Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart | Aagje Deken, Betje Wolff | Epistolary Fiction | 6/9
Brief 121 tot en met 125 van Historie van Mijn Vrouw Sarah Burghardt. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox-opnamen zijn vrije van noteursrechten. Ga voor meer informatie en voor mee te doen naar LibriVox.org. Voorg lezen door Carole Jansen op 15 december 2007. Historie van Mijn Vrouw Sarah Burghardt van Betje Wolf en Achje Deke. Brief 121 tot en met 125. 121 brief. De heer Abraham Blancaart aan Mijn Vrouw Sarah Burghardt. Mijn Vrouw Burghardt. Ik hoor lieve historietjes van u, al heel lief ook. Hagel en Sleipsteen, hoe kan het zijn? Daar je zoveel verstand hebt en daar je beter je geloven staat dan ik, Godbetert. En daar ik je auto zo geraden heb dat je toch de goede weg op zouden. Meisje, meisje, maak mij niet boos. Zal er anders op en over gaan? Zal er elements te doen zijn? Heb je daarom zulke kostelijke ouders gehad en moest ik daarom zo wijs met je zijn? Ik kom er blauw af. Schaamd ga je niet zo te lopen rinkelen oor je met een overgegeven lichtmiss, en nu te kleden of je in een Franse winkel stond. En mijn vrouw buigzaam, oh ja, die laat godswadertje over gods, akkertje lopen, zie, dat vind ik verdorpt gemeent van zo'n vrouw. Mijn hat, kwanswijs, geen trek tot het huwelijk. Mijn was nog zo jong, mijn was nu zo gelukkig. Zie zo, dat laat ik, ouwe gek, maar mij zo op de mouw spelde. En onderwijl speelt madame haar rol, vliegt uit, en loopt met allerlei ploegte en lichte kwanten de gottgantse stad door. Komt bijavond en ontijd thuis, jawel. Zie, ik ben zo kwate als een spin. Daarom had jij geen zin in huwelijk, met zulke braver man, denk ik. Dat was de zaak. Dan zou dat gedraven gelopen uit zijn, en dat bedankt jij voor, niet waar. Mijn naam zal even wel geen Abraham Blancaart zijn, zo ik u, zolang jij onder mijne volgdijsheid, geef aan de een of andere parle winkel. Al was hij zo rijk als de grote mogel, en al was hij een burgemeester van zijn hals. Ik denk dat de brave heer Edeling u nu wel zeer bedankt voor de eer van uw gezelschap. Hij heeft gelijk, ik zou ook zo doen. Antwoord mij maar niet, want ik kom in het kort thuis en zal dan naden met u spreken.  Ik ben uw voogd Abraham Blancaart. 122e brief. Mijn vrouw Sarah Burgaart en mijn vrouw Aletta Bruneer. Sherlettje. Ik verlang dat jij thuis komt. Ik heb verdriet, en kan het niemand dan u toe betrouwen. Mijn Willis is te statig, te deftig. Onze moedelijke vriendin kan ik het nog minder zeggen, want het raakt haar ook. Leest de brief van de heer Blancaart. Elke regel is een dolksteek. Mijn ziel is beroerd, mijn boezem klopt van spijt, verontwaardiging, en droefheid. O, ik heb vijanden, mijn leletje, maar wie is de snode die mij dus mishandelt, die mij in de duister en onbekend grieft? Hemel, verdachten zijn van misdaden die nooit in mijn gedachte oprezen, gehoon te worden op bedoelingen die ik nooit had. Dit is zeer hard, mijn leletje. Maar wie is die lichtmis? De band in de maand, geloof ik. Uw broer is een brave jongen. De heer Erg staat bekend voor een zeer ordentelijk man, en met wie anders heb ik ooit, want Edeling is buiten alle bedenking, de minste omgang gehad. O, met niemand. Neid, die mij beklat, gooit ook zeker dit lak op de heer Erg, en die mij niet meer reden gaf om hem te schuwen. Maar de smart die dat monster mij aandoet, is te groot, om daar ook een en man niet meer auto's met de grootste achting behandelde in te doen delen. Onze dierbare vriendin zelf vindt hem onbrispelijk, en, zo zijn niet geheel in het belang van de waardige Edeling was, dan zou zijn mogelijk zijn gedragen nog beter naam geven. Ik heb vermoedend, maar nee, dat zou al te slecht, al te vervoelig zijn. Hoe het zij, ik heb een gerust geweten, ik heb mij van vele dwaasheden te beschuldigen, doch ondergeder zijn mij vreemd, ik moet geduld hebben, ik ga wat spelen om te zien of ik mijzelf kan ophäffen uit deze verslagenheid. Daar ben ik alweer, het lukt niet, ik beef, zo aangedaan ben ik, hemel verdacht te worden van zulke man. Snacht, half twaalf, nu mijn liefde heb ik u veel te schrijven, ik heb de goedeaartige lotje verzocht naar bed te gaan, omdat ik noodwendig schrijven moet.  De zoete ziel stonden de tranen in de ogen, omdat zij merkte dat ik droevig was en dat onze vriendin en ik niet zo waren, zij zei als altoos, ochtend dat deed haar zo leed, heeft zij niet de recht die vart, let je, nu ik zal er ook altoos voor staan en terecht helpen. Vanmiddag viel het niets voor, dan dat hartog vroeg of de heer Edeling hier niet meer aan huis kwam, waarop je vrouw buikzaam antwoorden dat hij om zaken van het uitzicht te belang uit de stad was, en bijvoegende dat zij hem waarlijk altoos met genoegen zag. Je vrouw hartog, ja, het is een zoete prater, hij weet nog zo wat oppervlakkig mee te doen, schoon ik in het eerste grote denkbeelden van zijn verstand had dan nu. Je vrouw buikzaam, ik geef mij niet uit voor een vrouw van veel kundigheden, omdat ik terwijl weet hoe ik ermee desta, maar mij dukt dat de heer Edeling een verstandig belezenman is en zijn gezelschap overwaardig. Ik? Ja, ik heb misschien geen kennis van verstand, maar zo hij in uilskuiken is, dan moet een man van verstand een schepsel zijn, daar ik niets van begrijp, en ik zou een dukaat geven om zo'n man van verstand eens te zien. Je vrouw blotje, he de je vrouw hartog, je waard even wel de laatste reis zo in de weer, om hem tegen te spreken, was dat sob dan de kol wel waard. Zie, ik ben nou maar een eenvoudig sloof, maar daar zou ik mij nog te wijstoen rekenen. Je vrouw hartog, ja, Edeling weet zeker genoeg om met onze seks wel wat voor te komen, doch dat hij geen vogel van de verevense vlacht is, heb ik al gezien. Je vrouw buigezaam, mogelijk is u even gedachten dat elk die zich niet met het air van ongeloof voordoet een lage geest is, dan is voor mij niets raadslachtig in deze uwe zeer vreemde gedachte over deze waardige jongen heer. Je vrouw hartog, schampen lachende, aan de vruchten zal men u kennen, zegt de Bijbel, en dat is immer zwaar. Je vrouw blotje, heer, je vrouw gelooft uwee dan in de Bijbel? Gij zei laatst, weet gij, op die zondag, toen ik zo zat lezen in mijn nieuwe psalmen, dat de Bijbel een mooi sprookje was. Zij werd rood.  Ja, of gij rood wordt, het is even wel zo, je vrouw. Je vrouw buigezaam, eilieven, je vrouw lotje, moe je daar nu niet mee doen, om mij plezier te doen. Liefde, is dit zo, maar je vrouw hartog, dat smaakt mij, en ik danker Gode dat ik nooit mijn bekwaamheden heb willen toonen in voor te wenden dat ik niets geloofde, daar ik mij niet in staat gesteld had om wel te kunnen oordelen. Je vrouw hartog, elk zijn de verkiezing, en ik verzoek die vrijheid die ik u laat, gij schijnt zeer gecoeverd met uw vriend, en vriendschap vermag veel doch, terwijl ik de vriendschap van zo'n eigenwijs heertje niet begier, is mijn oordeel te vrije. Ik, eigenwijs heertje, die uitdrukking is niet verplichtend. Je vrouw hartog, hoe is de heer Eling dan uw vriend ook, mij spottig aanzienden? Ik, mogelijk verdient gij geen antwoord, toch ik zal beleefd zijn, ja, hij is mijn vriend, en ik vind het mij met zijn vriendschap zeer vereerd. Je vrouw hartog, dat kan ik wel begrijpen, en die vriendschap doet u ook veel eer. Ik, zij zou zeker u niet tot schande en nog veel minder tot verdriet strekken in die ingrijten minstig genoeg had aan zijn vriendschap. Zij werd bleek. Ken jij de heer Blancaert, mevrouw Hartog? Haar sterk aanzienden? Je vrouw Buigzaam? He, de liefde, wat vragen ze dat nu ook? Ik, je vrouw Hartog zal mij vrees ik verstaan. Je vrouw Hartog, nooit hoorde ik dat mijn vrees de verstaan te zullen worden. Haha, je vrouw Lotje. Nu, dat is mij te geleerd, je vrouw Buigzaam, en mij ook, je vrouw Lotje. Ik? Ja, wist jij wel dat ik zo in een skavante was, of liever dat ik zo te onpassig iets kon vragen? Wel nu, je vrouw, het zal u geen onheer zijn mijn volk te kennen. Hij is wel geen geleerd, maar hij is een eerlijk man, een hoedanigheid die ook al zijn prijs heeft. Je vrouw Hartog? Ocht, mijn lieve kind, ik zou nooit geraden hebben dat er zo'n man in de wereld was. Zo ik u zijn naam niet wel eens had horen noemen. Nee, ik ken hem niet. Ik? Men zou u okkaasie kunnen geven om hem te leren kennen, doch hij heeft niets recomandabels dan zijn vroom eerlijk karakter.  