Kinderuniversiteit - "Minder honger door wiskunde?" door professor Hein Fleuren 7-6-2023
Goeiemorgen allemaal. Hallo, hallo. Welkom op Tilburg University. We zitten vandaag in de oula. Dat is een van de grotere collegezalen van de universiteit. Mijn naam is Demi en ik ben zelf ook student hier. Dus ik zit ook regelmatig waar jullie nu zitten om naar een college te luisteren. Hebben jullie er een beetje zin in? Kijk, ik zie al wat groene kaartjes. Hartstikke leuk, dat doen jullie goed. Jullie zijn hier vandaag allemaal om naar het kindercollege van professor Heinfleuren te luisteren. Dat gaat over of we honger kunnen verminderen door wiskunde. Om even op te warmen gaan we eerst een klein kwistje doen. Daarvoor hebben we de kaartjes nodig die jullie in je hand hebben. Kijk, dat ziet er goed uit. Ik ga even testen of jullie goed snappen hoe het werkt. Dus als ik zeg groen. Heel goed. En rood. Groen. Rood. Rood. En groen. Ja, kijk. Dus mij snapen jullie allemaal hoe het werkt. Dan gaan we nu beginnen met een kwistje. De eerste vraag. Hoeveel mensen op de wereld leiden er aan honger? Zijn dat er meer dan 25 keer de bevolking van Nederland of minder? Ik zie eigenlijk alleen maar rode kaartjes. En dat klopt. Helaas zijn er heel veel mensen op de wereld die aan honger leiden. En dat zijn er dus meer dan 25 keer de bevolking van Nederland. En Nederland heeft een bevolking van meer dan 17 miljoen mensen. Dus dat zijn echt heel veel mensen. De volgende vraag. Denk jij dat je iets kunt doen aan het honger probleem in de wereld? Ja, heel goed. Vooral groene kaartjes. Ik ben eigenlijk wel benieuwd voor degene die een groen kaartje op hebben gestoken. Hoe jullie dan denken het honger probleem te kunnen oplossen. Wie zou wat willen vertellen hier aan de voorkant? Door ze te leren hoe je planten moet zaaien en die dingen. Want als je eten stuurt dan los dat niks op. Want dan is het binnen de korte keren weer op. En dan hebben we zelfs nog geen eten. Nee, dus eigenlijk moet je in het groeien. Blanten en bomen. Oké, dat is een heel goed antwoord. Is er nog iemand die een ander idee heeft? Ik zou mensen proberen te helpen met een baan vinden, dat soort dingen. Want honger probleem is eigenlijk geld probleem. Oké, ook een goed antwoord.  Nou, hoe we het precies, wat we precies allemaal kunnen doen, dat gaan we straks horen in het college van Heijn. En we gaan nu door naar de volgende vraag. Hoeveel voedsel gooien we per jaar in Europa weg per persoon? Is dat 77 kilo per persoon of 127? Heel veel groene kaartjes. Ja, dat klopt. We gooien per jaar 127 kilo per persoon weg. En dat is echt onwijs veel. En we willen eigenlijk zo min mogelijk voedsel verspillen. In verschillende manieren waarop we dat kunnen doen. Maar op dit moment is het aantal kilo aan voedsel dat we weggooien nog veelste hoog. En dan de volgende vraag waar het college over gaat. Minder honger door wiskunde. Kan dat volgens jullie? Beetje groen en een beetje rood. Ja, ik ben eigenlijk ook wel heel benieuwd of dit wel of niet kan. Dus we gaan snel naar professor Heijn Fleuren. Die gaat vertellen of dit inderdaad klopt. En voordat we beginnen met het college, wil ik jullie nog even vragen om alle vragen die jullie hebben tijdens het college goed onthouden en te bewaren voor ons vraag rondje aan het einde. En dan wil ik nu graag een groot applaus voor professor Heijn Fleuren. En dan gaan we beginnen. Zo, goedemorgen. Meisjes, jongens. Ouders die meegekomen zijn. Leerkrachten. Jullie zijn zo ontzettend goed. Ik heb even naar jullie antwoorden zitten kijken, maar het is echt ongelofelijk. Ik weet niet of ik nog heel veel moet vertellen. Maar ik zag bij de laatste vraag dat jullie een beetje twijfelen of wiskunde nou kan helpen om honger in de wereld op te lossen. En honger is best een groot probleem. En ja, je zou denken, gaan we dan taartjes maken met wiskunde erop. Wiskundensymbolen en daar gaan we die dan rondbrengen zodat mensen minder honger hebben. Hoe zit dat eigenlijk? En in de wiskunde werken we heel vaak met iktjes, eitjes en zetjes. Nou, iktjes kun je niet eten, maar eitjes wel. En zetjes weer niet. Dus dat is best wel lastig. Maar wat ik ga doen met jullie is het volgende. Ik ga eerst jullie iets vertellen over honger. En dan daarna vertel ik over wiskunde. En dan laat ik jullie zien hoe wij hier op Tilburg University hoe wij wiskunde inzetten om de honger in de wereld een klein beetje te verminberen. Dus het kan.  