Tafereelen uit Italie | Charles Dickens | Travel & Geography | Audiobook | Dutch | 7/9
Deel 18 van taverelen uit Italië door Charles Dickens. Deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten, opname door Marcel Koenders. Rome deel 3, te midden van het volk op hun gemak in de Sint-Peterskerk komende, om op de grond te knielen en in stilte te bidden zijn de leerlingen van zekere scholen en seminariëms voor priesters en anderen 20 of 30 in getal. Deze jongens kniedelen altijd op een rij, de één achter de ander met een lange knorrige meester in een langzwart pak gekleed en die de achterste is, evenals een spelkaarten die gerangschikt zijn om met ene aanraking om te vallen en een verschrikkelijk grote schoppenboer aan het einde hebben. Als zij enige ogenblikken voor het hoofd al daar gelegen hebben staan zij op en gaan naar de kapeel Dermadonna of naar het sacrament en vallen daar in dezelfde orde neder, zodat indien iemand tegen de meester aan zou vallen ene algemene en plotslinge om verwerping van de gehele reeds er noodzakelijk op moet volgen. Het toneel in al de kerken is zo vreemd mogelijk. Dezelfde in tonige, zieloze, slapere gezang die altijd voortduurt, hetzelfde sombere gebouw. Welk somberheid nog sterker wordt door het schitterende van de straten buiten. Dezelfde lampen die dof branden. Hetzelfde volk, hier en daar knielende, van een of ander altaar naar u toegekeerd. Dezelfde priesterrug met hetzelfde grote kruis er opgebord duurt. Hoe verschillend in uitgebreidheid, vorm, rijkdom en bouwstel, de ene kerk van de andere mogen wezen. Het is altijd hetzelfde. Er zijn dezelfde vuile bedelaars met het binnensmonds prevelen hun gebeden, ophoudende om te bedelen, dezelfde ellendige vermingten die hun een van staltigheid aan de deuren tentoonsprijden. Dezelfde blinden die met kleine portjes als peperbossen hun aal moes bossen rammen. Dezelfde onhebbelijke zilveren kronen gesteld op het geschilderde hoofd van enkele heiligen en maagden in volgeprobde schilders stukken, zodat een klein beeldje op een berg een hoofdzieraat heeft dat groter is dan de tempel op de voorgrond of meilenomtreks van het nabijgelegen landschap. Hetzelfde geliefkoosteren liekasje of beeld, bedolven onder kleine zilveren harten en kruisen en wat iets meer zij die tevens de hoofdzakelijke voorwerpen van de handel en de uitstraling van al de juweliers zijn.  Dezelfde gekke mengeling van erbiet en onwelgevoegelijkheid, van ijveren geloof en koelheid, daar zij op de stenen knielen en er met gedruis op speuren uit hun gebed opstaan om eventjes te bedelen of om zich met enige andere wereldse aangelegenheid te bemoeien en dan weer neerknielen om de demoelige smeetbeden te hervatten bij het punt waar zij ze hebben afgebroken. In ene kerk stond ene knielende dame een ogenblik uit haar gebed op om ons haar adreskaartje als onderwijzeres in de muziek te overhandigen en in ene andere brak een deftige heer met een zeer dikke wandelstok zijn de gebeden af en stond op om zijn hond te ranzelen die tegen een andere hond blafde en wiens gekkef en gejang door de kerk weergalmde. Toen zijn meester bedaard de draad zijn er vroegere bespiegelingen weer opvatten maar eventueel Tevensen oog op de hond bleef houden. Bovenal is er voor de bijdragen dergelovigen steeds ene inzamelbos in de een of andere vorm. Soms is het ene geldbos geplaatst tussen het houten, levensgrote beeld des verlossers en de aanbidder. Soms is het een kistje voor het onderhouden der heilig maagd. Soms tijdens een beroep op de meeldheid ten behoeven van een populair bambino. Soms is het een zak op het eind van een lange stok. Hier en daar tussen het volk gestoken en waarmede een wakkere Zakristijn ijver rinkelt. Maar men vindt ze er altijd en vaak in verschillende vormen in dezelfde kerk en over het algemeen goede zakenmakende. Deze ontbreekt ook niet in de vrije lucht. De straten en wegen, want zo dikwijls gewandelt en daarbij aan alles denkt, behalve aan in de blikken geldbos, springt u zulk een voorwerp uit een klein huisje aan de weg, in de ogen aan welks top is geschilderd voor de zielen in het vagenvuur. Een beroep dat meer malen wordt herhaald door hem die de bos houdt. Terwijl hij ze voor u schud, bijna evenals Jan Klazen de gebarsdenschel doet klinken waarvan zijn driftige aard een orgel maakt. Dit herinnert mij dat enige Romeinse altaren van buitengewone heiligheid het opschrift voeren, elke mis op dit alta gelezen, bevrijd energieel uit het vagenvuur. Ik ben nooit in staat geweest de kosten van zodanig een dienst te weten te komen, maar zij moeten nogal aanzienlijk wezen. Er zijn ook onderscheidend kruisen te romen die als mensen kust aflaten voor onderscheidend tijdruim te geven.  