Zonde in het deftige dorp | Johan de Meester | Published 1900 onward | Talking Book | Dutch | 2/5
Zo ooit bij de wisselvalligheid der Fonsenmarkt van tegenwoordig door iemand in het dorp de regelijkheid zijn er brandwaar borgmaatschappij had kunnen getwijfeld worden het miliceuze, scrupuleuze nooit in nauwgezetheid vervrouwende beheer ter société zou iedereen hebben gerust gesteld. Een zaak de jongker Jan medebestuurd kon onmogelijk anders zijn dan solide. Van Lodec boog zich over naar Stork. Mag ik je straks 1 minuut plagen? Het was gewoonte ter société dat de jongeren heren elkaar met je aanspraken. De leeftijdsomgrenzing was daarbij vaag en Stork en van Lodec schilden niet veel. De eerste had een flauwe herinnering dat Lodec in zijn laatste jaar was een bedaard lid van de deftigste club toen hij als groen vele kamers afliep. Nooit had hij hem daarover gesproken. Toen Gijs, de jongste der broeders van Lodec, lommendstekingdrachtig te krijgen, was Stork elke ochtend op Eikenhorst geweest en telkens had Jan hem een past de conduit gegeven tot de vestibule glasdeur welke de huisknacht openhield. Eens, na een bezoek van wedelaag aan de zieken, had Monker Jan zich herinnerd dat dominee familie was van de dokter. Vertrouwelijker werden ze niet. Doch in de soos was het je, zelfs jou. Ongedwongenheid hoort bij een societijd. Vandaar juist dat men niet onvoorzichtig mocht zijn bij het aanvaren van nieuwe leden. Dat men had te overleggen wie dit San-Jeanen zouden aanschouwen en het recht verkrijgen eveneens zich gemeenschap te gedragen. Het bleef een dedicaten zaak. Tussentrein kon men ook weer niet zijn. Iets van het gemoedelijke dorpscharacter moest de societijd behouden. Er was er immers ook maar één. Wilde men werkelijk letten op stand, dan konden societijd niet bestaan. De afscheiding werd toch wel gehandhaafd. Toen van Lodijk uit zijn hoekje aan het einde van de Haartvuur ging, waar hij elke middag zat, waar het hem ongetwijfeld een fijn overwogend voldoening was, zijn invoudigen en toch bijzondere vaste plaats te hebben als secretaris Commissaris, als de heer die mentelkes om alles raadplicht. Toen hij uit dit hoekje zijn gladgeschoeren kop verhoeven naar de dokterboog en wel winnend gemeenschap hem toesprak, begreep stork onmiddellijk dat zorg voor de societijd de Commissaris preken deed. Vriendelijk, zei hij, heel graag van Lodijk. Doch de dikke oude kruis brak het geheimzinnigheidsspel. De dokter moet de introductie van die meneer nog waarmaken. Plof, het enfant tarieble de societijd zei er weer teveel.  Ook al ongehuwde, adelijke rijkhaard die soms op klompen de zaal binnenkwam overtuigd dat een baron kruis alles kan doen. Kreetjes, bewegingjes in de kring en nu was van Lodijk bewonderenswaardig onmiddellijk was hij opgestaan en daar zeiden van Storks toekomend, zei hij De oude heer is weer eens geestig nee, de quest is alleen of je zo goed wilt zijn, je gast voort even in te schrijven. Ach, natuurlijk, pardon van Lodijk. Stork was al overeind, hij had aan zijn plek te introduceren, helemaal niet gedacht. Hij ging naar het poek, vulde in en tekende, en onder het schrijven voeg hij zich af of werkelijk dit verzuim de leeghoofden zou hebben bezig gehouden. Nee, waarschijnlijk kwam alles bijeen. De dichtig was natuurlijk opgemerkt in het dorp. En nu was hij hier binnengedongen, alleen nog niet geïntroduceerd. Stork ging weer naar zijn plaats en zei zo innemend als hij maar kon. Mijn excuses van Lodijk, ik had het al deze dagen vergeten. Er werd gezwegen, blijkbaar bleef mijn ontevreden. Ben loge, voegkruis. Wilde men zijn gast kritiseren. Stork voelde het verzet in zich gisteren, toch bedacht dat de heren tot verwijt enig recht hadden, omdat Cleistra zomaar alleen was binnengedroon en zich waarschijnlijk niet voorgesteld had. Met een spotlachje kruis aankijkend zei hij, ja, dit is een misverstand geweest, ik ben opgehouden bij een patiënt, waarschijnlijk is er nog niet voorgesteld aan de heren. Cleistra, hij liep tot de drempel, riep nog eens. Cleistra, wenkte met het hoofd, traag stond er lichter op. Nu kon er worden voorgesteld. Van Lodijk was dadelijk toegeschoten. Enkel in de kring toen de omwil door hun gezicht te zetten als gebeurde iets onverwachts. Kruis vond het opstaan overbodig. De handen op de leuningen van zijn stoel klinkte hij even met zijwaarts gebogen hoofd en keek toen Cleistra alweer aan het ander werd voorgesteld en werd winnig oog op om die man die zo gekleed hier binnen dorskomen te monsteren. Van een damtavertje kwam papa Hoving zo dichter. De bedieteling ging onmiddellijk verder. Is meneer dichter? Hoe heet meneer? Cleistra. En van Beekestein die de naam gevraagd had schud het hoofd. Nooit van een dachter Cleistra gehoord. Hoving had bronken met de relatie. Zij zachtig, maar zo dat ieder het hoorde om de meon. Cleistra's plon de kop stak boven allen uit. Zijn geladen was uitdrukingsloos. De toestand liet hem volmaakt onverschillig.  