Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart | Aagje Deken, Betje Wolff | Epistolary Fiction | 7/9
Brief 136 tot en met 140 van de historie van muur vrouw Sarah Beurgehart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karola Jansen op 1 februari 2008. Historie van muur vrouw Sarah Beurgehart van Betje Wolf en Achydeke. Brief 136 tot en met 140. 136 tot brief de heer Abraham Blancaart aan muur vrouw de wedewenspeelgoed. Geeerde vrouw. Ga jij zei het immers niet moeilijk omdat ik u het laatste brief niet beantwoord heb? Hoor, m'n vrouw, ik ben niet al te wel tevreden op u. En knor op ene vrouw, dat is mij onmogelijk. Op een stoud meisje bruiten nog wel zowat mee heen. Maar zie, ik kan ongelijk hebben. Nu, we zullen dat appeltje wel schillen. Want ik kom thuis en zal er onder en over gaan. Ik zie zoveel op de kerfstok heeft. En was het op de ene regent zal het op de andere druppelen. Want men heeft mij zowat gezegd dat mij verdort en verdort weinig aan staat. Jans Strucksje, als ik even wel eens bedrogen was. Wel, dan wiert ik af en rechts. En ik mocht u wel met een strop om mijn hals en een brandende kaars in mijn hand op vergeving bidden. Zoals ik hier wel gezien heb dat de Papen voor de heilige Maag deden. Nu, dat zal ik wel rijden. Ik zal u onderwijs maar eens verhalen, dat ik met twee goede, grote, lange, Hollandse jongens thuis kom. Ja, ik heb al rare kluchten. Daar kom ik z'n dag voor ik uit Parijs gaan zal in een Hollands logement. Het enige dat er in de hele stad te vinden is. En daar ik meermaal naartoe ga om eens een Hollandse knap te eten. En een schoonse vet te hebben. Ik zit vredig en wel in mijn tafeltje met snap, mijn patrijshond. Zo hebben zij, braaf te schanzen. Toen er een fraa jong heer in komt, die eruit zag als een bloeiende roos. En dat neemt mij aanstondst en voordeel van zulke jongen maats in. Hij sprak zeer goed Holland. Jij bent geen Frans verzoen, dacht ik, maar wie ben je? Nu, ik kon dat zo niet vragen.  Hé, horen zie je, jij met die groene rok daar, wie ben je? Nog geen half kwartier daar aan, of daar komt mijn oude kennis, mijn beste Willis. Ik stond op en gaf hem op zijn vaderlands de hand. Welkom, mijn jongen, zei ik. Kom, zit aan en eet wat met mij. En ik vroeg hem duizend vragen tegelijk. O, zei de goede jongen, mijn heer Blancaar, dat heb ik naar u gezocht. Men zeiden dat jij vroeg waard uit gegaan. Meer niet. Ik heb wel in vijftig koffiehuis en logementen geweest, ga waard er niet. Eindelijk zei een heer dat u scheen te kennen dat de goede heer Blancaar zeker aan zijn Hollandse maaltijd zat. En hieruit besloot ik, die u er gewoon te kennen, dat jij in dit logement waard. Hij vroeg mij aanstondst naar het stout dingetje en ik zei dat alles wel was. Wat zou ik gezegd hebben? Mijn mooie jongen hoorde nauwelijks dat ik Abraham Blancaart was of hij kwam bij mij en zei dat hij ook verzocht om de eer met mij te eten. Ik kan mij niet beter bij u recomanderen zei dan door u te zeggen dat Hendrik Edeling mijn eigen broeder is. Zie me vrouw, dat was mij zo aangenaam, zo aangenaam dat ik het niet zeggen kan. Komt kinderen, zei ik, zit aan en weest mijn gasten. Ze eten als rovers en de wijn die het hard verheugd smaakte zo goed dat ik mijn flesje kraakte. Toen aan het praten over Oosten West, over negotie, over ik weet niet al waarvan. Zie, onze jongen luid weten toch veel meer dan wij. Dat is niet anders en daar ben ik blij om. Edeling zei dat hij op zijn vertrek naar Holland stond. Willem zei ook zo, docht dat hij nog drie dagen moest vertoeven om aan zijn patroonsoorder te voldoen. Wel, zei Edeling, dan zal ik naar u wachten. Ja, zei ik zo, jongen luid, ik ben ook te gaan. Daar had men het leven gaan, dat ik u toch meden nemen wilde dat zij toch zo garen met mij wilde reizen. Wat zou ik doen? Ik ben een oude gek, om die twee jonge flasbaarden weg mijn reis nu nog drie dagen uitgesteld. Nu, wie weet hoe wel ik er aan doe.  Als het immers mijn kinderen waren, zou ik blij de zijn dat zij met een ordentelijk man thuis kwamen, en ook zijn lieve jongens. Edeling is niets dan vreugd en vernuft en Willem, wel, dat is de beste jongen in heel Amsterdam, zeg ik u. Toen wij van tafel op stonden, zei ik, kom jongens, nu zullen wij zo eens hier en daar gaan en het ene en ander gaan zien. Die te Rome is, moeten pauw spreken. En ik steepte hij ook braaf door de mosstert, maar wat ben ik nu in mijn kracht, hoe hoef ik mijn schale voorraad van Frans niet benauwd uit te stallen. Dat koot er, dat koot er. Het is of die Edeling zijn tong voor het Frans gemaakt is. Tegen de avond ging ik met hun naar mij nend en zei, kom, haal je luier van Liesemaar, ik moet je luid bij mij houden. Wel, mijn hart springt op, als ik een Hollander zie en geen wonder, mijn snap is net al eens, en dat is nu maar een hond wil ik spreken, zodat ik hield de beide en docht, het is een verleidelijke plaats, en als ze bij mij zijn, valt er niet op maar rode te gaan. De beide jongens hebben veel metalkanten op, dat is braaf, men weet niet waar het te pas komt, en de mens zonder vriend is een droevig schepsel. Dat was nu Saartjes vader, wel, die was mij zo een waard vriend, dat zijn plaats in mijn hart maar niet kan gevuld worden. Mogelijk, als wij zo wat oud-achtig worden, wil dat zo goed niet meer. Alles, zei de wijze man, heeft zijn tijd. En het is ook zo, ik kondel vindt het zelf wel. Ik meen mijn reis op Brussel te nemen en het heerlijk Brabens Cartier nog eens door te trekken. Ik ben daarbij op antwerpen, daar ik ook nog iets te doen heb en denk over Rotterdam naar Amsterdam te komen om het overschot mij naar dagen buiten beslommering door te leven, totdat de herengod Abraham Langkaart in zijn zalig rijk zal opnemen. Want dat is toch het voornamste en daarbij is al ons gedraaf en gewinn maar fut.  Ik ben nu ruim 50 jaar en schoon ik, goddank, zo gezond als een vis ben en nog van ziekte of podage gaan weten, zo denk ik dat het best is te maken, want men kan toch nooit weten hoe neer het de dood gelegen komt ons te bezoeken, zodat het best is om al toos gereed te zijn. Wat zeg jij mevrouw, als ik de stoute meid maar gelukkig in het vuikje zie, dan is alles wel. Nu mevrouw, zoals ik zeg, ik ben knorrig op u. Men hoort verre dat de winter koud is, maar als de maan vol is, schijnt zij overal. Goed mijn meisje en geloof dat ik ben uw misnoegde vriend, Abraham Langkaart. 137e brief de heer Willem Willis aan mevrouw de weduwe Willis. Tedenbeminde, hoogst geëerde moeder. Ik kan mij zelf het genoegen niet onthouden dat er voor mij gelegen is in u mijn gedachte mede te delen en om u, het geen mij, is het van enig belang, ontmoet te schrijven. Uw dierbare brief heb ik met de oprechtse dankbaarheid een eerbied gelezen. Ik hoop dat ik u niet ten ene malen zal hebben teleurgesteld, omtrend uw verlangen nopens de beminnelijke jevrouw Beurge Hart. Het geen mij hier is voorgekomen geef mij ter bereiking van uw oogmerk nieuwe vermogens, omdat ik waarlijk zo wensen doen als uw hermoedelijke liefde van mij voordigt. Toen ik te Parijs kwam was mijn eerste werk om de heer Blancaart op te zoeken. Dit gelukte mij na veel lopers en dravens. Ik vond hem dezelfde man als ik hem al toos vond. Hij was zeer verheugd om mij te zien en heeft om met mij, en nog een Amsterdamse heer Cornelis Edeling te kunnen reizen zijn reis nog 3 dagen belusieren bij hem. Hij moet zeer rijk zijn, want hij leeft hier net als in zijn eigen huis. Ga je kunt wel denken lieve moeder, dat ik voort naar mijn beminde vroeg. Het was alles wel, zei hij. Desavonds bij een kanderzittende, nadat wij de maaltijd gedaan hadden, zat hij hier in zijn praatstoel en vroeg ons of hij nog geen meisje hadden. Ik zuchte. Edeling lachte. Dat zou, zei de jongen heer, schande zijn voor ons geen meisje en 3,24 jaar. Eer, heeft u Hart, riep de goede man vreven in zijn handen van genoegen.  