Je vrouw Buigzaam? Zullen de dames ook nog ergens van gediend zijn? Anders zou ik verzoeken om te danken en laten afnemen. Het is mij wat heel warm in de kamer. Bij alle bogen dankte en ging er de een, hier, de andere daar. Hartog pijnste. Je vrouw Buigzaam ging in haar tuin, zagaren bloemen, met blij de vechenoeging. Ik stond voor het raam, diep aangedaan over de ontvangenbrief. Frits had een manspenaarje gesneden die haar haar liet zien. Ja, zei ze, Frits, die spenaarje staat mij niet aan. Ze is even wel in uw tuin gegroeid, m'n vrouw. Al was ze in mijn zijtkamer gegroeid, Frits, nog staat zij mij niet aan. Ik wou let je dat ik haar toen had kunnen uitschilderen, maar nog liever dat jij haar toen gezien had. Ik ging zitten spelen en wou mij verdriet wegzingen. Het was op mijn vingers de kramp hadden. Evenwel, ik dreunde lustig door. En lotje vond dat ik mooi speelde, dat zei het al zo iets niet waar. Wij kwamen alle in de zijtkamer bijeen om teet te drinken. M'n hoofd was vol, en ik kneep nu en dan een traan weg, wel naastig aan de zakdoeken naaien, terwijl lotje bereiden of zijn geld mee verdiende. Daars kwam zo waar de heer erg. Het denkbeeld dat hij beschuldigd was, omdat mij benijden, maakte mij veel vriendelijker dan orniner, me dacht dat ik hem voor goeding doen moest, en dat denk ik nog. Hij had een zeer vrije bloem op zijn borst. Hij zag dat ik haar keek. Durf ik u deze aanbieden, zei hij, en ik nam die vriendelijk aan. Hij was zeer vrije. Je vrouw buigzaam, is m'n heer erg ook een liefhebber van bloemen? De heer erg? Ja, m'n vrouw, en ik vind dat in deze, zoals in alle zaken, de natuur de kunst oneindig overtreft. Ik heb ook in een kleine verzameling van vreemde gewassen die mij maar zelden vindt. Ik? De heer Blancaart heeft mij wel tien maal beloofd mij eens in de hortes medekes te brengen, maar het is er nooit toegekomen, en ik hoor dat daar zulke vrije planten en heesters zijn. De heer erg? Laat ik de eer mogen hebben om u daar eens heen te leiden. Ga je zult met verrukking zulke in rijkdom de natuur beschouwen. Het is er waarlijk vrije.  Ik? Het zou onbeleefd zijn dit verzoek af te wijzen. De heer erg? Ik zou om die eer deze dag zelf nog verzoeken, maar ik ben geangageerd. Mag ik morgen, als het zulke heerlijk weer is en zo'n zondag als nu, zo'n gelukkig zijn om de dames daar heen te brengen? Je vrouw har toch? Ik bedank u. Ik ben niet plantpachtig. Een bloem is bij mij een bloem, meer niet. De heer erg? En wat zegt me vrouw? Je vrouw buigzaam. Excuseer mij, mijn heer. Huiselijke bezigheden en mijn zwakheid laten mij dit niet wel toe. De heer erg? Deze vriendelijke je vrouw zal dan wel gelieven meden te gaan? Je vrouw Lotje? Ik zou het gaan doen, maar ik moet morgen ochtend tijdig bij mijn oom en tante zijn om naar de hout te rijden. De heer erg? Zodat, m'n je vrouw, jij zult u dan met mijn gezelschap alleen zien te vermaken? Ik? O, m'n heer, maak geen complimenten. Hij boog. Nog een patier gezeten, zeiden hij dat hij morgen te vier uren zou maken aan huis te zijn en vertrok. Onze je vrouw Schavante las. Wij spraken weinig, elk schene gedachte. Mijn kind zeker over haar vrolijk rijst je naar de hout. Ik, over de brief, en je vrouw buigzaam? Dat wist ik toen nog niet. Na het teedrinken stond lieve vrouw op, nam een boek mede en ging in de tuinhuis zitten, zoals ik na de hand zag. Ik was mistroostig, ongemakkelijk, en stond ook op, mij naar de tuinbegevende om ruimere adem te schepen. Doe ik u ook belet je vrouw buigzaam, anders ga ik weer heen. Zij, in tegendeel, uw gezelschap is mij auto's aangenaam. Ik, dan zal ik mij bij u zetten. Zij zag onderwel al in haar boek. Ik moet u iets vragen. Zij trein mistnoegd op mij? Als dat waar is, dan zou ik zeer ongelukkig zijn. Je vrouw buigzaam, haar boek toedoende, mistnoegd? Hieruit moet ik opmaken of dat jij mij voor zeer grillig houdt, en dat hoop ik nooit te verdienen. Of dat jij mij enige reden daar toegegeven te hebben. Ik, zo ik u van grilligheid verdacht, heel dan zou u mistnoegen mij niet ter harte gaan. De wel ik begrijp dat capricieuze vrouwen geen meerachting verdienen dan capricieuze mannen. Je vrouw buigzaam.  En doet u het waarlijk leed dat ik niet zo gemeenschad met u ben als van tevoren? Ik? Ja, zeker. Maar dat jij mij dit vraag treft mij niet minder. Gij weet dan nog niet hoe hoog ik u acht of hoe hartelijk u me min. En hoe zal ik u daar ooit van kunnen overtuigen? Ik had tranen in mijn ogen. Je vrouw buigzaam. Als jij mij in dat licht beschouwt dat ik waarlijk uw achting niet onwaardig ben, waarom maat jij dan zo weinig gebruik van mijn oprechte vermaningen? Ik? Als, zegt jij met nadruk. Je vrouw buigzaam. Is het zo niet? Kom aan, wij zitten hier nu onder vier ogen. Laat ik eens met u praten. Wilt jij? Ik? Niet zal mij aangenamer zijn, maar zeker zijt jij tonvrede. Je vrouw buigzaam. Ja, en nog meer verdrietig. Ik heb u te lief om niet bijde te zijn. Ik? Wees nu alles wat jij maar wilt, in die ingrijm jij maar lief hebt. Mag ik u echt vragen wat u hier toe beweegt? Je vrouw buigzaam. Uwe eigen onvoorzichtigheid. Ik? Ik werd ongemakkelijk en zij zag het ook. Meine eigen onvoorzichtigheid? Je vrouw buigzaam. Niets anders. Maar mij dunkt dat jij niet zeer geschikt zijt om tans onaangename waarheden te horen. Ik ben dat ik geen recht heb om u die te zeggen, tenzij de vriendschap mij dat recht geeft. Willen wij de zaak me daar laten? Ik? Zoals jij verkist, niemand hoort garene onaangename waarheden. Het is desgeen maar rakel dat ik er niet veel smaak in heb. Zij zag mij zeer bedaard, toch niet minzaam aan. Je vrouw buigzaam? O, mijn kind, speel niet met uw eigen geluk. Dit woord brak mijn trotsheid. Ik rees op, om helsde haar, schrijde aan haar hals, en zij kustte mijn groei in de wang, trok een stoel naast haar en zij, zit, mijn liefde, waarlijk, ik meen het wel met u. Ik kon niet spreken, ik snikte. Zij ging voort. De voorzienigheid die alles in de zeerlijke en natuurlijke wereld bestuurt, die altoos voor alle hare schepselen het beste beoogd heeft u tegen uw uitzicht aan bij mij gebracht. Dat ik uw lief kreeg was zeer natuurlijk, dat jij mij met achting behandelde, insgelijks.  Ik leerde u kennen, ik zag dat jij een voortreffelijk jong mens waard, en dat zoog hij altoos uw schander oordeel volgde, zoog hij altoos in goede handen viel, vooral zoog hij de vrouw wiert van, een achtingwaardig ubewindend man, dat jij een voorbeeld in het huisjesleven zou kunnen worden, omdat jij u dan zou het verheffen boven uw sterke neigingen tot zulke vermaken die nooit onze plichten moeten uitwegstoten of zij worden hoogst afkeurelijk. Geen meisje van zulke en edelige geest doet ooit iets uit dwang, en mogelijk zou ik en diende dit het enige goede middel voor u waren uit alle vrouwen minst geschikt zijn om u nuttig te zijn. Gij krijgt gelegenheid om een partij te doen, die zelf uw zalige ouders zijn zij nu nog vatbaar voor aandoeningen die uit deze benedenwereld ontstaan, is dat mij zo voorkomt, moet verheugen. Elk die belang in u neemt wens dat jij toch mag besluiten om u van dat geluk te verzekeren. De man, zo beminnelijk, zo edeldenkend en zoveel maakt geschikt voor u als jij voor hem bent. En wat doet gij? Dat jij hem nog niet genoeg beminnd om hem u zelf te geven, daarop is niets te zeggen. Maar jij geeft u dermate toe in uitspanningen die in het oog vallen, dat de wereld niet naalaten om u zo af te beelden als jij nooit worden kunt. Men houdt u voor coquette, voor uw dame du ton, voor een meisje dat zich in alle haren daden geen ander oogmerk voorstelt dan divertieze ment. Kan ik, die u als mijn eigen dochter bemin, dit zien zonder op u misnoogd en over u gedrag zelf bedroefd te zijn? Gij weet liefde dat ik geen behagen heb in de heer erg, ook niet, dit volgt eruit, dat gij met hem uitgaat. Ik kan, dat is waar, u wel geen reden geven van deze ongunstige aandoening, toch gij weet echter dat gij mij veel genoegen zou het aandoen in die gij deze u onschadelijke opvatting in acht geliefde te nemen, dat doet gij niet en nog deze naamiddag geeft gij weer uw woord. Ik, had gij mij maar één woord gezegd, je vrouw buigzaam, hoe neer moest ik u dit ene woord gezegd hebben, voor de zaak gebeurde, gij waard niet zo gehumeurd als voor tijdsgehad iets dat u trof, en ik was de confidenten niet.  