Dat in het midden van het Coliseum verschaft er een van honderd dagen. En men kan er van de ochtend tot de avond mensen zien die het kussen. Het is zonderling dat enige van die kruisen ene willekeurige populariteit schijnen te verkrijgen. Het genoemde is er een van. In een ander gedeelte van het Coliseum is een kruis op ene marmere plaat met het opschrift wie dit kruiskust heeft aanspraak op 240 dagen aflaat. Maar ik zag niet dat het door iemand werd gekust of schoon ik dagen achtereen in het strijdperk zat en het door troepen op troepenboeren zag voorbij gaan op weg om het andere te kussen. Enkele bijzonderheden te kippen uit de grote dron van Romeinse kerkem zou de dolste daad der wereld zijn. Maar, sinds Tevano Rotondo, een vochtig, beschimmeld gewelf ene oude kerk in de omtrek van Rome zal mij bovenal in het geheugen zweven. Uithoofde van het afschuwelijke schilderwerk waarmede de muren ervan zijn frecieerd. Dit verbeeld de marteling van heiligen en Christenen uit de vroegste tijd. En zulk een panorama van afgrijselijkheden en slachting zou zich geen mens in zijn slaap kunnen voorstellen. Al zou hij een geheel en rouwspeenvarken tot avondmaal gebruiken. Mannen met grijzebaarden worden erg kookt, gebraaden, geroosterd, geschroeid. Door wilde dieren verscheurd. Door honden van ingereten, levend begraven, door paarden vaneen getrokken of met bijlend klein gehakt. Aan vrouwen worden de borsten met ijzeren tangen afgescheurd. De tongen uitgesneden, de oren afgedraaid, de kaken gebroken, ligamen die op de pijnbank uitgerekt of aan een paal geveeld of verpletterd worden of in het vuur frateren. Deze behoren tot de minst erger onderwerpen die zulke indruk op u maken en u de ziel doorvelijnen dat elk leider u dezelfde gelegenheid geeft u te verwonderen als toen de arme oude dukken verschen in Macbeth en de Lady verbaaspond dat hij zoveel bloed in zich had. In de Marmertijntse gevangenis is een bovenkamer, boven welke gezegd wordt en ligt mogelijk dat het al dus was de kerken van Sympetres te zijn geweest. Deze kamer is tans ingericht als een bedenhuis aan die heilige gewijt en op die blijft als ene afgescheidende plaats in mijn herinnering levendig. Zij is zeer klein en laag van verdieping en het akelig sombere der verschrikkelijke harde oude gevangenis zweeft er nog over. Als ware het er in een ene dicht nevel door de grond naar boven gekomen.  Onder de massa geloften of veranden welke er aan de muur hangen zijn voorwerpen van welk het vreemd is dat zij bewaard worden en die zonderling afsteken bij de plaats. Geroeste dolken, messen, pistolen, knuppels en verschillende werktuigen van geweld en moord. Welke pas gebruikt hier gebracht en opgehangen zijn om de beledigde hemel te verzoenen als of het bloed het welk er nu op zat er af zou druipen in gewijde lucht en geen stem zou hebben tot schrijn. Het is daar alles zo stil en zo eng en zo grafachtig en de kerkers eronder zijn zo donker en zo verborgen en doods en naakt dat die kleine donkere plek tot een droom in een droom wordt en in het droom gezicht van grote kerken die langs mij heen kwamen rollen. Als ene zee vormde zij ene kleine golf op zichzelfen die in genen andere versmold en met de overige niet voortrollen. Men wordt angstig als men denkt aan de verbazende groeven waarin men uit sommige kerken toegang krijgt en die de stad onder mijnen. Vele kerken hebben krypta en onderaartse kapellen van grote omvang welke in oude tijden badvertrekken waren en geheimen kamers van tempels en wat niet al. Maar daarvan spreek ik niet. Onder de kerk van Zint, Giovanni en Simpaolo zijn de kaken