Maar terwijl Stork met Baron van Beekestein sprak over een zieke dochter van dienst Koetsier legde de dichter de hand op de schouder van zijn gast heren en vroeg willen we heen gaan? Stork vond het lakonisme heerlijk. Jammer dacht hij die toch wat te blijven. En we zouden biljarten, antwoorden hij. Als je wilt. Het ene biljart was onbezet. Stork zelf speelde middelmatig. Nooit tijd en geld gehad voor spel. Doch hij wist het. Zijn gast was een meester. Begeerden er algene leden en leschen. Een goed speler maakte in een sociëteit nooit een malveguur. Wirkelijk keken enkele toe. Cleistra maakte serie op serie. Ook Hoving kwam erbij blijven staan. En plotseling ging dienst patraat door de zaal. Heere, nee. Kom dat toch eens kijken. Maat er door een spel, wat ik je zeg. Waarom Kruis kwam aangewaggeld? He, meneer Hoving, wat kunt u schreeuwen? U staat hier toch niet op de kermis? Hoving scheen niet in het minst getroffen. Oh, doktetjes zeg eens. Riep hij bij een erg slechte stoot. Meneer Hoving, zei Cleistra rustig. U speelt, geloof me, nog veel slechter. Kalm maakte hij prachtige ballen. Toen het spel, als poedig, geëindigd was, keer hij enkele complimentjes. Aan tafel was Cleistra onbezet. En hij kwam aan de tafel. En hij kwam aan de tafel. Aan tafel was Cleistra ongewoon stil. Sombar staarde hij, ad ingedachten. Stork beproefde hem op te wekken door over het billiard te beginnen. Verwonderlijk dat je dat zo kent. Schaken ken ik ook, zei de ander, zelf bewust, maar onverschillig. In Blaricum zal je toch niet veel spelen. Schaken wel. Ik volgde matches in schakelubriken. Ik speel zomers elke dag, met Poes. Poes? Die zit over me, met het geduld van een wijsgeer. Voor Billiard ten heb ik als jongen al een hartstocht gehad. Dat was de troost in de ellende van mijn Amsterdamse tijd. Ik doe het nog graag, waar ik maar kan. Je weet weg nu, hier op de soos. Verliezen doe je toch niet, dacht Stork. Met een zet droom Cleistra zijn stoel achteruit en liet het lange bovenligaam lager over de tafel heen vallen. Zijn houding van gezelligheid. Ik heb me die aristocratische heren anders voorgesteld. Glimlachend vraagend kreeg Stork hem aan. Ik had iets als geestverwandschap vermoed. Geestverwandschap? Hoe? Met wie? Met mezelf natuurlijk. Door des dokters Brein flutste de herinnering der episode van de middag.  Jonkeer van Wanderenrenk in het stapelen van illustraties gestoord voor de kennismaking met meneer Cleistra van Blarekum. Baron Kruis, altijd zelf genoegzaam, nu zonder in zijn stoel te vervriken, en afzakkende, veel gepletten vuilbevlekte bombazijn van een societijdsgast schouwend. De Baron van Bekestein op het woord dichter denken aan beets, of der haag, of ten kate, en met naar drukkelijke geringschatting verzekerend van een Cleistra nooit te hebben gehoord. Wat de drommel voor verwandschap kon Endymions verbeelding met de zulke venisceren. Ik wil er toch nog wel eens naartoe. Ik zag er een paar curieuse mensen, maar wat ik verwacht had, was er niet. Misschien is daar iets in Den Haag van te vinden. Misschien ook niet. Ik meen het soort adel, in Amersfoort heb ik er een Duitse roman over gelezen, dat geestelijk moe is van deftigheid, energieloos van oude beschaving, het tegendeel van jong, fris bloed. Geen heel prettige familie. Familie? Ja, je sprak van verwandschap. Aardig. Het is niet zomaal als het lijkt, en ook helemaal niet tragisch. Ik draag me niet jong geweest zijn gelaten. Zo dacht ik me ook een aristocrat. Die jongkers ratbraken het Hollands deftig, even afschuwelijk als de oude hoofdenke doet, in Platt-Amsterdam. Maar verder spreken of doen ze niets deftigs, als plebéers zo druk van belangstellerij. Druk? Hierop dus zo, doen ze druk? Vertrekkelijk ja. Niemand sprak er gedemd, met dat loomen van lusteloosheid, dat ik me voorstel als innerend aan de telgen uit oude geslachten. Vind je me mal? Pak leest er af, naar Stork te hebben aangekeken. Het gepraat had de dokter wat kregel gemaakt. Hij vond het kinderachtig gezocht. De dichter, die veel had gedacht en gelezen aan wiens eigenaardigheden in Stork in deze dagen makkelijk was gewend geraakt, kon zondeling voor de dag komen op een manier dat zijn gast hier weer twijfelde aan zijn ernst. Ik vraag me af, zei hij droog, waarom je toegeeft aan een neiging om tegenover jezelf met je pessimisme te koketeren. Ik heb er helemaal wat een verzinssel die makkelijk levende rijkaarts van de buitens hier enkel omdat ze jonker zijn meest van twee of drie eeuwen oude families te willen voorstellen als van zo'n verre komaf dat al het levensplezier eruit zou zijn. Het komt natuurlijk dik was voor dat je uitputtingen in geslacht kunt waarnemen, maar daar is geen oude familie voor nodig.  Een krachtmens uit het volk die hier komt die een gezin van parvenus vormt heeft vaak de volledige verslapping al in zijn klein kinderen. Soms ook in zijn kinderen. Een klein zoon haalt het dan wel weer eens op. Je denkt aan de bloedverarming in volkste geslachten en daar haal je dan jezelf bij. Horus, een jacht op geest verwanten die me van zo'n hermiet als jij bent verwondert en die ik enkel kan verklaren uit een vrij beroerde behoefte om al door bezig te zijn met jezelf. Die behoefte beheerst m'n leven. Ik kan maar daartegen willen verzetten, afleiding zoeken als een zieke tegen pijnen, maar laat het een kwaal zijn, en genezen. Een zieke weet ook wel, ik ben niet gezond. Als ik jou in je dagelijks doen zie, je kampte dat opgaan in je werk, heb ik, zoals vanzelf spreekt, momenten dat ik denk, was ik toch ook zo. Maar ik ben nu eenmaal anders en daarom komt zo'n gelegenheidswens ook niet voor het uit mijn wezenlijke wil. Ik ben een kind van een te laat getrouwde moedig die veel te oud nog van mij door jongsten is bevallen. Ik zit dan zo dwaars doktertje met te vergelijkend met een zoon geslacht. Oh nee, maar dat je voor het genoegen van die vergelijking naar onze zoo