Delftsche Wonderdokter | A. L. G. Bosboom-Toussaint | Historical Fiction | Dutch | 13/14
Eerste deel van hoofdstuk 19 van de Delftse Wonderdokter. Deze liep in Vox opname boven het republieke domein, opname door Anna Simon. De Delftse Wonderdokter, door ALG Bosbom Tussa. Hoogstuk 19, eerste deel. Men was al een dag of twaalf verdig in mei. Julian zag haar niet meer uit als een zwakke hersterende. Zijn heldere ogen, zijn gezonde kleur, zijn veerkracht gegaan. Alles duidde aan dat hij krachten en gezondheid herkregen had. Hij was gezeten in het zindelijke naar boerse smaak opgetooide pronkvertrek, met fijn wit zand op de vloer en beschilderde bedsteeduren, en had aan zijn middagmaal zo goed recht gedaan, dat Schoud-Herrit zelf tevreden zou zijn geweest. Lijspeth was bij hem en stond hem aan te zien met haar heldere ogen, die van stille voldoening schitterden, terwijl hij sprak. Het rijtoertje van gisteren is u goed bekomen, jonkig. Zal ik necht het paard maar weer ophalen en zadelen? Vanmiddag dien ik thuis te blijven, want ik wacht bezoek. Weet jij ook, Lijspeth, hoe kan dit briefje kom, dat ik op mijn tafel vond? Ja, wel, jonkig, de briefdrager uit de stad heeft het aangereikt. Het is van iemand die mij om een onderhoud vraagt, hij nam Julian het briefje in de hand vervrommelend. Lijspeth knikte met een genoegelijk lachje, of ze wel wist wat dat te beduiden had. Wel, Lijspeth, sprak Julian, haar aanziende. Gij lijkt vandaag wel tien jaar jonger. Het is van blijtschap, jonkig, u zo gezond en sterk te zien. Dat zal te staar komen, want de mens heeft zowel kracht nodig om zijn geluk te dragen, als om in het ongeluk staande te blijven. En ik voorziet dat het heden een geluk gedag voor u zijn zal. Waaruit voorziet gedat, moedert je, Lijspeth, vroeg hij lachend. Vanochtend weer een nieuwe bezending van Schout Gert, een hele schapprij vol kostelijk fijn lijnwater en bovenkleren, waarbij een fluwele mantel en een blauw satijne wanbuis met zilverboordsel, en witte, zijde doffen, een plunje of het voor de prins moet dienen. De jonker moest het vandaag maar alvast eens aandoen om te weten hoe het staat. Dank je wel, Lijspeth. Ik voel me recht thuis in mijn eenvoudig burgerpak en begier niet als beters. Schout Gert is mij al te kwistig. Hij zegt dat hij weet wat u past als het een hoofd moet verschijnen. Als, Lijspeth, maar daar heb ik nog niets van gehoord.  Daar is een oranje scherp bij en een deeg hangig. Daar moet nog veel gebeuren, eerlijk die nodig heb, Lijspeth. En Juliaan streek met de vlakke hand over het voorhoofd als om een pijnlijke gedachte weg te vagen. En op de grond van die toezending voorspeeld hij mij dan veelgoed, voeg hij, haar aazen het aanzienne. Ziet gejonkig, laatst leden maandag in stad wezende en zo van de een naar de ander lopende met mijn boodschappen, is me van allerlei ter oren gekomen wat voor u aangename verrassend zal zijn te vernemen. Maar, daar luiden die het belangt zelf plezier willen hebben van hun goede tijdingen, moet Lijspeth nog haar mond houden. Mocht hij geen valse profetessen blijken, zeker is het dat dit briefje mij een bezoek aankondigt, waarop ik wel niet had gerekened. Zo mag ik het hier wel wat aan kant maken, zij moet alles hier in orde vinden. Zij, herhalde Juliaan, half in verbazing, half met wat ergenis, meent hij dan goede Lijspeth dat een dame mij schrijven en een rande voefragen zou? Och, ik weet zo de manieren van Joffers en Heren niet, maar ik dacht, ik hoopte. Nee, nee, werkt nu maar geen verlangen op dat toch niet zal bevredigd worden. De man die ik wachtte heeft mij iets te verzoeken, hij doet op zulke toon dat ik geen vrijheid heb hem te weigeren. O, zo, is de man, hernam Lijspeth, wat teleurgesteld, op gerekte toon. Dan ben ik vast wat voorbaar geweest, dan ben ik te kluts kwijt en dan zou ik u raden op uw hoede te zijn, jonker, en als hij uitgaat, de degen mee te nemen, die Bastia nu vanochtend heeft laten terugbrengen, te bewijzen dat hij ook al gehoord heeft, dat hij vrij en Frankzijd. Mijn degen, Lijspeth, zal ik u iets bekennen? Toen ik die weer in handen kreeg, was het met zulke huivering, dat ik het de goede Bastia ten kwade duiden, dat hij dit instrument van mijn mist uit mij weer onder de ogen bracht, en ik meende die ter stond door midden te breken, om er nooit eraan te denken.  Maar, daar viel het mij in, dat ik toch nog wel nodig had, aan mijn vroegere zonden en dwaasheden herinner te worden, en zo bewaar ik hem zorgelijk, om met dat smartelijk gedenkend mijn winsten doen, maar als wapen, als wapen tot zelfverdediging tegen Wien ook, zal ik er nooit weer naar grijpen. En na dit gezicht te hebben, liepen hij naar buiten met zulke en drift gestap, dat Lijspeth glimlachend waarschuwde, om toch niet tot delf door te wandelen, daar mijn dan met schout gerrit zou te doen krijgen, die beloofd had hem in triomphe met paard aan wagen af te halen. Waar het is, dat jullie aan het voortliepen op het schilpad langs de vaart, die naar delft voerden, met zekere gejaagdheid, of hij dus doende, bij machten waren, de tijd en het geen die brengen zou, tot haast aan te zetten. Langzamerhand, werd hij rustiger. Het kalme, Hollandse landschap, de landerijen met hun grasend vee, maakte een bedaarende indruk op hem, zonder hem op wekenheid te stemmen. Hij wist dat hij een onderhoud tegenging, waarbij al zijn wilskracht en zelfbeheersing konden te pas komen. En uit de diepste van zijn hart ging de beden op, dat hem die heerschappij mocht gegeven worden over zichzelf, om het kwaard te overwinnen, door het goede. Al langzamer en langzamer was zijn tred geworden, onder die stille overdenkingen, en zijn blik dwaalde niet meer geren derg, maar richtte zich soms naar het hoge luchtgewelf, of wel pijnzend ter aarde. Opeens echter opgeschikt uit dit gepijns, bleef hij plotseling stilstaan, als aan de grond genageld, als door een verschijning getroffen. Wat was dat? Mocht hij zijn ogen vertrouwen? Ja, hij mocht het. De verschijning was een werkelijkheid. Maar Belia Graswinkel kwam naar hem toe, met lichte, vrolijke tred, en als verheerdigt van blijdschap bij het bewustzijn van de vreugde die zich ging aanbrengen. Gij, gij zelfen, riep hij, in de eerste verrukking van het weerzien, alles vergetende, wat er tussen hen lag. Het kan toch niet zijn, dat gij, waarom kan dat niet zijn, dat ik herwaarts kom, om u te bezoeken? antwoorden zij hem met een glimlach. Gij, zover van delft en alleen, hernam hij op een toon van bezorgdheid, of hij met inviel, dat hij een plotseling onrust aanjoeg.  Niet alleen, Jacob Oom heeft mij verzeld, maar toen wij u in de verte zagen naderen, viel het hem in, dat hij nog wat kruiden had te zoeken in het jonge groen. Een allerliefst schalk lachje verzelde die mededeling. En hij meende, wij konden nu wel samen naar de hoeve opwandelen. Zee jij zeker, zal ik u hier niet alleen laten, hernam hij ras en wat verstrooit. Hij had haar niet aangezien, en de vrolijke uitdrukking van haar liefgelaat niet opgemerkt. Hij bood haar zijn arm niet, maar ging zwijgend naast haar voort. Ik ben ook ongesteld geweest, zowel als jij, vingt zij aan, wat verwonderd over die zekere stroefheid die zij bij hem mee in de op te merken, en ik ging in de laatste tijd niet meer uit. Pas gisteren verklaarde Oom, de dokter, mij betig, en maanden mij aan, mijn gewone bezigheden, mijn liefde werk, mijn zieke bezoek weer op te vatten, en hij vertelde mij zo waar ga u bevond tot herstel u er krachten. Het was mij niet vergeten, jonker, dat ik u een beloft had gedaan, die ik destijds niet heb konden, niet heb mogen houden, en zo werd Oom, en ik het eens, dat gij de eerste zou zijn. Zij zweeg even, in de hoop dat hij met een woord van zachte dankbaarheid zou invallen, maar daar hij in zijn stug zwijgend volharde ging zij voort. Gij zette immers niet over gebelgd, jonker juli aan, dat ik u in de kring van mijn liefde werk besluiten. Ze zag hem van der zijde aan, als om een uitdrukking van blijder verrasting te bespielen. Zij ontwaarde slechts in zijn kleuren en verbleken de tekenen van innelijke strijd, toen hij eindelijk antwoordde, langzaam, als dat hij ieder woord te overwegen. Gebelgd? Hoe zou ik gebelgd kunnen zijn? Nee, voor waar? Ik neem het dankelijk aan, dat joffer gaswinkel mij er nog gedenkt, maar het verrast me zo zeer, ja, het verbijstert me geheel, ik kan niet goed begrijpen hoe dit nog mogelijk is. Nog wezen mag. Gij hebt nu immers plichten, in strijd met, ik kan me niet voorstaan, dat de anderen het zullen goedkeuren. Welke anderen, om deerk en moeibaarten, laten mij al vrijwel mijn eigen weg gaan.  