Kerstlied in Proza (A Christmas Carol) | Charles Dickens | Literary Fiction | Talking Book | 1/2
Inleding bij een kerstdiet in Proza. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van uteursrechten. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Bart De Leel. Een kerstdiet in Proza door Charles Dickens in de vertaling van J. Kuiman. Iets over Charles Dickens, 1812-1870, door L. Siebels. Er is geen werk en er zijn geen schrijvers waarover het zo moeilijk valt in later leven te oordelen als die waarmee men geleefd heeft in zijn jonge jaren. Waarvan men genoten heeft toen lezen nog een wonderbaarlijk opgaan was in vreemde werelden van vollekope echteid, zonder andere toets dan boeiend of vervelend. Dickens is er zo één voor mij geweest. En ik zou niet graag geroepen worden een oordeel te schrijven over Pickwick, Barnaby Rush, Oliver Twist en de kerstvertellingen, want ik kom er niet los genoeg van mijn jonge ervaringen. Toch, oordelen over deze kerstvertelling moeten lezen mezelf. Een kortwoord is alleen nodig over de schrijver. Toen hij deze kerstvertelling schreef, was hij dertig jaar en al één der populairste vertellers van zijn tijd door zijn Samuel Pickwick. Hij had achter de rug een nog al moeilijk leven van de kleine burgerjongen die van buiten naar Londen was gekomen om er zijn werk te zoeken. Zijn eerste rustplaats daar was een advocaatekantoor. Zijn tweede was het verslaggeversamt van terechtzittingen. Zo leerde hij veel kennen van de ondergrond van het grote stadsleven, van de praktijkende rechtsgeleerden, de kronkopader van het gerecht, de hardheid van het armelijk leven in de grote stad. En hij oefende zich in schrijven. Werd novelistisch reporter, schetssemaker, later romanché, die in wekelijks afleveringen lange verhalen pende vol avontuur, realisme, humor, satire, patos en zeedeles. Alles de rolkander. Door zijn eigen tijdgenoten is Dickles nogal eens geschoed om zijn realisme en de gelijke tijd is hem de kritiek niet gespaard om zijn tot in de caricatuur vervallende overtyperingen en zijn effectbejag. Wat tegen strijder klinkt, toch, het in zijn geval niet is. Want zijn realisme was zuiver, zedekunnig, maatschappelijk en humanitaire stond geheel onder de invloed van zijn behoefte tot aanwijzen van misbruiken en opwekken tot verbeteren. Niet om de koel en verstandelijk waagendome werkelijkheid weer te geven, was het hem te doen. Maar om zijn lezers te doordringen van de vele ellende die om hen heen groeiden en waar zij onverschillig voorbij gingen.  En zijn misbruiken te doen kennen die om verbetering riepen. Zelfs zo sterk gevoelsmans dat hij onder het neerschrijvend zijn er eigen verbeeldingen soms half ziek werd, liet hij zich al schrijvend door dat gevoel beheersen tot overdrijvingen en sentimentaliteiten welke in die eerste tijd er negentiende eeuw nog uit de achttiende eeuw in heel de romantische letter kunde voortleefden. En zijn humor was onder de invloed van de echt Engelse clowneries en de gezochte aardigheden die nog tot vandaar de dag het toneel er beheersen in één rechte lijn van Shakespeare tot Bernard Shaw. Het is de humor van een volk van lijnkunst, dat gauw overslaat tot de charge en de caricature der overdreven vormen en overtipering. En dikkens, geboren acteur en voordraker is wel in alle opzichten de sterke openbaring van al zijn volkseigenaardigheden gebleken. Maar hij bezat daarnaast de onontbeerlijke eigenschappen om zijn fouten te doen vergeten in de sterke wegslepenheid van zijn aard, de kracht van zijn verbeelding, de vleuren van zijn grappigheid, de uitbundigheid van zijn vindersvernuft en de meegevoeligheid van zijn hart. Tijdens de jaren van zijn leven, van 1812 tot 1870, heeft Engeland een geleidelijke evolutie doorgemaakt, waarin versteent industrialisme en verrotten politiekerij door de zelfontwaking van de onderdrukten en het edelmoedigverzet van idealisten uit de andere klassen werden omgewerkt door bescherming van de arbeiders en zuiverdere democratie. Tot die edelmoedige idealisten heeft ook dikkens behoord, er zijn strijd tegen misbruiken in de rechtspraak, misbruik in de kostscholen, tyrannie van de geheelde man, kinderverwaarlozing, heeft de hervormingsbeweging niet weinig geholpen. Hij had een macht over duizenden van lezers, in wie gemoet hij soms wel wat overvors kwam roeren, maar die zo in hem en zijn schepen in geloofden dat zij na mate zijn werken in wekelijks afleveringen voordelden, hem overstelpte met smeekbrieven om een kleine heldin toch niet te laten sterven of die toch met die te laten trouwen. Aan een populariteit als deze zit altijd gevaar, men wordt geen schrijver voor de bedigde als bij niet in sterke mate eigen nadigheden heeft die tot vele spreken en vele gemeenzaam zijn en wat vele mensen met elkaar gemeen hebben kan alleen het algemeen zijn. Het fijneren, bijzondere, in zichzelf verloren is uit de aarderzaak maar voor weinigen. Toch dit algemeener behoeft niet noodzakelijk het groven, alledaagse, oppervlakkige centi-bentele te wezen.  