Ik ga eerst iets over mezelf vertellen. Dit ben ik, zonder zo'n toog aan. En dit zijn mijn vrouw en kinderen. Maar er is iets bijzonders als je naar mijn kinderen kijkt. Er is één kindje bij en dat is een adoptiekindje. En dat kindje, toen het bij ons kwam, toen was die twee, die was heel erg ondervoet. Dat was een kindje, dat kwam uit Haiti. En we hebben dus heel veel voor hem moeten doen, zodat hij weer gezond was. En nou zie je, het is een gezonde stevige jongen. Maar het heeft mij wel geholpen om na te gaan denken, maar het kan toch niet zo zijn dat kinderen in deze wereld eigenlijk voor alle mensen, maar dat we honger hebben in deze wereld, maar speciaal voor kinderen. En even kijken. Ik heb nog iets anders met eten. Achter in mijn tuin heb ik een hele grote kas staan. En daar verbouw ik allerlei groenten en fruit, maar ook hele speciale soorten fruit. Dus ik heb brasiliaanse guavas en ik heb sharon fruit, maar ik heb ook paprika's en tomaten. En ik vind het leuk om te kijken van wat we in ons klimaat allemaal kunnen verbouwen. Goed, ik ga jullie meenemen in de wereld van honger. En dit is een filmpje. En dat filmpje hebben we gebruikt omdat wij een belangrijke prijs voor dit werk hebben gekregen. En daar is dit filmpje. Het filmpje is ondertiteld, maar het laat heel mooi zien. Zeg maar, het neemt je mee eigenlijk na Afrika, het neemt je mee naar Zuid-Amerika. Want op al die plaatsen komt honger voor. In 2019, ongeveer 690 miljoen mensen gered gered naar bed, honger. Een in 11 mensen hadden niet genoeg voedsel. Twee miljoen mensen kunnen geen nutriciële diet ontdekken. Vandaag, omdat van covid, zijn deze figuur nog even hoog. Conflict, klimaatverandering en covid-19 hebben gecreëerd de grootste humanitairigste challengen sinds de tweede wereld. Een record 235 miljoen mensen willen humanitairig assistentie en protectie in 2021. Een bijna 40% increase in 2020. Dat is bijna duidelijk door de compounding effecten van covid-19. Nou, daaraan zie je al, hoeveel mensen op deze wereld honger hebben. En jullie hadden straks de vraag bij de quiz. En dan moesten jullie beantwoorden of het meer dan 25 keer Nederland was. Nou, wat zie je in het filmpje? 690 miljoen mensen gaan vanavond met honger naar bed.  Dat is, ik weet niet of je wel eens door Nederland rijdt. Nederland is best dichtbevolkt. En dan 46 keer het aantal mensen wat in Nederland woont, gaat met honger naar bed vanavond. En dag in dag uit. Het is niet één dag. Het is elke dag weer opnieuw. En dan zijn er ook nog eens daarnaast nog 2 miljard mensen. En die kunnen geen gezonde maaltijd kopen. Daar hebben ze gewoon het geld niet voor. Of de producten zijn niet beschikbaar. Voor ons is het eigenlijk helder, we moeten hier iets aan gaan doen. En ik heb ook speciaal, voor jullie is gekeken naar hoe zit het nou met honger bij kinderen. En dat is eigenlijk best wel heel erg. En dat vind ik misschien nog wel het ergste van allemaal. En dan moet ik je even iets over uitleggen. Zoals de meeste van ons opgroeien. Word je een normaal, heb je een normale lengte, heb je een normale gewicht. Maar als je, zeg maar, te weinig voeding krijgt, dan krijg je het tweede kindje te zien. Dat noemen ze in het Engels Wasting. En die kindjes hebben wel de goede lengte gemild genomen. Maar ze hebben niet het goede gewicht, dus de kinderen zijn eigenlijk veel te dun. Maar er zijn op de hele wereld bijna 150 miljoen van deze kinderen. Dus dat is 22% van alle kinderen. Bijna 1 op de 4 kinderen heeft gewoon te weinig eten en is daardoor te dun. En dan de volgende, en dat is eigenlijk de ergste. Die kinderen hebben zo weinig voeding dat ze ook te klein blijven. En dat noemen ze stunting. Dus dan ben je en te dun en te klein. En stunting, dat is echt heel belangrijk dat we daar iets aan doen. Want als je zo opgroeit als kind, dan ook al krijg je later in je leven goed voedsel. Dan herstel je niet meer helemaal. Je lichaam krijgt een enorme klap en vooral je hersenen krijgt een enorme klap. En dat willen we eigenlijk voorkomen. En dan zijn er natuurlijk ook nog kinderen die te dik zijn, zeg maar, voor hun lengte. En als je dat bij elkaar optelt, dan zie je dat er toch best wel heel veel met voeding en eten en honger in deze wereld mis is. Een ondervoeding. Want bij elkaar opgeteld is dat 35%.  Dat betekent 1 op de 3 kinderen gaat iets niet goed met eten. Er is nog iets belangrijks wat ik jullie wat uitleggen. Er is een verschil tussen honger en goede voeding. Als je elke ochtend, elke middag en elke avond dit voor je neus zou krijgen, dan heb je geen honger. Maar is het een goede maaltijd? Nee. Nee hè? Kijk, want wat als je een goede maaltijd neemt, bijvoorbeeld zoals je die bij ons kunt krijgen, daar zitten heel veel wat we noemen macro voedingsdelen in. Dat zijn de eiwitten, dat zijn konidraten, dat zijn, als het goed is, gezonde vetten. Want die hebben we allemaal nodig voor een goede bodyobouw. Maar er zitten ook micro deeltjes in. Het is de vitamine, de mineralen. Daar hoor je misschien je ouders wel eens over. Je moet goed je vitamintjes eten. En het kan dus best zijn dat je geen honger hebt, maar wel onder voet bent. Dat je bijvoorbeeld een vitamine A of misschien een zinc tekort hebt. Of dat je een eiwit tekort hebt. Dus dat zijn alle dingen die je moet goed in de gaten houden op het moment