En Antony, uw verloofde, uw bruigom, bracht hij uit, zoras en levendig, als of hij lieverg ineens de genadeslag wilde ontvallen, dan tussen hoop en vrees gemaddeld te worden. Tegelijk zag hij haar angstig en uitvorsend aan, als wilde haar haar antwoord uit haar trekker lezen nog eerzijd konden uitspreken. Antony, godlof, mijn neef is niets meer voor mij, hij zelf heeft mij vrijgemaakt. Vrij! Vrij! Ze is vrij! Jaagde nu jullie aan, zo luid en hartstochtelijk, dat m'a bedi haar verschrikt omsag, vreesende dat enig wandelaag ditzelfde pad had gekozen. Maar jullie aan was opeens over alle bekommering heen gezet, ongevraagd en met zekere forsheid nam maar haar arm in de zijnen, als nam hij bezit van zijn recht om haar te beschermen. Het misverstand was opgelost, toch gingen zij zwijgen naast ook aan de voert. Ze hadden te veel te zeggen om nog te kunnen spreken. In plaats van recht op de hoeven toe te gaan, voerde jullie aan haar zijwaarts af, zijn geliefd slingerbosje in. En wat zult hij nu met uw vrijheid doen, jullie aan? Voeg maar bedia. Hij haalde de schouders op. Ik wacht wat er naast de uren over mij zal beslissen. En gij, maar bedia, wat zult gij doen met de uwen? Oude schuld verevenen, gelijk gij ziet, antwoorden zij levendig. Maar bedia, de schuldenaar ben ik, maar helaas, ik heb niets om te betalen. En hij zuchte en er niet haar arm los, als viel een harde werkelijkheid weer in volle zwaart op zijn schouders terug. Altijd die trots onder het kleed ter nederigheid knoorde zij. Hij zweeg en liep enige schreden van haar af. Toen op gesmoorde, smartlijke toon zegende, oh, dat mijn verleden en andere waren. Hoe het mij nu drukt dat de mensen lagen op mij kunnen neerzien. De almachtige heer begenadigt en wist uit tegelijk, maar de mensen, de mensen, zelfs als zij vergivenis schenken, vergeten niet. Ik verzeker u, jullie aan, dat er mensen zijn die anders denken, en die vergeten kunnen als vergeven. Met zij slechts vaste hopen hebben op de toekomst, spakt zij nu, met zekere ernst, hij zuchte en schudde het hoofd. Wat de toekomst belangt me, Belia, daarvoor kan ik instaan, in zoveren een Christen die zijn hulp van de Heere wacht daarof zeker kan zijn.  Maar hoe ben ik nu voor dit ogenblik, in vele ogen niets dan een misdadiger door de invloed van verwanten en vrienden begenadigt? En hij bracht de hand aan het hoofd en week nog verder van haar af, als achtheid nodig haar reedst ontvliegen, tocht nadenade hij haar weer, en ze sprak met zacht en nadruk. Mogelijk komt er een tijd dat ik niet slechts zekerheid heb van de vergivenis der mensen, maar ook een recht heb verkregen om een vergetelheid te eisen. Ja, een luide erkenning te voorderen van mijn onschuld op punkten die mij nu nog bezwaren. Die tijd kan daarbij zijn, maar Belia, maar ook nog verafwezen, want het staat niet aan mij hier te beschikken. En leidzaam wachten, zij het ook onder onleidelijke druk, schijnt mij nu even opgelegd. Maar Gijma Belia, wilt Gij datzelfde geduld oefenen met mij, voor mij, en niet opnieuw uw vrijheid verzeggen, totdat ik die uitkomst verkregen heb, of de vreselijke zekerheid heb, dat zij op aarde niet voor mij is te verwerven. Hij valt haar haar hand en ze haar smekend aan. Ongelukkig kan ik die toezegging niet doen, spakt ze een weinig kwelziek, maar liet haar hand in de zijne. Ditmaal heeft Jacob oom voor mij gekozen, en daar kan nu geen sprake zijn van een overeiling daar jeugd, evenmin van een offer aan, een plicht, maar het is een keuze die op ware, goede gronden rustt. Maar Belia, en hij liet haar hand vrij. Zeg mij niets meer, zeg mij nu niet wat ik niet kan dragen, sprak hij met zachte weemood. Jacob oom, zien zij voort, zonder zich door hem te laten afschrikken, Jacob oom, dwingt mij bij kans, en zegt dat hij zelf nog eindigen zal met voor koppelaar te spelen, omdat, omdat de persoon in kwestie zo laag van zichzelf bedenkt, dat hij er moet niets zal hebben, mijn hand te vragen, zoals dat behoort. Er steekt jullie aan, een gloed op het voorhoofd, hij valt opnieuw haar hand, en zag haar aan met een droeve ernstige blik. En zoutgijde man kon achter, maar Belia, die, ondanks de bewustheid, dat wel levenslang een smet op hem kan rusten, toch dat roekeloze waagstuk kon bestaan om u een ja, een beslissend ja, te ontlokken. Of zoutgijde man kon een liefhebben, zonder dat hij uw achting inboezemde.  Wat mij belangt, maar Belia, als ik inkuurd het op mij zelf, kan ik niets dan mij voor God veroot moedigen met het aangesicht in het stof. Maar toch, al zoutgijde mij van hoogmoed betichten, toch kan ik niet te begenarigde zijn van mijn vrouw. Ik heb dat nooit zo diep gevoeld als juist in deze ogenblik, waarin ik meer dan ik recht heb zou willen offeren om nu voor u te staan als een man met een zuiver verleden. Juliaan, Juliaan, geloof mij toch, hij van wie ik sprak, poezend mijn achting in, en vertrouwen, meer dan de onberispelijke man die op zijn eigen braafheid roemt, die meent te staan omdat hij niet is gevallen, en wie niet deugd nog in geen strijd is beproefd. Van u weet ik het, Juliaan, dat jij geworsteld hebt en gestreden en de overwinning hebt behaald, dat jij verzoekingen hebt weerstaan, waarin menig andig steunende op eigen kracht zou zijn ongekomen. Is de beden, oh, God, schep mij een rijn harte, niet de vuurigste beden u erzienen, zoals het ook de mijne is geworden, sinds ik weten wat zonde is, de zonde voor God, en is het niet de heer zelf die de rijnheid geeft en die niet verwijt. En wat zout jij u dan verkleind achten in de ogen ene vrouw, die in eenzelfde zielssucht met u zou opgaan? Juliaan, Juliaan, ik menen dat kentaak op mij had genomen die lichtelijk was te volbrengen, waarbij jij zelf mij ter helfte zou het zijn tegemoet gekomen, en nu ondervind ik dat het er een is, te zwaar bij kans voor mijn krachten, want ik zie het u aan dat jij u nog niet laat overtuigen. Haar ogen vulden zich met tranen, en haar gelaad, pas zo vrolijk en opgewekt, nam nu weer een uitdrukking aan, van onrust en leiden. Mabelia, liep hij hartstochtelijk, al had ik over twee levens te beschikken, zij zouden u gewijd zijn, wees er zeker van, als ik er vrijheid toe had. Voegt hij haar langzaam en met diepe zwaar moedigheid bij. Ik heb u lief, Mabelia. Heb ik nodig u dat te zeggen? Ik heb in de laatste tijd zoveel strijd gevoerd om u, met mijzelfen, dat ik met volle waarheid zeggen mag.  Ik heb u lief, meer dan mijzelfen, en deze liefde die mij veel heeft toen leiden, toen ik waande dat zij een schuldige was, zal nu mijn schat en mijn vreugde zijn, als zij mij toestaat die te beleiden, als zij mij hopen geeft die te beantwoorden. Zij rijkte hem zwijgend de hand, hij bracht hij aan zijn lippen, aan zijn hart, om dat zij voelen zou, hoe dat klopte van onuitsprekelijke blijdschap. Hij zag pleek van ontroering en drukte zijn tranen weg, als schaamde hij zich deze zwakheid, maar hij kon niet spreken. Eerst toen zij zelf vertrouwelijk haar arm weer in de zijn legende voeg, waartoe dan eidelen zelfquelling. Mijn goede oom heeft alle hindernissen die ons geluk in de weg stonden overwonnen. Wilt hij zelf dan de enige onvoorzettelijke blijven? Mabelia, Mabelia, maak niet dat ik in de duizeling daar vreugde onvoorzichtelijk vergeten, wat ik u, wat ik mij zelf verschuldig ben. Gij, die mij als engelder vertroosting zij het verschenen, wees mij niet tot verlocking, want hij zou het u later beklagen, als ik het nu gewonnen gaf. Godelijk dank, ik ben niet te vergees op de weg des leidensgehart, ik ken mijn plicht, en kan ook het liefst te afstaan, te dier willen. Ik heb wel de moed, die mij meent, dat mij falen zou, maar het mag geen overmoed zijn, die u later recht zou geven, mij te haten en te verachten. U rust een smet op mijn naam, en die moet worden weggenomen, of zij zou afgeven op u, dat mag niet zijn. Armzijnde zou ik niets roomen, uw voortuin aan te nemen met uw hand, maar de schande, Mabelia, de schande mocht jij geen sinds met mij delen. De schande, Julian, hoe kunt gij zo spreken? Die is voor hen die u lasterde en mishandelde, die is voor hen die u inkerkerde zonder schuld. Ach, van dat alles spreek ik niet, dat zijn geen onheelbare bonnen, maar luister, Mabelia, een veldoverste die voor vroom en rechtvaarder bekend staat, heeft mij smadelijk uit zijn leger verjaagd. De diepste vernedering die mij een krijgsman kan aandoen, zonder dat ik, u geef ik daarop mijn mannenwoord, mij bewust ben van enige schuld tegen hem, die zulke straf zou hebben verdiend. Mijn verbittering over dat onrecht, sloeg over het desperatie, en deze zetten mij heen over de schaamte.  