Er zijn kunstenaars door wie de sterke en grote levensstroom beweegt, mensen met breed gebaar, grans in levensruimtevullens en die al dus op die brede gulle en warme levensstroom vele met zich nemen. Vic Rugeau is ook een mens geweest. Peter Benoit was er een. Ook Björnson en Zola. En Dickens, hoewel zijn gebaar niet zo breed en zijn verbeeldingsleven niet zo gul echt was, worden hij toch wel tot hen die hun populariteit dankte aan het sterke dat in hen was. En niet aan hun levensvervalsingen en niets ontziende doordraven de oppervlakkigheden, als nu Mary Corelli haar voorbijgaande populariteit bezorgen. Zijn kerstvertelling, in 1842 geschreven, is een heel karakteristiek staal van zijn eigenaardige kunst. Er is in echt Engelsen op de ijzing wekkende gerichten, verbeelding, de bizarre humor, de sterke gevoeligheid en de humanitaire strekking in, die de vier grondelementen van zijn werk vormen. In zijn soort is het compleet en ook door hem zelf niet overtroffen. Werk van lange ademmen van hem, en dat is wel het meeste, was zo spoedig niet te vertalen, maar het staat op onze lijst voor de toekomst, want het behoort gemeengoed van alle te blijven of te warden. El Sibels Het einde van de inleiding Eerst de zang van een kerstlied in Proza. Deze LibriVox opname is vrij van noteursrechten. Opname door Bart De Leel. Een kerstlied in Proza zijn er een spook kerstvertelling door Charles Dickens in de vertaling van J. Kaalman. Eerst de zang Marly Schest. Om het dadelijk te zeggen, Marly was dood. Twijfel daarover is onmogelijk. Zijn begravenis sedel werd getekend door de geestelijke, de beugelijke ambtenaar, de begravenis ondernemer en de voortnaamste rouwdrager. Scoot stekende haar en Scootjesdaam was op de beurs goed voor alles waarop hij zijn handtekening verkoos te zetten. De oude Marly was zo dood als een deurpen. Let wel, ik wil niet zeggen dat ik uit eigen ervaring weet wat er bijzonder doods is aan een deurpen. Ik voor mij zou genijkt zijn een nago in een doodskist te beschouwen als het doodste ding in de ijzerhandel. Toch in deze vergelijking steekte wijzijd onze voorouders en mijn ongewijde handen zullen er niet aantornen of het is gedaan met het land. Gezond me daarom veroorloven nog eens met nadruk te herhalen dat Marly zo dood was als een deurpen. Wist Scootje dat hij dood was? Natuurlijk wist hij dat.  Hoe kon het anders? Scootje en hij waren, ik weet niet hoeveel jaren lang compagnons geweest. Scootje was zijn enige executeur, zijn enige administrateur, zijn enige overgebleven erfgenaam, zijn enige vriend en enige rouwdrager. En niet tegenstaande dit alles was Scootje nog niet zo voorkomen verslagen door de droevige gebeurtenis of hij toonde zich nog wel een uitstekend man van zaken op de dag ter begravenis zelf en vierde hem plechtig met een onmiskenbaar koopje. De vermelding van Marly's begravenis voert mij terug naar mijn punt van uitgang en bestaat niet minst de twijfel omtrend Marly's dood. Dit moet goed verstaan worden of er kan niets wondervol steken in de geschiedenis die ik nu ga vertellen. Zou wij niet voorkomen over tuigt waren dat Hamlet's vader dood was voor het toneelspel begon, zou er niets meer wonderbaarlijk steken in het feit dat hij in de nacht bij Oostenwind op zijn eigen wallen een wandeling ging doen. Dan er zou zijn in het gedrag van de eerste de beste persoon van middelbare leeftijd die op onbezonderwijze na het vallen van de avond gaat wandelen op een windriege plaats, bijvoorbeeld St. Paul's Churchyard, met geen ander opzet dan om de zwakke geest van zijn oom in verbazing te zetten. Scrooge verwijderde de naam van de oude Marly nooit. Het stond er jaren daarna nog, boven de deur van het magazijn. Scrooge & Marly De firma stond bekend onder de naam Scrooge & Marly. Nu eens noemde lieden die de zaak niet kenden Scrooge & Marly, toch hij antwoorden op beide naam, het was hem alles hetzelfde. Ah, hij hield het mes zo vast op de slaapsteen, die Scrooge. Het uitpersende, vasthoudende, schrapende, na zich toehalende, vreckige oude zondaar. Hart en scherp als vuurtsteen, waaruit geen staal ooit een vonk edelmoedigheid had geslagen. Grijm zinnig en in zichzelf gekeerd als een oester. De koo in hem, dit zijn oude gelaadstrekken verstijven, scherpde zijn punten geneus, rimpelde zijn wang en maakte zijn gang stijf. Maakte zijn ogen rood, zijn dunne lippen blauw en kwam listig uit in zijn grassende stem. Een forstige rijp lag op zijn hoofd en wenkbrouwen en stekelige kin. Hij droeg zijn eigen lage temperatuur steeds met zich om. Hij bevroor zijn kantoor in de hondstagen en ontdoide het niet één graad op kerstmis. Uitwendige hitter of kouder oefende hoe genaamd geen invloed op Scrooge.  Geen warmte kon hem verwarmen, nog winterweer hem koud maken. Geen wind die wijde was bitterder dan hij. Geen vallende sneeuw ging rechter op haar doel af. Geen kletterende regen was minder gevoelig voor smeekbeden. Hondenweer wist niet waar hem aan te vatten. De zwaarste regen en sneeuw en hagel en ijzel konden slechts in één opzicht bogen zijn meerdere te zijn. Zij kwamen nog wel eens uit de hoek en Scrooge deed dit nooit. Niemand hield hem ooit op straatstaande om met vrolijke blikken te zeggen, m'n waarde Scrooge, hoe gaat het je? Wanneer kom je me eens opzoeken? Geen bedelaar smeekte hem, hun een kleiligheid te geven. Geen kinderen vroegen hem hoe laat het was. Geen man of vrouw die hem ooit de weg naar de een of andere plaats gevraagd had. Zelfs door honderder blinden bleken hem te kennen en als ze hem zagen aankomen plagden zij hun eigenaars in portaultjes en binnenplaatsen te trekken en kwispelde dan met de staart alsof ze wel de zeggen, geen oog is beter dan een boos oog, blindemeester. Doch wat kom dit Scrooge schijlen? Dit was juist wat hem smaakten. Zier een weg te baanen door de levensweg met hem bewanderlende menigte en alle menselijke sympathie op een afstand van zich te houden, dat was wat de ingewijde een koofje naar Scrooge's hand noemde. Op een keer, en van al de goede dagen van het jaar nog wel op de avond voor Christmas, was ouder