Brieven van den nutteloozen toeschouwer | Louis Couperus | Essays | Speaking Book | Dutch | 2/2
Prief 10. Van Prieven van de nutteloze toeschouwer door Louis Couperas. Deze liep je volksopname behoort tot de publieke domein. Opname door Anna Simon. Prief 10. Ik voel mijn kracht mij begreven. Even als vroeger op de Hogere Burgerschool, toen ik schij en natuur kunde begon te leren. Toen lagen Weldra, de stapels frisse kajiers en de pasversneden potlooden en de heerlijke energie om een nieuw vak te leren, allemaal plat op elkaar als een in-ingezakte omma-let-soufflé. Zo is het ook nu. Lezer, ik volg niet meer wereldoorlog en wereldbrand. Even min als ik vroeger, na drie maanden, nog volgde des docenten lessen in schij en natuur kunde. Ik streep niet meer op mijn oorlogskaarten, die ik weet niet meer waar zijn, overwinningen en nederlagen aan, van welke legers ook. Ja, ik lees zelfs bijna niet meer courante en haal mij alleen op de hoogte door de hoofdletterster-sensatie-titels, en heb op mijn vrouw mijn geliefde vertennen wat zij uit de courante leest. Ik geef het op. Kijk eens, Europa's zelfmoord duurt te lang om mij nog langer belang im te boezemen. We hebben altijd gedacht dat met het moderne moordtuig een wereldoorlog nooit langer dan een maand, laat ons zeggen, zes weken van onze aandacht zou kunnen vergen. Nu de oorlog, naar Engeland, zegt, drie jaren zou kunnen duren. Engeland is not in a hurry. Nu bekend ik volmondig, dat zolang het interrest van een modern mens niet gespannen kan blijven, zonder dat krankzinnigheid, misschien tot idiotisme, te leiden. Gewens toch niet van mij, dat ik drie jaren lang niet anders doe dan oorlogskaart aantekeningen bijhouden, vlagjes verplaatsen en tegen strijdige couranteberichten lezen. Dat ik drie jaren lang nutteloos blijf toeschouwen naar wat de grote kinderen van Europa doen. Ook kan er trappelende en ranzelende en elkaar verwijtenden dat de Bakkelei Partij niet de schuld is van Jan maar van Piet of beter gezegd niet van Willem maar van Klaas. Laat het ons oprecht bekennen. Dit doet ons veel te lang. Dit moest nu maar uit zijn. Dit wordt heel vervelend. Het is al genoeg dat ons gewone leven reeds verland is seit drie maanden, om daarbij nog te moeten bedenken dat het verland zou kunnen blijven gedurende drie volle jaren. Dat wij jarenlang gruwelen zouden moeten nutteloos aanschouwen in een algemeen menselijke ellende als nimmer nog werd aanschoud.  Er is in mijn zo verminderd belang tevens een onmachtige razenij. Een razenij op vorsten of wie hen representeren en een razenij op hun volken die ook kan er zijn aan het vernietigen. Ik ben nooit iets van een anarchist geweest maar ik zou het nu kunnen worden uit onmachtige razenij. En als ik zelf dan niet de hele boel kan vernietigen minstens wensen dat een immense cataclysm een verkeerde draai van s' werelds loopt door het helal de rommel uit elkaar dit springen. Wensen dus dat de wereld één immense graanaat werd. Geziet lezig, zachtzinniger wordt ik er niet op. Dat komt vooral omdat het te lang duurt en omdat gemij vermoedelijk weer zachtzinnig wilt zien schijt ik er met het razen mee uit en draai de wereldbrand de rug toe. Laaien hij als hij laaien, ik bemoei maar er niet mee. Ik schou hem, tenminste voor het ogenblik, niet meer nutteloos toe. Ik wil pogon mijn gewone leven te leven op te staan met een lief gevoel in me dat de nieuwe dag weer daar is met zijn iedere keer wisstenende schoonheden. Na de heerlijke lauwheid van mijn bed de heerlijke fristen van mijn bad te genieten. Te genieten van de herfstzon die guld aan Florence's verweerde tinnen. Te genieten van gele rozen en kopere platanebladen. Te genieten van mijn vermoed en mijn pastijdje. En van te genieten van geheel mijn doeloze morgen. Te genieten van geheel mijn zalige doeloze leven. Als vroegig. Ik probeer het. Ik kan niet. Op straat accapareren dadelijk de vette hoofdletters mijn aandacht. Turkije, Rusland, boom. De missieministerie Salandra. Flink zo. Morgen, overmorgen, verklaart Italië de oorlog. Je wordt er misselijk van. Ik tenminste kan niet meer mee. Kan niet meer mee. In het begin van de wereldbrand pogde ik nog. Maar de slagendeezervesting oorlog duren niet meer 3, 5, 7 dagen. Ze duren nu weken, maanden. Ik ben overtuigd dat ze jaren gaan duren. Kan dat anders dan dat de aanafwisseling gewone, moderne mens dat langweilen gaat vinden? Waarom breekt er niet een wereldoproer uit, waarbij alle verstandige, intellectuele mensen er de brui van geven, langer nog van oorlog te moeten horen? Als de volkeren elkaar vernielen willen, is dat hun zaak. Maar er zijn ook nog individuen. En als die zich eens allemaal verenigden tegen deze grote wereldkankzinnigheid, zou dat niet geven? Ik vrees bijna van niets.  