O liefde, niet zo ontglippt mij van u, ik moet voor u zorgen, mijne genegenheid gebiedt het mij, als hoe zeer als mijn plicht. Ik, ik heb vijanden, ik word gelasterd, je vrouw buigzaam, dat kan niet anders, en zo gij voortgaat met hen stof te verschaffen, zullen zij u nog anders kwellen, maar, om ons discours te vervolgen, toen het voorstel geschieden, eilieve, wat recht heb ik om u in gezelschap te behandelen of gij mijne minder waard, aan wie ik alles mag zeggen, om met een woord als uw goevenante te handelen, ik denk dat dit u ook maar maatgis zou hebben aangestaan. Ik? Wel, wat kaat is er dan in dat ik met een voortzoenlijk man den Hortes medekes ga zien, je vrouw buigzaam, net zoveel kwaad als of gij u door Frits naar de kerk liet brengen. Van het kwaad spreken wij ook niet, al wat die naam verdient is beneden u, dat weet ik zeer zeker, maar, zo gij waarlijk mijne dochter waard, dan zou ik u, al wat u geen goed gerucht door uw vijanden kon geven, uw volstrekt verbieden. Het heeft immer zulp een haast niet zouden ik zeggen, mijn heer, mijn dochter zal met haar volgt blank kaart die haar dit beloofdee, de een of andere dag, dat vermaak je wel eens nemen. Ga waard ook buitengewijnvriendelijk tegen hem. Ik? Hij woord buiten zijn weten, om mijne het wil beledigd, en dat valt mij te zwaar, om hem ook buiten zijn weten, daar geen vergoeding voor te doen. Doch, zo uw mishagen gegond is, wel, gij ze het meestressen van uw huis, wacht hem nooit meer af. Je vrouw buigzaam, ik wacht hem nooit af, hij is een vertsoenlijk man, ik kan mij op zo een ene directe wijs van mijn recht als meestressen ook nogal zo niet bedienen. Maar indien gij tenzijne opzichten minder gemeenzaam waard, indien gij als zij inkwam opstond onder het een of ander voorwensel, en voornam auto's te bedanken voor alle zijne aanbiedingen, dan zou de heer erg wel draa verdwijnen, en ons geen verschilstoffen aan de hand geven. Ik? Daardoor heb ik geen reden, en terwijl ik hem niet anders ken dan voor een vertsoenlijk aangenaam man die zich in de ere maakt in mij plezier te doen, kan ik daar niet toe besluiten.  Indien ik de heer Edeling beminde, indien ik hem enige hoop gaf op mijn bezitting, dan was het een andere zaak, en ik zou dan juist doen, zoals gij nu van mijn eis dat ik doe. Je vrouw buigzaam, ik eis het niet van u, uw eigen geluk, uw achting voor u zelf, uw achting voor de heer Edeling, eis ze dit. Ik heb niets te eisen, al wat ik doen kan is u te best te raden, en dat doe ik waarlijk. Gave de hemel dat mij de zorg van u geheel noneloos was, want hoe het ook waren, uw ongeluk zou mijn hart doen bloeden. Ik ben min u mijn kind, ik zie zo veel groets in u, uw waasheden zelf groeien op de beste grond. Ik weende. Ik, dierbare vrouw, vergeef mij deze ene reis, mijn verkeerde losse toegeventijd. Nooit, nooit zal ik u weerbedroeven, gij zult alle mijne daden en gedachten regelen. Ik zal de heer Edeling recht doen. Ik heb dit alles zo niet beschouwd. Oh, wat zou ik ongelukkig zijn, zo ik u verloor? Dat zie ik meer en meer, maar ik zal alles vergoeden, ik zal met u en met let je huiselijk leven. Wij zullen niet dan met Edeling of haar broer, nu en dan is een uitvluchtje nemen, als jij het zelf goed vindt, anders niet. Zie daar, ik geef mij termijn naar verbetering, geheel aan u over. Zij drukte mij aan haar reboezem. Je vrouw buigzaam? Mijn eigen lief kind, alles is nu wel, alles is afgedaan. Ik weet dat jij het oprechtste meisje van de wereld zijdt, en dat jij ook doen zult, meer nog dan jij mij beloft. Naar nog wat zitten zijn minzaam samenpratens, vroeg zijn mij of wij wat wilde gaan muzizeren. O, zeer gaar, zei ik, zij droogte met haar eigen zakdoek een traantje of vier af, kusten mij, haalde mijn vallen wat neer, op dat niemand mijn bescheid gelaat zou zien, denk ik, en we gingen elke voortklavier. Nooit speelde zij zo verrukkelijk, al haar atone stemde met mijn ziel en zij zong haar favoriete air. Ah, cul amour est chouli. Zo heerlijk tot mijn vingers stil stonden. Vervolgens spraken wij van de heer Edeling en over zijn het thuiskomst. Heb je hem, vroeg zij, eniggunstig onthaald toegeschikt? Ik? Wel, ik verlang waarlijk dat hij hier is.  Ik weet het niet waar er is iets zo ledigst nu hij hier niet is. Dunkt u dat ook niet? Me dunk dat letje en hij zo recht bij ons behoren. Ik wist niet dat ik zo over hem denken zou, nu hij hier niet is. Toch, het is echt er niet anders. Zij glimlachtte en noemde mij Engel. En vraagt hij nu, waarom vertrouwde hij haar en berief van uw vocht niet toe? Omdat ik, zelf voor deze dierbare vrouw, niet wil weten dat zij in dit opzicht het zowel had. Dit is mogelijk verkeerd, maar nee, de vernedering is mij te smachtelijk. Ik was bijzonder stil onder ons soepetje. Je vrouw buigzaam insgelijks. Beide mogelijk uit verdriet dat wij verschil gehad hadden. Het lotje durfde niet spreken dan met de kat, en Hartog hield een deftig stijf pijnzachtig air. Wij gingen vroeg naar bed, en nu schrijf ik u deze om hem bij de eerste ocasie te verzenden. Nachtliefde, kom spoedig bij. Uwe teder, liefhebbende vriendin, Sarah Beurrehart. PS, de brief van mijn vocht, sluit ik hierin. 123e brief, de heer erg aan de heer G. Vriend Jan, uit is de klucht. De mijne? De mijne is zij. Moet, zal zij zijn. Oh, dat liefbekje. En had jij waardelijk zin om de hortes medekers te zien? Nu schat, jij zult veel meer zien. Of ik het verdien voor schel, maar het regiment lichtmissig gejaagd te worden. En kom u vrouw buigzaam niet om huiselijke zaken? Oh, ik heb achting voor huishoudende vrouwen. Gij doet wel schoon, BDU. Bezorg dat morgen voor de middag mijn vormige zon en de harddravers, kwast en bless gereed zijn, om naar buiten toch langs een omweg te rijden. Hou u daar vandaan. Ik heb u niet nodig, zeg alleen aan de tuinbaas, dat ik met een meisje kom. Dan weet hij genoeg. Hij moet mij niet kennen voor het nodig is, en dan zal ik hem dit wel beduiden. Hij is een gouwe kerel, hij moet maar niet weten dat deze dame geen metres van mij is, want hij babbelt dan maar weer van zijn conscientie, en schoon ik op geen hand van oldigate zie. Als ik wel eens kopen wil, zo hoef ik hem echter niet te vroegrijk te maken. Ik zal buiten zijn tegen vijf uren of half zes.  