Scrooge druk bezig in zijn kantoog. Het was koud, naar geestig, nijpend weer en daarbij mistig en hij konden mensen buiten op de plaats blazend op en neer horen lopen, hun armen kruistings over de borst slaan en met hun voeten op de stenen van het plavijselstampend omzitten warmen. De klokken van de city hadden pas drie geslagen, toch het was reeds geheel donker, het was de ganse dag eigenlijk niet licht geweest en kaarsen flikkerden voor de vensters der omringende kantooren rossige vlekken op de tasbare bruine lucht. De mist stroomde naar binnen door iedere reed en elk sleutel gehad en was buiten zo dicht dat, hoewel het plaatsje zeer klein was, de huizen aan de overzijde niet anders dan schimmige leken. Als men de donkere wolk zo neer zag daden, alles verduisterend, zou men hebben kunnen denken dat de natuur daar dichtbij woonde en op grote schaal aan het brouwen was.  De deur van Scrooge's kantoor stond open zodat hij een oogje kon houden op zijn klerk, die in een nageestige kleine cel, een soort hok, priven kopieerde. Scrooge's had al een klein vuurtje, doch het vuur van de klerk was zoveel kleiner dan het wel één koonleek. Hij kon er niets op doen, want Scrooge's hield de kodenbak in zijn eigen kamer. En als de klerk binnenkwam met de kodenschepper, voorspeelde zijn meester hem dat ze van elkaar zouden moeten gaan waarop de klerk zijn witte boefante omdeed en zich trachten te verwarmen aan de kaars. Wat hem, daar hij geen man was van grote verbeeldenkracht, niet gelukte. Vrolijk kerstmis oom, veel heil en zegen, riep een vrolijke stem. Het was de stem van Scrooge's neef, die hem zo plotseling overviel dat hij de eerste aanduiding zijn erkomst was. Bah! zei Scrooge. Nonsens. Deze neef van Scrooge had zich zo warm gemaakt door zijn snelle lopen in de mist dat hij er van geloede. Zijn geluid was rood en knap, zijn ogen schitterden en zijn adem dampte. Kerstmis nonsens oom, zei Scrooge's neef, dat meent u niet. Waarachtig wel, zei Scrooge, vrolijk kerstmis, welke recht hebben jij om vrolijk te zijn? Je bent arm genoeg, zou ik zeggen. Kom nu, antwoorden neef vrolijk, welke recht hebt u om knorig te zijn? U is rijk genoeg. Daar Scrooge op dat moment geen beter antwoord klaar had, zei hij nog naast Bach en liet erop volgen nonsens. Hij wees nu niet knorig oom, zei de neef. Wat kan ik anders zijn, antwoorden de oom, als ik in zo'n wereld voldwaar ze leef? Vrolijk kerstmis. Weg met vrolijk kerstmis, wat betekent kersttijd voor jou anders dan een tijd waar je je rekeningen moet betalen zonder dat je er geld voor hebt. Een tijd dat je jezelf een jaar ouder weet en geen uur rijker. Een tijd om je balans op te maken en al zijn posten seder 12 maanden lang tegen je te zinkeren. Als ik kon doen wat ik wou, zou ieder idiot die rondloopt met vrolijk kerstmis op zijn lippen gekookt worden met zijn eigen punning en begraven worden met een hulstak door zijn hart. Dat zou ik. Oom pleiten de neef. Neef, antwoorden de oomstreng, vier kerstmis zoals je verkist en laat mij het doen zoals ik het wil. Vieren, herdams Scrooge's neef, maar u viert het helemaal niet.  Laat me het dan later voor wat het is Scrooge's. Veel goedmogenheid je doen. Het heeft je altijd veel geluk gebracht. Er zijn vele dingen die me goed hebben kunnen doen en waaruit ik geen nut getrokken heb waarschijnlijk antwoorden de neef en van deze dingen is kerstmis erheen. Maar ik weet zeker dat ik aan kersttijd als hij weer daar is nog afgezien van de eerbied verschuldigd uit zijn heilige naam en oorsprong zodat er minstig iets dat erbij past en van afgescheiden kan worden als u goedertijd een gelukkige, vergevende, liefderijke, aangename tijd. De enige tijd die ik in de lange jaarkalender ken, waarop mannen en vrouwen als bij onderlingen overeenkomst hun gesloten harten vrijelijk openen en denken aan lieden beneden hen als aan werkelijk medereizigers naar het graf. En niet als aan een ander rost van schepselen dat naar een ander eindtoel reist. En daarom oom al heeft kersttijd nooit een grijntje goud of zilver gelooft het toch dat het mij goed gedaan heeft en mij goed zal doen, en ik zeg God segene hem. De klerk in het hok applaudiseerde onwelkeurig en zich onmiddellijk daarop bewust worden van de ongepastheid die van pokte hij in het vuur en doofde het laatste zwakkerfondje voor altijd uit. Laat ik jou toch eens horen, Zescoach en jij zult je kerstbes vieren met het verlies van je betrekking. Gezijd bepaalt een groot reten na meneer verwendend, het verwondert me dat je nog niet in het parlement zit. Wees, noem niet boos om. Kom, kom mooi gebeuren ons eten. Scoach zei dat hij hem nog net zo lief zag hangen. Ja, waarachter, dat zei hij. Hij gebruikte de gehele uitdrukking en zei dat het hem nog net zo lief in dat uiterste zou zien. Maar waarom riep Scoach eens neef uit. Waarom? Waarom trouwden je, zei Scoach, omdat ik verliefd werd. Omdat je verliefd werd, grondig als het of dit het enige ter wereld was dat nog belachelijker was dan een vroede kerstnis. Goeiemiddag. Maar om u is me even min ooit komen opzoeken voordat dit gebeurde. Waarom geef u dat nu als een reden voor u niet komen? Goedemiddag, Zescoach. Ik verlang niets van u, ik vraag u immer eens om niets. Waarom kunnen we geen goede vrienden zijn? Goedemiddag, Zescoach. Het spijt bewerkelijk dat ik u was. Nooit hebben we een twist gehad waardoor ik aanleiding gegeven heb.  