Verzamelde korte Nederlandstalige Werken 001 | Various | Short Stories | Audio Book | Dutch | 1/3
Muiterij aan boord ter Bounty door Jules Verne. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Gelezen door Bart De Leel. Muiterij aan boord ter Bounty door Jules Verne. Halfstuk 1. Niet het minste tochje. Geen rimpeltje versloor de oppervlakte der zee, terwijl geen enkele wolk, zover het al gereikt, aan het uitspansel is te bespuren. De schitterende sterrenbeelden van het zuidelijk halfrond tekenen zich met een onvergetelijke juistheid tegen de hemel af. De zeilen van de Bounty hangen slaap langs de masten. Het vaartuig is onbeweeglijk en het schenseldermaan, dat verbleekt voor de dageraad die aanbrekt, verlicht het luchtruim met een onbeschrijflijke glans. De Bounty, een schip van 215 ton, bemannd met 46 koppen, had de 23 december 1787 spithet verlaten onder het commando van Capitaine Bly, een ervaren, maar wat Rure Zeeman die Capitaine Kroek op zijn laatste onderzoekingsreis vergezeld had. De Bounty was belast met de speciale zending om de broodboom, die in de archipel van Tahiti, wedigteerd, naar de Antille over te brengen. Na een vertoef van zes maanden in de bij van Mattafai, had William Bly een duizend al deze bomen geladen en na een kort oponthoud op de Vrienden-Eilanden de steven gewend naar de West-Indiën. Meer malen had het van trouwend en driftig karakter van de Capitaine aanleiding gegeven tot onaangenaam tonelen tussen sommige zijner-officieren en hem. Evenwel deed de rust die de 28e april 1789 bij het opgaande zon aan boord van de Bounty-heerste niets vermoeden van de ernstige gebeurtenissen die Weldra zou de plaats hebben. Werkelijk scheen alles kalm en bedaagde zijn toen plotseling zich een ongewonen levendigheid op het vaartdag voordeed. Enige matrosen spreken elkaar aan, wisselen zacht in paar woorden en verdwijnen daarna met langsame schreden. Wacht de morgenwacht afgelost? Is er iets bijzonders aan boord voorgevallen? Vooral geen rumoer, mijn vrienden, zijn Fletcher Christian, de eerste stuurman van de Bounty. Pop, hou je bestool gereed, maar schiet niet voordat ik het je beveel. En jij Churchill, neem je bijl en verbreek het slot van de kajuit van de Capitaine. En nog iets, denk raan dat ik hem levend moet hebben.  Gevolgd door een tiental matrosen, gewapend met sabels, hartzwangers en pistolen, sloop Christian, tussen deks, naar vervolgens schildwachten voor de kajuit van Stuart en van Pieter Heewood, de equipagemeester en de aalderborst van de Bounty geplaatst te hebben, bleef hij staan voor de deur van de Capitaine. Kom jongens, zij hij, helpt een handje. De deur week onder een krachtige drukking en de matrosen drongen in de kajuit door. Verrast door de duisternis en misschien denkende aan de verantwoordelijkheid hun redaten, aanzelde zij een ogenblik. Hola, wat is er? Wie heeft het hart, liep de Capitaine uit zijn kooi springende. Houd je mond blij, antwoordde Churchill zwijg en probeer niet weerstand te bieden of ik stik je een prop in de mond. U hoeft je niet aan te kleden, vroeg de pop erbij. Je zult er altijd nog goed genoeg uit zien als je aan de bezaansmast hangt. Pint hem met de handen op de rug, Churchill, zei Christian, en hij is hem op het dek. Als men mij weet hoe met hem om te springen, is de verschrikkelijkste Capitaine nog al zo bar niet, merkte John Smith de filosof der Bende op. Daarna klom de stoet, onverschillig of ze de nog slapende matrosen van de laatste wacht wakker maakten of niet, de trap weer op en verschenen ze weer op het dek. Het was een formele opstand. Van alle officieren aan boord was Jung, een der Adelborsten, de enige die gemeendzaak met de muiterlingen gemaakt had. Wat de equipage betreft, de wijverlaars moesten voor het ogenblik toegeven, terwijl de anderen ongewapend zonder hoofd toeschouwers bleven van het trugspel dat onder hun ogen zou afgespeeld worden. Allen waren in stilte op het dek geschaard. Ze keken naar hun Capitaine, die, half naakt, bent opgeheven hoofden, voorwaartstrad, te midden van de mannen die gewoon waren om voor hem te beven. Blij, zei Christian Ruhl, je bent van je commandement ontzet. Ik ken je het recht, die toe, antwoordde de Capitaine. Laat ons geen tijden in nutteloze protestaties verliezen, griep Christian uit, die blij in de reden viel. Ik spreek op het ogenblik uit naam van de gehele equipage der Bounty. We hadden nauwelijks Engeland verlaten of we hadden onze reeds over je beledigende vermoedens, je brutale handelingen te beklagen. Als ik zeg wij, dan menen ik daarmee zowel de officieren als de matrozen.  Niet alleen konden we ons nooit rechtvaardigen, maar je verwierde op onze klachten met minachting. Zijn we dan honden om alle ogenblikken gehoond te worden? Karnalles, rovigs, leugenaars, dieven? Je had geen uitdrukking die grof genoeg, geen belediging die gemeengenoeg voor ons was. Men zou geen mens moeten zijn om een dergelijke bestaan langer te verdragen. En ik, ik je landgenoot, ik die je familie ken, ik die al twee reizen onder je bevelen gemaakt heb, ben ik door je gespaard geworden, heb je me niet gisteren ook beschulderd je enige armzalige vruchten ontstoden te hebben en de bemanning voor niets in de boeie, voor een bagatell, 24 met het eindje. Wel nu loont je komt op z'n boontje. Je bent te mild voor ons geweest blij, nu is het onze beurt. Al die beledigingen, die onrechtvaardigheden, die onzinnige beschuldigingen, die zedelijke en lichamelijke peinen gingen waarmee je je equipage anderhalf jaar lang over laden hebt zullen we je betaald zetten en met woekig kapitein. Allem die je beledigd hebt hebben je veroordeld. Is het niet zo, kameraden? Ja, ja, ter dood, liepen de meeste matrozen hun kapitein bedreigende. Kapitein Bly, en dan Christian, enige hadden ervan gesproken om je aan een touw tussen hebel en aarde op te huissen. Andere stelden je voor je met het eindje zo lang te gezelen tot je er dood bij neer viel. Ik weet wat beters. Je bent overigens niet de ene geschuldige hier. Zij die altijd getrouw je bevelen hebben opgevoerd, hoe vreed ze ook waren, zou er wanhopig zijn onder mijn commander over te gaan. Ze hebben verdientje te vergezellen, overal waar de wind je voeren zal. Laat de snoep in zee. Een afkeurend gemort deed zich bij de laatste woorden van Christian Horen die in zich evenwel niet omscheent te bekomen. Kapitein Bly, die door deze bedreigingen niet uit het veld geslagen was, maakte van een ogenblik van stilte gebruik om het woord te nemen. Officieren en matrozen, zeiden hij met vaste stem. In mijn hoedaanigheid als officier van de Koninklijke Marine, commandant van de bounty, protester ik tegen de behandeling die je me wilt doen ondergaan. Heb je je te beklagen over de wijze waarop ik mijn commando gevoerd heb, dan kan je me voor een krijgsraad roepen. Maar je hebt stellig niet gedacht aan het gewicht van de daad die je op het punt staat te volvoeren.  