Kinderuniversiteit - ''Hoe houden we de aarde cool?'' door professor Saskia Lavrijssen
Ja, hallo. Goeiemorgen allemaal. Zoek lekker een plekje. Volgens mij heeft iedereen een plekje eronder. Ja, goedemorgen allemaal. Wat leuk dat jullie er allemaal zijn. En na mijn stilbegune versie heet ik jullie van harte welkom... bij de Kinderuniversiteit. Mijn naam is Jamie en ik zal jullie vandaag een beetje opwarmen... voor het college van professor Saskia Lafreser. Even kijken. Als het goed is, hebben jullie allemaal twee kaarten gekregen. Ja, kunnen ze allemaal even in de lucht zeken? Ja, wow, heel mooi. Wat goed. Deze kaarten gaan we zo gebruiken voor een kennis quiz. En bij elke vraag zijn er twee antwoorden. En daar kan je mee antwoorden met rood of groen. Dat gaan we even testen. Dus kan iedereen zijn rode kaart in de lucht doen. Bijna, ja. En groen? Heel goed. Ik zie wat twijfelgevalletjes en rood. En groen nog een keer. Ja, volgens mij hebben jullie je door. Dan gaan we beginnen met de allereerste vraag. Hoeveel studenten studeren er aan Tilburg University? Ik zie de meerderheid gaat voor groen. En zullen we even kijken of dat goed is. Dat is inderdaad goed. Goed gedaan. Van deze 20.284 studenten komen er ook nog eens 4.000 uit het buitenland. Dus we hebben heel veel internationale studenten op deze universiteit. Goed gedaan voor iedereen die groen had. Gaan we door naar de volgende vraag. Studenten met hoeveel verschillende nationaliteiten studeren er aan deze universiteit? Volgens mij zijn deze vragen misschien iets te makkelijk voor jullie. Want een groot deel gaat voor 132. En dat is inderdaad het goede antwoord. En omdat er zoveel studenten van verschillende afkomsten op deze universiteit studeren, zijn er maar liefst 35 bachelor en masters programma's die volledig in het Engels worden gegeven. Dus ga door naar de volgende vraag. Nou, dit schattige eekhoorntje die we hier zien, die komt in Nederland alleen voor in het Warande Bos. En dat is het bos hier achter de universiteit. Hoe denk je jullie dat deze eekhoorn heet? Is dat de grijsgestreepte gronteekhoorn of de Siberische Gronteekhoorn? Gaan we kijken welke goed is. Het is inderdaad goed gedaan. De Siberische Gronteekhoorn. En wat eigenlijk heel grappig is, is waar wij nu staan, was vroeger een diegetuin. En deze eekhoorntjes, die zaten daar allemaal in kooitjes en die zijn toen ontsnapt.  En toen zij ze hier in het bos gaan wonen en die wonen hier al tientallen jaren in het bos. En dat is heel bijzonder, want je kan ze eigenlijk nergens anders vinden in het land. En je kan ze herkennen aan de gezondheid. Je kan de eekhoornen ze herkennen aan de grijze staart. En vijf strepen die lopen over de lengte van de rug. Mocht jullie ooit in een verander aanwandelen. En dan de volgende vraag. Niet alleen landen hebben vlaggen, maar ook organisaties zoals universiteiten hebben vlaggen. Wat denken jullie dat de kleuren zijn van Tilburg University? Van de vlag van Tilburg University. Oh, dat was inderdaad, dat heb jij heel goed gezien. Dat kan je hier eigenlijk al zien aan de voorkant. Dat is inderdaad blauw en bronz. Goed gezien van jou, heel goed. Oké, dan gaan we door naar de laatste vraag. Het kostuum dat een hoogleraar of professor aanheeft, gezondheid. Hoe noemen wij die? Is dat een mantel of een toga? En dat is inderdaad een toga, heel goed gedaan. En elke universiteit in Nederland heeft voor deze toga eens een ander ontwerp. Maar hier is jullie het ontwerp van de togas van onze universiteit. En de togas worden eigenlijk alleen getragen op hele speciale gelegenheden. Zoals vandaag. En daarom is professor Saskia Lefvrijzen vandaag ook in haar toga aanwezig... om haar college aan jullie te geven over de ene citransitie. Welkom allemaal, wat leuk dat je met zoveel kinderen zijn gekomen... om naar dit college te luisteren. Ik wil eerst even iets kort over mezelf zeggen. Ik ben professor Saskia Lefvrijzen. En ik geef les in het recht van de energietransitie. Ik ben ook moeder en ik heb drie kinderen. Maar lief, noud en hitte. En ik ben getrouwd met Jeroen. Je ziet hier dat we op vakantie zijn in Athene, daar is onder foto gemaakt. En afgelopen jaar waren er veel bosbranden in Athene. En ook mee te maken dat de aarde steeds warmer wordt. Daardoor komen ook steeds meer bosbranden voor. Wij vinden het ook heel leuk om naar de Efteling te gaan. Weet jullie welke attractie dit is op de Efteling? Ja, zeg jij het maar. En wat ligt er op de symbolica? Zonnepanelen inderdaad. Dus je ziet ook dat er steeds meer zonnepanelen komen... in Nederland en in de rest van de wereld.  