Kinderuniversiteit – Superdiversiteit door professor Jos Swanenberg
Goeiemorgen en welkom allemaal op de universiteit van Tilburg en welkom bij de kinderuniversiteit. Wat ontzettend leuk dat jullie er zijn. Hebben jullie er zin in? Sorry Jos, ik ben niet zo overtuigd. Ik weet niet of... Hebben jullie er zin in? Gelukkig. Vandaag krijg je jullie een college van professor Jos Zwanenberg over superdiversiteit en meertaligheid. Maar voordat Jos gaat beginnen met zijn college ga ik jullie een beetje opwarmen. En wij gaan beginnen met een quiz. Eerst gaan we kijken naar een video en vervolgens gaan wij 5 vragen beantwoorden. En dat zal ik straks bij de allemaal uitleggen over hoe dat werkt en wat je allemaal met die kaartjes moet doen. En als er vragen zijn tijdens het college van Jos dan wil ik jullie vragen om die alsjeblieft te bewaren voor na het college. En dan zullen wij langs komen met de microfoon zodat jullie de vragen kunnen beantwoorden. Zullen jullie klaar voor de quiz? Oké dus we gaan naar een filmpje kijken nu en het is heel belangrijk dat je goed oplet en goed luistert. Want alle antwoorden op de vragen van straks kan je terugvinden in de video. Dus heel stil zijn en heel goed luisteren. Hoi ik ben Jos Svarnemberg en ik ben professor aan de Universiteit van Tilburg. Daar geef ik onderwijs en de onderzoek naar diversiteit in taal en cultuur. Ik ga jullie iets vertellen over diversiteit. Diversiteit betekent verschijdeheid dus dat we allemaal verschillend van elkaar zijn. We hebben verschillende feesten, andere tradities, andere religies en we spreken verschillende talen. Daardoor zijn we allemaal verschillend van elkaar. Dat komt doordat we veel verhuizen. Mensen verhuizen van dorp naar dorp of naar de stad. En mensen verhuizen van andere landen naar Nederland. Die veranderingen van woonplaats noemen we migratie. En de mensen die van woonplaats veranderen noemen we migranten. Waarom doen mensen dat? Migratie gebeurt om verschillende redenen. Vaak willen mensen of moeten mensen verhuizen voor hun werk of om te gaan studeren. Maar er kunnen ook heel erg redenen zijn voor migratie. Zoals oorlof, een hongersnood of een natuurrand. Waarvoor mensen moeten vluchten. De mensen die verhuizen nemen natuurlijk hun cultuur met zich mee. Ze nemen hun ideeën, hun geloof, hun gewoonte en hun taal met zich mee naar hun nieuwe bestemming. En zo zorgt migratie voor meer diversiteit in onze samenleving.  Op de nieuwe bestemming leren de nieuwe bewoners de cultuur van de nieuwe plaats kennen. Dan gaat het dus ook om de ideeën, het geloof, de gewoonte en de taal van die plaats. Dat gaat niet zomaar vanzelf. Als wij zelf een vreemde taal leren, zoals Duits of Frans, dan doen we daar immers op school ook jarenlang over. Het is belangrijk dat we begrip hebben voor elkaar en dat we naar elkaar luisteren. Dat we met andere woorden tolerant zijn ten opzichte van andere culturen. Het kost veel tijd en moeite om te leren wat de nieuwe cultuur allemaal inhoudt. Andersom leren de mensen die er al woonden ook de nieuwe cultuur van migranten kennen. Zo doen de wordt de cultuur van de plaats waar wij wonen verbonden met de cultuur van verschillende plekken over de hele wereld. En die verbondenheid noemen we globalisering. Een belangrijk kenmerk van globalisering is dus de diversiteit in cultuur. En een belangrijke oorzaak is migratie. Maar wij zijn met onze cultuur ook verbonden met allerlei andere culturen via computers en smartphones. Een tweede belangrijke oorzaak van globalisering is dan ook ons leven online. En niet alleen mensen en hun culturen zijn op deze manier wereldwijd met elkaar verbonden, maar ook de manier waarop we spullen kopen en verkopen of informatie vinden gebeurt wereldwijd. Zo, dat was mijn verhaal over de diversiteit van cultuur en globalisering. Hopelijk tot ziens op de campus van Tilburg University. Oké, nou ik denk dat het stukje tot ziens op de campus inmiddels is gelukt. Dus super fijn. Hebben jullie goed opgelet? Nee, oh. We gaan beginnen met de quiz. En als het goed is, hebben jullie allemaal twee kaarten gekregen? Hou eens maar even in de lucht. Ja, is volgens mij voor iedereen inderdaad de kaarten. Er worden straks een aantal vragen gesteld en voor deze vragen zijn twee opties, maar één van de twee is goed. Bijvoorbeeld, bij deze vraag, waarom willen mensen migreren? Als je dus denkt als het rood is voor werkstudie, maar ook erger reden, of voor erger reden alleen zoals honger en oorlog. Dus nu dus je rooden of je groene kaart in de lucht. Zullen we maar gaan kijken wat het antwoord is? Wat goed. Bijna iedereen had dat goed, ja inderdaad. Mensen willen graag migreren voor werk en studie, maar ook voor erger reden. Zoals Jules aangaf in de video.  