moraaltheoloog dr.Lambert Hendriks & filosoof dr.Natascha Kienstra over vaccinatieplicht wel of niet
Iedereen kijkt er naar uit, naar de komst van de vaccins, het is de oplossing om weer terug naar normaal te gaan. In januari kunnen ze beginnen met inenten, zeggen ze. En je zou zeggen, dat gaan we dus allemaal doen. Maar veel mensen tekenen ook bezwaar aan en geven aan niet mee te willen doen, zich niet te willen laten inenten. Sommigen niet uit principen, anderen uit angst of uit voorzichtigheid, want is het wel veilig, wat zijn de bijwerkingen, wat spuiten ze eigenlijk in je lijf? En dan klinkt ook nog de roek om vaccinatieplicht, want ja, het is toch belangrijk, dat kun je direct doen of indirect. En dan komt vanzelf te vragen, kan dat zomaar allemaal, dat verplicht stellen. En wat is wijsheid? Moet het, mag het en ga je het doen of laat je niet vaccineren. Tijd voorbeeld nadenken dus en op zoek naar wie nu de betere argumenten heeft. En dan ga ik te raden bij een moraaltheloog, bij Lambert Hendricks. Hartelijk welkom. Als je dat zo hoort, wie heeft nu de betere argumenten? De mensen die zeggen ik laat me vaccineren of de mensen die zeggen aan mijn lijf geen polonaise. Ja, dat is een goede vraag, vooral natuurlijk ook om dat relatief gezien we eigenlijk maar kort nog met dit vraagstuk bezig zijn. En dat bedoel ik vooral mee, dat meestal als het over medische zaken gaat, enerzijds de technologie heel snel gaat. Maar anderzijds je ook veel tijd hebt om na te denken over wat nou goed is en wat nou wijsheid is. En nu heeft men eigenlijk al vanaf het allereerste begin vorig jaar van die pandemie die zo begon te ontstaan, al snel nagedacht over de noodzaak van vaccinatie. En ik denk als ik zo terug denk dat bijna iedereen dat ook wel een goed idee vond, maar al heel snel begon men zich te realiseren dat normaal gesproken, vaccins, vele jaren aan ontwikkeling vragen. En ik heb zo het gevoel dat dat nu voor veel mensen de aanleiding is om een beetje huiverig te zijn. Want er bestaan natuurlijk vaccinaties tegen heel veel ziektes. En daar stellen we ons eigenlijk ook nooit zoveel vragen bij. Dat zijn natuurlijk wel ouders die er bezwaar tegen hebben om deel te nemen aan het Rijks vaccinatieprogramma. Maar dat vinden we meestal toch wel uitzonderingen of dat zijn uitzonderingen.  Nu gaat het om veel grotere groepen van mensen die bezwaar hebben. En als ik dat zo analyseer, dan heb ik het idee dat daar heel veel irrationaliteit bij komt kijken. In deze zin dat men zegt als een vaccin zo snel ontwikkeld is, dan kan het toch niet zorgvuldig zijn. Dat vind ik een goed voorbeeld van wat al te kort door de bocht reden neeren. Want we moeten natuurlijk ook zien dat nu eigenlijk voor de eerste keer er een vaccin ontwikkeld wordt waar de hele wereld bovenop zit. En waar iedereen eigenlijk dag en nacht voor werkt om dat gauw ontwikkeld te krijgen. En dat is nu eindelijk gelukt. Zo lijkt het helpen verschillende manieren. En ik heb ook wel gemerkt dat op een aantal momenten er wat aarzeling was, ook vanuit de medische industrie zal ik maar zeggen dat ze dus een onderzoek stop zetten. Maar dat zijn juist hele goede tekens. Dat wil zeggen dat ze dus zorgvuldig ermee omgaan. En nu zijn dat dan op dit moment dan toch een aantal werkende vaccins al. Dus wat dat betreft, denk ik, dat het heel goed is. Ja, dat we als wereldgemeenschap zou ik bijna zeggen, daar zoveel werk van gemaakt hebben. Kun je dan mensen overtuigen met goede voorlichting en goede argumenten? Dat zal de taak van de overheid eigenlijk zijn. Ik vind het een heel groot goed dat wij zelfs in onze grondwet hebben staan dat ieder mens het recht heeft op integriteit van het lichaam en de consequentie daarvan is dat je niemand kunt dwingen om een vaccin te krijgen. En het komt dus op die voorlichting aan om mensen te laten zien ja, hoe belangrijk het is, maar ook hoe veilig het is om die vaccin te gebruiken. Kun je dat argument van integriteit van het lichaam ook gebruiken om juist mensen er wel toe te bewegen om zich te laten vaccineren? Want bij de integriteit van het lichaam hoort ook dat je beveiligd kan worden tegen zoveel virus. Ja, dus kijk, we hebben, vanuit de moraal theologie is ook duidelijk dat er een plicht is van mensen en van de samenleving om te zorgen voor goede gezondheid en voor veiligheid van leven.  