Falklandjes | Herman Heijermans, Jr. | General Fiction, Short Stories | Speaking Book | Dutch | 6/7
— Het kammen niks gele hoe ze benoemd, — Reden neerde de moedig, — Laat ik maar tante hieten, — Als wij maar weten dat ik de moeder ben. — Wat? — Zo kwam de zesde winter. — Op de grachten in de hele stad reden ze schaats. — Het was in jaren zo'n vorst geweest. — De daken, — De kozijnen, — De straten, — De stoepen waren een panse van ijs en sneeuw. — En tegen de avond hulde de noordenwind, — Met zo'n geweld in de schoorstenen, — Over in ieder huis het geklaag van een ziekenwas. — Die woestagmiddag was de boodschap van het gasthuis gekomen. — De ellende boodschap, — Waarvan mensen die op het gasthuis aan waren gewezen, — Alles begrepen, — Dat de familie zoveel mocht bezoeken als ze wou. — Het was mis. — Het liep af. — Toen Ari geschraft had, — Had koos je het kind voor de kou, — Nog een omstaaddoekje om de oort is gebonden. — En voor ze de tram naar het gasthuislam, — Was ze in de Utrechtse straat, — Een paar wollen wanker, — Met je zwezen kopen, — Om aan de ziel van een mei te laten zien, — Dat het meisje aan niks gebrek had. — Met die pracht van hun handschoenen aan, — Liep het kind, — Dat de vorige maand zes was geworden, — Van plezier te glunderen. — We gaan we nou naar Toen Moe, — Wat wilde ze blij, — En dat stevige rijglaag is, — Beklappen zo vrolijk het afstrad, — Of er een mens liep. — Nou gaan we tante opzoeken, — Zeg koos je, — En nou mag je wel erg liefdoen hoor, — Want je zelde niet ik was bijzien. — Waarom niet, — Met een meisje, — Dat in de laatste weken al meer in het ziekenhuis was geweest? — Nou, — Daarom niet, — Zed ik schoonmaakste kribbig, — Als het kind met vragen begon, — Komen geen eentuin. — De hakjes jolenden over de bevrorengrond, — Het mondje tuitendriftig ademplofjes, — Het warme wandje rusten in de hand van de vrouw. — In de tram spraken ze geen woord, — Maar in de Konstalthein Huygensstraat, — Tegen de Scherpewind in, — Begon koos je zachtjes te sloffen, — Om de bedenkingen van het dorp.  — In de tram spraken ze geen woord, — Maar in de Konstalthein Huygensstraat, — Tegen de Scherpewind in, — Begon koos je zacht — In de laatste kwarteer. — Zal je niet veel babbelen, Rikki? — Waarom niet, — Vroeg het kind dadelijk weer, — Nou, — Daarom niet, — Zed de vrouw nogmaar, — Maar, — Geduldiger, — Als het mens ziek is, — Kende geen spectakel aan zijn orenvelen. — Begrijp-ie? — Ja, — Bo, — Zij rieken, — En ze bliezen er warme adem in de wandjes, — Omdat de vingertoppen pijndeen. — Even zetten kozen zich schrap tegen de vinnige wind, — Die onverwacht genippig, — Stofbaling, — Spultingen uit de grond zwipten, — Die de rokken langs de benen zoog. — Hou je mond toe, — Zij ze met dicht de ogen tot het kind, — Dat haar niet verder kon, — Zoals de winterkeer ging. — Dan dichtbij het gastthuis stond ze stil, — Glade Rikjes haren onder het putje, — Rinden neerden voorzichtig. — Als met haar boven bij de Rikki, — Wat zij je dan zeggen? — Dacht dan, — Hoe gaat het met u? — Zij het meisje trappelend van kou, — Houtrekjes kreeg ze om de mond, — Omdat die gemene wind door het wonen doekje heen, — De oortjes in brand zetten. — Nou, nou, — Dat moet je vandaag nou eens niet zeggen, — Praten de oude vrouw onzeker, — Hoe ze het al moest leggen. — Vandaag moet je eens wat anders zeggen, — Wat anders, — He, he? — Wat het dan moet? — Nou, — Als je met tante de bed staat, — Want je erg lief wezen en vragen, — Dag moeder, — Hoe gaat het met u? — De wandjes onder de armen, — De lippjes bibberend van kou, — Er niemand al van begrijpend, — Kijk het kind, — De pleegmoeder aan. — Moet ik Dag moeder zeggen, — Vroeg ze, — En het is toch met tante. — Dat doe je enkel vandaar, — Alleen vandaar, — Voor de aardigheid, — Horry, — Dat zal ze plezierig vinden, — Horry. — Laten we nou niet langer blijven staan, — President Kind, — Het is hier zo koud.  — Zal je het niet vergeten, Rikki, — Je moet enkel zeggen, — Ja moeder, — En nee moeder, — Horry, — Ja, — Moe, — Ik ben zo koud, — Vooruit dan, — Binnen kun je je warmen. — Het kind weer aan de hand ging z'n gast daarin. — Het was zo'n idee vandaar. — In de tam was het ingevallen. — Als Rikki de moeder misschien voor het laatst zag, — Moest ze er niet als tante anspreken. — Het was het idee. — Enkel het idee. — Niks als idee. — De vorige keer dat ze er geweest waren, — Op de bezoekdag voor iedereen, — Hadden bij ieder bed mensen gezeten. — Nu liepen ze, — Bekoos je en het kind alleen door de zaal, — Tot in de verste hoek, — Bij de ziekenlag. — Dag, Marie, — Sprak koos je, — Het was witte schepsel toe. — Jesus, — Jesus, — Wat was ze in die twee dagen afgevallen? — Dag, Marie, — Me komen is horen, — He! — Traag de ogen openend, — Kijk de meid, — Die daar beetje leven als een trek die je verdaan had, — De oude vrouw aan. — Daar maageren witte handen, — Zonder een eelting van arbeid nu, — Slapte over het beddelaken. — De hoofd, bedig en hard, — Als in de greep van de dood, — Bewoog niet in de schade elkaar van het kussen. — Als de zwarte wimpers niet naar de wingbrauwen waren gekropen, — Zou je gedacht hebben dat je te laat was gekomen. — En hoe voel je je? — He? — He? — He? — Haapen de koosje, — De keel vol, — En maar hesseurend om er niet in te blijven steken. — Zonder te antwoorden trok de zieken de ellenbogen naar de kussen, — Om zich een steuntje te geven. — En de gele, vleesloze halstrekend, — Zorgt ze der kind, — Dat ze liggend niet zien kon. — Wat zou je nou zeggen, — Spommerd, — Stou de koosje goedig, — Je hebt nog geen mond opengedaan? — Daartante, — Hoe gaat het met u? — Zij het angstige stemmetje, — En de handje stak over het dek.  — Swak, glimlachend, — Gledeboedig terug in het bed, — En de ogen weer sluitend, — Te op, — Om te praten, — Hield ze het koud aanvoelend wandje, — In de laute van de vingers. — Stommerd, — Verweed koosje, — Zicht vluisteren ter het kindje bukkend, — Wat zou je zeggen? — Vreemdelijk lachend, — On echt, — Met een andere stem dan gewoonlijk, — Zij toen het kind, — Daart moedig, — Hoe gaat het met je moedig? — De zieken schrikten ervan, — Ineens waren er ogen weid open, — Ineens, — Zonder dat een sterveling een woord had gezegd, — Begrijp ze waarom koosje er neusnoot, — Waarom ze op dat uur bij de bed stonden? — Waarom het kind voor het allereerst geen tante zei, — Ineens begon ze ellendig te snikken, — Maar toen kwam de zuster erbij, — Dat mocht niet, — Je zo op de winde, — Voel je me rietje, — En ze wees koosje dat ze liever mooi genoeg is moest komen, — Zeg je moe goeie dag, — Zeg koosje, — Nou dag tante, — Beterschap, — Angsterde het kleudertje, — De volgende morgen waren ze ervroeg, — Maar om tante de bed zwarte het kamers, — En om de moment te beschutven, — Einde van de tante, — Mijzonnetje, — Van valklantjes, — Dit is een LibriVox opname, — Aller LibriVox opnamen zijn vrijvownoteursrechten, — Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, — Ga naar LibriVox.org, — Opname door Anna Simon, — Volklantjes, door Herman Heyermans, — Mijzonnetje, — Met de handen nog dampend van het soffie, — Waarin ze de koppen en ontbijen potjes blank had gespoeld, schoof ze het raam op. «Bieet!» zei de kanarie, kittig van zwavelstok naar zwavelstok wippend, en zijn zwarte kraaltjes ogen beoorden het gele lijfje uit, zo'n plezier als hij in de zonneschein had, die van de gordijn kier over het ongereddend aanregje de kooi kan bestrijken, en het waterfonteintje, met het groenig beslagen boven de spitsche, in tuimel en snijding van tollende straaltjes debranden. «Ja, lekkertje, ja, pietepaas» praten de juffrouw, zonder zich om te draaien. «Dat is het zomertje hoor, dat was zonnetje, wat een smul hoor!» Erin het sop bleken gekwekte knuisjes beleien de louten van het kozijn, erogen door droomende spiegelink der brillenglazen.  «Ja, het goddelijk lengtje wasig, of de luime gelust van één enkele nacht de boel los had gebot, of een wonderlijke voorjaar storm, de takken der boompjes, de kale struikjes, zelfs de doorre wingerden vol, vol van doorschijnend glansgroen, vol van groen zonder schadeltjes, vol van bevreemdend nieuw, nog nooit zo groen geweest, had bestoven. »Gister, eer gister, bij het grijze gedruil dat er al vroeg de lamp had doen zoeken, was er haast niks geweest. «En nou, het appeleboompje zat van onder tot boven, of het rand fleueelde, en het serringenstruikje groeende zo lekker, zo maals, zo of de zwarte takkies zich voor de zon gegeneerden, dat je of je wou of niet aan de goede god mos denken, die dat allemaal kon als hij wou!» Voor het eerst van het jaar, voor het eerst, na de eindeloze, ruwe winter, met z'n gevluk door het schoorsteentje en zijn rouw geweld tegen de niet-te-ondooi en ruiten, warmde de lente lucht het keuketje binnen. Voor het eerst hadden de zonneplassies hetten. Het was om je te verkneukteren, om je schoonmaken in steek te laten en met je blote hoofd een paar straten af te keieren. Het was, het was, het was een gosvonder, je vond er geen andere woorden voor, en je ogen konden er niet genoeg van krijgen. Achter het verfeloos schuttingkie, waar de tuin van de gracht met z'n kastanjeboom, hoog als een huis, begon, had je hele plekken van groen. Groen, zo dun en sriel, en toch zo fleurig al, dat je de gevel mos gissen en de kastanje met z'n dikke bast lik waarat je zins gister geplant, je konden er niet op doen, dat je nog niet had gezien. Pieet, riep de kanarie opnieuw, en het kalk geëld dat de jevrouw om de twee maanden van z'n pootjes probeerde te weken, en last voor de beestjes als het vuil van de kooi aanbakte, sloeg rappertikjes tegen de droogte der stokken. Pieeeet, lekkertje, praatte de jevrouw, terug in de werkelijkheid, met niks kon ze dat dag niet voordoen. We zullen jou ook eens laten profiteren, piet de verzichterjes aan, beklom ze de stoel, de brede pantoffelvoeten bezijnen het vlechtwerk, en de handen om de traali slaand, syste z'n wild vladder aan dier, dat haar toch mos kennen. Nou dan, lekkertje, de vrouw zal je niet opeten, piet.  Nou nou, moet wel erbij van de stoel vallen, piet. Ja, kijk maar waaran, hè? Suitjes balancerend, een voet op de zitting van de stoel, één als in polsing van de diepte die ze op de tast weer terug moest, haar vond ze de veiligheid van het vloerzeiltje. De kooi nu naar het zonne-wilderig, geel blakend aanrechtje draagend, bambelten ze in eenzet door, gewend aan het gezellige, knusse, huiselijke van de al dit geduldig luisterenden, nooit gejumeerde aanspraak, bijna de enige, sinds haar man gestorven, de dagmeisje hem gesmeerd had, en de kamers voor de commessaals leeg stonden. Iemand moest je hebben. Met al de zorgen in je hersens, de zorgen van je huur, je belasting, je schoonmaak helemaal alleen, je gemier met advertenties om de pracht van een syte met vrije kabinet voor een fatsoenlijke som kwijt te raken, met zoveel chagrijn aan je hoofd je mond te houden, dat was om gek te worden, dat hiel geen sterveling uit. De grote slag, der man niet meegetelt, was het trouwen van de meneer die zijn bezigheden buitens huis had geweest. Zo heen kreeg ze nooit meer, je had eens in je leven lief, tenminste als onbesproken mens, en je verhuurde eens in datzelfde leven, je door een ringetje te halen sweeten aan een precies op de eerste betaalende heer, die geen kapsies met het boekje maakte, die alles op de minuut deed en hard voor je mobilaire had. Tweemaal, na die leegte in een gemoed en erbovenhuisje, was de sweeten heel kort bewoond geworden, de eerste keer door een heer die al de tweede dag de deurwaarderpij zich in haar sweeten kreeg, toen door een student die tot diepe in de nacht bezoek van nooit er voetenvegende schandaalschopende vrienden en vrouwspersonen ontving. Dat had ze een maand, dertig dagen, en als gezegd dertig nachten, moeten verdragen. En nou in de schoonmaak, zonder meisje, zonder hulp, zelfde plafonnetjes wittend, zelfde deuken in het behangstel bijplankend, stond ze nog dik was, ja, haast ieder uur met ingehouder woede voor de baldadige, gruwelijke herinneringen van de studentemaand, die meer kringen in de tafels, meer verlekken in de stoelen, meer krassen en andere onbetamelijkheden had achtergelaten, dan de manier die zijn bezigheden buitens huis had, in twaalf jaar. Had ze in die dagen des oordeels er leed, er klachten, er diepe rondwaardiging bij de tradis van het kooitje gelucht.  