van ene verschrikkelijke rijholen in de rots uitgehouden en waarvan gezegd wordt dat ze nog een uitgang onder het koliseum hebben. Verbazende duisteren ruimten van ene grote uitgebreidheid, half onder de aardebedolven en onbegaanbaar, waar de doffe vakkels in de handen der oppassers zwijende langs uitgestrekte gangen schemeren, van ver afgelegen bogen met rechts en links vertakkingen van dwarsgangen als trapten in ene stad van doden en het zichtbaar doen worden hoe de vochtigheid hier langs de muren cypelt, drip, drop, drip, drop en zich laat vermengen met waterpoolen die hier en daar liggen en geen straal der zon ooit gezien hebben of immer zullen zien. Volgens enige berichten zouden dit de bewaarplaatsen zijn geweest, der wilde dieren, welke voor het strijpijk waren bestemd. Volgens sommigen zouden het de kerkers zijn geweest. Voor veroordeelde kampvechters, volgens anderen beide.  Maar de legende die de geest het meest verplet is dat in de bovenste reeks, want er zijn twee verdiepingen van deze holen, de eerste christinnen die er toepestemd waren bij de vertoningen in het Coliseum door de wilde dieren te worden verscheurd, die naar hen hongeren de wilde dieren beneden hoorde brullen, totdat na de nacht en de eenzaamheid hun een gevangenschap zich plotseling de middag en het gevoel van het kamptonneel tot aan de borstweringen volgeproppt aan hun ogen vertoonde en zij tevens hunnige vreesde naburen er in zagen springen. Onder de kerk van San Sebastiano, twee meilen buiten de poort van Dinaam, aan de Apiaanse weg, is de ingang naar de catacomben van Rome, autijds Steengroeven, maar na de hand de schelplaatsen der christinnen. Deze ijselijke plaatsen zijn 20 meilen ver uitgeholt en vormen in de keten van Dolhoven, die 60 meilen in de omtrek heeft. Een maagere Francis Canarmonic, met schitterend oog, was onze enige gids in die diep gelegen en verschrikkelijke plaats. De nouwe wegen en openingen die hier en daar zijn en daarbij de dombege en zware lucht. Wisten in ons allen ook de laatste heugenis uit van de weg langs welke wij waren gekomen en ik kon het denkbeeld niet onderdrukken. Goede hemel, als hij nu eens in een aanval van krankzinnigheid de vakkels ging uitdoven of als hij eens daar een toeval kreeg, wat zou er dan van ons worden? Wij gingen altijd voort tussen graven van martelaren en kwamen langs grote onderaardse gewelfwegen die naar alle richtingen liepen en door steenhopen verstopt waren, opdat er zich geen dieven en moordenaars verschuilen en onder Rome en een bevolking vormen zouden, erger zelfs dan die tussen haar en de zon leeft. Graven, graven en nog algraven, graven van mannen, van vrouwen, van hunne kleine kinderen, die al aansnellende hunne vervolgers toeriepen. Wij zijn Christenen, wij zijn Christenen, opdat zij met hun ouders omgebracht mochten worden. Graven met de palm van het martelaarschap, ruwerlijk gehouden in hun steenwanden en kleine nissen, gemaakt om ene vaas met de martelaarsbloed te bevatten.  Graven van sommigen die jarenlang hier beneden leefden aan de overruggen tot herders strikten en waarheid en hoop en troostpredigten van de ruweraltaren die getuigenis gaven van hun neusieelskracht in dat uur nog ruimeren maar veel verschrikkelijker graven waar honderden die overvallen waren ingesloten en ingemetzeld voor het sterfurbegraven en gedoot werden door langzamen hongerdood. De zegenpralen van het geloof zijn niet bovende grond in onze prachtige kerken, zeiden de monnik, in de ronte en op ontsiende toen wij stil hielden om te rusten in één van de lage gangen terwijl beenderen en stof ons overal omringden. Zij zijn hier, ten midden van de graven der martelaren.  