Alleen op de wereld | Hector Malot | Action & Adventure Fiction | Audiobook | Dutch | 8/16
Tweede deel van de 22e hoofdstuk van de Leen op de wereld. Deze LibriVox opname is vrij van auteursrechten, opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld, door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 22e hoofdstuk, 2e deel. Een kwartier later hadden wij Parijs verlaten. De voorjaarsson had de wegen gedroogd. En de grond was zelfs hard, zodat wij gemakkelijk konden voortlopen. Het was zoel in de lucht, en de aprilson stond aan de blauwe onbewolkte hemel. Welk een verschil met die dag toen ik voor de eerste maal Parijs binnetrad. Die stad, waarna ik zo vuurig had verlangt, als of Parijs het beloofde land was. Langs de sloten zag men hier en daar reeds enige graspritten en een meizoentje of krokes kwam van afstand tot afstand uit de aarde tevoorschijn. Als wij voorbij tuinen kwamen, zagen wij de takjes der serringen tussen het groen. Dat door een zacht koeltje bewogen werd, en soms viel de bloezem van een vroeg bloeiende boom ons op het hoofd. In de tuinen, in het kreupelhout langs de weg, in de hoge bomen, overal hoorden wij het chilpen der vogels en voor ons uit scherden van tijd tot tijd de zwaluwen langs de weg, om het een of ander onzichtbaar mugje te vervolgen. Onze reis begon goed en vol vertrouwen stapt er niet voort. Kapie, die nu van zijn touw bevrijd was, sprong om ons heen en blafde alle rijtuigen en steenhopen aan, blafde tegen alles en niets, uit lauter plezier om te blaffen, wat voor de honden waarschijnlijk een even groot genot moet zijn als voor de mensen om te zingen. Mathia liep zwijgend naast mij voor het. Ongetwijfeld dacht hij over alles na en ik zei er ook niets, daar ik hem niet wilde storen en ik zelf ook tot nadenken wilde komen. Waarheen gingen wij met zulke vastberaden tred? Eerlijk gezegd wist ik het zelf niet goed, of liever in het geheel niet. Voorwaarts, maar dan. Ik had aan Lise beloofd dat ik eerst Magta en haar broeders zou gaan zien, voor ik haar bezoeken zou. Maar verder had ik geen afspraak gemaakt. Het was dus hetzelfde met wie ik begon. Of ik eerst naar Sevent, naar Charente of naar Picardier ging.  Daar ik Parijs in een zuidelijke richting verlaten had, sprak het vanzelf dat Benjamin niet in de termen van een bezoek viel, maar dat ik tussen Alexis en Marta kiezen moest. Niet zonder reden had ik Parijs aan die zijde verlaten, want ik had een onbestemd verlangen om vrouw Barberim terug te zien. Al heb ik inlang niet over haar gesproken, men moet daar uit niet opmaken dat ik haar als een ondankbare vergeten had. Even min, moet men mij voor ondankbaar houden, omdat ik haar nooit had geschreven, in al de tijd dat ik van haar gescheiden was geweest. Hoe dikwijls kwam de gedachte niet bij mij op, om aan haar te schrijven en haar te zeggen, ik denk aan u en ik houdt altijd nog veel van u. Maar, daar ik bang was voor Barberim, zag ik telkens van dit plan af. Als Barberim mij eens door middel van mijn brief terugfond, en mij dan weder bij zich nam, als hij mij nogmaals aan een andere vitales verkocht, die niet als mijn oude vitale zou zijn. Ongetwijfeld had hij daartoe het recht, en deze gedachte deed mij telkens besluiten. Liever van ondankbaarheid beschuldig te worden, dan gevaar te lopen, weder in Barberins macht te vallen. Had zij hij daarvan gebruik maakte, om mij te verkopen, had zij hij mij, onder zijn opzicht, zou laten werken. Liever zou ik sterven, desnoods van hongersterven, dan aan een dergelijk gevaar te worden bloot gesteld. Waarvan het denkbeeld alleen, mij reeds schrik aanjoeg. Maar, zo ik niet aan vrouw Barberin had durven schrijven, scheen het mij toch toe, dat ik vrij was om te gaan waar ik wilde, en ik kon tenminste beproeven haar te zien. Zelfs ceder ik Mathia bij mijn troep had opgenomen, zeiden ik tot mezelf, dat het zeer gemakkelijk gaan zou. Ik zou Mathia vooruitzenden, terwijl ik uit voorzichtigheid achter zou blijven. Hij zou bij vrouw Barberin binnen gaan, en haar onder het een of ander voorwenzel laten praten, als zij alleen was. Zou hij haar de waarheid kunnen zeggen? Mij komen waarschuwen, en ik zou de drempel van het huis weder betreden, waar ik als kind gewoond had, en mij in de armen werpen van haar, die mij in mijn eerste jeugd had verzorgd.  