dat je denkt over voeding, dat je denkt over honger. Dus onthou het verschil tussen honger en onder voeding. Dan vraag je jullie je misschien af. Hoe kan het nou dat er zoveel mensen zijn die honger hebben? Ik hoorde straks al, er was een hele goeie, van ja, we kunnen wel voedselblijven brengen, maar dat is op een gegeven moment op. We moeten maar snel voedsel verbouwen. Maar ik hoop dat jullie je realiseren dat hele grote delen van de wereld er zo uitzien. Heel droog, heel kaal. Daar kunnen we wel voedsel gaan verbouwen, maar dan heb je echt wel de technologie nodig. Bijvoorbeeld waterirrigatiesystemen zoals wij die in het westen hebben. Maar mensen daar kunnen dat helemaal niet betalen. Die hebben misschien een klein schepje. Maar ze hebben nauwelijks water, dus het is heel moeilijk om hier iets te verbouwen. Terwijl het kwaazon daar perfect is. En als we daar wat water zouden kunnen krijgen, zouden we daar heel goed kunnen verbouwen. En klimaatverandering, en daarom is klimaatverandering ook zo'n ontzettend belangrijk thema rondom honger. Klimaatverandering maakt over het algemeen dit veel en veel erger. Dus we zullen meer droog te gaan zien.  En in sommige gebieden wordt het gewoon te nat zelfs om plantjes te verbouwen. Een voedsel te verbouwen. Een tweede oorzaak is, daar hebben we het al heel kort over gehad, er is heel veel armoede in de wereld. Er zijn heel veel mensen die, soms is er wel voedsel in de buurt, maar ze kunnen het gewoon niet kopen. Want de mensen hebben het geld niet. En net ook al gezegd, we moeten ook iets aan de armoede doen. Dat is helemaal terecht. Op het moment dat mensen wat rijker zijn, dat ze iets meer geld hebben, dat is van de eerste dingen die ze gaan doen, is bekend uit onderzoek, is dat ze goed voedsel gaan koopen. Dat ze gezond worden, dan krijgen ze ook weer meer energie. En dan kunnen ze vaak weer wat meer. En dan krijgen ze wat meer energie en dan wat meer initiatief. En helaas een derde oorzaak van honger is dat er nog steeds heel veel oorlog en conflicten zijn. En het is zelfs nog veel gemener, want in sommige oorlogen worden bepaalde wegen afgesloten zodat bepaalde delen van de bevolking geen eten kunnen krijgen. Nou, dat moeten we echt, denk ik ook met z'n allen, ook op een politiek niveau proberen aan te pakken. Maar als jullie nou denken, het is alleen maar alende wat die professor vertelt, dat is niet waar. Als je op dit moment kijkt naar de landbouwgronden die we op de wereld hebben, dan kunnen we voldoende voedsel hebben voor iedereen. We hebben wel het licht op de verkeerde plaatsen, we moeten het misschien op een andere manier verkopen en verhandelen over de wereld, maar op dit moment is er nog voldoende voedsel. Maar ik zeg met nadruk op dit moment, want door klimaatverandering en door oorlogen kunnen dingen, dat hebben we met de Ukraine gezien, kunnen dingen heel snel veranderen. Maar het kan. Tot zover over honger. Nu gaan we naar de wiskunde. Wat is wiskunde? Wiskunde is eigenlijk de wetenschap, waarbij we van alles doen met getallen, met formules, met grafieken, met lijnen, je ziet hier een hele hulp dingen uit cilinders, cubussen, je ziet formules. Dat is het hele vakgebied van de wiskunde. Maar eentje ervan kennen jullie al. Daar zijn jullie zelf mee bezig. Jullie kunnen heel goed rekenen. En rekenen is heel vaak de basis voor wiskunde.  Nou, dan heb je een tweede tak, ik noem ze niet allemaal hoor, maar een aantal. Dus je hebt ook meedkunde. Dan ga je met grafieken, lijnen, je kunt dat drie-dimensionaal doen, met cubussen, cilinders. Dat is de meedkunde. En de meedkunde, hier zie je een voorbeeldje, dit is de gulden sneden uit de meedkunde. Maar als je heel goed kijkt naar die donkere lijn, die daardoor heen loopt, dan zie je misschien de vorm van je oor. Dus je oor is eigenlijk op een hele wiskundige manier gevormd. Dan hebben we de algebra. Je ziet hier de Mini Einstein, misschien is er onder jullie wel een Mini Einstein. En de algebra, dan werk je heel veel met formules. Met lettertjes, dat ziet er heel ingewikkeld uit. Maar je moet het leren leven. Het is net als een taal, net zoals dat je Engels gaat leren, of dat je Duits of Frans of Spaans gaat leren. Wiskund is ook een soort taal, die moet je leren. Maar dat gaan jullie straks in je laterleven allemaal leren. En de laatste is de statistiek. En in de statistiek werk je heel veel met getallen. Je vergelijkt dat, je berekent gemiddeldes. En je kijkt naar de uitschietels in de getalletjes. Dat doe je met statistiek. Dan zou je denken van, komt wiskunde, gebruiken we dat nou eigenlijk veel in de praktijk? Ja, we gebruiken heel veel wiskunde. De collega's van mij hebben uitgerekend, als wiskunde niet meer zou staan, dan zou de maatschappij binnen twee dagen helemaal stil staan. Maar ik begin met een voorbeeld dat jullie zal aanspreken. Games. Daar zit ongelofelijk veel wiskunde in games. Want wat als die wiskunde er niet in zit, dan vinden jullie die game super saai. Nee, dan is die niet speelbaar. Dan is die bijna niet speelbaar, ja. Je moet met wiskunde worden hele slimme dingen bedacht in zo'n game, om die game voor jullie heel erg leuk te maken. Jullie zagen op mijn intro slide transport. Als je denkt aan het spoorboekje, als je denkt aan de busroasters, als je denkt aan goedere vervoer, de pakketjes die bij jullie thuis worden gebracht, als je iets bestelt, daar zit ongelofelijk veel wiskunde achter. Grote gebouwen. Je hoort gelukkig zelden of nooit dat de gebouw instort. Dat komt omdat er heel veel met wiskunde wordt gerekenen om dat gebouw heel stevig, heel goed te maken.  