Had ze de kanarievogel bij het ongehoorde van gebroken glazen, door as en eentje sigaar verontreinigde botervlootjes, geraas en gestoei, boven tot getuigen genomen, een huilend ernodend in de eenzaamheid van het keuketje, gezegd. In de herwonnen stilte van het huis, en bij de restauratie van het door de vandalen vernieelde, steeg er gevoel van onverwoestbaar intieme, behaagelijk zekere vriendschap voor de bescheide cameraat en huisgenoot, aan wie je enkel vreugde beleefde, die er als een kind op lospieten als je smorgens de keuken in kwam, die je de tranen in je ogen kon zingen als hij op dreef was, en die de grootste troost van haar man, toen hij zo goed als op stervenlee was geweest. Jan had hem met het doodkeuketje laten vliegen, dat deze hij niet meer, want zo'n beest weer zenuwachtig toen zijn vrijheid, dat moest dan het koop rondgelden, maar anders, niet één canariën in de stad of het land kon zo'n heren levertje als Pieterbaas bij haar hebben. Twee maanden de week kreeg hij schoon behoorlijk uitgebrand zand, en zo als er was een blaadje verksesla, en in de hete zomer een badje, of een zend henepsaatje, of een snuffie van een kers, of een klontje suiker. Soms, in de beangstigende avond stilte, als haar krankje uit had, en de zwijgen is der dingen van een ophitzende vijandigheid werd, kon ze ineens behoefte in vinden als een gele palletje op het stokje versteend dier wakker te praten, en haar zondagen na de kerk verdeed ze met uren schel en betoogend gebabbel. De vogel, zich vervelend, opgewekt door haar gescharrel met potten en pannen, zei duizend keer, Piet, zij verhaalde, reteneerde hard op, moest er geluid horen. Nu met het wonder van het mijzondje en de infeest groen gestoken planten en women, had ze een bijna moederlijke verteedering bij het nerveus verrukt getrippel van de canari, die als een gele vlam door de zonnebaan bewoog en bij het getilpte hermussen, buiten, onrustig sreel antwoorden. Lekker, hè? Wat? Hé, Piet? Praten ze een slank rugje toe. Ja, en dat was wel dat we je meteen ook maar eens voorzien, hè. Je bent me weer aardig aan het anderssen met je zaad en je water geweest. Nou, nou, mocht je er zo wild mee omspringen, kind? Voei, voei, je kooi ziet er als een studentenkamer uit, Piet.  En wat je met je watertje uitvoert, nou, het lijkt of hij er wat in doet, zo groen is je vonteintje telkens beslaat. Ja, ja, ik heb het tegen jou en niet tegen de jongens buiten. De schuif met het zand had ze uit de kooi getrokken en met de ellenbogen het kozijn beleunend publiezen met niet te wild gespanne konen, zagjes aan, bang dat nog eetbare zaartjes mee zou het warren, de platte zinkbak. De hele kooi vandaag aan beurt geven kon niet, was ook niet nodig, waarom met zoveel herrie in het zonnetje dat er plezieren had de minste spetjes op te letten, te laten, kon ze niet over haar proper hart brengen. Dat voelde ze als een verwaarlozing, en als er niet zo grote vreugde voor Piet de Baas. Als ik met een schoongeblaze zandbak en met fris voeg en met een kraakhelden fonteintje in de eerste lentelzoon van het jaar stond, mocht hij zich tien mal lekkerder als met de smurrie voelen. Een mens kon gosse zondags, helemaal lekkertjes, voor het spionnetje, de straat opzitten neuzen, als de boel niet ankant was. En dat bleef voor een dier glad hetzelfde, wat? Voor de blaasbal van haar oude lippen, er lippen met oneindigheid van levensweten, stofen, spoten, kulkten, de zaadpelletjes, en tussendoor buitelden als opgejulde sneeuwvlocken de gele donsfeertjes van Piet de Baas, die werden de geruien scheen. Het zoele windje door ze mee over de nimbus van groen rond de struikjes, over het schuttendje, tot diep in de tuin van de gracht, waar, dat zag ze eerst nou, hoe