En dat doen we omdat we de aarde cool willen houden. En daar gaat dit college over. Hoe houden we de aarde cool? En wat kunnen jullie er zelf ook aan doen om de aarde cool te houden? Wat is er nou eigenlijk aan de hand? Het wordt steeds warmer in de wereld. En dat komt omdat er teveel broeikasgassen zoals CO2 in de lucht zitten. En die worden uitgestoten door bijvoorbeeld kolescentrales die energie maken. Doordat het steeds warmer wordt gaat ook de zeespiegel stijgen... krijgen meer periodes van droogtes weer afgewisseld door lange periodes van regen... waardoor er ook veel overstromingen komen. Denk aan wat er in Limburg is gebeurd afgelopen zomer. En door deze periodes van grote droogte en daarna ook weer van heel veel regen en overstromingen... worden onze planten aangetast, onze bomen en gaan er ook dieren dood. Die is een filmpje waarin uit wordt gelegd wat het broeikaseffect is. Door de straling van de zon zitten wij er op aarde redelijk behaagelijk bij... met een gemiddelde temperatuur van zo'n 12 graden. Gassen als CO2, waterdamp en metaan zijn daarbij heel belangrijk. Zij houden de warmte in de atmosfeer, zoals een broeikas de warmte ook binnenhoudt. Dit noemen we dan ook het broeikaseffect. Zonder die gassen zou het op aarde gemiddeld zo'n 18 graden onder nul zijn. Dat is geen broeikas, maar een brrrrrrrr broeikas. Wij mensen verbruiken nog steeds veel fossiele brandstoffen, zoals steenkool, aardolie en aardgas. Hierdoor komt er heel veel CO2 vrij. Normaal zou het overschot opgenomen kunnen worden door de bomen. Maar die worden ook nog eens door ons gekampd. Hierdoor is in de afgelopen eeuw de temperatuur al met meer dan een halve graad gestegen. Dat is nog best lekker bij een dagje aan zee. Maar als de ijskappen gaan smelten, dan wordt het weer een stuk minder plezant op het strand. De opwarming van de aarde zorgt ook voor uitdijende woestijnen, uitslaande bosbranden en uitstervende diersoorten. Om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, moeten we zelf energie besparen. Korter dusje, de verwarming een paar graden lager en lekkere lampen uit. En dan heb je alle gelegenheid om het zelf lekker broeienrecht te maken. Dus we zien dat we wel echt een probleem hebben in de wereld en er moet zo snel mogelijk iets aan gebeuren.  Maar wat kunnen we hier aan doen? In 2015 hebben allemaal landen in de wereld, in Parijs afgesproken, dat die landen heel erg hun best gaan doen om veel minder broeikasgassen CO2 uit te stoten. En ze willen ze veel minder uitstoten om ervoor te zorgen dat de opwarming van de aarde niet meer dan twee graden wordt. En maximaal twee en een half graden. De landen gaan allerlei maatregelen nemen, maar ook wij, mensen, kinderen, iedereen moet eigenlijk zijn best gaan doen om ervoor te zorgen dat er ook echt minder energie wordt gebruikt. In Nederland hebben we ook afspraken gemaakt. We hebben het klimaatakkocht gesloten. Daarbij zijn allerlei organisaties en bedrijven betrokken en overheden die er hebben afgesproken dat in 2030 minder CO2 wordt uitgestoten dan ten opzichte van 1990. Ze willen 49 procent minder uitstoten. En in het laatste kabinet van Premier Rutte is afgesproken dat het zelfs 55 procent minder moet zijn. En in 2050 wil Nederland 95 procent minder CO2 uitstoten. Maar we liggen dus nog niet op schema. Er moet nog veel gebeuren. Waarvoor gebruiken we allemaal energie? Wie kan hier iets over zeggen? Ja, zeg jij het maar. Ja, voor de wasmachine en de vaatwasser en de droger. Ja, filmpjes