De voorzoon moet in koetshuis en de paarden moeten, zoals zij voortruitig komen, op stal gezet worden. Ik zal de rest wel schikken. Philips moet maar terug gaan. Onthouw mijn orders wel. Daar, daar heb jij vijftig dukaten om uw schulden van eer te betalen. Ik ben flauw van vreugd, zo'n meisje, zo'n engel, zo'n rein als een kind zo onkundig van haar gevaar die niet eens van moet, dat ik de belse beben die op haar bederft toe legt. Want trouwen, liefstertje, daar kan ik niet aan doen. Zie, zo praat ik al in en met mijzelf. Erg. 124 brief, m'n vrouw Susanne Hofland, aan m'n vrouw Sara Beurgehaard. Lief niet, gier, heb je niet al van mijn droevig ongelukje gehoord, oh kind, ben je min en slimpsam zijn met een groot gedeelte mij naar bezittingen door gegaan. Ik had zoveel contenten van afgeloste obligatieën en van mijn huis op de nieuwe dijk in een kistje aan goud, maar zo bezoek de heren mij nu om mijn gegierigheid en om mijn vertrouwen op zondige mensjes. Ik leg onder een diep gevoel van mijn schuld, ik heb niet recht gedaan, ik heb mij met een schijn vernoegd, nu ben er mijn ogen open en ik zie dat je zalige moeder het beste deel had uitverkoren, en ik het ga laat, niets meer. Ik heb rust nog duur, ik moet je om vergiftnis bidden voor al die zondige daden die ik omtrend u gepleegd hebben, oh ja, en dat je toch al mij, al het ongeluk en al het verdriet vergeeft. Nichtje, nichtje, wat heb ik je in gevaar gebrocht om ene grote zonderessen te worden? Nooit zal ik iemand meer om zijn kleding versmarden of achten, en ik hoor dat je daar bij zo'n zoetmentje in woont, die in een rechte weduw is, al is zij zo wat naar de wereld wil ik spreken. Wat heb ik nu met mijn eigen onbekeerd hartje te toppen, al jou goedje en al je kostelijk gemaakt zilver hebben zij laat staan, kun je al graag krijgen tot je zilver poppen goedje in kluis, dat mijn heer Blankaartje eens meer uit Engeland bracht. Ik heb niets van je verdiend, maar geef de heer Blankaart een goed woordje voor mij, dat ik geen speeld meer pretendeer. Je lieve boerden, Nichtje, was even wel mijn eigen zuster.  Oversmate uw tante niet, nu ze arm is, en brecht er zo brutaal tegen mij, en brecht verwijt mij nu hoe dat ik met je geleefd heb. Nou, lieve Nichtje, schrijf dat je het mij verkeefd en hoe neer dat de kind kan komen spreken. Uw liefhebber de tante en vriendinnen, Susanna Hofland. 125e brief, Mie vrouw Sarah Burgerhardt aan Mie vrouw Susanna Hofland. Geeerde tante, zo op het ochtend blik krijg ik uw briefje. Het smaart mij dat jij zo bedroog en bestolen zijt, maar het is mijn liefd dat jij nu ziet met wie jij hebt verkeerd. Ik vergeef u alles uit grond van mijn hart, dit ijste godsdienst van mij, ik doe niets van mijn plicht. U versmaat aan dat jij arm zijt, goede god, daar beef ik van, ik zal u helpen, ik zal mij naar volgt alles op de zachtste wijze zeggen, alleen, ja, geef u dronken meid heen, zo gehaar nu missen kunt, zij durgt ook niet. Mie vrouw, de weduwe speelgoed is een uitmuntende vrouw, ik weet zelf niet hoe gelukkig ik bij haar ben, ik erbiede gaar, ik zal, zodra je kan, mogelijk morgen, bij u komen, dat zal beter passen dan dat jij bij mij kwam. Tijd ontbreekt mij om nu meer te zeggen dan dat ik ben, uw gehoorzame dienerees en liefhebberde Nicht, Sarah Burgerhardt. PS, ik moet zo uit, maar ik hoop deze u echter nog vanavond voor negen uur te laten bezorgen. Einde van brief 121 tot 125 van Historie van Mie vrouw Sarah Burgerhardt, opgenomen door Karole Jansen te Rotterdam, www.karolejansen.nl. Brief 126 tot 130 van Historie van Mie vrouw Sarah Burgerhardt. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opnames zijn vrij van oorteursrechten. Ga voor meer informatie of om mee te doen naar LibriVox.org. Voorgelezen door Karole Jansen op 19 januari 2008. Historie van Mie vrouw Sarah Burgerhardt van Betje Wolf en Agje Deke. Brief 126 tot 130. 126 te brief, de heer Hendrik Edeling aan de heer Cornelis Edeling. Mijn dierbare vriend. Ik schrijf, of begin deze te schrijven, aan het huis waar de bemindende mijner ziel, zeer je dat gisteren na middag vier uur niet is teruggekeerd. Mijn bloed stolt in mijn aderen. Liefde, angst, chalozie, drift, weemoedigheid, maar vooral de tedigste bekommering, verscheuren mijn ziel dermaten dat mijn ongesteldheid sterk toeneemt. O, gij engel onder de mensen.  Bekoorlijke, lieve, lachende lenteroo, zal een geweldige deur geniet uw baldaardig verscheuren en nou uw bespot te hebben onder zijn voeten vertreden. Ijselijk voor uitzicht. Vrede, onzekerheid, alles is duister als het graf, als de paden des doods. Kon ik, mijn broeder, maar zoveel bedaardheid herkrijgen om uw mijne de ramp in een ene tamelijke orde te schrijven. Ik zal het ondernemen. De waardige vrouw is op mijn sterk bidden en aanhoudend verzoek wat gaan leggen. Je vrouw Bruneer insgelijks. Het is nu middenacht. Niemand beweegt zich, alles is stil. Ik hoor niets dan het gekrassmeinig pennen. Weet dan dat ik gisteren na de middag door overhaastig reizen zeer vermoeid in de stad kwam. Wijn harde drief mij naar dit huis, ik moest haar zien die ik nu 14 dagen geleden voor de laatste keer zag. Ik had berichten opgedaan, loop eens de heer Erg en het was hoogst nodig, de je berichten aan de waarde mevrouw Buitsam en aan mijn beminnen de spoedigste mede te delen. Met blij de Buitsam verwijderende aandoeningen trad ik de stoep op. De dame zelf deed mij open, Erik nog had aangescheld, hieten mij welkom, vroeg hoe ik ziek geweest was en verzocht mij om thee met haar te drinken. Ik zag dat zij alleen dronk. Hoe vaart vroeg ik mijn lieve burgerhardt, is hij thuis? Zij, het lieve meisje, is zeer wel en ik denk dat zij tegen de avond zal thuis komen. Zij is eens met meneer Erg naar de Hortes Medecus om, ik weet niet welk, een vreemd gewas te gaan zien. Ik ontstelde zo dat mijn thee kopje in mijn hand bevde. Wat scheelt u, mijn heer Edeling, gezet immers niet jaloers? Waarlijk, grijpte, geen reden toe, het is zuiver toevallig. O, mevrouw, zei de ik, met mijn aangezicht op haar en naar mijn uitgestrekte handpukkende. O, mevrouw, het arm, arm, meisje, erg is de snootste kerel die ooit er seks en lagen leiden. Wat zal van mij, wat zal van haar worden? Ik zweeg van smarte, zij was enige minuten spraakloos en toen ik mijn gloeiend laad ophefde, zag ik dat zij in een flauwe had. Ik sprong op, ging uit de kamer, riep fritse zijmzagjes, geef azein en zwijg. De goede man bestorf de gehoorzaamde. Ik bracht haar bij haar zelf, toch met moeite. Haar retranen raakte los. Volg mij, sprak zij, in mijn eigen vertrek.  Hier kan ik niet blijven in die Zijdkamer. Ik ondersteunde haar, ik vergat mij zelf, zij deed zelf de deur toe, zat neer, wenkte mij om te zitten, schreef mij meerder te willen vragen, toch kon niet. Ik moest spreken, ik zei dan, ik heb u te plotseling het mij gegeven bericht van die deugen niet mede gedeeld, vergeef mij dit. Zij drukte mijn hand en weende. Ik ging nog eens uit de kamer en wenkte de knecht, om mij een fles wijn en zelfs zo water te geven, hij deed zo. Ik verzocht haar te drinken, zij kon niets doorkrijgen, ik hield aan, het ging en zij kreeg de kracht om mij dus aan te spreken. O, mijn heer Edeling, welk een vreselijk nieuws vertelt jij mij daar, zo gij twee uur vroeger gekomen waar mij zou dit allerdroevigst geval niet zijn overgekomen, gekend haar onbekwaamheid om argwaan te kunnen hebben. Hij gaf er ook geen reden toe, of schoon hij mij dermate tegenstond, dat zij mij nu beloofd had, nooit meer met hem te verkeeren, alleen om mij genoegen te geven. En toen weende zij weder, mijn ogen druppelde. Verdenk haar niet, oh, zij is onschuldig. Gij zei het haar vriend, zegt zij, maar ik ben gerust dat zij u bemint. Zij weet dit zelf nog niet, zij gelooft het ook niet. Daar valt mij iets in. Zij schelde, Frits, ga eens zijn eerste naar de horstus en vraag of daar niet één heer en dame is. Hij gekleed in een gridelijne rok met zilver en de juffrouw in geeltaf. Zomenja zegt, verzoek dan, of de juffrouw ten eerste gelief thuis te komen. Zeg dat hier iemand is om haar te spreken, die zit te wachten. Hij vloog, doch zo behendigd dat de meiden er niets van merkten. Wel vijftig maal keken wij op de pendule, op de oorlogjes, wat bleef de knecht lang uit. Hij kan nog niet weer zijn. Eindelijk, dat kwam hij. En binnengelaten zijnde verhaalde hij dat één der tuinknechts hem gezegd had, dat zo een heer en juffrouw reeds voor vijf uren waren heen gewandeld en dat wel de plantage dieper in. Zeer wel, zijn mevrouw Frits, jij weet niets, beloofd jij mij dit? Maar ik ken nu. Ga maar naar achter, toch hij moet niet uitgaan. Ik mocht u nodig hebben. Hij ging zeer verslagen heen. Wij zag Alcander zwijgend aan.  