spent getogen. Ik zie zulke mensen nooit van daarbij, ik dacht belangwekkender type te vinden. Allerks kus voor me dorpsgenoten. Weer viel het zwijgen over de dis. Toen de huishoudster het nagericht bracht, wisselde Stork enkele woorden met haar over verzorging van een paar honden. De koffie na tafel dronken de heren in de studeerkamer. De koffie heeft zich meester gemaakt van het medisch weekplat. De dokters geef zijn patiënten een boek bij. Onverwacht kwam berkemijig. Om de epidemie, na Kleestra tegen Stork gezegd had, was ze dichter zeldem bij Berkie geweest. Herhaaldelijk had deze geklaagd bij bezoeken van de dokter. Sinds de vorige dag mocht Berkie weer uit en daar kwam hij door de avond. Dat had ik nog maar niet gedaan, perispte de dokter. Inderdaad gaf de kamer warmte een hoest bui. Hij kwam zich verbazend. Willem, ben jij op de soos geweest? Mocht het niet? Onverschilligde Kleestra. Een beschoonvaarder zei het. Ik wou het niet geloven. Wat is dat toch een burgerman? Wie? Je schoonvaardig. Oh, ja. Och. Berkie was alweer getemd.  Hij begon ter stond over verzin. De mercure had hij in de zak. Ik heb er je anders genoeg te lezen, zei de dichtere lakoniek en toonde zijn vriend het medisch weekblad. Een sigaar krijg je niet. Wil je koffie? Voeg stork, opstaand, om af te leiden. Even later, naar mijn Berkie mee. Hij moest nog zelf naar de kom verzieken. Kleestra verklaarde werk te hebben en bleef in de medische literatuur. Einde van hoofdstuk 11 en 12. Hoeststuk 13 en 14. Van de zonde in de deftige dorp. Dit is een Liepevox-opname. Alle Liepevox-opnamen beoort tot de publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger ga naar Liepevox.org. Opname door Anna Simon. De zonde in de deftige dorp van Johan de Meester. Hoestuk 13. Achterover in de leunstoel, het hoofd naar de borst gezakt, de wijsvinger aan de neus, de staarde dominee wedelaag over zijn bril naar beneden de tuin. Toen hij een jongeling, toen hij zo oud was als herman nu, tot een gewoonte bij het nadenken was hij hem geworden. Ach, hij dacht zich allerminst te geleerden. Hij zat neer als een angstig vader, een vader vol onrust en zelf verwijd. Want de heren beproefde hem in zijn zoon. Hij besefte dat hij als vader te kort kwam. Hij wist niet meer om de jongen te leiden. Had hij tegenover herman zijn opvoedenstaak verwaarloosd. Er viel veel te overleggen en te bewerkstelligen voor de gemeente veel herderlijk werk van raad en gebet en zijn jonge gezin hield hem dik was bezig hoe gerust hij op alij daar vertrouwen. Maar als hij hierdoor een onvoldoende raadsman geworden voor dat kind van zoveel gebet, dat oogappel van zijn goede katrien wel haar dierste nalatenschap heette mocht. Neefstork had hem straks toen ontstellen. Ze waren ook kander tegengekomen voor de smidsen. Kort hadden zij over de oude echberts gesproken die misschien de nacht niet zou halen en op het ogenblik dat dominee Wedelaag de woning van de smid wilde ingaan hoofd en hart vervuld van de zieken die iets wat zondelingen doorachtenswaardigen en vroom met dorpsgenoot zoveel herjaren, hadstork inderhaast op een vreemde toon gevraagd. Kan ik je vandaag nog spreken? Ben straks vergeef zijn huis geweest. Gaag je, over Herman. Het was bijna vreed van Stork geweest, hem als vader zo te doen strikken.  Waarom die toevoeging over Herman zo het geen waarschuwing was? Maar wat kon hij? Hij met de jongen die met Neef nooit gemeentzaam geweest was. De tegenwoordigheid van meintje echberts de ogen rood gekreeten om haar grootvader had het vragen van elke uitlegging onmogelijk gemaakt. Stork moest het hebben begrepen, maar daarom kon de toevoeging niet anders dan opzettelijk zijn geweest. Een voorbereiding. Ach, een voorbereiding waarop? Herman's gedrag was zo onterustend. Van zijn wegblijven in de kerstvakantie had hij geen steekhoudende verklaring vermogen te geven. En over de hartelijkheid van de nieuwsjaarsbrief had het gedorene in een nietzeggend nadarzinnigje betreffende dat verletsel een schaduw van onoprechtheid geworpen. Na drie brieven in één week over de wens om te melden, nadat zijn vader hem wat gewezen op wat er in deze brieven niet klopte, had hij van het verlangen naar het predekant zelfs niet meer gerept. De laatste weken schreef hij niet, of enkele regels vlucht gezinnen. Nee, het was met de jongen niet goed. Zou er iets zijn, iets stoffelijks waarover hij niet had durven schrijven? Waar zal wij nu neef te hulp riepen? Een kwestie van geld, misschien schulden gemaakt. Herman was wel gaarde niet zuinig. Toen meneer Wedelaar overlegte dat dit hem nog het minst zou smarten. Wel zat hij zelf ook tans weder eniger maten in geld zorgen. Zijn lieve aleid was het zuinig zijn niet gewoon en bij haar zwakte bleef er veel aan de dienstboden overgelaten. Tuykens bleek aan haar uitgaven onvoorzien. Maar goede vrienden hielpen en garen. En in die enige onderdachte handeling van Herman, een buitengewonen toch moedkoming nodig moest maken, dan zou, hij wist het, een enkel woord daarover aan de lieven de vakerveldjes volstaan. Nochtans grieft het tevaardig dat zijn zoon niet meer onmiddellijk tot hem dorst komen. Zijn twee oudsten hadden hun moeder ontbeerd. Was hij te weinig voor hen geweest in die vele eenzame jaren, die lange tijd van zijn wedernaarschap en hun geregeerd worden door de goedwillende, maar wel weinig taktvolle, je vrouw Wilmer, denk. Ach, somtijds besloop hem een vrees dat dat ans Herman, Leo niet, maar wel der stiefmoeder niet wel gezind was. En dan lag de schuld bij de moeder toch niet. Ontzagelijk moeilijk was voor Aleida de verhouding geweest tot die twee welhaast volwassen jongelingen die haar moeder hadden te noemen.  