Nu, Willem, tegen mij, hoe zit het bij u? Hopelozen lieve de mijne heer Blancaart. Ik beminnieuw vrouw Burgerhart en ben overtuigd dat zij mijn vrouw niet worden kan. Wel, voor haar dan een ander, die u beter lijkt, hervatte hij. Ik. Daar kan ik niet aan denken. Hij. Nu, het is nog vroeg in het gasthuis, doch op zaartje moet jij geen staat maken. Ik zal voor u ook wel een goede vrouw opschommelen, die voor u veel beter zijn is. Al had ik een eigen dochter en hij kost er gelukkig mee zijn. Ik gaf ze u met de helft van mijn goed erbij. Ik hou veel van u en ook hier, onze vriendse broer, verkeerd naar haar en zo zijn vader mij maar niet te veel malers aan de klingmarkt zal ik haar geven. Hij is de man die zij hebben moet. Dat zeggen alle mensen die hem en haar kennen. Kom. Je moet niet bleek worden, Willem. Ik zal u ook helpen. Je zult een vrouw als een geschilderde parel hebben. Laat ik zelf maar te Amsterdam zijn. Ik weet zo iets voor u, dank mij. Edeling, lieve, goed aardig heer. Mag ik mij ook wel in uw gunst bevelen? Hij? Hoe moet ik voor u ook zoeken? Nee, nee, dat niet. Met Willem is het wat anders. Ik moet hem schade loosstellen. Edeling, kom. Ik zal alles maar opbichten op hoop van een goede absoluutie te krijgen maar laten wij eerst uw gezondheid eens oud-vaderlands drinken. Wij deden zo en de heer Blancaart gloeide van genoegen. Ik heb u juist uit vrees voor mijn vader die de beste, de eerlijkste, maar ook in enige de wonderlijkste man is, iets gedaan dat mij vrees ik droevig zal opreken. Ik ben daar zomaar op mijn eigen houtje verliefd gaan worden toen ik te leiden studeerde. Het meisje is al wat men van de gode zou kunnen wensen dochzij en haar hele familie schijnen niet zeer in de gunst van een zeker mal blind capricieus oud-wijf te staan en zijn daarom niet meer dan burgerlijk gegoed. Blancaart? En wie is die lelijke torn-toffel? De ene of andere kwezen van een tante, denk ik. Hij lacht er tegen mij of hij zeggen wou ik denk aan tante Hofland. Edeling, ach, het is een ellendig wijf en ze leeft met de mensen als de duivel met de dakkenbossen.  Hij, is het een leidsmaaksel? Edeling, nee, men zegt dat zij van Amsterdam herkomstig is en nu durf ik om dat Hagelse wijf en nog minder van kikken want mijn vader is niet gierig toch hij zegt altijd mijn kam van een mooie tafel niet eten en wél hij mij op het advokaten besteld heeft zal ik voor eerst mijn geld wil alleen tellen kunnen. Hij, maar hoe hiet dat lelijk vrouw, mens? Edeling, met je vrouw de fortuin. Hij, o, grijp, platfis, daar heb je een oude rot in de val en hij schaterde van lachen. Edeling, wou je nu voor mij ook een goed woordje spreken bij papa want het zal vreselijk op mijn land waaien en zeker ik heb alles zo niet bedacht. Hij, wél zo'n buiten dat wel is, daar is mijn hand jongen ik zal wel zien dat je ergenaardiger afkomt dan je verdient, zie het is je vader en jij hebt niet bon gedaan hij trok zo'n potzorgbak eens dat ik hem niet aan kon zien zonder lachen.  Edeling, daar is wat aan, maar hoe zal ik het nu redden, want mijn meisje is al wat ik in de wereld begeer, zoals men zegt dit is waar, dat ik haar oprecht bemin en dat zij mijn lieve heeft zij is wel opgevoerd en van een oud eerlijk geslacht zoals ik zij spreek een woordje voor mij, mijn lieve heer Blancaart oh, hoe beminnen en achterwijt deze dierbare man lieve moeder is het niet jammer dat de heer Blancaart geen vader is van een talrijk huisgezin dat zeiden wij ook eens ja jongens, zei hij, dat spijt mij genoeg maar alle braven, neivere, goede jongen meisjes en jongens zie ik aan voor mijn kinderen, daar ik ook wel wat goed voor moet zorgen ik zeg altijd, Abraham Blancaart, een eerlijk man heeft auto's erf genomen, mijn vriend en terwijl ik leef, doe ik zo veel goed dat ik maar grijpen en vangen kan wat had ik nu aan al mijn geld als ik een nero, een niemand vriend was en nu, wel, ik ben overal welkom meisjes, jongens, jonge vrouwen kleine springertjes, al dat goed is om mij als of er goud uit mij te halen is en ik ken geen grote werelds genoegen dan bij minst en geachten zijn van goede mensen al het overige is maar wabeling goed, mijn lieve tante, waarde zuster en vriend Schmit dien dit mondeling hoopte feliciteer om te bedanken voor zijn broedelijke brief ik ben met de tede ofste hoogachting uw gehoorzame zoon, Willem Willis 138e brief de heer Cornelis Edeling aan de heer Hendrik Edeling waarde broeder ik vertrouw dat jij mijn lange brief ontvangen hebt en mij nu niet schrijft omdat jij niet weet waar ik dans te bevragen ben ik zal u deze nog senden voor ik thuis kom, dat in weinige dagen zijn zal daar heb ik kennis gemaakt met uw meisjes voogd ik logeer bij hem, met de heer Willis want tegelijk thuis komt nu heb ik in dit tranendal waar ik ook rusten vond voor de holligheid meins voets zo geen man gezien als deze man ik word niet moeder van hem te horen ja, zelfs van hem aan te zien zijn hele gelaat spreekt en hij heeft ogen die zomaar alles uit te rammen wat er in zijn goedeaardig mannelijk hard omgaat hij zegt dat hij al vijftig is maar voor veertig zou ik hem aanzien hij is volmaakt wel geproportioneerd groot zonder lijvig hij heeft lippen zo rood als kralen en tanden zo wit en vast dat zij zijn een gezondheid getuigenis geven hij is invoudig, toch kostbaar gekleed fijn op de negotie een beminnaar van het vaderland en zeer gesteld op zijn eigen kerk ik weet niet hoe ik hem ooit zal kunnen verlaten hij is met mij ook wel tevreden en geeft mij zo nu en dan eens een lesje toe hij is, zover het wel maakt zeer genegen om u het meisje te geven dan zal hij een goed woordje doen oh, die lieve man de heer Willis is zijn gunseling het is of het zijn zoon is potse gaat hij met ons om die goede jongen is smoordelijk verliefd op uw meisje en was het lang voor zij u kende maar, hoe het is weet ik niet de heer Blancaard heeft haar tegen toch belooft hem een vrouw die voor Willis veel beter is dan Saartje zij moet Hendrik hebben, zei hij dat is vast ik neem deze dagen waarom het voornaamste der stad zo wat te gaan zien ik ben te verzuien en te Fontainebleau geweest maar het lieve gelaten en natuur terwijl ik mijn op de eerste plaats gansen al heeft bedorven maakt, dat de bekoorlijke lichting de fontijnen en bossen mij op de laatste des te meer bekoren verzuien is een dam in Gala die opgeschikt is om rennen du buiten fontainebleau, een aangenaam landmeisje, dat alleen door de natuur met een roze tel is opgesierd wie denkt gij, moet mij het meest bevallen Amsterdam lijkt nog in groot nog in volkerrijkheid, naar Parijs maar de stad zelf, schoonvervuld met prachtige paleisen en kerken, bevalt mij niets ter wereld geeft ook geen denkbeeld van Franse morsegheid ik denk dat al mijn linnen wel een half jaar lang buiten Haarland mag bleken eer zijn hollandse kleur weer voor de dag komt de Franse zijn mij naar begunstigde natie, het zijn beuzelaars denk gij en mijn broer kan dus wel met hun terecht raken met zijn heintje evenwel hun vrolijkheid maakt hun tot het gelukkigste volk van de aardbodem brood, wijn met water, een vrouw en een straatdeuntje en zie daar mijn franchies zijn hun koning te rijk overal vindt men onder de gemeene burgerlieden danspartijtjes die geheel vrolijk en kunsteloosheid zijn de hemel zelf maakt het de zwart gallige britten niet naar de zin maar de armoede kan de fransen niet ongelukkig maken de stad kreelt van geschilderde vrouwen kankers, dat is zo'n zaak geen Franse vrouw kan mij, als vrouw behagen, tenminste niet in de hoofdstad en een petit meter is althoos een knapje dat men verachter moet de brief moet weg voor welbroer lief, mijn vriend Willis zal u behagen hij is vroomverstandig, toegevelijk en heeft de houding van een voldzoenlijk heer adieu, TT, Cornelis Edeling 139e brief de heer Hendrik Edeling aan de heer Cornelis Edeling lieve broedig ik ben enige dagen zeer ongesteld geweest en heb zelf drie dagen het huis moeten houden uw laatste uit Parijs geschreven heb ik ook daar op het ogenblik ontvangen ik verheug mij over uw kennis met die waarde man als ook over de gunstige gedachte die hij te mij waarts voet de heer Willis hoop ik eens met mijn bijzonderste vriendschap te beschenken gelijk ik naar de zijne vuurig verlang ik ben voorbereid om hem hoog te achten en te beminnen ik zal mijn verhaal vervolgen om uit te gaan ging ik naar het huis van mevrouw buigzaam en werd van mij ne beminden met alle tekenen van heusheid en vriendschap ontvangen ze is wat afgenomen, toch de koortsen houden op en nu heeft zij in een zachtheid in haar gelaten die mij nog veel meer bekoord zij was alleen thuis mevrouw buigzaam was met de jonge juffrouwen naar de kerk en juffrouw Hartog op haar gezelschap ik zat bij haar en nam de vrijheid van haar aan hand te nemen terwijl ik mij informeerde nobensharen welstand en zei dat ik mij veel beter