Nagelaten Bekentenis | Marcellus Emants | Literary Fiction | Audiobook full unabridged | 4/4
Op die vragen kon ik me tamelijk goed voorbereiden, maar dokters zijn in de regel mensenkenners, als zij eens aan mijn manier van spreken, van kijken, van gestuculeren, iets vermoeden. En daar kon ik me niet op voorbereiden. Het beste was een verhaal klaar te maken, en dit me zelf zo goed interprenten dat ik zelf aan de waarheid ervan geloofde. Dat kunstschat ik immers al meer bij de hand gehad. Terwijl ik het deed, werd het allings een beetje calmer in mijn gemoet. Maar toch kon ik het niet op mijn gewone uur van acht in bed uithouden. Al om half acht richt ik me op en begon ik me te kleden. De dag leek me ondoorkomelijk. Wat zou het heerlijk zijn, drie dagen verder? Of... Nee, nee, dat kon niet, dat zou niet, er was immers niet één bewijs. Intussen was ik zeldzaam moe, en tegelijkertijd koortsachtig opgewonden. Heete en koude rillingen zetten voortdurend over mijn rug. Ik keek in de spiegel. Mijn ogen waren rood door adert, mijn wangen groezelig faal met roze vlekken. Dat gezicht alleen kon me verraden. Ik waste me herhaaldelijk en verbeelde me te slotten dat het koude water mijn voorkomen een beetje had opgefrist. Toch, ik voelde het, zou ik niemand recht in de ogen kunnen kijken. Toen ik nog veel te voeg op het portaal stond, bleef ik aan lange post de deur van aan als kamer aanstaren. Daarachter lag ze nu met haar aakelige, half geopende ogen. Dood. Als ze eens schijndood was en alles hoorde, alles wist, misschien alles zou vertellen. Zou ik gaan kijken? Onmogelijk. De trap afdalend keerde ik haast op elke trein om, meenden de haar deur open te horen gaan. Op de eerste verdieping kwam ik de werk mij tegen, die goeie morgen zei. Ik bronden iets terug en bleef als versteent staan luisteren. Dat ze naar de zolder liep, wist ik zeker, toch dacht ik, als ze eens bij Anna binnen ging. Eerst toen ik haar stappen achter de zolderdeur hoorde verdoven, was ik in staat weer verder te gaan, tant ze naar de ontbijtkamer, helemaal beneden. Aan eten viel niet te denken. Ik donk wat thee en schrapte enige broodkommels over mijn bord, om te doen geloven dat er als gewonelijk had ontbeten.  Daarna wilde ik de meid bellen en vragen of ze mijn vrouw nog niet had gezien, maar het was nog te voeg. Toch kon ik niet lang wachten. Eens klapstukte mijn hand het knopje neer, in de keuken rinkelde het en de meid verscheen. Ik waagde het niet haar aan te zien. Is mijn vrouw nog niet beneden? Nee, meneer, maar u is veel vroeger dan anders. Beduidde die opmerking dat ze achterdocht had. Ik kon opeens niet begrijpen dat zij niet wist wat ik wist, dat zij het lijkt niet bovenzacht liggen zoals ik het nu van hieraf zag. Met een verbazende inspanning tracht ik mijn onverschilligheid vol te houden, maar ik was er lang niet zeker van of het me lukte. Ja, dat heb ik ook gemerkt. Ik schijnt zeven uur voor acht hebben aangezien. Een kwartier later belde ik nog eens. Ik begrijp niet waar mijn vrouw blijft, ga toch eens kijken. Ze ging, nu moest de ontdekking komen, ik hoor daar stappen de trap op en het portaal overgaan. Toen volgde het kloppen op de deur. Eens, nog eens, nog eens, ze deed de deur open, ze trapt binnen, een lange stilte. Nu zag ze het. Ze keerde terug, haastige, dreunende schreden, ze rende de trap weer af, stormde de kamer in. Meneer, mijn vrouw, oh God, wat ben ik geschrokken, wat ben ik geschrokken? Doodsbleek en heigend bleef ze staan, met de ene hand zich vastklemmend aan een stoel, met de andere over haar ogen vrijvend, als wilde zij zo het afschuwelijke beeld er uit verdrijven. Wat is er? Wat is er dan toch? Het schepsel was eerst niet bij machten te antwoorden, en al harder en harder schreeuwde ik, wat is er dan toch? Wat is er dan toch? Toen begon ze hysterisch te grillen, ik belde de andere meid, liep, eerst daar was de kamer uit, riep, er is iets met mevrouw, kom mee, holde de trap op, de slaapkamer binnen, en daar was het, het toneel van snachts, nu, een blind stond half open, overstraald door de witte dag. De gasvlan brandde nog, maar wierp geen schijnsel meer. Hier stonden de flessen, het groene gordijn was nog om de bedspijl geslagen, daarachtig lach ze op het bleke kussen, vaal, wasse geel, met paarse oogleden, strak van eenwijken de lippen, en aakelijk starende, half geopende ogen.  