Toch haar hart, dat vol was van liefde, had haar geleerd hoe zich in die kiezen taak met voorkomen toewijding te gedragen. De liefderijkheid zelf was hij geweest en zij was het gebleven toen eigen kinderkens onmiddellijker zorg van haar volgen. Leo bleek het ook wel te beseffen zijn verhouding tot haar liet niets te wensen. Maar het is geen. Ach, hij, de vader, had het niet bespeurd zulke dingen ontgingen hem. Het is geen dat in de zomervakantie Hermans toon aleid gegrieft had. De goede ze had zich niet meer beklaagd. Eerst nu in de laatste tijd nu Hermans verandering aan de vader was gebleken had zij van van de zomer verteld. De kamerklok tickte. Zich half omwendend over de leunstoel zag Dominique Wedelaar met schrik dat het al half drie was. Na tweeën had Stork gezegd. Om drie uur was een categorisatie. Zozeer had Storks mededeling dat deze over Herman kwam spreken hem ontsteld dat hij haar aleid niet van haar durven reppen. Na het heilige, lieve geheim dat zijn dierbare vrouw hem de vorige week aan toe vertrouwd moest hij haar in alles sparen. Zij werd er toch al te veel van zichzelf. De kinderen eisten gestadige zorg. Dina deed wel trouw haar best, maar bij de laatste ziekte van Jopie had hij zich blijkbaar te zeer vermoeid en snachts kauwgevat met opstaan. Bovendien was er gescheel in de keuken ontstaan en die ruzie met haar cameraat trok de goed aardige Dina zich blijkbaar aan. Dina was niet die zich geweest was en het werk moest toch gedaan dus kwam het op aleida neer. Op dit ogenblik zou deze zo hoopte hij rusten. Ach, maar daar hoorde hij loesje roepen, vlakbij op de bovengang. Als het kind aleida wakker maakte. Schielijk trapt hij naar de deur en zust op de drempel met gecis en gebaar, wenkend naar waar moestje sliep. Loes kom naar hem toegelopen. Paatje, die moet komen, dadelijk, voor Wim. Waar is Dina? Beneden, Paatje. Doe meneer Wedelaag boog zich over de trapleuning en daar zag hij stork met haar. Zij fluisterden en Dina weenden. Dina, we komen, antwoerde stork. Wim heeft je nodig, Dina? Ja, ze komt, zei storkweeg. Verwonderd bleef Wedelaag staan op de gang. Loesje was naast hem. Ga gauw naar Wim, hoor, Dina komt. En het kind ging heen. Stork en Dina kwamen de trap op.  Mag ik binnen gaan? Stork ging Wedelaag voor. Hij bleef naar de deur gewendstaan tot dat Wedelaag haar had gesloten. Dina zei dat Aleida slaapt. Ik hoop dat Loes haar niet pakken gemaakt heeft. Ik had graag ook gesproken met haar, maar misschien is het beter dat jij het eerst doet. Je zag me daar met de huilende Dina. Over haar kom ik jullie spreken. Over Dina? Ja, over Dina. Heb jullie niets aan haar gemerkt? Gemerkt? Hoe meen je? Wel mijn hemel Wedelaag. Mijn keukenmijd heeft me er 14 dagen geleden al over aangesproken, omdat Dina zich op mij had beroepen dat ik het wel aan m'n vrouw zou zeggen. Nu praat men net dorp ervan. En jij en je vrouw vermoeden nog niets. Dina kan hier niet lang meer blijven. Want ze is zwangig, zeer het Augustus. Dina? Dominique Wedelaag had de handen gevouwen. Hij hield knijpend zijn voordeurborst. Die arme. Wie had dat gedacht van haar? Ja. Maar nu moet ik je nog wat zeggen. Alleen tijdje geleden heb ik het aan haar waar genomen. Op mijn interpolatie heeft ze bekend. Ze heeft me in haar angst er hele vertrouwen gegeven en gezegd wie de vader is. Ik geloof dat ze de waarheid spreekt. Al kost het me veel om dat te geloven. Wees nu sterk mijn waarde. Ik moet het je zeggen. Hoeveel leed ik je daarmee toe? Dina verzekert. Dat herman. Ze zeiden de naam bijna tegelijk. Stork had nadruk gelegd op het woord verzekerd en sprak de naam zacht met gedempte stem. Toch meteen kwam de kreet van de vader. Verwonderd was hij alleen geweest toen Stork in plaats van over Herman over Dina was begonnen. Maar onder de mededeling van haar zwangerschap had het noemen van de maand Augustus in Wedelaag een angst toen ontstaan. Een angst. Een niet-bewust verklaarde door het leed heen der teleurstelling om het meisje. En onder Storks verder spreken was die angst verhevigd. Klaarder geworden. En Wedelaag voelde zich overtuigd. Dit was het dan. Deze vreselijke zonde. Zij was gevallen over zijn huis. Mijn God! Mijn God! De knijpend samengevouwen handen waren lager van ingezakt en terwijl het hoofd schuin werd opgeheven slootten zich de ogen. De houding vond Stork antipatiek en de stem was een droef ontroerd zijn dat de niet-gelovige trof. Hij stond op en legde een hand op de schouder van zijn neef.  