gevoelde geen zei met een zeer merkbaar genoeg gehoorde deze gelegenheid ging ik voor het is te gunstig dan dat ik die niet zouden gebruiken om u nogmaals van mijn liefde de sterkste verzekering te doen ik weet wel dat de liefde geen vrucht van dwang is maar ik hoop echter dat jij mij eens met meer onderscheiding zien zult mijn liefde is niet romanesque de hoop alleen is in staat om het te doen volharder oh dat gaan mij nog eens beminden nooit zou ik u beklagen dat ik mijn liefde de negenheid gegeven had zei ben ik wel geschikt om u zo gelukkig te maken als jij verdiend te zijn om mij neer edeling laat ik voor ik een besluit neem nog eerst mijn karakter beter vormen aan dat der dame die ik als mijn moeder eerbiedig ik ben zo bedachtzaam, zo bedaard zo bestendig niet als zij die uw liefde verdiend behoord te zijn ik vorm mijn zulke ernstige denkbeelden van het huwelijk ik vrees dat ik nog niet geschikt ben om mijn bespiegeling altoos tot betrachtingen te verhogen ik wacht de heer Blancaart binnen weinige dagen laat ik met hem alles eens overwegen en jij hebt immers een vader mijn heer Edeling ik voelde die zet ik dat is zo maar kunt jij een ogenblik twijfelen of mijn vader zich niet vereerd zouden achten met zo ene dochter hij zal mogelijk enige bedenkingen hebben over het geen de goede man onderscheid van religie noemt gewet ik behoort dat de Lutherse gemeente maar de heer Blancaart en mijn vader zullen dat wel vinden zij indien dat nodig wordt twijfel ik daar ook niet aan wat mij betreft ik zal dit omtrend u zo weinig in aanmerking nemen als jij omtrend mij deed toch het is nog zover niet ik uw volgt komt, zo schrijft mijn broeder mij met de heer Willis met hem thuis zij welkande te Parijs ontmoet hoe aangenaam zullen deze drie reizigers zijn zij dan krijgen wij elke broeder thuis want Willis is mijn broeders, als jij hem kent zult jij mij ne keuze billenke dat doe ik nu reeds, ik ken Willis de kerk ging uit en wij veranderden van discours mevrouw Buig samende bij de dames waren verheugd mij zoveel beter te zien ik bleef er die gehele avond tot tien uren want mevrouw deed ons de ere aan om te spelen nooit hoorde ik zulk een ziele muziek, het is meer dan kunst ik hoop dat jij het eentje zult horen zij nam okazie om mij alleen te spreken en zij daar mijn heer Edeling leest dit geschrift dat het zult jij eerst uwe minder weurge hart recht kennen zij weet niet dat er u iets van bekend is houd dit in het oog ik leid papier in mijn brieftas en afscheid genomen hebbenen spoede ik naar huis om te lezen ik ad niet maar ging vaardige goedhebbenen naar mijn kamer lees en dan zult jij kunnen beseffen wat in mijn hart onder het lezen is om gegaan ik heb het voor u gekopieerd toch moet het terug hebben zonder dat jij er iets uit trekt hierop vertrouwende geef ik u het verhaal ik begin dan aan een verhaal dat mij onmogelijk is mondeling te doen ik schrijf des geloof heilig dat ik het onder het segel daar waar hij schrijven oh hoe ben ik in mijn eigen ogen gedaald waarom heb ik niet meer acht gegeven op mijzelf op hen met wie ik omging op de raad mijn erwillis en op de uwe oh beste der vrouwen ik zal boete doen ik zal mijn entwaasheid afwisselen tegen de voorkomigste geleidelijkheid aan uwe vermaningen ik zal mij zelf zo ver zien op te heffen dat uwe vermaningen in goedkeuringen zullen veranderen en zo dik was als ik ene te grote zucht voor uitspanningen voel zal ik in mijn kabinetje gaan en dit geschrift termijn en beschaming lezen laat ik beginnen ik ging met de deugniet gelijk hij weet in de hortes medicus vast voornemende om nooit weer met hem uit te gaan en echter hij was dezelfde beschave de aangename van zoelijke man omtrend mij dus alles zien leidde mij veel uit van het genik zag en zien dat ik zulke groot vermaak vond in dit alles te zien stelde hij mij voor of ik ook plezier had om een en zeer vrije plaats te zien van een zijn afvrienden de heer en dame zij hij zijn wel niet buiten maar dat zegt niets mijn weigerd nooit een fatsoenlijk man om die te zien er is zeer veel uit heems gebloemd ik die in dit voorstel niet ontwaarde dan genegenheid om mij te verplichten stond dit geredelijk toe uit de hortes, de plantage door en de muidepoort uit nooit had ik zoveel geest, zoveel vrolijkheid zoveel levendigst in hem bespeurd het sloeg 5 uur zoals wij buiten waren is het ver vroeg ik oh, we zullen er binnen het halfuur zijn als wij wat aantreden ik deed zo en het was bij kans 6 toen wij voor hem laat stil hielden die op een zeer vrij huis liep het hek stond aan hij ging de plaats met mij op hij is mijn heer of m'n vrouw thuis nee, was het antwoord maar dat is hetzelfde wilt jij het huis niet eens zien, tegen mij ja, maar ik zie liever bloemhoven dan lambrische menten wij traden in het huis hij, tegen de tuinman deze dame heeft geen tegendronk hebt jij ook kookend water toe jongen breng het schielijk met hetgene bij je hoort jij weet u heer en ik zijn vrienden de kerel ging heen ik, hij doet te veel moeite mijn heer als ik maar een glas bier mocht hij, ik geef nooit bier als de meisjes warm gegaan zijn en dan stil zitten ik, wel laten wij wandelen hij, eerst wat uitrusten de tuinman bracht tegenhoed wij dronken spoedig een kopje ik, kom, nu de bloemen gaan zien het wordt altijd hij stond op en met een houding die mij verbazen zei hij, dat hij mij beminden dat hij smoorlijk op mij verliefd was of dit had ik wel gezien hieraan schreef hij ook de goedheid toe die ik had gehad, om met hem te gaan de welmen daarin huis ogen je geneerd was ieder woord ontstelde en vertoornen mij ik zei, jij beledigt mij ten hoogste nooit heb ik iets zelfs schaduwachtig gedacht want geen geen zegt en zo ik het gedacht had geloof mij dat ik niet met u zou gegaan zijn hij lachte en wilde mij kussen hou af, zei ik, jij reyeert te sterk hij, hoe neemt jij het dus op, dan bedriegt hij u want, en hij zoer en dure eet het is mij ernstig, ik beminn u hij zult de mijne zijn al weder na mij toedringende ik, hou u gerust bedriegt u, zie ik, omtrend mij zo ga je mij beminden zou het mij dus niet kunnen vernederen laat mij gaan, ik wil hier niet langer blijven hij, laat mij gaan ik wil hier niet langer blijven oh, zo spreekt mij niet tegen een man als ik ben, en dat op zijn eigen plaats torf als mijn linnen zie meisje, al die grote gevoelen zijn bij mij niets dan meisjes beuzelen rijen evenwel, jij bent nog te bekoorlijker nu jij zo een vrije rolletje speelt kom, mijn saartje, laten wij gelukkig zijn de tijd is kostelijk zo ga je tenminste dwaas genoeg zijn om naar huis te willen keren mijn farzoon is anders al buiten de paarden staan met de lijstels opgeknopt op de stal, en in weinige uren zijn we ver van hier, want ik wagen mijn beste hart daarover aan ik wil mij wederkussen ik schelm, teugnie, Judas hij, al wat jij maar wilt mijn engeltje, mids dat jij mij gelukkig maakt hoe ik de moeder was kunt jij enigszins opmaken maar ik hield mijn moeder ik, ik ben, zie ik, in uw macht maar veel eerder dan uw vervoelijke oogmerken te beantwoorden zal ik het uitigst te wagen, ik zal gerucht maken zodat jij de deur niet open doet hij, ik doe geen deur open en of u gerucht maakt of niet het zal niets helpen, niemand hoort u kom, jij hebt u genoeg verweerd zelf had ik zoveel werk met mijn lievertjes jij hebt gestreden voor uw hartse schim die lof geef ik u, maar nu eiz ik uw overgaven ik werd woedend en was door te sterk aandoeningen op het punt van te bezwijmen de vrees zelf af mijn kracht ik wilde een raam open schuiven hij, neen kindje daar is voor gezorgd, ik hou om de dood niet van buren gerucht hij werd, dacht mij, kwartaagdig in de kleurstelling, oh mijn vriendin ik heb mijzelf dan iets te wijten gaf ik aanleiding, immers niet met mijn weten hij zie zo, het wordt mooi laat nu ik heb zeer goed logement voor u en ik hoop dat ik u de tijd aangenaam zal voortrijven ik, laat mij gaan, het is nog niet te laat om in de stad te komen hij lachte, hij ziet geen mij voor zo'n ver gek aan dat ik een prooi onder mijn bereik heb een de die zal laten wegvliegen ik, zo ik iets op uw vermag zorg hij enige menselijke gevoelens heb voor een meisje dat u nooit beledigde dat nooit het minste oogmerk omtrend u had, dat u voor een vriend voor een eerlijk man hield, laat mij gaan en ik zal u alles vergeven ik schrijde bitterlijk hij, speel vrij dezelfde zang uit een andere