Dus was het gelukt, en ze zou men niet verraden, nooit, nooit. Een seconde lang juigde het in mijn ziel, maar dadelijk dämte de angst dit geluid, er moest gehandeld worden. Loopt er stond naar de dokter, je weet, herengracht, zegt dat hij oogomblikkelijk moet komen, oogomblikkelijk hoor. De ene meid ging, maar nu daagte de andere weer op, ik begreep dat het gevaarlijk kon zijn werkeloos te blijven. Haal me melk. Ik bleef alleen met het lijk, maar dit kon ik niet uithouden, de ene huivering voor, de andere na rilder me over het lijf, ik probeerde die starende blik te trotsen, maar opeens was het me of ze bewoog, toen liep ik de camera uit, wacht op het portaal de meid af en keerde met haar naar het bed terug. Het spreekt vanzelf dat het niet mogelijk was, de verlammde keel te doen slikken, de melk liep er stond terug, gelijk vannacht het laatste beetje gloraal. Als om het rechtvaardigen, wijd ik uit over mijn vermoeden dat Anne bij ongeluk te veel medicijn genomen en zich dus vergiftigd had. De meid jammerde verschrikkelijk, wat ze gezegd heeft, weet ik niet meer, klagend en prevelend bleven we beide rondrendelen tot de dokter in de deuropening verscheen. Zo gejaagd mogelijk riep ik, daar, daar, wees hem naar het bed en ging toen bij het venster staan wachten. Kijkend dorsdag niet, om me een houding te geven, drukte ik het gelaten in mijn zaktoek en die zaktoek tegen de ruit aan. In doods angst luisterde ik toe. Eerst hoorde ik maar heel flauwe, onbegrijpelijke geluiden, toen het kraken van laar zijn, zuchtend en keelstrapend kuggen, daarna het opnemen en weer neerzetten van de flesjes en eindelijk na een eindeloze spanning, naderende, doffen stappen. Nu klopte hij me op de schouder. Meneer Tameer, wat is hier gebeurd, hoe is dat zo gekomen? Zijn zware stem klopt meer inquisitoriaal dan ontsteld. Omkijkend blikte ik in twee doordringende bruine ogen welke me scherp opnamen. Ik feinste hem maar half te begrijpen. Wat gekomen? Is ze dan dood? Heus dood? Zeker is ze dood, maar dan tijdje ook. Even bang, tug agiteerd, als tuk kwam te schelen, perst ik mijn zaktoek maar weer tegen mijn gezicht aan. Mijn god, mijn god, is het mogelijk? Ik kan het niet beseffen.  Ik, ja, wat is er gebeurd? Wie zal het zeggen, dokter? U begrijpt toch niet waar, waaraan mevrouw gestorven is? Begrijpen? Nee, dat is te zeggen, ik begrijp wel dat die twee flessen. Ik heb gezien dat er gloraal, maar gloraal is toch een bekend slaapmiddel. Hoe komt het dan dat... Wist u dat mevrouw gloraal nam? Of ik wist dat... Wel, ik wist dat ze in de laatste tijd dik wel slecht sleep, maar dat ze daar tegen iets in nam. Hoe zou ik dat weten? Denkt u dat ze me raadbeleegde? U kent daarvan vroeger toch genoeg om? Heeft u dan vanmorgen voor het eerst zo'n fles hier aangetroffen? Natuurlijk, ik begrijp dat u dit verwondert, maar ik kwam hier nooit. Na deze verklaring keek de dokter me weer scherp en lang, meer onderzoekend dan deelnemend zwijgend in de ogen. Toen schoof hij me een stoel aan en ging zelfs zitten. Omwillekeurig zeg ik op de stoel neer, maar de vrees voor een andere ondervaging in dit vertrek, naast alles lijk, benouden me eens klaps zo hevig dat ik weer oprees, en hem verzocht naar mijn eigen kamer te gaan, waar we beter konden praten. Zonder een woord te spreken, volgde hij me na. Op mijn eigen terrein voelde ik me inderdaad meer op mijn gemak. Ik wees er mijn plaats op de sofa aan, schoof voor mezelf een learningstoel bij en begon te vertellen. Dokter, ik wil, ik mag in deze omstandigheden niets voor u verheimelijken, maar aan de andere kant hoeft u me geen overbodige vraag te doen, niet waar. U heeft gezien dat we twee slaapkamers hadden. En na de dood van ons kind heeft mijn vrouw mijn bed uit haar kamer laten verwijderen. Ik heb haar nooit willen vragen wat daar de reden van was. Misschien is dat verkeerd geweest, het is mogelijk. Maar ik dacht, en ik denk nog, dat het geluk van een kind te bezitten in haar ogen niet opwoog tegen de vreeselijkheid van haar eentje moeten verliezen. U weet niet hoe ze zich dat heeft aangetrokken. Voor een tweede keer zou ze zich daar tot geen prijs aan bloot gesteld hebben, maar u begrijpt, daar was het gevolg van, dat ik haar in de laatste maanden alleen heb gezien tussen morgens acht en zavonds half elf uur.  