In dat tijdperk zou de beroeide zwerveling elke voortuin hebben aangerepen die hij had konden vatten. Het eergevoel was verstond, en daarbij een edel en naam werd er niet meer door geschaat. Ik heette van toen af simpelijk Julian. Ik was de verdorde tak van de boom afgerukt, waarmee de stormwind zijn spel speelde. Maar het miracle is geschiet dat er nieuw leven is gekomen in de verworpen twijg, en met dat nieuwe leven ook een ommekeer in denken en gevoelen. En ik mag niet uit rockeloze eigenbaat, de vrouw die haar leven aan het mijne verbinden wil. Maar ben je er een graswinkel, naar geest en hart, de edelste onder de vrouwen, onvoorzichtelijk brengen in een staat waarbij zij niet verzekerd waren tegen smaat en hoon. Toen, haar beide handen in de zijne vattende en haar aanzienende met zachte, weemoedige ernst, ging hij voort. Verstaat jij mij nu, maar ben je er, als ik u smeek, uwzelfe vrij te houden, zelfs van beloften aan mij, tot dat ik weer met vierheid het hoofd kan opheffen onder de mensen, neem dan geduld met mij en wacht op die uitkomst. Wordt-ie nooit verkregen, uit geen God verhoeden, aan wie ik het overgeven, dan, dan blijven we toch verbonden, naar de ziele, niet waar, en gezult mijn innige geliefde vriendinnen en zuster blijven, doelschij u redt zijn betoond aan de gebouwde gevangenen. Ik zal zijn wat jij wilt, ik zal doen wat jij wilt, juliaan, bacht zij uit, in de diepste ontroering. Hij drukt haar even de lippen op het voorhoofd, als tot bezeegening van dat verbond. Toen, wat gehaast haar zijn arm biedende, keerde hij met haar terug naar de hoeven. Nog hadden zij dit niet bereikt, of Reeds kan de boerin op hem aanlopen met het bericht dat er een heer was gekomen die de jongkig moest spreken. Zeker schoudt Gert, want die zou komen, spakt maar Belia welgemoet. Tot anders, het is, wat ik niet had moeten vergeten, en het gelaad van juliaan betrok. Daar komt hij al, spakt vrouw Pals, en de persoon die ze met de vinger aanwezen, was niemand anders dan de Giselle. Die, oh, die komt om ons te verderven, spakt maar Belia met gesmoorde stem. Nee, nee, wees gerust, hij schreef mij dat hij met een goed oog meer komt. Blijf kalm maar Belia, hij vermacht niets tegen u of mij.  Hij komt om zich te verrekenen op u, omdat, omdat, en zij wilde de arm van juliaan loslaten in haar zenuwachtige angst en vluchten. Maar deze stond dat niet toe. Treep maar rustig door, ik zal u weten te veiligend tegen belediging, geloof mij, zei hij. Zij antwoordde niet, maar wende het hoofd af, en juliaan, zonder de stap te verhaasten, ging met haar de Giselle voorbij, die vast nader kwam. Deze goed is wijgend, toch met een ironieke glimlach en bleef staan. Wees zo goed mij hier te wachten, Baron, ik moet even je vergraswinkel geleiden geven tot aan de boerderij. Ah, votre, mon cher, zulke kroneraden, dat ik u stoeren zou in haar randevoe. Het is werkelijk een randevoe, want de juffer heeft ook de graswinkel een schoutherd afspak gegeven om hier met haar samen te treffen, hernam juliaan, hem voorbij gaande en maar Belia tot in het huis voerende. Hij komt u dat zekere portret afdwingen. Geef het juliaan, geef het toch, laat er geen strijd zijn om mij, smeekte zij, trinnend van ontzetting. Ik zal het doen, wees maar gerust, en hij liet daar over aan de zorg van Lijspeth. De Giselle liep heen en weer op enige afstand van het huis. Zo wij opwandelden, stelde hij voor, want dat boerenvolk gaat mij zo aan en al spreken wij ook hun etaal niet, dat ze hinderlijk bij hun vertrouwelijk onderhoud. Ik was ook niet voornemend, zeer daar binnen te ontvangen, zei juliaan strak. Wij zijn nu onder vier ogen, zoals jij gewenst hebt, en gezult mij verplichtend met korte zijn en zonder omwegend te zeggen wat jij van mij verlangt. Ik begrijp dat jij uw tijd op dit ogenblik beter kunt gebruiken. En dan de Giselle met een sarcastisch lachje. En ik zal het u niet langer oven dan volstrekt nodig is. Ik ken de waarde van zulke ogenblikken. Souwon van Wari. En ik ken de dame en questie genoeg om u te verzekeren dat zij in deze geen acceptie is. Ik weet dat zij u kent, Armel, en geen kunt u gerust van dubbelzinnige toespelingen onthouden, want die hebben gans geen betekenis voor mij. Zie hier een medaillon dat zij mij verzocht heeft u ter hand te stellen. Ah, zo, zij wil niet dat wij erover twisteren, dat begrijp ik. Ik gaf het haar in een van die ogenblikken waarin men alles zou weggeven.  Mijn moeder schonk het mij in een opwelling van teerhardigheid. Zijzelf hadden een luim van eiverzucht de baronde Giselle afgedwongen. Dit wisselpand van zoveel zwakheid behoort nu rechtens aan u, die de begunstigde zijt van het ogenblik. Al zo behoudt het. Neem aan, Armel. Ik heb geen gewoonte te behouden wat mij niet toekomt, maar ik verzoek u van je vergraswinkel te zwijgen, zodra hij niet van haar spreken wilt met de achting waarop zij recht heeft. Wij willen het beterste doen dan op dit punt met elkaar te twisten, Juliaan. Gij ziet mij voor u in een stemming van contrissie, die gij zeker niet van mij verwacht zoud hebben. Zodat menens is, Armel, is het een eerste srede op de goede weg. Het is menens, en als bewijzer van moet ik u zeggen dat ik u bewondig dat gij mij beschaamt hebt. Juliaan zweeg. Hij vreesde dat er aan hatelijkheid ging volgen die hij niet wilde uitlokken, en de gissel ging voort. Ja, gij zei in de gelegenheid geweest mijn grotelijks ondienst te doen, en gij hebt het nagelaten. Dat is reeds veel, maar ik heb vernomen dat gij daar te boven nog bereid waard de gevolgende dragen van de verdeking die ik, om mijzelf uit de moeilijkheid te redden, verplicht ben geweest op u te werpen. Spreek daar liever niet meer van. Het is nu alles voorbij, en ik wil het liefst vergeten. Ja, maar ik mag niet vergeten, en ik zeg dat het nobel was van u, en dat te eer, daar ik wel wil erkennen, dat gij geen allerlei verplichting aan mij hebt, daar contrari. Waartoe moeten deze herinneringen leiden, Armel, tot niets vermoedelijk, en zo zout gij beter doen ze mij te sparen. Ze zijn niet glorieus voor mij, en pijnlijk voor u. Dat is waar, maar zo ik ze opriep, is het, omdat u handelwijzer mij meer getroffen heeft, dan gij wel denkt, en omdat ik wensde dat wij vrienden konden zijn. Wat het gij met mij voor, Armel, dat gij op deze toontop mij spreekt, voeg jullie aan, en van terzijde aanziende. De listige ogen waren neergeslagen, en de Edelman, zonder eer en schaamte, zag haar bleek en vervallen uit. Wil nu de argwaan terzijde zetten. Ik wens mij met u te verzoenen. Zie daar alles wat ik van u wil.  