Emoties waarom voel je je soms slecht terwijl je eigenlijk trots bent - Tilburg University
Waarom voel je je soms slecht terwijl je eigenlijk trots bent? Dit is de Universiteit van Nederland. Trots. Als ik aan trots denk, denk ik automatisch aan Amerikanen. Amerikanen zijn namelijk een trots volk. Ze zijn echt bekend om hun borstklopperij. En ze zijn niet bang om van de daken te schreeuwen hoe fantastisch ze zijn. En vaker doen ze dat op deze manier. En niet alleen als ze een medaille winnen of zo. Maar als je trots bent, dan uit je dat vaak. En dat uit je op een bepaalde manier, namelijk je maakt jezelf groter. Schouders naar achteren, borst naar voren, kind een klein beetje omhoog natuurlijk. En je armen gaan vaak naar buiten om jezelf groter te maken. Dus heel vaak doen mensen dit of zelfs dit. En deze trots uiting wordt over de hele wereld getoond en herkend. Dus van Burkina Faso tot in Amerika en Polinesia tot in Nederland. Dus we zien het overal. Ook kinderen laten dit al vrij jong zien. Bijvoorbeeld als je net je zwemdiploma hebt gehaald. Je laat duidelijk zien, papa, mama, kijk eens wat ik gedaan heb. En daar ben je dan heel trots op. En dat laat je ook zien. Zelfs mensen die blind geboren zijn, laten deze trots uiting zien. Dus zijn studies bij paralympische atleten die blind vanaf de geboorte zijn. En als zij winnen, gaan ze ook automatisch dit doen. Dus ze laten ook die trots uiting zien. En dat vertelt ons eigenlijk, dat wij dit allemaal laten zien. En dat het dus niet aangeleerd is. Dus het zijn niet onze ouders die geleerd hebben, hey als je het goed gedaan hebt. Gooi dan vooral je armen in de lucht. Dat niet. En het laat ons zien dus dat eigenlijk iedereen geboren wordt met een soort psychologisch systeem. Waarbij je automatisch je trots uit naar anderen. Nou, laten we even terug gaan naar die Amerikanen. Amerikanen zijn dus proud and not afraid to show it. Aziaten daarom tegen, daar heb ik een heel ander beeld bij. Ik heb namelijk het idee dat ze juist nooit van de daken gaan schreeuwen hoe fantastisch ze zijn. Maar dat ze zich veel nederiger en meer bescheiden opstellen. Dus dat is eigenlijk interessant, want we zien net, hey, iedereen over de hele wereld uit trots en herkent dat op de een of andere manier.  Maar ik heb toch bepaalde stereotypen waarmee ik denk dat deze uiting of deze emotie zou moeten verschillen tussen culturen. En deze stereotypes over deze culturen hebben ook het toegeleid dat het onderzoek naar trots deels gebaseerd is op deze stereotypes. Dus onderzoekers die denken, hey mensen uit westerse cultuur, dus bijvoorbeeld Amerika, die vinden trots iets heel goeds. En dan wordt aangeleid dat moet je uit, dat moet je laten zien. Je mag eruit knallen als individu. Dus we gaan ervanuit dat Amerikanen sneller en vaker en intenser trots ervaren en dat ook sneller zullen delen met de rest van de wereld. Terwijl asiaten of meer oosterse culturen, waar je juist niet je kop boven het maaiveld uit moet steken, want dat is slecht, daar zouden mensen minder snel, minder intens trots moeten ervaren en dus ook minder snel uiten. Nou, we zitten dus met twee tegenstrijdige voorspellingen. Trots is universeel, dat gebeurt over de hele wereld. En aan de andere kant verwachten we heel veel culturele verschillen. En we dachten, dat is interessant, hoe zit dat nou precies? Nou, daar hebben we een experiment gedaan. En om dat te illustreren, wil ik jullie graag even dat jullie je even inleven. Ik wil graag even dat jullie je voorstellen dat je een Chinese bent. Dat is misschien niet voor iedereen even makkelijk, maar doe even je best. Je bent een Chinese, je leeft voor het tafeltennis en je laat er alles voor. Je treent als een malle, je eet heel gezond, je sociale leven is een puinhoop. Maar uiteindelijk kom je bij het moment Suprem. Je hebt je gequalificeerd