. En weet je wat ik ook gemerkt heb? Nee, dat wisten de vrienden nog niet. Dat je zeewel bent. Onze jonge maat heb ik tenminste de ha over boord horen gooien, en hij duikt hem erop, als hij hem niet meer nodig heeft. En zeg eens eventjes, leeuw, alsjeblieft. Wel goeie genaden, riep meewis, dat zou ik niet anders kunnen zeggen dan jij. Waar het volgt, voegt de vreemdeling oorlijk, dat jij Parjan ook een zeew bent. Ja jongens, een echte hoor, en wel zo'n donkere, als waarvan het vol bij ons zit. In dat opzicht win ik het van jullie. De oude van ons is ook donker, zei lange meewis, dadelijk. Oh ja, die ken ik. Het is die schipper die een wit voetje bij de moa heeft. Lange meewis schept de adem en bewoog zijn linkerhand op en neer, een zeker teken dat er een lange redenvoering zou volgen. Maar toen hij paddelt je aankijk, voeg hij toch eerst. Zeg er eens, waar sta jij zo om te grijnzen? Nergens om. Driftig, wende lange meewis, zit op de onbekende zeeman. Die aap is mijn dood nog. Ben ik een zeevader vorm geweest, toen hij nog onertwas, die op zijn best op zijn korte pookjes over het dek kon rollen, hebben hem zijn plicht ervoor gehouden en, en zeker een beetje geranzeld ook, lachte de vreemdeling. Nou, rek de lange meewis heel lang uit. Ik zal niet zeggen van neen. Alle drie schoten om dit leuke antwoord in de lach. Wie wel bemint, kast tijd zijn kind, schert ze de onbekende. Maar ik moet zeggen dat je van jouw zeekind een kerel als een boom gemaakt hebt. En hij liet zijn oog over paddeltje gaan, die nu wel die laatste opmerking niet onaardig vond, waarom van het gezan ik afs te zijn, hem plotseling voeg. Met wat voor een schipper ben jij hier, of ben je zelf al eigen baas? Ik, een ogenblikje, zweegt de vreemdeling. Toen ging hij doodkamer voort, alsof het de meest gewone zaak ter wereldgold. Ik ben bij de vrije vaart. Ze is geheimig, liet lange meewis zich ontvallen. De vreemdeling haalde de schouders op. Als je dat tegen een compare van me zei, zouden we misschien een vechtpartij uitvolgen. Zo met de messen natuurlijk.  Daar zou je nu wel niet bang voor zijn, maar het kon toch last geven. Daarom moet je in zo geval liever van vrij buiten spreken. Maar wat mij nu aangaat, je moet weten dat ik het tot een gewoond heb aangenomen, altijd ter waarheid te spreken. En daarom zou het gek van me wezen, als ik het jullie kwalijk nam, wanneer je spakt zoals je denkt. Spreek je altijd ter waarheid? Voeg paddeltje ongelovig. Altijd. Lange meewis maakte een beweging met het hoofd, alsof hij zeggen wilde. Hoor die is. Toch ging de vreemdeling voort, steeds op zijn luchtige manier van spreken, en met een lachje van voor de gek houden om de lippen. En daarom heeft Ile Capi, ik wil zeggen, mijn meester mijn veritas genoemd, en je lui mogen me ook zo noemen. Veritas, wat is dat voor goed, voeg lange meewis. En wie is je meester, voeg paddeltje. Ik geloof dat je daar haast, zijn naam uit je mond liet vallen. Nee, gaf de aangesprokenen, het eerst op de laatste vraag ten antwoord. Ik wou zeggen, Ile Capitano, want zo noemen wij allen hem, maar zijn naam zeg ik je niet. Wij durven aan iedereen vertellen, dat onze baas Michiel de Ruiter heet, zei paddeltje, en met zijn brutale kijkers, zag hij de ander vlak in de donkere ogen aan. Deze raakte even wel niet van zijn stuk. Als het hem ergens schade in deed, zou je zijn naam niet noemen. Daar heb je gelijk in, erkende paddeltje, en het spijt me wel, dat ik zo uitgevallen ben, Veritas, zal ik nu ook maar zeggen. Maar, wat is dat toch voor een honden naam, pleef lange meewis aanhouden. Och, ik wil niet voor bolleboos spelen, maar mijn meester kent vele talen, dat moeten wij lieder van de vrije vaart wel, en allen hebben we zo onze naam, die soms berucht genoeg kan worden. En zie je, Ile Capitano, zei dat het latijn was, en dat het de waarheid betekende. Een rare naam voor een zeesge... Vrijbuiten, wil ik zeggen. Och, waarom, juist omdat ik altijd de waarheid spreek, geloof niemand me. En dat wil ik nu geloven, schaterde paddeltje uit van de lach. Is niet waar, ging Veritas doodleuk voort.  