Maar, als Barberin thuis was, dan zou Mathia vrouw Barberin verzoeken op een bepaalde plaats te komen, en daar zou ik haar dan komen om helzen. Terwijl ik voortliep, bouwde ik deze luchtkastelen, en dit maakte mij stil, want ik had al mijn gedachten en al mijn overleg wel nodig om me zulke belangrijk punt vast te stellen. Ik moest niet alleen de gelegenheid vinden om vrouw Barberin op te zoeken, maar ik moest ook mezelf overtuigen dat wij door steden en dorpen zouden trekken die ons een voldoende opbrengst zouden geven. Daarvoor moest ik eerst mijn kaart raadplegen. Wij waren nu geheel buiten, en wij konden zeer goed een ogenblik uitrusten, zonder dat we bevreesd hoefden te zijn om gestoord te worden. Als jij het goed vindt, zei ik tot Mathia, dan zullen we hier wat uitrusten. Vindt ge het goed dat we nu een spraaten. Heb jij mij iets te zeggen? Ja, ik haalde uit mijn rijzak de kaartervoerschijn en sprijde die op het gras uit. Het duurde lang eer ik mij goed de hoogte gesteld had, maar eindelijk gelukte het mij toch mijn weg af te bakenen. Corbay, Fontainebleau, Montagri, Guillain, Bourque, Ser Amal, Mont Lucour. Wij konden de zeer goed naar Chavanon gaan, en als het ons nu wat medeliep, dan zouden we op weg geen honger hoeven leiden. Wat is dat, vroeg Mathia, op de kaartwijzende. Ik legde hem toen uit wat het was, en waartoed diende, met ongeveer dezelfde woorden als Vitalis gebruikt had, toen hij mij de eerste les in aartrijskunde gaf. Hij luisterde aandachtig, terwijl hij mij strak aanzag. Maar dan moet men kunnen lezen. Zeker, kunt gij dan niet lezen. Nee, wilt ge het leren. Kan men dan op de kaart de weg van Gizord naar Parijs vinden. Zeker, zeer gemakkelijk zelfs. En ik wees hem, die op de kaart. In het eerst wilde hij niet geloven, wat ik hem vertelde, terwijl ik met mijn vinger de weg op de kaart volgde. Ik legde hem toen zo goed mogelijk, hoewel niet zeer duidelijk uit, op welke wijze de afstanden op de kaart worden aangewezen. Hij luisterde wel naar mij, maar scheen niet zeer veel vertrouwen in mijn wetenschap te stellen. Toen ik mijn zak geopend had, kwam ik op de gedachte om hem ens nader te onderzoeken.  En ik was ook blij dat ik al mijn schatten aan Mathia kon laten zien. Ik legde ze allen op het gras. Ik bezat drie linnenhemden, drie paar kouzen, vijf zakdoeken, alles was zeer goed in orde. Behalve een paar halver sleet de schoenen. Mathia stond als verstond, en wat hebt Gij, vroeg ik. Ik heb mijn viool, en die draag ik altijd bij mij. Wel nu, zei de ik, wij zullen alles delen. Zoals dat onder Makkers behoort. Gij krijg twee hemden, twee paar kouzen en drie zakdoeken, daarbij alles eerlijk moeten delen, zullen wij beurtelings elke uur lang de rijstast ragen. Mathia weigerde eerst dit aanbod aan te nemen. Maar ik was reeds gewend om bevelend te geven, wat ik zeer prettig vond, dat moet ik bekennen. En ik verboot hem dus zich hier tegen langer te verzetten. Op mijn hemden had ik het werktasje van Marta uitgestald, en het doosje van Lizze daarnaast gelegd. Hij wilde dit openen, maar dat stond ik hem niet toe. Ik legde hij daarom weder in de tas, zonder hetzelfde openen. Zo gemij plezier wilde doen, zei de ik, dan zult je nooit aan dit doosje komen. Dat is een geschenk. Goed, hernam hij, ik belovert u. Zee dat ik weder, mijn schapenvacht en mijn harp had omgehangen, had ik toch iets dat mij hinderte. Het was mijn broek. Ik meende dat een kunstenaar geen lange broek moest dragen, als men in het publiek optrat, moest men korte broeken dragen met kouzen, waarover gekleurde schoenlinten kruiselingsgebonden waren. Een lange broek was goed voor een tuinman, maar niet voor mij die nu kunstenaar was. Als men zich eenmaal iets in het hoofd gesteld heeft en meester over zijn eigen daden is, dan wacht men niet lang om zijn wild ten uitvoer te brengen. Ik opende Marta's werktasje en haalde de schaar eruit te voorschijn. Terwijl ik mijn broek in orde maak, zeiden ik tot Mathia, moet jij mij in die tijd een slaat te horen hoe jij op de viool speelt. O, dat is goed. Hij nam daarop de viool en begon te spelen. In die tussentijd zette ik dapper de punt der schaar in de stof van mijn broek, even boven de knie en begon er de benen af te knippen. Het was een goede broek van grijs laken, evenals mijn jas en vest.  