Is het dan volstrekt nodig dat wij in eeuwige vijandschap met Okander blijven leven? In tegendeel, wij konden niet volharden in die vijanderlijke gezindheid die echte Okander, zonder zonde, hernam jullie aan levendig, en zo gij te goede trouwzijd in uw verlangen naar verzoening, ben ik bereid, u de hand te reiken. Ik ben te goede trouw, zie daar de mijnen. Hunne handen lagen in Okander, zonder warmte, zonder geestrift. Einde van het eerste deel van Hoogstuk 19. Tweede deel van Hoogstuk 19 van de Deltser Wonderdokter. Deze liep u volksopname bogen tot het publieke domein, opname door Anna Simon, de Deltser Wonderdokter door ALG Bosboom Tussen, Hoogstuk 19, Tweede deel. Dat zalig gevoel dat eens mensen hard beweegt bij het wegwerpen van haat en vijandschap, die traan van ontroering als men elkaar weer in liefde aanstaat, oog en oog, werd bij deze verzoening gemist. Het was een staking der vijandschap, niets meer. Julian voelde dit, en toch, hij kon zich geen blijdschap opdringen. Ben ik schuldig, dat ik hem nog wandrouw, verzucht hij Julian. Waarom zie ik u nog pijnzend en gedrukt, Julian? Vroeg Armo, die hem gadesloeg. Ik voeg mij zelf af, wat u tot deze stap kan gebracht hebben. Gelooft hij dan niet, dat het de mens kan invallen om eens op zijn levensweg terug te zien en dan een en andere te vinden, wat hij wensde ongedaan te kunnen maken. Zeer zeker, geloof ik aan zulke incering tot zichzelf, aan zulke omkeren op een kwade weg, hernam Julian getroffen. Wie ook anders mogen oordelen, mij zou die twijfel kwalijk passen, sinds ik zelf door godsgenade tot die omkier ben bekwaam gemaakt. Geeft gelijkbroedig, het is liefdeloos van mij, te waden, dat aan u niet zou geschieden, wat aan mij is geschiet. Als hij er zo over denkt, wilt hij mij voorzeker schenken, wat ik u vraag, en wat allereerst nodig is, zal onze verzoening duurzaam zijn. Spreek, Armo, wat begeert u van mij? Dat hij mij vergiffenis schenkt, al gele vergiffenis van alles wat ik tegen u heb gepleegd. Die vergiffenis hebt gij, en die was u al geschonken, zodra ik heb ingezien, hoe zeer ik zelf behoefte had, aan de vergiffenis van god. En hij rijkte hem opnieuw de hand, die dis je zelf met zekere vervoering aan dan, terwijl hij sprak.  Zo wij hier niet zo goed als op de publieke weg waren, zou ik mij aan u een voeten werpen, uit erkentenis voor zoveel edelmoedigheid, want ik heb u kwaad gedaan, veel kwaad, meer zelfs dan gij nu nog weet, en ik vrees, als gij dat eens vernemen zult, en dat kan niet uitblijven, wat gij dan beroot wilt hebben van uw goeder tiendheid. Vrees dat niet, ik zal er niet meer naar omzien, ik zal er niemand naar vragen. Ook is het beter dat ik het u nu zelf zeg, luister. Waarom wilt gij u zelfen en mij pijnigen met die bekentenissen? Op het gemij later niet met haar wijten zult hebben, eerst als het verleden gezuiverd is, kan het toekomst iets goeds beloven. Dat ben ik met u eens. Nu dan, zeg het uit, ik zal trachten, kan te luisteren. Allereerst moet gij weten dat ik deze stap doe in overleg, ik zou haast zeggen, naar het voorschift van de zonnelingen man die uw vriend en beschermer is. Van Jacob Jans, zijtig met deze bekend geworden, rip jullie aan verhuigd, dan, dan begrijp ik mij alles. Ja, hij zelf heeft mij geraden, dat ik mij ganselijk aan u zou vertrouwen. Mijpje et poing lier, aan u zou overleveren, en dat hij er voor instond, dat gij bij onze heervaardig voor mij zou tussen beide treden. Ik begrijp niet hoe gij dit meent, sprak jullie aan, in zekere verbijstering. De baron de Giselle zal toch niet. Ik ben op dit ogenblik in zeer slechte termen met de baron de Giselle, en er is niemand dan gij die dat zal kunnen bemiddelen. Hoe kunt gij er zoiets zeggen, Armon? Geweet me altijd goed, dat de baron niets met mij te doen wil hebben, dat ik dood ben voor hem, gelijk hij het zij moest voor mij, hoewel ik, juist nu beter dan ooit, gevoel, hoe zeer daar binnen in mij iets is, dat niet sterven kan. Dat is heel gelukkig, want hij wil u weer zien, hij wil zich met u verzoenen, de rust van zijn oude dag hangt er aan. Hoe, veelt gij dat ik dit gelovens al, Armon? Dit is een verzinssel van u. Alweer dat wand trouwen.  Mag ik het ongelooflijke voorwaar houden? En toch, ja, heeft mijn waardige vriend het mij niet gezegd, dat geen ding onmogelijk is bij God, ook niet een vaderhard naar zijn beeld onteschepen. Armon, Armon, gezegend zei het gij, nu gij mij deze tijding brengt. En in zijn hartstochtelijke blijdschap, sloeg hij de arm om zijn hals en om helsde hem. Uw blijdschap gaat mij daar harte, Julian, en maakt het mij nog zwaarder u te bekennen. Dat het niet waar is, wat gij daar zeidet, voeg Julian, verbleekend bij de gedachten aan zulke misleiding. Nee, nee, maar dat ik veel te lang gewacht heb met u die tijding te brengen. Nu hoor mij aan, met geduld. Na de dood mij naar moedig, waarop de vlucht van de uur volgde, was de baronde Giselle dezelfde niet meer. Hij werd onrustig en kwijnend. Hij had luimen van prikkelbaarheid en weekheid, zoals ik hen nooit te voeren bij hem had waargenomen. En welhaat bemerkte ik aan gewisse kentekenen dat hij barouw had van de harde maatregelen tegen u. Dat voorspelde voor mijzelfen niet veel goed. Ik wil u wel bekennen dat ik hem met sterkte in die aanvechtingen om op het eens genomen besluit terug te komen. Maar dat bade niet veel. En toen ik zag welke wending zijn gedachte namen, begreep ik wijsselijk ze niet langer te weerstreven. Ik toonde mij bereid zijn idee fix te dienen. En toen ik mij da deze gewesten begaf, kreeg ik de last mee om u uit te vinden, op te zoeken, op te richten als het zijn moest en tot verzekering zijn er goede gezintheid u deze brief te overhandigen. Julian had onder allerlei gemoedbeweging geluisterd. Nu bleef hij strak op de briefstaren zonder die aan te nemen. Arman, zodat hem bedrog is, dan is het duivels. Bedrog? Meent hij dat ik het schrift en het zegel van de baron zou namaken om u een pleide verrassing te bezorgen? Lees zelf. Ga je zilt uw eigen ogen beter vertrouwen dan mijn woorden. Maar de privis open, bracht u dan uit, die aannemende met bevende handen. Wat zal ik zeggen? In de onzekerheid, of ik wel ooit mijn last zou kunnen volbrengen, en door nieuwsgierigheid gedreven, begin ik deze indiscretie. Ook dit zult hij mij te vergeven hebben. Alles, alles, nu ik het hart van mijn vader weer vindt.  En hij last met vochtige ogen, terwijl er plat in zijn vingeren trilde. De inhoud bevestigd te voorkomen, het geen digissel had gezegd. Het was een toon uit het vader hart, vol weemoed en verlangen, die tevensgetuigde van zelfverwijt en deernis met het leiden van de verstoten zoon. Het was als een uitstrek en derarmen naar de zwerveling, als om in zegenende omhelzing de uitwerking van de vreder vloek te niet te doen. Juliaan snikte en kon nauwelijks lezen van aandoening. Hij hiefde oogend uit hemel, kust de dierbare geschrift en drukte het aan zijn hart in onuitsprekelijke pleidschap. Hij was met zijn schat ingeschreden vooruitgelopen, om zich van de gissel af te zonderen, terwijl hij die genoot. En deze sloeg de bewijze van zijn hartstochtelijke vreugde gade met zichtbare voldoening. Wat calmer geworden, las Juliaan nogmaals de brief door, als kon hij zich daar aan niet verzadigen. Opeens echter keerde hij zich tot de gissel met een uitroep van toren en ontzetting, en greep hem bij de arm met zoek een forsheid dat de baron verbleekte, zowel van pijn als van schrik. Deze brief is meer dan een jaar oud, riep Juliaan, de arm van de trouweloze boden schudende of hij die menen te breken. Als hij mij loslaat zal ik u zeggen hoe dat komt. Juliaan voldeed aan die eis, zelf wat beschaamd over die aanval van woestendrift. Ik heb mij zelf er eens beschuldigd, dat ik lang, veel te lang, gewacht heb met die te bezorgen. Maar ik ken dan toch ook dat het hart was voor mij. Het geen mij werd opgedragen, was zo goed als zelf vernietiging. Arman, arman, riep Juliaan, minder heftig, maar met diep smartelijk verwijt. Heb jij een menselijk hart, dat jij een tegensin had om die last te volbrengen, dat jij mij niet uit alle macht het gezocht, laat ik daar. Maar wij hebben ook ander ontmoet, herhaaldelijk. Eens zelfs, in Groningerland, heb jij mij gezien in de diepste ellende, neergebogen onder de slag van die vloek die mij tot alle goeds onbekwaan maakte, alle zuivere levenslucht in mij verstikte, die mij twijfelen deed aan God en mensen. En gij, gij heb mij niet eens de droppel lafenis willen reiken, die de mildheid der vaderliefde u voor mij had toevertrout. Ik laat alles daar wat gij tegen mij hebt gedaan, maar dat gij dit ene heb nagelaten, dat is monstverachtig.  