Zij rees op, vrong haar handen, viel op een stoel nedig, met haar ogen ten hemel geslagen. Ogen nadig wezen, schmeekte zij, bewaren kind dat in de handen van een monster is. Ten acht uren hield er een rijtdagstil. Mijn hart sloeg zo geweldig dat het mij pijn veroorzaakte. Wij zag Alcander aan. Maar het was niet te zeggen, treen wij hoopte. Daarop hoorden wij de stem van juffrouw Bruneer, die met haar oom van z'n buiten kwam, en ons had menen te verrassen. Zij trat in, om helzen mevrouw, toch terugtredende, zei zij. O, God, wat is dit te zeggen? Waar is mijn burgerhartje? Is zij ziek? O, ik had rust nog duur, ik vrees dat er iets was. Ik heb ook in vier dagen geen brief gehad. Ik ga bij haar. Blijf, mijn liefde, zeiden de dame, uw burgerhartje is niet ziek, zij is wel. Immers, zoveel ik weet. Juffrouw Bruneer, wat is het toch? Ik bitt, ik smeek, u zegt mij. Juffrouw Buijgzaam, juffrouw Burgerhart is niet thuis. De heer R, let je, ik kan u niet meer zeggen. Het goede meisje bestorft als haar linnen, en ik verhaal haar al wat ik ervan wist. Zij weende, badgod, zij dan weer eens, dat het onmogelijk waar zijn kon, dat haar revenin zulke deugdzame begrippen had als iemand, dat zij R in het geheel niet beminden, enzovoort. Kort gezegd, spaarden niets om haar revenin te verschonen. Zij zal wel goud thuis zijn, vervolgen zij, laten wij zo een engel niet veroordelen. Juffrouw Buijgzaam, dat doen wij niet, let je lief, maar R is één der snoots te zielen. Och, ik bezwijk als ik er aan denk. Juffrouw Bruneer, waar is Hartog, waar is Lotje? Juffrouw Buijgzaam, Hartog is op een groot soepé, en we moeten haar opwachten. Lotje blijft vannacht bij haar oom en tante, daar zij mede naar de hout is. Het werd negen, half tien. Elke koets ieder rijtaag deed ons luisteren, afbreken. Wij bedrogen ons, de poort was nu toe, en geen Juffrouw Beurehardt. Onze toestand gaat alle beschrijving te boven. Verbeeld u dien, zo geek kunt. Let je ging zich van haar pelise en hoed ontdoen, wam boven op de kamer die deze twee Engelen te samen hebben, riep, mijn heer, een woord. Ik vloog naar boven, haal, zei ze onze vriendin, ik vind hier brieven.  Deze tijding gaf de zwakke vrouw krachts genoeg om door mij geleid met bevende treden de trap op te gaan. Let je sloot de deur, ik was nooit zo aangedaan. Ik weerp mij op de stoel neer, waarop zij het laatste gezeten had. Immer zo ik dacht, omdat zij, totdat zij uitging aan de bureau had zitten schrijven. De pen lag nog op het papier, ik kuste die. De brieven, zei de Juffrouw Brunier, is, zo geziet aan mij. Zij brak die in open, zij las, doch kon niet voortgaan. Zij gaf hij mij om hem te lezen. Mijne oogeschemende, mijn traanen. Och, mijn waarde broedig, maar ik schaar mij over mijn gevoelig hart niet. Gij weet wel dat ik niet licht traanen stort. Ik las die brief, dus schoon ik wel twintigmaal ophilt. Nu brieven mijn stemsteken, dan snikten de wedoen, dan schrijven letje. Eindelijk zei de eerste, oh, dat oprecht dierbaar edelmeisje. Nu ontwikkelt zich een discourse waarvan ik niets begreep. Wij lazen de brief van haar gevoogd, bij wie mijn haar belastigd had. Ik sloeg een boekje postpapier open en vond er een briefje in aan haar tenten. Maar ik kan nu alles niet schrijven, gekend van haar historie niet genoeg. Nu zagen we elk hand er aan en na duizend projecten gemaakt te hebben, die we alle verworpen, was onze droevheid onuitdrukkelijk. Het was nu één uur. Je vrouw Hartog kwam thuis, begaf zich naar haar kamer en te bed. Wij hielden onstil. Mevrouw Buigzaam was zo ongesteld en zo vermoeid en afgemat, dat haar veelvuldige en voor haar teden gesteld verwoestende gemoetsbewegingen, dat we haar deden besluiten om te bed te gaan. Zo ook raadde ik aan je vrouw Letje. Zij zouden zien, zei de zij, wat aangekleed te gaan liggen. Ik ging naar de kamer der wedoen en na enige ogenblikken, als in mijzelf verzonken gezeten te hebben, beproefde ik of ik zouden kunnen schrijven. Zie hier wat ik op het papier stelde. Niemand der bediende dan de bedaagde trouwen huisknacht, die reeds één der deur mystieken van de heerspilgoed was en zich gelukkig rekende wederbij zijn vorige meestressen in dienst te zijn, weet dat ik hier ben. In alle onze ontroeringen begrepen de dame zowel als ik, dat men van dit geval een diep geheim moest maken. Het is half vier uren. De dag begint aan te bereken.  Nog in geen uur worden de poorten geopend. Daar komt iemand naar beneden, men tikt aan de kamerdeur. Ik ga zien wie het is. Het waren beide de dames. Ze hadden geen ogen loken. De goede Frits, die ook op was, bracht ons theewater. Wij ontnuchterde. Je vrouw Letje sloeg voor om de knechtsachjes uit te laten, de meidenkamer is achter, boven, om hem naar de muide poort te zenden om te zien. O, zij ze, wat mag ik praten, het is immers te beuzelachtig. Wij zwegen en toonde dus dat wij het niet goed vonden. Wij waren des niet in staat om maatregels te nemen. Ik was ziek van angst en van mij een vermoeiende reis. Wij gingen zachtjes weer alle drie naar haar kamer, omdat je vrouw Hartog ons dan niet kon horen. En zo al, het was, dit wist zij, de kamerder jonger je vrouwen, die mogelijk te samen praten. Ten vijf uur hield er een koetsstil. De koetsier schelde, de deur ging open, en gaf iets met veel haast aan de man. Broedig, kan ik het u zeggen? Het was mijn burgerhard. Wij zagen alles zo het glasraam in één ogenblik. Maak u uit de weg, zei mevrouw, en deed me in een kabinetje gaan, en de inluisterende sluit het van binnen. De lieve ontkomende vloog met de handen voor haar ogen frits voorbij en wierp zich op het punt van te bezwijken in een armstoel neder. Zag mevrouw buigzaam, zag letje, schrikte, deed ene poging om op te staan, maar de brave vrouw kwam haar voor, sloot haar in haar armen, sprak niet. Saartje sprak niet, letje sprak niet. Dit zag ik alles duidelijk door een schreef van het gordijn, terwijl binnen voor een glas van het kabinetje hing, dat op de kamer licht ontvangt. Mijn beminden zich wederneer, de dierbare vrouw, lag mijn beminders hoofd tegen haar broezem. Letje knielde aan haar geschoot en gaf haar een glas water met hofmanschoppels. Beide deed haar alle mogelijke diensten. Oh, hoe moeilijk viel het mij niet te durven naderen. Ik snikte eens, zelf door mij, te sterk te weerhouden. Zij hoorde het, zag wild, maar vroeg niets. Wilt geen niet naar bed, lieve, vroeg mevrouw buigzaam, gij zei het ziek. Saartje knikte van ja en wees dat zij moest aardig gelaten worden. Tevus de kennegevende dat zij hier op de borst zo benauwd was.  Letje zond frits naar een chirurgijn en de beide dames hielde haar uitkleden. Vreeselijk was haar goed verhaavend. Haar het leube waren gescheurd, ettelijke boekles los, ik deed het gordijn toe, mijn moedervrouwen, eerbiedigen. Nauwelijkste bedzijnde kwam de chirurgijn, een oud-vriendelijk man die dit huis bediend, deed de latin, voelde haar pols en zei dat hij ogenblikkelijk iets zou geven om in te nemen. Nog had zij geen woord gesproken. Nu weende zij, dat verlicht mij, zei de zoete dame. Ocht, mijn adierbare vriendinnen, verdenkt mij niet, God is mij getuigen. Ik heb u niet misleid, maar ik ben de schurk ontkomen, ongedeerd, indien deze ontsteltenis mij niet hindert. Ik kan u nu niet zeggen, wees gerust en dank de hemel dat ik onbedorven terugkom. Mijn vrouw buigzaam dank de God, zo ook je vrouw Letje, schoof de gordijnen toe, verzocht haar stil te liggen en te zien of zij in rust kon komen, haar verbiedende één boord meer te zeggen. Onder voorwens al dat je vrouw Letje de afgelegde kleren- en kabinetje ophing, sloop ik voorbij. Mijn vrouw volgde mij, Letje bleef boven. In haar kamer gekomen zijnde viel ze mij om de hals. Geluk, beste damanne, was haar sterke uitdrukking, de Engel is behouden. Zorg nu voor u, doe u ter stond adelaten en zie of jij in een kleine wandeling doen kunt, voorgij naar uw huis gaat. Ik zal u tegen de avond weer wachten. Ik volgde haar raad en kwam tegen negen uren bij vader aan huis, die mij uitermatevriendelijk ontvang en ontstelde dat ik er zo aangedaan uit zag. Ik zei dat ik aardig laat en zeer onpasselijk was. Hij raadde mij naar bed te gaan, zoals ik ook deed, en nu, twaalf uren, vervolg ik de brief in een andere huis begonnen. Vaarwel, mijn beste vriend, Hendrik Edeling. PS, de wel ik niet weet waar jij uw tans bevindt, zal ik deze niet afzenden. Ik hoop u alles, deze zaak betreffende te doen, weet al waar het dat ik u de brief zelf overleverde. 