de mensen het konden, aan een appeleboom met plaatjes als graspritjes, luren en kindersokkeningen te drogen. Zo, Piet de Man, praat er je vrouw weer, nu haar lippen niet meer te blazen hadden, en ze bukt het venster in. Nou ga je me niet zo wilde keer, hoor. De vrouw zit midden in de schoonmaak, wat je denk, hoor. En dan zal er weer je nog je watertje. Meer zei ze niet. Verder had ze niet gekund, had het haar leven met een dozijn jaren verlengd. Met de zandbak in de handen, de mond in schrik verstart, een haast niet kloppend hart, en een bestervende verzwikking in haar leden, zag ze het ontzettende, het vreselijk onverklaarbare. Aan stuipte ze het vision van de vogel die met schuwen tastbewegingjes bovenop de kooi zat.  Ze dacht er niet over hoe het gekomen kon zijn. Dag niet, kon niet denken. Ze wist alleen, als een reflex van weten, dat in het fel valse zonnetje buiten zijn traalis, liever God nog aan toe, voor het wijd open raam zat, dat één onvertogen ademgerucht hem naar de smeergebomen kon jagen, naar de kou, naar de poezin, naar de ellende van de blote hemel, regen en geen vreten bij de hand. Eerst na lange bewusteloosheid zich niet verroerend, zonder een schuifinkje van de ellabogen, zonder een vingersstrekking, zij ze zachtlockend, hopend dat die om zou kijken en het raam vergeten. Piet! Piet! Piet! Iedere Piet met het nadrukkelijker vertedering. Even bewogen die zwarte kratische ogen naar de zij van het rikje met de busjes Notemuskaat, Paperbollen, Campervoody. Even riep je in ouderwet, Piet! Waarom? Maar toen ze doodelijk voorzichtig er arm naar het raam astrekte om te proberen het neer te doen, gebeurden het. Het. Het. Het de keukenplot wit van leegheid. De kooi, drie, viermaal zo groot, het raam gat van een dreigende verschrikking. De zandbak ontglipt haar handen. De kooi ziet ze driftig op zij, en het bovenlijf over het kozijnvringend, zover als ze kon, zorgt ze, daar woelden ze het belabberd groen en de hatelijke takken. En dan die scheller, dan al de mussen bij elkaar, Piet riep, en ze geen lijfje in de zon glansde, zag ze mal gauw tussen het donzig in het windige wiegschijnbaar schuimend groen van het appeleboompje in de grachttuin. Ze sloeg geen doek om, zette geen hoed op, vergat haar toffels. Overrokken in lichte laaien stonden, of jut met zijn broodmes erna zat, of een dolle hond zo met het schuimend ze bek aan haar stootkanten hing. Over de dag des oordeels was, en de dikste helft van de aardkloof al af was gebarsten, zo spurtte ze het zijstraatje door, de punten en boppels der keien niet voelend. Op het hoge portes van het grachthuis heigte, hoesten, praten, jachten ze in één koortsige verwildering, telkens bij het stommen niet begrijpen van het dienstmeisje haar halend, maar kanarie zit bij hun de tuin, je vrouw, mijn bezie is losgebroken.  En als het dan eindelijk gesnapt werd, god, wat een hersens, liep ze mee de lange donkere gang met aan het eind zon en groen bij een glazen deur door, en over de nauwbaroggie stekende kiezels kastend zocht ze met gereedige ogen, maar het appeleboompie was ze niet meer de ondankbare judas. Er hand boven de ogen, die niet tegen de zon in kon, schoerend, hoorde ze meer dan ze me zag tussen het groene gedamp van de kastanje, waar hij zo vrij zong of hij zijn koei in het keuketje zat. Nou, dieet die wordt laatst gezien, je vrouw, zeid meisje, een paar ramen begrenkend, waarachter hoofden nieuwsgierigden. De buren begon het ook in de spieze te krijgen. Bist, biet, biet, hebde je, vrouw, door de spleetjes van erin rimpels verperkste oogleden en kosreewende zonne-schelheid en geelgroene boomfranje grijpend. En omdat dat er ture luurs maakte, viel ze quaraardig uit. Ziet u wat, door die lamme nadige zon, en dat groen nou ook net, hè. Kom nou, biettebaas, kom nou, lekkertje. Je kotje is nog zo warm, wat mag je nou hier? Dat kan jammer eens niet tegen. Biet, biet! Onzichtbaar relateren gekoppel boven, dan zwijgend, dan met het zingen van het zonnetje maathoudend. Schore lijfje met het soms zo