Denk er aan dat je de hand aan je kapiteins slaan een daad is die je in verzet doet komen tegen de bestaande wetten, een daad die je allen terugkeer naar je vaderland onmogelijk maakt, een daad eindelijk die je bloot stelt om als seerovers behandeld te worden. Vroeger vlaat wacht je een schandelijke dood, de dood van verraders en oproelingen. In de naam van de eer en de gehoorzaamheid die je me geswooren hebt, zommer ik je tot je plicht terug te keren. We weten voor komen waar we ons bloot stellen, antwoordde Churchill. Genoeg, genoeg scheelde de equipage gereed om tot gewelddadigheid over te gaan. Nu, goed, jij blij. Als je dan een slachtoffer wilt, laat ik het dan zijn, maar ik alleen. Diegene mijn er kameraden die je even als mij veroordeelt, hebben sterkte mijne bevelen uitgevoerd. De stem van de kapitein verloor zich in een kooi van verwensingen en hij moest het opgeven om die bedogenloos geworden harten te vermerwen. Gedurende die tijd werden beschikkingen genomen om de bevelen van Christiën ten uitvoer te brengen. Intussen was er een vrij hevige schil gerezen tussen de eerste stuurman en verschillende oproelingen die kapitein Bly en zijn metgezellen aan hun blot wilde overlaten zonder wapenden, zonder brood of ander voedsel. Enigen, en dit was ook de mening van Churchill, vonden dat het aantal van hen die het schip moesten verlaten niet groot genoeg was. Men moest zich, zeiden hij, ondoen van allen die al hadden zij niet rechtstreeks aan het complot deel genomen, toch niet veilig waren. Zij die slechts de vrede waren met de zaken zoals zij zich voordeden waren niet te vertrouwen. Wat hen aangraafd zijn rug smachten nog van de zweepslagen die hij gekregen had omdat hij op taïtie gedezerteerd was. Het beste en het snelste middel om hem te genezen was hem dadelijk aan de commandant over te leveren. Hij zou zich wel weten te vreken en met eigen hand. Heyward, helpt, riep Christiën, zich tot twee officiere richtende zonder op de woorden van Churchill te letten, kliemt af in de sloep. Wat heb ik je gedaan, Christiën, om er zo te behandelen, zei Heyward, het schijnt dat je men dood wilt. Kom, kom, geen tegenspachtelingen, gehoorzaam of? Freier, schep je ook in.  Doch in plaats van zich naar de sloep te begeven nadat een deze officieren kapitein Bly, terwijl Freier die de stout moeilijkste scheen hem met volgende toevluisterde. Commandant, wilt u beproeven om het schip te hernemen? We hebben wel eens wei geen wapens, maar als we de muitingen onverhoeds aanvallen, zullen ze geen weerstand bieden. Wat kan het onschelen al worden er enigen van ons gedood. We kunnen een koep wagen, wat dunkt u? En werkelijk maakte de officieren zich gereed om zich op de muitingen te werpen, die bezig waren om de sloep uit haar davids te tillen, toen Churchill, wie dit onderhoud, hoe kocht ook, die het ontgaan was, hen met enige goed gewapende mannen omsingelden en hen met geweld dit schip gaan. Mulwit, Mösprit, Birkert, en jullie daar, zei Christiën, zich tot enige matrozen wende, die geen deel aan de opstand genomen hadden. Gaat tussen deks en zoekt uit wat je het liefst meeneemt. Je vergezelde kapitein Bly. Jij, Morrison, bewaak me daar die snaken eens. Pursel, je kunt je Timmermans kist meenemen. 2 masten met de zeilen, enige speikers, een zaag, een half stuk zeildoek, 4 kleine vaartjes, 125 liter waterinhoudende, 150 pond beschuid, 32 pond pekel spek, 6 flessen wijn, 6 flessen rum, de liqueurkelder van de kapitein was alles wat zij mochten meenemen. Ben wirp hun daarin boven twee of drie oude sabers toe, maar men weigerde hun voerwapenen van welke aartok. Waar zijn toch Heewood en Stuart zei Bly toen hij zich in de sloepen vond? Hebben die me ook verraden? Ze hadden hem niet verraden, maar Christiën had besloten hen aan boog te houden. De kapitein wecht toen een ogenblik door een gevoel van vergevelijke ontmoediging en zwakheid overvallen, het welke echteren niet lang duurde. Christiën zei hij, ik geef je mijn woord van eer dat ik alles zal vergeten wat er gebeurt is, als je dat vervoeilijke plan opgeeft. Ik bedje, denk doorheen zijn mijn vrouw en kinderen, wat zal er van de mijne worden als ik dood ben? Als je een beetje eer gevoegen had, antwoorden Christiën, zou het nooit zover gekomen zijn. Als je wat meer aan je eigen vrouw en kinderen en aan de vrouw en kinderen van andere gedacht had, zou je niet zo hard en zo onrechtvaardig voor ons allen geweest zijn.  Ook de boodspan op zijn beurt, trachten op het punt van scheep te gaan, Christiën tot andere gedachten te brengen, toch te vergeefs. Ik heb al veel te lang geleden antwoorden deze laatste bitter. Je weet niet welke kwellingen ik gehad heb. Nee, dat kon geen dag meer duren. En daarinboven weet je dat ik gedurende de gehele reis, ik, de eerste stuurman van dit vaartuig, als een hond behandeld ben. Toch wil ik, op het ogenblik meer van kapitaenblij te scheiden, die ik waarschijnlijk nooit meer zien zal, uit medelijden hem niet alle hoop op redding benemen. Smith gaat naar de kajout van de kapitaen en haal hem zijn kleren, zijn journaal en zijn portefuier. Breng hem daarinboven zijn zekaarten en mijn eigen seksstand. Hij heeft dan enige kans zijn metgezeld te redden en zichzelf te helpen. De bevelen van Christiën werden ten uitvoer gebracht, toch niet zonder enig verzet. En nu morgens een gooitoullos bevalde eerste stuurman, die nu kapitaen geworden was, en gode aanbevolen. Terwijl de ophoelingen kapitaenblij en zijn de ongelukkige lotgenoten spottenderwijs en laatste van wel toeriepen, kon Christiën, tegen de verschansing geleund, zijn ogen niet afhouden van de stoep die zich verwijderde. Deze brave officier winsgedrag altijd flink en rond geweest was en daarom ten volle de lof verdiend had van al de commandant en onderweer hij gediend had, was danst niet meer dan het hoofd enig ben de zee-rovers. Het zou er nooit meer vergunst zijn, zijn de oude moeder, nog zijn de verloofde, nog de kusten van het eiland men, zijn vaderland, weder te zien. Hij voelde zich verlaagd in zijn eigen ogen, onteegd in de ogen van iedereen. De kastijding volgde reeds op de misstap. Hoopt stuk twee, de verlatenen. Besloep die kapitaenblij Drogh was met haar acht in passagiers, officieren en matrozen, behalve de weliswaar niet grote voorraad, zo zwaar geladen dat zij nauwelijks 15 duim boven het vlakten zee uitkwam. 21 voet lang, zes voet breed, wordt zij voorkomen geschikt zij voor de dienst der Bounty, door om zo'n talrijke equipeer zitten te bevatten, om zo'n lange reis te maken, was het moeilijk een ellendige vaartuig te vinden. De matrozen stelden eventueel het volste vertrouwen in de geestkracht en de bekwaarmheid van kapitaenblij en de officieren, die zijn loldeelden en ruiden met kracht, zodat de sloep snel de golven door sneedt.  Blij had niet geaarzeld hoe te handelen, men moest dadelijk trachten zodra mogelijk het eiland Tofowa, het ditste bij van de groep der vrienden eilanden, te bereiken. Slechts enige dagen geleden hadden zij dit eiland verlaten en daar moest men dan een voorraad vruchten van de broodboom verzamelen, de voorraad water vernieuwen en vandaar de koers naar Tonga Tabu nemen. Daar zou men dan ongetwijfeld genoeg levensmiddelen kunnen innemen om de overtocht te maken naar de Hollandse vestigingen van Timor. In geval men uitvrees voor de inbollingen zich niet wilde ophouden in de onttellbare archipels die op de weg gezijd liggen. De eerste dag ging zonder enige bijzonder voorval voorbij en de nacht viel juist toen men de kust van Tofowa ontdekte. Ongelukkig is het strand daar zo rotsachtig, de kust zo stijl dat men nachts niet kan landen. Men moest dus de dag afwachten. Bly wilde liefst, of het moest strik noodzakelijk zijn, de voorraad in de sloop niet aanraken. Het eiland moest dus allen voeden. Dat is geen eventueel moeilijk te zullen zijn, want in het eerst ontmoeten zij, aan landzijnde, geen spoor van bewoners. Toch duurde het niet lang of er kwamen enige opdagen. Deze werden goed ontvangen en brachten andere mede die hen van een weinig water en enige kokosnoten voorzagen. Bly was in grote verlegenheid. Wat moesten zij de inboorlingen wel zeggen, die bij de laatste landing der Bounty reeds handel met haar gedreven hadden. Het was vooral zaak hun de waarheid te verbergen, ten einde het aanzien niet in gevaar te brengen, waarmee de vreemdelingen op die eilanden steeds waren ontvangen geworden. Zeg het al zij door het vaartuig het welk in volle zee was gebleven, waar een uitgezonden omvoeraad op te doen? Onmogelijk, daar de Bounty niet zichtbaar was, zelfs van de toppende heuvels niet. Zegden dat zij schipbreuk hadden geleden en dat de inboorlingen in hen de enige overlevenen de schipbreukelingen zagen? Dit was nog de waarschijnlijkste fabel. Misschien zouden deze haar met medeleiden vervullen en er hen toe brengen de voorraad er snoep te voltooien. Bly bleef aan het laatste bestuid vasthouden, hoe gevaarlijk ook, er waarschuwde allen opdat men het algemeen eens was betreffende deze fabel. Bij het horen van dit verhaal gaven de inboorlingen geen bewijzen van vreugde, nog tekenen van verdriet.  