Leeft u dan samen op zo'n kware voet? Ik deed mijn best een verbitterde toon aan te slaan. Ach, dokter, er zijn verhoudingen die niet vallen onder zo'n algemene naam. Ik geloof niet dat Anna het kwaat me meende, ik meende het even min kwaat met haar. Al heb ik zeer dat lang ingezien, dat het me toch onmogelijk was iets voor haar te doen. Maar plotseling bevreesd dat hij al wat van de meiden had gehoord, omtrend heftige woordenwisselingen, gooien met een stoel en z'n voort, durfde ik niet verder gaan. En nu voeg hij, dus u gelooft, dat het verdriet over de dood van het kind haar in de laatste tijd aan het toppen heeft gebracht. Dat zij dient tegen volgen aan slaapeloosheid is gaan leiden. En dat ze tegen die slaapeloosheid gloraal heeft genomen. Dat moet ik in maar zal geloven, maar ik moet niet denken dat ik van iets zekerheid heb. Anna was van een geslotenheid die op zijn zacht uitgedrukt, heel grievend voor me was. Het is wel vreemd dat niemand haar eens geraden heeft een minder gevaarlijk middel te proberen. Er bestaan toch veel onschuldige slaapmiddelen. U weet dus ook niet wie haar de gloraal heeft voorgeschreven. Ik knik te ontkennend. Werd de gloraal door een van de meiden gehaald? Op mijn zwijgende schouder ophaling verzocht hij de meiden te mogen ondervragen. En nu volgde een lang verhoorg waar het het volgende bleek. Maar eenmaal had de werkmijd gloraal moeten halen, en toen had de apotheker gewijgerd dit af te geven zonder een schriftelijke en ondertekende aanvraag van mevrouw, waarin Anna genoordzaakt was geweest te vermelden waar toezet middel gebruikte, en dat de werking ervan haar bij ondervinding bekend was. Vermoedelijk had zij het goed dus de eerste keer zelf gehaald, en na die bezwaren van onze gewone apotheker zich door een andere leverancier de sirofolet doen thuis sturen. Tot zover liep alles uitstekend, niets wezer op dat ik met haar inneming van gloraal bekend was geweest. De zaak werd eventueel weer bedenkelijker, toen de meiden heen waren gezonden. Nu liet de dokter mij eerst nauwkeurig vertellen wat er gebeurd was, zeerde het Anna en ik welk aan de gisteren avond voor het laatst hadden gezien. Ik diste mijn klaargemaakt verhaal op, en dat hij de waarheid daarvan, in twijfeltrok, kon ik niet bespeuren.  Daarop kreeg hij me weer een poos strak aan, en volg eens klaps. Wie betaalde de apothekersrekening, mevrouw of u? Deze vraag bracht me haast geheel van de wijs. Allerlei kwesties als, zijn er apothekersrekeningen geweest, heb ik er betaald, wanneer herinner ik me erin gezien te hebben, dwarrelden weer door mijn hoofd, en terwijl ik begreep zonder aanzaling te moeten antwoorden, wist ik niet wat ik zonder gevaar zeg ik on. Gelukkig ontgripte me juist de goede woorden. Anna keek alle rekeningen na, ik betaalde zonder iets te controleren. Een lange pauze volgde, eindelijk voerde dokter weer voort, dat mevrouw te veel gloraal heeft genomen, staat vast, maar heeft ze dit nu met opzet dan wel bij ongeluk gedaan. Dat blijft de vraag, zou u me daarom trend nog kunnen inlichten? Ommogelijk. Uw kind is al vrij lang dood, het is wel vreemd dat ze nu pas. Had ze wel eens last van kortademigheid, benauwdheden? Voor zover ik weet niet. Zo, heeft u ook nooit iets abnormals, iets wonderlijks bij haar opgemerkt? De vraag was weer kritiek, maar ik bleef gelukkig bedaard. Luister eens dokter, de grens tussen het normale en het abnormale lijkt me moeilijk te trekken, maar nu Anna toch dood is, wil ik u iets mededelen, dat u misschien licht kan geven? Anna had een affectie opgevat voor iemand die sedertien dagen het land heeft verlaten. Van medeleiden met mij worden op het geluid van de dokter bij deze confidentie niets te merken. In tegendeel verbeeld ik me dat hij me streng verwijtend, haastbestraffend aankiek, en toen zei hij, dat is wel heel ongelukkig, zowel voor u als voor haar, maar in die omstandigheden, dat u ineens niet aan gedacht heeft haar wat beter te controleren, te ondervragen, desnoods de meiden bedekterlijk te waarschuwen. Ik moet zeggen, dat is krass, dat is heel krass. Ik had eens toch een fout begaan. Hoe moeilijk is het zo te liggen of te draaien, dat iets niet alleen waarschijnt, maar ook de indruk teweeg brengt, die mijn maker wil. Het kwam een geraden voor, nu zo brutal mogelijk op te trainen. Sakker lood dokter, ik vind het ogenblik wel geschikt met dit te verwijten, alsof ik nog niet genoeg in de nageid zit.  