Als ik bijvoorbeeld zeg, dat ik express hier aan Salé ben gekomen, om jou, en hier wees hij op onze jeugd gevriend, bij de vrije vaart te krijgen, dan spreek ik de zuiveren waarheid, en toch, je geloofde geen woord van. Nee, dat doe ik zeker niet, je bent een rare hoor. Moet ik soms ook mee, scherz te lange mee was. Veritas, kijk hem even als onderzoekend aan. Om je de waarheid te zeggen, en die spreek ik altijd, zou ik ook jou graag meenemen, maar ik vrees, dat ik de handen al meer dan genoeg zal vol hebben aan, aan. Aan paddeltje, bedoel je. Juist, tussen twee haakjes, wat een mooie naam voor een zee koning. Jongetje, je bent voor iets groots in de wie gelegd. Precies, dat zei de nauwel van ons ook. Viel hem lange mee was bij. Veritas kreeg hem met een eigenaardige blik aan. En wie sprak de waarheid, voeg hij leuk. Lange mee was, snapte niet dadelijk wat Veritas bedoelde, maar paddeltje wel. De nauwel sprak de waarheid, gaf hem met nadruk ten antwoord, want hij zag geen zee rover in me. Die is raak, lachte lange mee was, leef je er zo nog twee voor een schelling? De meeste schrik, is geen Veritas wel te hebben. Ik wil geen ruzie met paddeltje zoeken, want later als hij heer van de zee is geworden, en dat wordt hij, zie je, kan hij misschien ook over mij te commenteren krijgen. Ik zou je liever voorstellen, gins aan de haven, een gelegenheid op de zoeken, waar we wat gezellig bij elkaar kunnen zitten. Die verwenste ongelovigen, schenken voor veel geld, wel wijn aan Christenhonden als wij zijn. Al drinken ze hem zelf niet, of in stilte. Maar die is niet naar mijn smaak. Nee jongens, dan weet ik een Osteria, zoals de Italiaanen zeggen, waar we een beker, vuurige Malaga wijn, of misschien wat edelers kunnen krijgen, iets daar je nog lang de smaak van zult houden. Laat het maar gerust aan mij over, en dan mag ik je zeker instacteren. Tata, meen de lange meehuis, om ons dronken te maken en op te laten pakken door je maats. Veritas geek hem hoofdschuddend aan.  Als ik niet altijd de waarheid sprak, zou ik zeggen, dat ik een doos vol slaaphoeiers bij me had, om in je wijn te mengen, en zou je een vrij buitig voor zo'n onnozel ziltje aanzien, om je bij klaarlichte dag de dicht bewolkte Kajen langs naar zijn boot zal laten dragen. Das waarg, en je hebt geen boot. Vind die heb ik wel, en je hebt er al druk naast aan kijken, omdat hij erg in je smaak viel. En hij weest naar het mooie plezierjagje, dat nog altijd zijn sierlijk spels heen te spelen op de zee. De beide vrienden volgden met de ogen eerst zijn aanwijzing en keken toen hun zondelingen makker aan. Sapperloot, riep lange meehuis uit, is dat prachtige scheepje van jou? Ver kan je begrijpen, het is van Iel Capitano uitgezonden om paddetje te halen. Loopt toch naar de dron met je gezanik, viel paddetje uit. Viritas lachte, dat hem de tranen in de ogen kwamen. Wacht, ik zal het even voor je roepen, zei hij toen. Dan kan je alles zelf zien, en ondervinden ook. Daarop haalde hij een klein voorherp voor de dag, een soort vlissje dat hij op de tong leid, en zijn handen op bekervormige wijze om de mond uitstrekkend liet hij tot drie maand toe, schel en doordringend, een luide kreeg over het water klinken, het dat iets om aangenaam scherps en onheil spellends, als meel een gekrijs voor de storm. Met de wind woeien het geluid mee en scheen werkelijk na korte tijd zijn doel bereikt te hebben. Een blauw vlagje werd op het scheepje gehezen, dat dadelijk scherp bij de wind begon te zeilen, om nu in ernst de wal te bereiken. Dat vorige gemanuvererig scheen maar speelte zijn geweest. Zie zo, zei Viritas, het vlissje van zijn tong neemt, waarover dat woord, zie zo, nog even, als fluitend heen was gegaan. Nu gaan we eerst even op onze goede kennismaking een beker wijn drinken en dan kan je op je gemak het jachtje van meer daarbij bewonderen. Lange meoes vond het wel zeer verleidelijk om het voorstand van de vrijbuiten aan te nemen, maar bijzonder op zijn gemak was hij toch ook niet. Hij wond er geen doekjes om. Wat zullen we doen paddeltje? Wel, meegaan en proberen of wij, Viritas, met zijn mooi bootje erbij, niet voor Schipper Michiel Adriaanse kunnen capen.  