sleutel ik hoor gaan varianten, zijn geis uit uw onderwerp machtig ik, oh mijn heer, bespot mij niet god weet in welke doodelijke angst ik ben, oh mijn waarde moedelijke vriendin, oh mijn voogd, wat heb ik gedaan hij, wat wel, jij bent vrijwillig mede gegaan met een man die smoorlijk op u verliefd is en die u tot zijn een sultane favoriet hoop te maken want zie, mooi meisje, ik ben niet voor u te trouwen, ik wil u niet bedriegen, elk moet zijn rang bewaren ik zeg op een stoel neder en ik geloof dat ik op dat oogmerlijk in staat zou geweest zijn om hem een mes in z'n schurk achter hart te drukken, zulk tergen mij zinnenloos, hij liet mij enige minuten aan mijzelf over, maar wat er toen in mijn geest omging, weet ik niet hij naderte mij weder ik, te geniet lieve goede mensen, oh god hoor het mij niemand hij nam mij op, maar zweeg door al mijn krachten zich machinaal verzamelende stoot ik hem van mij af, hij beet op zijn lippen en vloekte toen smeet ik hem weder dat hij mij die gaan liet hij, ja op de verzon ik bedacht mij, ik kom aan, als het toch zijn moet hij, nee meisje, ik versta u, hier moet geblijven, geen cure bij de weg, ik had gemeent dat hij goedwillig met mij zou gaan zijn toch nu is die voorzorg onnodig ik, vrees voor de gevolg hij zijn niet boven de wetten hij lachte hartelijk, hij zou ik niet lievden, weet hij wel dat de rechter geen notitie neemt van zo'n galanterietje, ik had het mij schelen waar ik ben, denkt hij hoe de kunnen dat hij mij zoveel moeite zou te gemaakt hebben, ik had het wel anders overleid, en toen drukte hij mij zo sterk aan de hand, dat hij mij zeer deed, ik beefde zo danig dat hij zelf dijnste het werd schemeravond en mijn dodelijk angst nam alle ogenblikken toe, ik, teigig en geen mens, kunt hij mij in zulk ene benauwdheid zien wat recht hebt hij op mij, hij dat recht dat ieder licht mis van mijn rang op zoveel meisjes heeft en hij vindt in zijn cerai te plaatsen of Wildgij, en hij trad naar mij toe dat recht dat de sterkere heeft over de zwakken ik viel voor hem neder, ik smeekte ik weende, ik geloof zelfs dat ik hem mijn waarde erg noemde ik had alrede een groot gequeld in de stal gehoord maar het scheeend dat hij er geen achterp had, eindelijk kwam de tuinbaas in de gang lopen en Riep, mijn heer de paarden zijn met hun poten in de leisel geraakt en ik kan het niet meester worden wat moet ik doen, hij Riep, met een vloek u gaan ophangen voor ik u de hals breek de keren ging weer heen en zei dat zo mijn heer de hand niet wilde lenen, hij zijn paarden kwijt was herraazend en scheldend ging hij heen en stied me van de deur weg, die hij toesloot nauwelijks als hij wek of er ging een deur in het vertrekje zagjes open en daar kwam een boerenmeisje die mij zonder iets te zeggen wenkte om op te staan ik deed het aanstond, zij sloopt met mij uit het huis en verstak me in haar bed op een zoldertje, dat zij wel ter deeg sloot ik wist niet of ik droomde dan of ik wakker was ik wist niet of het bedrog of hulp was alles was even onbekend het werd duisterd en niemand kwam bij mij eindelijk hoorde ik beneden liederspreken mijn bloed stolle in mijn aardren en ik weet niet of ik lang in onmacht was toch smiddell nachts ging de deur open en het meisje brog mij een groot glas melk met water, mij wijzende niet te spreken zij sloot de deur weer toe en de wel de maan op kwam zag ik haar zeer onderscheiden mijn vader, zei zij, hoor hem eens ronken wie zeid jij, mijn goed meisje, zei ik zij, ik ben de steunmans dochter lieve je vrouw, wees niet ongerust ik zal u helpen ik, laat ik u omhelzen jij zei mij een redster oh, jij zult wel beloond worden en als jij wilt, kunt jij althoos bij mij blijven maar door welke gelukt heb jij mij dus verre geret zij, dat zal ik u zeggen mijn vader was druk in de tuin bezig de hele dag met de arbeiders en hij belaste zijn heer op te wachten toch niet te laten blijken dat hij zijn heer was lieve god, dacht ik daar zal weer wat achter zitten want mijn heer is een heel slecht heer om trenten meisjes maar mij heeft hij nooit gemoet dat moet ik zeggen en zo zeggen al de meiden ook nu althans, ik was in de kamer toen hij met u in huis kwam en terwijl ik voor grote luid wat schaammachtig ben verstak ik mij in de naaste kamer in een kleerkast ik dacht, zij zullen wel gaan wandelen en dan kan ik gauw heen lopen en dan zien zij mij niet zodat ik alles duidelijk hoorde zie je vrouw, ik ben Rooms catalix en ik bad onze heilige moeder gods om haar bescherming en ik bad een vijf of zes AV's en paters, zo al in de kast wat kon ik doen, zoals jij weet en toen viel het dat met de paarden voor en toen ging hij heen en zo haalde ik u en verstak u in mijn bed ik ging voort in de moestuin zo wat wieden dan bokken kon en alles afgluren het duurde wel een half uur en alles in het stal gedaan was want de paarden waren als wild en allemaal door de strengen, dat was het maar mijn heer ging in zijn huis en vader in het boerenhuis ik geloof dat hij elder mensen op zijn neus gekeken heeft toen hij u niet vond hij kwam in het boerenhuis en vroeg met hele lelijke woorden waar dit en dat jij heen waard mijn vader zei dat hij dat niet kon weten omdat hij ze het zo met de paarden te doen gehad had toen vloog hij naar het hek en vond het open het is gedaan zei daar is het niet op, nu is het mijn verdiende loon waarom draaide ik het hek niet toe hij liep als een razend mens al heen en weer en toen hij dat ook moe was belast hij mijn vader licht te geven en hem wat brood en kaas te bezorgen die deed dat ik was in huis gegaan vader vroeg waar ik geweest was en ik zei aan het wieden en dat ik toen om een praatje geweest was dat was daarmee wel hij zei mij niets wij ate schiel ik ons brei en hij ging naar bed toen kwam ik boven en hield mij stil totdat ik hoorde dat hij wel vast in slaap was zie daar, zo is de hele zaak mijn lieve je vrouw mijn beleidschap was onbeschrijfelijk maar zij verdween schiel ik door de gedachten hoe zal ik nu door de waarde vrouw voor een bedriegster, een valsmeisje een licht jong schepsel gehouden veracht en vervoerd te worden wat zal ik doen hoe durf ik er weer heen te gaan wat zal de brave edeling van mij denken het is mogelijk dat hij reeds bij ons geweest is zal de deugdzaamste der vrouwen hem onttrend mij misleiden wat zal zij kunnen zeggen en ik had haar zo plechtig beloofd daar mij geheel door haar te laten leiden hoe zal hard toch zich verheugen die niet geval rugtbaar wordt kan het vorm horen geblijven heeft mij niemand gezien maar het geen mij het hard door boord hoe zal het teden hard mijn almoedelijke vriendin leiden door mij leiden ik was besluiteloos wat te doen evenwel, alles al weer over pijnsende dacht ik het is echt de enige nu openstaande weg ik moet dit getuigenis geven van mijn onschuld ach, zal ik met een bevende stem zeggen indien ik een slecht meisje waar indien ik het oogmerk had om u te misleiden het zou ik dan terugkomen ook voor ik weet hoe jij mij ontvangerzult terwijl ik in deze gedachte als verzonken was, zijn mijn trouw hardig klaartje zo hiet het boerinnetje woon je vrouw, nou moest je op je kousje mij volgen en zo stil als het mogelijk is ik heb onze deur even eens aan laten staan ik deed zo en zij droeg mijn schoenen in haar hand het begon te regenen, de lucht werd onwerig en donker oh, dat was niets, zie daar wij buiten de deur het bed van de tuinman voorbij gaande hoorden wij hem diep en gerust slapen ik deed mijn schoenen weer aan en ging met het meisje achter de boerderij om, als wijgende en aan haar hand hij werd doornat en moest wel een half kwartier door het gras ik vroeg niets zelf niet, waar brengt hij mee toen wij dicht bij een warm muziek waren, zei zij god dank, dat is zover hoor je vrouw, ik breng je hier bij braven mensen maar ik moet zodra ik je daar in huis zie naar mijn zoldertje ik moet er op passen, dat ik niet in de kijken raak het is een boos kerenlas hij begint zij tikte aan een glas wie daar, riep een manstem ik, zei het meisje toch met een zachte stem ik ben zo benauwd ik kom je bij kind zijn vrouwenstem en zo ging de deur open aaltje buur, zei het boerinnetje ik breng hier een jonge juffrouw die verdwaald is zij zal je alles wel zeggen ik moet voort ik kust haar en zei haar waar zij mij vinden kon haar een dukaat in de hand steken en biddede, zodra zij durven bij mij te komen de goede vrouw ging