We gaan verder naar vraag twee. Wat nemen migranten mee naar hun nieuwe bestemming? Is dat niks? Ze beginnen eigenlijk helemaal opnieuw. Of hun ideeën, geloof, gewoonte en taal. Volgens mij hebben jullie wel heel goed opgelet jongens. Het is inderdaad goed gedaan, ja. Wat wordt er bedoeld met tolerant? Is dat dat we begrip voor elkaar hebben en alles uitleggen aan elkaar? Of dat we begrip voor elkaar hebben en naar elkaar luisteren? Weer om weer heel goed gedaan. Jullie hebben heel goed opgelet. Gaan we door naar de volgende vraag. Wat is globalisering? Is dat verbondenheid van culturen in een land? Of verbondenheid van culturen over de hele wereld? Oké, goed gedaan. En wat is de oorzaak dan van globalisering? Is dat dat mensen liever in het buitenland willen wonen? Of migratie en ons leven online? Yes, goed gedaan. Volgens mij zijn er heel veel kinderen die echt alle vragen goed hebben vandaag. Dat was de kennis quiz jongens. Goed gedaan. We krijgen dus nu een collage van professor Juls Zwanenberg. En Juls Zwanenberg heeft vandaag zijn toga aan. En dat doet hij eigenlijk alleen voor hele speciale gelegenheden. En vandaag is dus zo'n speciale gelegenheid. Dus jongens en meisjes, mag ik een groot applaus voor professor Juls Zwanenberg. Dank je wel, Jamie. Een harte welkom, iedereen. Fijn dat jullie er zijn. Ik ben Juls Zwanenberg, zoals gezegd. En mijn onderwerp is taal. Taal gebruik je om te praten en om te schrijven. En Jamie heeft denk ik mijn dingetje meegenomen. Heb jij mijn clicker? Maar je gebruik je dus om te praten en om te schrijven. Maar er zijn heel veel verschillen in taal. Dank je wel. Maar waarom praten we dan eigenlijk niet allemaal hetzelfde? Nou, je vertelt iets met taal. Door te schrijven of te praten. Maar taal vertelt ook iets over jou. Wie ben je en waar kom je vandaan? En dat is eigenlijk de reden. Zoals vrijwel iedereen die professor is, heb ik zelf aan een universiteit gestudeerd. En ik kom uit Brabant. Net als jullie. Maar dan uit een dorpje bij de bos. En op de eerste dag dat ik in Utrecht op de universiteit met andere studenten sprak, overkwam mij een typisch Brabants dingetje. Ik ben om 8 uur aangereden, zei ik. Want ik was net iets te laat. En zij dus, oh, ik ben 8 uur aangereden.  En iedereen moest lachen, maar ik had geen idee waarom. Een persoon vroeg, is je fiets nu kapot. En ik dacht, wat heeft dat er nu mee te maken? En die foto, die meme, die laat zien wat voor hun betekenis was. Het is een bewerkte foto van Facebook. En ik ben aangereden, betekend voor mensen in Utrecht, dus een ander stuk van Nederland. Ik heb mijn verkeersongeluk gehad. Een aanrijding. Maar waar ik vandaan kom, een dorpje bij de bos, betekent ik ben om 8 uur aangereden, dat ik om 8 uur ben vertrokken. Dat heeft dus iets te maken met een andere manier van taal gebruiken. Ik bedoel dus dat ik op tijd was vertrokken, maar ik zei per ongeluk dat ik een ongeluk had gehad. En dit voorbeeld vertelt ons iets over taal en over wat taal ons over iemand kan vertellen. Waarom gebeurde het dat ik iets zei dat de andere mensen heel anders begrepen dan ik het bedoelde? Nou, omdat ik uit een andere streek kom, met een ander dialect. Wetenschappers die met mijn onderwerp bezig zijn, verschillen in taal en cultuur, die willen graag uitleggen hoe dit komt. Ze zeggen dan, ja, de manier waarop iemand praat, die laat zien wie de persoon is en waar die persoon vandaan komt, wie je bent en waar je vandaan komt, daar hebben we ook een goord voor. Namelijk identiteit. Dit heeft te maken met identiteit. En er zijn nog veel meer woorden waar aan je kunt horen waar iemand vandaan komt. Hoe noem je bijvoorbeeld dit? En jullie hebben nog steeds de rode en de groene kaarten. Je kunt nu niet een goed of een fout antwoord geven, maar je moet gewoon de rode kaart gebruiken als je dit friet noemt en de groene kaart als je dit patat noemt. Heel veel frietseggers. We ontstaat meteen een mooie discussie. En mag ik jullie aandacht weer? Er ontstaat meteen een mooie discussie over welk woord gebruik je nu, maar de meester van jullie gebruikte het woord friet, zo te zien. Want ik zag vooral rode kaart, ik zag ook wel veel groene kaarten, dat wel. En dat kaartje wat hier staat, laat een beetje zien hoe dat nou komt, dat hier vooral rode kaarten te zien zijn.  Want we zijn nu in Tilburg natuurlijk en dat is vlakbij de gelen, bij de F van friet in dat gele gebied, in Noord-Brabant. En deze kaart laat zien dat het gele en het oranje gebied, dat dat vooral mensen heeft die friet zeggen tegen die puntzak die je daar ziet. En de mensen in het groene gebied, die zeggen vooral patat tegen datzelfde ding. Daar gaat het hier over. Nou, een van mijn collega's heeft namelijk aan heel veel mensen in Nederland en Vlaanderen, dat is een stuk van België waar mensen ook Nederlands spreken, gevraagd hoe ze dat noemen en vervolgens heeft hij dus gekeken waar ze vandaan komen en deze kaart getekend, dat is de frietkaart. Dus als iemand friet zegt, dan weet je bijna zeker dat hij uit dat gele gebied komt. Dat kun je al weten vanwege één woordje. Taal heeft dus met wie je bent en waar je vandaan komt te maken. En waar je vandaan komt heeft natuurlijk te maken met streek en plaats. Nou, dat wil