Alleen was er grote verwondering op hun gelaten lezen en wat zij overigens dachten, was onmogelijk te raden. De tweede bij was het aantal inboorlingen die van de andere denen des eilands waren het samengestroomd, waarlijk onrustbaarend en weleraar merkte Bly op dat zij vijandige plannen hadden. Enige beproefden zelfs de snoep op het strand te slepen en lieten dit voornemen eerst varen bij de nadrukkelijk vertogen van de kapitein die hen met zijn hardschvanger in ons zag moest houden. Gedurende die tijd kwamen enige zijn er manschappen die Bly had uitgezonden met enige kellernis water terug. Het was meer dan tijd dit ongastvrije oord te verlaten. Bij het ondergaande zon was alles gereed maar het was niet gemakkelijk de snoep te bereiken. Het strand was beseit met inboorlingen die stenen tegen op kander aansloegen en zich gereed hielden om te werpen. De snoep boest zich dus op enige waardemen van het strand verwijderd houden en slecht dan aanlanden als de mannen gereed waren zich in te schepen. De Engelsen waren nu ernstig ongerust over de vijandige neigingen der inboorlingen. Zij klommen weer naar het strand af te midden van 200 inboorlingen die slechts op het teken wachten om zich op hen te werpen. Evenwel waren allen gelukkig in de snoep gekomen toen één der matrozen, Bencroft, gedaamd op het noodlottig idee kwam naar het strand terug te keren om het ene van de voorwerp te zoeken dat hij er had achtergelaten. Binnen een seconde werd de onvoorzichtige door de inboorlingen omringt en door stenen gedood zonder dat zij met gezellen die geen enkel vuurwapen bezaten hem konden te hulpkomen. Erg ook zijn zelfen werden op dat ogenblik aangegrepen en met een hagel van stenen begroed. Kom jongens, reply aan de riemen en flink doorgerooid. De inboorlingen begraven zich toen in zee en deden opnieuw een hagel bui van keiën op de snoepregenen. Verschijnende mannen werden gekwetst, maar hewoord raapte een steen op die in de snoep gevallen was, mikte op één van de aanvallers en raakten hem midden op het voorhoofd. De inboorlingen viel om weg, een doordringende schreeuwgevende die beantwoord werd door de hoeraas de Engelsen. Hun ongelukkige kameraat was gevroken. In tussentaken verschijten de prowen van het strand af en zetten hen achternaar. Deze vervolging kon stert met een gevecht eindigen waarvan de uitslag misschien niet gelukkig geweest waren toen de equipagemeester een goede inval kreeg.  Niet weten ze dat de hypo-menes in zijn worsteling met Atlantis daarvalligde om detentie van zijn boezeroen en wierpetten zee. De inboorlingen lieten hun prooi los en hielden zich op om zich van de boezeroen meester te maken, waardoor de snoep om de hoek erbij heen kon varen. Middelerwijl was nu de nacht geheel aangebroken en gaven de inboorlingen, ontsmoedigd, de vervolging van de snoep op. Deze eerste poging om ergens aan land te komen was al te ongelukkig tegengelopen om opnieuw te beproeven. Dit was althans de Raad van Kapitän Bly. We moeten nu een besluit nemen, zeiden hij. Ik ben er zeker van dat wat op Tofowa is voorgevallen, zich op Tonga Tabu en overal waar we zouden willen aanlanden, zal herhalen. Met ons klein getal, zonder vuurwapenen, zullen we geheel aan de genaden der inboorlingen zijn overgeleverd. Zonder voorwerpen om te ruilen, kunnen we geen levensmiddelen kopen. Het is ons onmogelijkse ons met geweld te verschaffen. We zijn dus alleen aan onze hulpmiddelen overgelaten. Nu weet je even goed als ik vrienden hoe ellendig die zijn. Maar is het niet beter om ons mee te vergenoegen dan bij elke landen het leven van verschijndende onzeren te wagen. En toch wil ik u het verschrikkelijke van onze toestand niet ontvijng zijn. Om teamocht te bereiken, moeten we na genoeg 1200 mijden afleggen en zul je u moeten vergenoegen met een ons beschuit per dag en een kwachtpintwater. Tegen die prijs alleen is er nog redding mogelijk en op die voorwaarden dan nog dat ik de meest mogelijke gehoorzaamheid bij u zal ontmoeten. Antwoord me zonder omwegen, ronduit, vindt ge goed de onderneming te wagen. Speert ge mijn beveden na te komen, welke ze ook zijn mogen. Beloofd ge zonder morgen, u aan al deze ontbeeldingen te onderwerpen. Daar ja, we zweren het, riepen, als het een mond de medgezellen van blij uit. Mijn vrienden, herdan de kapitein, ook moeten we onze wederzijdse tekortkomingen, onze antipatien en onze haat vergeten. In een woord onze persoonlijke afkeer opofferen aan het algemeen belang dat alleen ons moet leiden. We beloven het. Als je je woord houdt, voeg de plei erbij en desnood zal ik je er toe doodzaken, sta ik voor je redding in. De weg was toen naar het Oost, nooit Oost. De wind, die vrij sterk was, ging in de avond van vier mei in het storm over.  De golven werden zo hoog dat de boot somtijds geheel tussen haar werkdoek en scheen zich niet weer te kunnen verheffen. Het gevaar dan elk ogenblik toe. Doornat en koud hadden de ongelukkigen om zich wat op te wekken, niets dan een kop thee met wat rum en het vierde van een halve rotters rucht van de broodboom. De dag daarop en de volgende dagen kwam er geen verandering in de toestand. De boot ging tussen onttellbare eilanden door waarvan enige prouwen afstaken. Geschieden dit om hen na te zetten of was het om enige voorwerp in ruil aan te bieden? In deze tuivel zou het onvoorzichtig geweest zijn zich op te houden. Ook had de sloep waarvan de zijden door een goede wind uitgezet waren, ze weldra, ver achtergelaten. De negen mei barsten er een vreselijke storm los. Donder en bliksem volgden elkaar onophoudelijk op. De regen viel met een kracht waarvan de heavigste stormen onze klimaten geen denkbeeld kunnen geven. Het was onmogelijk de klederen te doen drogen. Blijk kwam toen op de gedachte ze in zeewater te dompelen en ze op die wijze met zout te laten doortrekken, ten einde de huid en weinig van de warmte terug te geven die haar door de regen ontnomen was. Intussen besparen die stortregens die de kapitein en zijn metgezallen zo verleed brokkenen, hun andere machteningen nog veel verschrikkelijker. De machtening van de tofst namelijk, die een onverdraagelijke hitte weldra zou hebben doen ontstaan. De zeventiende mei, smorgens, werden na een vreselijke storm de klachten algemeen. Nooit zullen we de kracht hebben Niel-Holland te bereiken, riepen de ongelukkigen uit. Doornat van de regen, uitgeput van vermoeienis, zullen we nooit een ogenblik rust hebben. We zijn half dood van de honger en toch versterkt u onze randsoeden niet kapitein. Wat komt erop aan dat onze levensmiddelen opraken? We kunnen bij onze aankomst op Niel-Holland zijn immers gemakkelijk vernieuwen. Ik moet wijken, antwoorden Bligh. Het zal me recht gekke werk wezen. Wat, we hebben nog slecht de afstand afgedekt die ons van Australië scheidt en je verliest nu de moed al? En geloof je bovendien gemakkelijk levensmiddelen te zullen vinden op de kust van Niel-Holland? Je schijnt het land en zijn bewoners niet te kennen? Bligh schilderde toen in brede trekken de aard van de bodem, de zeden der inboorlingen, het weinige vertrouwen dat men in goede ontvangst moest stellen.  