met mij in een achtervertrekje stap licht op en zag met verbaasdheid wat wel en kostelijk gekleed was en juwelen aan had ik viel op een stoel neder en schrijde bitterlijk zij maakte vuur aan leid braaf hout op, want ik rilde van koude en mijn kleren dropen kom lief jong mens, zei ze kom schik aan het vuur en warm een droogje wat ik zal koffie koken maar je bent of je de koorts op het lijf hebt zij ging met de kaars in het voorste vertrek en had een glaasje in haar hand daar zei ze je vrouw, drink dat uit zien zoals je beeft, ik deed het zij kreeg een tafel met kopjes en zodra het water koekte dronken wij koffie mijn zak, rok en pelise droogden zij en ik begon door de warmte dermaten te verkwikken dat ik haar eenvoudig, zo kortdoenlijk alles verhaalde maar zei ik wat moest jij denken, mijn goede vrouw toen klaartje aan het fans dat trikte wel lieve je vrouw zei dat beurt wel meer als kreinbaas dronken is en sinds zijn wijvers dood gebeurt als ik wil, dan raast hij als een bezetenen en jaagt al wat onder zijn bereik is de deur uit nu is onze klaartje de vrijste van mijn zoon pieter en zo wij onze jongen wat bij konden zetten het zou al een paar zijn, maar het is een slechte tijd het is een deugd van een meid en hun moeder was net alleen toch al bood mijn heer er, mijn man duizend guldesjaars wij zouden bij zo'n dier niet weunen willen hij is zo ondeugend en daar gaat zoveel om op die plaats maar wij moeten zwijgen wij zijn maar gemene lui ik, wat zal je man toch denken van mij zei ik heb hem daar met een woord gezegd dat ik hem morgenochtend alles zal vertellen en zij, zie maar weer een slaap te komen want bij dag moet een man hard werken voor mij en mijn vijf kinderen en onze pieter past ook zo op maar daar zijn nog zulke kleintjes onder zij slapen allemaal hier boven ons hoofd ik, maar zou u zoon van mij met het opengaan van de poort niet een koets kunnen bestellen ik kwam buiten de stad want, hoewel ik het bij u heb mijn goede vrouw, ik verlang zo naar huis zij, heel wel je vrouw als ik denk dat de tijd is zal ik hem gaan wekken, zoals ik al toos doe jonge luis slapen vast goed zei ik, en wij bleven bij het vuur zitten en zij praten zonder ophouden zodat de tijd viel mij nog korter dan ik gevreest had om drie uur ging zij Pieter wekken die toen hij mij zag vreemd opkeek kind zei de goede vrouw is verdwaald geraakt en ik nam haar in huis, toen hij al te bed waard ga naar de stad en haal een koets die te eerste dit heen moet komen ik zal met haar u tegenwandelen bestig, zei Pieter, en ging de deur uit die jong man staat mij wel aan vrouw, zei ik ja, goddanks zij ze het is een braaf kind die wel zoveel voor zijn moeder doet als iemand doen kan en zwijgen je vrouw, daar is geen schrift van nu, het zal hem geen schade zijn zei ik deed mijn gedroogde kleren en pelisen weer aan en zei, daar, goede vrouw heb je een kleinigheid tot een bewijs van mijn erkentenis, ik gaf haar vier dukaten zoveel geld zei ze, dat durf ik niet aan nemen oh, zei ik, spreek er niet van ik zal, hoop ik, eens meer voor u doen wij gingen toen de deur uit en kwamen wel draa op de gemene weg de koets kwam, ik bedankte moeder en zoon, zei waar de koetsier mij brengen moest en haalde de gordijntjes voor de glazen nooit kan ik u beschrijven wat er in mijn geest onder het rijden omging nu vreesde ik, nu schrikte ik voor datzelfde dat mij deze laatste uur als mijn grootste geluk had toegeschene, om thuis te komen en toen wij nog maar één gracht de rijden hadden, weste ik weinig dat wij enig peletsel kregen, dat ten tijd rekte oh, hoe beefde, hoe trilde ik toen hij stil hield de klankterschel ging mij door de ziel en met de handen voor mijn ogen vloog ik onze goede knecht voorbij zo verwacht en bedroefd, gelijk jij mijn dierbare vriendinnen mij hebt zien aankomen het ziet daar een verhaal dat ik met de grootste nauwkeurigheid heb opgesteld, hoe gij na het doorlezen te hebben, over mij zult oordelen, moet ik afwachten en, indien de heredeling bij aanhoudendheid mij blijft beminnen, moet hij, allereek hem voor mij kies dit lezen hij moet kunnen zien wie ik ben een onverzichtig meisje dat geen kwaad vermoeden, daar zei het niet en die, door haar retractotvermaken en uitspanningen, zich in een gevaar gebracht heeft, dat op haar bederfskonden zijn uitgelopen, een meisje dat God met tranen dankt voor deze ontkoming en dat Voortaan nog meer zichzelf dan anderen zal mistrouwen Sarah burgerhard wel nu broeder wat zegt zij van zo een meisje, moet ik haar nu nog niet meer erachter en tederder beminnen die immer zijn er dwaasheden, zo rast hij zichzelf daarover bestraf, doet alles wat mijn eisje kan ik heb onder de hand later vernemen of de schelm in de stad is, maar het schijnt dat hij eerst eens wil zien hoe of het afloopt we bedekken alles onder een diep stil zwijgen, ik zal voor de braven mensen zorgen die mijn engel zo getrouw geholpen hebben, maar dit alles mondeling ik verlang onuitsprekelijk naar uw thuiskomst en hoop binnen acht dagen dat geluk te hebben vader is zeer vriendelijk en heeft zelf deernis met mij een kaarten vriend keesje, ik vrees anders dat jij al zoveel met vader zult doen hebben als ik, voor wel mijn broeder T.T. Hendrik Edeling 140e brief meer vrouw Aletta Bruneer aan meer vrouw de weduwe Willis geëerde me vrouw voor vier dagen ontving mijn lieve vriendin burgerhard een brief van uw geachte dochter meer vrouw Anna Willis ze had toen een sterk akkoord zodat zij ons die brief haar deed voorlezen de handen zijn de thuiskomst verheurde haar zeer en zo het mij voorkomt met reden wie me vrouw zou niet verheurd zijn over een bericht dat ons zoveel aangenamen en sterkelijk onderwijzende uren beloofd zij is stans wat beter maar de dokter verzoekt dat zij zich in enige dagen nergens medeg liefd bezig te houden dat veel aandacht eist om de zware hoofdpijn die haar bij blijft aan deze ongesteldheid ben ik de eer en het geluk verplicht dat er voor mij liggen in het schrijven hij zult al het gebrekken gewelgunstig inschikken terwijl ik mijn best doe om beter te schrijven hoe boven alles aangenaam ons de komst des heer Blancaart ook zei de tijding die hij ons bracht dat uw thuisreis enig dagen was uitgesteld financieerdroefig en mijn vriendin heeft mij verzocht haar ziekte aan u en aan uw dochter te doen weten zij zegt ook dat het u niet ongevallig zijn zal indien u de aankomst en het bezoek van de heer Blancaart melde saartje nu zou het mij te pas komen maar dat kan ik niet mevrouw ik zal even wel mijn best doen om te tonen dat saartje mij niet kan vergen dat ik niet boog te doen gisteren voormiddag kwam onze knecht naar mevrouw buigzaam zeggen dat er een heer in de zijdkamer was die haar verzocht te spreken zij ging naar beneden want zij was op je vrouw Burgerhart en mij in de kamer terwijl wij ons aankleden onze zieke is zo dat ze in de zijdkamer zou kunnen zitten wij hoorden zeer luid spreken mijn heer Blancaart zei saartje en vloog met haasten trap af ik volgde me dacht ik moest dat toneeltje zien ze zag hem niet of snelde in zijn armen even gelijk ik in die van mijn lieve vader pleeg te doen welkom mijn waarde heer Blancaart en zij schrijde van blijdschap hey wel dag me meisje dag me sarotje maar wat is hier te doen ziek gelaten en nog in een huiselijke ziekachtige opschik ik vrees dat het over een brief is die u iemand geschreven heeft ik ben niet boos op je wel deze lieve mevrouw heeft mij met 6 woorden al uit de droom geholpen maar ik moet weten wie Satan mij die kol gestoofd heeft of mijn naam zal geen abran Blancaart zijn en toen had hij saartje op zijn schoot die nog al weende de goede man zijn ogen werden ook nat dus vervolgde hij vergeef het mij waarde mevrouw buigzaam maar hij zult de brief zelf zien die mij leren, hij moest bewaart tacht mij en dat is zeker tegen mij de lieve jevrouw Bruneer ik heb u ook lief mooi kind en hij gaf mij ook een kus zie zo, zei hij, nu zijn er nog 2 jevrouwen mijn saartjes dochter dit deed haar lachen en de lieve man praatte zo afwoord onze waarde jevrouw buigzaam zei dat zij de brief die zijn edel ontvangen had bij genegenheid eens zouden zien de knecht bediende ons met chocolade de heer Blancaart pomenvrouw, ik heb u iets te verhalen dat u mogelijk aangenamer zijn zal dan mijn gebabbel over die brief zei gaf Frits een wenk om heen te gaan je vrouw burgaard en ik reese ook op toch