127e brief, meneer vrouw Susanne Hofland, aan meneer vrouw Steintje, doorzicht. Lieve vriendinnen, ik ben te beschaamd, om u onder de ogen te komen, daarom schrijf ik u deze brief. Och, ik ben een verloren mensje.  Had ik toch naar je gehoord, maar wat zal ik zeggen? Ik geloof dat mij een zonde mij alle deze ellende hebben op mijn hoofd gehaald. Och ja, ik was rechttoornig eens op u, toen gij laatst bij mij waard, want ik meende, dat je zo niet tot de diepste van ons weg je waard doorgekropen, dat het allergaar zomaar stukwerk was, omdat je zo weinig zin had aan broeder Benjamin. Wat heb ik mij voor de heren vernederd, omdat ik enige achterdocht omtrendt die huiglaar plaatschaf. Het is een belias kind, een witgepleist dat ik gaf, van binnenvol stank en doodsbeenderen. En zij is ene Jezebel. Zij heeft mij strikken gespannen, zij heeft mij op mijn drooggrond neergezet. Zij heeft mij wijsgemaakt, dat al mijn ongerustheid ingevingen des duivels waren. Zij is ene Achito Verline, die mij nog voor acht dagen zo'n goddelose raad gaf, met opzicht tot mijn nichtje Beurgehard. Maar de heren liet zijn schepseltje niet los, en toen scheef zij mij een briefje van Borau. In zulke gezalfde stijlsteintje, zij kermde daarin dat zij nu twee dagen en drie uur in duivels macht geweest was. Oh, het was zo'n dierbaar briefje. En toen was het dat zij tegen de hypocriet zei, kom, laat wij een graf graven en de zanniker daarin werpen. Want zij liet mij blet vragen, zij had zolving voor haar verbreiselt herten nodig, en broeder zou dan, nu de zeren even hem vervulden, een zerecht, ziel naderende en gemoedelijk oefenen. Wat stel ik mijn gezegen tachje voor? Ja, steintje, ik liet het gemeste kalfje slachten, en de zegeningen der linkerhand werden niet gespaard. Oh, ik ben toch al te zo'n kruipertje op het genadewegje, en was zeer gesticht. Benjamin was eerst een rechte boornerge, en toen een zonne der vertroosting, en Slimslamp was geheel in een afgezakte staat, toch daarna geheel heilige vreugde, zo zei dat ezeltje. Ik merk, zei de goddenloze man, dat hier vanavond een bijzondere zegen over het werk van mijn dienst is. Je huis is een betel, zuster, een nieuw kerk. Laten wij dan blijden zijn, drink, vriendinnetje, je bent al te bedroefd geweest, en je leven is dan zie je niet de dierbaar. Nu moet je weten, steintje, dat ik niets verdragen kan. Mijn hoofdje is zo zwakjes, zo zwakjes, oh ja, en toen raadden zij mij wat te gaan liggen, en dat deed ik.  Oh, wat bezorgen zij mij, maar ik was danig bedwelend. Sochtends ontwaakte ik vrijwel, maar ik was toch bezwaard, omdat ik onder zo vele stichting mij door het schepseltje had laten vangen. Brecht was ook ziek, zei ze. Het was laat toen wij opstonden, zij was ton dronken geweest. Daar ga ik in mijn binnenkamer, en zie mijn geldkoffertje niet daar het placht te staan. Brecht je, riep ik, heb je uit kistje verzet? O, nee, zei ze, is het weg. En ook, het zou mij wat zwaar zijn alleen, want steintje, ik had veel kontant geld van afgeloste obligatie en een huis dat ik verkocht had. En mijn juwelen laag er ook alle gaar in, en daar hing zo'n groen kleedje over, oh ja, steintje. Brecht vertelde mij toen dat keetje haar wijn had ingedrongen, maar dat zei ze ook eens van mijn nigtje, en dat zij haar toen in de keuken op kussens hadden neergelegd, maar je wist ze niet te zeggen. Nog toch er ging kwaad van die helle wichten. Ocht, dacht ik, brecht zal de deur hebben opengelaten, en kistjes al gestolen zijn. Ik zond de kruier naar Benjamin's kamer, en daar die van kee, maar de buren zeiden dat de kamers leeg waren, dat zij voor een dag of acht wel meubeltjes hadden zien wegbrengen, maar wisten niet waar heen. Ik ging voort naar Dominique P., die mij raden het in de courante zetten, en zo te zien dat zij in handen daar justitie kwamen. Dat zal ik doen. Nu ben ik wel twee derde deel van mijn goedje kwijt, en al mijn nigtjes goed hebben ze laten staan. Brecht nu zij weet dat ik arm ben, en ben jeegend mij vreselijk en vreselijk. Nu zal dat jonge dachtelers saartje lachen en mij bespotten, en de heer Blancaart, haar volgt, komt ook thuis. Twater is aan de lippen. Ja, die man heb ik ook zo belastig, toch ja. Hij heeft het wel gezegd. Zannike zei hij, dat volklopt op je zak, ze bedriegen je. Jij bent een rechte souwlus, zei ik dan. En wat gaf Benjamin niet voor, dat hij zo ene enelijke dingstigheid voor mij had. Hij was jong, moet je weten. Hij hoopte dat wij nog eens tot ene vleesen zouden worden, wij die twee waren van de tuur.  Wel, heede steintje, had dat niet een heel praatje gegaan, dat ik één jok met de broeder zou aantrekken, en heeft de heer Blancaart heel in dat Paapse Frankrijk er zich niet mee debemoeid. Als ik zo alles nadenk, zou ik mijn grijze haar wel uit mijn hoofd scheuren. M'n geld, m'n kostelijke geldje is weg, ik ben bedrogen. Och, wat ben ik een droevig zuckeltje? En hoe zal mijn nigt nu tot op spring het stoel blijder zijn? Nu zal zij zeggen, straft ons lieve heer mijn tante, die mij zo kwalijk bejegend heeft. Zie, ik moest je dat zo alle garen schrijven. Schrijf een lettertje aan, uw lendig zusje, Susanne Hofland. 128e brief, m'n vrouw Steintje, doorzicht aan m'n vrouw Susanne Hofland. Vriendinnen Hofland. Ik weet nog niet of ik mij over uw geval bedroef of verblijden moet, maar ik ben zeer neerslachtig als ik zie, dat er zulke goddeloze mensen in de wereld zijn, die onder de denkwantelde godsaaligheid erger doen dan zij, die niet leven onder de indrukken van dood en eeuwigheid. Gij zei het aan het slachtoffer hun een geveinstheid en godloosheid. Wat zal ik zeggen? De wegedesheer zijn onnaar speurbaar en de middelen die hij aanwent om verdolde schapen tot de rechte kooiweer te brengen, aanbiddelijk. Ik verheug mij dat de heer u zo lief heeft, dat hij u juist ontneemt dat hij uw hart opgesteld hebt, en waardoor hij auto's in het goede teruggehouden werd. Ik heb u lang met meeleiden beschouwd, omdat ik zulks schuim van oefeningsvolk je kende. Ik weet dat men daar met ogenvol overspel en een hartvol boosheid een vrijbrief naar de hemel krijgt, en ik ben in lang voor een openbaar zondig mens zo bang niet als voor zulks soort. Wel, zo de apostel Petrus eens in uw oefening gekomen was, dan zou hij tegen Benjamin ook gezij te hebben. O, gij kinder helle, vol van alle bedroog en godloosheid, zoals hij tegen Simon de Tover naar zei. Ik heb u, daar ik god nog voor dank, gewaarschuwd. Wat zou ik mij anders nu bezwaard gevoelen? Maar gij zag mij aan voor hun eenvijandinnen, en ik vond geen ingang tot u voorbij staat hart. De heer zelf moest u uw zonde voor ogen stellen. Gij waart gierig, onrechtvaardig, bozeaardig, neidig, gij deed uw eigen zusters dochtertje te kort.  