Ik wist wel dat gij het mij niet vergeven zoud, hernam de gissel neerslachtig. Maar houdt mij voor het minst en goede dat ik er nog toe besluiten kon, al raden ik hoe gij het zou opnemen. Gij hebt gelijk, hernam Juliaan, calmer, maar toch met zekere bitterheid. Gij had van die brief kunnen zwijgen en die vernietigen. Nog moet ik het prijzen dat gij dit niet had gedaan. Ik begrijp wel dat gij nu doofzult zijn voor alles wat ik tot mijn voorhoed schuldiging kan aanvoeren, maar bedenkt toch hoe wij wederzijds over elkaar dachten, dat het tussen ons nooit enige broedelijke gezindheid heeft bestaan en hoe ik alle reden had om te vrezen dat uw voorzuning met de baron mijn ondergang zou zijn. Daarbij, om de waarheid te zeggen, hield ik u voor zo diep gevallen, zo in het slijk weggezonken dat eraan geen oprichten en uitreden meer te denken was. Niet door uw hand, dat kan zijn. Gedenk hoe er tijden zijn geweest waarin gij tot alles in staat waard. Tot alles dat ontken ik, nooit tot een daad van laag hartige veraakneming, nooit tot verraad van vriend of vorst, nooit tot er overleg om in koele bloeden eens anders ongeluk te bewerken. Dat kan zijn. Ik heb u nooit in het hart gezien, maar op de woesteling die gij inzijd geweest, kon mij niet veel vertrouwen stellen. Ik achter u in staat om in de roes van de haat de vergiftenis van uw varen te minachten, te bespotten, ja, onder de bedwelming van drank of spelprijs te geven aan de hoon uur metgezellen, die te verdobbelen of te verscheuren. Julian was beurtelingsbleek en rood geworden onder die vredeaardige herinneringen. Kendelijk worstelde hij om zichzelf te beheersen en geen uitval te doen, die hem opnieuw als een woesteling stempelde, en hij bracht het er toe om met waardige terugouding te antwoorden. Gij hebt gelijk. Ik had u door mijn jammerlijke afdwaalingen het recht gegeven, dus over mij te oordelen. Ik moest naar uw zienswijze die gunst verbeurd hebben. Om de waarheid te zeggen, in die zin, schreef ik over u aan de baron. En zo is deze brief niet alleen verouderd, maar ook de stemming van de schrijver veranderd, voeg Julian in zichtbare spanning. In het eerst wel ligt. De baron scheen in het onmogelijke te berusten.  Maar dat de stem van het bloed luider spakt aan alle bijbedenken, is mij gebleken bij de komst van de luikse gezanten. Zij brachten mij opnieuw en dringend de last mee, schoon in bedekte termen, om niets te verzuimen wat de rust van zijn ouderdom kon verzekeren. Welke hindernissen zich daar ook tegen stelden. Ik begreep zijn bedoeling heel goed. Hij wilde u weerhebben, zoals gij waard, en ik had hem wel willen gehoorzamen, maar gij zelf had het mij onmogelijk gemaakt. Bij iedere nieuwe ontmoet ik tussen ons, waard gij woestig en vijandiger jegens mij. Ik moest ervan afzien u te temmen, u te winnen. Julian kon zich niet onthouden hier in te vallen met de aanmijking. De wijze waarop gij dat het aangelegd was toch wel zeer onhandig. Het ging mij slecht af, omdat het niet van harte was. Eerken het. Maar zie eens wat er gebeuren moest. Ik ben bevriend met één derg secretarissen van het luikse gezandschap. Hij komt mij zeggen dat hij een geldverlegenheid is. En ik kan niet weigeren, want hij weet dat zijn principaal twee duizend pistolen voor mij heeft meegebracht. Wat misnoegd dat ik zo geplunderd word, werp ik hem mijn beurs toe, waarin ik achterloos genoeg de brief van de baron had weggestoken, die voor allerlei uitlegging wachtbaar is. Ik wil voor u niet te zeggen welke weg de brief heeft gemaakt om uw vriend de wonderdokter in handen te vallen. Deze, die niet van het humeur is om uit alles vernijn te zuigen, zoals andere liden hier, meent een meesterstuk te doen in ons allerbelang en zend met voorkennesnotenbenen van de advocaat van Holland, die er heel anders over denkt, een afschrift van de brief aan de baron de Giselle, met de nodige explicaties omtrend u en mij daarnevens. Deze uitnodigend om zich omtrend te geven last aan zijn zoon duidelijk te verklaren. Het was wel heel naïef, want de baron zou toch nooit hebben herkend dat hij onbehoorlijke handelingen jeegste stadhouder had aanbevolen. Maar, daar de baron op dit punt werkelijk zuiver was, pak het onweer los over mijn hoofd. In plaats van het geld te gebruiken naar de bedoeling van de baron, had ik de vreemdeeling daarmee voortgeholpen in zijn entreejes en kwaademenien. En gij, gij kwam naast die donkere satans gestalte uit, zo belangk als een aardengel die de vleugels zijn hemel hebt.  Op dat pas waard gij naar mij mij berichten in een toestand die het zeer onwaarschijnlijk maakte, dat gij ooit weer de aarde zou bewandelen. En met dit bericht moest ik de baron onder de oog getreden, die mij ter verantwoording had geroepen. Ik zal je maar niet vertellen wat er toen voorviel. De baron kan hevig zijn als hij boos wordt, zoals alles wakkerlieden. En zo hij hoop had konden voeden op je herstel, houd ik voorzeker dat ik een volslage ongenade zou gevallen zijn, met al de gevolgen van dien. Hier teruggegeerd, verneem ik dat gij hersteltzijd en waar gij u bevindt. En daar ik oorzaak heb een verzoening te wensen, want ik geloof aan het geen men zegt van uw edelmoedigheid, kom ik die inroepen door een algehele biegt. Juliaan was onder die omslachtige mededelingen hoe langer, hoe calmer geworden, en ze stelde hem in staat om scherp toe te luisteren. Met dat zekere wandtrouwen had hij niet van zich af kon werpen, en dat ook wel werd gerechtigd door de lucht getoond en de schaamteloze wijze waarop de gijsel over zijn gruwelijke listen en logens sprak. Zo kon iemand die tot inkeer was gekomen op zichzelfen, op zijn schuld en zonde niet terugzien, zo niet, daarvan spreken. En Juliaan achter het aan zichzelf schuldig te zijn, te bewijzen dat hij van deze voorstellingen geen dupe was. Toen de gijsel het zweeg, antwoordde hij cool, maar ernstig. Gij zult geen betere mens worden, Armo, tenzij je besluiten kunt waar te zijn. Als gij het zo opneemt, Juliaan, deed ik wel dwaas u alles te bekennen en op uw edelmoedigheid te rekenen. Als gij mij werkelijk gelegenheid geeft iet tonen, zal dat beroep niet te vergeef zijn gedaan, dat verzeker ik u, maar... Maar gij geloof niet wat ik zeg, schoon ik u op mijn erewoord verzekerd, dat het de waarheid is. Dit is erger, dan mij vergiffen is wijgeren. Dit is mijn aanzien voor een laardige leugenaar. Ik gebruik wel listen tegen een wij aan, dat is waar, maar het is immers afgesproken, dat wij nu vrienden zouden zijn. Ja, dat is afgesproken, en als het mij blijkt dat gij u werkelijk aan die afspraak houdt, zal ik mijn onrecht bekennen. Tot zolang houdt mij ten goede dat ik niet alles wat gij mij daar vertelt, maar zo gaaf op uw zeggen kan aannemen.  Ik zou in de gelegenheid moeten zijn, mijn vader te schrijven, of hem zelf te zien, eer ik mij waarlijk in deze omkeer kan verheugen. Dat laatste is ook hoog nodig, en het is juist daarom dat ik hier komen, nog voorgij deze afzondering verlaat. De baron verlangt zo vuurig u weer te zien, dat gij alles aan zij moet zetten om dit verlangen te voldoen. Dat is onmogelijk, gij begrijpt wel dat ik zomaar niet naar Brussel kan reizen. Dat is ook niet nodig, hij nam dus iets zelf grimlachend. Ik kan wel merken dat gij sinds lang van de buitenwereld zij afgescheiden en niet meer weet van hetgene omgaat. Er zijn vrede onderhandelingen op til. De kansalier van Brabant, de waardige Liesveld, is met voorkennes der Staten en onder hunnens, zo verhuigd, naar Zeeland gekomen, waar Maud het sigriets bevond, om met deze een mondgesprek te hebben en opening van zaken te geven, ten einde de preliminaren vast te stellen. Die occasion heeft de baron aangegepen om herwaarts over te komen en van het vrijgeleiden te profiteren, als behorende door het gezelschap van de kansalier. Mijn vader in Zeeland, riep jullie aan met glinstgrunde ogen. Nocht dichterbij. Hij is tot doordrecht door gegaan en logeert op de slot ijstelmonden bij mevrouwen de Murode, nog zo wat er niet, geloof ik, van de zijde der Echmond. Zo is het waar, zo mag ik hem daar bezoeken. En al zou ik het ook voor u willen verzwijgen, hij zal er toch te weten komen. Het zal maar van u afhangen, weer geheel in de oude rechten te trainen, als hij u maar enig sinds naar zijn opinie in wil schikken. Sinds Alba zijn er iets zo verschillende landvoogten te Brussel opgetreden, dat niemand er zich meer over bekommeren zal, hoe men deze heeft misleidt. De baron is daarbij minder koningsgezind dan ooit en behoort tot de partijen der Nederlandse edelieden die misnoegd zijn, openlijk morren, en die begeren dat men fuentes der zijde zal zetten, en die het plan om de cardinaal alberters aan het bestuur te brengen, toejuigen. Mij vergeeft hij het nauwelijks, dat ik zo in de gunstaan van het Hof, zowel te Madrid als de Brussel. Maar ik voelen mij daardoor sterk genoeg, om verder mijn weg zonder hem te maken, als hij mij maar niet openlijk verbasterd verklaart.  