zei zij, blijf zitten lieve kinderen geen bijdesheid mijn beste vriendinnen hij ging dus voort daar kom ik over de veren van Rotterdam af, daar ik mijn vriend Willis bij zijn moeder bracht en die ik beloofd heb een meisje op te gaan schommelen dat voor hem al zo goed zou zijn als dit zieke platje dat er nu zo bleekjes uitziet een andere reismakker Edeling verliekt mij te leiden nu, alles heeft zijn reden, hem, hem ik zeg niet meer van leiden ga ik op Haarlem in de roef en ik zit nauwelijks in of daar komt een ordentelijk gekleed man die ook plaatsneemt die man stond mij wel aan ik dacht een praatje korte tijd en hij scheen ook van dat begrip ik zal alles maar over slaan dat u niet aangaat hij verhaalde mij dat hij een oostindische kapitein was voor de Kamer Zeeland binnengekomen hij vergeten en dat hij verschillende brieven had mede gebracht hij verzocht mij de moeite te nemen om eens als hij de adressen oplast te horen of ik hem ook die lieden kon wijzen gaan zei ik, kapitein en ik ken vele mensen te Amsterdam hij las er een stuk of zes nee, ik ken die namen niet maar dan leest hij aan de wel edele heer, Pieterspilgoed de Amsterdam ja, zei ik, die man is al lang naar de andere wereld, wel in jaar of 12 hij heeft zich zo gehaast om zijn geld zowel als te zijn gezondheid te verspillen ik zou hem anders, zei de kapitein nog al een aangename tijding brengen hoewel ik geen bijzonderheden weet die tijding, zei ik, kunt jij dan aan zijn weduw brengen die mij bijzonder bekend is en daar ik zeer veel achting voor heb hoor, kapitein, ik zal de dame dit bericht geven en horen wanneer het haar gelegen komt u af te wachten, maar zij het ga je logeert in Malta goed, daar zal ik u morgen voor meerdag bescheid senden en nu, mevrouw wens ik wel dat jij uw knech naar Malta zond om aan kapitein Herberts te zeggen dat hij welkom zijn zal mevrouw Buigzaam deed zo en wel haast kwam de kapitein met de knech bij ons, de heer Blancaard zei zie daar, kapitein, deze dame is de weduwe van de heer Pieterspilgoed niet warme vrouw zei, ja, meneer, ik ben zijn wedu en gered om te horen om wat reden mijn heer Herberts dit vraagt kapitein Herberts omdat ik een brief heb, mevrouw die aan de heer Spilgoed geadresseerd is en die ik mede van de kust van Bengale gebracht heb mevrouw is de weduwe in presentie de sere Blancaard zijn deze dames die mogelijk uw dochters zijn geef ik hem aan u over u feliciterende met de zelfs inhoud gij beeft mevrouw ontstel u niet, laat ik u nu niet ophouden, maar op een andere dag is mogen horen of ik in staat ben uw enige dienst te doen en nu kunnen wij de beste der vrouwen geluk wensen met een erfenis van ruim 80 duizend gulden ik ben zo blij dat ik de hele dag wel zou willen zingen saartje viel haar om de hals, kust haar kon haar niet verlaten, maar de juffrouw was zo aangedan dat zij niets kon zeggen de heer Blancaard aan wie zij de brief had gegeven om hem te lezen, zijn de zij tezeer ontsteld, bleef verschijne maal steken zij heeft mij vrijheid gegeven aan u te zenden, op dat gij u met haar zou verblijden, o mevrouw wat is dit ene vrouw, al toos uitmuntend in alles goddankende wat ben ik gelukkig onder haar opzicht, waarlijk saartje en ik zou er nooit zo geworden zijn als wij nu reed zijn, en er worden zullen had zij ons niet geleid, geleerden met het beste voorbeeld voor gegaan het zijn verzekerd u en uw dochter van haar achting, zo doet ook mijn vriendin en ik heb de eer, mij in uw gunstige gedachte aan te bevelen mij met de grootste eerbied noemende, uw ootmoedige dienaris Aletta Bruneer einde van brief 136 tot de met 140 opgenomen door Karole Jansen in Rotterdam www.karolejansen.nl brief 141 tot de met 150 van historie van mevrouw Sara Burgerhart dit is een opname voor LibriVox alle LibriVox opname zijn vrij van krechten, ga voor meer informatie of mee te doen naar LibriVox.org voor gelezen door Karole Jansen op 3 februari 2008 historie van mevrouw Sara Burgerhart van Betje Wolf en Achje Deke, brief 141 tot de met 150 141 te brief, de heer Philips Alting aan de heer Pieter Speelgoed, wel edelheer, deze letteren zullen u een voordelig oost in die's nieuws overbrengen, mijn eerlijke uit Jan Bern is voor zes maanden overleden, hij heeft mij executeur van zijn de laatste wil gemaakt, in welke kwaliteit ik u deze toezende, dit is het artikel het genuint artestement betreft ik maak uit dankbaarheid voor al de weldaden, mij toen ik eerst in India kwam en niets in de wereld bezat, door de edelmoedige heer Cornelis Speelgoed bewezen voordat zijn edelen mij door het opschieten van geld, okazig af om negoodzie te doen en voor bestse en vermaningen die deze deugzame man mij in mijn jongheid gegeven heeft aan de heer Pieter Speelgoed zijn zoon, de som van 90.000 Hollandse guldens en zo de heer Pieter Speelgoed's reeds voor mij waren overleden, dan aan zijn edelhus Wedoë, mevrouw Maria Buigzaam, of in dien zij ook gestorven waren, aan zijn kinderen heeft hij nog Wedoë nog kinderen nagelaten, in dat geval en in dat geval alleen maak ik dat geld aan de Amsterdamse godshuizen, om in dier voegen verdeeld te worden, als de regering zal goed vinden. Deze zent ik met mijn vriend, Kapitein Christian Herberts, de brave overleden heer Berne, heeft het linie gepasseerd, docht nam zijn conscientie met zich. Hieruit kunt hij opmaken, dat hij het goed voorbeeld u is, hier nog in zegening gedacht worden, de vaders wel is naar gewandeld. In deze man heeft mij gaan zien, dat de voorzienigheid ook wel eens haar de gehandelaar. Dit geld is niet bemorst met bloed en tranen, het is de vrucht van een gezegende vleid en ordentelijke levenswijs. Ik twijfel niet of ik zal met u antwoord vereerd worden, mij tekenende, uw oodmoedige dinaar, Philips Alting. 142 de brief, Miervrouw de Wedoë speelgoed aan de heer Philips Alting. Wel edelheer, met de groot zerkentenis voor uw genomen moeite, met dankbare verwondering over de onnaarspeurlijke wegen godheid, beantwoord ik de brief door u aan mijn overleden man Pieterspeelgoed geschreven. Het is mij, om zeer vele reden hoogst aangenaam, het geen mei nopens mijn man's vader mededeelt. Wat kan ene vrouw die wel denkt, toch aangenamer zijn dan te horen dat de vader, dat de familie hersmans, deugdzame vrienden des mensdoms waren. Moet het haar niet verheugen als hij ziet dat er zowel dankbare welgedanen als eelmoedige weldoenders gevonden dat men, in alle gewesten, onder allerlei luchtstreken mensen vindt die het mensdom tot de roemstrekken. Voor 14 jaren is mijn man reeds overleden. Ik heb een dochtertje van hem, maar dit kind heeft de voorzinnigheid meed vroegtijdig ontdrukt, zodat ik nu de enige ben die pretentie heeft op deze som. Vele rampen hebben mij getroffen door verschijnen en levenstanden ben ik gegaan. God is goed, dat is mij genoeg. De vriend van zulke deugdzame man als de heer Bern was, zal zeker in deze geen dweperij vinden. Anders weet ik wel dat men niet gewoon is in deze trend, dusdanig een brief als de uwen te beantwoorden. Ik zal de nodige bewijs en papieren aan de advocaat Cornelis Edeling terhand stellen die mij beloofd heeft met de heer Herberts en voor de kamer alles af te doen. God segenen u, mijn heer, en is dit uw oogmerk, geleiden u naar het Vaderland terug, om daarin rust uw weldadig leven te eindigen. Ik noem er mij met achting Maria Buigzaam, weduwe P. Speelgoed. 143 de brief, de heer Jan Edeling aan de eerwaardige heer Efrart Redelijk. Waarde broedig, lach me nu eens helder uit pastorsen.  