Liturgie in een tijd van social distancing - Michael Dominique Magielse (TST) - Tilburg University
In deze tijd van sociale afstand wordt het gemis aan kerkvieringen steeds duidelijker voelbaar. Zeker nu, in de Goede Week, waar Christen het leiden en sterven van Jezus overwegen en vieren. De kerk is letterlijk op afstand komen te staan. Maar je ziet dat parochies en geloofsgemeenschappen daar op allerlei manieren aan tegemoet willen komen. Bijvoorbeeld door het aanbieden van online alternatieven. Het livestreamen van de eigen rustie, bijvoorbeeld. Podcasts, Whatsapp-gebertskoepen, noem maar op. Het kerkelijk aanbod online is de afgelopen weken geëxplodeerd. Het is natuurlijk erg prachtig al het aanbod online, maar het roept ook een paar belangrijke vragen op. Op de eerste plaats kun je op spreken van echt eigen rustie vieren, als je dat doet van achter je computer of met een tablet opschoot op de bank. En hoe zit dat met de deelname, met de participatie, die toch heel erg belangrijk is in de liturgie? En hoe kun je kerkgemeenschap zijn online, om er een paar van die vragen te noemen? De liturgie rond Pasen staat vol met simbolen en rituele, die het essentiële zintuigelijke karakter van de liturgie lijken te versterken en te onderstrepen. Het zijn vakrituele die in een doorsnij eigen rustie vieren op zondag niet zo snel zult zien. En wat blijft er over van deze liturgische vormen als ze digitaal worden bemiddeld? Bijvoorbeeld via een live stream naar de argumentatiekijker. Of veel van de zintuigelijkheid zal natuurlijk verloren gaan. Maar er staat tegenover dat je toch je handen, je oren en je oren zal moeten gebruiken als je achter een computerscherm een viering volgt. Met andere woorden, de zintuigelijkheid verandert, maar verdwijnt niet. Bij de liturgiehervorming van het Tedevaticaanse consulier komen er twee belangrijke aspecten aan voren. Gemeenschap en actieve participatie, die voor de liturgie van belang zijn. Het is natuurlijk de kerk die samenkomt, het lichaam van Christus. Dat kan op dit moment niet, dus bij veel online vieringen seer de priester soms geassisteerd door een assistent achter het altar staan en zit de gemeenschap thuis op de bank. Dus van de gemeenschap lijkt nu weinig over te blijven. Maar toch ook op afstand kun je natuurlijk wel gemeenschap zijn met elkaar. Soms zie je van die comments onder livestream-vieringen waarin mensen toch heel drukkelijk laten zien dat ze op dat moment betrokken zijn bij zo'n viering. Ik denk het wel. En dat heeft te maken met het volgende.  We leven in een digitale cultuur. En in een digitale cultuur is het haast onmogelijk om een leven online en offline van elkaar te scheiden. Die twee zijn totaal met elkaar verstrengend geraakt. Denk maar aan je mobiele telefoon waarmee je de treintijden checkt waarmee je geld al van maakt WhatsApp-berichten stuurt op Facebook-band eigenlijk leven we in een constante online status. Dat creëert dus eigenlijk een nieuwe werkelijkheid. De nieuwe werkelijkheid die is er. Die kun je niet ontkennen. En in de nieuwe werkelijkheid wordt er gezocht naar nieuwe vormen. Ook binnen de liturgie. Dat maakt deze coronacrisis nu wel duidelijk. Ik denk dat het belangrijk is dat oude vormen daardoor niet verdwijnen maar dat er nieuwe vormen naast komen te staan. De online liturgie is dus eigenlijk gewoon een aanvulling. En daar breidt het nu precies in de liturgie. Om de ontmoeting. Om de ontmoeting met Christus die werkelijk aanwezig komt in de liturgische handelingen. In de tekenen van brood en wijn als we eigenlijk rustie vieren in de priester, in de mensen die samenkomen als lichaam van Christus en in het woord, in de schrift die gelezen wordt. We zien Christus niet zelf maar zijn aanwezigheid wordt bemiddeld in tekenen, in symbolen en in personen. Maar zoals gezegd, Jesus komt ook aanwezig in het woord. En ook dat kan in deze tijd een mooie manier zijn om Jesus te ontmoeten en de schrift, het woord, te herontdekken. Thuis met het gezin bijvoorbeeld. Maar ook met vrienden, bekende of gelovige online samen te komen. Waar twee of meer in mijn naam aanwezig zijn daar ben ik in hun midden, zegt Jesus. Als de digitale wereld een nieuwe werkelijkheid is komt Christus ook daar aanwezig bij mensen die in zijn naam online samenkomen om samen te lezen, om samen op de schrift te reflecteren. Een bijzondere vorm van gebed waarin het woord centraal staat is het getijdige bed. Op verschillende momenten van de dag wordt er aan de hand van psalmtexten en andere schrifttexten gebeden. Nou, er zijn vele apps ontwikkeld met het getijdige bed daarop en ook veel verschillende talen. Er is er zelfs één waarin je kan meebidden met andere mensen die je werkelijk hoort. En er is er één met een wereldboel daarop. En daarop kun je zien hoeveel mensen er op dat moment tegelijk met jou dat getijdige bed aan het bidden zijn. 