Had ik dan reden mijn vrouw te verdenken van plannen om de hand aan zichzelf te slaan, zoals toch geen kind meer, en ik heb u in mezelf gezegd, u weet het daarboven zelf, dat ze bijzonder gesloten en achterhoudend was. Denkt u dat ze zich door iemand die les had laten lezen? Denkt u heus dat het me wat geholpen zou hebben als ik de meiden gewaarschuwd had? Hoe is het mogelijk zo iets te zeggen, me zulke verwijten naar het hoofd te gooien? De tirade was er nauwelijks uit, of ik voelde al dat het beter zou geweest zijn met wat tranen voor de dag te komen en met de beperken dat het verwijt dat het onmenselijk was, mijn verdriet nog te verscherpen door dergelijke hard vochtige aanmerkingen. Nu stond hij op en antwoordde op een koud hooghartige toon. Meneer Termeer, hoe onangenaam het me ook is, mijn plicht brengt mee, dat ik de justitie waarschuw. We hebben hier zonder twijfel met een geval van vergiftiging te doen. Ik dacht dat de grond onder mijn weg zonk en het dag ligt om me verduisterde. Gelukkig was ik nog niet opgereden, want op dit ogenblik zou ik zeker neergevallen zijn. De hele kamer draaide tenminste een paar malen met me in de ronde, en etelijke seconden lang had ik de sensatie van aanstond verover te zullen vallen, om als een duikelaar op mijn hoofd te blijven staan. En toen ik me op mijn stoel voelde zitten, was het, of mijn slapen, toen zijn een ijskoude, metalen tang waren gevat, die langzaam al dichter en dichter weer toegeknepen. Ik kon niet meer zien, ik kon niet meer denken, en besefde toch dat alleen een volmaakte zelfbeheersing me redden kon. Het zal wel dit besef van het gevaar zijn geweest, dat me het rep-middel eensklapps deed vinden, grijpen en met een ongewone badaardheid gebruiken. Dokter, op zo'n zoiets was ik zeker in het geheel niet voorbereid. Als u zegt dat het duplicht is, ja, mijn hemel, dan kan ik haar niet tegenin brengen. Ik dacht een ogenblik dat u dus hoort op mij. Oh, nu niet meer. Maar u begrijpt hoe die afschuwelijke gedachten me deed schrikken. Er is natuurlijk geen sprake van geweest. Daarvoor kent u me ook de goed hemels gerechtigheid.  Maar weet u, wat het verschrikkelijk is? De mensen, als de politie of de justitie hier komt kijken, als de mijden ondervraagd worden. Mijn god, dan begrijpt u toch wel dat ik mijn hele verdere leven gebukt moet gaan onder de onbewezen. Ja, onuitgesproken verdenking van mijn vrouw, mijn eigen vrouw te hebben vergiftigd. Heeft u daar al het ontzettende wel van ingedacht? U weet toch hoe praatjes in de wereld komen. En dan de oude lui, gerechten hemel, als ze straks hier komen en niet alleen het lijk van hun kind moeten zien, maar nog moeten horen dat er een vermoeden bestaat. God, dat kan niet, dat mag immers niet. Zeg nu eens zelf, u begrijpt toch dat die oude mensen het zullen besterven. Mama is resoluut, u kent haar, maar de oude heer, maar zijn zwakke zenuwen. Oh, mijn god, die man besterft het zonder enige kwestie. Kijk, ik durf een man niet eens zeggen dat Anna naar alle waarschijnlijkheid met opzet te veel heeft gebruikt. Ik was voornemens van een hardgebrek te spreken. Maar de justitie, de politie... Nee, nee, nee, hoe meer ik erover denk, dat overleven ze immers geen van beide. Dat er iets ernstigs, iets nieuws in de dokter was omgegaan, zag ik duidelijk aan de veranderde, meer pijnzinnen, minder afstotende uitdrukking van zijn ogen. Na een korte stilte, zei hij dan ook... Ja, het is zo, wat u daar zegt, kan ik niet tegenspreken. Het is waarachter geen kleinigheid, oude mensen, iemand met zwakke zenuwen, het zou gevaarlijk kunnen zijn. Na een andere kant, u kunt nooit weten, het geldt hier maar niet een klein plicht verzuim. U begrijpt wel, dat ik de verantwoordelijkheid onmogelijk op me kan nemen. Dat mag ik niet doen, en dat doe ik ook niet. Ik begrijp het, maar wat moet er dan toch gedaan worden? Weer volgde een pauze. Toen kreeg hij me nogmaals scherp in de ogen, en vervolgde... Dit kan ik voor u doen. Ik zal niet zelf naar de justitie gaan, maar enkel op het stadhuis de verklaring afgeven, zelfmoord, veroorzaakt door gloraal hydraat. Het was me, of ik in één teug een fles champagne had geleegd, zo verpijstrend door tintelde met de vreugde dronkelschap bij deze woorden.  