zeggen dat mensen in Tilburg anders praten dan mensen in Amsterdam of Rotterdam. Bijvoorbeeld. En die verschillen kun je horen wanneer die mensen uit Tilburg, Amsterdam of Rotterdam Nederlands praten, aan woorden, zoals friet en patat, maar ook aan klanken. En klanken waar aan je kunt horen waar iemand vandaan komt noem je dan een accent. Je elks van hoort een accent, ja dat is wel bekend hè. Nou, een voorbeeld van een accent van het Nederlands zoals het door Tilburgers wordt gebruikt is de zachte G, de G. En in Amsterdam heeft men dan een harde G. Hoor je het verschil? G of G? Ja, dat is een voorbeeld van een accent waar aan je weer kunt horen waar iemand vandaan komt. Nou, in het Nederlandse taal die we allemaal spreken zitten vaak klanken dus en woorden die bij je identiteit horen. Dat is de boodschap van het eerste gedeelte van mijn verhaal. Woorden kunnen dus uit het dialect komen of behooren bij een bepaalde streek met andere woorden maar ze kunnen ook uit heel andere talen komen zoals het Engels bijvoorbeeld. Dit verhaal had ik al verteld en we zijn bij de derde bullet, bij andere talen. Andere talen die we gebruiken in het Nederlands.  Want ik zei net, de taal die we allemaal spreken, maar er zijn natuurlijk ook veel mensen die naast het Nederlands nog een andere taal spreken. En dan ben je meer talig. Dat betekent dat je meer dan één taal spreekt. Die andere taal die kun je leren op school, bijvoorbeeld Frans en Duits. Dat gaan jullie leren op de middelbare school Frans of Duits. Maar die kun je ook van je ouders geleerd hebben. Bijvoorbeeld Surinaams of Turks of Arabisch. En met andere woorden, er zijn heel veel verschillende talen in Nederland. En onze samenleving is heel erg meer talig. Er is veel meer dan alleen de Nederlandse taal. Er zijn ook veel meer talen nu in deze zaal, niet alleen maar Nederlands. Sommige talen heb je van thuis meegekregen, van je ouders. Omdat je de ouders hier uit allerlei verschillende delen van Nederland of van de wereld komen. En andere talen leer je buitenshuis, bijvoorbeeld op school. Dat is meer taligheid. Maar niet alleen onze talen zijn er om heel verschillend. Dat zijn we zelf ook. En dat is diversiteit. Ik ben opgegroeid met een dialect. Maar misschien is jouw vader of moeder wel opgegroeid met de Turks, Surinaams of de Duits. Dus, vele van ons kunnen naast het Nederlands ook nog andere talen spreken. Sommige van jullie zullen thuis bijvoorbeeld Engels, Arabisch of Pols spreken. Of Tilburgs, het dialect van deze stad. En die talen, dat zijn allemaal verschillende soorten talen. Het komt dus door dat mensen in een andere land of in een andere streekgeboren zijn en opgegroeid kunnen zijn met die andere taal. En daarna naar Nederland of naar deze stad zijn verhuist. En dat heet migratie zoals je in de clip al hebt gehoord. En ze nemen dan hun thuisstaal mee. Dat zijn de thuisstalen van mensen die naar Nederland zijn verhuist. Samen met hun cultuur, de feesten, de tradities en de godsdienst. En hun kinderen, jullie dus, spreken dan vaak zowel Nederlands als de thuisstalen van hun ouders. Op de tweede plaats worden er in Nederland andere talen gebruikt uit de landen die bij Nederland horen of ooit gehoord hebben. Bijvoorbeeld de Nederlandse Antille of Suriname of Indonesië. En daarom zien we dus heel veel talen om ons heen. Oh ja, en daarnaast heb je natuurlijk nog de streektalen en de dialecten die ik al genoemd heb.  Dat is toevallig mijn eigen achtergrond. En daarnaast hebben we dan tot slot ook nog eens de talen die we bij het thuishuis leren op school. Bijvoorbeeld Engels, Frans en Duits. Nou, daarom zien we dus heel veel talen om ons heen. Ook als we gewoon door de stad lopen op straat kunnen we dit soort dingen tegenkomen. Deten jullie misschien welke taal we zien op het plaatje links boven? En daar staat supermarkt, gewoon een Nederlands woord natuurlijk, maar dat andere woord, welke talen is dat? Ja, pols, ja, meteen goed. Ja, pols inderdaad. En dan rechts boven, ja, Spaanse, ook meteen goed, Joquiero Tacomundo. Ja, ik hou van Tacomundo en de taal onderaan, welke talen is dat dan? Ja, ja, ook meteen goed. Arabisch, dat klopt. Een prettige Ramadan toegewenst, Ramadan Mubarak. Ja, inderdaad, heel goed. Zoals gezegd zijn er dan ook nog die andere talen, de streektalen en de dialecten naast het Tilburg zijn er nog veel meer. Zoals het Vries, dat is een andere taal in Nederland. En het Limburgs is een andere groep dialecten, anders dan het Nederlands. Soms best wel moeilijk te verstaan, ook al is het gewoon een taal in Nederland. En hier spreek je dus Brabantse dialecten heen. De stad Tilburg en de dorpen die daar omheen liggen, dat zijn geen officiële talen. Daarom noemen we het dialecten, maar ze zijn wel anders dan het Nederlands. Met eigen woorden en eigen klanken. Zoals bijvoorbeeld Houdu. Wat is dat? Houdu? Ja, klopt. Ja, inderdaad. En zo doen de heb je dus allerlei verschillende manieren van spreken die naast elkaar voorkomen. Ook Ewa, ja zeker. Nou is het gekken, het gekken is dat sommige talen veel opvallender zijn dan andere talen. Dat is eigenlijk wel raar, in Nederland is overal het Nederlands te horen. Ja, dat is dan nog wel logisch, want we zijn natuurlijk ook in Nederland. Maar denk bijvoorbeeld ook aan het Engels. Je komt het Engels veel vaker tegen dan het Frans of het Duits. En de sommige talen zijn veel opvallender, veel meer aanwezig dan andere talen. Denk aan de Turks en Arabisch, die je veel vaker tegenkomt dan Kurdisch of Tamazicht. Terwijl dat toch ook voor veel mensen thuis talen zijn. Belangrijke talen voor die gemeenschap. Maar voor hoeveel mensen weten we dan niet eens? Want in Nederland wordt niet geteld hoeveel mensen een bepaalde taal spreken.  