Doch ik heb geprobeerd u over te halen ter ere van Kerstmis en ik zal toch mijn kerststemming bewaren tot het laatste. En daarom, een gelukkig kerstfeest al. Goedemiddag, Zescoach. En een gelukkig nieuw jaar. Goedemiddag, Zescoach. En toch verliet zijn neef het verdrek zonder een verborgen woord te uiten. Hij bleef bij de buiten deur staan om de complimenten van de dag te wisselen en hij was toch warmer dan Scoach, want hij beantwoorden ze hartelijk. Daar heb je nog zo'n idiot, bijvoorbeeld de Scoach, die hem hoorde. Mijn klerk met negen gulden in de week en een vrouw en kinderen en dat praat over een vrolijk Kerstmis. Ik geloof dat ik mij naar Bedlam zal verhuizen. Deze idiot had, toen hij Scoach's neef uitliet, twee andere mensen binnen gelaten. Het waren deftige welgedaane heren prettig om aan te zien die nu met een hoede af in Scoach's kantoor stonden. Ze hadden boeken en papieren in de hand en bogen voor Scoach. De firma Scoach en Marley geloof ik, zij en de heren, ze luisteren inzien, heb ik het genoeg uit de heer Scoach over de heer Marley te zien. Neer Marley is al zeven jaar dood, antwoordde Scoach. Vanavond voor zeven jaar is hij gestorven. Wij twijfelen in het aan of zijn mildheid is in goede handen bij zijn overlevene companion. Zij de heer zijn gelovensbrieven overhandigend. Als zij ongetwijfeld, want ze waren twee verwantezielen geweest. Bij het onheilspellend worden mildheid vond ze de Scoach de wenkbrouwen, schudden het hoofd en gaf de geloosbrieven terug. In deze blije tijd van het jaar meneer Scoach, zij de heer en pen opnemend is het meer nog dan anders wenselijk dat wij iets zouden doen voor de armen en behoeftigen die in deze tijd veel te leiden hebben. Duizenden moeten het aller nodigste ontberen. Honderduizenden ontberen de meest de heer. Zijn er geen gevangenissen? Vroeg Scoach. O ja, gevangenissen in overvloed zij de heer zijn pen weer neerlegend. En de werkhuizen Vroeg Scoach, zij die nog in werking? Zeker. En toch antwoordde de heer wens ik dat ik zeggen kon dat ze het niet meer waren.  De tretmolen en de armenwet zijn dus nog in volle kracht? Zijn Scoach? Beiden nog op volle krachtmeneer? Ha, ik was bang uit wat u eerst zei te moeten opmaken dat er iets was voorgevallen dat hen in hun nuttige werking gestuid had, zij Scoach. Het doet me genoeg het dat te horen. In de overtuiging dat zij aan de overgrote meerderheid niet juist christelijke vreugde na ziel en lichaam verschaffen, antwoordde de heer, traag de enkele van ons geld bij elkaar te krijgen om de armen aan wat voedsel en middelen ter verwarming te helpen. We kozen deze tijd uit omdat nu wordt dan anders het gebrek scherp gevoeld wordt en de overdoet feestfeerd. Voor hoeveel mag ik u inschrijven? Voor niets, antwoordde Scoach. Wens u anoniem te blijven? Ik wens met rust geladen te worden, zei Scoach. Terwijl u mij vraagt wat ik wens, heren, is dat mijn antwoord. Ik vind je zelf geet feest op kerstbus en het kan bij mij niet leiden niet toen de lieden vermaakten verschaffen. Ik steunde in richtingen die ik zo even noemde en die kostte genoeg en zei die het arm hebben kunnen daarheen gaan. Maar velen kunnen daar niet heen gaan en velen zouden liever sterven. Als een lieve wil is sterven, zei Scoach, dan moeten ze dat maar doen en zo doen de overbevolking tegen gaan. Bovendien nemen we niet kwalijk, maar daar weet ik niet van. Maar u kon het toch weten, merkte de herop. Het zijn mijn zaken niet, antwoordde Scoach. Het is voldoende als een mens zijn eigen zaken verstaat en een andere. De mijnen houden mij voortduren bezig. Goedemiddag heren. Duidelijk zien dat het nutteloos zou zijn om langer aan te houden, gingen de heren heen. Scoach ervalt zijn arbeid met een verhoogde dunk van zichzelf en boertiger geluimd dan gewoonlijk. Onderwijl werden de mist en de duisternis zo zwaar dat de mensen buiten rond liepen met vlakke de torzen en aanboden voorrijtuigen en de toren van een kerk wins schorre oude klok steeds met listige blikken op Scoach neerzag vanuit een grotisch venster in de muur werd onzichtbaar en sloeg de uren en kwartieren in de wolken met bevende trillingen achterna alsof zijn tanden daarboven in zijn bevroere hoofd klapperden. De kou werd doordringend.  In de hoofdstraat, op de hoek van het Hofje, waren enige arbeiders bezig de gaspijpen te repareren en hadden een flink vuur aangestoken waarom heen een troep havenloze mannen en jongen stonden, hun handen warmend en van verrukking met de oog geknippend tegen de gloed. Daar de waterkraan aan zichzelf overgelaten was, stoelde het water dat er overgevloeid was plotseling, gemelijk en werd tot misanthropisch ijs. De schittering der winkels, waar heelstakken en best een knapperden in de lampe hitte der etalages, kleurde bleke gezichten rossig onder het voorbijgaan. Puliers en kruidenieswinkels een glorierijke praalvertoning waarvan men tenouwenood kon geloven dat zufferdingen als koop en verkoop er iets mee uit te staan hadden. De Loordmeer, in de sterkte van zijn machtige stadhuis, gaf zijn vijftig koks- en bottendeersbevel kerstmis te vieren op een wijze zoals dat in het huishouden van een Loordmeer betaankt. En zelfs de kleine kleermaker die hij de vorige maandag 3 gulden boete opgelegd had omdat hij op straat dronken en bloedtochtig was geweest, en vliegde de pudding voor de volgende dag terwijl zijn makere vrouw met het kleine kind de straat op ging om het roedvlees te kopen. Al mistiger en kouder werd het. Doordringend, snerpend, snijdend koud. Als de goedeste in Dunstan de neus van de duivel slechts genepend had met een tikje van dit weer in plaats van zijn gewone wapen en smidshammer en neiptank te gebruiken dan zou de Satan er eerst lustig op losgebruld hebben. De eigenaar van een schralen jongendeus geknabbeld en bekoud door de hongerige kouden zoals beentjes door honden afgeknabbeld worden bukte zich naar schroetsen sleutelgat om hem te onthalen op een kerstlied. Doch bij de eerste klanken van heil en zegen op deze dag dat geen leed u treffen mag geeft schroetsen de liniaal met sokenedersie dat de zanger dodelijk verschikt de vluchtdam en het sleutelgat tempoiliet aan de mist en er nog meer met schroetsjes aard de sluitingzuur daar. Onwillig stapte Scrooge van zijn kruk en herkende het feit stilswijgend tegenover de klerk in het hock die ze kaars onmiddellijk doofde en zijn hoed opzetten.  