Ik moest het je nu eindelijk zeggen. Je begrijpt wel wat bekost. Ik merk aan je dat je Dina's verzekering niet in twijfel trekt. Ik ben haar ook gaan geloven. Wedelaag wilde opstaan. Ik zal haar roepen. O, nee, doe dat niet dadelijk. Ze weet dat ik hier ben om met je te zeggen. Ze is nu met de kinderen bezig. Kom jij eerst wat tot jezelf. Je stuurt haar toch zo ineens niet weg. Dat hoeft niet. Ja, maar... Toe, luister na me. In haar belang en in dat van aanleiden. Vertel het die met voorzichtigheid, want ze is erg op Dina gesteld. En hou de meid vandaag zeker nog bij je. Of wil je mij raad, nog een dag of veertien tot je een noodloop hebt voor de kinderen. Er is niets geen gevaar voor tevoegelbevalling, met ze zich wat mag ontzien. Ik heb kategisatie. Wedelaag riep het en sprong op. En meteen bakte hij een hand voor de ogen, bedenkend dat Anders Dina telkens kwam om hem aan het uur van kategisatie te herinneren. Nu bleef zij weg. En Herman? Herman? Vaarwel, ik dank je. Ik zal doen naar je raad. Voordat hij de pastorie verliet, ging stork even de keuken binnen om de naaeverige kamaraat gerust te stellen, en mevrouw het weten zou. Hoogstuk 14. Allijda verzette zich met beslistheid. Een meisje dat zij volkomen vertrouwd had, zij dulde haar geen nacht meer in huis, althans niet in de kinderkamer, die nog een nacht bij haar lieverlingen. Beste, oordeel je niet te hard? Vermoed had Wedelaag het gevraagd. Hij was gebroken, wist niet wat te doen. De kategisatie had hij te laat binnengekomen na een half uur uiteindigen. Meisjes, het spijt me, ik heb zo'n hoofdpijn. Die goede Lena Janssen had hem nog oorde kolonje opgedroon. Hij hield volstrekt niet van de geur. En nu thuis, daar hij dik was de neusnood, hoor ik uit telkens weer oorde kolonje, en hij kwam niet op de gedachte aan Leida en andere zaktoep te vragen. We moeten toch ook denken aan Neeltje, als haar tegenargument, toen hij bemiddelend voorstelde Dina dan niet bij de kinderen te laten, maar in de bodekamer te doen slapen. Dan zal ik het Neeltje verzoeken, zei de Wedelaag, en stond op. Dina was met de kinderen boven. Natuurlijk pleef zij nu nog bij hen.  A Leida was naar een toegegaan en had verteld dat zij niet beneden mochten komen omdat Paatje hoofdpijn had. Dina heeft ook al hoofdpijn, had Joop gemocht. Hij als oudste kon toch wel naar beneden. Hij zat stil en hinderte niemand. Wimp nu ja, en Loes misschien ook, maar dat hij hier boven moest blijven, en dan met Dina, die al door huilde en ook over hoofdpijn klaagde. Geergerd, knipte hij plakplaatjes stuk. Totdat Loes verontwaardigd haar schaartje op eisten. Door het stillen benedenhuis schuifelde Wedelaar naar de keuken. A Leida had Neeltje willen bellen dat zij zou binnenkomen, toch Wedelaar gevoelde het als een verdee moediging dat hij zijn dienstboden het verzoek om Dina de nacht bij zich te dulden zelf in de keuken ging doen. Moest hij zich, hij, de vader, hoofd van het huis. Zorgvuldig sloot hij de deur der keuken. De meid keek verbaasd om van vatenwassen toen Dominé een stoel bij het aanrecht plaatste naast de plek waar zij stond en ging zitten. Ik zal er maar even bij plaatsnemen. Dominé deed zijn best tot een glimlachje. Plotseling wist hij niet wat hij moest vragen. O ja, van Dina, de bodenbedstee. Heb het gij erop tegen, Neeltje? Het zou maar voor kort zijn, misschien voor één nacht. De keukenmeid bleek hem niet te begrijpen, want trouwig liet zijn haar vatenboel staan. Dominé dong zich tot uitweidingen. De bedstee was voor twee personen. Vroeger hadden er altijd twee meisjes in geslapen. Nochtans zijn vraag was slecht zijn verzoek. En als ze dan boven bij mij een bevalt? De toon van Neeltjes bezwaar was het ergste. Zo had Dominé dit meisje nooit hoeren spreken. Toch hij besefte, zij was in haar recht. Niet de predikant sprak nu tot haar. Des deelde hij haar ter geruststelling mede, want Dr. Stork hem over het waarschijnlijke tijdstuk ter bevalling gezegd had. Stuers wende Neeltje zich weer tot haar vaten. Baloorig ziet zij een bord in de tijl. En hoe moet het dan nachts met de kinders? Daar zal me vrouw nu zelf voor zorgen. Ach! De boden botsten gevaarlijk. Dominé overlegde dat zijn behoefte aan verdee moediging hem gedronken. Dat zijn behoefte aan verdee moediging hem gedronken had tot een huishoudelijke bedisseling welke hij beter had overgelaten aan zijn goede vrouw. Hij snoot zich en rook wedig o.colonje. Laat me vrouw mij dan bij de kinders leggen.  Wedelaar hoorde die toon was anders. Rustig vreef Neeltje nu een bord droog. Het voorstel leek hem een oplossing. Ik zal het aan me vrouw vragen, Neeltje. Hij kon nu opstaan, gereed met zijn boodschap. Doch haar was iets dat hem vast hield. Een behoefte om te spreken. Om, na wat hem hart en hoofdvaarders had getroffen in de toon van dit meisje, als predikant haar gemoed te verzachten door woorden van oop moet spreken als heer van de huizen. Zij, huisgenoot in de pastorie, mocht nu van hem zulke woorden verwachten. God, straffen de hand, ligt op mij, Neeltje. Altans, indien Dina de waarheid spreekt. In dit mijn huis zou ze zwaar zijn gezondigd. Ik zal mij verdee moedigen tegenover de ganze gemeente als dit in de pastorie is gebeurd. Nu doe ik dat reeds tegenover jou. Mijn kattigizante, mijn huisgenote. Ik begrijp hoe zeer deze dingen je maagdelijke gevoelens van eerbaarheid moeten kwetsen. Maar wat je cameraat betreft, denk aan het oordeel niet op dat jij niet geoordeld wordt. Heb medeleider met een gevallende Neeltje. Bij het laag voelde iets als een ontspanning. Bijna was het een zwakke verlichting toen hij na deze woorden opstond. Hij strakt de hand naar Neeltje uit. De meid verift de haren goud droog aan haar schort. Verwezen voelde zij dominees hand. Allijden vond de regeling goed. Het zou voor haar wel vermoeiend geweest zijn bij de kinderen te slapen. Zij belde Dina en zei het haar kort af. En maakt dan wat voort, dan kun je nu dadelijk even naar huis gaan. Want je weet, ik moet met je moeder spreken. Dit verlangen met Dina's moeder te spreken had ze haar al voor het eten gezegd. Allijt was, na de kattigizatie, onderwedelaars weinig beleidvolle, onvoorbereide mededeling zeer rood geworden. Plotseling was hij opgestaan en had zich in een glas water geschonken. Diep ontroerd had haar haar hand op zijn schouder gevoeld terwijl zij achter hem staande het glas ledigde. Arme, goede man, had zij gefluisd en hem op het voorhoofd gekust. Daarop was haar houding veranderd. Rue Moerig liep zij om de tafel naar haar stoel en schel was haar stem terwijl zij haar teleurstelling over Dina uitte. Zo'n meid die zij zozeer in alles vertrouwd had.  