En hierin hoop ik dat hij mij zult bijstaan. Al moet ik u daar ook de zegelring overleveren, die ik als barondergissel voeren. Wees gerust allemaal. Zelfs al deed de baron mij dat voorstel, ik zou het niet konnen, niet mogen aannemen. Ik sta nu eenmaal aan de andere zijde en voel mij niet meer bekwaam, de plichten van een barondergissel te aanvaarden. Al zou ik het een ogenblik konden vergeten, onder de indruk de duizeling wekkende mededelingen die gaan mij doen. Daar gins op de heerweg zie ik een koetswagen naderen, die mij opeens weer herinnert, wat mij hier wacht. De schout van Delft komt mij afhalen om mij een bestemming tegen te voeren, die geheel in strijd is met het geen de baron, als onderdame of Philippe de Tweede, mij zou moeten opleggen. Dat voertuig, gijvergist u, dat is mijn reiswagen die ik heb laten volgen, omdat ik u de gelegenheid wilde bieden, zonder uitstel te samen naar Rotterdam te vertrekken, onvervolgens per scheepsgelegenheid de reis naar Doordrecht en Eisselmonden voor te zetten. Ik hoop daar zeker te komen. Ik zal in het eerste ogenblik van rust de baron schrijven, en zo rast ik zijn intentie in naderheb verstaan zal ik tot hem komen. Nu ter stond van uw aanbod gebruik maken, dat gaat niet. Waarom niet? Gij zei het nu immers geen gevangenen meer. Mijn vrijheid is mij nog niet officieel aangezicht, maar al waren dat zo. Ik ben zedelijk gebonden, daar ik weet dat zij die zich in de bres hebben gesteld voor mijn belangen, er zich een vreugd van maken wilden, mij hier met goede tijdingen te komen verblijden. Dat is een vrije voorwenzel, sinds jij geen lust hebt met mij mee te gaan, uit de mistrouwen in mij, dat ik weten, maar al te zeer verdiend te hebben, sprak de gyssel op neerslacht getoond. Geloof me allemaal, dat is het niet, hernam jullie aan, wat bewogen. Als jij niet zulke haast maakt, zodat jij twee of drie dagen wachten wilt, zal ik na geen ander reisgesellschaft omzien dan naar het uren. Wachten, gerbt goed praten. De advocaat van Holland heeft zo fijnjes tegen mij geïntegreerd, dat de prins van Oranje, maar zijn volmacht, heeft ontrokken. Ik heb mijn paspoort gekregen, en zou ik niet zorg binnen 24 uur het gebied daar staten om ruimte te hebben, ben ik er niet meer veilig.  Er bestaan oude grieven tegen mij, dus goud van Delft is mijn vriend niet, ik behoef u niets meer te zeggen. Ik versta u. Nu dan, Arman, houdt u hier niet langer op. Ik kan toch niet toegeven. Daar is uw reiswagen, stijger in, en God mogen met u zijn en uw behoeden. U wacht aangename conversatie dan de mijnen, dat zie je klaar, maar stel u voor, hoe ik door de baron zal ontvangen worden, die mij de stille gelas had gegeven, u af te halen, u tot hem te voeren. Gij zult hem de waarheid zeggen, hij zal u toch wel geloven. En gij niet, daar zit het hem. Maar zie, lees en vertrouw niets dan uw eigen ogen. En Arman, stak hem een open brief toe, waarin werkelijk de baron de Giselle melde, dat hij zich op het slot de ijstel monden bevond, werwaarts hij de Giselle oprup om zich over zekere pointen te komen verantwoorden. De termen waren hoog en bevelend en gans niet vaderlijk, en het schrijven dachttekende van één der eerste dagen in mij. Hierin wordt niet van mij gesproken, zei jullie aan koeltjes. Nee, maar het wangt in kwestie waarover ik mij te verantwoorden had, maart gij, hoe kan ik mij dus beter zuiveren dan door u zelf te komen brengen? Zo word ik mee in de amnestie begrepen. Nu begrijp ik waarom gij er zo op aandringt, en ik zou u garene daarin genoeg gegeven, als het maar mogelijk was. Maar, geloof mij, het kan nu eenmaal niet zijn. Op dit preciesend ogenblik van hier gaan, zou met een desertie gelijk staan. En als ik mijn vrienden raadblik, weet ik vooruit wat hij zullen zeggen. Er is voor mij een gehoor aangevraagd bij de stadhouder, en het is voor mijn eer een levensvraag, om daarbij de eerst oproeping te verschijnen. Wel nu, jullie aan, dan zal ik u ook wat zeggen, dat u misschien bewegen zal. De baron, die reed zwak en kwijnend was, is zeer ongesteld, vandaar ook mijn haast. Het is niet minder een levensvraag voor hem u weer te zien, en ik meen toch dat gij zelf daarbij ook enig belang hebt. Ik hecht er aan meer dan aan alle aardse goederen, maar verschoon mij allemaal.  Ik ben de onbesuiste wiltsang niet meer, die zich door iedere indruk liet slingeren en zonder nadenken voor het eilde zonder omzien bij het eerste drogbeeld waarmee mijn hem opschrikte. Ik overweeg van mijn past, en ik ben vastelijk overtuigd dat mijn naaste plicht is nu hier te blijven. Het belang dat u nu het naaste bijligt, moest gij zeggen om oprecht te wezen, want gij hoopt op de erfgoederen der Baroness Digicelle, sinds de bezittingen van de baron, zelfs bij de oprechtste verzoening, niet aan u konden toevallen, zodat gij niet op des Konings Partij toetreed. Ik bid u allemaal, ga uw zweegs, en beoordeel mijn handelswijze niet naar uw eigen manier van denken. Ga uw zweegs, dat is licht gezegd. Ik begrijp wel of gij van mij ontslagen wilts zijn, maar dat zeit gij nog niet, mon cher. Gij bedoont mij het schromelijkste mistrouwen, ondanks al mijn verzekeringen door bewijzen gesteund, die gij voor echt moet herkennen. Gij maakt mij uit voor een leugenaar. Gij verdenkt mij op iedere wijze, en dan zou gij menen dat ik mij met een ga uw zweegs liet afschepen. Maar nee, wij trekken samen van hier, verzoend als broeders, of wij blijven nog vijanden, en dan zei gij mij voldoeningsschuldig. Vaarwel, Armo, en Julian wenden zich af om naar de hoeven terug te keren. Tot zijn verbazing zag hij dat deze op vrije ver afstand lag. Onder de afwisselende aandoeningen die hem bij het gesprek met zijn broeder hadden geslingerd, was er een heel eindweg afgelegd, zonder dat hij erop had gelet. Toch kon hij wel binnen tien minuten thuis zijn, met zijn wat aanstapte, maar daarbij vond gij zelf zijn rekening niet. Misslukt bronden deze tussen de tanden en stampvoeten van ergenis, maar ontkomen zal hij toch niet. En met grote, driftige stappen liep hij Julian achterop, had hem wel haast ingehaald en nevatte hem bij de arm. Ik zeg u dat gij mij beledigd heb, en dat ik zat als vakcieis. Als gij niet instijgen wilt, zult gij de degen met mij trekken. Wat inval is dit nu, waaronder je zelf, hernam Julian koeltjes. Gij ziet dat ik ongewapend ben. Oh, wat dat belangt, ik heb pistolen in mijn reiswagen, en zelfs een degen voor u, als gij die nog hanteren kunt. Ik dank u, ik aanvaart geen twee gevecht meer, allerminst met u.  Ho nu, herinnert gij u zelfs niet meer dat gij een edelman bent? De eer van een edelman hangt aan wat beters dan de bereidheid om iedere woestelling met de degen bescheid te doen. Als gij niet met mij vechten wilt zal ik u vermoorden. En de eerloze trok zijn degen. Dat zult gij niet. Als er iets waars is aan alles wat gij mij gezegd hebt, kunt gij de baron de gijcel niet onder de oog getreden bevlek met mijn bloed. En Julian kruisde de armen over de borst, ten bewijze dat hij aan geen verweerdacht. De gijcel liet zijn rapier zinken. Julian op te lichten en weg te voeren onder een aaneemelijk voorwenzel was zijn plan. Een moorteplegen in de eigenlijke zin lag niet onder zijn berekening. Maar heftiger, gluiden haat en vraaklust in zijn borst daart slachtoffer niet in de strikkliep. Zo leef dan als een onteerde, schreeuwde hij woest. En dreunen trof een slag Julian in het gezicht. Deze bleef staan, roerloos van ontzetting. Het was niet enkel de getroffen wang die nu gloeide, maar al zijn bloed schenen me op eenmaal naar het hoofd te stijgen. De hals en het voorhoofd werden vuurood. De adren zwollen op. Al zijn leden trillden van ziedende toren. Zijn zitterende lippen staamelden in verwencing. Zijn vuisten balden zich krampachtig. Hij hiefs op tegen de gijcel. Deze lachte saant. Als een goed Christen behoort, ga hij mij nu de linkerwang te bieden. Tergde hij uit. Tegen zijn bedoeling deed dat woord zijn werking. Julian bezond zich. Hij werd doodsbleek. De opgeheven armen zonken neer. Arman, riep hij met een stem, wel het nog zijn innelijke geschoktheid klonk. Arman, gij zet het instrument van Satan die mijn ziel wil moorden. Maar hij zal niet overwinnen. In de naam van Christus Jezus mijn heer gebiede ik u. Laat van mij af. Ik zal geen vinger tegen u opheffen om mij te verreken. Wees warm hartig over u zelf en keer u af van dit kwaad. De gloed van Toorn, die in Julian's ogen brandde, werd nu verkoeld door een weldadig vocht dat hij zich niet schaamde. Er was ernst. Er was vastheid in de blik die hij naar de gijcel ophief. Een schaterlag was diens enig antwoord. En Reeds hief weer de arm zich op om de weerloze te treffen.  