kijken, de televisie. Ja, de verwarming, heel veel verwarmingen werken nog op gas. En soms worden we ook verwarmd door elektriciteit. Tanken, ja, heel goed. De autotanken met benzine of diesel. En we hebben tegenwoordig ook auto's die op elektriciteit rijden. Jij wil er nog iets zeggen? Er zijn geen poute antwoorden. Warm water, ja, als je gaat duschen dan moet ook worden opgewarmd. We hebben al heel veel gehoord, de laatste nog. Koken, ja, koken is ook een hele goede. Dat kan met gas of het kan met elektriciteit. De laatste. De waterkoker, ja, die werkt ook op elektriciteit. Eén zit ook de lamp, hè? De verlichting werkt ook op elektriciteit. Maar waar komt onze energie nou vandaan? We hebben fossiele energiebronnen en hernieuwbare energiebronnen. En fossiele energiebronnen, die ontstaan doordat planten resten en resten van dieren en mensen en bomen in de aarde terecht komen. En na miljoen jaar worden dat door allerlei processen, worden dat grondstoffen. En dat denk je aan kol en steenkol en aardgas en aardolie. En deze fossiele bronnen, zoals we ze noemen, die worden ook weer gebruikt om bijvoorbeeld elektriciteit te maken of benzine.  En die stoten dus heel veel CO2 uit. We hebben ook hernieuwbare energiebronnen. En dat zijn bronnen die je in de natuur vindt en die altijd aan vulbaar zijn. Denk aan energie van de zon, van wind of van water. Nu mag je je kaarten er weer bij pakken. Waar halen we in Nederland het grootste deel van onze energie vandaan? Is dat uit zon, wind, kernenergie en biomassa? Of groen, aardgas, aardolie, steenkol en hernieuwbaar? Ik zie heel veel groen. Jullie hebben het goed opgelet. Inderdaad, in Nederland wordt de meeste energie die nog wordt gebruikt, wordt nog opgewekt uit fossiele bronnen. Dus we gebruiken heel veel aardgas en dan aardolie, steenkol en hernieuwbaar. Maar we gaan wel steeds meer hernieuwbare energie opwekken en ook gebruiken. Je ziet op steeds meer plekken, hier windmolens en je ziet zonnepanelen op te daken. En je ziet ook dat er energie uit water wordt gehaald. Dus we zien wel dat het aandeel hernieuwbare energie steeds meer groeit. Welk rijtje bevat hier alleen maar CO2-neutrale energiebronnen? Is dat rood, zon, wind, kernenergie en waterkracht? Of zon, gas, wind en waterkracht? Hier zie ik meerdere kleuren. En het juiste antwoord is rood, zon, wind, kernenergie en waterkracht. Kernenergie is ook een vorm van energie die CO2-neutraal is. En dat weten misschien veel mensen niet. Want kernenergie is ook soms zo controversieel en omdat het natuurlijk ook afval heeft, radioactief afval. Maar in principe stoot kerncentrale geen CO2 uit als deze energieopwekt. We zien dus dat er nog veel energie gebruiken wordt gemaakt op basis van fossiele bronnen. Dus op basis van aardgas en steenkool. En we gebruiken ook nog veel benzine en diesel die ook vanuit aardolie wordt gemaakt. En we moeten een stap gaan maken om die doelen van Parijs te gaan behalen en ook van het klimaatakkocht. En de energietransitie is daar heel belangrijk in. En wat is dat nou? Want het is een moeilijk woord energietransitie. Mijn kinderen zeggen ook altijd, je hebt het altijd over de energietransitie. Wat is dat? Nou, dat wilde zeggen dat we in de wereld en in onze samenleving van het gebruik van fossiele bronnen, naar hernieuwbare energie moeten gaan. Dus we moeten steeds meer energie gebruiken die door de witmolens wordt opgewekt of door zonnepanelen of die door waterkracht wordt opgewekt. En daar horen ook andere dingen bij die er vroeger niet waren.  