En toen vader Akkin haar mij gegeven had, was ik er erg mede in menschik geweest. Maar het kwam niet bij mij op dat ik haar geheel vernieelde door er een stuk af te knippen. In tegendeel. In het eerst had ik onder het knippen naar Mathia geluisterd, maar als spoeler had ik de schaar op zijde gelegd en was ik geheel gehoor, maar Mathia speelde bijna even mooi als vitales. En wie heeft u viool leren spelen, vroeg ik, in de handen klappend? Niemand, of liever iedereen, en vooral mezelf, door mij veel te oefenen. En wie heeft u muziek geleerd? Dat weet ik niet. Ik speel wat ik heb horen spelen. Kent jij de noten? Nee. Ik zal ze u leren. Gij kent dus alles? Dat moet wel, daar ik directeur van een toneel gezelschap ben. Men is geen kunstenaar zonder eigen waan. Ik wilde aan Mathia tonen dat ik ook muziekers was. Ik nam mijn harp en zonder enige indijning begon ik mijn behoemd lied. Venesta, facia, ipadrone, crudel. En zoals het onderartiesten behoort, betaalde Mathia mijn spel met dezelfde lofuitingen als ik het zijne. Hij had veel talent, maar ook ik had talent en wij waren alkanderwaardig. Maar toch konden wij daar niet blijven zitten en elkaar tal van complimenten maken. Wij moesten, na voor onszelfen en ons eigen genot muziek te hebben gemaakt, muziek maken voor een avondmaal en een slaaplaats. Ik sloot mijn rijzak weder, die Mathia tans over zijn schoudering. En nu voorwaarts over de Bestovenweg. Nu moesten wij in het eerste dorp waar wij aankwamen blijven en daar een voorstelling geven. Eerste optreden van het gezelschap Remi. Leer mij uw lied, zij Mathia. Wij zullen het dan samen zingen en ik denk dat ik het wel spoedig met de viool zal kunnen begeleiden. Dat moet zeer mooi zijn. Dat zou zeker zeer mooi zijn. En het geërde publiek zou wel een hart van steen moeten hebben om ons niet de ruimschoos daarvoor te belonen. Die studie werd ons echter bespaard. Toen wij een dorp bereikten en wij bezig waren een geschikte plaats voor onze voorstelling uit te zoeken, kwamen wij voorbij een boerderij. Maar tal van mensen gedost in hun zondagse kleren met bloemen en linten versierd bij Alcanderwaren. Men behoefde niet heel slim te zijn om te raden dat dit een bruiloft was.  Plotsling viel het mij in dat deze mensen het misschien wel prettig zouden vinden als wij muziek maakten om hem te laten dansen. Ik liep de plaats dus op, gevolgd door Mathia en Kapi. En met mijn hoed in de hand en een diepe buiging, de deftige buiging van Vitalis, deed ik aan de eerste persoon die ik tegenkwam dit voorstel. Het was een grote jongeman. Wins groot gelaad door een paar stijverhoge boorden die tot aan de oren rijkten was ingesloten. Hij zag er goed hartig en bedaard uit. Hij gaf mij geen antwoord, maar zich een heel omkerende tot enige bruiloftgasten, want zijn fonkelnieuwe jas scheen hem in zijn bewegingen te hinderen, stak hij twee vingers in de mond en liet daarop een schel gefluit horen, waarvan zelfs Kapi schrikte. Hallo, ho, vrienden Ripij. Wat denkt u van een stukje muziek? Hier komen juist enige muzikanten. Oh ja, ja, muziek, muziek! Riepen allen als uit één mond. Ruimte voor een kwadrile. En binnen weinige minuten hadden de dansers een kring gevormd en waren alle kippen en vogels die rondliepen op de vlucht geslagen. Het gij wel eens een kwadrile gespeeld, vroeg ik Mathia fluisterend in het Italiaans, want ik gevoelde mij in het geheel niet gerust. Ja, en hij begon er één op zijn viol te spelen. Toevallig kende ik de wijs. Wij waren dus gered. Er werd een karretje uit de stal gehaald en de bomen op de grond gelegd, zodat wij er konden instijgen. Hoewel we nooit samen gespeeld hadden, bleef onze kwadrile toch goed in de maat. Het is waar, ons publiek was niet zeer fijn, nog aan veel gewend. Kan één van u op de valthoorn blazen, vroeg de grote man. Ja, ik antwoorde Mathia, maar ik bezitter ging. Ik zal er één gaan halen, want ik vind een viol wel heel mooi, maar eiselijk pieperig. Speelt hij dan ook op de valthoorn, vroeg ik in het Italiaans aan Mathia. Ook op de schuiftrompet en de fluid. Mathia was ongetwijfeld een grote aanwinst voor mij. De valthoorn was spoedig gehaald en weder begonnen wij kwadriles, polkaas en walsen te spelen. Wij speelden zonder een ogenblik op te houden, tot aan de nacht toedoor. Dat was voor mij niet heel erg, maar wel voor Mathia, want hij had de zwaarste partij, daar hij bovendien vermoeid was van de reis en de ontbeeringen.  