voor de Olympische Spelen. Fantastisch. Je haalt de finale en je verslaat glansrijk je tegenstander. Je bent dus olympisch kampioen tafeltennis. Maar de vraag is, hoe ziet die Chinese eruit? Wat doet die? Gaat hij helemaal los als trots persoon? Of stelt hij zich juist heel erg bescheiden op en bedankt hij voor de eer? Ik denk dat we allemaal ons voor kunnen stellen hoe een Amerikaan in die situatie eruit zou zien. Die zouden alles uithalen, denk ik. Andere situatie, zelf de Chinese. Je bent ook steeds een Chinese, je leeft nog steeds voor het tafeltennis. Maar dit keer heb je gequalificeerd voor de finale van de nationale kampioenschappen.  Je hebt je tegenstander staan, als je je beste trainingsmaat, want als je in een nationale team zit, train je heel vaak samen. En dat zijn dus ook je directe tegenstanders. En je verslaat hem weer glansrijk. Je bent dus Chinese nationale kampioen tafeltennis. En dat is niet niks, want in China betekent dat als je de beste bent van 1,4 miljard mensen. Dat is nogal. Weer de ronde vraag, wat doet die Chinese? Uit die zijn trotsintents of gedraagt hij zich bescheiden? Nou, dit is een illustratie van het experiment wat wij gedaan hebben. En wat deden we nu precies? We lieten deelnemers foto's zien van officiële persfoto's van atleten. En dat waren atleten uit Amerika en China en die wonnen een gouden medaille. En die wonnen die gouden medaille op de Olympische Spelen of op de nationale kampioenschap. En wij vroegen onze deelnemers iets heel simpels. Hoe trots is de persoon op deze foto? En dat mochten ze gewoon aangeven op een schaalte van 1 tot 7. Helemaal niet trots, tot heel echt trots. Nou, wat we vonden voor de Olympische Spelen was eigenlijk best verrassend. Namelijk die Amerikaan en die Chinese zijn even trots. Dus ze zijn intens trots en dat is dus geen cultureel verschil. Voor de nationale kampioenschap echter vonden we een heel ander patroon. Die Amerikanen nog steeds super trots, die stonden overal zo op de foto. Ze waren wel eens waar, ietsjes minder trots dan op de Olympische Spelen. Dus er was wel een verschil. Maar juist bij die Chinese op die nationale kampioenschappen vonden we een heel erg groot verschil. Namelijk, zij hielden hun trots best wel in. Ze stonden daar bescheiden en nederig te wezen, in plaats van dat ze heel erg trots waren. Hoe kan dat nou? Waarom vinden we dus dat Chinese in één situatie heel erg hun trots uit en in de andere situatie niet? Nou, dat heeft te maken met het feit dat wij sociale wezens zijn. Dus wij houden rekening met de gevoelens van andere mensen. Op de Olympische Spelen heb ik net mijn internationale rivaal verslagen. En die zie ik natuurlijk een aantal keer per jaar bij internationale kampioenschappen. Maar daar heb ik verder niet echt een band mee. Het is niet dat het mijn best buddy is. Maar als ik een nationale kampioen word, heb ik mijn trainingsbuddy verslagen.  De persoon die ik waarschijnlijk het meeste zie van alle personen op deze aarde. Daar heb ik een band mee en die wil ik niet kwetsen. Dus mensen houden daar rekening mee. Waarom doen Amerikanen dat minder dan Chinese? Dat heeft waarschijnlijk wel culturele gevolgen. Namelijk in westerse culturen. En focussen we ons vooral op het individu, op hoe belangrijk ik ben en wat ik allemaal moet presteren. Terwijl in Oosterse culturen gaat het meer om de groep, gaat het meer om het wij gevoel. Om het alles toch nog iets beter te begrijpen, moeten we denk ik gaan naar wat is trots nu precies? Die emotie trots. Waar hebben we het dan over? Volgens mij is trots een emotionele ervaring die je hebt als je een positieve uitkomst toeschrijft aan je eigen handelen. Dus ik heb een gouden medaille gewonnen. En die heb ik gewonnen omdat ik super hard getraind heb. Waarom ervaren we die emotie nu eigenlijk? Wat is nu het nut van trots? Allereerst