Maar opeens wierp deze zich op hem en sloeg hem beide armen om de hals, met zulke een drift, met zulke een kracht of hij hem dacht te verworgen. Onder die omknelling konden Jissel zich niet meer verroeren. En dat was zijn geluk. Had hij zich kunnen vrijmaken? Hij waren een lijk geweest. Einde van het tweede deel van Hoogstuk 19. Deerde deel van Hoogstuk 19 van de Delftse Wonde Rachter. Deze liepevoxtopname boordde het publieke domein opname er Anna Simon. De Delftse Wonde Rachter door A.L.G. Bospomtussen. Hoogstuk 19, derde deel. Onder hun twisten was er uit het kreupelbos dat de heerweg van het voetpat scheiden een man tevoorschijn gekomen die al gluurend was genaderd. En Reeds achter de Jissel stond toen Julian het oog naar deze ophief. Die man wenkte Julian toe, overdacht tot hij een bondgenoot zag. Liet een breed scherp mes blinken, zoals de boeren destijds op zijdogen. En zou de Jissel in de nek hebben getroffen, zonend Julian, zijn groezaam voornemen ziende, door zijn klukken en rassen tussenkomst de stoot had afgewend. Verrast, verbijsterd, liet de moord er naar zijn opzet varen, zijn wapen glippen, dat langs de vingers van Julian heen gleed en die schrampte, en hij vloot onder een akelige verwensing van zichzelf en anderen. Hoe, Antony Hoogenoek, wat beduid dit? Waarom mij dus in Dollemans vaart voorbij geëilt? Hoorden men de welbekende stem van Schout Gerrit zeggen, die echt maar niet machtig was, de vluchteling te weerhouden. Wat is dat nu weer, meneer de Jissel? Zij had hier gekomen om de jonker van Echmond te molesteren? Ging de schout voort tussen hen intredende en het mes oprapend. Vecht een edermal met zulke wapens? En zie, de hand van de jonker bloedt. Het heeft niets te beteken, en heer Schout, zei deze, het is maar een schram over de vingers, en er woont er zijn zak te komen heen. En daaraan heb ik geen schuld, sprak de Jissel. Die andere die daar wegvlucht, viel mij van achteren aan. Mijn nobele broedig had de edermoodigheid de stoot af te wearen, en dat is tal. Dat het al, en jullie aanzieden eruit, of hij verwezen waren. Wat doet hij hier, waar niemand uw geroepen heeft? Maar heer Schout, om de waarheid te zeggen, ik kwam hij met de jonker verzoenen.  Wij zijn in het eind broeders, toch mijn verzoend zo, niet zonder zekere explicaties, en het ene woord haalde het andere uit. Zo kwam het dat een woordetwist, een simpele woordetwist, dat verzekerde ik u, meneer. En wat zegt hij ervan, jullie aan, voegt de Schout, deze met zekere bezorgdheid aanziende, en zijn arm neemende, als om hem in steun te verlenen. Heer Schout, ik bid u, ondervraag mij niet. Ik hoop te kunnen vergeten, zoals ik vergeven heb. Ik zie ook de graswinkel komen, van de zijde daar hoeven, die mij zeker daar gezocht heeft, sta mij toe hem tegemoet te gaan. En wat er baron belangt, laat hem ongehinderd aftrekken. Ongehinderd aftrekken, herhaalde de Jissel met toren en hoogheid. Wie zou het wagen mij dat te beletten? Ik ben nog onder de sofgaren der heren staten. Mij dacht, ik zou veel eer het recht hebben, de justitie in te roepen, tegen de roekelozen, die een moordaanslag op mij heeft willen plegen. Of wordt zo'n delikt door het vingers gezien, heer Schout, als er een jonge hooghoek in betrokken is. Zo weinig, heer Baron, dat de Schout van de Schepen, al begin hij die mispas, omdat hij door u opgehitst en bedrogen is. Zwaarlijk in de beurs zal gestraft worden. Waar wat u belangt, meneer Jissel? Ik rad u niet tegen iemand, wie nou ook, de justitie in te roepen. Hij zou het gevaarlopen dat zij scherpelijk onderzoek deed, dat het ene woord het andere uithaalde, dat openbaar werd, wat nu nog door de sluier de geheimhouding wordt gedekt. Al het genu ganselijk niet te staren zou komen, want er zijn hier te landen luiden op het ratgelegd, die het minder verdiend hadden dan gij. Terwijl Schout meer man deze toespraak tot de Jissel richtte, was Jacob Jans nare gekomen. En jullie aanzienden altijd tot hem gezegd. Ga wat rust nemen, men is zeer bezorgd over u in de hoeven. Toch konden ze niet van zich verkrijgen heen te gaan, zonder nog eens de blik naar Armonn heen te wenden. Hij schrikte van de valen lijkkleur die zijn geladerd aangenomen en van de zondelinge uitdrukking zijn er trekken, terwijl hij naar Schout Gerrit luisterde. De laatste scheen er niet op te letten, ofwel achter hij de ergenis de ontzetting die hij aanjoeg, meer dan verdiend.  Zeker met oogmerk om de eerste nog meer te prikkelen, ben hij zich tot jullie aan, en bij de hand neemende. Eerge, gaat, jonker van Echmond, moet hij nog de boodschap vernemen die ik u over breng. De staten van Holland hebben goed grondselijk beschikt op het request de uur behoeven aan de heer ene mogende gericht. Al zo worden de rechten en bezittingen van uw moederlijke grootvader op uw overgebracht, en morgen zal de stadhouder u ten gehoor ontvangen. Ik ben dankbaar, hoog dankbaar voor die grondsten, sprak jullie aan, als in verstrooing. Maar ik bid u, achtbare heer, zie hem, wat overkomt hem? En hij wees op de schwitzel, die zich tegen een boel moest leunen, wie een wits schuim op de blauwe lippen kwam. Die kramp achter, de hand aan het gewest van zijn degensloeg, onmachtig die te trekken, neem iets ogen een aakelige vastheid van blik aannamen. Hij, wat is daar aan verbeurt, antwoordde Schout Gerrit minachtend. Hij barst schier van afgunst en woede, dat is hem wel aan te zien. Gij mocht ongehind het aftrekken, vervolgde hij tot deze gewend. Met zijn werkelijk een afreizen zij, en niet een ter rugkeer aan haar delft of zagen. Mijn eerste posten hebben oordig u uitgeleide te doen tot buiten het baljoe schap van Delstland. De pogelen die de Giselle deed om iets te antwoorden, waren vruchteloos. Ten laatste slaagde hij een aakelige schellek kreet, en zou ter aarde zijn gestort, had de liefde rijke en krachtvolle arm van Jacob Jans hem niet opgevangen. Van hier, sprak deze met gezag tot jullie aan. Gij mocht deze jammacht niet aanzien, ga hem hulp roepen, in de boerderij. Mijn volk omringt Reeds zijn wagen, willen wij hem daarheen laten voeren? Voegde Schout mede ogenloos. Dat mag niet zijn, hernam Gaswinkel. Dit hier is een aanval van epilepsia, de ongelukkige kan zo niet op reis. Maar Reeds had de ramsalige zich aan zijn armen ontworsteld en was op de grond neergestart. De Schout klapte tweemaal in de handen, een signaal voor Bartels om met zijn posten toe te schieten, en eer nog de goelijke boer Pauls met zijn knech ter hulp was gekomen, werd daar baron Reeds door de gerechtdienaars opgenomen en naar de koestal gedragen, waar men hem op het hooi neerweer.  