zwaar gaande fluitend gejul, dat hoe langer, hoe meer gehoofden over de bloemrekken en kozijnen kwamen. En die keken van de zingen de vrijbuiten in het maalselente groen naar de juffrouw in de gachtuin. En ze lachten, en toen ze komiek gehoorgd dat geroep van het mens op de kousen. Toen je over de daak aan weg was, zo weg dat je geen piet om je te slikken kreeg, hing de juffrouw de lege kooi aan de spijker. Het mijzonnetje beplaste de kopere bullen, fleurde de figuurtjes van het zeil op, overlaaide de witbekalkte wanden met een gedaveg en een geglittig dat het keukentje er jong van weer. Zij, met een hoofdje zwaar van alende, die het dagelijks gedootje, het drogen van het beetje vaatwerk, het schillen van de aarpos, één voor één, orderlijk, zonder een ingelaten pit, terwijl het water al stoomde. Maar om een haverklap bij ieder vogelsschaduwtje langs het raam, bij elk geschilpte anders leek, bij elk gepraat nastand of benee, boogte zich over het kozijn, zocht de glansne luci, de blauwe hemel af, het serringenstruitje, het appele boompje, de kastanje, het klim op.  Alle machtigste god, als het voor een week was gebeurd, had ze overal door de takken kennen kijken, nou hing er groene gordijnen. Zodat stommelde het bovenhuisje, de kamers voor de commesaals een laatste handje gevent, bewoog, redden, ging boodschapjes doen, een halfpantje groene zeep en een pak lucivers, laten nog ons margarine. Ze las, naar de koffie, als altijd, de ochtendkant met de advertenties. Ze liet zich aan eten en drinken, niemand al mankeeren. Maar toch, maar toch, toen hetzelfde gevoel of er een dooi in huis was, zo stil, zo angstig, en nog saaves om acht en om negen en om over tienen, toen ze naar bed ging, schoon ze het venster op, denkend dat hij terug zou komen. Zwaarzuchtend, aanzacht ze het strakke, glat-silver-a-maanssikkeltje dat de plaats van het mijzonnetje in had genomen, en onder het bidde door, of ze wou of niet, dacht ze aan Pietse gele lijfje in het appeleboompie, buiten, in de kou, einde van mijzonnetje. Dood van poes, van falklantjes. Dit is een LibriVox-opname, alle LibriVox-opname zijn vrij van auteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Kattenkliek, falklantjes, door Herman Heiermans, dood van poes. Zo toen de rukwinde begonnen, was het misgeweest. Bij het eerste doldriftig, als door een schrikstuip gegrepen schudden en vringende knotwelgen van het jaagpad langs de wetering, had poes de kolder in haar kop gekregen. Plots uit de rust, bij de snorkend, proestende haart opgeswiept, was ze als een bezetende, door het kamertje, met het mufflauwe luchtje van smelende turf en warm geluude etenskliekjes rondgestoven. Er staart, bol en rug, dik en dreigend, flapte met neidige smakken, of een schipperskezen terlastig maakte. Er rug kromde in sprong met wijd uitgeschurkte naalde vacht. Er bek, zwarte scheur in het sneeuwig dons van de kop, klaagde met pijnlijke schreeuwen. En als moeke er zussen toesprak, over het schorgenweld van de wind, en het zeipelend gelijk van het water in de sluis heen, blissen met sturreve woedheid of ze het frautje aanvliegen zou. Het was waarachtig angstig, om bang bij te worden. Soms, met de zot spelen de vaart van de geitenke in de wijn, veerden ze met vier poten gelijk van de grond, zes zevens waaien achter mekander.  En als ze dan niet te weet is heen, wat ze uit luider baldaardigheid verder moest verzinnen, shorden ze zich klauwend en grissend aan tafelkleedje omhoog. Het blad met het theestel, de kommen, het geelichte vlamske, bijna aftrekkend. Zal je het laten, mot er er ongelukken van komen, grom de moeken net op het nippertje erbij om de boel tegen te houden. Als je me er niet uitscheidt, zal ik je een tik geven jouw Britale rakker, wel aakelijk dier van een beest. Dat zei ze maar zo, zonder menes, zonder er een ogenblik aan te denken, gek als ze met betje was, betje met verschattegesnuit en ermenselijk verstand, betje die nooit naast de bak met turfmolm deed, die niks van tafel diefde en alleen met de twee wijfjescanaris