zorgt trots ervoor dat we ons goed voelen over onszelf. Ik heb het idee dat ik dingen kan, dat is prettig. En het zorgt er ook voor dat ik doelen ga stellen die eigenlijk hoger zijn dan de doelen of die ideeën, de plannen die ik eerst had. Dus het zorgt ervoor dat ik vooruit ga, dat ik mezelf verbeter. Aan de andere kant zorgt trots er ook voor dat ik het ga uiten. Dus als ik trots ben ga ik automatisch zwel ik een beetje op en wil ik het graag met andere mensen delen. En dat kan heel erg nuttig zijn want onderzoek heeft laten zien dat als je trots uit dat andere mensen dan een hogere pet van je op krijgen. Dus je krijgt staat, je krijgt aanzien. Dat is goed. Vreemd is eigenlijk dat als ik dat doe dat ik me een beetje slecht voel over mezelf. En dat ik dat heel ongemakkelijk vind. Dus ik vertel, hey, ik mag een college geven bij een universiteit van Nederland en daarna ga ik het meteen bagatelliseren. Ja, zoveel stelt het nou ook weer niet voor. Lekker boeiend, maar ik doe het toch. En ik ben eigenlijk het nut van trots daar aan het ondermijnen. Want ik heb net verteld, als je trots hebt dan moet je dat uiten want het is goed, dat zorgt voor status.  Maar aan de andere kant ga ik die prestatie die ik heb gedaan en ga ik zeggen, ja, zoveel stelt het ook weer niet voor. Nou, om dat te kunnen verklaren, moeten we kijken naar trots is positief. Het voelt goed voor mij. Maar trots wordt ook gezien als de hoofdzonde. Trots is hartstikke slecht. En de filosofen en wereldreligie over het eens trots is slecht. Hoe kan dat nu? Nou, ik denk dat dat vooral komt doordat voor mij is die ervaring heel positief en als ik hier heel trots sta te wezen. Maar aan de andere kant kunnen jullie denken wat een arrogant mens, wat een vervelend mens. Want in de ogen van andere mensen kan trots heel negatief overkomen. Er is ook onderzoek wat laat zien dat winnaars van spelshows bijvoorbeeld als die heel expressief zijn dat mensen ze wel misschien wat hoger schatten in status maar dat we ze ook niet zo aardig vinden. Dus als we juist te kooplopen met onze prestaties vinden andere mensen ons niet zo leuk. En hoe kan dat nou eigenlijk? Nou, dat komt omdat een trots uiting bedreigend kan zijn voor anderen. En wanneer is die bedreigend als die prestatie die jij geleverd hebt als ik die eigenlijk ook graag had willen doen. Om dat te illustreren, omdat de toetsen hebben wij een aantal experimenten gedaan waarin wij situaties creëren waarin een prestatie van de deelnemer relevant of niet relevant was voor het publiek. Dus stel, ik ben studentpsychologie en ik heb net een tentamen gedaan psychopatologie. Dat zegt niet iedereen iets, maar dat maakt nog verder niet uit. En jij bent ook studentpsychologie en jij hebt ook dat tentamen gedaan. Ik heb het echt supergoed gedaan. Maar ik weet niet zo goed wat jij hebt gedaan. En jij gaat mij vragen, hey Yvette, hoe ging dat tentamen? Dan ga ik zeggen, nou, het ging best goed. Het was echt boven verwachting, ik had niet verwacht. En ja, ik heb echt wel geluk gehad en ja, ik ben wel gewoon heel blij. Echt heel blij. Maar het cijfer, dan ga ik natuurlijk lekker niet vertellen. Want ik weet niet, stel, jij hebt een vijf gehaald, dan vind je dat niet zo leuk. Maar stel, jij bent ook een vriend voor mij en jij de studentpschij kunt. Dan weet ik echt helemaal niks vanaf.  