Ik had lust de man om zijn hals te vallen, en zeker heeft er wel iets van die waanzinnige opwellingen mijn ogen gelezen, terwijl ik met veel inspanning met tot kantedwoong en maar helemaal stilsweeg, maar helemaal op zijkeek ten einde me niet te verraden. Toen hij echter even min doorsprak, voeg ik eindelijk weer iets angstiger geworden door het denken over de mogelijke gevolgen. En dan... Hij haalt zijn schouders op. Ja, dan, dan weet ik niet wat er gebeuren zal. Zonder enige twijfel zullen ze van het stadhuis de politie met die verklaringen kennestellen. Dan, dan denk ik, ik ben er niet zeker van, maar ik denk dat ze bij mij zullen komen informeren. Legt de justitie zich neer bij mijn verklaring, dan zullen ze misschien unig horen, maar daarmee is het dan waarschijnlijk, ik zeg waarschijnlijk, uit. Doen ze dit niet? Dan, ja, dan krijgt u het onderzoek toch. Mijn beleidschap werd dus juist genoeg getemperd om het me gemakkelijk te maken, heel ernstig de dokter te bedanken. Ik zei nog, dat ik het moeilijker van zijn positie volkomen begreep, dat ik zijn wijze van handelen, volkome billetten en menen en slotten geen slechte indruk achter te laten. Toch stak de man me geen hand toe, als hij, na een stijve buihund hebben gemaakt, heen ging met de belofte savons nog eens te zullen aankomen. Heeft hij me verdacht? Mijn eerste daad was nu twee telegrammen op te stellen aan de oude lui. Eén voorbereidend, gevolgd door een definitief. De meid die ze wegbracht, kreeg tevens een mondelingen boodschap mede voor Van Svamelend en Suze. Toen volgten de beslommeringen van de begrafenis, de advertentie, de communicaties, die mijn aandacht afgielden van de snel voorbijjagende angstvisioenen, welke gestadig mijn thuis ter brein als vuurpijlen door flitsten. De Van Svamelend kwam er natuurlijk nog voor de oude lui, aan hen moest ik dus mijn verhaal doen. Ze stelden een reeks van vragen, maar toen een toch meer verbazing en nieuwsgierigheid dan verdriet en deelneming. Voor mij stonden dadelijk vast dat ze opgelucht waren, en dit verwonderden me in het minst niet. De twee zusters konden het samen vrijwel vinden, of schoonzijdt nooit erg intiem waren geweest. Ik echter, de man van Anne, de bobbekop, die rare keel, met wie je niet wist hoe je het had, met wie je niemand overweg kon.  Ik was het struikoplok, en wees gerust, dacht ik, we zullen elkaar gauw genoeg uit het oog verliezen. Maar toen kwamen anders ouders. Mijn zwager had ze van de trein gehaald en dus al ingelicht. Ik hoefde niets te vertellen. Oh, wat moet het leiden van een mens intens zijn als hij zich niet meer ontziet, zulke belachelijke grimassen te maken. Nog nooit had ik zo iets afzichtelijks en bespotelijks gezien. Beiden waren dermaten buiten wester van smart, dat ik niet begrijp hoe ze nog in staat zijn geweest, hun huis te verlaten en de reis naar Den Haag te volbrengen. De oude heer was nagenoeg blind van het huilen. In het eerste half uur brachten zijn bevende lippen geen enkel verstaanbaar geluid te voorschijn. Mamager door zich calmer, maar was toch ook zodanig overstelpt door tranen en zo helendal weggezonken in haar smart, dat ze niet hoorde wat tot haar gezegd werd. Ze begonnen met mij om de halst te vallen en onder die dubbele uitbasting van snikken, tranen, ontsamenhangende woorden en pijnlijke kreten wist ik niet wat te doen, nog hoe men aan te stellen. Alles, vooral die natte aanrakingen van behuilde wangen en vochtige lippen, deed me zo raar, zo trostotend aan, dat mijn beetje half waar, half mezelf opgedommen medeleiden al gauw verdoofde. Gelukkig merkten de oude mensen er niets van. Ze jammerde maar door, maar door, en werden niets anders gewaar dan het weg zijn van een dochter. Mama helde stil, vader moest erbij spreken. Oh, God, oh, God, is het mogelijk! Mijn kind, mijn meisje, mijn anaatje! Wie had dat ooit gedacht? Hoe is het toch gekomen? Wat een onvoorzichtigheid, zeg me toch alles. De hart, ja, zeker het verdriet over de kinden. Oh ja, dat heeft ze nooit kunnen verzetten, maar waarom heeft ze daar niet eens over gesproken? Dan had je er tenminste wat afleiding kunnen bezorgen en een dokterraad plegen. Niet waar, dus is wel altijd erg gesloten geweest, nooit eens recht vertrouwelijken, maar ik vat het toch niet, ik vat het niet. En wat dan apotheker zo iets gevaarlijks afwacht geven, dat moest toch verboden zijn. Het is vreselijk, het is afschuwelijk. Haag, mijn kind, mijn dochter! Haag, wat moet ze geleden hebben, mijn lieve anaatje? Of zou je denken? Haag, ja, je weet het natuurlijk niet.  