Ook al waait het hart, ook al lichter een dik pak sneeuw op. Administratie wordt het heel veel gebruikbaar. Accountants. En natuurlijk een hele bekende is de navigatiesystem in je auto. Daar zit onvoorstelbaar veel wiskunde in. Dat zijn hele gedetailleerde netwerken van alle wege in Europa. En jij hoeft maar in te dikken, ik wil van hier, naar Zuid-Frankrijk voor mijn vakantie. En binnen een paar seconden heb je de hele route. Die wiskunde heeft miljoenen routes bekeken in die tussentijd, in die paar seconden. Allemaal wiskunde. Maar jullie zullen zeggen dat het allemaal leuk maar wat ga je dan nou mee doen in het veld van de honger? Hoe doen jullie nou op Tilburg University hoe werken wij nou met wiskunde voor honger? Ik ga het eerst heel algemeen uitleggen en dan geef ik jullie wat voorbeelden. Wat we op de eerste plaats doen is verzamelen vaak heel veel gegevens. Dat noemen we de data. Dan maken we zo'n wiskundigmoeder. Ik heb net gezegd dat dat is een soort taaltje. Je hoeft daar niet bang voor te zijn. Als je wiskundig gaat doen, dan wordt je dat gewoon geleerd. Dat is ook helemaal niet zo moeilijk wat hier staat. Dat lijkt heel ingewikkeld. En dan hebben we, zeg maar, computerkracht. Die hebben we ook nodig. Want anders kunnen we met die wiskunde niet rekenen. En dan, als het goed is, zoals wij daar doen, lijkt dat tot hulp. En die hulp gebruiken wij bij de Verenigde Naties en bij de voedselbanken bijvoorbeeld en bij andere hulporganisaties. Hoe werkt dat? Ik ga jullie een voorbeeldje geven. Dit is het wereldvoedselprogramma. En het wereldvoedselprogramma is onderdeel van de Verenigde Naties. En het is de grootste hulporganisatie ter wereld. Ze brengen onvoorstelbaar veel voedsel naar mensen. Bijna 100 miljoen mensen, de 100 miljoen allerarmste mensen, daar brengen zij voedsel naartoe. En dat kopen ze in. En dat voedsel wordt uiteindelijk bevolkt met helikopters gebracht naar afgelegen dorpjes of in hele grote konvooien met vrachtwagens. En uiteindelijk wordt dat voedsel uitgedeeld en kunnen mensen in ieder geval overleven voor een korte tijd. Nou, hoe gaat dat? Wat doen wij nou met die wiskunde? Dit is een kaart en die wordt gemaakt door de Verenigde Naties elk jaar weer. En die geeft de situatie van honger in de wereldweer. Dus je ziet hier hoe donker de kleur is, hoe erg het is.  Dus die hele donkeren, bijvoorbeeld in het midden van Afrika, in Congo, daar hebben meer dan 1 op de 3, bijna 1 op de 2 mensen, hebben honger. Dus daar is honger echt een enorm probleem. Maar ook in de rode gebieden, in Tiaat en in Afghanistan, maar ook in Venezuela, is heel erg veel honger. En in de blauwe gebieden daar is over het algemeen genoeg te eten. En wat wij nou doen is, wij pakken deze kaart en dan beginnen we met wiskunde. Dan gaan we eerst plaatjes zetten, bolletjes zetten waar het voedsel heen moet. Ik heb even als voorbeeld, dan moet het misschien nog naar veel meer plaatsen, dan geven we een voorbeeldje. Hier moet het voedsel naartoe. En dan gaan we bedenken, waar kunnen we het voedsel vandaan halen? Nou, dat kan bijvoorbeeld uit Brazilië zijn, dat kan uit Canada zijn, of uit Europa, daar kunnen we dat voedsel. Nou, dan moeten we dat voedsel, dat moeten we met vrachtauto's en boten, moeten we dat ergens in te krijgen. Maar daar zijn ontzettend veel mogelijkheden voor. Want je kunt met treinen, met boten, je kunt verschillende routes, bijvoorbeeld boontjes of graan, kun je zowel in Australië inkopen als in Brazilië. Wat moeten we nou doen? En daar gebruiken wij dus die wiskunde voor, want die wiskunde gaat voor ons uitrekenen in dit hele plaatje wat het beste is. Er zijn ontzettend veel mogelijkheden en die wiskunde gaat als een razende roeland daardoorheen. En die komt dan bijvoorbeeld met dit, dan zie je al veel minder peilen en dan zie je precies hoe het voedsel over de wereld gebracht kan worden. En dan houden we ook rekening bijvoorbeeld, dat een haven in Afrika is niet als onze haven in Rotterdam. Dat zijn kleine havens, daar wordt alles handmatig gedaan. En op die manier maken wij een compleet transportplenningschema voor over de hele wereld van voedsel. Maar we hebben nog iets anders ontwekt tijdens ons project. En dat kwam eigenlijk tijdens het project op. Zaten wij te denken, hebben mensen nou linsen nodig of boontjes? Nee, dat was eigenlijk onze antwoord. Mensen hebben dus die vitamintjes nodig en de mineralen en de eiwitten.  