Van tijd tot tijd zag ik een bleek worden, maar hij speelde toch door en blies zo hard hij kon door de horen. Gelukkig was ik niet de enige die zijn bleekheid opmerkte. De bruit zag het even eens. Nu is het genoeg, sprak zij. De kleine jongen kan het niet langer volhouden. Nu moet ieder zijn beurs openen voor de muzikanten. Als zij het goed vindt, zeiden ik, terwijl ik uit de wagen sprong, dan zal onze kassier met het bakje rondgaan. Ik weerpkapie mijn hoed toe, die hij in zijn bek opving. Allen bewonderden, omstrijd, de bevallen gebuiging die hij maakte, als men hem iets gegeven had. Maar wat voor ons nog wel het meeste waard was, hij haalde zeer veel op. Daar ik hem, met de ogen volgde, kon ik telkens een stuk silver zien glinsteren. Bij de bruit kwam hij het laatst, en deze legde er een vijf frankstuk in. Welk een schat. En daarmee was het nog niet gedaan. Men nodigde ons in de keuken en zorgde in een schuur voor een slaaplaats. Als wij de andere morgen deze gastvrije woning verlieten, zouden wij minstens 30 Franks bezitten. Dat hebben we aan u te danken, Mathia, zeiden ik tot mijn makker. Alleen zou ik nooit zo'n orkest hebben kunnen samenstellen. Toen ik dit zeiden, schoot er mij plotseling de woorden van vader Akim te binnen, toen ik begonnen was met lissen les te geven. Weder had ik een bewijs dat men beloomt wordt voor het goede dat men doet. Ik had een dwazerstreek kunnen begaan dan u in mijn troep op te nemen. Met 30 Franks in onze zak waren wij rijk. En toen wij te koerbij kwamen, durfde ik, zonder al te onvoorzichtig te zijn, enige noodzakelijke inkopen doen. In de eerste plaats een walthoorm, die ons bij een oud roest drie Franks kosten. Hij was wel niet nieuw, maar toch tamelijk onderhouden. En zeker zou hij ons goed te staden komen. Voorts kocht ik rood lint voor onze kousen. En een versleten ranzel voor Mathia. Want het was minder vermoeiend om altijd een lichte zak, dan nu en dan, een zware op de rug te dragen. Wij zouden alles wat wij dragen moesten eerlijk verdelen en op deze wijze veel vlugger kunnen lopen. Toen we koerbij verlieten, waren wij werkelijk goed ingespannen.  Al onze inkopen waren betaald, en wij hadden nog 28 Franks over. Daar onze voorstellingen zeer veel hadden opgebracht. Ons ripertwaar hadden we zo samengesteld, dat we verschijnen de dagen achtereen in dezelfde streek konden blijven, zonder dat we te veel in erhalingen behoeven te vervallen. Gelukkig konden Mathia en ik het uitmuntend met elkaar vinden en waren wij als broeders voor elkaar. Gij begrijpt toch wel, dat het al te mooi is, dat de chef van een troep nooit slaat, zeiden hij dikwel slachende. Gij zei dus tevreden, of ik tevreden ben. Voor het eerst van mijn leven, sei dat ik mijn land verlaten heb, verlang ik niet naar een ziekenhuis. Deze gunstige toestand prikkelde mijn eersucht. Toen wij korbij verlaten hadden, begraven we ons naar Montagrie, welke stad in dezelfde richting ligt als het dorp van vrouw Barberin. Als ik moeder Barberin ging opzoeken, kweten ik mij tevens van mijn schuld. Toch kon ik haar maar zeer weinig en lang niet voldoende mijn dankbewijzen. Als ik eens iets voor haar meeden bracht. Nu ik rijk was, mocht ik haar ook wel een geschenk aanbieden. Wat zou ik haar geven? Lang zou ik niet behoeven te zoeken. Eén ding zou haar overgelukkig maken. Niet alleen voor het ogenblik, maar zelfs op haar oude dag. Een koe die de plaats van de arme rosette zou kunnen innemen. Hoe blij er zou vrouw Barberin zijn als ik haar een koe gaf. Maar welk een genot zou dit ook voor mij zijn? Voordat wij ten jaar van non kwamen, zou ik een koe kopen. En Mathia zou haar dan aan een touw het hek van vrouw Barberin binnenleiden. Tenminste als Barberin er niet was. Vrouw Barberin, zou Mathia zeggen. Heer breng ik u een koe. Een koe? Gij zei het verkeerd, mijn jongen. En zij zou zuchten. Nee, vrouwtje, ik ben niet verkeerd. Want gij zei het emas vrouw Barberin uit Chavanon. Wel nu, bij vrouw Barberin heeft de prins, evenals in de sprookjes gezegd, dat ik deze koe brengen moest. Welke prins? Ik zou dan tevoorschijn komen, en mij in de armen van mijn pleegmoeder werpen. En als we elkaar dan alles verteld hadden, zouden we wafels gaan bakken, die wij drieën en niet Barberin zouden eten, als op die woensdag, toen hij teruggekomen was, en onze pan omgeworpen en de boter voor zijn uienzoep gebruikt had.  