Mooi gemuut je zeker de hele dag vrij hebben he Zes scrooge als het gelegen komt meneer het komt niet gelegen Zes scrooge en het is bovendien niet billig als ik je er een daal de loon voor in hield weet ik zeker dat je je al heel veroogelijkt zou achter de klerk glimlacht de flautjes en toch Zes scrooge vind je niet dat ik benaderd wordt als ik jou een dag salaris betaal voor geen werk de klerk merkte op dat het maar eens in het jaar was een erg barmelijk voorwensel om iemand zak iedere 25 december te rollen Zes scrooge zijn overjas tot de kind toeknopend maar natuurlijk zal je de hele dag wel moeten vrij zijn zorg dan dat je hier de volgende mooie gezoveelte vroeger bent de klerk beloofde dit te zullen doen en scrooge ging grommend heen het kantoor was in een oogwenk gesloten en de klerk, met de lange einde van zijn witte boefant tot op zijn middel bengelend want hij kon niet bogen op een overjas ging een glippertje maken op een glijbaan in Coinhill, achter een rij jongens aan 20 maal achter 1 ter ere van de vooravond van kerstmis en hoorde toen huiswaart naar Camden Town zo hard zijn benen slecht draven wilden om blinden mannetje te spelen scrooge gebruikte zijn daar geestige middag in het nageestige restaurant waar hij dit gewoonlijk deed en na al de bladen gelezen en de rest van de avond zoek gebrachte met zijn bankkastboek ging hij huiswaarts en tebed hij woonde op kamers die voortijds behoord hadden aan zijn overleden compagnon het was in somberstel vertrekkend in het somber groot gebouw aan een hofje waar het zo weinig te maken had dat mensen hier bijna zou kunnen verbeeld hebben dat het erheen gelopen was toen het nog een jong huis was met andere huizen en de weg eruit vergeten had het was nu wel oud en nageester want er woonde niemand anders in dan scrooge na de andere vertrekken alle verhuurd waren als kantooren op het plaatje was het zo donker dat zelfs scrooge die iedere steler van kende wel met zijn handen moest rondtastelen de mist en de vorst hingen zo dicht om de oude poort van het huis dat het leek alsof de gedius van het weer in droevige overpijnzingen op de drempel zat nu is het een feit dat er niets bijzonders aan de klopper op de deur was behalve dat zij zeer groot was ook is het een feit dat scrooge hem voor ogen gehad had zolang hij daar woonde en dat scrooge al even weinig had van wat men verbildingskracht noemt als enig koopman in de city van London zelfs hieronder begrijpend wat een stout woord is de raad, de schepenen en de gildebroeders ook moet men niet vergeten dat scrooge geen ogenblik meer gedacht had nu zeven jaar dode companion sinds hij het die middag melding van gemaakt had het laat iemand met dan eens zo hij kan verklaren hoe het kwam dat scrooge toen hij de steutel in het steutel had gestoken had in de klopper zonder dat deze enig veranderingsproces onderging zag, niet in klopper door Marlis gezicht Marlis gezicht het was niet als de andere voorwerpen in ondoedringbare schaduw gehuld, toch er omheen schenen maar geestig ligt, zoals men soms ziet om hun bedorven kreeft in een donkere kelder het geluid was niet boos of woest toch keek scrooge slecht aan, zoals Marlis dit plag te doen met een spookachtige bril die opgeslagen was op het spookachtige voorhoofd het haar duifte vreemd heen en weer als bewogen door adem of hete lucht en hoewel de ogen wijd open stonden waren ze geheel bewegingloos dat en de lijkleur maakte het tot iets af grijsselijks toch dit laatste is geen onafhankelijk te zijn van zijn eigen wil meer nog dan het een deel van de uitdrukking ervan vormde toen scrooge strak naar dit verschijnsel keek was het weer een klopper het zou bezijde de waarheid zijn te zeggen dat scrooge niet ondaan was of dat zijn bloed zich niet bewust was van een vreselijke sensatie waarin hij zeer dat zijn kindsheid vreemd was geweest door hij legde zijn hand weer op de sleutel die hij los gelaten had draaide hij met vaste hand om ging binnen en stak zijn kaars aan weliswaar stond hij in ogen met besluitenloos voor hij de deur sloot en ook keken hij eerst behoedzaam achter alsof hij half en half verwachtig verschrik te worden door Marlis staartbruikje uithangend in de gang toch er was niets achter de deur behalve de schroeven en moeren die de klopper vasthielden daarom zei hij poepoe en sloot de deur met een slag en uitwegelmde door het huis als donder ieder verdreek boven en ieder wat in de kelders van de wijnhandelaar beneden scheed een eigen naaklang van echos te hebben door Scrooge was er de man niet naar zich door echos uit het veld te laten slaan hij grendelde de deur en ging de gang door de trappen op en nog wel langzaam onder het gaan zijn kaars snuitend men praat wel eens over het rijden van een rijtuig met de zes tegen de goede oude trap op of door de leemt in van een jonge parlemenswet maar ik houdt vol dat je met gemak een lijkkoets die trap had kunnen