Hij was een aardig ernstig man en zijde het van harte maar als ik bedacht hoe christenen met Elkander hebben gehandeld hoe zij onze hoogst liefderijke godsdienst bedervende Elkander hebben gejaagd en gepijnigd en verbrand en onthoofd verwoord, geslacht en onderdrukt dan schilderde ik mij een doodsangst die veel erger was dan die welke doorgestaan werd door dit stof toen er nog adem in was en hoe zeer die grote en standvastige harten geschokt zouden zijn geworden hoe zij zouden hebben gekwijnt en genokt indien een voorgevoel van de daden welke door erkende christenen bedreven zouden worden in de grote naam voor welke zij stierven hen met de eigen onuitsprekelijke smart zou hebben verscheurd op het vreselijke rat en het bittere kruis en het verschrikkelijke vuur dit zijn de plekken en strepen in mijn droom van kerken die afzonderlijk staan en haren afgescheiden één zelfigheid bewaren soms heb ik een flauweren herinnering aan de reliquen van het fragment de spilaars van de tempel die in tweeëns geurde van het stuk der tafel waarop het laatste avondmaal is gehouden van de put uit welken de vrouwen van samaria de heilandwatergaven van twee kolommen van het huis van pontius pilatus van de steen aan welke de heilige handen werden gebonden toen de geeseling werd verricht van de rooster van synclorenties en de steen eronder waarop de merk tekens van het braden van zijn vet en bloed dit alles gaf aan sommige hoofdkerken iets schaduwachters het welk geleek naar ene oude geschiedenis of ene fabel en ze een ogenblik tegenhilden toen zij voor mij weggesnelden het overige is een uitgestrekte woesternij van gewijde gebouwen van alle vormen en smaak en die met alkander vermengd zijn gebroken zuilen van de heilense tempels uit de grond gegraven en als waren het gevangen reuzen gedwongen tot het dragen der daken van christelijke kerken van schilderstukken slechte en verwonderlijke en goddelose en bespotterlijke van knielend volk van wierokdampen die onder het opstijgen in een doorlkander krullen van luidende klokken en soms maar niet dikwijls van een spelend orgel van maadonnen weer borst bestoken is met zwaarden in een halve cirkel geschikt als een nieuwe wetse waaier van nog bestaande geraamten van dode heiligen op afschuwelijke wijzen opgetooid met zwierige zatijne zeilen en fluvelen stoffen met goud versiert en weer uitgebleekte schedel versiert is met kostbare juwelen of met kransen van verwelkte bloemen van het volk dat soms was vergaderd rondom de kansel en een monnik erin die het kruisbeeld uitstrekte en op stouten wijzen prikte van de zon die juist door een hoogvenster binnenstroomt op het zeil dat boven hem en dwars over de kerk is gespannen om te voorkomen dat zij naar vorste stem zich verliezen in de gallen der zoldering dan bestijgt mijn vermoeidgeheugen in het trap waar hopen mensen liggen te slapen of zich in de zon koesteren en dwalt rond tussen de vonden die uitwaasmingen en paleisen en hutten een Italiaanse straat op een zaterdag ochtend de 8 maart werd hier een man onthoofd negen of tien maanden tevoren had hij ene bijerse gravin aangevallen die als bedenvaart gangster naar Rome reisde alleen en natuurlijk te voet en naar mijn zicht dit frome werk ten vierde malen verrichtende hij zag haar te fitterbo waar hij woonde een goud stuk wisselen volgde haar hield haar meer dan 40 meiden ver op haar reisgezelschap onder het verradelijk voorwensel haar te beschermen vervulde zijn onafgebroken voornemen door haar op de campagne op een kleine afstand van Rome aan te vallen in de nabijheid van het geen het graf van Nero wordt genoemd maar het niet is beroofde haar en snoeg haar met haar eigen pelgimst af dood hij was kortelingsgehuwd en schonk iets van haar sieraden aan zijn vrouw aan wie hij zeiden dat hij het op ene kermis had gekocht zijn nochtans die de terbedenvaart gaande gravin harenstad had zien doortrekken herkende ene kleinigheid als haar hebben de toegehoord toen vertelde de man haar wat hij had gedaan zij verhaalde het in de biegt aan een priester en binnen vier dagen na het bedrijfend van de moord was de man gevangen genomen in dit onbegrijpelijk land zijn geen bepaalde tijden voor de bedeling of de uitvoering desrechts en hij was na die tijd aanhoudend in de gevangenis gebleven des vrijdag toen hij desmiddags met de andere gevangenen ad kwamen ze hem zeggen dat hij de andere dag zou worden onthoofd en namen hem mede het is zeer ongewoond dood straffen in de vaste ten uitvoer te leggen maar daar deze misdaad zeer erg was achter men het raadzaam door hem op die tijd ter dood te brengen een voorbeeld te stellen de wel er als dan een groot aantal pelgrims