Welk een heerlijke droom. Maar om die te verwezenlijke moest ik een koe kunnen kopen. Wat zou een koe wel kosten? Daar had ik volstrekt geen begrip van. Zeker zeer duur. Maar hoe duur dan wel? Ik wilde geen heel grote en geen heel zware koe, want in de eerste plaats, hoe zwaarder ze weegt, hoe duurder zij is. En bovendien, hoe vet er een koe is, hoe meer zij eet. En ik wilde niet dat mijn geschenk vrouw Barberin in verlegenheid zou brengen. Voor het oogomlijk moest ik dus slechts de prijs de koeien weten, of liever van een koe zoals ik er een verlangde. Gelukkig was dit niet zeer moeilijk voor mij, en onderweg of avonds, in de Herberg, kwamen wij dikwijls in aanraking met koeiendrijvers of verkopers. Niets was dus eenvoudiger dan hun naar de prijs te vragen. De eerste maal dat ik deze vraag aan een osse driver deed, wiens eerlijk gelaad mij had aangetrokken, lachte hij mij in mijn gezicht uit. De man sloeg met zijn vuist op de tafel, terwijl hij zijn rug en zijn stoelwierp. Daarop riep hij de waardin. Weet ge wat mij die kleine muzikant vraagt, wat een koekost, geen grote en geen zware, maar toch een goede koek. Moet zij misschien kunstjes leren, en wederom begon hij te lachen, maar ik liet mij niet van mijn stuk brengen. Zij moet veel melk geven en niet veel eten. Moet zijn misschien, evenals je hond, aan een touw langs de weg lopen. Toen hij eindelijk uitgelachen had, en zijn spotternijen ophielden, was hij wel geneigd mij een ernstig antwoord te geven, en begon hij zelfs een gesprek met mij. Hij had juist dat ik verlangde. Een goede koe die veel melk gaf, melk zo dik als roon, en bijna niets had. Als ik hem 200 Franks gaf, dan kreeg ik de koe. Hoeveel moeite het mij gekost had om hem tot spreken te krijgen, het viel mij nog zwaarder om hem te doen zwijgen toen hij eenmaal begonnen was. Eindelijk konden wij naar bed gaan, en ik had alle gelegenheid om over zijn woorden na te denken. 200 Franks, zo'n som zou ik nog in lange tijd niet bij Elkander hebben. Zou ik die kunnen verdienen? Het scheen mij onmogelijk toe, en toch.  Als het ons nu even zo bleef mede lopen, als in de eerste dagen het geval was, dan zou ik er misschien kunnen komen. Maar ik moest er de tijd voor hebben. Ik kwam toen op een andere gedachte. Als wij in plaats van naar Chavanon te gaan, eerst Vars bezochten. Daarmee zouden wij dan tevens tijd winnen, daar het een omweg was. Wij moesten dus eerst naar Vars trekken en vrouw Berberim op onze terugweg bezoek hem. Ik zou dan zeker mijn honderd gulden hebben, en wij konden ons toneelstuk de koe van de prins vertonen. De andere dag maakte ik Mathia met mijn plan bekend, en deze verzette er zich volstrek niet tegen. Laten wij naar Vars gaan, zeiden hij, de mijnen zijn zeer belangrijk, vooral daar ik er nooit één gezien heb. Einde van hoofdstuk 22 23e hoofdstuk van alleen op de wereld. Deze LibriVox-opname is vrij van auteursrechten. Opname door Marcel Koenders. Alleen op de wereld door Hector Malau, vertaald door Gerard Keller. 