En wat wij toen ontwekten is, we hebben bijvoorbeeld hier naar Tjaat, werden zogenaamde rode linsen, dat voedsel wat je bovenin ziet, dat zijn droge linsen die kun je heel lang goed houden en die zijn ook heel eiwittrijk. Die werden van Canada helemaal eerst met een truck en dan met een hele grote boot naar Egypte gestuurd en dan uiteindelijk weer met een vrachtwagen naar Tjaat. Nou, dat was best duur, als je heel veel tonnen van die linsen moet vervuren. Wat wij hebben gedaan, is gekeken van, als je nou naar Turkije kijkt, daar hebben ze, dat noemen ze turkse paardenbonen, dat zijn een soort kleine tuinboontjes. En die hebben bijna dezelfde voedingswaarde als die rode linsen uit Canada. Dus als wij, zeg maar, voedsel gaan brengen en we gaan in plaats van die linsen, we gaan die turkse paardenbonen brengen, dan zie je dat we heel wat korter hoeven te rijden. Nou, dat hebben we meegenomen en natuurlijk gaan we rekening houden met als mensen nog nooit rijst hebben gezien, dan gaan we geen rijst brengen. Als mensen nooit linsen hebben gezien, dan gaan we geen linsen brengen. Dus dat soort aspecten houden we allemaal rekening mee. En dus Amir. Amir is de logistieke baas van het hele wereldvoedselprogramma. En hij heeft ons verteld op grond van het werk wat hij met die wiskunde en die modellen hebben gedaan, dat ze nu met exact hetzelfde geld als wat ze vorig jaar hadden, dat ze twee miljoen mensen extra kunnen voeden op de wereld. Omdat we gewoon de slimmer transporteren en soms vervangen we producten, de ene door de ander, terwijl het voor de voeding, voor de mensen ja, goed genoeg is. En daar kun je prima op overleven, dus voedselen we de landomd van worden. Nou, dit heeft eigenlijk geleid tot... heel veel onderzoekers hier op de universiteit, die vonden dat leuk en die zeggen van Groheijn, moeten we daar eigenlijk niet wat meer mee doen. En dat heeft geleid tot oprichting van wat we hier noemen het Zerro-Hunger-Leip. Dus we hebben een soort laboratorie waarin we gaan onderzoek doen om honger te verminderen. En het doel is natuurlijk Zerro-Hunger, Dat zullen wij als Stilburg University echt niet bereiken, maar we kunnen wel een klein stukje helpen. En dat is wat we willen.  En daarvan wil ik jullie, ik heb jullie één voorbeeldje van het wereldvoedselprogramma gegeven. Ik ga er nog eentje geven, of nog twee geven. En ik vertelde jullie over die kinderen die ondervoed zijn in heel veel landen. Vooral in Afrika, maar ook al in Zuid-Amerika en Azië. En die kinderen om ondervoeding te bepalen, moet je, eigenlijk moeten die moeders, vaak de moeders, niet de vaders, die gaan met die kinderen naar een medische post in het dorp of één of twee dorp en verderop. En dan moeten die kinderen gewogen worden en dan moeten ze gemeten worden. En dan wordt het net als hier in Nederland in het groene boekje, wordt dan bijgeschreven van hoe het met de ontwikkeling van de kinderen gaat. En dan kun je dus ondervoeding ontdekken. Maar je snapt dat in landen waar heel veel honger is, dat dit onzettend veel werk is. Als je elk jaar alle kinderen één of twee keer of drie keer moet onderzoeken op het feit of ze ondervoed zijn of niet. Dus we hebben een idee, zijn wij mee bezig, en dat is een idee van een Duitse hulporganisatie. Welk hongerhilfe, die doen ook veel aan hongerbestrijding. En die hadden het idee om een filmpje van een kind te maken. Wij vonden het een interessant idee, maar wij willen het nog makkelijker maken. Want in Afrika en Zuid-Amerika hebben best veel mensen een telefoon. Ook al hebben ze honger, ze hebben toch een telefoon. En wat wij bedachten is als nou de moeder of de vader van het gezin gewoon een foto maakt van het kind. En dat we met kunstmatige intelligentie kunnen bepalen of dat kind ondervoed is of niet. Dan krijg je een heel ingewikkelde wiskundig iets waar we in lagen een computer mee kan rekenen. Dat is kunstmatige intelligentie. Maar het belangrijkste is dat je aan de ene kant, voor jullie de linkerkant onderin, daar stop je een foto in. En aan de andere kant komt het advies eruit. En dan hoop je natuurlijk dat het advies is niet ondervoed. En als je het niet ondervoed is, hoef je niks te doen. Kan de moeder en de vader gewoon thuis blijven met de kinderen. Dan hoeven de dokters niet te meten en de verpleegsters. En is het wel ondervoed, dan moet je natuurlijk wel naar de dokter.  