Volgende stap. Als je meer talen bent, dan gebruik je de verschillende talen die je kent voor verschillende dingen. Bijvoorbeeld Nederlands op school in de klas, maar thuis een andere taal. En op straat, met je vrienden, gebruik je misschien wel straattaal. Een variant op het Nederlands waar allerlei woorden uit andere talen in zitten. Kennen jullie deze woorden? Wie weet er wat patas zijn? Ja, schoenen. Ja, klopt. Ja. Vawaka. Ja, wat is dat dan? Vawaka. Wat betekent dat? Hallo, hoe gaat het? Ja, klopt. Ja, is hoe je spreekt. Het weer even op. Hoe je spreekt, dit maakt wel veel los, de straattaal woorden. Dan kom ik straks nog wel eventjes op terug. Hoe je spreekt hangt dus af van waar je bent en met wie je praat. Dus dat is de volgende stap. Het heeft niet alleen te maken met identiteit. Wie ben jij en waar kom jij vandaan? En waar komen jouw ouders vandaan? Maar het heeft ook te maken met waar je bent en met wie je praat. Ben je in de klas of later op je werk? Dan spreek je vaak netter dan dat je doet op straat met je vrienden. Dat is meer een situatie waarin je niet zo hoeft op te letten op hoe je precies spreekt. Dus talen hebben ook een verschillende functie. Je kunt er iets mee doen. Je kunt er mee aangeven tot welke groep je hoort. Dat je ergens bij hoort. En je kunt er mee laten horen dat je stoer bent. Of je kunt er mee laten horen dat je weet hoe het hoort. Bijvoorbeeld als je een opstel moet schrijven in de klas. En als je dat dan niet kunt, dan denken mensen misschien wel... Hey, hij of zij praat een beetje raar. Dan valt dat op. En dat was ook aan de hand met dat verhaal waarmee ik vandaag ben begonnen. Toen ik zei, ik ben om acht uur aangereden... ...zay ik iets dat helemaal niet past in de omgeving. In u terecht in dit geval. Ik zei iets Brabants, maar ik was helemaal niet bij andere Brabanders in Brabant. Dus ik gebruikte de verkeerde taal op die plek. En dat is taalbewust zijn. Wat noemen we taalbewust zijn? Meestal weten we heel goed welke taal bij een situatie hoort. Dat heb je vanzelf geleerd. Dat heb je niet op school geleerd.  Je ouders hebben het meestal ook niet verteld, maar dat heb je vanzelf geleerd. Taalbewust zijn, dialect en straat taal en andere thuis talen... ...die horen bij bepaalde situaties bijvoorbeeld in je vrije tijd met je vrienden of met je familie. Zoals ook je opa en je oma bijvoorbeeld. En Nederland hoort ook bij bepaalde situaties bijvoorbeeld tijdens de les op school. Andere talen, zoals dialect of straat taal of andere thuis talen, die zijn zelf niet fout. Dat zijn geen fouten talen, zeker niet. Maar de taal op school is Nederlands. Het gehangt dus af van waar je de taal gebruikt. Het is niet dialect of straat taal dat zelf fout is of niet netjes. Het gaat erom wanneer en met wie je die taal gebruikt. Als de situatie klopt, dan is straat taal of dialect juist goed. Alles wat je in het Nederlands kunt zeggen, kun je ook in andere talen zeggen. En dat betekent dat die andere talen volwaardige talen zijn. En als je dat snapt, en de meester van jullie zullen dat ongetwijfeld precies weten... ...dan heb je taalbewust zijn. Waar, wanneer en met wie. Dus, waarom praten mensen nou anders? Met die vraag ben ik begonnen, waarom praten mensen nou anders? Nou, op de eerste plaats, omdat taal te maken heeft met waar je vandaan komt. Daarom is taal in iedere plaats en iedere streek weer net even anders. In de manier waarop je praat, zitten dingen uit de taal die je thuis gebruikt. En er kunnen ook andere dingen in je taal zitten waar je kunt horen... ...want vandaan komt, bijvoorbeeld als je ouders in Suriname geboren zijn. Dan heb je waarschijnlijk ook dingen in je taal waar aan anderen dat kunnen horen. Bepaalde woorden of een accent. Daar kun je misschien niet zoveel aan doen. Accent heb je nu eenmaal en dat is helemaal niet erg. Een accent is ook helemaal niet fout. Maar je kunt het ook om een bepaalde reden doen. Want je taal heeft ook een functie. Dat was het tweede. Met je identiteit, maar taal heeft ook een functie. En die moet passen bij de situatie. Dialect of straataal spreek ik am hartstikke handig zijn... ...als je bij een bepaalde groep wilt horen. Maar tijdens de les in de klas spreekt je Nederlands. Taal kan ook iets zijn om trots op te zijn.  