Wie weet het? Wie zal dit ooit vertellen? Dat op al die uitingen, al die vragen geen salabel werd geantwoord, ontging hun geheel. Toen ze eindelijk wat op bedaren waren gekomen, vroeg ik of ze Anno nog eens wilde zien en zondek er met de meid naar boven, zeggen-de dat de aanblik meid te veel aangrijp. En nu, in de eenzaamheid, begon mijn angst zich ter stond weer scherper te doen gelden. Bij elk belgeluid schrok ik heviger op, spannend zich mijn zenuwen strakkig in een zitterend verbijden van het geluid, dat me zeggen zou, daar zijn ze. Verbijstert door de aankondiging van de dokter, had ik me zeker reed die ganze morgen meer als een half verdwaaste dan als een diep bedroefde aangesteld. Nu verloor ik helendal het besef van mijn toestand. Het was of de angst mijn ziel kataleptisch maakte. Ik voelde mijn denken verstijven, mijn aandacht samenkrimpen, tot die gelijk werd aan een oog, dat door een nauwe kijker blikkend niets meer ziet dan een eng grijswit cirkeltje, waarin aanstond ze het vreselijke zal verschijnen. En in dit pijnlijk ineensgrompelen van mijn zenuuleven was het of mijn lichaam afstierf en als een lochemassa al zwaarder en zwaarder neerhing aan mijn angstig staarend brijn. Ik verstond niet meer wat op m'n gezicht werd. Ik besefte niet meer waar ik was. Ik zag in mijn hoofd alleen maar het stukje straat voor mijn deur en keek of het daar nog altijd leeg was. Leeg van onbekende mannen. Behalve het afschuwelijke souvenir van dit innerlijke angstleven is me van die middag zo goed als niets bijgebleven. Ik zie de oude lui als schimmende ronddwalen. Ik hoor hen onverstaanbare dingen zeggen. Verder hoogt me niets, helemaal niets meer. Aan tafel kwam ik een beetje bij. Toen merkte ik weer op dat bloemendaal zat te huilen in geluidloze verslagenheid en dat mama met haar koude, strakker blik me gestaardig opnam. Het zou me niet verwonderen als zij de zaak nooit recht heeft vertrouwd. Evenwel, voor het ogenblik was haar onmiskenbare achterdocht me welkom als een zweepslag om mijn rol weer op te vatten en zo goed mogelijk vol te houden. Aan het dessert kwam de dokter.  Verbeelde ik me of was het waar dat hij tegen de oude lui een veel gemoedelijker toonaansloeg dan hij tegen mij had gedaan? Wat was hij deelnemend en wat putte hij zich uit in loftuitingen van Anna? Lang, mij viel te lang, bleef hij praten en het kwam ervoor dat hij ook pogingen aanwende om van de oude lui iets te vernemen aan gaande mijnverhouding tot mijn vrouw. Zocht hij misschien aan tegenspraak tussen mijnverklaringen en de hunnen. Dat zal wel het geval zijn geweest, maar bloemendaal had mij met opzet beter kunnen helpen dan hij tans onwilligeurig deed door maar te herhalen. Dus u denkt ook dat er aan haar hart iets niet in orde is geweest? Ja, dat moet wel zo zijn, want anders het verlies van dat kind. Nu ja, dat heeft het hard aangedaan, want ze had toch haar man nog. Ze hielten van elkaar, ze waren gelukkig samen. Nooit heeft ze zich ergens over beklaagd. Toen de dokter eindelijk opstond om naar boven te gaan, volgde ik hem op de voet na. Hij begreep met welk doel en in de gang gekomen, draaide hij zich dan ook ter stond om. U zou graag weten hoe het afgelopen is, he? Dat spreekt wel vanzelf. De oude heer is zo vanstreek. Nu, het is gegaan zoals ik dacht. Ik ben bij de officier van justitie ontboden. Die heeft me omstandig laten vertellen wat ik hier heb gevonden. Hij voegde of ik geen andere vermoeders had gekregen, naar de toerdacht van de zaak, naar de namen van de apothekers en meerdergelijke dingen. Of hij zich nu neerleg bij mijn aangifte, durf ik niet met zekerheid zeggen, geloof het wel. God dank, galmde door mijn hoofd en weer kost het me een verbazende inspanning aan mijn schallende blijdschap geen lucht te geven in luidekreten. Zou ik heus van alles af zijn? Zou dan niemand ooit iets te weten komen? Zou zelfs het vermoeden als het bestaan had begraven blijven in het berein van deze dokter? En dan mijn kogel, weg, mijn vrijheid, terug! Nog maar een kort, benoud gangertje door mij, in de vrije ruimte. Nog eenmaal lachte het leven me toe. Ik was ouder geworden, oh ja, maar ik was nog niet te oud. Geld vergoed, vervraaid immers zoveel. Naar zoek een daad zou ik spellig niet laf meer zijn. Nu had ik takt en ondervinding.  