Maar dan houdt de dokter en de verpleegsters, die houden heel veel tijd over, voor andere ziektes. Dus dat is ook iets wat wij voor kinderen doen. En wat we ook doen is, soms is het niet zo'n goed idee om voedsel te brengen. Maar omdat er best wel veel voedsel aanwezig is in de buurt. Dat we lokaal de boeren eigenlijk voldoende voedsel kunnen produceren. En nou hebben jullie je kaartjes weer nodig. Want wat we overwegen is dan, of wat we doen is, Sommige hooporganisaties geven dan geld. En dan is de vraag, draagt dat geven van dat geld nou bij aan de voedselzekerheid. Dus dat wil zeggen, denken jullie dat mensen dat geld gaan besteden aan voedsel? Of gaan ze kleding van kopen of misschien een nieuwe mobiel of misschien zelfs een kleine televisie? Als je denkt dat ze voedsel kopen, steek je het groene kaartje omhoog. Ja, dank jullie wel. De meerderheid is groen. Ik zie een kleine meerderheid in groen. Wij dachten ook, wij waren ook heel benieuwd. Eigenlijk dachten wij een beetje hetzelfde als jullie. Een beetje groen-rood. Het kan zijn dat ze het besteden aan andere dingen. Het kan zijn dat ze het besteden aan voedsel. Maar het blijkt, en dat is heel goed nieuws. Het blijkt dat ze het groen groen groen. En dat is heel goed nieuws. Het blijkt dat bijna iedereen het aan voedsel besteedt. Dat ziet er heel goed uit. En nou de volgende vraag. Kan ik dat geld, als ik nou geld geef aan een gezin of aan een huishouden, kan ik dat het beste geven aan de man in het huishouden of aan de vrouw in het huishouden? En nu doen we even, groen is de vrouw en rood is de man. Dank jullie wel. Ook dit is precies wat wij dachten. Wij dachten als onderzoekers, je kunt het denk ik iets beter aan de vrouw geven. Maar wat blijkt, we hebben in Berundi en Nigeria gekeken. We hebben in Sudan gekeken. En het blijkt, het maakt niet uit. We kunnen het zowel aan de man geven als aan de vrouw. Het maakt uiteindelijk voor het voeding, het maakt het niet uit. Dus dat is goed nieuws voor de mannen. We zijn al bijna bij het eind. Maar ik wil jullie er nog meer bij gaan betrekken.  Denken jullie dat jullie zelf iets kunnen doen? Jullie hadden me al beantwoord. Ja, heel goed. Jazeker kunnen jullie het doen. En ik heb twee dingen uitgekozen. De eerste is, en het klinkt misschien heel flauw voor jullie als kind, want dat hoor je je vader en je moeder, hoor je heel vaak zeggen, van eet je bordje leeg. Maar jullie hebben straks in de quiz, hebben jullie de vraag gehad van de voedselverspilling. En de voedselverspilling in Europa is 127 kilo per persoon per jaar. Dat is niet alleen in jullie koelkast. Dat is natuurlijk ook in de fabriek. Dat is ook in het transport van het voedsel naar de winkel toe. Dat is ook in het transport van de winkel naar thuis. Daar gaan ook dingen mee. Daar gaat ook voedsel verloren. Maar ik heb zelf eens uitgereken voor jullie. Stel je voor, dat we al dat voedsel zouden kunnen verzamelen. Dat we het goed zouden kunnen houden en we zouden het naar Afrika kunnen brengen. Dan zouden we in Afrika 150 miljoen mensen kunnen voeden. Dus dat zou echt heel, heel belangrijk stuk zijn. En nou kunnen we dat natuurlijk niet. Want we kunnen dat niet verzamelen en goed houden en naar Afrika brengen. Dat wordt een enorme operatie. Maar wat we wel kunnen doen is als je goed je bordje leeg eet en of we koken net iets minder, dan hebben we, dan kopen we dus iets minder voedsel. En dan gaan de voedselprijzen. Dat lijkt voor je misschien als gezin niet zo. Maar als we dat op hele grote schaal doen, dan gaan de voedselprijzen die gaan dalen. En dat betekent dat mensen in Afrika of Zuid-Amerika plossering wel wat beter eten kunnen kopen. Het is heel belangrijk, zeg maar, om je bord goed leeg te eten. Dan een volgende wat je zou kunnen doen, maar dat is een beetje een gevoelige. Een van de belangrijke dingen die wij als onderzoekers zien, en wij vinden dat we dat moeten vertellen, is dat we minder vlees zouden moeten eten. Zeker hier in het westen. Als iedereen op deze wereld vegetarisch zou eten, dan zouden we ongeveer 10 miljard mensen kunnen voeden. Dus dat zijn zelfs meer mensen dan er nu op de wereld zijn. Dus we hebben nu, zeg maar, even 7, 8 miljard mensen. Dat we zouden 10 miljard kunnen voeden.  Als iedereen in deze wereld zou gaan eten zoals een amerikaan eet, zoals jullie weten, een amerikaan eet heel veel vlees. Als iedereen in de wereld zou gaan eten zoals een amerikaan, dan kunnen we maar 2,5 miljard mensen voeden. Dus dan betekent dat er 5,5 miljard mensen geen eten zouden hebben. Het is wel goed om je dat te realiseren. En je ziet dat ook, want onze landbouwgronden in Europa, dus 80% van de landbouwgronden, dus 4 van de 5 stukjes landbouwgrond, die worden gebruikt voor veevoer, niet om ons te voeden als mens. Nee, die worden gebruikt voor veevoer. En natuurlijk, uiteindelijk, dat varken of het rund, dat eten we een stukje rundvlees, dat eten we wel op. Maar je moet goed bedenken dat, zeg maar, voor 1 kilo varkensvlees heb je 10 kilo graa nodig en 6000 liter water. 