Alle zaken die hij op zijn reis met kapitein Koek had leren kennen. Deze keer nog hoorde zijn ongelukkige lotgenoot in hem aan en zwegen. De volgende 14 dagen mocht men zich in heldere zonenschijn verheugen die hun gelegenheid aanboudt om hun kleren op te drogen. De 27e kwamen zij over de branding die de Oostkust van Niel-Holland omgeeft. De zee was kalm achter deze corralriffen en enige groepen eilanden met exotische plantengroei verheugden hun blikken. Men omscheepte zich in betratte kust met de grootste voorzorgen. Men vond geen andere sporen van het verblijfde inboorlingen dan oude vuurplaatsen. Het was dus mogelijk een goede nacht aan land door te brengen. Toch, men moest eiten. Petuva ontdekte een en met trouzen een Oesterbank, dat was een echte smulpartij. De volgende dag vond Bly in de sloep een vergrootglas, een vuurslag en zwaafel. Hij was dus in staat zich vuurde verschaffen om het wild of de vis te braden. Bly kwam toen op het denkbeeld zijn equipage in drie afdelingen te verdelen. De ene moest alles in de boot in oorde brengen, de twee andere moesten op levensmiddelen uitgaan. Maar Vedogunner beklagde zich over deze taak en zag het liever van hun linee af dan zich in de wilden is te wagen. Eén van hen, heftiger of meer ontsenend, dan zijn de kameraden, ging zelfs zover om aan de kapitein te zeggen. De een is niets beter dan de andere en ik zie niet in waarom u altijd achter zou het blijven om uit te rusten, als u honger hebt ga dan eet te zoeken, voor het geen u hier te doen hebt zal ik u wel gevangen. Bly die begreep dat deze geest van oproeg in de geboorte moest gesmoord worden, greep een hart zwanger, wierp een ander voor de voeten van de oproemaker en riep hem toe, verdedig je of ik steek je overhoop. Deze krachtige houding deed de oproeling dadelijk tot bedaren komen en het algemeen misnoegen kalmeren. Bij deze landing deed de equipage Dersloep een ruime voorraad op van oesters, kan mosselen en zoetwaardig. Een weinig verder in de straat van Endeavour kwam een dag troepen die op de jacht van schildpadden en van zeezwaluwen waren uitgezonden met ledige handen terug.  De andere troep wacht zes zeezwaluwen mee, maar deze zouden er veel meer gevangen hebben als niet één der jagers zo kopper geweest was om van zijn kameraden af te gaan en deze vogels te verschrikken. Deze man bekende later dat hij zich van negen deze vogels had meester gemaakt en zijn rouw op de plaats zelfe opgegeten had. Zonder de levensmiddelen en het zoetwater dat zij op de kust van Nieuw-Holland gevonden hadden zouden Bly en zijn kameraden ongetwijfeld omgekomen zijn. Overigens verkeerde allen in een beklagenswaardige toestand, vermakerd, vervallen, uitgeput, niet veel meer dan lijken. De reis in Vollenzee om Timor te bereiken was slechts de smachtelijke herhaling van het leiden dat deze ongelukkig hun reeds doorgestaan hadden al volgens de kusten van Nieuw-Holland te bereiken. Het vermogen om weerstand te bieden was eventueel bij allen zonder uitzondering gebroken. Na enige dagen zwollen hun benen op. In die toestand van buitengewonerswakten werden zij overvallen door een bijna voortdurende lust om te slapen. Dit waren de voortekenden van hun einden dat niet ver af meer kon zijn. Bly, die dit opmerkte, deelde aan de meestwerswakten een dubbelrandsoen uit en tragten hun een weinig hoop te geven. Eindelijk kwam de twaalfde juni smorgens na een overdocht van 3.618 meiden in verschrikkelijk omstandigheden de kust van Timor in het gezicht. De ontvangst die de Engelsen te coupon genoten was buitengewoon gastvrij en deelnemend. Ze bleven er twee maanden om zich te herstellen. Naar dat Bly toen al daar een kleine schoenen gekocht had, bereikte hij Batavia al waar hij zich voor Engeland inschepte. De 14e maart 1790 liepen de verlatenen te Boortsmouth binnen. Het verhaal van het leiden dat zij doorstaan hadden wekte de algemene deelneming en verontwaardiging van weldenkenden op. Bijna onmiddelijk ging de admiraliteit over tot de uitrusting van het vrugad de Pandora van 24 stukken en 160 man en zond haar uit de vervolging van de oproelingen der Bounty. Men zal zien wat er van hen geworden was. Hoofdstuk 3. De oproelingen Nadat Cavitain Bly in Vollenzee was achtergelaten was de bounty naar Tahiti onder zeil gegaan. Diezelfde dag bereikte zij Tobuay. De lachende aanblik van het kleine eiland, omgeven door Corral Riven, nodigde Christian uit er te landen, maar de veeandergehouding der bewoners was te dreigend, zodat van een landing werd afgezien. De 16 juni 1789 liet men het anker vallen op de reden van Matavay.  Toen de bewoners van Tahiti de bounty herkenden, was hun verrassing buitengewoon. De oproelingen vonden daar de inboordingen weer met wie ze bij een en voorgaande landing betrekkingen hadden aangeknoopt en zij vertelde hun een fabel waar aan zij zorgen de naam te verbinden van Kapitain Koek, die bij de bewoners van Tahiti de beste herinneringen gehad achtergelaten. De 29 juni vertrokken de oproedingen weer naar Tobuay en zochten zij een eiland op dat buiten de gewone weg de vaartuigen gelegen was, waarvan de bodem vruchtbaar genoeg was om hen te voeden en waar zij in veiligheid kon de leven. Zij dwelden op die wijze rond van archipel naar archipel onder het bedrijven van allerlei roverijen en buitensporigheden die het Christian maar zelden mocht gelukken te voorkomen. Daarna, nogmaals uitgelokt door de vruchtbaarheid van Tahiti, door de zachte en gemakkelijke zeden zijn de bewoners, liepen zij opnieuw de bij van Matavay binnen. Daar begaf zich het 2 derde gedeelte der equipeisen onmiddellijk aan land, maar diezelfde avond had de bounty het ankeur gelicht en was verdwenen voordat de ontscheepte matrozen het voornemen van Christian om zonder hen te vertrekken hadden kunnen vermoeden. Aan zichzelf verovergelaten vestigden deze mannen zonder veel leedgevoel zich in verschillende districten van het eiland. De equipeisemeesters Stuart en de ademborst Pieter Heyward, de twee officieren die Christian van de veroordiding tegen blij uitgesproken had uitgezonderd en huns ondanks had meegenomen, blevend de Matavay bij de koning Tipao, wins zuster Stuart Weldra huwde. Borgsen en Milwet begraafden zich naar de opperhoofd Peño, die hen goed ontving. Wat de andere betrozen betreft, zij drongen dieper op het eiland door en huwden alspoedig met inlandse vrouwen. Churchill en het razende kankzinnige Thompson genaamd, werden na allerlei misdaten bedreven te hebben, handgemeen met ookandig. Churchill werd gedood in deze strijd en Thompson door de inborlingen gestenigd. Op die wijze kwamen twee der oproelingen om het leven die het grootste aandeel uit oproei genomen hadden. De anderen wisten zich in tegendeel door hun goedgedrag zeer bemint bij de bewoners van Tahiti te maken. Intussen leefden Morrison en Milwet steeds in het veruitzicht eenmaal de straf voor hun misdrijf te ontvangen en konden daarom niet rustig blijven wonen op het eiland waar zij gemakkelijk konden ontdekt worden. Zij vatten dus het voornemen op een schoenig te bouwen, waarmee zij zouden beproeven batavia te bereiken.  Ten einde zich de midden van de beschafde wereld te verliezen. Het gelukte hun om met vier hunner lotgedoten, zonder andere gereedschappen dan die van de Timmerman, een klein vaartuig te bouwen, dat zij de resolution noemden en ze leerden het vast in het bij achter Eender Kaapen van Tahiti, Kaap Venus genaamd. Mijn volstrekte om mogelijkheid voor zich bevonden, zich zijden te verschaffen, belette hen Zetekiezen. Gedurende die tijd bebouwden, sterke hun onschuld, stuw het een tuin en verzamelde Pieter Heywardt de stof voor een woordenlijst, die voor de Engelse zendelingen van groot nut was. 18 maanden waren in tussen verlopen, toen, de 23 maart 1791, een schip Kaap Venus omzijdelde en in de bij van Matavij binnenliep. Het was de Pandora door de Engelse admiraliteit uitgezonden om de ophoelingen op te sporen. Heywardt en Stuart haasten zich aan boer te gaan, gaven hun namen en hudaanigheden op en verhaalde dat zij voorstrekt geen deel aan de opstand genomen hadden. Maar men geloofde hen niet en ze werden dadelijk in boeien gesloten, evenals hun metgezellen, zonder dat het minste onderzoek werd ingesteld. Met de grofste onmenselijkheid behandeld, met ketenen beladen, bedreigd, doodgeschoten te worden, zodra zij zich van de taal van Taïti bedienen, om het alkandig te spreken, werden zij opgesloten in een kooi van 11 voet lang, die aan het uiteinden van het achterdeck geplaatst was en door een liefhebberdaar mythologie met de naam van Doos van Pandora bestempeld werd. De 19e mei staken de resolution, die van zij ervoor zien was, en de Pandora in zee. Drie maanden achtereen door kruisde deze bij de vaartuigen de vrienden-archipel, al waren men vermoeden dat Christian en de overige oproelingen de wijk hadden kunnen nemen. De resolution, die weinig diepgang had, bewees gedurende deze kruisdort zelfs grote diensten, maar zij verdween in de streek van het eiland Chatham en, hoewel de Pandora verschijt in de dagen in het gezicht bleef, hoorde men nooit meer van haar spreken, evenmin als van de vijf zeelieden die haar bemanden. De Pandora had met haar gevangenen de steven naar Europa gewend, toen zij in de Torresstraat tegen een koraalrif stoten en bijna onmiddellijk zonk met 31 matrozen en vier der opstandelingen. De equipage en de gevangenen die aan de schipreuk ontsnapt waren, bereikten toen een zandig eilandje.  