in de kooi aan het behang gelaten kon worden, sinds er eenmaal met er lekkere neusje, tot er spijt, maar het mosst om het af te leren, tegen de traaliens der kooi had gevreven. Even leek het op het geluid van haar knorrende stem, met er nog nooit vertoonde streken gedaan. De poes, in de duisteren hoek achter de haart tot de fluele buidel gedoken, belekte zich huiselijk als anders de poten. Maar het er toegeworpen kaascorsje besnuffelde ze niet, en toen moeke er bij de bedstee de rug toedrijden, werd ze opnieuw en nog crimineeler door doller heen. Ze rende tollend en cirkelend rond de tafelpoten, zo gehaast en zo kwiek dat ze er dronken van werd en met een zet over het cel schoof. En dan woest er nog, briemde ze hun nagels in het behang, dat de blommetjes afkrassend, dat het lin een bloot leid. En toen moeke nou heusdreigend op haar toekwam, om het te verbieden, wies ze kwaad aardig en vloepte met een waanzinnige sprong over de tafel en toen onder de open bedstee. Als je de wind in je kop heet bed, ruidt de moeke haart op, zo was er witjes bij geworden, moet je buiten een logisch heppen. Beneepentjes van gebaar, als Arima eerst uit stad weer om was, opende ze de deur van het sluitswachtershuisje en nog voor ze poes met zeldenfalende vertederingjes gelokt had, vloog het dier langs een rocken het jaagpad over. Kort keek ze hem na. Geen wonder dat hij opgebonden deed.  De grote plas achter de gesloten sluisturen, telkens met bulderende dreuningen door de wind bestoven, woelde en klotste of ze hun zee was geworden. De lege pramen der Portlandsementfabriek, Tjalken pas door arige schut, bebeukten de meerpalen en het stijgerhout dat je je hart vasthilt of er weer niet een lekstoten zou als de laatste maal, toen het lange na niet zo gespookt had en er toch ingezonken was. Zelfs in de sluizen sloeg het water met klotsende kabelingetjes tegen de weteringdeuren en daardoor het najaakkaal gefreed de knotweelge van het pad en de overzijweg verrikten en slingerde de uitgegroeide takken gemelijk onstuimig als aan de ketting beudende honden. Tjesus, tjesus, wat een hondenweer zijn moeke, het wolle doekje aan de twee punten strakker om als schoeren spannend. De deur weer sluitend stak ze binnen de lamp aan. Als een klein vriendelijk doosje leefde de kamer met er heldere goudentjes, pilletjes en illustraatieprinten op. Op tafel glanste de bebloemde kommen en het theelicht nu door de lampschijn vertroebelt mijmerde met geluige zweef achter melkwitte transparantjes. Dicht bij het licht slurpt de moekeur thee, grotjes inblazend, donkerborende grotjes. En omdat er minder melk in het kannetje was, als ze zo straks nog had gemeend, nam ze amper een scheutje, om voor bed een bakkie te sparen, als bed voor de deur kwamen jouwën. Het zwijkertje dat Arye in de Franse bazaar had gekocht en dat hem vijf uur precies afliep tegen de tijd dat de eerste schuiten voor de deur kwamen, dikkerde nog rapper als je mee telkom. De haart vloot en juilde, en door het getocht bij het raam klepte de gordijnstok tegen het kozijn of er iemand sarend mee speelde. Nou, dat was allemaal niks. Aan stoom en wind was een mensenleeftijd hier bij de wetering en de plassen gewend. Zelfs toen een jaar geleden in de naherfst onweer en bliksem meer als een volle middag de keer gingen, slag op slag, vlam na vlam, en ze net als nou alleen in de sluiswachterswoning met de komleut in de handen soesde, was ze niet over stuur geraakt, niet erger als een ander bij het inslaan van de bliksem in de schoorsteen van het cementfabriek geschikt. Nee, de eenzaamheid was het hem niet, ook niet het roemoer buiten, dat er bij het bedachtzaam geslobberde thee dwars zat. De gedachtitjes sponnen zich om poes.  