En daarom denk ik dat het zo verstandig is om wel van dat vaccin gebruik te maken, maar dat ieder individu uiteindelijk zelf beslist wat er met zijn lichaam gebeurt, ja, dat is een goede zaak en door voorlichting kan zo iemand met die vrije beslissing dan ook kiezen om juist wel gevaccineerd te worden. In die lijn gedacht, hoe ethisch is dan het om mensen te verplichten? Ja, dat is onethisch, zou ik zeggen. Kijk, we hebben net geredeneerd vanuit het idee een vaccin is goed omdat je daar ook je naaste mee beschermt en dat is denk ik een heel valide redenering. Tegelijkertijd heb je natuurlijk ook de verantwoordelijkheid om te zorgen voor je eigen gezondheid. En als mensen dus zeggen van nou, ik wil met dat vaccin even wachten totdat ik zie hoe dat uitwerkt en wat bijwerkingen zijn en zovoort, nou dan kun je daar niet tegen zijn, denk ik. Maar wel menen ik dat de reden waarom mensen nu zeggen, ik wil geen vaccin, dat dat vaak toch te veel op emoties gebaseerd is en niet echt op een goed doordachte redenering. Als ik het goed begrijp voor de overheid, is het het zaak van heel goed uitleggen en voor wetenschappers en voor de mensen is het een zaak van heel goed luisteren en blijven nadenken. En blijven nadenken precies en zo het goede doen. Het goede doen dus, dat is de uitdaging. Dat geldt ook voor onze tweede vraag. Als de vaccin zou zijn, bij wie beginnen we dan? Beginnen we het in en te bij de kwetsbare groepen of juist bij de jongeren? Natasha Kienstra heeft er over na gedacht. De eerste vaccins tegen covid worden in de komende maanden verwacht. In eerste instantie zullen er niet voldoende vaccins beschikbaar zijn om het iedereen te vaccineren. Om te bepalen wie voor hun moet krijgen heeft de Gezondheidsgraad in november 2020 geadviseerd om in te zetten op het verminderen van ernstige ziekte en sterften. Zolange mensen hebben immers minder last van covid dan andere. Denk aan jongeren. Hiermee is de kernwaarde van het vaccinatiebeleid Gezondheid. Je kunt ook andere waarden hanteren. Aan het einde van de eerste coronagolf werd het Daraeboek gepubliceerd hoe artsen moesten beslissen over wie wel en wie niet een IC-plek krijgt als het te weinig IC-plekken zouden zijn.  De algemene ethische waarden in het Daraeboek zijn gelijkwaardigheid, rechtvaardigheid en het willen redden van zoveel wang met levens. Het Daraeboek stelt eerst welke overwegingen geen rol mag spelen in de keuzes die de triage-teams maken als er niet genoeg IC-plekken zijn. Het doet er bijvoorbeeld niet toe of iemand door eigen schuld IC-zorg nodig heeft. Bijvoorbeeld omdat iemand roopt. Zoiets in iemands financiële, sociale, friede status, etniciteit, nationaliteit of seksu. Iedereen heeft recht op de beste zorg. Vervolgens beschrijft het Daraeboek welke niet medische overwegingen wel een onwoordig spelen bij het triage. Er wordt dan eerst gekeken naar hoe lang mensen na verwachting IC-zorg nodig hebben. Patiënten waarvan verwacht wordt dat ze minder lang op de IC-zelle liggen krijgen vooran. Op deze manier worden meer patiënten geholpen en dus meer levens gered. Als er op basis hiervan geen verschil gemaakt kan worden, tussen patiënten krijgen medewerkers in de zorg vooran. Als er dan nog steeds meer patiënten dan IC-plekken zijn, schrijft het Daraeboek voor dat iemand uit een jongere generatie voorgaat boven iemand uit een ouderen generatie. Deze afweging komt voortuit de gedachte dat iedereen geduard uit leven dezelfde levensvaasen zal moeten doorlopen. Moeten kunnen doorlopen. Men noemt dat het verengspatiepe. Op deze laatste overweging is de media ingesprongen en er volgt veel verontwaardiging. Ook de filosof Pieter Singer heeft dit nog niet zo lang geleden in het dagblad Trouw overwoven. Houd vooral rekening met mensen die nog de meeste levensjaren voor zich hebben, dingelang dus. Als we jongere adolescenten eer en naar buiten willen laten gaan, dan zullen we zowel voor de ouderen als voor de adolescenten moeten zorgen. De meeste mensen in onze samenlevingen zijn erop uit om datgene te beschermen wat ze hebben. Dat is begrijpelijk en dat hoort volgens hen bij zorgen. Maar de filosof John Tronto ziet dit als een verbrek aan zorg of als tegengesteld aan zorgen. Als je zorgen niet uitstreekt naar andere, maar beperkt dat je eigen kring, je eigen familie, gemeenschap, je kerk, dan geschraapt Tronto dat als een verbrek aan zorg. Zorgen houdt intrinsiek in dat zorg uitgaat naar anderen. Ook naar hen die verder weg zijn en naar hen die niet op de eigen groep behooren. Het gebrek aan deze bredere opvatting van zorg is volgens haar echt een groot probleem in onze westerse samenleving. 