Steeds meer mensen wekken hun eigen energie op. Heel veel mensen hebben bijvoorbeeld zonnepanelen. En die energie die je zelf opwekt, die kun je zelf ook gebruiken. En je kunt hem ook opslaan. Als je een batterij hebt, kun je je energie opslaan. Of je kunt je autoladen, als je een elektrische auto hebt, met de zonneenergie die door je eigen zonnepanelen wordt opgewekt. En wat ook heel belangrijk is, wat je kunt doen om bij te dragen aan het gebruik van minder energie, die door fossiele bronnen wordt opgewekt, is door veel minder energie te gebruiken. Koop hele zuinige koelkasten en wasmachines en drogers. En je kunt ook jezelf heel anders gedragen. Als je zorgdens je tanden hebt gepoetst en je wil snel naar school gaan, kijk je dan ook altijd even of je alle lichten hebt uitgedaan. En of de verwarming een stukje lager is gezet. Dat zijn al hele belangrijke dingen die je je zelf al kunt doen om ervoor te zorgen dat we minder energie gebruiken. Wat is er allemaal nodig? Er moet veel gebeuren en de Nederlandse overheid heeft ook beleid gemaakt. Ten eerste willen we alle energiecentralis die energie maken op basis van kolen, willen we zoveel mogelijk sluiten. En we willen ook zoveel mogelijk duurzame projecten ontwikkelen. Dus projecten waarbij nieuwe windmolens worden gebouwd, zonnepwelden worden gemaakt, of waarbij bijvoorbeeld op een andere manier huizen worden verwarmd, bijvoorbeeld met aardwarmte. Ook heel belangrijk is dat we alle huizen zoveel mogelijk moeten isoleren. Dus er moet bijvoorbeeld in je dak, moet isolatie komen om te zorgen dat je huis warm blijft en dat je minder energie hoeft te gebruiken. Daarvoor is het ook heel belangrijk dat huizen worden gemoderniseerd. Dus dat ze geen kieren hebben en dat ze goede materialen gebruiken. Heel veel woonwijken in Nederland zitten nog op het aardgras. We willen steeds minder aardgras gebruiken. En zeker nu, omdat het oorlog is in de Ukraine die door de Rusland is veroorzaakt, willen we veel minder aardgras gebruiken en ook aardgras uit Rusland. Dus we willen veel minder aardgras gebruiken in de woonwijken om onze huizen te verwarmmen. En daarvan wordt er ook naar andere manieren gekeken om je huis te verwarmmen. Bijvoorbeeld met een speciale pomp die je huis verwarmt. Een warmtepomp of er komt een warmtennetwerk in je buurt waarbij bijvoorbeeld warmte wordt verspreid die uit de bodem wordt opgepompt.  Want je hebt ook heel diep in de aarde, is het warmte. Die kun je oppompen en in je huizen mee verwarmmen. En ook uit oppervlakte water kun je ook warmte halen. Ik woon vlakbij in een riviertje en daar kun je zelfs ook warmte uit afhalen en dat door buizen vervoeren en daarmee verzorgen dat je huis wordt verwarmd. Ook heel belangrijk is schone rijden. Minder rijden met diesel en benzine pak een keer de trein. Die rijdt op basis van elektriciteit, groene elektriciteit en gebruik van elektrische auto's. Of ga op de fiets, ga vaker op de fiets of wandelend, probeer ook minder benzine en diesel te gebruiken. Dus wij kunnen heel veel doen, maar de regering moet dus ook echt heel erg helpen dat alles wat moet gebeuren, dat dat ook daadwerkelijk kan gebeuren. Zo moeten er nieuwe wetten en regels komen die het mogelijk maken dat al die zonnepanelen en die windmolens er komen. En er moeten ook subsidies komen, want het is best wel duur om een windmolenpark te bouwen of om een warmte-netwerk aan te leggen. Dus de overheid heeft ook regels opgesteld om voor te zorgen dat die duurzame projecten extra steun krijgen van de overheid. En we laten ook het gebruik van gas, dan zit er ook extra belasting op om te voorkomen dat we te veel aardgas gebruiken. Dus dat noem je ontmoedigen. Dus het ontmoedigen van het gebruik van aardgas. Wat ook heel belangrijk is, is voorlichting. Uitleggen aan mensen waarom het zo belangrijk is om minder energie te gebruiken en wat schone manieren van energie zijn. En ook hoe je zelf minder energie kunt gebruiken, hoe je je huis zuiniger kunt maken, hoe je ervoor kunt zorgen dat je in je huis veel minder energie gebruikt. En als er dus windmolens of zonnepakken in een bepaald gebied komen, is het ook heel belangrijk dat de beurs die daar in de buurt woont, dat die mee kunnen praten, waar komen die windmolens? En wat gaan we doen met de opbrengsten van die windmolens? Kunnen we die ook weer gebruiken, bijvoorbeeld om een schoolplein te vergroenen? De afgelopen maanden zijn de aardgasprijzen heel hoog geworden. En dat heeft allerlei redenen. Dat komt omdat we ook minder aardgas uit Groningen willen halen omdat daar veel aardbevingen waren. Het komt ook door de energietransitie, we willen minder aardgas gebruiken.  