Want het vertelt wie je bent en waar je vandaan komt. Door taal laat je dus horen wie je bent... ...en wie je bent en waar je vandaan komt. Iedereen trots op mogen zijn. Nou, dat was mijn verhaal. Dankjewel voor jullie aandacht. We gaan nu eerst nog naar een filmpje kijken. Ja, klappen mag, natuurlijk. Dankjewel. Dankjewel. We gaan nu eerst nog naar een tweede filmpje kijken... ...en na dat filmpje begint de vragenronde. Dan hebben jullie de mogelijkheid om vragen te stellen... ...en om te vertellen. Oké, daar komt-ie aan. Hoi, ik ben Jos Vanenberg en ik ben professor aan de Universiteit van Tilburg. Daar geef ik onderwijs en doe ik onderzoek naar diversiteit in taal en cultuur. Ik ga jullie iets vertellen over de diversiteit in taal en meer taligheid. We praten Nederlands met elkaar, maar er zijn nog heel veel andere talen om ons heen. Want kun je horen en dat kun je zien. Vele van ons kunnen naast het Nederlands ook andere talen spreken. Sommige van jullie zullen thuis bijvoorbeeld Engels, Turks of Pol spreken... ...of Tilburgs, het dialect van deze stad. Ja, die heer, de huur gezien. Die andere talen worden gebruikt doordat mensen ermee zijn opgegroeid. Mensen kunnen in een ander land zijn geboren en opgegroeid... ...en daarna naar Nederland zijn verhuisd. Dan nemen zij hun thuistaal met zich mee. En hun kinderen spreken dan zowel Nederlands als de thuistaal van hun ouders. Hallo! Hoor je daar? Dat noemen we meer talig. Vrijwel iedereen spreekt meer dan één taal. Ook zijn er veel mensen die de taal spreken van gebieden die bij Nederland horen... ...of ooit gehoord hebben. Denk bijvoorbeeld aan de Nederlandse Antillen of Suriname. En land zijn er nog talen die naast het Nederlands voorkomen... ...maar die bij een bepaalde streek horen, zoals het Vries en het Limburgs. En in de provincie waarin Tilburg ligt, spreekt men Brabantse dialecten. Dat zijn geen officiële talen, maar ze zijn wel anders dan het Nederlands... ...met hun eigen woorden en hun eigen klanken. Houdoe bijvoorbeeld. Houdoe! Houdoe! Houdoe! Houdoe! Als je meer talig bent, gebruik je de verschillende talen die je kent voor verschillende dingen. Bijvoorbeeld Nederlands op school, maar als thuistaal een andere taal. En op straat met je vrienden gebruik je misschien wel straataal. Een variant van het Nederlands waarin woorden uit allerlei andere talen zitten.  Als je een van deze andere talen naast het Nederlands spreekt... ...dan kunnen mensen dat vaak aan je Nederlands horen. Want dan heb je een accent. Bijvoorbeeld Nederlands met een Surinaams accent. Eén mag niet naar huis gaan, hij staat op auto maar. Of met een Brabants accent. En daarvan is de Zachte G een bekend onderdeel. Daar had ik geen verschrikkelijk van mijn wagelijke klank die er is. Al die verschillende manieren van spreken... ...vertellen ons iets over de spreker en zijn achtergrond. Dat was mijn verhaal over de diversiteit van taal en meer taligheid. Hopelijk tot ziens op de campus van Tilburg University. Houdoe! Oké. Hallo. Yes. Dankjewel Jules voor dit superinteressante college. En voordat we met de vragen gaan beginnen... ...dan ben ik toch wel een beetje benieuwd geworden. Wie van jullie spreekt er eigenlijk meer dan één taal? Wow. Dat is wel echt... Ja. Wat goed. Nou, we gaan beginnen met het vragen rondje. Als je een vraag hebt, steek dan je hand in de lucht... ...en dan komt er iemand met een microfoon naar je toe. Ik zo. Talen kun je. Talen kun je. Heb ik nu weer geluid? Ja, ja, ja. Hoeveel talen zijn er? Nou, dat is een super, super goeie vraag. En eigenlijk kunnen we daar niet precies een antwoord op geven. Het heeft ermee te maken dat je sommige talen... ...niet precies kunt begrenzen, zeg maar. Die lopen een beetje in elkaar over. Dus bijvoorbeeld het Brabant Sidiolect uit Tilburg. Dat lijkt best wel veel op het Limburg Sidiolect. We weten niet zo goed waar het een en oude ophoudt en het ander begint. De algemene antwoord is ongeveer 6000. 6000. Dus er zijn veel meer talen dan er landen zijn in de wereld. Sommige landen hebben wel honderd talen. Zoals bijvoorbeeld Brazilië of Australië... ...waar nog veel talen worden gesproken door de Inheemse stammen... ...zoals in Brazilië de Indianen. We hebben allemaal hun eigen talen. Heel veel. Hoeveel talen kan het u? Hoeveel talen kan ik? Ik vertel hoor. Ik kan Nederlands, Duits, Rosmales... ...als een dialect. Tel ik ook mee hoor. En Frans Spreken. Nederlands, Duits, Rosmales, Frans, Engels natuurlijk. Ik lees Latijn, telt het ook mee. Ik spreek het eigenlijk niet, want niemand spreekt Latijn, geloof ik. Als je het kan lezen, telt het ook nog mee? Ja, oké.  