Dus ik kan niet eens wat vak verzinnen, wat dat gaat. Maar je hebt ook het tentamen gedaan en je vraagt aan mij, hey, hoe ging jouw tentamen? Ga ik meteen zeggen, ik had een negen. Het ging echt supergoed, ik ben mega trots op mezelf. Dus je ziet twee hele andere reacties en dat is niet omdat ik dat nu vertel, maar dat hebben wij in onderzoek dus gezien. Dat als mijn prestatie relevant is voor een ander en ik moet communiceren naar die ander, hou ik mijn trots een beetje in. Dus in plaats van dat ik helemaal zo ga, ga ik een beetje van, haha, wat leuk. Dus daar zien we een heel erg groot verschil optreden. Nou, er is een lijn in de literatuur die laat zien dat er eigenlijk twee type trots zijn. De ene, de positieve kant van trots, wordt authentieke trots genoemd en die ervaar ik inderdaad als een positieve uitkomst, als ik die toeschrijf aan mijn eigen handelen, als ik daar moeite voor gedaan heb. En dat vinden mensen ook helemaal tof, behalve als er bedreiging voorin is. Maar trots, authentieke trots, vind ik ook een vervelend broertje, namelijk hubris. Een hubris is een vorm van trots die ik ervaar. Als ik een positieve uitkomst, dus ik heb een negen gehaald voor een tentame, toeschrijf aan mijn eigenschappen. Ik heb die negen gehaald omdat ik nou helemaal gewoon fantastisch ben en hartstikke slim. En dat vinden mensen niet leuk. En die ervaring van hubris is ook negatief. Dus ik voel me organt, ik voel me pompeus, als je mensen gaat vragen hoeveer ze dit ervaren, ervaren ze dat vrij weinig en als ze het ervaren niet zo intens. Dus veel komt het niet voor. En het wordt ook heel erg geassocieerd met narcisme. Dus mensen die narcistisch zijn ervaren heel vaak hubris en dat heeft allerlei antisociale gevoel. Onderzoek naar emoties is nog vrij nieuw en onderzoek naar trots is nog nieuwer. In de jaren 60, 70 dachten emotieonderzoekers dat een emotie alleen maar een emotie was als je die in het gezicht kon lezen. En er werden zes basis emoties genoemd. Bijvoorbeeld boosheid, blijdschap, verrassing, verdriet, angst en walging. Die kun je allemaal heel makkelijk van iemand zijn gezicht aflezen. En alles wat niet in het gezicht af te lezen was, dat was niet interessant.  Echter Darwin heeft lang geleden al gezegd dat trots af te lezen is uit het lichaam. Hij is een trotse man dus je ziet borst naar voren, schouders naar achteren en vooral laten zien dat je de bent. En dit is pas opgepikt in het begin van de jaren 2000 door een aantal wetenschappers uit Canada en die zijn dus gaan testen herkennen mensen dit ook en toen kwamen ze er eigenlijk achter. Emoties zijn niet alleen maar dingen die je in het gezicht af kunt lezen. Er zijn dus nog meer soorten trots maar daar is eigenlijk nauwelijks onderzoek naar. Bijvoorbeeld ouderlijke trots dus ik kan enorm trots zijn op mijn twee kinderen. Dit is een vorm van plaatsvervangende trots dus ik ben trots op iets wat iemand anders doet ja ik heb mijn kinderen wel gemaakt maar hij of zij fietsen gewoon zelf. Ik ben niet aan het fietsen. Dus ik ben trots voor de prestatie van een ander. Net zoals dat ik trots kan zijn op mijn kinderen kan ik trots zijn op mijn zusje of mijn moeder of ongeveer in nichten die iets fantastisch presteert. Maar kinderen kunnen op hun beurt zijn op bijvoorbeeld een huis tieren wat een fijne prestatie levert. Nou er zijn nog meer vormen van plaatsvervangende trots waarbij we de persoon niet daadwerkelijk kennen maar waar ik een soort link mee kan leggen. Dus we kennen allemaal het Nederlands elftal nou op dit moment is er niks om trots op te zijn maar normaaliter zijn we heel trots op ons elftal en we willen graag die associatie die we hebben die link die we hebben willen we heel duidelijk maken. Allemaal voor het oranje. Zij presteren, ik heb daar geen invloed op en toch wil ik heel graag het wij gevoel creëren. Dus zij zijn Nederlands en ik ben ook Nederlands. En je ziet dus vaak dat na wedstrijden als ze winnen dat de dagen daarna nog steeds heel veel referenties zijn na dat oranje dat we nog steeds zo'n ding op onze antennen hebben zitten bijvoorbeeld of nog iets oranjes dragen. En ik durf ook te voorspellen in Amerika dat er nog steeds veel meer posters van bijvoorbeeld Trump te zien zijn weken na de verkiezingen maar dat alle posters de dag na de verkiezingen van Hillary Clinton meteen verwijderd zijn. 