6000 liter water. Nou, dat is een heerlijk zwembadje achter in je tuin. En dat is voor 1 kilogram vlees. Dus wij denken als onderzoekers dat we echt moeten gaan kijken naar het vlees. En wat wij ook verwachten, is dat, naarmate de wereld meer moeten voeden, dat vlees steeds duurder en duurder en duurder zal worden. En als je daar zelf al wel wat aan wilt doen, is starten schoon met iets minder vlees of 1 keer in de week geen vlees eten. Eet lekker iets anders. We zijn op het eind gekomen. Maar ik ben wel trots op jullie. Want wat hebben we ontzettend veel gedaan vandaag? Jullie hebben geleerd dat er ontzettend veel mensen met honger naar bed gaan vanavond. Die 690 miljoen mensen. 46 keer Nederland. Maar dat er misschien nog veel meer mensen zijn die zich niet eens een gezonde maaltijd kunnen veroorloven. Dat zijn alle vitamintjes en mineralen. Jullie hebben geleerd wat het verschil is tussen honger en ondervoeding. Dus dat je misschien geen honger hoeft te hebben, maar dat je nog steeds wel onder voet kunt zijn op bepaalde delen van je voeding. We hebben gezien dat er heel veel oorzaken van honger zijn. Dus die droger landschappen, klimaatverandering, oorlog en armoede. En jullie hebben gezien wat wij als Tilburg University met het Zero Hunger Lab, wat wij doen om honger in de wereld een klein beetje te verminderen. We weten dat het weinig is, maar we doen toch ons best en het heeft, denk wij zelf, best mooie resultaten.  En we hebben geleerd wat je zelf kunt doen. Dus goed je bord legen eten en proberen, als het kan, je moet het maar eens met je ouders over hebben, proberen iets minder vlees te eten, omdat dat uiteindelijk ons allemaal gaat helpen. Ik dank jullie wel voor jullie aandacht en ik ben heel benieuwd naar jullie vragen. Ja, heel erg bedankt, he, voor dit mooie, leerzame college. Je gaat door naar het vragenrondje. En dan beginnen we even aan deze kant. Die heeft er een vraag. Als je minder vlees eet, dan krijg je ook minder ijzer binnen. En dan wordt je toch ondervoerd. Hoe wilt u dat dan voorkomen? Dat is een hele goede vraag. Er zijn ook voedingsdeskundigen die kijken daarna hoe je op alternatieve manieren ijzer kunt krijgen. Want ijzer is inderdaad een van de belangrijke... heel vaak bij minder vlees eten worden de eiwitten genoemd, maar de eiwitten zijn inderdaad niet zo belangrijk. Die kun je wel vervangen door plantaardig. Ijzer is wat moeilijker, maar daar zijn alternatieve voor. Maar dat zijn voedingsdeskundigen aan het uitleggen. Ik ben geen voedingsdeskundige, ik ben een wiskundige. Maar daar zijn alternatieve voor. En het kan wel, maar het is een hele goede vraag. Want je moet heel goed kijken, want in vlees en vis zit er natuurlijk belangrijke nutrienten in. Belangrijkste voedingsdelen. Dank voor de antwoord. Wat zijn conflicten? Conflicten is als mensen ruzie hebben. En wat je ziet is dat heel vaak landen, kijk maar nu naar Rusland en Ukraine, maar in Afrika zijn ook heel veel landen die een soort ruzie. Dan is het nog geen oorlog vaak, daar wordt er niet heel erg op elkaar geschoten. Maar ze doen elkaar wel heel erg lelijk tegen elkaar. En dan blokkeren ze bijvoorbeeld voedseltransporter. En dan zijn ze elkaar op die manier een beetje aan het pesten. En dat is een conflict. Hi, ik heb een vraag. Is het prima als ik dit in het Engels stel? Want ik vind het moeilijk om het Nederlands te bestellen. Ja, het is goed. Ja, het is meer een mening en een vraag eigenlijk. Is dat prima? Ja. Dus, je zei, dat als we allemaal vegetarisch zijn, dat betekent dat we vegetarisch zijn, en misschien fruit of andere soorten, of vegetarische dingen. Maar hier is het ding.  Voor iedereen die bijvoorbeeld potato's, carrots, misschien afokato's, alle vormers moeten kopen, elke en de andere, misschien insecten die in de manier komen van de groep van vegetarisch of fruit. En dat is het ding. Ja. De meer we insecten kopen, en de minder food we hebben, maar ook minder productie, voor hun hondig, of misschien andere dingen die de groep alvaren. Dus, waarom moeten we alleen, of kunnen we alleen vegetarisch zijn, als dat eigenlijk ook een heel groot probleem is, dat kost... voor m'n hanga. Ja. Can I answer in Dutch? Ja. Kijk, de vraag is van, moeten we dan al die, bijvoorbeeld als we allemaal vegetarisch gaan eten, moeten we dan al die beesten die er nu zijn, moeten we die dan allemaal doodmaken? Ja, in feite wel, maar dat gebeurt al, want we slachten ze nu constant, we laten ze een tijdje groeien en dan brengen we ze naar het zwachthuis. Dus ze gaan toch al dood, maar je hoeft ze niet per se doodmaken omdat we vegetarisch. Kijk, je kunt dat heel langzaam, kun je dat laten uitveden. En dat zijn, wat je noemde met zijn hele groeien, er zijn ook onderzoekers die zeggen, we moeten bijvoorbeeld in plaats van vlees, we zouden ook veel meer insecten kunnen gaan eten. In insecten zijn ook een hele rijke bron van proteïne bijvoorbeeld. Dus je zou dat op een gegeven moment wat meer kunnen mengen. Ik zeg ook niet dat je morgen daarmee moet stoppen, maar je kunt het wel langzaam afbouwen. Ik heb een vraagje over, waarom krijgen we deze papierjes, terwijl dat allemaal bomen zijn en dat we planten moeten doen, dan kunnen we daar veranderen. Dan moet ik aan. Hele goeie. Is er iemand van de organisatie? Nou, gelukkig hergebruiken we deze papierjes altijd. Het is aan jullie ook de vraag, als je daadelijk de zaal uitloopt, onderroepiertjes gewoon weer in te leveren zodat we ze kunnen recyclen. Ja. In dit vak een vraag. Ik zie best wel wat handen. Zal ik even naar die kant lopen? Dat de prijzen in de supermerks lager worden door dat je minder voedsel koopt. Ja, dat is een hele goeie vraag. Dat is wat economen vaak studeren.  