Dan ook nog Latijn en een klein beetje Italiaans. Ik heb een cursus gedaan, maar het is niet zo heel goed gelukt. Oké, in de video was er... ...dat je meer talig bent als je bijvoorbeeld nog een taal spreekt... ...en dat je die ook gebruikt thuis of zo. Maar ben je dan ook meer talig als je gewoon een taal spreekt net als Engels... ...maar die je dan niet echt ergens gebruikt of zo? Ja, dan ben je nog steeds twee talig of meer talig inderdaad. Ook als je die taal niet gebruikt. Dus het gaat erom dat je die taal kunt spreken... ...en dat je hem kunt gebruiken wanneer het nodig zou zijn. Dus als je het Engels wel beheerst, maar eigenlijk nooit gebruikt... ...dan kan het zijn dat je het over twee jaar in een situatie komt... ...waarin je het wel moet gebruiken. En dan blijk je dus gewoon twee talig te zijn. Ja, dat telt ook. Oké, dank je wel. Hier nog een vinger en daar ook nog. Oh, daar komt hij aan. Ja, hij staat al aan. O, silaam alaikum. We gaan door naar een andere vraag. Oké, dat is goed. Ja, daar komt hij. Kan het u ook Chinese? Ik kan geen Chinese. En jij kan jij Chinese? Nihau. Ja, dat kan ik ook nog net. Nihau. Nee, dan is dat geen stroopwafels. Hoeveel talen spreekt een mens gemiddeld? Hoeveel talen spreekt een mens gemiddeld? Hoeveel talen spreekt een mens gemiddeld? Dat is wel een heel mooie onderzoeksvraag. Dan zouden we onderzoek naar moeten gaan, Jamie. Hoeveel talen spreekt een mens gemiddeld? En als ik mag gokken, dan zou ik zeggen drie. Maar we weten het eerlijk gezegd niet. Dus dat is een heel goede vraag waar je onderzoek naar zou kunnen doen. En dat is iets wat Jamie gaat doen als er klaar is op deze universiteit. Ja. Ik kan het zeggen. De vraag is weer vergeten. Ik ben echt vragen. Een beetje vragen vergeten. Zet me op. Hallo, hier achteraan. Is ook iemand die graag een vraag wilt stellen. Allemaal, shhh, want is het helemaal achteraan? Ik weet niet of iedereen moet accepteren hoe hij of zij is. Ja, dan bedoel je niet alleen over taal, denk ik. Nee, dat bedoel je in het algemeen. Ja, dat vind ik. Een korte antwoord is ja.  Ik vind dat iedereen mag zijn zoals hij zelf wil. En wat vind jij daarvan? Ben je daarmee eens? Ja? Oké. Hoe lang heeft u al onderzoek gedaan? Hoe lang ben je verplant om onderzoek te doen? En wat voor onderzoek kan je nog doen? Ah, mooi. Hoe lang heb ik al onderzoek gedaan? Ik ben begonnen aan dit werk in 1995. Dus dat is best wel lang, 27 jaar. Hoe lang ga ik dat nog doen? Minstens 13 jaar. En wat kan ik nog onderzoeken? Ik ben vooral bezig geweest met het onderzoek naar taal van oudere mensen. En ik ga nu net beginnen dit jaar met onderzoek naar taal van jongere mensen. Dus van mensen die op de middelbare school zitten. Dat is mijn nieuwe onderzoek voor de komende jaren. Is dat een antwoord op jouw vraag? Ja. Oké. Hallo. Hier is nog een vraag aan deze kant. Ja? Oké. Wat is de meest interessante ding dat u heeft ontdekt? Wow, goeie vraag. Meest interessante ding dat ik heb ontdekt. Maar één van de dingen die ik heel spannend vond, was dat er in een klein gebied, zoals de provincie Noord-Brabant, het is een heel groot gebied, Frankrijk is veel groter, in Noord-Brabant er voor één ding meer dan 100 woorden kunnen worden gebruikt. Dus zoveel verschillende dialectwoordjes zijn er, van dorp tot dorp en van stad tot stad, voor één dingetje. En dat had ik nooit verwacht. Deze in patat zijn met twee woorden voor hetzelfde ding, maar soms heb je wel meer dan 100 woorden voor hetzelfde ding. Vond ik wel heel spannend. Ja. Patat is toch eigenlijk dikker dan friet? Ah, ja, ja, ja. Er gaan hier zulke mooie discussies over friet en patat. Daar zouden we eigenlijk ook nog wel een uur over door kunnen praten. En sommige mensen zeggen ook... Nee, maar patat is frieter. Dat patat lekkerder is dan friet. Of juist andersom. Friet is lekkerder. Kijk, heb je het al? Dus dat is eigenlijk wel een heel mooie opmerking die jij maakt. Het woord zelf wordt gebruikt voor hetzelfde ding. Dus je zou zeggen, ja, patat en friet is precies hetzelfde. Maar er zijn best wel veel mensen die zulke vragen stellen zoals jij stelt. Is er niet een verschil dan tussen friet en patat? Ja, want in de winkels hier gewoon nog...  Het ene dikker, het andere dunner, het ene lekkerder, het ene van een restaurant en het andere van een frietent. Een cafetaria. Ja, zou wel eens kunnen dat daar ook nog verschil in zit. Wie weet? Vissersvleeg. Goeie opmerking. Wat is de makkelijkste taal om te leren? Ja, mooie vraag. Wat is de makkelijkste taal om te leren? De makkelijkste taal om te leren is als je kijkt naar de wereld om ons heen, is Engels. En hoe komt dat? Vaak spreek je eigenlijk al behoorlijk wat Engels voordat je het gaat leren op school. Omdat je er constant al mee bezig bent geweest. Door de muziek, door games, door social media. Je gebruikt eigenlijk al heel vaak Engels voordat je het gaat leren op school. En daarom is die best wel makkelijk om te leren die taal. Maar als je gaat kijken naar dat talen verschillende woorden hebben en ook verschillende grammatica, met het zinsontleden en zo, dan is de makkelijkste taal Esperanto. Hebben jullie daar wel eens van gehoord? Esperanto is een taal die mensen zelf gemaakt hebben. Die was er nog helemaal niet. Die hebben ze zelf geknutseld, met allemaal verschillende woorden. En daarom