Ho, wat een heerlijk ogenblik van zegenpraanende vreugde. De hele avond was ik er zo vol van dat ik hoofdpijn voor moest wenden en naar bed gaan om mijn zenuwachtige opwinding te kunnen verbergen. Had ik veel minder te regelen en te bezorgen, en zo dik was de oude luime even alleen lieten, was ik afwisselend tempooi aan even onzinnige depressies van angst als opvlammingen van vreugde. Al mijn redeneringen over het ontbreken van bewijzen en de noodzakelijkheid om met de beheersen vermochten niets. Alleen de tegenwoordigheid van een derde hield me genoeg samen in toon. Dwoong me aan andere dingen te denken, over andere dingen te praten. Ik eisde dan ook voor de eenzaamheid als voor iets dat me onvermijdelijk krak en klamte me aan de oude heer vast gelijk een vreesachtig kind in de duisternis aan een sterkere vriend die hij niet mag leiden. Want tegelijkertijd werd Bloemendaals Seniel Gejammer me met een minuut onverdragelijkig. Wat kon ik antwoorden op dit eindeloos herhalen van dezelfde vragen? Zou je nu heusdenken dat er hart heb je waardelijk nooit gemerkt dat ze over het een of ander aan het toppen was geraakt. Het hindende me al genoeg dat ik de oude man zo vriendelijk voor me geweest was bedrigend moest en eindelijk veel ik driftig uit. Ik heb nu honderdmal gezegd van nee. Ja, maar waarom nam ze dan gloraal? Omdat ze niet slapen kon. Toen vroeg mama opeens met ijzing wekkende kanten. Willem, het is toch wel waar he, dat je luid samen goed konden vinden. Of schoon ik het gevoel had of mijn hoofd plotseling door schijnend was geworden en haar heldere ogen door de mijne heen erin lezen konden al in een open geslagen boek vond ik gelukkig nog de kracht te antwoorden. Wel zeker. Het komt me nu zo toevallig voor dat ze in de laatste tijd nooit meer over je heeft geschreven. Ik vroeg altijd hoe je het maakte, maar sinds maanden kwam je naam niet meer in de brieven voor. Het was op dit ogenblik dat ik voor het eerst die verschrikkelijke aandring voelde om alles, alles te vertellen. Het wilde eruit, eruit. De gewaarwoording was zo ongewoon de huiseling wekkend ellendig dat die mijn geheel aandacht in beslag nam. Het praten van de oude lui werd tot een zacht gemurmel aandijnend uit de verre verte.  Ik zag ze als door een dikke, grouwe damp en van binnen staard ik in doodsangst op de bekentenis die mijn gantse ziel als met wit gloeiend schrift verlichte en met schallende woorden door schetterde. Het was of ik aanstond mijn bewustzijn helendal zou verliezen en dan, zonder te weten wat ik deed, zou uitginnen, de ontdekking van een pijnloos kankergeswel kan niet aangrijpendig, niet weersingwekkendig, niet verbijsterender zijn dan deze blik in mijn gemoet. Had ik op dit moment gesproken, dan zou het geweest zijn aan het verbittering, uit een behoefte om die koude, plichtmatige moedig en verwijt te maken van de kou en de plichtmatigheid van haar kind. Maar ik voelde, oh, ik voelde ter stond, dat bij elke aandoening bij de geringste sentimentele vertedering evengoed als bij de vrouwste opflikking van mensenhaat de ontzettende woorden telkens naar mijn lippen zouden opstijgen en nu verdronkt mijn vrees voor de juicitie in die veel diepere, mijn hele wezen doorzitterende angst voor mezelf. De eerste was maar één enkel gedacht dat je van mijn brein geweest. Deze was een ziekte, een ontbinding van mijn gantse persoonlijkheid. Die avond moest ik zelf in de apotheek een slaapmiddel laten halen, omdat ik de stille nacht niet inderve te gaan en mijn ouders in huis en mijn bekentenis op de lippen. Gedurende de begrafenis hield ik me goed. De oude heer maakte zulke geermassen dat het stuitende van de vertoning mijn lachlust opwekte en het bedwingen van die lust belette me aan andere dingen te denken. Keerde echter voor een ogenblik mijn aandacht terug naar hetgeen in mijn eigen gemoed omging dan zag ik er de gevaarlijke neiging weer op de loer liggen en hoorde ik me uitroepen wil ik u nu eens zeggen hoe ze gestorven is? Ik, ik heb ze vermoord. Al rijden door de straten hinderd het me niet. Toen was het me al heel wonderlijk te moeden. Langzaam meeschommelend in die plecht gelijkstoed, dwars door het stil uitwijkend en opkijkend straatpubliek heen voelde ik me eindelijk eens iemand die meedoet, die op zijn tijd zijn deftigheidsvertoning te best geeft. Maar tegelijk was het me of ik met het geheim in mijn ziel al die mensen bedroog, of mijn daad waarmee ik straffeloos de maatschappelijke wettend getrotst had, me boven de alledaarsheid stelde die me omringde.  