Poes maakte er ongerust, poes met er dollen kuuren lie buiten in het noodweer, in plaats van overer op het tafelkleed bij de warmte der lamp te dutten en te snorren, als ze gewoon was. Andersom deze tijd kreeg betje een wakkie melk, tot zelfs de gekookte velletjes snoepten ze mee, te kast op een schoteltje was. En nou, hoor, hoor, hoe de wind gierde. Nou schooien ze bij de weg. Wauw, wauw! Daar had je er, dat kon enkel bed zijn, omdat er nog nooit een tweede poest bij de sluizen verdwaald was. Even kijken of ze weer lust had binnen te komen en zich fatsoenlijk aan te stellen. De kom met het drabbig suikere standje zetten moeken op het schoteltje en een treipje toffe voet in de durkie stekend om het gebulk van de wind tegen te houden, riep ze vertrouwelijk themerig. Poes, poes, poes, poes, poes, poes, poes, poes. Heel dichtbij, zwak lagerig maar onzichtbaar antwoorden bed. Wauw, wauw! En tegelijk of iemand er aan de strot naar buiten sleepte of zou het huisje getrapt weer stond moeken in de ketsende wind. De deur plofte achter het toe en een kort ogenblik moesten zich aan de klink vastgrijpen, niet om het rauwe geweld van de storm die de rokken rond haar benen speelde en de slippen van de doek met een zwabberswaai over haar hoofd keelde. Nee, dat was bijzaak, bij de schok, de krijzende schrik, dat bedjesgeroep van benee klonk. Van benee, uit het water in de sluis. De doep slippen in de drift van haar hand neipend, schrap tegen de windspuiing in, nauwelijks aan hem happend, boog ze zich over het brokje leuning, de paar ijzeren pilasters die de balk bij de binnendeuren schoorden. Zichten overtuigen, nog eens te roepen, of ze zich niet vergisten, was onnodig. Ze hoorde niet alleen kermen, duidelukker, bedjes, angstige schreeuw, zo dichtbij, of ze er met het uitsteken van hun arm te grijpen had, klonk het spartelend geplas van de drenkeling. Tjesus, tjesus, jammerde moeke, en versufd door de gebeutenis, vierkant in de war, niet zien na welke kant de dierplasten en klagden, begon ze het ouden, poes, poe, poe, poe, te roepen. Lieve God, ze begreep hoe het gebeurt, must wezen. Over het broeggetje van de gesloten deuren, als hij meer deed, must hij gekropen zijn en door een rukwint gepakt.  En misschien had hij al een poos zo gespart dat hij om hulp geroepen, terwijl zij er komertje onder de lamp slurpte. Poes, poe, poe, poe, poe. Huilend van verdriet praat hij hem toe, en de kat benee in het donker, de stem van vrouwtje herkennend, krabbelde diepgeurgelend, smeekend, met de smachtelijke kreunen van een gewonde, met de pijnuitwulking van een gevolterde na de zij van het leuninkje. Ach, lieve heer, ach, lieve god, snikke de moeke. Lang uit op de gemetzelde grond, niet wetend wat ze deed, en dat het nutteloos was, en dat ze er zo nog in geen duizend jaren bij kon, omdat er geen meter water binnen in de sluis stond, snak ze hun handen uit en geek met ogen blind van tranende stijlenwand af, waar het water witte schuimbelletjes putterde, waar vage kringetjes dobbenen, must die zijn. Het klaagde en het vleiden, het bad en het kermde daar lang gerekt, aauw, dat je erbij had willen springen, zonder gedachte aan je eigen leven en aan je zoon die niet buiten je kon. Nou, zag ze het witte kopje, dan weg, dan verspoeld, dan weer boven de schuimblallers uit. De voorpootjes besloegen dit water, tik tak, tik tak, mappend en patzend, zonder een rust, zonder een missende greep, en als hij niet kon, als hij zich machteloos rekte, loodde het kopje omlaag, dreigde het lichaam te zwänken, de zwarte rug onder, de witte buik boven. Moeilijk weer over en gestommeld, beweging van alle dag was het niet, tracht de moeke in het gehaspel en gestotter van de gedachte, een uitweg te vinden. Er ogen zochten in hooploze gejaagdheid de plaats rond het sluisje af, de plaats met de witte fabriekskontoren, de donkere, effene wetering, en de overzijweg, waar nog vanmorgen hun schuit met turf, met deklas te breed om te worden geschut, had gelegen. Geen lantaaren, geen lichtje, nergens, ze was op zichzelf angewezen en ze kon het niet bij. Kindelijk, jammerend, tilde het vrouwtje de haak van de grond, de lange haak, waarmee Ari de deuren een zetje gaf of meehilp de pruimen te meren. Ze struikelde haast, zo zwaar als hij was, en pogde de plek af te dreigen waar ze meenden dat poes nou moest wezen. 