Daar konden althans de officieren zich onder tenten beschutten, maar de opstandelingen, blootgesteld aan de loodrechtestralen der zon, moesten zich ten einde een weinig verlichting te vinden tot de halstoel in het zand begraven. De schipreukelingen bleven enige dagen op dit eilandje vertoeven. Daarna bereikten allen Timor in de snoepen der Pandora, terwijl in tussende strenge bewaking over de oproelingen geen ogenblik verzuimd werd, niet tegenstaande de ernstige omstandigheden. Na in de maand juni 1792 in Engeland te zijn aangekomen, moesten de oproelingen voor de krijgsraad verschijnen, gepresedeerd door Ademiraal Hoed. De debatten duurden zes dagen en eindigden met de vrijspraak van vier der beschuldigden en de ter doodveroordeling der zes anderen, weegens misdaad van desertie en ontvoering van het vaartuig, dat aan hun Hoede was toevertrout. Vier der veroordelden werden opgehangen aan boord van een oorlogsschip, de twee andere, Stuart en Peter Heywood, die onschuld eindelijk erkend werd, kregen gratie. Maar wat was er nu toch van de bounty geworden, had zijn schipbroek geleden met de laatste der oproelingen, het was onmogelijk het te weten te komen. In 1814, 25 jaar na het toneel waarmee dit verhaal begint, kruisten twee oorlogsschepen onder bevel van kapiteins Steens in Australië. Zij bevonden zich ten zuiden van de archipel d'Angereux, in het gezicht van een bergachtig en vulkanisch eiland, dat Carteret ontdekt had op zijn reis rondom de wereld en waarin hij de naam van Pitcairn gegeven had. Het was slechts een kegel, bijna zonder strand, die zich loodrecht bovende zeven rief en tot het top toe bedekt was met palm- en broodboombossen. Nooit was dit eiland bezocht. Het bevond zich op 1200 mijnen van Tahiti, op 25 graden 4 minuten zuiderbreten en 180 graden 8 minuten westerlengte. De omtrek bedoelste 4,5 mei en het was slechts anderhalve mei lang, terwijl men er niets anders van wist dan het geen Carteret ervan vermeld had. Kapiteins Steens besloten te verkennen en er een geschikte landingsplaats te zoeken. Bij het naderen van de kust was hij verrast er hutten, bebouwde akkers te zien en aan de oever twee inboorlingen, die na een brood in zee gebracht te hebben en behendigd door de branding gekomen te zijn, zich naar het vaartuig wenden. Maar zijn verbaas in steeg ten top toen hij zich in uitmuntend eeuws met de volgende woorden hoorde aanspreken.  He, jullie daar, gooien z'n touw op om ons aan boord te huissen? Noulijks waren de krachtige groeiers op het dek aangekomen of zij werden omringd door de verbaasde matrozen die hen met vragen overladen, waarop zij niet wist het wat te antwoorden. Voor de commandant gebracht werden zij geregeld ondervraagd. Wie zei hij? Ik heet Fletcher Christian en mijn kameraad, Jung. Aan deze namen kon Kapiteins Steens, die er ver van af was om aan de overlevenen der Bounty te denken, niets bijzonders opmaken. Zeg het wanneer zei het geheer? We zijn hier geboren. Hoe oud zei het ge? Ik ben 25 jaar, antwoorde Christian en Jung 18. Zijn je ouders door een schipreuk op dit eiland geworpen? Toen dert de Christian en Kapiteins Steens de roerende bekentenis af die volgt en waarvan hier de voortnaamste bijzonderheden voorkomen. Naar het verlaten van Taithi, al waar hij in 20 zennig kameraden achter liet, had Christian, die het reisverhaal van Kapitein Carteret aan boord had, zich gerichtstreeks naar het eiland Pitkeen gericht, waarvan de lichting hem beter voor het doel dat hij zich voorstelde, was toegescheden. De equipage der Bounty bestond nog uit 28 man. Het waren Christian, de Adelborst Jung en Zesmatrozen, waarvan drie met hun vrouwen en een kind van tien maanden, behalve drie mannen en zes vrouwen inboelingen van Roubois. De eerste zorg van Christian en zijn medgezellen, zodra zij het eiland Pitkeen bereikt hadden, was geweest om de bounty te vernietigen, ten einde niet ontdekt te worden. Weliswaar hadden zij zich daardoor de mogelijkheid afgesneden om het eiland te verlaten, maar de zorg voor hun veiligheid vorderde het. De vestiging der kleine kolonie was niet zonder moeilijkheden tot stand gekomen, en hoe kon het anders met mensen die alleen door een misdaad met opkanden verbonden waren. Al zeer spoedig brakken er bloedige twisten uit tussen de inboelingen van Taithi en de Engelsen. Ook waren er in 1794 nog stets vier oproelingen in leven. Christian was omgekomen door een messtek van een de inboelingen die hij had meegebracht. Al de bewoners van Taithi waren vermoord. Eén van de Engelsen had het middel gevonden om uit de wortel ene inlandse plant geestrijke dranken te vervaardigen. Eindelijk geheed het slachtoffer van dronkenschap geworden had hij zich in een aanval van de Lyrium Tremens, van de Stijlerotsoever in zee gestocht.  Een ander had zich in een aanval van waanzin op Jun en één van de matrosen, John Adams, geworpen, die zich genoodzaakt zagen hem te doden. In 1800 was Jun in een hevere aanval van Asthma gestorgen. John Adams was toen de laatste overlevende van de equipage der oproelingen. Met verschrijdende vrouwen en twintig kinderen, geboren uit het huwelijk zijn er kameraden, met vrouwen van Taithi, had zich het karakter van John Adams geheel gewijzerd. Hij was toen nog sterts zes en dertig jaar, maar sedert in aantal jaren had hij zoveel bloedige turnelen van geweld bijgewoond en de menselijke natuur van zook en droevige zijde leren kennen dat hij, na tot inkeer gekomen te zijn, zich geheel verbeterd had. In de bibliotheek van de Bounty die op het eiland bewaard bleef, bevonden zich een bijbel en verschijde in een gebeden boeken. John Adams, die zijn meermalen las, bekeerde zich, printte de jeugdige bevolking, die hem als een vader beschouden, uit muntende beginselen in en weg door de machten der opstandigheden, de wetgever, de hoge priester en zoveel als de koning van Pitcaan. Evenwel geleden tot 1814 in aanhoudende vrees geleefd. In 1755 hadden de vier overlevenen van de Bounty, bij de dadering van een vaartaar, zich in de ongenaakbare boschen schuil gehouden en waren niet naar de bijdurven afkomen dan nadat het schip vertrokken was. Ze hadden dezelfde voorzichtigheidsbaardregelen in acht genomen toen in 1818 een Amerikaanse kapitein zich op het eiland onscheepte al waren hij zich van een chronometer en een kompasmeester maakte die hij aan de Engelse adbireliteit deed toekomen. Maar de adbireliteit bekreunde zich niet om deze overblijfselen van de Bounty. Nu viel in er in Europa in die tijdsberg wel andere zaken van veel meer gewicht voor om zich mee te bemoeien. Dit was het verhaal aan kapiteen Steens van de twee inboilingen. Engels zondor in vaders, de een de zoon van Christian, de andere van Jung. Toch toen Steens vroeg om John Adams te zien, weigde deze zich aan boord te begeven alvorens te weten hoe men hem behandelen zou. Nadat de commandant aan de beide jonge Lieden verzekerd had dat John Adams door verjaering vrij van vervolging was geworden, daar erstedigd het oproei van de Bounty 25 jaar voor lopen waren, ging hij een land en werd hij ontvangen door een bevolking van 46 volwassenen en een groot aantal kinderen.  