oprijden en nog wel overdwas met dat disselboom naar de buur en het portier naar de bandenstraat er was ruimte in overvloed wat misschien de reden is waarom Scrooge dacht dat hij een zich voor het bewegen de lijkstatie voor zich zag uitgaan in het halfduister een half door zijn gastlandtaren die niet al te goed verlicht hebben je kunt dus wel aannemen dat het er tamelijk donker was duisterd is goedkoop en daar heel Scrooge van door voor hij zijn zware deurslood ging hij zijn vertrekker rond om te zien of alles in orde was hij herinnerde zich het gezicht nog juist genoeg om die zekerheid ten minste te willen hebben huiskamer slaapkamer alles zoals het behoorde niemand onder de sofa een klein vuurtje in de haart lepel en kom klaar gezet en het kleine palletje met pap Scrooge had kou in het hoofd op de roostig niemand onder het bed niemand in de kast niemand in de chamberkloak die in verdachte houding tegen de muur ging rommelkamer als gewonelijk het oude vuurscherm ouderschoenen twee vismanden was daarvan op drie poten voorkomen vandaan deed hij de deur dicht en sloot zichzelf in draaide de sleutel tweemaal om wat niet zijn gewoonte was al dus verzekerd tegen een overval deed hij zijn das af trok zijn chamberkloak en pantoffels aan zette zijn slaapmins op en ging voor het vuur zitten om zijn pap te gebruiken het was wel een heel klein vuurtje van geen betekenis op zo'n bitter koude avond hij moest er zeer dichtbij gaan zitten de schouw was in zeer oude lang geleden gebouwd door de een of andere hollandse koopman en rondom ingelicht met vreemde hollandse tegels die tafreden uit de heilige schrift voorstelden er waren kajens en ebos varen als dochters koninginnen van Sheba hemelse boden die uit de lucht afdaalden op wolken van vieren bedden ebrahands belchazards de schouw was in zeer oude ebrahands belchazards, apostelen die in boten vlootjes in zee staken honderden figuren om zijn gedachten bij te doen stilstaan en toch kwam dit gezicht van de zeven jaar dode Mardi telkens terug en verzorg al het andere even als de toverstaf van de oude profeet als iedereen gladde tegel in het eerst zonder figuren erop geweest was met het vermogenen tafril op zijn oppervlakte te malen de losse brokken zijn een gedachte zou er op elk een afdruk van Mardi's gezicht te zin zijn geweest malligheid zes kroetsch, er liep de kaber op en neer na dit verschijnde malen gedaten ging hij weer zitten toen hij zijn hoofd achterover op zijn stoel niet rusten bleef zijn blik toevallig rusten op een schel een in onbruik geraakte schel die in het vertrek hing en die voor het eed of ander verkeeld met een vertrek in de bovenste verdieping van het huis met de uiterste verbazing en met een vereemde onverklaarbare angst zag hij, hoe, terwijl hij haar naar keek deze bel heel een weer begon te slingeren ze slingende zo zacht in het begin dat zij nauwelijks geluid maakte toch weldraai klonk ze luid en alle schellen in het huis deden even dit dit zal ze wat in half een minuut of een minuut hebben aangehouden toch het leek wel een uur de bellen hielden op zoals ze begonnen waren de gelijk hun geluid werd gevolgd door een rammelend gerommel laag beneden in het huis alsof iemand in zware kettings leepte over de vaten in de kelder van de wijnkoper en een schroets herinnerde zich toen op eens de verhalen van geesten in spookhuizen en dat er altijd ketengerommel in voor kwam de kelderdeur vloog open met een holle slag en toen hoorde hij het lawij veel duidelijker op de verdieping in het onderhem vervolgens kwam het de trap op en recht op zijn deur aan ik houd toch vol dat het malligheid is zijn scoots ik wil het niet in geloven niet te binnen verschoot hij van kleur toen het zonder een ogenblik stilte houden door de zware deur geleed en zo in de kamer voor zijn ogen verscheen toen het binnen kwam vlakkede het kwijtende vuur helder op alsof het zeggen wilde die kerk, Marlis geest en toen doofde het weer het was zijn gezicht volmaakt zijn gezicht Marlis met zijn puikstaartje zijn gewone vest, spanbroek en hoge luizen de kwasten aan deze laatste stonden richt overeind, even als zijn puikstaartje en zijn jaspanden en het haar op zijn hoofd de ketting die hij voortsleepte was op zijn middel vastgemaakt deze keten was lang slingende zich om hem heen af in staart en was gemaakt want scoots nam hem nauwkeurig op van geldkisten, sleutels hangsloten, grootboeken acten en zware van staal gevlochte beursen zijn lichaam was doorscheidend zodat scoots, terwijl hij hem opnam door zijn vestkeek en de twee knopen achter op zijn jas kon zien scoots had ik was horen zeggen dat Marlis geen hart had maar dit had hij nooit kunnen geloven voor hij het nu zag nee, en ook nu geloofde hij het nog niet hoewel hij dwars door het spook heen zag en het voorzicht zag staan hoewel hij de kilmakende invloed koude ogen voelde en zelfs het weefsel kon onderscheiden van de doek die om hoofd en kind gebonden was welk blinddoek hij tot nu toe niet opgemerkt had was hij toch nog ongelofig en streed tegen zijn zintuigen wat heeft dat u te betekenen scoots, scherp en koud als altijd wat wilt u van mij heel veel Marlis stem daar viel niet aan te twijfelen wie zei het je wacht me wie ik geweest ben wie ben je dan geweest zei scroots zijn stem verheffend je bent nog al kieskeurig voor het schim hij had willen zeggen kieskeurig tot op een haar maar hij stelde het eerste ervoor in de plaats als meer passend toen ik leefde was ik hier compagnon, Jacob Marlis kunt je kunt je gaan zitten voor scroots, hem twijfelachtig aanzien ja wel