23e hoofdstuk, een zwarte stad. Het is een lange weg van Montagri naar Vars. Dat in het midden van de Zevenen ligt, op de Helling van de Berg, die zich naar de Middellandse Zee buigt. Vijf of zeshonderd meiël recht toe, recht aan. Voor ons was hij zelfs wel duizend meiël, daar wij genoodzaakt waren, verschrijdende omwegen te maken, om onze levenswijs te kunnen voortzetten. Wij moesten heel wat steden en dorpen bezoeken, om in de goede zon te maken. Bijna drie maanden hadden wij nodig, om de weg af te leggen. Maar toen wij in de nabijheid van Vars kwamen, mocht ik dan ook, nadat ik mijn geld had nagedeld. De voldoeningsmaken mijn tijd goed besteedte hebben. In mijn lerenbeurs had ik 170 Franks, die ik bespaard had op mijn uitgaven. Ik kwam dus nog 30 Franks tekort voor de koe, die ik voor vrouw Barberin kopen wilde. Mathia was hierover bijna even blij als ik, en hij was er niet weinig trots op, dat hij er van zijn kant ook veel toe bijgebracht had, om Zulk een aanzienlijke som bijeen te garen. Zijn aandeel was dan ook werkelijk groot, want zonder hem en vooral zonder zijn walthoeren, zouden Kapje en Nik nooit 170 Franks bijeen gezameld hebben. Van Vars naar Chavanon zou het ontstellig wel gelukken om de 30 Franks, die ons nog ontbraken te verdienen.  Vars, waar wij het eerst aan kwamen, was honderd jaar geleden een armdorp. Dat, als in de bergen voor loren lag, en slechts bekend was door de kinderen van God, die onder de leiding stonden van Jean Cavallier. Zijn lichaam, midden in de bergen, was vooral zeer belangrijk, wegenste vervolging, daar camisaars. Maar die lichaam was tevensjuist oorzaak van de armoede, welke er heerste. Omstreek 1750 ontdekte een bejaard Edelman, die een manier voor opgravingen had, verschijnde kolen meiden te vars, en zei dat die tijd voorzacht deze stad met Alain en Saint-Jaffais, het zuiden van Frankrijk van Steenkolen, en wel in zulke hoeveelheid, dat ze aan de Engelsen het kolendebiet in de Middellandse Zee betwisten. Toen de Edelman met zijn naasporingen begonnen was, werd hij van alle zijden bespot, en toen hij tot op een diepte van 150 meter had gegraven, zonder nog iets gevonden te hebben, nam hen zelfs maatregelen om hem als krankzinnige in een gesticht op te sluiten. Daar zijn ganzen voor tuin met deze opgravingen geheel te gronden zou gaan. Vars bezat naar men vroeger beweerd had, ijzermijnen, men vond ze niet. Men zou er ook nooit steenkolen vinden, zonder hierop te antwoorden en om zich aan de spotternijen te onttrekken, sloot hij zich in zijn groeven op en verliet deze niet meer. Hij ad en sliep daar en niemand dan zijn werklieden konden zijn beweren in twijfel trekken. Bij elke slag die zij met het houweel deden, haalde zij de schouders op. Maar aangespoord door de overtuiging van hun meester, volharden zij bij hun arbeid en de groeven werden dieper. Toen zij 200 meter diepe graven hadden, vonden zij een steenkolenlaag. De bejaarde edelman was niet langer een krankzinnige. Hij was toen een geniaalman. In één dag was de verandering voorkomen. Tegenwoordig telt Vars 12.000 inwoners en gaat het een grote toekomst voor zijn nijverheid tegemoet. Daar het op het ogenblik met ale en bezetjes, de hoop van het zuiden is. Wat Vars voor tuin maakt en maken zal, is juist hetgeen zich onder en niet bovende grond bevindt. Het levert een treurig en verlaten tafreeel op. Alles is even onvruchtbaar. Men ziet er geen bomen, dan hier en daarom castanje. Een moerbezienboom of enige kwijnende olijfbomen. Maar de grond voet de planten niet. Al om aan schout met grijzen of witte stenen.  Slechts daar waar de aarde enige diepte heeft en de regen erin wordt opgenomen ontwikkelt zich een wildere geplanten wereld die een liefelijk verschil oplevert met de naak te bergen. Uit de onvruchtbaarheid ontstonden zware overstromingen. Want als het regent loopt het water langs de stijlhellingen als over een geplafijde straat en de beken die gewoonlijk droog zijn zwellen dan weder in die mate dat de rivieren welke zij voeden buiten haar oeverstreden en de dalen overstromen. In weinige minuten steigt het pijl van de bedding. Drie, vier, vijf el en soms meer. Vaars ligt op de beide oevers van ene der rivieren de, die vonden. Die in de stad zelfen twee kleine maar krachtige strompjes in zich opneemt. De Truyere en de Saint-Andéon. Het is geen vrije stad. Niet zeer zindelijk en zeer onregelmatig. De wagens met ijzererts of met steenkolen beladen die vanmorgens vroeg tot avonds laat over de reels lopen welke dwars door de straten zijn aangelegd laten daar onhoophoudelijk ene rode en zwarte stof achter die op regenachtige dagen ene dikke slijklaag vormt en den grond in een moeras herschept. Als daar een tegen de zon schijnt en de wind waait stijgen en dwarlen wolken op. Die tot boven de huizen zich verheffen. Van