Driftig had zij om Dina gebeld en niets anders gezegd dan dat zij na de ontzettende dingen nu pas gehoord haar natuurlijk in huis niet kon houden. Doch voor alles met haar moeder moest spreken. Om deze te halen ging de meid nu. Neeltje had haar haar uitgaansavond voor verzet. Wedelaar trok zich terug in zijn kamer. Voor de nacht moest hij misschien nog naar Egbert, en hij was op een gegeven moment aan de deur afzeggen. Dominé was op eenmaal verhinderd. Hij moest stans aan Hermans schrijven. Einde van hoofdstuk 13 en 14 Hoogstuk 15 van De Zonden in het Deftige Dorp Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoort het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als verwilliger, ga naar LibriVox.org. Opname door Anna Simon. De Zonden in het Deftige Dorp van Johan de Meester. Hoogstuk 15 Maar waarom? Heb jij ons niet gewaarsgoed? Voeg haar leiden. Terwijl Stork sprak, was haar blik bij het luisteren naar zoveel peniebels verdofd niet afgeweest van het vaccinelichtje dat stemmig op de T-tafel geloorde welke schuins naast haar leunstoel stond. Onder de vraag wenden ze het hoofd en de beweging was traag als het spreken. Het hoofd ging iets overeind. De blik gleed Stork langs in de hoogte. Allijda deed al een zeer jong meisje. Ook haar stem boodste blankheid haar jeugd na. Daarbij aarde haar aas naar de airklank. Het jay kreeg veel jees en een Franse eye voor ei. Ze sprak het woord met iets van wanhoop gerekt en in de hoogste toon terwijl de opgeheven ogen te draaien leken en half loken. Stork, die haar gestaardig beschouden, diepte weg in wedelaar stoel. Deze hoorde tot de cozy corner. De voldoening van haar hoekje had zij ook op deze avond der onsteltenis niet prijsgegeven. Het bezit van dit luttelen moderniteitje dat slechts vrij gehoven nabootsing was, behoorde tot de beuzelereien die die jongere vrouw bevreden gemoesten waar wedelaar vroeger wel voor geschikt was. Gezusters van Lakervelde, de Vreulus, bedistenlaarsters van Leida's trouwen hadden beide stoelen geschonken. Leida zelf had mogen kiezen. De lagen bereden, geheel met groentrijdbekleden waar vier stacieuze kwasten bijhingen aan welke de braven wedelaag nog telkensbleek niet te kunnen gewennen, en de hogeren, met ronde zwarthouten learning, welke voor Leida te licht gebouwd was, niet breed en niet diep, niet gemakkelijk genoeg, dacht waar zij met kinderbehagen op troonden.  Ook de teetafel was van de Vreulus, met de bouliuaren, welke nooit gebruikt altijd onder de tafel glansde. Doch het tea-service, Leida's trots, was uit mijn familie. Ze zei het zo gaarne. Na dat mentje Egbert's domenees belofte van vast terug te zullen komen, als het met grootvader af zou lopen, aan Stork vertelt had, was deze in de pastorie aangelopen om de geruststelling te brengen in er duidelijke verlichting in de benautheden van de oude. Hij begreep dat wedelaar deze avond liever thuisbleef, en had haar aan de deur van Niltje vernomen dat domenee boven was en niet gestoord mocht. Toen had hij maar naar mevrouw gevraagd, en haar bij de grootte, met filigraan, met ooit de oud-silveren potthee en een statig ontstemming gevonden. Zelfs over hem bliks ontevreden. Waarom hij niet eer had gewaarschuwd? Ik had aan de moeder beloofd nog te wachten. Vond je je daardoor verplicht? Ja, kijk eens, als ik er enig nadeel voor jullie in had gezien. Maar Dina kan minstens nog twee maanden zonder gevaar mee, en je hebt er een beste meid aan. Een be... stork! Ik bedoel, een goede bediening. Ik kom toch op meer kinderkamers. Die zul je niet licht beter krijgen, één waar je je kinderen zo aan kunt toevertrouwen. Ik heb haar maar al te veel vertrouwd. Ja, met Herman had je haar niet moeten vertrouwen. De woorden waren nou zijn mond uit of stork betreurde de grovheid ervan. Docht toen Leida, of zij onpasselijk werd, tweemaal het hoofd heen en weer bewoog en de te poezelen hand langs haar neusje deed slaan, als verjoeg ze een wintermug kreeg hij pret in zijn uitflappen rijtje. Ze gaf geen kamp, na hun zucht herbegon ze. Nu hebben de mensen erover gesproken voordat wij er iets van wisten. Dat moet een streek van neeltje zijn, tenzij men het Dina heeft aangezien. Onmogelijk is het volstrekt niet. Van een meid uit de pastorie zal men het niet zo goud durven geloven, maar aan te zien was het haar ongetwijfeld, en, ja, nu wij roverspreken, het heeft me verwonderd dat je niets vermoed hebt. Maar stork, hoe kun je zoiets zeggen? Wie denkt er nu aan zoiets verschrikkelijks in deze gemeente en in mijn dienst? Ik sprak van het haar aanzien, er Leida. Ook ik heb mijn ogen niet kunnen geloven.  