is die zo makkelijk. Hij was eigenlijk bedoeld ook voor Europa. Jullie hebben vast wel gehoord van de Europese Unie waar belangrijke mensen met elkaar moeten vergaderen over de politiek. En daar was die taal eigenlijk voor bedoeld, zodat iedereen van Portugal tot aan Finland dezelfde taal met elkaar kon spreken. Maar het is helemaal niet gelukt. Esperanto bestaat nog steeds, maar we gebruiken het niet waarvoor het eigenlijk gemaakt is. Dat is de allermakkelijkste taal. Als je een hele makkelijke taal wil leren, Esperanto. Als je alleen Nederlands spreekt en een klein beetje Engels, ben je dan meer de taalig? Ik zou zeggen dat je dan een klein beetje meer taalig bent. Dus dan begin je wel meer taalig te worden. Maar je bent het nog niet helemaal. Wat was je langste en moeilijkste onderzoek? Wat was mijn langste en moeilijkste onderzoek? Mijn langste en moeilijkste onderzoek was alle dialecten van de provincies Noord-Brabant, Antwerpen en Vlaams-Brabant in kaart brengen en daar 200 mensen voor bevragen. Dat was mijn langste en moeilijkste onderzoek. Die duurde ook iets van acht jaar. Maar er zijn wel zes boeken uitgekomen. Zes dikke boeken. Wel gelukt was heel moeilijk.  Waarom vouden jij taalonderzoeken? Dat is een heel goede vraag. Ik vind dat jullie fantastisch goede vragen stellen. Waarom wilde ik taalonderzoeken? Toen ik van de middelbare school kwam, toen vond ik talen zoals Latijn heel erg leuk, omdat je daarvoor allerlei mooie verhalen moest lezen om die taal te gaan leren. Dat ging vaak over geschiedenis, want Latijn is een oude taal van het Romeinse Rijk. Dat vond ik heel erg interessant. Daarom wilde ik die taal gaan leren. Ik heb niet voor Latijn gekozen, maar voor Nederlands. En de belangrijkste reden dat ik bij Nederlands het echt leuk ging vinden, dat ik inspiratie kreeg, was vanwege een heel goede leraar. Een heel goede leraar die mij in een paar weken tijd helemaal overtuigde van dit is wat ik wil. En toen ben ik Nederlands verder gaan studeren. Dus vaak heeft het ook wel te maken met de mensen van wie je iets leert, niet alleen maar met het vak zelf. Het zijn nog steeds heel veel vingers. Waarom heeft één land niet één taal? Dat is nog makkelijker. Waarom heeft één land niet gewoon één taal? Heel goede vraag. Je weet dat sommige landen meerdere talen hebben. België is natuurlijk een heel bekend voorbeeld. De ene helft van België spreekt Nederlands. Het heet Anflaams. De andere helft van Nederland spreekt België. Spreekt Frans. Eigenlijk heel raar inderdaad. Er zijn nog wel wat landen die echt hun best hebben gedaan om één taal in hun land te hebben. En in Frankrijk spreekt nu iedereen Frans. In Groot-Britannia spreekt nu iedereen Engels. Maar nog steeds zijn er daarnaast ook andere talen. En als je even terug denkt aan het eerste filmpje, dan zie je hoe dat komt. Dat komt door migratie. Omdat we telkens blijven reizen, contact blijven maken met mensen met een andere taal, blijven er ook andere talen in een land komen. Maar er zijn veel landen die wel één belangrijkste taal hebben, zoals Nederland. Het Nederlands heeft. En dan merk je meteen, als je zoals jij op school zit, want alle vakken leer je in het Nederlands. Je krijgt geen rekenen in een andere taal in het Nederlands. Daaraan merk je dat we eigenlijk wel één taal hebben voor dingen zoals het onderwijs en televisie en de overheid, als Mark Rutte aan het praten is.  Maar dat we daarnaast hebben toch nog steeds heel veel andere talen, maar die hebben die andere functies. Ja. Als je boven de rivieren woont, betekent dat toch niet gelijk dat je patat zegt? Nee hoor, nee, klopt. Ik heb dat kaartje laten zien met groene en geel. De patat was groen en friet was geel. Dat laat zien dat de meeste mensen boven de grote rivieren patat zeggen. Maar niet dat iedereen altijd alleen maar patat zegt. Dat klopt. Heb je helemaal gelijk? Ja. En er zijn ook patatzeggers beneden de grote rivieren natuurlijk. Klopt. Wat is de meest gesproken taal door heel de wereld? Ha, de meest gesproken taal. Dan heb ik nog één vraag aan jou. Wil je de meeste mensen of de meeste verschillende landen? De meeste mensen. Ah, de meeste mensen. Dat is Chinese. Dat is Mandarin Chinese. Heet dat dan officieel? Een algemene Chinese taal. Omdat er zoveel mensen wonen. Ja. En als je het hebt over de meeste landen, dan denk ik dat het Engels is of Spaanse misschien. Engels of Spaanse. Hoe zijn dialecten ontstaan? Pauw, goeie vraag. Ja, ik kan er ongeveer een uur over doen om een antwoord te geven. Dus ik ga nou proberen om een heel kort antwoord te geven. Dialecten zijn ontstaan omdat Nederland als land is ontstaan uit verschillende gebiedjes. En ooit was waar we nu zijn, Brabant, een eigen staatje. Dat heette dan het hertochdom Brabant. En die verschillende gebiedjes zijn samen een land geworden. Nederland. Het heeft te maken met de tachtigjarige oorlog. Heb je misschien wel eens van gehoord met Willem van Oranje. Dat is zoals de... Voor die tijd spraken die mensen dialecten, bijvoorbeeld Brabant. En die dialecten zijn er nog steeds. Dus die zijn eigenlijk van heel vroeger. En daarnaast is toen het Nederlands gekomen voor het nieuwe land. Nederland pas na de tachtigjarige oorlog. De dialecten die waren er al. Dus van de Republic van de Zeven Verenigde Nederlanden had een dialect? Ja, had zijn eigen taal en dat is nu een dialect. Ja, zoals het Drenth, het Vries, het Brabant, klopt helemaal. Ja. Hoe lang doe je ongeveer over een onderzoek? Waar is de microfoon nu? Zijn we helemaal aan die kant, oh. Wie stelde de vraag? Ik. Oh, hi. En je moet hem nog een keer stellen, want ik was heel ver weg.  