Dat is een mooi plan, riep lange meoes uit, want die nauwen van ons. Paddeltje gaf Viritas een knip oogje, alsof hij zeggen wilde. Laat hem in vrede zijn hart maar luchten, dan moet hij toch af. En onder het lofgetrompet over Michiel de Ruitig slenten ze de haven langs, een weinig verder van de zee af, maar toch het volle gezicht op haar behoudend, en werden door Viritas bij een Italiaanse waard gebracht. Voor Wienster ze wel draa gezellig om een tafeltje heenzaten. De waard, een klein maar lelig manneke, werd door Viritas in het Italiaans met dezelfde vlotheid en ratheid van Tong toegesproken. Even hadden de grote zwarte ogen van de zuiderling gevlonkerd, maar dadelijk had hij ze als in diepe eerbied neergeslagen en geen spier bewoog zich tans in zijn taanen gelaat. Heel lang duurde het gesprek niet en het scheen ook niet anders ingehouden te hebben dan een gevraag naar verschillende soorten wijn en de daarop volgende bestelling, want kort daarop werden drie tinnig groezen gebracht, die oog onschijnlijk alle dezelfde soort wijn bevatten. Er werd geklonken en gedronken en toen zog het oog ter zeerlui als vanzelf een drankenscheepje weer op dat in sierlijke wendingen al laverende nu zien er ogen de haven naderde. Wat is dat toch een mooie kunst dat overstag zeilen? Kom paddelt je niet nadalaten bewonderend uit te roepen. En voor ons dubbeleardig, liet Viritas, gezellig praten die hij was, er dadelijk op volgen, als we erbij denken dat de moeren die kunst van ons geleerd hebben. Van de zeeuwen? Nuja, van onze admiraal Maarten Harper zo'n tromp. En als je het goed uitzoekt, was die ook een zeeuw, want hij is in den Briel geboren en dat hoort toch eigenlijk ook tot zeeland. Te trommel, die redenering, beveel aan onze zeeuwen wel. Tromp was juist in die jaren wijd en zijd bekend, want het was nog niet lang geleden dat hij bij Duins, aan Spanje, de heerschappij ter zee had ontdrukt, welke heerschappij, toen overgegaan was aan ons, klein maar dapper volk. Het onderscheid in aard tussen meewis en paddetje kwam nu duidelijk uit. De eerste vond het goed dat de moeren die mooie kunst van Tromp geleerd hadden, maar paddetje wilde weten hoe dat in z'n werk was gegaan. Heel eenvoudig, ligt de feritas in.  Ik heb het gehoord in Tunis, waar ze het nog dik was over hem hebben. Als stuurman op een Nederland schip was hij in de handen van de ongelovige gevallen. Nu, die plakte hem nog een beetje minder als gemeen matroos op een galij, maar door z'n zeemandschap trok hij de aandacht en, oh ja, paddetje uit, dat weet ik, dat heeft de nauwe van ons al lang en breed verteld, en toen is Tromp hoog in aanzien gekomen en eindelijk hebben ze hem gepresenteerd, admiraal te worden. Maar hij wou liever Nederlander blijven en voeg alleen zijn vrijheid om eenvoudig als stuurman weer naar het vaderland te gaan. Dat heb ik altijd mooi gevonden in Tromp. Maar hoe dat nu met het overstagseiden moet kloppen, moet je zelf maar uit zoek een feritas, want ik kan het niet. Wel, dat is in een paar woorden verteld. Hij kon het en feintjes ook. Hij is de man geweest die het ze geleerd heeft. Toen kon hij een potje breken bij de Basta van Tunis, dat snap je. Nou, wanneer ze het lesje zo goed onthouden hebben als de stuurman van je scheepje, zij paddetje, die hem maar altijd oog voorbleef houden, dan zouden ze ons poedig tebaas wezen. Dat zeg ik ook, bevestigde de lange meeuw is. Feritas liet zijn ogen insgelijks die kant uitwaarden. Ja, dus een knap stuurman, maar een moor is het niet en een Nederlander ook niet. Der lijkt van allerlei natie aan boord, merkt de paddetje op, want zover ik zien kan, en ik heb goeie ogen, zie ik blanke en bruine gezichten tot die van Nickers toe. Zeker, daar is van allerlei natie op, dat hoort ook zo bij ons, maar het zijn goeie zeeleuwen op het jachtje van uw capitano, ik denk wel de beste van ons. Wat doet het lang voor het in de haven is, vond lange meeuw is. Ja, maat, dus met die prijs en met een gevaarlijke stroom die langs de kust loopt, niet zo gemakkelijk, dat weet je net zo goed als ik. Het kan nog een pootje duren, en daarom zou ik je voorstellen nog een beker te pakken. En daad bij het voorstelvoegende riep hij de hospes. Ik dank je, zei paddetje, het is vuurig goedje en ik voel het nu al in m'n hoofd.  