Allen waren groot en sterk, met een duidelijk uitgedrukte Engelse type. Vooral de jonge meisjes waren verrassend schoon, terwijl haar zedigheid niet weinig strikte aan haar schoonheid en verleiderlijk karakter mede te denen. De wetten waardoor deze kleine bevolking geregeerd werd, waren ze hier eenvoudig. Op een register werd aangedeekend wat iedereen met zijn arbeid verdiend had. Geld was er onbekend. Alle overeenkomsten werden door middel van ruilhandel gesloten, maar er was geen nijverheid, want de grondstofen ontbraken. De enige kleding der eilanders bestond uit breed gerande hoeden en gordels van lang gras. Wisvangst en akkerbouw maakten hun voornamste bezigheden uit. Er werden geen huwelijke gesloten dan met toestemming van Adams en niet dan nadat de man een stuk grondontgonnen en bebouwd had, dat groot genoeg was om in het onderhoud van zijn huisgezin te voorzien. Nadat kapiteen Steens zich omtrend alles betreffende dit merkwaardige eiland, verloren in de minst bezorgde streken van de stille Zuidzee, had laten inlichting, ging hij weer in zee en kwam in Europa terug. Sedert heeft de erwaardige John Adams zijn avontuurlijke loopbaan geëindigd. Hij is in 1829 gestorven en is vervangen door de erbiedwaardige George Knops, die nog heden op het eiland de functies waarneemt van geestelijk herder, geneseer en van onderwijzer. In 1853 bedoeg het aantal afstammelingen van de oproelingen der Bounty met 170 personen. Sedert die tijd is de bevolking steeds toegenomen en werd zij zelfs zo talrijk dat zij drie jaar later voor hun groot gedeelte moest verhuizen naar het eiland Norfolk, het welk tot dat tijdstip als verblijf voor konvicts gediend had. Maar een gedeelte tegen emigreerden betreurde Pitcaen, alhoewel Norfolk veel meer groter was, zijn bodem een merkwaardige vruchtbaarheid bezat en de middelen van bestaan er oneindig gemakkelijker te verkrijgen waren. Na twee jaren verblijf keerde verschijndende huisgezinnen naar Pitcaen terug, alwij zij zich in een voortdurende welstand verheugen. Zodanig was dus de ontknoping van een avontuur tot op zo'n enige trurrige wijze begonnen was. In het begin oproelingen en molenaars, kankzinnigen. En nu, onder de invloed van christelijke seden en het onderwijs van een arme, bekeerde matroos, is het eiland Pitcaen het vaderland geworden van een vreedsame, gastvrije, gelukkige bevolking bij welke de aardsvaardelijke seden de eerste eeuwen worden wedergevonden. Einde van muiterij aanboogte der Bountie door Jules Verne. Het sprookje van de boze vee van Jacqueline E. van der Waals. Dit is een liepenvoxtopname.  Alle liepenvoxtopname behoort het publieke romijn. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar liepenvoxt.org. Gelezen door Anna Simon. Het sprookje van de boze vee, Jacqueline E. van der Waals. Hand in hand stonden ze bij de wieg van hun eerstgeborene. De koningin had de kante wiegregodijntjes terzijde geslagen en volgde met tedere belangstelling het helpeloos bewegen daar kleine maagere knuizjes. Het smakkend zoeken van het open nog ongevormde zuigmondje naar de lauwe, zoete stroom van wellust die soms bij het openende erlipjes het keeltje was komen binnen stroomen. Kindje, lieveling, voegde koningin. Lang had God haalp een kindje laten wachten, jarenlang en haar hart en het hart van het volk waren moe geworden van het wensen, gekringd door uitgestelde hoop. Maar daar was het nu toch eindelijk gekomen, het lieve kleine prinsesje. En daar lag het in haar wiegje, en de koningin en de koningin keken daarnaag en ze waren er toch zo innig gelukkig mee dat ze zelfs voor God niet zouden willen erkennen dat ze, nu ja, dat ze toch nog misschien iets liever een zoon zouden hebben gehad. De koningin stak haar blank vingetje naar het kinderhandje uit en het kleine, gemarmerde vuistje omknelde het vast. Kindje, voegde koningin verrukt. De koning keek neer op de evene boog gestalte op het nog bleke, fijne, blonden hoofdje van zijn vrouw. God is goed, antwoordde hij dankbaar. Van het voorplein klom het verwarde gerucht van een grote volksmenigde naar boven. Gonsen drong het door tot in de zalen van het koninklijk paleis. De koningin hief het hoofd omhoog, zou luisterden, ze glimlachten. Hoor, zei ze, ze zouden het ook zo graag eens eventjes willen zien. Zal ik even? Zat het prinsessiel uit haar gouden wichtje genomen en trat er mee naar het raam. Buiten stond het volk, een groot veld van mensen aangezichten, geduldig opgeheven naar het koninklijk paleis, de ogen verlangend gericht op het venster waar de koningin verscheinen ging. Plotseling openden zich alle monden tot een luid, lang aangehouden, golvend gejuich. Het effenveld werd tot een onrustig bewogen massa. Armen, hoeden, petten, zakdoeken, zwaaiden en wuiften in heftige wilde warreling boven de hoofden heen en weer. De vrouw aan het venster, die verkind je hoger, daar glimlachten alle monden in juichen ontroering.  Mijn lieveling, mijn vreugde, mijn trots, jubelde een jonge vrouw in het zwart en de tranen traden haar in de ogen. Godzegende haar, bad innig een oud moedertje. Godzegende haar aan het kind. Het moed heerlijk zijn geweest, daar te staan juichen ten midde die er menigde. Daar te staan juichen en lachen en bidden en schrijen. Stil, het is misschien maar beter dat we daar niet te veel aan denken. We zouden afgunstig kunnen worden op de mensen van dat land. Maar, oh, God, wat waren ze toch gelukkig? Wat waren ze gelukkig? Ze verhieven hun stem met zo'n grote blijdschap. Ze juchten met zo'n groot gejuich dat de klank van hun vreugde tot van ver gehoord werd. De boze vee hoorde diegreeten, waar zijn een en meid rond liep door het grote bos. En haar kleine witte tandjes drukten zich vastig in de volle, rode onderlip. En uit de raadselachtige diepten van haar grote, donkerblauwe ogen schoot een blik van haat en smart en medeleiden en oneindig verlangen. De dwazen sprak ze. Al op de geboorte van een mens, reden was tot verheuging. De boze vee was mooi. Ik wenste wel dat ze een lelijke oude toverhex was, rimpelig en gebogen, met kleine, stekende, roodgerande ogen en een vernijnige, tandeloze mond. Oh, hoe ik haar haten zou. Hoe ik het heerlijk zou vinden, haar zo te beschrijven, haar zo het kwaad te vergelden dat ze over de mensen van dit ongelukkige land heeft gebracht. De boze vee was mooi. Als iemand haar was tegengekomen, zoals ze daar liep, ze lichten door het bos, in de gouden glans van het fraaien, golfende haag en de smetterloze rijnheid van haar slepend veegewaad en niet gemeensa met veen, nog gewend de verschillende uitdrukking in vee trekken te bespieden, zijn ogen had opgeheven tot dat mooie, lieve gezicht en geblikte had in die droeve ogen vol smachtend verlangen tot hem opgeheven. Hij zou geen ogenblik gedacht hebben aan iets kwaads, maar pleide en besromd zou hij zijn hand hebben gelegd in de haren, in smekende liefde tot hem uitgestrekt. Zou hij een kus hebben gedrukt op dat kleine, rode mondje, dat zich opjeeft tot zijn lippen als op mondje van een bedroefd, onschuldig kind. De boze vee is mooi.  