Je hebt gelijk, maar ik zal aan uw man de hele zaak vertellen. Zou het jij ooit geloofd hebben dat Jan Edeling, die het geen hij eens begreep, om lief nog leed losliet, die van geen Christen mens op de hele wereld tegenspraak dulde wilde dan van u, dat Jan Edeling zeg ik door Blankaard zo daar nog over hoop gegooid is, dat ik met mijn hoed onder de arm zijn pupil voor onze Hendrik ten huwelijk gevraagd heb en het geen nog meer zei, dat ik zeer met dit door mij gedaan verzoek in mijn schrik ben. Die bram, zo'n man leeft er niet meer. Hij heeft mij zo vastgezet en zo ouder wets mijn zaligheid gezegd dat ik boos op mij zelf wiert, want er is wat aan pastor ik ben nooit een vriendelijk man of een minzaam vader geweest. Tweel maar van hem gezegd worden, om de waarheid te zeggen pastor uw reden en die van Hendrik hadden mij al lang overtuigd dat ik ongelijk had, toch ik kon niet besluiten om te tonen dat ik verkeerd gedaan had. Nu het kost wat voor een man die zoveel jaar alto zijn hoofd volgde te zeggen, ik heb ongelijk en dat nog erger is, dit tegen zijn eigen kinderen te zeggen. Ga je weet het immers, als mijn jongens mij iets vragen en mij beduiden wilde, als zij het nodig hadden, dat zij het nooit juist omdat die lekkers mij iets hebben, toch staaks daar aan, gaf ik hun uit mijn eigen zin 10 mal zoveel. Dit zijn evenwel Satanse nukken en uw zuster mijn nezalige vrouw had, dat zie ik nu, maar te veel reden om mij schoonlachende meffertluim te noemen had ik haar maar weer zij zou een beter man aan mij hebben, maar dat is nu te laat. Ik zou het mogelijk nog niet hebben opgegeven toch mijn arme jongens zag er uit of hij uit een gieten gedronken had en toch, ik hou veel van de knap zo op mijn gedachte gediend met Kees heb ik nog wel zo in zijn aardigheid gehad, maar Hendrik was al toos zoals ik, tussen ons, in zijn jaren niet was.  Hij is geheel zijn moeders kind week gebakken, hij kan geen moeite verdragen, met een benauwd hart ging hij op reis, ik kan op hem af en heeft alles in zo korte tijd afgedaan dat het zo niet te zeggen is. Kort gezegd het mannetje van binnen klopte zo verbruid aan dat ik besloot om de jongens zijn zin te geven zo dankbaar en luikt zo op dat mijn ogen overlopen. Nu, bestorzum, dat sweren ze een ankertje reins in jouw kelder. En ik nooi u beide te bruiloft, ik zal een partij geven die klinkt als een klok, want gierig ben ik, goddank niet. Ik durf wel wat te geven, maar ik ben er niet achter om het met gratis te doen. Ik tast in mijn zak en zeg, hou daar en loopt een eerste weg. Nu, ik goed u van harte en blijf uw genegenbroeder Jan Edelin 144e brief, muurvrouw de weduwe Willis, aan muurvrouw de weduwe Speelgoed. Mijn vrouw, hoogstwaarde vriendin. Zeker, gij doet mij en mijn dochter recht. Wij nemen het grootste deel in de gelukkige verandering uw slot. Toen ik je vrouw Letjes brief gelezen had, zei ik met aandoening, voorzienigheid wat zijt gij aanbiddelijk. Mijn dochter was zeer sterk aagedaan. De heer Smid betuigd dat zijn eigen erfenis hem niet meer verblijd heeft dan die die u ten delen valt. Een aardige jongen hoopt de ere te hebben om u in persoon deze te geven. Ik hoop dat hij de lieve burgerhard als zij een vriendin zal kunnen zien. Hoe winst ik haar voelkomen herstelling. Goed haar, goede heren Blancaart en Edeling en geloof dat ik met verlangende dag te gemoed zie waarop ik u in eigen persoon kan betuigen dat gij geacht en bemindt wordt door uw weduwe Dina Ress en vriendin Sofia van Zon, weduwe G. Willis 145e brief, mevrouw de weduwe Willis, met haar bruneer. Lieve kind, die naam wilde geemers wel van mij hebben, vrouwen van mijn en jaren moet alle braven jongen je vrouwen als haar kinderen beschouwen, vooral als ze dood haar haar ouders ontnomen heeft.  Wel dan lieve kind, uw zeer welgeschreven brief was mij zeer aangenaam en nu mijn saartje niet kan schrijven, kon ik van iemand een brief ontvangen die mij welkomer was dan van u? Ja liefde, zo in het dame als bij wie gij inwoond is nooit genoeg te waarderen vrouwen enen de erg grootste zegeningen. Je hebt dat met oordeel opgemerkt. Van één ogenblik dat ons in de handen van die of deze doet vallen hangt, komt onze vrijheid daar niet tussen ons geluk in tijd en eeuwigheid af. En hoe zwak is de vrijheid van een jong mens dat verleid wordt en met zijn eigen drifte zoveel te strijden heeft. Deze waarheid mijn kind is ontsagelijk. Dank met uw vriendin alle avond de goede god voor deze uitmuntende lijstvrouw op een en niet al toos gebaande de denkbeelden die zij u geeft van uw godsdienst, van uw plicht van de reden waarom jij het bestaan ontvinkt zullen, hoop en verwachtig gezegende gevolgen hebben en u eens tot een en zegen maken voor een eerlijk man die uw hart zal weten te verkrijgen. Mijn dochter wil hier nog een regeltje bijvoegen.  Vaardes wel, lieve juffrouw S van zon, weduwe Willis PS, lieve juffrouw Letje Mijn saartje ziek, hemel en ik van huis o, mijn vriendin schrijf mij gedurig hoe zij vaart, verlaat haar toch niet nadat ik al het dag bericht ontvangen jij weet dat ik haar teden op hun win jij kent haar karakter, oordeel des hoe haar een ziekte mij treft kon ik maar thuis komen geef haar een hartelijke kus voor mij nadat ik u van mijn vriendschap mogen verzekeren en betuigen dat ik met de grootste achting ben uw dinares zijn vriendin Anna Willis 146e brief de heer Abraham Blancard aan m'n vrouw de weduwe Willis geëerde vriendin nog gespijt het mij dat ik zo weinig tijds de Rotterdam gehad heb nu, ik heb u zo'n dan veilig in uw handen gesteld mijn ogen liepen over toen ik zag welk een moeder gek die Willem is wat zijn dat lompe hij blokken van kerals die een man uitlag als hem eens een losse traan ontvalt ik ben nu een man mag ik spreken die van een kind af door het kreupelbos gejaagd is ik heb door menige zuren appel gebeten, eer ik zulke man werd door de zegen van God, de heer zodat ik maar zeggen wil dat ik harde geleerd heb en als ik echter daar zo'n goole had van een luitendant als een eikenboom voor mij zien staan en zijn zoontje dat hij in geen rondjaar gezien heeft hem in de armen zien vliegen zonder dat het hem het minste aan doet dan denk ik, hoor jij, grote singeur al bulkgij als een stier en al blaasgij als een walfis jij bent bij mij met al dat gesnoezaan maar een bange blootaard je zult wel draa in je hangmat kruipen wel, wat hagen moet je dan om je kop voor het land te laten geen liefde voor je land te hebben zal zo'n buldenbas zijn benen onder zijn lijf laten wegschieten als of het zomaar een bijwerkje was en dat door vreemde zal hij dat doen, zeg ik, die in al de vaderlijke drift in zijn ziel bevroren liggen hoor, dat is bij mij maar uit die geen gevoelig hart heeft kan niet dapper zijn hoor, vriendin, als ik u zie dan denk ik altijd aan Naomi de moeder van Rut uit de Bijbel Willemsland is uw land en Willemsgod is uw God zoals er in de Bijbel staat en hij moet mij voort in Amsterdam blijven en een braver vrouw voor hem zien te krijgen tussen ons, ik weet net zijn slag een mooie lieve jongen je vrouw en ik zal hem wel aan het werkje helpen tussen aardig schoon kind en Tante moet ook haar milde hand me open doen, Abraham Blancaert zal geen troef voor zaken oh heer, ik heb gelds genoeg en alle braver jonge lieden zijn mijn kinderen zodat zorg daar niet voor hij moet zelf koopman worden ik zal zijn patroon eens buiten zijn kennis gaan spreken maar nu moet ik eens een klugje verhalen daar is broer Benjamin met zuster Slimsland met de Noorderzoon verhuisd en ze hebben Tante's geldkistje meegenomen wel, nu lag ik mij tot een dokter die mallezanne nu heeft zij haar verdiende loon zij zou naar mij geluisterd hebben ik zei dikwijls, Tante, Tante al dat bruine groep doopt op je zak, je zult nog eens van de hui gelicht worden, laat ik de kitteris voor je schoonmaken en al dat Jan rap wegjagen maar dan was ik dat varken, een godloos mens een soules die de heiligen vervolgden plezierige heiligen zie je ze daar niet met hentje pik in het huisje daarnaast en dat het hemels waar is dat zal ik u eens gaan uitcijferen mijn kleine meid is ik zoals jij weet, nu had Tante had haar een briefje geschreven waarin zij schreef dat zij zondanig bestolen was en verzocht of zij haar niet eens zou kunnen spreken of zij haar alles vergeven wilden wat ze aan haar misdaan had en of zij bij mij een goed woord zouden willen doen met nog meer 5 en 6 wat doet mijn sarotje? wel, dat Braavkind schreef haar aanstond dat zij haar alles vergaf dat zij bij mij ten beste zou spreken en Tante komen bezoeken maar zij krijgt daar op zulke koortsen dat zij niet uit kon gaan en zodra ik in de stad kom en met haar spreek verzoek dat liefschepsel mij om toch eens bij Tante te willen gaan en te zien hoe het toch was Abraham Blankkaard had er wel niet veel trek in toch, het meisje kreeg er mij echter naartoe en ik begreep dat ik de oude babbe niet in nood mocht laten ik ging er dan heen met snap, zo bij me Tante deed zelf open en ontstelde nu zei ik, wees maar niet ontsteld uw nicht heeft mij bij u gezonden omdat zij zelf ziek is en ik kom zien of ik u helpen kan en zo ging ik met haar die hulden en balkte de gang door daar ik nog iemand vond daar ik u dadelijk van zal schrijven en zo wat met mijn memorie