doe dat dan scroots deed deze vraag omdat hij niet wist of een zo doorscheidende geest wel in staat zou zijn een stoel te nemen en hij voelde dat in geval deze dit niet kon een vrij lastige verklaring hiervan het noodzakelijke gevolg moest zijn toch die geest ging zitten aan de andere kant van de haart alsof hij niets anders gewoon was geloof niet aan mij merkte de geest op nee, dat doe ik ook niet scroots welk verder bewijs voor mijn bestaan hebt genodig behalve dat uw zintuigen dat weet ik niet scroots, waarom vertrouwt u uw zintuigen niet omdat scroots er maar heel weinig nodig is om ze in de wacht te brengen een geringer ongesteldheid van de maag maakt me bedriegelijk je kunt wel een onverteerbaar stukje osse vlees zijn een beetje mosterd wat je dan ook zijn mocht scroots was niet gewoon aardigheden te verkopen en ook voelde hij zich in zijn binnenste nu juist allerminst grappig gestemd het feit was dat hij geestig trachten te zijn om zijn eigen aandacht af te leiden en zijn angst eronder te houden want de stem van het spook door hem door merk en been scroots voelde dat als hij ook maar één ogenblik stil naar die starende, verglaasde ogen te kijken, hij heel was een stokje zou vallen ook was er iets gruwelijks in het feit dat het spook een eigen helse atmosfeer om zich heen had scroots kon dat zelf niet voelen toch het was klaarblijkelijk het geval want hoewel het spook volmarkt stil zat gingen zijn haar en panden en kwasten nog steeds heen en weer als door de hete lucht uit het oven ziet je deze tandenstoker vroeg scroots, snel opnieuw aanvallend om de hierboven aangeduide reden om de versteende blik van het visionen van zich af te leiden al was het maar voor een seconde zeker, antwoorden het spook en je kijkt er niet eens naar zei scroots maar ik zie hem toch, zei het spook nu, antwoorden scroots ik heb deze me door te slikken om voor de rest van mijn dagen vervolg te worden door een legioen kabouters, allen van mijn eigen vinding nonsense, zeg ik, allemaal nonsense op deze woordes die dit spook een vreselijke kreet uit en rammelde zo lawaai naar geestig met zijn keten, dat scroots zich aan zijn stoel vastklemmde om te voorkomen dat hij in zwijmen zou vallen toch, hoeveel groter werd zijn ontzetting toen het spook de blinddoek van zijn hoofd verwijderde, alsof het te warm was om hem binnen zijn huis te dragen en zijn onderkaak op zijn borst neerviel scroots viel op de knieën en sloeg de handen voor het gezicht genade, zei hij, vreselijke verscheiding waarom valt je mij lastig? werelds gezinderman, antwoorden het spook, geloof je in mij of niet ja, zei scroots, ik moet wel maar waarom dwalen geesten over de aarde en waarom komen zij tot mij van iedere mens wordt geëist dat de geest die in hem is onder zijn medeschepselen heende en verzo omwandelen en zo die geest dit in dit leven niet doet is hij veroordeeld om het te doen na den dood hij is gedoemd om door de wereld te doden oh, wee mij en getuigen te zijn van wat hij niet delen kan doch op aarde had kunnen deelachtig worden en waardoor hij geluk had kunnen bevorderen wieerslaakte de geest in kreet en rammelde met zijn keten en vrong zijn door schijnende handen gezijd geboeid, zei scroots bevend zeg mij waarom ik torst de keten die ik bij mijn leven smeden antwoorde de geest ik baakte hem schalm voor schalm en L voor L uit eigen vrije wil gorde ik hem om en uit eigen vrije wil torste ik hem is het model ervan u vreemd scroots bevde al meer en meer of wilt je het gewicht en de lengte van de sterke keten die je zelf draagt weten zeven kerstavonden geleden was die ruim zo zwaar en lang als deze en seder die tijd heb jij er forturend aan gearbijd het is een zeer zware keten nu scroots keek om zich heen op de grond alsof hij verwacht is ik zelf omring te zien door een vijftig of zestig vademen staalkabel toch hij zag niets jacob, zei hij smeek die heb ik niet voor u antwoorden de geest die komen van andere regionen hebben niets als scroots en worden door andere dinaren aan andere mensen gebracht ook kan ik u niet zoveel zeggen als ik wel zou willen nog slechts zeer weinig mag ik u medelen ik mag nergens toeven en heb nergens rust en heb nergens en heb nergens rust mijn geest ging nooit verder dan de muren van ons kantoor luister gedurende mijn leven dwaalde mijn geest nooit buiten de enge grenzen van ons geldpistelhol en moeitevolle lange reizen liggen voor mij scroots had een gewoonte als hij ergens over nadacht zijn handen in zijn broekzakker te steken nadenken over wat de geest hebben verteld had u toch zonder zijn ogen op te slaan of zijn kniel in de houding te verlaten je moet wel langzaam aangedaan hebben jaak op, merk de scroots op op zakelijke toon, maar toch met ootboet en ontzach langzaam herhaalde de geest zeven jaar dood zijn scrootspensend en al die tijd op reis al die tijd geen rust geen vrede en voldurende knaging van Baraal reist gesnel zijn scroots op de vleugelen van de wind antwoorden de geest dan kun je in zeven jaar het heel eindje gekomen zijn, zijn scroots op deze woorden stieten de geest wederom een kreet uit en rommelden zo vreselijk met zijn keten in de stilte van de nacht dat de nachtwart voorkomen gerechtigd zou zijn geweest er proces voor bouw van op te maken wegen spuren gerecht oh, jij gevangenen gebondende en dubbelgeketende riepet spook uit jij die niet beseft dat er eeuwen van onafgebroken zoeken door ontstervelijke schepselen voor deze aarde in de eeuwigheid moet het te niet gaan voor al het goede waarvoor de aarde ontvankelijk is zich ontwikkeld