Ik zal het je niet optringen jongen, maar meeuw is wil toch zeker nog wel eens de bodem zien. En er nam één van de drie gevulde bekers, die er waard aanzulden van hem aan, en zette die vlak voor langer meeuw is. Die keek geen ogenblik naar. Het is lekker goedje, sapperloot, het smaakt zo goed, maar het is koppig hoor. Kom, kom, zijn jullie zeerlui? Oh, bang ben ik er wel niet voor, maar, maar je bent nog altijd een weinig bang voor de vrij buitig. Dat zal ik je laten zien, riep langer meeuw is uit, de kroes opnemend, maar ik heb één voorwaarde. En die is, dat ik nu betaal. Kan je begrijpen, ik heb besteld. Dat is waar, maar dat hoorde eigenlijk niet. Nu, ik weet raad, dan bestel jij zo meteen nog een beker voor jou en voor mij, en dan is het jouw beurt om op te rocken. Ik ben je man, riep langer meeuw is met voldoening uit, en klinkende met veritas donkheidingsgezondheid. Krijg je geen berouw, voeg deze aan paddeltje. Ach, ik moet nog een uurtje bij een oude van ons wezen, en die heeft niet graag dat zijn matrozen drinken. Noch mooier, en is jullie oude dan niet Michiel de Ruiter. Wat bedoel je daarmee? Voeg langer meeuw is, zijn ogen uit de kroes opheffend, waaruit hij weer even gesnoept had, omdat hij de wijn zo heerlijk vond. Michiel de Ruiter, ging veritas onverstoorbaar door. De schipper, die in alle zeegevechten overwind, en die alle vrijbuiters van zich weet te houden. Over het dwars doorheen zuilt, lacht de paddeltje opgetogen, en die met zeventien man een prijs afneemt van een kaper, die ik weet niet meer hoeveel honderd koppen aan boord had. Alles goed en wel, zei veritas. Maar wil ik jullie me nu wijsmaken, dat hij niets lands oud gebruik volgt, en het scheepsvolk een beker wijn toedringt als de vijand opduigt en het uit de dans zal gaan? Oh ja, rie paddeltje uit, dat is ook heel wat anders zie je, en als ik aan boord bij een oude van ons stond, en jij kwam met je roverschuit aanzijden, en al kwam je er met twee of drie aan, dan zou je nog evenjes voor je dood me zo zien doen.  En paddeltje greep de nog volle beker, die voor hem stond op, bracht hem aan de mond, hield zich of hij dronk, en smeet hem toen op de grond, dat het kletterde en rinkelde, en de geblutste kroes rondtolde in de opspattende wijn. En zijn blauwe ogen flickerden, en ze zagen vier das vlak in het gezicht. Ontsteld kwam de waard naar buiten gesneld, en de voorbijgaande moeren pleven stilstaan, denkend dat ze onthaald zouden worden op een vechtpartijtje tussen dronk en zeerlui, wat hier aan de haven geen zeldzaamheid was. Lange meeuws, en weinig versufd door de wijn, begrepen ook precies het recht niet van, maar sloeg alvast de hand aan zijn kortje aan. Werkelijk scheen het enige ogenblikken of er ruzie zou komen. Welbacht Langemeeuws de hand weer terug aan zijn kroes, maar hij begon te klagen dat het zonde was wat Paretje gedaan had, zonder van de vermorste wijn. Paretje heftig daar tegenin, dat hij doen en laten kon wat hij wilde, dat hij het wel betalen zou, ja, dat hij alles zou betalen. Wat Langemeeuws alweer niet toe wilde laten. Doch Veritas wist handig al het zware weer af te leiden. Over de eer van dat betalen, wat juist een aanleiding tot groot verschil onder de zeelui kan zijn, lacht hij ze uit. Zijn je lui helemaal mal, daar zit een straalhands over te zeuren, waar wij je betalen desnoods alle drie voor alle drie. Zeelui kijken naar zulke dingen niet, het geld is rond en moet rollen, en de waard zal er niks tegen hebben. Daar moesten de anderen om lachen, en toen Veritas zich hield, of hij dat opvliegen van Palletje als een aardigheid had beschouwd, als een voorbeeld invoudig, hoe men aan boord van de oude handelde, wanneer er een vijand kan opzetten, moest Palletje wel een weinig beschamd toegeven dat hij dat eigenlijk bedoeld had. Maar afdrinken, gelijk Veritas voorstelde, wilde hij toch niet. Geen droppelmeer, daar zit ruzie in die wijn. Nu, lange meo's, wilde ter wel op wagen. Vullen onze bekers nog eens, zo sneedt Veritas, de verdere woorden strijd af. Op hem schien de wijn niet de minste invloed uit oefenen.  Geen wonder, de hospets en hij kennen elkaar zedat lange tijd, en die wist wel, dat als er gasten met de vrijbuiter meekwamen, hun de zwaarste wij moest voorgezet worden, terwijl deze, zegt een licht wijnje, met veel watergemenk te drinken kreeg. In tussen was het pleziervaartuigje, de haven binnen gelopen. Zullen we het eens van na bij gaan bekijken, stelde Veritas voor. Blijf liever hier zitten, promde lange meo's, win het niet alleen zwaar in het hoofd, maar ook in de benen geworden was. Dan zullen we maar blijven waar we zijn, zei Veritas, met een licht grim lachje, want hij zag wel hoe padeltje branden van verlangen om het mooie vaartuigje meer van daarbij te bezien. Kom mee oes, ga nou eens even mee. Nee, gaf deze koppocht op bescheid, wat kan mij dat ding schelen, ik zit heel mijn leven op een houten klomp, en ik zie je genoeg, eigenlijk meer dan mijn lief is. Ga jij