Voor één keer genoot ik de illusie me gevroken te hebben op het normale mensdom. Op mijn beurt incetrionferen over de samenleving die me altijd aan banden gelegd en onthouden had wat me toe kwam. Zo ging het me in de volle stad en zo ging het me ook op het stille kerkhof terwijl ik deftig aanstapte achter de bespotterlijk uitgedoste bidders en figureerde in de saaie theaterplechtigheid op het open graf. Gemakkelijk bleef ik daar onverschillig, poseerde ik als bezadigd man vol zelfbeheersing. De gedachte dat ik het mensdom voor de gek hield gaf me een ongekende kracht. Maar daarna, van onze thuiskomst af tot het de oude luid weer weg gereden naar het station en de Van Svamelens naar hun woning, in die hele tijd brandde de vreselijke woorden me fortuurend op de tong. En het ergste was dat ik niet eens meer als vroeg een glas sherry of Geneva naar de woorden geefen. Ik weet immers bij ondervinding dat de juist drank me mededeelzaam en openhartig en gemoedelijk maakt. Het was een ware verluchtiging maar eindelijk weer met de meiden alleen in huis te weten. En om me helemaal veilig te voelen sloot ik me toen nog in mijn slaapkamer op. God dank. Nu kon niemand me aanzien, niemand me toespreken. Hier was ik, als in een midden-euwse vesting, door wallen en gangen ook bij me toe te laten, en zo dik was de meid de deur achter zich dicht trok draaide het sleutel tweemaal in de slot om. Dan hoorde ik haar de trap afdalen, luisterde tot alles weer stil was en riep uit, Ik heb haar vermoord, vermoord, vermoord. Bij het zeggen van die frazen voelde ik een zenuachtige koume door griezelen, ongeveer hetzelfde wat ik als jongen had ondervonden bij het uitspreken van gemene woorden. Drie hele dagen ben ik die kamer gebleven, en al die tijd heb ik zelfs tegen de meiden die bezwijgend bedienden geen salaben geuit. Eer gisteren middag ben ik er voor het eerst weer afgekomen. Niet dadelijk doorsteek aan als slaapkamer binnengaan, en beneden in het vertrek waar we gewoonlijk huisten, kreeg ik toen die andere ellendige sensatie, dat de meubels ogen hadden en bezwijgend aanstaarden. Zo vaak ik iets wilde opnemen dat haar het toe behoort, kreeg ik angstegrond of niet zich verroerden toen ik kwam.  Voortdurend was het met de moeder als werd ik begluurd en als zou aanstond zijn hand een onzichtbare hand me aanraken dan zou ik uitschreeuwen Ja, ja, het is waar. Ik heb het gedaan. Oh, wat was ik bang dat iemand dit zou horen. Langzamerhand is die onzinne geangst wel wat gesleten, en gisteren ben ik in de kamer geweest waar het lijk heeft gelegen. Toen heb ik de kast geopend waarin ze allerhand de snuisterijen bewaarde zijn. Veel bijzonders heb ik niet aangetroffen, maar toch heeft één vondst mijn zeldzaambeek harte gemaakt. Hoe is het mogelijk dat ik die niet gehuild heb bij haar lijk of bij haar graf, in snikken bij uitgebassten bij het zien van Annas portret uit een tijd waarin ik haar nog in het geheel niet kende? Was het door dienst op dit verbleekte printje de lach al vertoonden waarmee ze me later had bekoord? Of volgde ik voor het tengeren, onnozelen kind wie het leven nog toelachte dat de krachtigere vrouw van ondervinding me niet meer had ingeboezemd? Arme ding, privelde ik, je hebt ook eens gehoopt dat je van het leven zou genieten, en wat heeft die gegeven? Een lange tijd heb ik over die dode fotografie zit te schrijen, en terwijl dat verdriet me deed verademen, gelijk een doorblinkend maanlicht in een zwarte stormnacht uit een eenzame wandelaar doet, vat ik in het geheel niet meer wat me gebracht had tot mijn ontzettende daad. Waarom toch? Waarom toch? Ik zij me dat Anna nog mijn enige band was geweest met het mensdom, het enige schepsel dat eniger mater belang had gesteld in mijn lot. Is dat nu echt medelijden? Echt berouw geweest? Of zitten huigalarijmen zo danig in het bloed dat ik tegenwoordig ook mezelf voor de gek houden moet? Ik weet het niet meer. Misschien is alles het gevolg van mijn angst voor de toekomst, de oude dag. Wie weet hoelang ik nog te leven heb? In de tijd, onder de vijandige mensen eenzaan blijven rondwalen als een geschuwde meladze. Ja, het was een krankzinnigheid, juist haar uit de weg te ruimen. Ze belemmerden me in mijn vrijheid. Maar wat is die vrijheid waard? Wat zal ik ermee aanvangen? Caroline Of ik haar ooit weer zal door je veropzoeken is de vraag. Op dit ogenblik heb ik er zeker er moet nog niet toe. 