heeft jij die niet beseft wat voor elke Christen geest in haar kleine werk ging bezig welke die ook zijn mogen dit stervelijk leven te kort is voor al het oneindige nut dat hij sticht en kan stichten niet te weten dat geen brauw hoe groot ook al de ongebruikt gelaten gelegenheden tot goed doen kan goedmaken en dit alles heb ik gedaan heb ik gedaan maar je was nog altijd een goedman van zaken jaak op die dit nu op zichzelf begon toe te passen zaken riep de geest uit zijn handen vringend de mensheid was mijn zaak het ooggemene welzijn was mijn zaak naast de liefde mededogen verdraagzaamheid en miltaaligheid die allen hadden mijn zaak en water in de oneindige oceaan van mijn plichten het hield zijn keten op arm lengte voor zich uit alsof deze de oorzaak was van al zijn nutteloos bureau en wierpen met een zware slag weer op de grond in deze tijd van een voortspoedende jaar leid ik het meest waarom ging ik met neergeslagen ogen mijn weg tussen de menigte slaan naar die gezegende sterk die de wijze dan wegweest naar de krupp waren er geen armenhuisen waar haar licht mij heen had kunnen geleiden Koetsch was al heel ondaan toen hij spook op deze wijze hoorde voortgaan en begon erg te beven hoor mij aan riep de geest mijn tijd is bijna om dat wil ik ses Koetsch maar wees niet hard tegen me bedieft Jacob hoe het komt dat ik je verschijn in een gedaante die je zien kunt, mag ik niet zeggen menige dag heb ik onzichtbaar naast je gezeten dit was geen bijzonder aangename gedachte scroetsch huiverde en wisten zich het zweet van het voorhoofd dat is geen licht gedeelte mijn erboeten doen ging de geest voort ik ben hier om je te zeggen een kans en hoop hebt om mijn lot te ontgaan een kans en een hoop die ik je verschafd heb en ben deze je bent altijd een goed vriend voor mij zij scroetsch, dank je wel ik zou bezocht worden hernam het spook door drie geesten scroetsch is gezicht weer bijna even lang als dat van de geest is dat de kans en de hoop waar je daar net van sprak Jacob ja dan geloof ik dat dat ik het toch maar liever niet wou zij scroetsch zonder hun bezoek zij de geest kunt geniet hopen het pad te ontgaan dat ik betreed morgen kunt jij de eerste verwachten als de klok 1 slaat kan ik ze niet alle drie te gelijk nemen en er dan meer afgedaan hebben Jacob stel de scroetsch voor verwacht de tweede de daarop volgende avond als de laatste slag van 12 van opgehouden heeft te trillen draag zorg dat ik je niet andermaal behoeft te verschijnen en in je eigen belang goed te onthouden wat er tussen ons is voorgevallen na deze woorden gezegd hebben nam de geest zijn blinddoek van de tafel en bond hem om zijn hoofd als te voren scroetsch wist dat hij dit deed aan het klapperend geluid dat het maar die standen maakten toen de kaken door de blinddoek hij waarde het zijn ogen weer op te slaan en zag zijn bovenaardse bezoeken voor zich staan in zijn rechterhouding met zijn keten om de arm gewonden de verscheiding verwijderde zich achterwaarts van hem en bij iedere schreden ging het raam vanzelf een eindje verder open zodat, toen het spook het bereikte het geheel open stond de geest wenkte scroetsch om naar de bij te komen het welk deze deed toen zijn nog slechts enkele schreden stak maar de geest de hand op hem beduidend niet nader te komen scroetsch bleef staan niet zozieer uit gehoorzaamheid als wel in verbazing en vrees want bij het opsteken in de hand worden hij plotseling verwarde geluiden in de lucht onszame hangende geluiden van weegeklaag en barou onhetspreekelijk droevige en zelfbeschuldigende klachten nadat het spook een ogenblik had toegeluisterd stemde het in met de droevige lijksang het grouwe, nachtelijke duister in scroetsch voelde het tot aan het fenster overmoedig in zijn nieuwsgierigheid hij keek naar buiten de lucht was vol spook gestalten die een rusteloze haast klaagend her- en derwaard zweefden elk van hen tochste ketenden zoals die van marlis geest een paar, het waren misschien schuldige regeringen waren aan elkaar geketend geen van hen was geheel vrij scroetsch had er verschijnenen bij hun leven gekend hij had op zeer goede voet gestaan met een oude geest met een wit vest aan die een reuzachtige ijzeren brandkast aan de enkel had en die erbarmelijk klaagde omdat hij een havenloze vrouw met een kind die hij beneden op een stoepzag zitten niet kon helpen hun ellende bestond klaarblijkelijk hierin dat zij trachten ten goede integrijpen in menselijke verhoudingen en hier toe voor altijd de macht verloren hadden of deze wezens vervaarten in mist of dat nevel hen onhulde kon hij niet uitmaken, doch zij en hun geestenstemmen verdwenen te samen en de nacht werd weer zoals hij was toen scroetsch naar huis liep scroetsch sloot het venster en onderzocht de deur door welke de geest binnengekomen was ze was dubbel gegrendeld zoals hij haar met zijn eigen handel gegrendeld had en de grendels waren onangeroogd hij probeerde om weer nonsense te zeggen maar bleef bij de eerste lettergrip steken en daar hij het zij door de emotie die hij gehad had of door de vermoeienissen van die dag of door het kijkje in de onzichtbare wereld of door het vervelende gesprek dat hij met de geest gehad had of door het laten uur grote proefden aan rust had ging hij dadelijk te bed zonder zich uit te kleden en viel onmiddelijk in slaap het einde van de eerste zang tweede zang van een kerstlied in Prosa deze LibriVox opname is vrij van uteursrechten opname door Bart De Leeuw een kerstlied in Prosa zei een spook kerstvertelling door Charles Dickens in de vertaling van die J.