dan maar alleen even weg, moedigte Veritas aan, dan houdt ik meo's zolange de zeldschap. Afgesproken, separatje, haastig opstaande. Ik moet er toch haaing of kuit van hebben. En met een tot straks spoeden hij zich naar de haven, waarheen zich meer lieden begraven, in bewondering voor het mooie vaartuigje. Eigenlijk was langer mee oes blij, dat zijn maat weg was, want hij had smaak in de wijn gekregen. Hij liet zich daarom zeer gemakkelijk overhalen, opnieuw zijn beker te ledigen, en die voor de vierde maal te laten vullen. Heerlijk wendje, mobbelde hij. Heerlijk wendje. En dadelijk zette hij de lippen aan de pasgevulde kroes, en zoog met kleine teugjes het zoete vocht op. Hij smakte even met de lippen. Toch een beetje vereemde smaak eraan, mobbelde hij, half wezenloos. Hij had gelijk. De holspas had, volgens de aanwijzing van Veritas, een goede doze slaappoeder ingedaan. Veritas hoefde die waarlijk niet in een doosje in zijn zak te bewaren. De slaappoeder voltooiede de verdovende invloed van de vuurige wijn. Noudelijk zat langer mee oes de beker geleerd, of hij strikte de armen op tafel uit, lieten zijn hoofd op rusten en verzonk in een diepe slaap. Veritas hoerde hem aan, riep luiden zijn naam uit, schudde hem nog eens goed door elkaar.  En toen hij ervan overtuigd was dat de matroos vast sliep, wenkte hij de waard, die achter het groen, dat half over de ingang der Osteria was hingegroeid op de uitkijk stond. En zei hij het Idriaans, Marco, laat hem zo roes hier maar uitslapen. Het was niet om hem te doen. Begrepen, senor Veritas, antwoerde deze, de hand even aan een lang afhangende muts brengend. En nu, Marco, adio, in de eerste weken zie je niet één van ons, en pas op voor Schipper Michiel Adriaansen, ook wel de Ruiter genoemd. Als die je ondervraagt waar zijn scheepsjongen gebleven is, dan… Dan weet ik van niets, senor Veritas. Braaf zo, ik zal tegen je capitano van je goede diensten alles vertellen. En, hier alvast wat van zijn kant op afrekening. In één van zijn weide proekzaak entastend, haalde hij een in papier gewikkeld rolletje voor de dag, dat hij de hospets overrijkte. Deze vat er met een soort verrukking aan. Mag ik, vroeg hij? Ga je gang, Marco? Een goed koopman kijkt altijd in zijn ontvangst naar. Even scheurde Marco een stukje van het papier af. Dadelijk rolden op zijn hand een paar goudstukken die fonkelden in de door het lo over spelende zonnestranen. Haastig porg hij nu alles in zijn zakken. Dank, duizend maat dank, senor Veritas. En de muts afnemend maakte hij tal van buigingen. Veritas lachte. Eel Capitano is mild voor zijn helpers. Zij vrees er niet de naam van... Ultikretta, fluisterde de waard, en een lichte ziddering voer hem toch door de leden. Shht, zei Veritas vermanend. Het kan gevaarlijk zijn van een tijger dit te spreken. Toen wenden hij zich haastig om. Adio, riep hij nog eenmaal, de buigende waard toe, en spoelde zich naar de haven, om, met de nodige voorzichtigheid en behendigheid, de laatste hand aan het werk te leggen, en eindelijk zijn pooi te bemachtigen. Einde van Hoostig 7. Hoostig 8. Van Padeltje. Deze liepenvoxtopname behoort het publieke domein. Opname door Anna Simon. Padeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruiter, van Johan Been. Hoostig 8. Twee man vermist. Schipig. Wel. Mag ik even stooren? Het zal dan wel een ernstige zaak zijn, Stuurman Derksen, want ik had met nadelijk verzocht niet gestoord te worden, en daarom aan u het bestier overgedragen.  En niet zonder onweel hief Michiel de Ruiter de ogen op van het grote velpapier waarop hij reeds vele, dikke en zware letters had neergepend, en waaromheen andere velen waren geschikt, vol cijfers en berekeningen. Het liep tegen het einde van zijn verblijf in deze streken. Hij mocht geloven dat hij in de handel voor zijn meesters, de Jalamsens, zeer gelukkig als geweest, of eigenlijk even gelukkig als altijd. Even zorgzaam als hij was in de zeezaken, wetenen dat van een klein verzuim het leven en het behoud van zijn manschappen kon afhangen, was hij ook in de handel voor zijn meesters. En daarom wilde hij ook nu voor zijn manschappen de door hen reeds verbijden, beleide tijding overbracht, dat het weer huiswaard zou gaan, een overzicht hebben van de gehele handel welke hem te salee geruimetijd had doen ophouden. Dagelijks, of liever, aan de avond van elke dag, altijd de nodige aantekeningen