Oorlog verklaren ligt in de lucht, is in de mode. Lezer, ik verklaar u de oorlog. In godsnaam laat ons meedoen, laat ons niet verstandig blijven. Laten we elkaar in de keel vliegen, sreeuwende over onze beschaving, cultuur en wetende, ieder van ons, dat God u, mij, de overwinning zal schenken. Laten we alkanders hebben en houden in de brandsteken of minstens plunderen en roven. Laten wij ieder van ons bij alle persbureau, dat ieder van ons zegen viert. Laten wij met groen en geel boeken de verbijstrende mensheid overtuigen, dat wij beiden, ieder van ons, gelijk hebben. Gij beschuldigt mij van een barbaar te zijn. Ik u. Het is te zot in deze tijd, dat ik u rustig een vailleton schrijf en ga je het rustig weg leest. Leest mij niet meer en schrijf ik u niet mijn brief, vol nutteloze toeschouwing. Laten wij op elkaar losgaan. Laat iedere lezer op iedere vailleton schrijver losgaan en omgekeerd. Laat ieder individu op iedere individu losgaan. Laten de beesten er zich bijvoegen. In soorten als gewild leeuwen tegen tijgers, kamelen tegen giraffen, ratten, bunzings en muizen in driebond tegen katten, honden, tweebond. En tante van slangen en insecten tegen alliance van vogels en mormodieren. Laten daarbij zich volgende elementen lucht tegen aarden, vuur tegen water. Laat steden optrekken tegen aarden. Laat de noordpol de oorlog verklaren aan het zuidpol. Shackleton, generalissimus van de laatste. Laat dan de gehele aarde de oorlog verklaren tegen de maan en mars. Laat de duivel opnieuw zijn klauwe ballen tegen onze lieve heer. Laat alle sterren en planeten tegen elkaar inbommen. En vuur? Laat de boel nu maar een universele krankzinnigheid worden. Dan is het mij pas goed en schou ik nutteloos toe. Met u als gewild. Maar voordat zover gekomen is en het zou mijn enige genezing zijn, leg ik het af. Het is wel heel kolossaal deze wereldbrand. Zij is wel heel reuzachtig en epis. Deze maandenlange homoriek aan en of weigsel. Maar ze vervelen mij gruwelijk omdat ik ze te lang vind duren. De algemene krankzinnigheid, die van het heelal, die ik voorstel, zou niet langer duren dan een uur en daarna. Zouden wij misschien rustig onze gang kunnen gaan in een nieuwe metempsigoze op ene der overwonnehebbende planeten. Maar dit jaren dreigende dolle gedoe heeft dit tegen dat het niet meer interessant dreigte worden.  De mens wend aan alles ook aan jarendurende wereldbrand. Het is te voorzien dat als de boel zo voortgaat werkelijk jarenlang, de couranten nauwelijks meer met hoofdletterartikelen vermelden de algemene vernietiging van Parijs of London of de algemene gevangenamen van geheel het Duitse volk en zijn verbanding naar Japan of Portugal. Dat de conversatie meer zal rollen over een nieuwe opera die een energieke componist toch zal geschreven hebben of over het schandaal van een obsensatiebelustse dame de Parijs, jaloers op haar beroemde voorgangsters, dan over de eindoverwinning van Saag of Keizer of over de algehele vernietiging van Japan. Wij zijn een decadente mensheid en zelfs een wereldbrand zal ons niet kunnen retramperen. Wij zijn allen een beetje kapot en wat van ons overblijft gedurende zo lang weilige wereld zelfmoord zal geen lust meer hebben behouden nog enige aandacht te wijden aan de slotkatastrofen, maar zal eenvoudig weg door zijn gegaan met zijn eigen decadente levertje voor te achter alleen een voorspelling wat energiek decadenten betreft. Wat mij betreft, die alleen maar decadent ben, ik leg het nu al helemaal af. Ik lig al plat als een pannenkoek. Ik wil u nog eens herhalen, o, wereldvreden met mijn gesloten hebende lezig, dat ik nu reeds geen oorlogsaantekeningen meer maak, geen vlachtjes verplaatsen, ja, mijn beeld te geloven dat de enige verstandige mensen op deze idiootere wereld zouden moeten doen als ik. Alle heugenissen aan de woedende oorlog vergeten. Hunne kaarten, zelfs hunne stafkaarten, geheel hun oorlogsmateriaal verliezen, ergens in de Sahara of een andere onbewonende vlakte. Dat alle vorsten, ministers, diplomaten en generalen op één gezegend oogomelijk alles wat met de oorlog te maken heeft, zouden moeten verliezen eten, van ras en neid tot vaderlandsliefde toe. Dan zouden zij zich misschien eens mensenliefde en wereldliefde kunnen heugen. En als dat gebeurde, misschien wel door een hevige uitbeving, maar heviger dan die welk ons onlangs de Florence doorschudden, dan zouden daarna, alle legers, terug naar hun haardsteden kunnen trekken. Dan zou na een witte winter van rust, een zalige winterslaap, de wereld de tijd hebben om het volgende ontwaken uit haar reuzachtige nachtmerrie, en zich eens kunnen afvragen of het wel verstandig was geweest, willens en wetens te geraken tot zulk een stadium van universeerde krankseligheid als waartoe zij heden geraakt is. 