Als heel veel mensen hetzelfde willen hebben, dan gaat de prijs omhoog, want dan wil iedereen die het willen hebben en de ene die wil nog net iets meer betalen dan de andere. En dan gaat de prijs omhoog. En zo is het ook omgekeerd. Als minder mensen het willen hebben, dan wordt het vaak goedkoper. En dat is een soort economische wet. En die zit hier achter. Ja? Er is iets gezegd over stoppen met vlees eten en over klimaatverandering. Maar als we stoppen met vlees eten, dan zullen we bijvoorbeeld avocaus uit Zuid-Amerika moeten gaan halen. En die boot, ja, die stoot ook weer uit. En dat is dan slecht voor het klimaat, terwijl het klimaatverandering moet stoppen, en de avokaten is kunnen verbouwen. Dus zo is de zikkel. Ja, heel goed punt. Dat is ook waar wij heel veel naar kijken. Want als je het ene vervuilende gaat vervangen door het andere vervuilende, en jouw voorbeeld is heel erg mooi, want avocados die moeten en van heel erg ver komen, maar avocados die kosten ook ontzettend veel water om ze te produceren, dan schieten we dat eigenlijk niks meer op. Daar heb je helemaal gelijk in. Dus wat wij ook denken als onderzoekers, en daar zijn we ook aan het rekenen, van moeten we niet veel meer, bijvoorbeeld als Europa voor elkaar zorgen, moeten we niet veel meer als Zuid-Amerika voor elkaar zorgen en moeten we niet veel meer als een Noord-Amerika voor je eigen voedsel zorgen. En dat je dan minder de exotische dingen als Kiwis, die allemaal uit New Zealand moeten komen, wat inderdaad, wat je heel terecht zegt, een hele grote klimaatimpact heeft. Maar dan moeten we goed over nadenken, en je hebt daar helemaal gelijk in. Maar onderzoekers zijn daar op dit moment mee bezig om dat uit te rekenen, waar je ook van hoe dat er uit zou moeten zien om te zorgen, om te voorkomen dat wat jij zegt. Ja, ik leg wat kilometers af. Ja, ik heb een stap te tellen, ja. Hij staat aan. Ik heb een vraagje. Zou u terug willen gaan naar dat plaatje waarin 2020 laat zien waar alle verschillen van je lichaam was, zeg maar? Oh ja, ja. Ik snap welke je bedoelt. Dat is heel erg terug. Maar even... We zien jullie het nog een keer allemaal. We komen in de buurt. Deze.  Ik ben er. Daar staat dat er in 2020, want dan was het coronatijd, dat het 6% was van de obesity. Maar in de coronatijd waren ze juist alleen thuis en ate ze juist meer junkfood. En daar staat dan low heat for age. En dat dat dan 7% is. Maar hoe kan dat dan? Het is in de corona ate ze juist meer omdat ze thuis waren. Ja, maar dit is een goed punt, goede vraag. Zeker bij corona hebben voedingswetenschappers gezien dat de obesity, dus de zwaar gewicht, dat dat omhoog gaat. En daarom worden dit soort onderzoeken ook jaarlijks herhaald. Dus straks krijgen we de cijfers van twee dagen. Het duurt altijd even voordat dat verzameld is. Straks gaan we de cijfers van 2021, 2022. En je moet goed bedenken dat dit een plaatje is van alle kinderen wereldwijd. En die getallen zullen zeker beïnvloed zijn door covid, door corona. Maar en zeker het aantal kinderen in Hongar. Dus dat is ook echt bekend dat dat omhoog is gegaan. Maar dan zou ik je de hele grafiek moeten laten zien over hoe het gaat. En of het nou weer beter gaat of niet. Maar heel goed punt. Dank u wel voor de antwoord. Bent u zelf ook vegetaris? Ik had hem verwacht. Ja, ik ben al 26 jaar vegetarier. Maar ik eet af en toe wel een stukje vis. En dat heeft precies te maken met die vraag over het ijzer. Omdat er in vis zitten ook bepaalde dingen die bepaalde vet zuuren en zo die je gewoon nodig hebt. Die kun je wel als pilletje nemen. Maar dan ben ik heel eerlijk, ik vind af en toe een stukje vis ook wel lekker. Maar dat is dus mijn persoonlijke en de meeste van mijn kinderen die eten ook vegetaris. Als de mensen gaan stoppen met vlees eten en als ze gaan stoppen met slachten. Hoe gaan de mensen dan een ander werk zoeken als ze al bij de slaghuis werken? Hele goede vraag. Dat is ook een belangrijk iets. Als we minder vlees gaan eten, dan gaat de vleesindustrie die wordt steeds kleiner. En we moeten goed voor die mensen zorgen. Zo vind ik ook dat we heel goed moeten zorgen. Kijk, de boeren krijgen nu van heel veel de schuld. 