gemaakt. Nu zouden de krabbels uit het dagboek niet alleen in het net, maar ook in hun geheel worden opgeschreven en tevens een memorie worden opgesteld, waaruit de heren Lamsens met grote duidelijkheid zouden vernemen, hoe de door hen zozeer vertrouwde schipper de zaken had aangepakt. En als daarmee de cijfers die zowel sprekend kunnen zijn, voelkomen in overeenstemming waren, zou niemand meer tevreden zijn dan de schipper. Als het zijn eigen zaken gegolden had, zou hij zijn niet met meer stiptuithebben kunnen behartigen. Toch, onze schipper was meer zeeman dan boekhouder. Zo bruin kon het daar buiten niet toegaan, en zo heet kon een gevecht met zeeroofers of kapers niet zijn, of Michiel de Ruitig bleef rustig en calm en gaf met zilk een gemak zijn immer juist te bevelen, had iedereen met hem gevoelden hoe voelkomen hij in zijn element was. Toch, als het op schrijven en vrijven aankomt, liet het door en door bekwamen zeeman er menig zweetropotje bij. Voor zijn gemak schreef hij ongeveer zoals hij sprak, dat is op zijn zeus. De heren Lampsens zouden dat wel verstaan. En toen hij later de grote zeeoverste was geworden, die verslagen had uitbrengen van waarom de zeegevechten of journaalen had bij te houden van ondernemingen die in meer dan één vaderlandse geschiedenis zijn opgetekend, werd hij wel het vlugger met de pen, maar die zeusse woorden bleef hij er nu en dan doorheen roeren.  En als de hoge heren van ons land in zo'n schriftuur van de Ruitig het woord Hankig onder hun neus kregen, moesten zij maar uit een eigen ruit opmaken dat hun admiraal een anker bedoelde. Het kan ons dus niet verwonderen dat hij op deze avond in volstrekte afzondering al die lastige sommen wilde maken waaruit aan het slot één antwoord zou moeten komen dat het op het kleinste minstukje uit die tijd zou moeten kloppen met ontvangen gelden en de memorie schrijven welke hij als eenziner grootste kunststukken aan zijn meesters wilde vertonen. En terwijl zijn hoofd vol cijfers en redaneringen en omschrijvingen was en er een ongewone kleur over zijn doorweer en wind gebruind gelaat lag, was er onverwacht op de deur van zijn kayuit geklopt. Op zijn enigszins nors, binnen, was die deur een weinig geopend en door die opening had Stuurman Derksen het hoofd gestoken en de ons reest bekende korte samenspraak met de schripper gehouden. Op dienst laatste opmerking, welke eigenlijk een standje inheelt, had Stuurman Derksen de deur geheel geopend. Neem in die kwalijk schripper, maar het is ook iets heel ernstigs. Twee van de manschappen zijn nog niet terug en zouden al een uur geleden aan boord moeten zijn. Twee van de manschappen, voeg de schripper veronderd, en wie zijn dat? Longa meis? Who? Die matroos op wie ik nog nooit iets aan te merken had? Juist schripper. En de andere? Paddeltje schripper. Wat zeg je? Paddeltje? Ja, schripper. De schripper leidde pen neer die hij tot nu toe in de hand gehouden had. Zijn donker oog zacht de Stuurman aan alsof hij in dienst gedachten wilde lezen. Dat is heel zondeling Stuurman Derksen. Juist twee van mijn beste matrozen. Daarom geloof ik goed te doen, u even daarvan kennis te geven, schripper. De ruiter verheeft zich van zijn zitplaats. Je hebt gehandeld, zoals ik gedaan, en gelijk niet anders van je verwacht zou hebben. Dank je, schripper. Zij Stuurman Derksen eenvoudig. En nu, schripper, nu kwam ik je bevelen vragen. Heb je zelf al gehandeld? Natuurlijk, schripper. Een paar man heb ik naar de haven gezonden. Ze zijn daar even teruggekomen, maar hebben geen spoor van onze twee jongens ontdekt. Een paar andere matrozen zijn uit het stad, en ik wacht hen ieder ogenblik terug.  Veel tijding verwacht ik van hen niet, want wat zou de lange meo's en paddeltje in de stad hebben moeten uitvoeren? Als die twee gaan passagieren, blijven ze dicht bij de schrippen. Bovenin weten ze dat u niet graag hebt dat ze te veel onder de morse bevolking komen, al zijn ze scheepsvolk van Michiel de Ruiter. De schripper trokken diep nadenken, de mond samen, en diepen rimpels tussen de wenkbrauwen. Van lange meo's zou ik het nog enigszins kunnen begrijpen, dat hij voerenlange zeerijs het bevel van zijn schripper over trat en over zijn tijd aan boord kwam. Hoe bevreemdend ik het ook overigens in die brave borst zou vinden. Maar paddeltje wist dat hij bij me moest komen om het te helpen rekenen. Uit eigen vrije wil