Jij, die er in al haar bewegingen zacht, heb je daar nooit iets vreems aan gevonden, of gezien dat haar zwarte japon is. O, ik meen dat ik genoeg doe wanneer ik me overtuig dat mijn boy netjes gekleed gaan en niet opzichtig. Hij voelt zich driftig worden, haar boy, maar in haar huis niet veilig, gristelijker naast haar liefde. Voor haar kamaraat kon Dina het natuurlijk het moeilijks van allemaal verbergen, al hebben ze niet dezelfde kamer. Neeltje had me beloofd haar mond te houden, totdat ik het jullie zou zeggen. Zodra ik buitens huis schadeloos gesteld, vanmorgen hoorde ik er van praten, daarom heb ik je man gewaarschoed. Waar hoorde je? Vind je dat het er iets toe doet? Het bleek vanochtend geen geheim meer. Dus moesten jullie het weten. Vrouw Van Rooyen had me zo dringend verzocht te zwijgen, tot het niet langer kon. Ik begrijp niets van die vrouw. Stork zag al Leida vraagend aan. We zijn altijd goedverdina geweest. Haar heb ik een tijd als werkvrouw gehad en heel dik was iets toegestopt. Later ook nog. Dina kreeg duikens klikken mee. Dat die moeder niet met me is komen spreken. Ja, zei Stork uit de grond van zijn hart. Dat heeft ook mij verwonderd. Die mensen hadden toch moeten begrijpen wat het voor me zijn zou, als ik zo iets van andere hoorde. Mijn kindermeisje was in die toestand. En de moeder die haar stil bij mij luid. We riskeerden dat hier dingen gebeurden. En dat in de pastorie? Het is in de pastorie gebeurd. Hoe men je? Weer had Stork zich niet beheerst. Tegiftig spookte zijn ergenis. Hij moest daar even meppen met spot. Die vrouw was te nuchterdom. De jonge meisjesblik was natuurig. Blijkbaar had ze er niets van gehoord dat hij het woordje pastorie met haar oorklank en zalvend had uitgesproken. Ze begreep zijn zeggen niet, speurde wat vreemd. Wat baden verklaring. Toch behoefde aan rechtvaardigheid dreef. Ja, zie je, ik heb je gewaarschuwd en verder met de zaak niet te maken. Dines bekend en is aan me, als dokter moest ik beschouwen als Amsgeheim. Omdat de moeder geheimhouding voeg, heb ik zo lang mogelijk gezwegen. Nu om het te zeggen van Egbert.  Maar waar zijn het praten geraakt? Toen je naar net je verwondering zei dat vrouw van Rooyen niet met je is komen spreken, dacht ik dat je het anders bedoelde. Mij heeft het ook in die vrouw gehinderd dat ze enkel vervuld van de vrees die na dadelijk thuis te krijgen, geen behoefte toonde naar jullie te gaan. Dadelijk hier haar hart uit te storten over wat er tussen haar kind en een zoon van dit huis was gebeurd. Merstork! Wat? Je... alijden zocht naar woorden. Het is een vreselijke beschuldiging tegen Herman. Jij neemt die me zo klakkeloos aan. Niet zo onmiddelijk als je man. Hij heeft geen ogenblik getwijfeld. Nu ben ik natuurlijk ook overtuigd. Het is een ontzettende beproeving voor wedelaar. Afliever, voor ons allemaal. Wil je misschien eens boven gaan kijken? Mijn man heeft wel gezegd dat hij niet gestoord wilde worden. Waarom dat hij met jou er al over gesproken heeft? Grim lachend opgestaan keek Stork haar nog even aan. Zo veel oppervlakkigheid. Katrin was wel een andere vrouw. En toch, zo overdacht hij naar bovenstappend door de ganglichtschemerigheid, toch heeft Katrin zo'n dit gedaan. Het enige excuse voor Herman dat hij zijn moeder heeft gemist. Zacht klopte Stork aan de kamer deur en had meteen de hand aan de knop. Dacht haar er niets hoorde, tekte hij luidig. Wee erom niets. Nu ging hij binnen. Uite bijna duizend is van het portaal einde in het zee de gelicht der studeerkamer. Wedelaar zat te schrijven. Eerst toen Stork naast de schrijftafel stond, werd hij diens binnenkomen gewaar. Ben je daar? Zei hij, met klankloze stem en keel schrapte om het geluid te herstellen. Voor hem op het tafelblad lagen, als in een kring uitgelegd of ze nog niet droog waren, drie felletjes postpapier dicht met zijn kribbelschrift beschreven. Op een vierde was hij bezig. Ik kwam je even zeggen dat Egbert vanavond minder benauwd is. Het zal nog niet aflopen. Je hoeft er niet meer heen. Dank je, ik zou ook moeilijk kunnen. Ik leid weer aan de oude hoofdpijn. Hij was in de schrijfhouding gebleven. De linkerhand omklemde een zakdoek die vochtig leek. Nu richtte, terwijl de rug gekompt bleef, het hoofd zich schuin omhoog en onbedekt keken de zachte, moeienogen achter de, in de gaslichtschijn, glansbonkende, brilglazen uit naar stork op. Ik schrijf aan hem. Zacht, als een bekentenis werd het gezegd.  Dat begreep ik. Even zwijgen. Toen. Het valt zwaar. Het hoofd was gezakt. Doef, keek hij voor zich. De linkerhand kniep de zakdoek onzichtbaar. Zonder te antwoorden bleef stork hem aanzien. De plof en haar kolenverschuiving in de kachel door schokte de stilte. Weedlaag vouden de briefplaatjes voor zich dicht en legten ze bijeen. Ik had een lange brief voltooid, maar nu ben ik een tweede begonnen. Al mijn smart had ik hem gezegd, maar onder het schrijven heb ik gewijveld. Hij mocht eens valselijk zijn beschuldigd. Zo die jongelingssiel nog rijn waren. Welke knakkende beproeving was verdenking zijn? Ben je niet bij me eens? Dat mag ik niet op het spel zetten. Hij hield op als verwachte hij antwoord. Meelij, belette stork iets te zeggen. Zo doefig als het schrijven van de eerste brief was, zo moeilijk valt me deze. Want wezenlijk aan zijn onschoot geloven doe ik niet meer. Nochtans mag mijn brief niet doen blijken dat ik door de vreedste twijfel verteerd word. Uit het donkerhoekje naast de lessenaar stork een taboret getrokken. Dit vierkante met tapesserie bekleden ouderwetse stoeltje was eenmaal een eigen handwerk van frullekonstans van Lakervelde geweest. Stork wist dat het dienst deed voor kategisantjes die afzonderlijk in verhoor genomen moesten. Hij had er kleine grapjes over gehoord in de huiskamig van