Hoe lang doe je ongeveer over een onderzoek? Hoe lang doe je ongeveer over een onderzoek? Dat ligt er een beetje aan wat je onderzoekt en hoe groot het onderzoek is. Dus je kunt er soms wel tien jaar over doen. Maar er zijn de meeste onderzoeken duurder veel korter. En studenten op deze universiteit, die doen er ook al onderzoeken. Soms voor een vak, en dat duurt al maar een paar weken. Soms voor een scriptie, dat is een heel uitgebreid verslag. En dat duurt al een paar maanden. Dus dat is heel erg verschillend. Dat ligt aan wat voor onderzoek. Maar er zijn ook onderzoeken bijvoorbeeld in de medische wereld, om nieuwe medicijnen te maken, die duren wel 15 jaar of nog langer. Ja, dat kan heel lang duren. Welke taal wil je graag spreken? Ja, dat is ook wel een mooie vraag. Ik vertel al eventjes dat ik als begonnen aan een cursus Italiaans en dat het niet zo goed lukt, dat wil ik eigenlijk nog steeds heel graag leren. Maar dan moet ik me beter mijn best gaan doen. Ja, Italiaans, dat is wel mens nummer 1. Hij is uit denk ik. Is hij uit? Je moet hem een beetje zo houden denk ik. Wat is de moeilijkste taal? De moeilijkste taal, ja, dat is voor iedereen verschillend. Omdat wij al Nederlands kunnen spreken, is voor ons bijvoorbeeld Duits of Swets of Engels niet zo moeilijk, want die talen lijken op het Nederlands. Maar voor iemand die uit Japan komt, is Nederlands ontzettend moeilijk. En voor ons is de Japans weer ontzettend moeilijk, want dat is zo'n andere taal, alles is anders. Dus welke taal is het moeilijkst? Dat ligt er aan voor wie. Maar voor Nederlanders zijn vaak talen moeilijk. Die heel andere dingen doen met hun grammatica. En dat is bijvoorbeeld Finns en Hongaars. En Basquish, dat komt uit Spanje. Die drie talen zijn in Europa ontzettend moeilijk om te leren. Ja. Waarom heeft China rare tekens met hun taal? Daarom. Waarom heeft China rare tekens met hun taal? Nou, wij hebben natuurlijk een alphabet. Dat leer je al heel jong. Een alphabet van A tot Z. En dat is onze manier van schrijven. Maar lang niet iedereen in de wereld schrijft op die manier. Er zijn nog veel meer alphabetten. Mensen uit Ukraine gebruiken bijvoorbeeld een ander alphabet.  Mensen uit Griekenland gebruiken een ander alphabet. En er zijn ook nog manieren om te schrijven zonder alphabet. Dus dan gebruik je geen tekens voor letters, maar voor lettergrepen. En het Chinees is daar een voorbeeld van. Waarom doen mensen dat in China anders dan in Nederland? Nou, zij deden het eerder zo dan wij in Nederland. Dus eigenlijk is de vraag waarom doen wij het niet zoals zij doen. Zij zijn een van de volkeren, een van de landen die als eerste gingen schrijven. Dus dat die Chinees van manier van schrijven is misschien wel een heel logische manier van schrijven eigenlijk. Even de microfoon vragen. Moet je even te zwaaien. Hij gaat nu even zien aan de achteren Jos. Je achteraan is de meisje die er al helemaal staat. Welke taal wordt het meest gesproken in Europa? Welke taal wordt het meest gesproken in Europa? Met Engels wordt het meest gesproken als algemene taal. Dat is eigenlijk de taal die we samen gebruiken als we merken dat iemand anders een andere taal spreekt. Moet ik met iemand uit Finland spreken, dan gaat het automatisch in het Engels. En de meeste taalgebruikers van een taal in Europa? Misschien ook wel het Engels of het Duits. Zou ook wel het Duits kunnen zijn. Oh nee, ik weet het al. De meest gesproken taal in Europa is het Turks. Daar zijn we de meeste taalgebruikers van. Hoe lang onderzoek je al dingen? Hoe lang onderzoek ik al dingen? Ik onderzoek al dingen sinds ik aan het studeren was en dat was jaren 90 begin. Dus bij elkaar al meer dan 30 jaar. Ja, de laatste vraag. Laatste vraag. Ah, laatste vraag al. Jammer. Weet je hem nog? Is het makkelijker om, als je buiten dan bijvoorbeeld Turks of Chinese, is het dan makkelijker om Engels te leren dan Nederlanders of mensen die uit België komen? Is het voor hun makkelijker om Engels te leren dan voor iemand uit Nederland? Ik denk dat het voor iemand uit Nederland makkelijker is, omdat Engels en Nederlands een beetje op elkaar lijken. Er zijn heel veel woorden, denk maar aan het straat en het Engels Street, bijna hetzelfde. Daarom is het gemakkelijker te leren voor ons. Oké, ga ik hem afronden? Ja, maar de laatste slide. Nou, dat was het vraag rondje. 