zou de jongen niet verzuimen, al durfde hij een bepaald bevel van zijn meester overtreden. Nee, stuurman, daar zit iets anders achter. Ik vrees dat er iets niet in de haak is met die twee. De stuurman wilde te kennen geven dat hij dit gevoel een deelde, maar hij behield die opmerking voor zich, toen hij zag dat de gezagvoerder van het schip aan de bladen papier begon te schikken, welke op de tafel lagen. Voor papier, pen en inkt had de stuurman een geweldig ontzag. Hij voor zich had liever met een halve storm te doen. En iemand hinderen die zich in al die geleerdheid van letters en cijfers verdiepte, kon alleen maar bij hem opkomen als hij meene zijn plichten moeten doen. Dat had hij gedaan door de schipper te waarschuwen, en nu die al weer aan het schrijven en reken zou beginnen, als over aan boord niet iets plaats had gevonden, dat eigenlijk ongehoord was onder het scheepsvolk van deze bodem. Nu vond de stuurman het maar het best en het verstandigst er verder het zwijgen toe te doen en heen te gaan. Evenwel had hij zich tenzeerste vergist. De ruiter leefde te veel als vader met zijn jongens mee, dan dat zijn hoofd nu naar andere hersenarbeid gestaan zou hebben. Vooral het uitblijven van paddeltje, in wie hij altijd zoveel schik had, en voor wie in de toekomst hij werkelijk grote plannen vormde, veronderuste hem zeer.  Een Nederlands zeeman zou in nood en gevaar wel voor zichzelf kunnen handelen, maar hoe stevig en flink paddeltje mocht zijn, en hoeveel durf en praat zij had, hij was toch nog maar een jongen van zestien jaar. Vooral de verleiding door drank en allerlei ongebondenheid vreesde deze ervarend schipper voor jonge zeerlui. Maar hoe vol zorg hij mocht zijn, de schipper liet het ene niet ordeloos liggen om te trachten in het andere orde te brengen. Niet, gelijk de stuurman dacht, ging hij weer aan het schrijven, maar hij liij alles zo orderlijk neer, dat hij, zodra de gelegenheid daarvoor zou wederkeren, precies daar zou kunnen beginnen waar hij gebleven was. Toen volgde hij de stuurman naar boven, waar hij bij het schipsvolk een nauwkeurig onderzoek instelde. Dit onderzoek leverde echter niet veel op. Ook de matrozen, die het morse gedeelte van de stad door kruist hadden, wisten bij een terugkomst geen bijzonderheden mede te delen, zodat het nu vasttond dat nog aan de haven, nog in de stad, een spoor van de twee vermisten viel te ontdekken. Nauwkeurig werden nu de andere manschappen ondervraagd, die vandaag eveneens met verlof van boord waren gegaan. Ook dit onderzoek leverde niets op. Zo hadden ze er in tropjes verdeeld, de goede maatjes bij elkaar, en zoals altijd waren lange meoes en paddotje alleen hun weg gegaan. Enkelen hadden hen nog zien kijken naar een mooi vaartuigje dat voor de haven aan het laveren was, maar waren toen dit te lang duurde ergens anders heen gegaan. Ondervraagd welk vaartuigje dat was, kon niemand daarop een voldoende antwoord geven. Het hadden we weinig kunnen schelen. Daar heb je het nu, zei de schipper tot Stuurman Derksen. De meeste matrozen, als ze aan hun lot overgelaten zijn en niet onder commando staan, leven alleen voor zichzelf en kijken niet verder dan hun neus lang is. Terwijl paddotje van alles wat hij ziet het naadje uit de kous moet weten. Ik ben blij dat ik van dat schepje gehoord heb, want nu ben ik er bijna zeker van dat ik een aanklopingspunt gevonden heb om iets van de verdwenenden te ontdekken. Gelijk wij weten, was de Ruitig door deze redenering ineens op het rechten spoor, neer tenminste dan hij met enige mogelijkheid vermoeden kon. Het was eventueel nu geen gelegenheid meer om een uitvoerig onderzoek naar het schepje in te stellen.  Niet alleen dat de dag ten einde gelopen was, maar men bevond zich hier niet in een stad of dorp van het Vaderland, maar men bij Jan en alle man een praatje kon maken om inlichting te vragen. En wat elders het eerst zou geweest zijn, waarom men dacht, namelijk zich te vervoegen bij de politie, was voor een Christenmens wel het laatst waardoor hij in een Oosters land overging. De politie was tenminste tegenover de Europianen, vatbaar voor omkoping en toegankelijk voor voortjes. En als een geval heel lastig was, rekenende de politie liest maar dadelijk aanklagers en beschuldigten in, rostte allen ineens flink af, had zij op de rug, had zij op de voetsholen. Liet ieder gestraften op de koop toe nog een ferme