Het is een bezetenen, riep de gerechtdienaars, met afgerijzen op de wildrondende ogen en het vervrongen wezen van de stuiptrekkende leidigstaand. O, heer, wat overkomt ons? spakt de boer Pauls met ontzetting. Dit lijkt wel hondstolheid, en de knecht vroeg een angst, wie hem zou binden. Roert hem niet aan, geboten wonderdokter, die met Schout Gerrit gevocht was, laat mij met de ongelukkige samen dat niemand oordelen, dat elk vrezen, dit is de heilige passie. Anders gezegd, de passie van de torenig gods, sprak Schout Gerrit terwijl hij zich haastelijk verwijderde. Nu, dat is verdiend. Toen de aantal was doorgestaan en de baron daar neer lag, uitgeput, maar volkomend bij zijn kennis, was hij alleen met zijn trouwen verzorger en met lijstbed, die deze ten dienst had gestaan. Baron, sprak nu graswinkel met nadruk, ik had u gewaarschuwd, maar jij hebt die waarschuwing avorechts opgenomen, en u toch begeven opwege van list en bedrog, om anderem te schaden, waar u zelf ten verderven, de loop laatende aan al uw boze passie, wie je beroering uw geschokt gestel niet meer kan dragen. De aanvallen uur kwalen, zullen zich in telkens korter tussenpozen hernieuwen, zo hij voortgaat, u zelf aan zulke schuddingend prijs te geven. Mogelijk is uw lang leven toegelegd, ondanks deze toevallen, dat geen wendselijk is, op dat jij de tijd zot hebben, u te bekeren van uw zonden. Maar ook, en dit ligt u het zekerste bij, ook zou het kunnen zijn, dat hij in één daar volgende aanvallen bleefd. Waar moet het dan heen met uw zielen? Ik bede u, bedenk dat, en neem uw toevlucht tot de barmhardigheid gods ere te laat is. Waardige dokter, spakt de patiënt met een stem die wat schoch en dof klonk. Ik zou dat willen, maar daartoe zou mij nodig zijn, wat jij mij niet schenken kunt. Uw toespraak, al haalt jij nog zoveel teksten aan, zal mijn ziel niet redden. Ik moet geholpen worden door de genademiddelen in mijn herkerk. Ik moet een priester hebben. Ik moet biechten. Zo ik rust zal krijgen, heb ik absoluutie nodig. Dat is een zware ijs. Gave god dat ik die kon vervullen, maar daar zie ik geen kans toe. Gaf Jaak op Janss zijn antwoord, met zichtbare droefheid. Ik wel, spakt toen Leisbed, naar de bijtredende.  Als er een ziel moet gerit worden, dient mijn it was te wagen, en ik weet daar raad op. Wees gezegend, gij die daar spreekt, hoorde men de boron zeggen, terwijl Leisbed fluisterend enige woorden wisselde met zijn dokter. Maar zou hij hierheen willen komen? Het zal nacht zijn, eer gij met hem keren kunt. Zoveel te veiliger tegen een ontdekking. En ontdekt kan het hem veel kosten, Leisbed, bedenkt dit. Op de kosten zal hij niet zien, al wist hij hier de marteldood te vinden. Hij komt, ik ben er zeker van. Laat de reiswagen van de boron inspannen die hier bij Pauls gestald is, stel de graswinkel voor. Nee, zoveel omhaal dient ons niet. En de klukke vrouw toog alleen op weg naar de stad, om artsenij te halen voor de boron. Zij keerde weerkelijk in het hollow van de nacht met een persoon, wiens geschoren kruin onder een grote flapphoed was verborgen, en wiens geestelijk gewaad door een wijde mantel werd gedekt. De boron was inmiddels op bevel van graswinkel en door de zorgen van vrouw Pauls overgebracht op een rustbed, in dezelfde kamer die Julia had verlaten, als geen digicel bestemt om op iedere wijze de plaats van zijn broedig in te nemen. Zodra Leisbed met de vreemdeling binnen trat, werd hij door graswinkel met een inne gehandelijk verwelkomt, naar de patiënt gelijd en voerts met deze alleen gelaten. Schout Gert was dan alleen met Julian en Mabelia naar Delft teruggereden, nadat hij te vergeefs getracht had, graswinkel over te halen, hem te vergezellen. Die ramsalig heeft mij nodig, maar Julian heeft mij niet meer nodig, en schoon op mij een vreugde zou geweest zijn, zijn blijdschap mee aan te zien. Ik moet mij dit genot ontzeggen, had hij geantwoord, want hij wist dat er voor Julian nog diezelfde avond een grote blijdschap was weggelegd. Hij zou ten huizen van de gravin van soms worden ontvangen, en hij zou er samen treffen met zijn moedig. Schout Gert mocht nu alleen de triomphe genieten, zijn machtelt, haar zoon in de armen te voeren, maar had haar wel recht op van deze hereniging getuigen te zijn, want hem kwam de eer toe, haar ontdek te hebben, of eigenlijk aan Bartels, een weinig dienst ondanks, dat moet mij er kennen.  Op zekere dag, Julian was toen reeds aan de beterhand, was Bartels met boze triomphe zijn meesterkomen aanbrengen, dat het nu niet meer twijfelachtig was, of Jacob Jans met die jezuïte en papisten hulde. Maar Schout Gert was nu niet meer van het humeur om zulke verdenking met welgevallen voet te geven, en zijn antwoord waarschuwde de ogendinaar van zijn veranderde zin. Toen hing deze de huik naar de wind, en menen de aanklacht die hij niet meer terug kon nemen te vergoeliken door die op lijstbed over te brengen. Euwe achtbaarheid weet wat het oude vrouwke, dat ze het delfde nooddoor op haar huiskeplacht te hebben. Nu ja, wat zou dat? Ze leefde daar als een klopje, zoals domineer Blommers mij gewaarschoet heeft. Zwijg van Blommers, op zijn dorp is met hem lang zat, en ik wacht maar een okazie af, om hem voor zijn valse getuigenissen betaal te zetten. De waarheid is toch de waarheid gestreken heenig, het oude weef leeft als een non, daar is nog een crucifix en een wijwatersbakje naar uitgevonden, die zijn verlaten heeft op verlangen van de graswinkel. Sinds hij die zaken niet meegenomen heeft, belijkt het wel dat ze er niet veel aan hechten, hij is heen gegaan om de jonker van Egmond op te passen. Ik wist daaraf, wat kwaadste steekt daarin. Niet zogenaamd achtbare heer, ik ben er maar alleen te zeggen, dat er dochter al van oud goede bekenschap houdt met genelde lijstbed, en dat zij staan door de troepelen, en daarna communicatie heeft gehouden met rooms gezinnen, en daarin nog volhard. Nog, terwijl zijn nacht en dag in de weer is, om jullie aan op te passen, dat is toch wat kras, Bartelsje, dat zou naar Hexenwerk lijken. Mogelijk loopt er dat onder, achtbare heer, sommige boeren zien er voor een Hexaan, want het zo frisse vlug blijft ondanks haar leeftijd, en zowel gemoed, ondanks haar noodruftigheid. Wat mij belangt, ik wel niet op hechten. Aanlindelijk is mij overkomen, dat ik haar onlangs in de vocht heb ontmoet, met een dichtgesluirede vrouw, dat wel een non kon zijn, op het schilpad tussen Delft en Delft-Gauw. Wat zegt dat? Alle vrouwen trekken de Fadi over het hoofd in de koele ochtend stond.  Het kan zijn dat er niks achtersteekt, want haar vragen kun je ergens strengen, wat mag zij uitstaan hebben met de samengebleven zusterkuns van het vroegste konvent tot Koningsveld. In de huizingen die deze bewonen, zie ik mij naar nu eens teavond laat, dan waarin de vroege morgen in en uit lopen, of zij een nodelijke boodschap had. Het zou konden zijn dat zij medicijnen had aan te reken voor de dokter, sprak Schout Gerrit ditmaal geneigd om aan alles een goede uitlegging te geven. Als uw achtbereid er niets ergens in zien wil, mij is het wel, maar ik zag haar heimelijke knuurijen met wapisten in, en dat de meer daar ik der verraderlijke baron in het gang na te sporen mij door uw achtbereid zelfers opgedragen, mee heb zien binnengaan. Dus je selv? Ja, die. Tegelijk met leesbed? Dat wel niet, maar sinds we toch bij de komen, is niet vreemd zonder een haakje schuilen. Wat doet die bij de konventuaren? Gij maakt mij nieuwsgierig, Bartels. Ik wil onderzoeken wat er onder die nodelijke zom gaat, en wat leesbed en de gysel daarvan nodig hebben. Wee uurig, zo gij mij met falsche berichten tot achterdenken heb verwekt. Ik kan bij mij zeggen, geen andere intentie dan uw achtbereid en de goede kouzen, vrolmelijk te dienen. Nu goed. Gij zult mij derwarts geleiden, en dat opstaande voet. Nee, wacht, op klaar ligt de dag mag dat opschudding geven. T'avond komt ge me afhalen, en daarbij blijft het. Zo gezegd, zo gedaan. In de schemering trokst Houd-Gerrit, door zijn adjunkt begeleid, zekere buurt in, dicht bij de Oosterpoort, waar voorheen het rijke Sint-Achnus-klooster had gelegen, dat onder de mokers lagen de reformatie tot pein was vergruisd. Toen de bouwval was opgeruimd, had men de leden geruimd te benuttigd voor het bouwen van zeker aantal woningen die in de wandeling het spierenklooster, of ook wel de kloosterbuurt, werden genoemd. In een van deze woningen hadden twaalf zal dus genoemde konventualen onder toelating de regering een schuilplaats gezocht, en beleefden er zo goed en zo kwaad als het doenelijk was, in alle stilte en zonder uiterlijk vertoon, haren orders regelen. Zij genoemde zeker onderstand van de staten, maar die tuggering was omwaardelijk in haar noodruf te voorzien, zodat de geloften van armoede, het zijze die al of niet hadden gedaan, haar nu hun volle, zware werkelijkheid door de nood was opgelegd. 