boven tot onder zijn de huizen zwart. Zwart door slijk en stof. Die tot aan de daken opreist. Zwart door de rook ter ovens en voor nuzen. Welke uit de schoorstenen neerslaat tot op de straat. Alles is zwart. De grond, de lucht tot zelfs het water in de divonne. Nocht dan zijn de mensen op straat nog zwarter dan hun omgeving. De zwarte paarden, de zwarte wagens, de bladerm der zwarte bomen. Nu en dan verkrijgt men de indruk dat een wolk van roed op de stad is neer gedaald. Of dat ene overstrooming van moederig water de huizen tot aan de nok heeft omspoeld. De straten zijn niet aangelegd voor wagens en ook niet voor voetgangers. Maar voor spoortrainen en karren uit de mijnen. De bodem is geheel bedekt met reels. Door wissels, medelkanden verbonden. Bovende hoofden zijn hangende bruggend gemaakt. Ziet men drijveriemen lopen of kettingen die met een oorverdovend gedruis lasten opheizen of aflaten. De uitgestrekte gebouwen die men voorbij gaat dreunen tot op hun grondvesten en wanneer men door de deuren of vensters naar binnen ziet ontwaart men smeltende massages.  Dat is reuzachtige dieren over de grond voortkruipen. Stoomhamers die een vuur van funken om zich verspreiden en overal en altijd de zuigers weg stoomwerktuigen die regelmatig reizen en dalen. Geen monumenten, geen tuinen, geen beelden op de pleinen alles gelijk telkander en is naar hetzelfde model gebouwd loch en vierkant de kerk en het gerechtshof en de school. Allen zijn cubieke blokken met meer of minder ramen na mate hun bestemming medebrengt. Toen wij in de nabijheid van Vars kwamen was het ongeveer drie uren in de naamiddag en de zon schitterde aan de effe hemel. Maar na mate wij dichterbij kwamen werd de lucht somberder. Tussen hemel en aarde hing een dichter wolk van rook die langzaam zich voortbewoog en bij de hoge schoorstenen zich verdeelde. Zee dat een uur hoorde wij een treunend zuchten een zwaar geruis als dat ene ontstuimige zee met zware slagen vermengd. Dit treunen werd veroorzaakt door de ventelende assen de slagen door de hamers en zuigers. Ik wist dat de oom van Alexis in de mijne van Vars werkte en wel in die van Truyere maar meer ook niet. Of hij in Vars zelf woonde of in de omtrek was mij onbekend. Toen ik in de stad kwam vroeg ik waar ik die mijn van Truyere kon vinden en men wees mij een weg in de richting van de linkeroever der divonne. Een kleine vallij door een beek door Sneden welke haar naam aan de mijn gegeven heeft. Zo het uiterlijk de stad weinig bekoorlijk is de vallij zelfen ziet er akelig een somber uit. Een kring van naak te rotsen waarop boom nog plant groeit is bedekt met een en laag grijsachtig puin waardoor hier en daar de rode bodem zichtbaar is. Aan de ingang der vallij zijn de gebouwen die voor de exploitatie der mijn dienen. Bergplaatsen van karren, stallen, magazijnen, kantoren en de schoorstenen der stommachines. Daaromheen lagen hoge stapelsteenkolen en steenen. Toen wij de gebouwen genaderd waren trot een jonge vrouw met een verwilderd voorkomen en los hangende haren ons tegemoet. Zij sleept een klein kind met zich voort. Zij hield ontstaande en vroeg mij, weet gij een koele weg? Ik zag haar verwonderd aan. Ja, een weg waarop bomen staan, waar het lommerrijk is en waar langs een beetje kabbelt en waar de vogels tilpen. En zij begon zachtkunst te fluiten.  Zijd gij niet langs die weg gekomen, vervolgde zij, toen ik haar geen antwoord gaf, maar zonder naar het scheen mijn verbazing op te merken, dat spijt mij. Hij is dus zeker nog ver. Is hij rechts of links? Wees oefriendelijk het mij te zeggen, mijn jongen, want ik zoek hem en kan hem niet vinden. Zij sprak zeer snel. Terwijl zij onophoudelijk met haar ene hand wuifde en met de andere over het hoofd van het kind streek. Ik vraag u naar die weg, want ik weet zeker dat ik Marij is. Daar vinden ze al. Heb gij Marij eens gekend? Niet, wel nu. Hij is de vader van mijn kind. Toen het mijngas zich ontwikkelde, vluchtte hij naar die koele weg. Hij wandelt nu slechts op de koele wegen. Daar die goed zijn voor zijn brandwonden. Hij weet ze te vinden, maar ik niet. Daarom heb ik hem al in geen half jaar gezien. Een half jaar is lang wanneer men elkaar lief heeft. Een