De gierigheid zou u voor auto's bedorven hebben, want gij waart geruste nieuwe ongerechtigheden. Me maakte uw wijs dat dit uw koningszonde was, dat gij zoiets moest hebben om uw laagjes te houden. Zo een Engels-Satanas die uw sloeg. Hoe meer gij afweekt van het kenmerk eens ware disciples des heren, hoe meer men uw wijs maakte, dat gij bij Jezus waard. Om u tot bekering te brengen, ontneemt de heren u dat goed en wel door uw geveins de vrienden. Gij had met gods oude volk twee ongerechtigheden begaan. Hem, den springaarder des levendegen waters, had gij verlaten en uw zelf gebroken bakken uitgehouden die geen water en houden. Is u de bekering ernst, welzij daar, ik geef u een zeer goed toetsteentje. Kunt gij goden hartelijk danken, omdat hij u dat aangebeden geld ontnomen heeft? Kunt gij u een gode verblijden, omdat gij uit zulk een geestelijk zodom gerechtzijdt? Kunt gij besluiten om aan uw nicht schuld te bekennen, haar al het haren te geven? Kunt gij de heer Blancaart om vergeving bidden, omdat gij zijn volgt kind als gedwongen hebt om in haar jonge jaren de ruime wereld in te gaan? Ik vraag u niet of gij uit waar berouw u voor de heren kunt vernederen, als gij het eerste doet zal dat wel volgen. En kunt gij tot het eerste niet komen, het laatste zal u weinig helpen. Ja vriendinnen, het zal danig op de oude mens der zonde aankomen. Maar dit is de ware zelfverloogning. Dit is de evangelische leer. Dit is het enige Christendom. Buiten dit is alles eidelheid. Dan hebt gij geen godsdienst. Doet gij dit al? Dan zult gij vreugden en rust hebben, en gij zult heren danken omdat hij uw afgot ontnomen heeft. Gij zult zien dat uw verlies tot winst wordt. Laat berecht gaan. Zo gij kunt, zij voegt beter bij de benjamins en slimslamps dan bij u. Ik zal u een goed mens bezorgen om uw werk te doen, totdat wij weten wat en hoe. Vervolg de boze huigelaars niet, tis geld vergeefs uitgegeven en u zelf tot bespotting maken. Als ik weet of gij mijn raad goedkeurt en opvocht zal ik verder met u spreken. Beproef u aan het heilig woord en laat me eens weten hoe gij gezinszijd, want daarvan zal mijn gemoetshandel met u afhangen. Beproef ook of mijn raad uit God is.  Altijd gedenk ik u in mijn gebeden, want ik ben in waarheid uw vriendinnen steintje doorzicht. 129e brief. De heer Arnold Helmers aan mevrouw Aletta Bruneer. Lieve je vrouw Letje. Ik heb inlang niet aan u geschreven en ik zie u even wel nooit dan met een treurig aandenken aan mijn boezemvriend, uw zalige vader. Maar ik begin wat gemakkelijk te worden. Het is of ik tegen een berg optie als ik denk om eens in de stad te komen. Het schrijven zelf bevalt mij minder dan voorheen. Ik word oudje, vrouw Bruneer. En nu ik weet dat gij en uw broer Jacob wel geplaatstijd en gij beide u zeer wel gedraagd, is het ook zo gerust voor mij dat er niet veel te schrijven is. Uw tante heeft mij gezegd dat gij daar gelogeerd zijn geweest en dat mevrouw buigzaam de beste vrouw van de wereld is. Zij sprak ook van een en der jonge je vrouwen daar ook inwonende en kon er niet van uit zoals gij in uw voordeel veranderd waard. Gij geleekte hetzelfde meisje niet meer en had gezegd dat gij dit alles aan deze twee dames verplicht waard. Kootje past ook weergeloos wel op, neemt zijn zaken wel waar en leest meer dan voorheen. Wel, mijn lieve letje, mijn tranen liepen over en zei dat uw vader's dood, heb ik niet gescheid en van mijn lieve vrouw Zaliger's dood tot op tientijd ook niet. Een man heeft vaste tranen, zijn vloeie zeldzaam, maar dan ook vloeien zij van zijn hart. Ocht, dacht ik, had mijn vriend dit mogen beleven. Nu, dat is niet anders. Letje, gij weet niet hoe ik uw en Kootjes geluk behaartig. Maar, letje, ik ben er zeer voor dat er in de wereld wat gedaan wordt. Een meisje leeft niet om een beurtje te knopen, een steekje te breien of te naaien, een mooi boekje te lezen om eens naar de kerk of naar de comedy te klengen of een plezierje te nemen. Nee, meisje, daar zijn veel wezerlijke zaken voor die lieve kindertjes te doen. Gij weet, ik vereer het huwelijk ten hoogste. Alle jonge, gezonde mensen die een goed bestaan hebben, moet te trouwen en ik heb nooit achting voor jongenlieden die met klein achting aan dienstaat denken. De jongenlieden zijn eerder niet thuis.  Er is geen bestendigheid in de jongens voor zij een vrouw en een huishouding hebben. Hun geld druipt door de vingeren zonder dat zij zelf weten waaraan het besteed is. De meisjes lopen als niets beduidende jolen uit en in en leiden dikkels overlast. Zij weet niet vandaag waartoe zij morgen leven zullen en worden zij oud wel, dan is het nog erger, dan worden zij fijn of raken aan het spel. Bemoeien zich met alles, dolden met een apen van kat, spreken kwaad van zoete jonge vrouwtjes en meisjes, gluren met een fok op de neus door de gordijntjes wat de ene buurvrouw toffe groen te koopt en wiens hond of daartog op de stoep zit, proppen haar zelf met lekker neien op en zingen dan eens met bevende stemmen, even of zij het zeer bedroefd hadden, het vlees en kan in het kruis niet ongevoelig wezen. Voor dit alles wil ik u bewaren kind. Oh, ik vernibbel mij als ik zo zie dat de jongenlied tot aan de oor in het werk zit en niet weten wat het eerste te beginnen. Niet dat ik voor dat gehei bij en gesnoor ben, nee, dat zijn ze ook niet altijd. Ik zie op die sterke drijfeer de jongenlieden althoos iets te doen geeft en van allerlei beuzelingen en kwaad afhoudt. Een meisje van uwe jaren moet ook al aan de show. Zij moet stijven, rekken, vrouwen, zij moet handen uit de mouw steken, zij moet trouwen, dat is tal. Ik heb altijd met vermaak zo een aardig paar jonge mensen beschouwd, het jonge moedertje bij de wiegnaaiende of breiiende en onderwijl eens aan de wiegband trekkende of eens aan het zingen dat het klonk, terwijl man zijn affaire benijverd en zavonds met wijfje huiselijk en verrolijk is. Haar die onderwijl voor de huishoudingszorg en de boel opknapt, wat goed spoor leest of vertelt of met de kleine jongen speelt en zegt nooit zo gelukkig geweest te zijn als nu terwijl zij insgelijks de vergenoeging zelf is. Oh, dat is zulke mooie schilderijtje voor een gevoelig hart. Dan voldoet men aan de oogmerken de schippers. Men wordt nuttig voor zich, voor het huishouden en na de hand voor de burgersstaat.  Men wordt wees vaders, diakonen, boelredders, armenvolgden en men is in staat om aan onze hemelse vader reken schap te geven van de tijd die hij ons hier verleent heeft en van de begraafdheden die wij ons vingen. En als wij sterven, worden wij van braver lieden betreurd zoals uw vader en die liep alles tegen. Nu moet ik nader komen. Gekent mijn neef Pieter? Het is een brave jongen daar ik ook veel vrucht aan beleef. Hij is mooi genoeg voor een jongen en geen meisje hoeft zich zijnig te schamen als hij eens op zijn best is aangekleed. Hoe zit het Pieter, zei ik? Heb je nog geen zin om te trouwen? Ja, ogen zei hij, maar ik heb nog geen meisje maar ik hoop echt er wel erin op te schommelen. Nu, jongen, zei ik, zie eens uit, ik zal ook eens uitzien voor je. Wel dacht ik, is let je geen goede vrouw voor Pieter. De jongen is goed, heeft gezond verstand en een gezond gestel. Hij verstaat zijn aferens en als zijn tijd om is zal ik hem in staat stellen om wat te beginnen. Kom aan, ik zal let je dat eens voorstellen. Gezijd een zoet aardig meisje fraai en bevallen genoeg. Zeker al was het voor mij. Ik vertrouw dat jij nog geen pretendenten hebt omdat jij er nooit van meldt. Mijn hart is erop gesteld. Ik wou u ook zo heel graag een gedeelte van mijn goedmaker, zoals ook aan Kootje, als hij zowel oppast, want gezijd beide mijn vriends braven kinderen, dat is genoeg en buiten Pieter heb ik geen bloedvrienden. Dwingen zal ik nog u, nog hem. Ik zal de vriend eens bij u om het een of ander zenden. Gelegenheid maakt genegenheid en bel eens, een dief al was het ook van een meisjes hart. Is dat zo niet? Patiëntie. Bedenk u in voorraad hierins over. Ik herhalen het, ik wil u niet dwingen, jij zult dezelfde genegenheid van mij hebben. Ik weet nog wat jij ter liefde van uw vader in het moeilijkste uur jaren deed, voor die gehoorzaamheid moet jij beloond niet gestraft worden. En ik zou u straffen, zo gij mijn genegenheid, ten koste uw eigen vertiezing moest behouden. Ik denk je toen ook veel te ernstig over het huwelijk en op mij kwam al de schuld.  Ik ben vroeg getrouwd, toch verloor mijn vrouw binnen het jaar in de kram en sedert heb ik niemand gezien, die ik haar plaats kon geven. Het was een juweel, en zo jong, 22 jaar, toch ik moet daar niet van spreken. Zou uw broer geen goedman zijn voor die lieve je vrouw burgerhard letje? Nu, bedenken u eens wel over dit alles en laat mij weten hoe het u voorkomt. Ik ben, met vaderlijke liefde, uw en uws broedersvriend Arnold Helmers. 