gebruid daar hoorde ik toen van A tot Z Tante had getrackteerd ze hadden Tante die niet verdragen kan de hoogte gegeven en brecht als een zwijn zo vol gegoten toen het oude fatsoen die zij te bed brachten en brecht, die zij op kussen in de keuken gelegd hadden sleepen, hadden zij de aap gelegd en daar was, zijt Sanne wel 2 derde van haar kapitaal en al haar juwelen in die mallen weergaar ze had haar huis op de nieuwe dijk verkocht voor 20.000 gulden zijn afgelost de obligatie in Contante al dat geld was in gouden rijders opgewisseld en lag in een klein kistje dit wisten die Hagels kinderen want Sanne had met hen overlegd hoe zij dat geld best zou uitzetten hoe vind jij die, je vrouw Willis met zulk bord, zulk schuim van volk die weten veel van geld beleggen ja zie, zo zot is dat oud wijf had ik thuis geweest, zie ik ben nu een man die mijn hond geen bedroevende snoed kan zien zetten maar homo ook er is eventjes op het schaft geholpen zou hebben ik zou die bedriegen zoveel smeertem keesje hebben laten geven ik zou eensje zo balsmiek hebben laten rossen dat zij zouden geweten hebben wat het is de oude mens te kruisigen zie ik, wordt zo Satan's neider omdat zulk varken volk de Bijbelse woorden zo minst bereukt maar nu moet de kunst wat vragen want zie je vrouw Willis ik gezeg toch maar een moeder in Israel wat denkt jij? een vrouw van tantes jaren die zo'n briefje aan een zaartje kan schrijven om vergeving die aan zo'n kleuter verzoekt om bij mij een goed woord te doen bij mij, die zoals ik daar ga en sta ook maar een arme zonder ben dat zo'n vrouw laat zij zo fijn zijn als zij Will geen boos hart kan hebben het is een mallekwezel en zo gierig als het graf maar zij kan zich nog bekeren en ik zal haar ook al maar helpen zij zal in haar oude dag geen gebrek hebben nog in fatsoen verminderen haar lekkere tants zal nog niet eens uitmoeten want Abraham Blankaartlust ook wel iets dat goed smaakt zo dat ik maar zeggen wil dat ik niet kan begrijpen hoe of het christelijk of mogelijk is dat mijn kleuter zo prond haar gelover staat zij vergeeft haar tante alles van harte wil haar helpen haar bezoeken oh toen ik dat hoorde scheurde ik mijn camisol los zo was ik aangedaan ik kon haar eens geen adem schepen en ik dank de God omdat ik de volgt van zo'n meisje mocht zijn al wat lelijk is omdat ik vrees dat Saartje ziek is geworden van droevheid over een verduivelde brief die ik haar geschreven heb zij ziet er zo naar uit de rozenwangetjes zijn geheel weg hoor zij ziet er recht droevig uit maar wil het nog niet zo weten dat goede meisje ja daar krijg ik heel in Parijs een brief vol met leugen en laster van Saartje en van mevrouw Buijzaam en dat Saartje zo aansprong en dat mevrouw alles toeliet en nog ene menig de lelijke dingen zonder naam moet gaan weten vol haar toch aan het schrijven dat het nergens naar leek en nu hoor ik overal dat mevrouw Buijzaam de deugd zelf en mijn Saartje niets onbehoorlijk gedaan heeft zie ik ben zo saart dan snijdig en zo ik uitvind wie mij zo bij mijn neus gehad heeft dan zult ger van horen konkels zullen erzwaaien hoe ouder ik word hoe meer ik zie dat men de deugd bij de vrouwen moet zoeken ja van die juffrouw moet ik u nog vertellen die bij tante zat zij hiet zoals ik hoorde steintje doorzicht zij was heel stemmigjes gekleed en Saartje met speelde kopjes op een wit grondje aan een zedig kuifmutje op daar het bakkensje van een heiligje uit keek net moeder Maria zoals ik haar in de paapse kerk heb geschilderd gezien dat lieve mens sprak zo waarachtig vrouw zij betoonde zoveel eerbied voor god zoveel liefde tot de naaste zij gaf Sanne zulk een goede raad zij was zo minzaam dat ik met mijn armen overalkande geslagen haar aanhoorde en dacht zie daar een van die vrouwen zoals God maar één om de honderd jaren zent om ons te leren hoe verre wij het evel brengen kunnen als het ons maar het recht ernst is zie daar je vrouw Willis nu ben ik een man die met een domineer wel eens over een kapiteltje haar woord maar ik was stom zo sprak dat brave steintje doorzicht eindelijk sprak ik haar eens recht mijn hart uit en ik drukte haar de hand mijn heer zij zij gij zet een zoon van de vrouw mijn eerstvader Abraham gij wandelt voor gods aangezicht een vroom israaliet en wie geen bedrog is oh je vrouw zei ik dat ik het wel meen dat is waar maar ik ben van jongs af in veel slommer geweest en heb veel grijsd en getrokken en vele vochtijschappen gehad ik zegt ik wil's Abraham Blancaart, vriend jij zult veel vergeving nodig hebben heb toch veel lief man en zo ging ik daar vandaan zo gesticht of ik in de kerk geweest was en zou een mens geen struiken uit de grond vloek dat om een deel huigelaars ben je minstens een slimslampen zulke vroomigotvreesende mensen beschimt en versmaat worden ik geloof verwacht dat dat als de apostel Paulus Paulus is mijn man beetje en Salomon die van Saartje als Paulus nu leefde en steintje doorzicht gekend had hij haar als zijn wijf zouden omleiden het is nu zo moeilijk niet moet je weten om een goed Christen te zijn als toen een man zei ja zo een steintje zou in de martelleres geworden zijn lieve god wat zullen toch zulke misselijke stoethasplos van mannen zoals ik erin ben in de hemel bedroefd afsteken bij zo'n steintje bij u, bij mevrouw buigzaam en bij Saartje's moeder nu, ik meen mijn ziel is braaf onder handen te nemen, haar is te deeg moores te leren ook mocht het onder u oog geschieden ik wens nog eens uw man te worden nu, is het eruit zeg nu wat jij wilt, het is eruit duizend goetnessen van Saartje aan u en aan uw dochter Willem eet alle middag bij mij ik ben uw nederige dinaar Abram Blancaert 147. de brief de heer Hendrik Edeling aan de heer Cornelis Edeling waarde broedig wens mij geluk, wens mij geluk mijn vriend de vader heeft je vrouw Bughard voor mij aan haar vocht en huwelijk verzocht en nu hoop ik dat ik door tijd en vlijd mijn schat zal verkrijgen oh deze aandoeningen zijn mij te sterk overstelper mij ik zal hem overzwijgen, ik zal u wat anders schrijven wel nu, ik ging de heer Blancaert welkom hij ontving mij als een oude vriend en zei dat hij zoveel achting voor mij had dat hij zijn meisje aan niemand liever dan aan mij wilde geven toch met uw vader, zei hij heb ik zo wat haspelling en ik ben wel goed, maar ik geef geen boon om grillen en verdraag die op dit stuk ook maar niet hij zei mij in vertrouwen dat hij u te leiden gelaten had dat uw meisje hem bijster wel aanstond dat zij de oudste was van zeven broers en zusters de aartigste kinderen, zei hij die men zien kan dat zij zo huiselijk bezig was en een kleine of drie om haar had die hun boterhammetjes opaten dat de oude jevrouw Jaantje zeer preest en dat de vader Nijverhaard alles deed om zijn huishouden te bezorgen kort gezet dat hij een goede keus gedaan had en dat hij alles met vader zou zien even te praten terwijl hij u nog te leiden ophoud schrijf ik als naar gewoonte alles wat ik u zeggen zou, indien hij hier waard weet dan eerst dat mijn lieve burgerhaard betert dat waarde me vrouw buigzaam een grote erfnis uit Oost-Indië heeft gekregen en dat zij u zal kwalificeren om alles af te doen zodra hij in de stad zei zo wordt de deugd hier beloond dit zien wij in deze vrouw door diezelfde man die haar arm gemaakt in het bitterste verdriet gedompeld heeft wordt zij in het bezit gesteld van een considerabele som en dat zo onverwacht als het wezen kan alles mondeling is dan loont, blijkt uit het geniku zal melden de herblankaard ontvinkt parijssijnde ene naamloze brief opgevuld met lastig en kwartaartige aanmerkingen, zo over juffrouw burgerhaard als mevrouw buigzaam dit had de goede man zo vertoornd dat hij aan mijn meisje die zeer scherpe brief schreef, zoals je uit mijn vorige weet van de week komt hij mij tegen en verzoekt mij om met hem naar mevrouw buigzaam te gaan wij worden in de Zijdkamer ontvangen daar waren de vier juffrouwen met mevrouw bezig om teet te drinken lief meisje, zei hij tegen Saartje ik hoop immers niet dat jij u mijn brief zo zeer hebt aangetrokken, dat jij er ziek van zeid mevrouw buigzaam, je vrouw burgerhaard heeft juiste denkbeelden van eer is eer gevoelig en het smarte haar onuitspreekelijk bij u die zij zo hoogacht en zo dankbaar is verdacht te zijn ik, dit kon niet anders dan zeer verdrietige uitwerkstels hebben op ozo ene etalaartige juffer je vrouw letje oh mijn heer