poeter betalen, of wie op de onwillige in een gevangenis waar het voor een mens eigenlijk niet om uit te houden was, en jochvoort al de gestraften met blauwe ruggen, bloedende voetsholen en verlichte beurzen het gerechtsgebouw uit. Bij zilk een manier van handelen had de politie weinig last of moeite meer en kon in zalig niets doen en ondervromen over pijntingen het lieve leven dromend op een bescheidoed plaatje doorbrengen. Gelukkig was het Michiel de Ruiter gegeven een kortere en meer zeker een weg in te slaan. Toen de volgende morgen nog niets van een vermisten bekend was, ging hij regelrecht naar het paleis van de Sand, gelijk de vorst hier betiteld werd, en vroeg aan de verbaasde schildwachten of hij in dienst tegenwoordigheid mocht worden toegelaten. Hij kende door zijn omgang met de kooplieden genoeg van de Volksstaal om zijn verlangen enigszins verstaanbaar uit te drukken, of dat soort lieden hem al eens uitlachten om een verkeerd gebezicht of uitgesproken woord kon hem minder schenen. Bij de Sand zou dat een ander geval zijn. De Oosterse deftigheid en de vormen van een hof kon een schijn nog schaduw van een glimlach dulden. Daarom had de Ruiter ook om een tolk gezonden, dacht hij bleef wat lang uit, waarom de schipig, man van handelen gelijk hij was, en maar was het zelf op uitos gegaan. Hij vermoedde toch wel dat hij niet in een paar tellen voor het verheven aangezicht van de vorst zou worden toegelaten.  De schildwachten wisten niet wat hun oren moesten horen, toen daar een Christenhond in een wonderlijk soort taaltje doodengvoudig het verlangen te kennen gaf, het aanschein van de sand overzicht te doen lichten. Zelfs een moeselman zou tegenzo iets verschrikkelijk opgezien hebben, en als hij bij de sand toegelaten werd, zou dit niet zonder vrezen en beven zijn geweest. Sidderen zou hij zich ter aarde geworpen en driemaal met het voorhoofd het tapijt aangeraakt hebben. In zichzelf en allerlei voor ontschuldigingen verzinnend, want als een onderdaan bij de sand kwam, was het een eer die dik was duur betaald moest worden. Meestal was de voorst dan verlegen om geld of om iets anders wat van grote waarde was. Bod afwijgeren ging helemaal niet, want op de achtergrond stond altijd de scherprichtig met ontbloot zwaard, en om de koninkerdie van bevonden die gewapende wachters, die op één wenk van hun meester de onderdaan naar de gevangenis sleurden. Een ogenblik dachten de schildwachter eraan de stoutmoedige Christen maar aan te pakken, te binden en in de gevangenis te werpen, van waar hij nog altijd tot de hoge genade van een gehoor bij de sand kon worden toegelaten. Maar de vreemdeling stond zo ernstig en had iets over zich, alsof het bevelen hem gemakkelijker afging dan het verzoeken. Dat zij het verstandiger vonden, hun officier te roepen, aan wie de ruiten zich bekend maakten als de Nederlandse koopman die in de tijd door de sand dienst broeder was genoemd. Oh ja, de officier herinnerde zich dat geval en stelde zich eerbiedig ter beschikking van de Christen. Alleen durfde hij hem niet beloven hem onmiddellijk bij de sand te brengen. Hij zou de dienst toen de kamer hier waarschuwen en in afwachting van de beschikkingen en bevelen zijn er majestijd nodigde hij de Christen uit in de wacht te komen, waar hij op zijn gemak het ogenblik zou kunnen verbijden, waarop de sand door zijn dinaren liet weten wat er verder moest gebeuren. De ruiten kon daar niets tegen hebben. Zoveel hij de landstaal machtig was bedankte hij op beleefde wijze de officier voor dienst vriendelijkheid en volgde hem naar zijn verdruk. Niet lang had hij daar vertoefd toen één der schildwachten kwam zeggen dat er een moors tolk aangekomen was die verzocht bij de Christenkoopman te worden toegelaten.  De ruitig duidde de officier zo goed en kwaad dat ging uit waarvoor hij de tolk had laten roepen waarop ook deze in het wachtlokaal weer toegelaten en nu kon door dienstbemiddeling het gesprek met de officier vlotig en duidelijker worden gevoerd. Spoedig wist nu de officier wat de ruitig eigenlijk kwam doen en toen kon hij deze al dadelijk een belangrijke inlichting verschaffen. Bij het rapport dat het hoofd de politie deze morgen in tegenwoordigheid van dien officier aan de sand had gedaan over het geen er te vorige dag in de stad was voorgevallen, had hij ook melding gemaakt van een gevangeneming van een Nederlands matroos. 