half jaar, zes maanden, zij keerde zich naar de gebouwen, dermijn en wees toen met een onstuimige beweging naar de schoorstenen van de machine, waaruit dikke rookkolommen omhoog stegen. Werken der duisternis, zijn duifelswerken, riep zij uit. Hel, geef mij mijn vader en mijn moeder en Marij is terug. Vervloekt, zei gij, daarop keerde zij zich weder tot mij. Gij zeid hier niet vandaan, niet waar. Uw schapen vacht en uw hoed zeggen mij, dat gij van verre komt. Ga naar het kerkhof. Tel, één, twee, drie, één, twee, drie, allen zijn ze in de mijn omgekomen. Daarop geef ze haar kind en drukte het in haar armen. Gij krijgt mijn kleine pier niet, nooit. Het water is soet, het water is fris, waar is de weg? Daar gij het niet weet, zeid gij dus even dom als de anderen, die mij uitlachen. Waarom houd gij mij dan staande? Marijus wacht mij. Zij keerde mij de rug toe en snelde voort. Terwijl zij weder begon te fluiten. Ik begreep dat zij krankzinnig was en haar echtgenoot had verloren door een mijn ontploffing. En dit gevaar en de ontmoeting met deze ongelukkige vrouw die van smart krankzinnig was geworden bij de ingang van de mijn in dit verlaten land, onder die sombere hemel stemde ons zeer treurig. Men wees ons het huis van oom Gaspar.  Hij woonde op een kleine afstand van de mijn in een nauwe en steile straat die naar de heuvel bij de rivier voerde. Toen ik naar hem vroeg, gaf een vrouw die tegen de deur geleun stond en met één haren buurvrouwen in gesprek was mij ten antwoord dat hij eerst tegen zes uur van zijn werk terugkeerde. Wat wilt gij van hem hebben, volg zij. Ik wilde Alexis bezoeken. Zij nam mij toen van het hoofd tot de voeten op en weer vervolgens een blik op kapie. Zijt gij dan Remi. Alexis heeft ons veel van u verteld. Hij wachten u. Maar wie is hij? Zij wees op Mathia. Dat is mij makker. Het was de tante van Alexis. Ik dacht dat zij ons zou uitnodigend binnen te treden en wat uit te rusten. Want wij waren doodmoe en verlangden erg naar rust. Maar daar kwam niets van in. Zij herhaalde slechts dat ik tegen zes uur terugkomende Alexis zou vinden, die nu in de mijn werkte. Ik durfde niet vragen wat met mij niet aanbood. Ik bedankte haar en wij begraven ons weder op weg om een bakker te zoeken. Want wij hadden erg honger. Daar wij de gehele dag nog niets gehad hadden dan een korsche brood dat wij van de vorige avond hadden overgehouden. Ik schaamde mijzelfs over deze ontvangst. Want ik gevoelde dat Mathia bij zichzelf in vroeg wat dit betekende hadden wij daarom zoveel mij dan gelopen. Ik meemde dat Mathia al een zeer slechte gedachte van mijn vrienden zou krijgen en dat als ik hem weer overliezen sprak hij niet met dezelfde aandacht naar mij luisteren zou. En ik was er bijzonder opgesteld dat hij vooruit reeds van haar zou houden. De wijzen waarop wij ontvangen waren spoerden mij niet aan om weer naar die woning terug te keren en wij besloten Alexis bij de uitgang van de mijn op te wachten. Mijn haalte kolen uit de mijn triëren door drie schachten, de Saint-Julien, Saint, Alphonsien en Saint-Pancrasen. Wij vatten post bij één van deze schachten om Alexis op te wachten. Enige minuten voorzessen zag ik in de diepte van die duisteren gang lichtjesflikkeren die als spoerder groter werden. Het waren de mijnwerkers die met hun lampje in de hand weder in het dag licht terugkeerden nadat hun arbeid volbracht was.  Zij naderde langzaam, met zware tred als of zij pijn in de knieën hadden wat ik mij later zeer goed begrijpend kon toen ik zelf verschijnoende trappen en ladders die tot de onderste gangen leiden was afgedaald. Hun gelaad was even zwart als dat van de schoorsteenvegers en hun klederen en hoeden waren met een laag stof en moddervlekken bedekt. Toen zij voor beide plaats kwamen waar de lampen bewaard werden hing elk zijn lamp aan het spijker. Hoewel ik zeer opletten toe keek zag ik Alexis er toch niet uit komen en als hij mij niet om de hals gevallen was zou ik hem zeker voorbij hebben laten gaan zonder hem te herkennen zo weinig geleekheid dans nu hij met stof en roet bedekt was op mijn makker die in de tuin met ontspeelde in zijn hagelwit hempt en zijn lage kraag waaruit zijn blanker borst de voorschijn kwam. 