Leo en zelfs van Aleida. Nu hij, om niet al door te staan, zijn zware lichaam erop liet zakken, wongte even de spot over deze houding door zijn meegevoel vergelozen die niet, zoals zijn vrouw, kinderachtig, maar kinderlijk was. Die met prekende brieven zijn beest van een zoon ter verantwoording riep. Dan nog bang de aap te kwetsen. Waarom bespreek je niet liever alles? Bespreken. Je laat Herman toch overkomen? Wedelaag had de zaktoek losgelaten. Die lag nu op de rand van het vlaktersrijftafel. Zijn linkerhand omklemde de rechter tot vuist. De ogen over de bril heenstaarend dacht hij na. Blijkbaar was overkomst niet iets dat voor hem vanzelf sprak. Ik had daar nog niet aan gedacht. Je hebt gelijk. Het zal nodig zijn. Verzuimen zal herre ook niet veel door. Hij schiet toch niet goed op, zolang hij nog aanzolt of hij in de medicijnen zal blijven. Stork wilde antwoorden. Zijn gedachten zullen wel meestal hier zijn. Doch vond de pijniging te vreed. Wedelaag pijnstaarde, ruch gekrond. Hij had de zaktoek weer in de hand genomen.  Wil je ook roken? Vroeg hij versricht, terwijl hij zich oprichtte en met de rechter hand naar een laden tastte. O, nee, dank je, laat toch, zei de Stork. Wedelaag zuchte, verschoef zijn stoel. Blijkbaar wijflend sprak hij, haast schuw. Voordat ik die brief verzent, had ik vrouw Van Rooyen nog gernig gesproken. Ze zou komen vanavond, al leid waar haar hebben. Ja, ik moet ook beslis met haar spreken. Ik bedoel, voor meer zekerheid. O, zijn je herman, dat hij komt? Zijn en? Wedelaag schrikte wedig. Angstig kiek hij Stork aan. Haag, zal van een telegram zo ontstellen, denken, dat een van ons ernstig ziek is. Daar hij in Stork's ogen geen instemming las, ging hij zenuwachtig hervoort. Maar ik zal het aan Leida vragen. Ik moet het haar nog van zijn overkomst zeggen. Doe dat, zei de Stork, gelaten. Ik moet nu weg. En hij stond op. Ga je al heen? Langzaam, als zwaar, kwam ook Wedelaag overeind en met beide handen Storksrichter omvattend. Ik dank je. Dank voor je deelneming. Maar herman? Stork wist niet wat te zeggen. In niets kon hij werkelijk voelen als deze mensen, ook niet als deze vader, al had hij medeleiden met hem. Hij beantwoorde de handdruk en hoe wij nog onder het spreken besefte een gevoel aan te horen dat beter bleef rusten, liet hij zich ontvallen. Als Catherine het had moeten beleven? Catherine? Ach. Stork stond onthutst van de smartelijke ontsteltenis door het noemen van die naam veroorzaakt. Een trilling door schokte Wedelaag's lichaam. De handen sloeg hij voor het gelaad dat zich boog met diepe rug gekomen. Catherine, in alles, de gullen op rechtheid. Haar jongen zou mij dit hebben verzwegen. Even bleef hij staan. De hand aan het voorhoofd. De pendule sloeg acht uur. Puntig hamerde de fijne metaalklanken door de ontroering van beide zwijgen. Ik kan het ook nog niet geloven. Hoe zou hij tot deze zonde gebracht zijn? Hij is de Erringbur in zo'n goede kring. Toch had ik hem misschien beter hiergehouden. O, als je weet, hoe die vroeging me foltert. Dat Erringbur, die verre afstand, al deze weken, druk met zelf verwijd, dat ik hem van mij heb laten heen gaan. Al deze weken? Hoe dan? Ach ja, je weet dat nog niet. Ik heb er alleen met Aleid over gesproken.  Half december heeft hij mijn plotseling vergunning verzocht, de medicijnen te laten varen en over te gaan in de theologie. Ik heb het hem niet durven toestaan. Ik had dan eens niet dan naar Rijpenraad. Ik vreeste zo zeer dat die wens om te veranderen niet kwam uit een heilig gedrang, een innig oprecht verlangen der ziel. Aan eerzucht heb ik gedacht en aan lust tot veranderen uit oppervlakkigheid, uit luidheid. Dan weer vond ik mezelf hard en onrechtvaardig. Als ik hem miskende, als het de heilige geestrift der weidingsuren was. Toch bleef het potselingen van Hermans wens met pijnigen en daarin zoek ik de verklaring van de smartelijke spontaneiteit waarmee ik vanmiddag de gedachte aan zijn schuld als heb vastgegrepen de verklaring van het vreemde in zijn houding. Nu martelt me mijn achterdocht, een vader die zo ligt zijn kind verdenkt. Mijn angst heeft me aan een verband toen geloven waar logisch geoordeeld geen grond voor zijn kan. Hoe bedoel je dat? Wat zou de jongen kunnen bewegen? Mij over iets zo gewichtigst als die verandering van zijn loopbaan te onderhouden terwijl zoek een misslag zijn geweten bezwaard. Het zou moeten zijn dat hij zomaar wat schreef in de hoopje vergevingsgezin te stemmen. Dus immers altijd je wens geweest dat hij predikant zou worden. Ach nee, dat kan niet. Dat kan zo niet zijn. Nu zie je mijn jongen al te zwart. Wat gruwelijk bedrog zou dat wezen. Er viel een moment, een loodswaar zwijgen. Een wachtel hadden twee mannen gestaan. Wedelaar met de rug naar het gas ligt dat gestadig zacht boven zijn lessen naar suisten. De mededeling van Hermans zogenaamde winst had Storks hekel versterkt. Hoe onsympathiek de dominees woorden hem waren, die gewon het taal voor het dwong het wijvel, de klank van Wedelaar stem was zo inecht treurig, heel zijn houding zo ootmoedig bedroefd dat Stork hem gaar na had getroost. Toch wat baat uit om het te spreken met onoprechte zachtheid. Ik wou dat je gelijk had, Herman. Waarom zullen we er veel over praten? Zijn rechtvaardiging zou hij zelf moeten brengen. Ga je mee naar beneden? Ja, of... Ga jij maar. Ik volgspoedig. Dan neem ik hier afscheid. Tot ziens. En sterkte. Ze drukten ook aan de hand. 