Maar ook nu, door het conflict in de Ukraine, door de oorlog, is er ook minder aardgas beschikbaar omdat we geen aardgas uit Rusland willen kopen. Want daarmee financieren we de oorlog. Dus heel veel mensen hebben te maken met veel hogere energietrijzen. Het kan gaan om honderden euro's per maand. En sommige gezinnen kunnen het gewoon niet meer betalen. Dus de overheid heeft nu ook besloten dat mensen die in de problemen komen door hoge energierekening ook extra steun daarvoor krijgen. En sowieso krijgen we nu allemaal een compensatie voor de hoge prijzen voor de benzine en voor het aardgas. Nu ben ik alweer bij mijn laatste slide gekomen. Wat kun je zelf allemaal nog doen? Hebben jullie nog over nagedacht wat je zelf allemaal nog zou kunnen doen om minder energie te gebruiken? Ja, inderdaad. Die kan soms best wat lager, hè? En wat wil jij zeggen? Ja, dat begrijp ik je minder energie. Er klopt minder elektriciteit. Alle lichten uit. Ja, daar ben ik ook heel slecht in. Heel, ja, heel goed. Minder lang douche. Het is best verleidelijk om lang onder de douche te blijven slaan, maar dat is niet zo goed voor de natuur. Ja, een warmetraille. Er is ook een warmetraille dag, hè? Dan zet iedereen zich de verwarming veel lager en loop je met een warmetraille rond in het huis. Ja, lager instellen van de ketel. Lopend of fietsen naar school, dat is ook een hele goede. Dat is ook heel gezond voor je lichaam. Zelf je eigen energie opwekken, ja? Ja? Minder water verspillen. En hier nog een vraag. Electrisch rijden. Ja, dus geen, niet op benzine. Die zal maar met een auto, met een batterij die je kunt opladen. Sorry, ik hoorde het niet goed. Wat zei je? Ja, inderdaad. Een huis dat niet meer op het aardgras zit. We mogen ook niet meer op het aardgras van de overheid. Dat besloten alle nieuwe huizen van het aardgras af moeten. Ja, zonder panelen. Nou, jullie hebben echt superveel ideeën. Dus ik ben echt helemaal onder de indruk voor jullie. Dus als jullie dat allemaal allemaal een beetje gaan doen en af en toe als papa of mama toch de lamp laten aanstaan, zoals ik dat ook doe, dan zeg je dat gewoon eventjes. Het is goed dat iedereen nog mee bezig is.  En nu ben ik natuurlijk ook wel heel benieuwd of jullie nog vragen hebben. Ja, jij hebt nog een vraag. Dan komt een microfoon want ik hoor dit net niet zo goed. Hoe lang is de klimaatverandering eigenlijk bezig? Ja, dat is een hele goede vraag. Maar dat is al wel... eigenlijk al begonnen toen we in het begin van 1900 al veel meer industrie kregen. Maar eigenlijk verandert het klimaat altijd. Alleen nu is het versneld doordat we steeds meer gebruik maken van die fossiele brandstoffen. En dat is al begonnen aan het begin van 1900. En dat is nu is het echt heel erg geworden. Dus nu moeten we zo snel mogelijk daar iets aan doen. Jij had een vraag. Wat is duurzamer een windmolen laten bouwen of zonnepanelen op je dak? Een hele goede. Windmolen zijn wel in staat om veel meer energie op te wekken voor veel meer mensen. Dus die leveren meer op. Maar het is nog steeds heel handig als mensen ook op hun eigen dak een zonnepaneel leggen. Want daarmee kun je eigenlijk je eigen energie opwekken en gebruiken. En dat is ook wel heel handig. Want dan hoeft die elektriciteit ook niet te worden en dan kun je het gewoon lokaal gebruiken. Daarachter zit iemand met de gele iedereen even aan de beurt laten komen. Hoe lang kan het duren voor dat ja als iedereen duurzamer gaat leven en hoe lang kan het dan duren voor dat ja dat ja dat de noorpool niet meer smelt. Ja nou dat heeft nog wel tijd nodig maar als we in 2030 al grote stappen nemen kunnen we het al tegenhouden en als we zorgen dat we in 2050 CO2 neutral zijn dus dat we geen CO2 meer uitstoten dan kunnen we zorgen dat we onder die twee graden blijven. En dat is toch nodig om te voorkomen dat de kappen smelt. Dus we hebben nog tijd te doen maar we moeten wel nu echt alles op alles zetten want anders is het te laat. 