Wees voorzichtig, gij die de eenzaamheid lief hebt als ik, voor wie het een genot is te dwalen door de stilte van het grote woud. Wees voorzichtig, wacht u voor de boze vee, vertrouw haar niet. Veel kwaad heeft ze gedaan, veel in volokte ze, niemand nog maakte ze gelukkig. Het was stil in het bos. De beil van de houthakker rustde en de vuuren der kolenbranders waren verlaten. Ook de kleine bosbeste kindertjes, die dagelijks hun mandjes kwamen volplukken van de bosbeste struiken en met hun stemmetjes de lege stilte kwamen vullen, hadden de vuile blauwe mondjes en handjes laten wassen en waren metmoedig meegegaan naar de stad, waar de koning een feest gaf aan armen en rijken, aan kleine en grooten, waar ook de veeën waren genodigd, op dat ieder zich in de geboorte van het prinsesje verblijden zou. Het was stil in het rond, nu zelfs geen geruis van veeë kleetjes bewoog langs de paden, geen geluid van veeën lachjes klonk door het struikgewas. De boze vee voelde die stilte om zich heen en de klank van vreugde hoorde ze heel van verre. De dwaas sprak ze en haar wenkprouwen tokken zich samen in angstig gedreiging. De dwaas, hij weet niet wat hij gedaan heeft. De koning was een bestman, braaf en eerlijk en fatsoenlijk, maar hij was voorzichtig, zo voorzichtig als of hij de voorzienigheid zelf op moeten zijn. En de koning hield niet van de boze vee. En daar had hij dan ook gelijk in, want hij wist immers hoeveel kwaadse riet over zijn land en volk gebracht had, hoe zij het is die de hagelslag brengt en de storm, die juicht als de donderslagen dreunen door het woud, als de nederknetterende bliksem de takken doet kraken en scheuren, de stammen doet splijten, die de rivieren buiten hun oefers doet treden, en zich verheurt in het woestergeweld van het water als het storm loopt op dijken en muren en mensenwoningen. De boze vee, ach, ze heeft de mensen wel lief, maar ze haat de mensenwereld en het mensen gedoe en hun wijnbergen en aardappelvelden. Ze zou wel willen, geloof ik, dat de mensen de aarde maar lieten zoals ze was, vol ongerepte bossen en onontgoon heiden, want de mensen heeft ze lief, maar ze haat wat de mensen lief hebben, en ze heeft lief wat de mensen haten en vrezen.  De dood heeft ze lief boven het leven en de duisteren is boven het licht. De koning was bang voor de boze vee. We bezitten in ons Koninkrijk, maar twaalf gouden bordjes had hij tot zijn eerste minister gezegd. We zullen dus ook maar twaalf van de dertien veen kunnen uitnodigen op ons feest. De minister daarop had een hoogst bedenkelijk gezicht getrokken. Ja maar, u en mij is tijd, begon hij. Maar de koning viel hem in de reden met een rustige glimlach. We kunnen er toch niet één laten eten van een gewoon, zilverde bord. Het zal zijn belediging kunnen worden opgevat. Nee, dat ging natuurlijk niet aan, moet de minister toestemmen, die veel voelde voor etikettenvragen. Nu dan, voeg de koning aanmoedigend, toen de minister bleef aardelen. U wou iets zeggen? De boze vee moet in ieder geval gevraagd worden, meende de minister. De boze moet men te vriend houden. De goede koning hield niet van cynisme. Ook irriteerde het hem dat zijn dinaag hem juist die raad gaf, die hij niet van plammens op te volgen. Zo, voeg hij misnoegd. En verder, wat was dan verder uw voorstel? De minister zweeg. Als u verder niets te zeggen hebt, als uw oordeel over de zaak nog zo weinig gevormd is, meende de koning, deed u beter eerst te luisteren en dan pas te spreken. De minister boog het hoofd en begon zwijgend te luisteren om daarna zijn oordeel te kunnen vormen. De goede veeën moet in ieder geval gevraagd worden, bedoogde de koning, toen hun minister zwijgend bleef. Sinds mensen heugnis is de verhouding uitstekend geweest tussen het hoofd en het bos. Dat moet zo blijven. We hebben nooit iets anders dan bewijzen van liefde en vriendelijkheid van de goede veeën ontvangen. Ik zou niet graag een van haar verdriet willen doen. Bovendien, het zou niet alleen slecht, het zou erg, het zou dom zijn, één der goede veeën te beledigen. Wat één aangaat, weten ze dadelijk alle twaalf. Dat geef ik toe, begon de minister haastig. Dat behoeft u me niet toe te geven, zei de koning Hoog, geërgerd door zulke ontijdige interruptie. Dat is een uitgemaakte zaak. Ze hangen als klissen aan elkaar, ze nemen altijd elkaar's partij. We zouden gevaar lopen dat ze al een weg bleven van ons feest. Er zou een breuk ontstaan. De boze vee daarin tegen staat alleen.  Maar ze is machtig, begon de minister weer en licht geraakt en vraag zuchtig. Maar ze behoeft immers van de gele zaak niets te horen, spakt de koning met kalme minachting. Wie zou het haar vertellen, met niemand is ze intiem. Het geluid van de minister klaarde op. Oh, zei hij, nee, als er niets van te weten komt, kan er natuurlijk ook geen kwaad. Juist zo, zei de koning tevreden. Nu, dan draag ik de zaak dus aan u op. Zorg dat alles in het diepste geheim geschiet. U kunt het zo voorstellen bijvoorbeeld als of de komster Veen een verrassen moest zijn. Een aardigheid voor de gasten. De minister boogt hoofd en verliet het vertrek. Denk eraan, zei hij tot de boden, die hij de 12 uitnodigingsbrieven ter hand stelde. Denk eraan dat het van het hoogste belang is dat je iedere brief aan de geadresseerde zelf in handen geeft. De koning is opgesteld dat alles een diep geheim blijft. Je begrijpt, voegt haar er met een knip oogje bij. Op haar feest, een aardigheid, een verrassing voor de gasten. En wacht, denk eraan dat de boze Veen niet is genodigd, laat zij vooral niets merken. Jawel excellentie, zei de boden, laat u dat maar aan mij over. Ik zal dat zaakje van haar vlug en handen voor je opknappen. Welgemoed begaf hij zich naar het bos. En daar had men u die man in zijn koninklijk lievrij dagen lang door het bos rondgeloerd en rondgeslopen... ...als een jager die een zeldzaam wild betrappen wil. En dachten die mensen nu heus dat de boze Veen niets van alles gemerkt zou hebben... ...dat ze niet begreep wat er gaande was. Dachten ze dat ze niet wist wat er in de brief stond... ...ar van de witte punt uit de zak van de gegaloneerde jasferskomen steken. Nog waarom de boden soms zo verschrikken en schuldig... ...en dan weer zo sloeg geheim zinnig gekeken had bij het wegmuffelen van die brief... ...zo vaak haar onverwacht ontmoet had. Waarom de Veen gesprekken bij haar nadering zo plotseling waren verstompt? En dachten ze dat ze niet gezien had hoe daar even de Veen... ...zij die immers altijd te zamen waren nu één voor één... ...om geen argwaan te wekken, het bos verlaten hadden... ...en hoe ze elkaar nu opwachten op de weg naar de stad...  ...om haar wensen te gaan spreken over het Koningskind... ... haar wensen van deugd en macht, van geluk en schoonheid. Trots hief de Veen het mooie, blonden hoofdje omhoog. Menselijk is schoonheid, voeg ze met een spotend lachje. Mensenmacht, mensen geluk, mensen deugd. Zeg Leem lachte bitter. Ik zou een mens willen zijn, spakt ze droef. Alleen om het mens dat ik zijn zou te kunnen vernietigen. Alles wat is, is kwaad, spakt de boze Veen. Al dat licht was uit haar grote blauwe ogen geweken. Diep en donker waren ze van medeleiden en verlangen en liefde en smart. Niets is goed, niets is gelukkig, niets is volkomen dan het niet zijn. Plotseling gleden vreemde uitdrukking van triomf over haar trekken. Een zachte, tedere vreugde begon in haar ogen te lichten. Het arme kind, zei ze meeleidend. Het arme, lieve, kleine prinsesje. Ik moet gaan om haar mijn gaven te brengen. Ik moet gaan. En ze ging. De vee moet krankzinnig zijn geweest, toen ze met zulke gaven zich op de weg begaf naar de feestelijke stad. De avond begon te vallen en de straalender ondergaande zon vergoelden de gevels en schitterden in de vensters. Alle huizen stonden daar geillumineerd, van onderen tot boven. Zelfs de dakvenstertjes schenen verlicht en het haantje van de toren stond hoog in de lucht als een vreugde vlam te branden. Het vreugde vuur bekaasde in de ogen der boze vee en het kleine mondje lachte triomferend. Ze moet heus krankzinnig zijn geweest. Welk verstandig wezen zou op zulke dag van licht en algemene vreugde het doodvondensdeur verspreken. Over de hoop en de vreugde van geheel een volk en dan nog denken goed te doen en dan nog zich verbeelden de enige wijze te zijn in een wereld van dwazen. Ze liep door de straat en der stad en sommige mensen die haar daar zag gegaan in de glorieschijn der ondergaande zon hielden haar vooreen hoger dan de veen, voor een engels licht gezonden door God. Men juigde haar toe waar ze ging. Zeg Leeuem lachte dover. Als je wist wat ik je brengen kom, dacht ze, je zult behaten straks, straks zul je me verloeken. Maar ze boge het hoofd niet in schuld besef, nog wankelde in haar voornemen. Ze verhaast de slechts even haar tret. Ze kwam aan de poort van het paleis en de poortwachter liet haar binnen.  