uit alles treken naar Rome komen om de heilige week ik hoorde het vrijdagavond en zachte plakaten aan de kerken die het volk vermaanden voor de ziel van de misdadiger te bidden ik besloot daar heen te gaan om hem ter dood te zien brengen het onthoofden was bepaald ten veertien en een half uur Romeinse tijdrekening of kwartier voor negenen desochtends ik had twee vrienden bij mij en daar wij niet anders dachten dan dat er een overgrote menigde mensen zou zijn waren wij reeds ten half acht ter plaatse de plaats waar de straf zou worden uitgevoerd was in de nabijheid der kerk van san Giovanni de collato sind Johannes de onthoofde een twijfelachtig compliment aan sind Johannes den doper in ene van de onbegaanbare straten zonder voetpad waaruit een groot gedeelte van Rome bestaat ene straat van vergane huizen die niemand schijnen te behoren en nooit bewoond te zijn geweest en welke voorzeker nooit naar enig plan of met enig doel werden gebouwd en geen schuifraamen hebben en er eniger maten uitzien als verlaten broerijen en magazerne konden wezen als er maar iets in waren tegenover een van deze een withuis was het schaft opgeslagen een onzindelijk ongeschilderd misselijk ding dat er natuurlijk heel gek uitzag het was zowat zeven voethoog met een hoog galgvormig raam er opstaande waarin het mes hing dat bevracht met een schriklijke massa ijzer geheel gereed was neer te vallen een helderblonk in de morgensom als die nu en dan eens van achter ene wolk uitkeek er was niet veel volk in de nabijheid en dit werd door troepen pauzelijke draagonders op een aanmerkelijke afstand van het schafot gehouden er waren twee of driehonderd invanteristen onder de wapens op hun gemak hier en daar in groepen bij één staande en officieren wandelden bij tweeen en drieen op en neer en snapten metelkander en rookten sigaren aan het einde der straat was een open ruimte waar stellig een vuilnis hoop was en stapels gebroken aardewerk en hopen van groenteafval daar zulke dingen in romen door ieder overal worden neergeworpen en geen bijzondere plek mee wordt begunstigd wij kwamen binnen een soort van washuis dat behoorde tot een woning op die plaats gelegen en daar staande op ene oude kar en op een hoop karrenwielen die er tegen de muur waren opgestapeld hadden wij door een groot getralied fenster het uitzicht op het schafot en de straat die er achter lag tot door het plotselijk linkswendend van deze ons perspectief eensklapps afbrak en gesloten werd door een dikke officier met een steek op het hoofd het sloeg negen het sloeg tien uur en er gebeurde niets al de kerklokken luiden als naar gewoonte een klein parlement van honden kwam op de open plaats bij een en jaagde el canderna binnen en buiten de kring der soldaten trots zien de romijnen de gemeenste klassen in blauwe mantels en rosse mantels en onder mantel de lompen gingen af en aan en praten met al cander vrouwen en kinderen scharrelden aan de zijden van de smeren gemenigde ene grote modrige ruimte was geheel onbezet gelaten gelijk in een kale plek op een mensenhoofd een cigaren verkoper met een aarde pot met glimmende houtskolen in de ene hand ging op en neer terwijl hij zijn waar uit venten een pastijverkoper verdeelde zijn aandacht tussen het schafot en zijn klanten jongens beproefden de muren te beklimmen en buiten weer naar omlaag priesters en monneken maakten zich tussen het volk met de ellenbogen ruimte en stonden op de tenen om een kijkje van het mest te kunnen nemen en gingen toen weer heen kunstenaars met alle zonder links de hoeden uit de middeleven en waarden de hemel zij dank uit geen eeuw hoogenaamd weer op een schilder achter geblikken rondom zich en heer ik denk dat hij met de schone kunsten in betrekking stond ging op en neer in een paar rijlaarzen en een rode baard die op zijn borst neering en zijn lang en schitterend rood haar in twee vlechten gestrengeld waarvan er aan de voorzijde langs elke schouder eemt tot aan de middel neering was met zorg gevlochten en geschikt het sloeg 11 uur en nog al gebeurde er niets onder de menigte liep het gerucht dat de misdaardiger niet wilde bichten in welk geval de priester bij hem bleef tot het av.