130e brief. Mier vrouw Susanna Hofland en mier vrouw Steintje doorzigt. Waar de Steintje? Wat heb ik daar een dommingen en een strijtje gehad? Een recht pluishaartje met oude mensen na het lezen van je zoetbriefje. Ik stond of mijn hartjes niet gesloten waren. Och, ik ben maar een heilig teutelkouwtje, een doweltje. Ik voelde wel dat ik er zo overgetilt moest worden. Wille ik spreken en onder veel zuchtens en hartbrekkers kom ik er toch door, doordat enge poortje daar vlees en bloedwelis aan de posten en kozijnen blijft hangen. Zo als Suster Babilia Sovraye na boekje R zegt. Nu, daar is ook wat van de ikheid afgeschuurd. Wat had de bedorven wil u zoetverzoekje graag een procesje willen aandoen? Wat ging er al om in mijzelf? Ruzie'tjes en geestelijke knochpartijtjes. Het was ellendig. Wat zul je met dat eigen werk doen, riep de oude mens. Geef je maar gevangen aan de zalige onmacht, riep de geestelijke luierheid. Wat wil je doen, scheelde de Satan? Jou recht onhandig heilig kruipsochtje. Geef je aan mij. Je bent mij gevangen. Ik moet je hebben. Mij kun je niet ontkomen. Meen je met mij. Met mij. En mijn dochter had hij me dan zo lelijk aangreinzen dat ik niet durfde opzien. Maar ik volgde uw raad en ik ging in het Evangelie en in de brieven van Paulus zitten lezen. En toen zei ik Heren, hier is immers uw woord en Steintje heeft wel gesproken. Ja, dat moet ik maar doen. Het Evangelie ligt een werkend, geen leidend Christendom. En toen was het of het tegen mij gezijd werd. Volg Steintjes raad en daarna zal ik tot u zeggen wat hij meer dat doen moet. Och, toen stond ik op en schreef een briefje en zie, daar krijg ik dit antwoord. Ik heb er nog niet wel een zaadje voor de Heren in dat hartje lege Steintje.  Precht is in een bierkroeg verhuisd met pak en zak en ik zit nu moedermens alleen. Ik heb daar zo'n zoet boekje gevonden. Het hiet Thomas a Kempis. Wat is er een zalving in dat boekje? Het wil ook het verlogeningswegje op. Steintje, schrijf mij toch nog eens. Oh, het is mij zo ver aangenaamend. Ik ben uw bootvaardige zuster Susanna Hofland. Einde van brief 126 tot 130 van historie van muur fraussare burgerhart. Opgenomen door Karola Jansen tot Rotterdam 19 januari 2008 www.carolajansen.nl Brief 131 tot 135 van historie van muur fraussare burgerhart. Dit is een opname voor LibriVox. Alle LibriVox opnames zijn vrij van noteursrechten. Ga voor meer informatie of we mee te doen in de volgende video. Voorgelezen door Karola Jansen op 1 februari 2008. Historie van muur fraussare burgerhart van Betje Wolf en Achie Deke. Brief 131 tot 135. 131e brief. De heer Hendrik Edeling aan de heer Cornelis Edeling. Lieve broeder, ik ging volgens afspraak die een eigen avond naar mevrouw's huis. Jevrouw Rian Dutouw kwam bij mij in de Zijdkamer en zei mij dat ik een vrouw uit de hoort had en dat de twee dames bij haar zaten. Wees er goed, zei je lievelieve je vrouw en laat mij aandienen. Zij deed zo en me verzocht mij boven te komen. De beminden van mijn hart merkten iets. Wie komt daar boven, vroeg zij, met een zwakke stem? Mijn vrouw buigt ze hem. Het is de heer Edeling liefde. Zij, oh, dat is goed. Welkom, mijn vriend. Zij stak haar hand uit, ik vatte die, voor haar haar bed geknield zijn, en de voedingen aan mijn bevende lippen. Ze ging voort. Ik ben niet wel, de koorts, geloof ik, maar trouwst deze dierbare vriendinnen, ik heb zulke een hoofdpijn dat ik niet veel spreken kan. Ik zag haar vol ernst, vol liefde, vol medeleide en Teffes vol dankbaarheid aan. Zij liet mij haar hand. Zij zag dat ik sterk was afgenomen. Zij trei ziek, mijn heer Edeling, vroeg zij, vol deel deming. Ik? Niet heel wel, maar mijn reis was moeilijk en lang om je weder te zien, heeft mij dag en nacht doen doorreizen op zeer ongemakkelijke postwagens. Zij, jij moet iets gebruiken. Ik? Ik ben aardig gelaten en ik denk dat, zo de hemel u herstelt, mijn gezondheidspoedig zal weder komen. Zij drukte mij zediglijk de hand.  Mevrouw Buigsaam, spreek niet zoveel liefde, het is u nadeelig. Ik hoop wel meer het geluk te hebben van u en de heer Edeling welkander te zien. Zij? Ik wil al doen dat jij goed vindt. Zij trok haar hand terug. Men deed het gordijn toe en de dames gingen bij mij aan het tafeltje zitten. Ik durfde nergens naar vragen. Je vrouw Lotje kwam ook boven, maar je vrouw Hartog zag ik niet. Mevrouw Buigsaam luisterde je vrouw Latje iets in, die knikte en wenkte mij om met haar te gaan. Ik? Hoe vaart jij mijn lieve mevrouw? Dit moet ik eerst weten. Het was nog al redelijk, zei zij. Ze heeft zich nader bericht gegeven. Zij? Nee, niet stand dit, dat hij haar op zijn buitenplaats heeft gebracht zonder dat zij wist dat het zijn plaats was en dat zij met behulp van de tuinbaas dochter het ontsnapt is. Maar zij zo overwonnen van droefheid en schaamte dat zij nog geen omstandigheden kan zeggen. Gode zij dank dat zij ongedeerd terug is. Ik? De lieve Engels schijnt zeerziek. Zij? Dat is haar behoud. Ze heeft mij met twee woorden gezegd dat zij het hele geval aan mij schrijven zal zodra ik haar toelaten penten gebruiken. Zij kan het, zelf aan mij zegt zij, haar hoofd in mijn boezend verbergende, niet mondeling verhalen. Zij is zo kies als ik ooit een meisje kende. Zij heeft naar u gevraagd of jij al thuis waart en verzocht het bewuste briefje spoedig aan haar tante te laten bezorgen. Er is een brief gekomen van haar vriendin Willis. Ik zal tot morgenochtend wachten om die naar haar te geven. Ik boog en zeiden. Is het niet de allerbeste partij die wij kiezen kunnen, geen gerucht al toos te maken en de deuggen niet aan zichzelf over te geven? Zij? De beste, maar ook de enigste partij. Vervolgens liet ik haar de brieven zien met de kopieën tussen vader en mij en tussen oomredelijk en mij haar verzoekenden die eens te lezen. Vervolgens spraken wij nog wat over het geval en ik nam afscheid om de eerverzoekenden van morgenweer te maken. En nu, mijn broeder, barst mijn hart van verlangen om te weten hoe alles is toegegaan.  Hemel, welke schelmen zijn dat niet die een onnoozelmeisje aan hun beestachtige lusten kunnen opofferen? Mochten zij van de aardbodem verdreven? Mochten zij met het kenmerk er schandig brandmerk worden? Maar helaas, hoeveelen wisten zij dit geval, zullen dit voor enig galanterie aanzien? Welke honderdmalen gebeurt? Voor ene wufte wilde dam du thon zouden houden? Ik mag die schilderij niet voltooien. Ik ga vrocht de bed, ik ben af van vermoeidheid en hartstochten. Mocht ik morgen aan mijn broedelijk hart drukken? Altoos, uw beste vriend, Hendrik Edeling. 132e brief M'n vrouw Aletta Bruneer aan de heer Arnold Helmers. Hoogstgeerde, meest gelieve de heer. M'ne blijdschap over het ontvangen van uw zeerwaarde brief is onuitsprekelijk. Als ik hoor dat gij mijn heer welzijd en dat gij zegt over mijn lieve broeder en mij voldaan te zijn dan hoor ik alles wat mij meest verheugd en vereerd. Ach, m'n heer, het is geen verdiensten in het huis deze vrouw wijzer en beter te worden. M'n vriendin Burgerhart en ik aanbeden haar karakter. Ik kan het niet beschrijven. Tis, zegt m'n vriendin, mannelijke verdiensten gelenigd door vrouwelijke zachtzinnigheid. Oordeel des zelf. M'n vriendin heeft wel geschiktheid gegeven om de lessen en het voorbeeld van de beste der vrouwen mij te nutten te maken. Immer van haar te moeten schijden zou mij allerbitterst bedroeven. Ik ken mij zelf niet meer. Ik was een los, niets beduidend nutteloos beuzelaarstertje, maar het is voorbij. Ik zie hierop met verachting. Kootje, die altoos een goede geschikte jongen was, maar die te veel van het jongkertje had, betert zich al zo zeer als ik. Dankzij de conversatie aan dit huis en zijn vriendschap met de oudste die op mijn vriendin verliefd is en die haar ook uit alle mannen verdient. Hij leest, hij spreekt minder en veel beter. Hij heeft een heel ander voorkomen. O, m'n heer Helmers, hoe gelukkig kunnen zulke brave mensen ons jonge onbedachte lieden toch maken. Nu trede ik, toch met schoom, tot u zeer gewichtig en zeer vaderlijk voorstel. Nooit heb ik mij zoveren omtrend u mijn weldoender vergeten dat ik enige verkeering hield met jonge heren die voorgaven mij te beminnen. Mijn hart is vrij. Het was zeer dat het dood voor mijn lieve van S vrij, daar kunt u op vertrouwen. 