Ze ging door de gang en wijt wiepe de lakijen de deuren open, maar ze naderde. Ze trat de feestzaal binnen. Heer Biedig traden de gasten terzijde en openden haar een weg. De koning die haar van verre zag komen, werd bleek als ze dood. Maar de veen stonden om het wichtje geschaard en spraken haar wensen. Deugd gaven ze aan het kindje, en schoonheid, en liefde, en verstand, en gezondheid, en beleidschap, en lieftalligheid, en macht, en rijkdom, en verbildingskracht, en gevoel. De boze feest stond in haar midden. De dood geef ik haar, spakt ze rustig. Ik ben te laat om haar mijn best te gaven te geven. Dus al eerst van alle andere gaven moeten genieten, eerst de mijne smaken mag. Maar dan, dan op haar zeventiende verjaardag, zoals ze zich woonden aan een spinnenwiel, en sterven. Niets bewogende zaal. De koningin had zich met een kreet over het wichtje geworpen. De koning stond onbeweegelijk, de ogen vol ontzetting. De gasten keken de koning vragend aan niet begrijpend. Was het een vertoning? Was het werkelijkheid? En sterven. Ze herhaalde het woord zachtjes in zichzelf. Toen begonnen ze het langzaam aan te verstaan. De achtersten begonnen op te dringen naar voren, als wilden ze haar te lijf. Een stroom van haat en angst en afschuw golfte uit alle ogen op haar aan. Dood haar, grijp haar! Begonnen ze het te roepen. De voorsten weken angstig terug. Vervloek haar, een eislinse van de veeën. Maar deze stonden machteloos. Niets vermochten ze tegen een eenmaal uitgesproken veeënwens. Toen, tot het de etiende naar voren, zij die haar wens nog niet gesproken had. Niet vernietigen, slechts verzachten, kan ik het vondens. Spak ze drof. Honderd jaar moeten slaapduren die ik tegenover de dood stellen kan. De boze vee onder wel had de zaal verlaten veiligd door de angst en de afschuw die ze verspreidde. De dwazen sprak ze en haar lippen trilte van verlangen. Alles vinden ze beter dan de dood, zelfs een honderdjarige slaap en het ontwaken daaruit, hier op aarde.  En nu zal ik nog vertellen hoe alles wat de veeënwensten in vervulling ging, hoe de koning in zijn voorzichtigheid, de dwaz, alles pinneweeden in zijn koninkrijk verbranden deed, zodat het prinsesje niet kennende waarvoor ze zich te wachten had, zich woonde aan het ene dat bij toeval bewaard bleef, en hoe ze insliep en met haar het gehele paleis en hoe de prins haar wekken kwam met zijn kus. Ach, dood en leven en liefde en huwelijk van mensenkinderen, het zijn alles wel zeer belangwekkende zaken, maar op dit ogenblik voel ik daar slechts matige belangstelling voor. Mijn gedachten immers zijn bij de boze vee, en bij haar daad, en bij het geen haar tot die daad heeft gedreven. Dit was het sprookje van de boze vee. Over de schone slaapstreinend bos mogen anderen vertellen. Einde van het sprookje van de boze vee, van Jacqueline E. van der Waals. De Brave Hendrik. Een leesboekje voor jonge kinderen. Nikolaas Anslein. Dit is een LibriVox-opname. Alle LibriVox-opnamen behoren tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilliger, ga naar LibriVox.org. Gelesen door Marcel Koenders. De Brave Hendrik. Een leesboekje voor jonge kinderen. Nikolaas Anslein. Voorbericht. Het gunstig onthaal, het welk, in het algemeen mijn leesboekjes, bij de onderwijzers mogen genieten, spoorden mij aan om de gaping tussen het spel- of leesboekje en het leesboekje voor de tweede klasse door enige anderen aan te vullen. En derhalve, zo veel mogelijk, wat de volgorde betreft, een volledig stel leesboekjes te leveren. Het werkje dat ik onder voorstaande titel aan mijn mede onderwijzers aanbied, volgt in rang op het gezegde spel- of leesboekje. Veel zouden ik nopens de keus van het onderwerp en van den vorm kunnen zeggen, indien een werkje van deze aard zulke in de uitweiding dulden kon. Alleenlijk moet ik aanmerken dat ik mij van alles wat overdreven is onthouden heb. Dat ik van geen deurden die boven het kindelijk bereik zijn, gesproken, nog van onderdeurden gewaggemaakt heb, die hun nog onbekend kunnen zijn, welk getracht heb, zoveel afwisseling te bezorgen, als het onderwerp slechts enigszins toelaat. Dat deze poging, verder de re jeugd nuttig mogen zijn, is de wens van de schrijver. De brave Hendrik. Kent jij Hendrik niet, die altijd zo beleefd zijn een hoed afneemt als hij voorbij gaat.  Vele mensen noemen hem een brave Hendrik, omdat hij zo gehoorzaam is en omdat hij zich zo vriendelijk jeegens ieder gedraagt. Hij doet nooit iemand kwaad. Er zijn wel kinderen die hem niet lief hebben. Ja, maar dat zijn ook ondeugende kinderen. Alle brave kinderen zijn garne bij Hendrik. Kinderen die met Hendrik omgaan, worden nog braver. Want zij leren van hem hoe zij handelen moeten. Als Hendrik zo braaf is dan zal hij ook zijn ouders wel lief hebben. Alle brave kinderen hebben hun ouders lief. Ja, hij heeft zijn ouders zeer lief. Daarom is hij ook altijd zo vrolijk en vergenocht. Hij krijgt toch geen lekker eten en drinken en hij heeft geen mooie klederen. Hoe kan hij dan zo vergenocht zijn? Geloof je dan dat men lekker eten en drinken en mooie klederen moet hebben om vergenocht te wezen? Ik niet. Maar daar komt Hendrik aan. We zullen het hem zelf in vragen. Jan, Willem en Hendrik. Jan, ha! Goedemorgen vriend Hendrik. Hoe komt het toch dat jij altijd zo vrolijk en vergenocht bent? Hendrik. Wel, dat is één zonderlinge vraag. Zijd jij dan niet tevreden? Ik heb alles wat ik nodig heb. En zou ik dan niet vrolijk en vergenocht zijn? Willem. Ja, maar jij hebt toch geen lekker eten en drinken? Hendrik, ei. Zijd jij zo geen vriend van lekker eten en drinken? Ik lust het ook wel. Maar mijn vader zegt dat de lekkerste eten en drinken dikwel schadelijk is. En dat met matig moet zijn om gezond te wezen. Willem. Ik geloof dat uw vader u maar iets wijs maakt. Hendrik. Nee, dat doet mijn vader niet. Hij zegt het tot mijn best. Hij weet ook beter wat mijn nuttig is. Dan ik het weet. Hendrik heeft geen vrije klederen. Maar zij zijn altijd evenzindelijk. Men ziet nooit een vlekje eraan. Wat is toch de reden dat Hendrik altijd zo netjes voor de dag komt? Zijne ouders zullen hem zeker dikwels nieuwe klederen kopen. Nee, dat doen zij niet. Ik heb laatst zijn broertje daarna gevraagd en die zeiden mij dat zijn broer altijd zorg draagt dat hij zijn klederen niet verwaarloosd. Als hij zichs de avonds uitkleed, dan legt hij zijn goed ordelijk op één de stoel. Hij laat nooit zijn klederen door de kamerswerven, zoals slordige kinderen noemen. Is Hendrik ook gehoorzaam? Ik ben laatst bij Hendrik aan huis geweest.  Maar hij moest het zien. Hoe gehoorzaam hij zijn ouders is. Als zij hem zeggen dat hij iets doen moet, dan doet hij het ook tegenstond. Hij wacht nooit tot zij het hem tweemaal zeggen. Hij zegt ook nooit, laat mijn broer of mijn zustere doen. Maar hij is altijd blijder als hij iets voor zijn lieve ouders doen kan. Als zij hem iets verbieden, dan laat hij het ook dadelijk. Hij vraagt nooit, waarom moet ik dat laten? Hij ziet ook nooit knorgen als zijn ouders hem iets verbieden. Ik prees Hendrik om zijn gehoorzaamheid. Maar hij wilde niets daarvan horen. Wat denkt hij dat hij mij antwoorden? Mijne ouders weten zeer wel waarom zij mij iets gebieden of verbieden. Zij weten wel wat mij nuttig of schadelijk is. Voei, zou ik om gehoorzaam wezen? Zou ik mijn ouders bedroeven? Toen ik laatst eens ongehoorzaam was, stond het mijne moeder de tranen in de ogen. Maar ik zal wel zorgdragen dat het niet weder gebeurt. Ik antwoorden niets, maar ik nam het besluit om in het vervolg ook zo gehoorzaam te zijn als Hendrik. Lietje van Hendrik. Mijn lievende ouders zorgen van de avond tot en morgen. Zo liefderrijk voor mij. Ik heb eten, drinken, kleren. Ik kan niets meer begeren. Dit maakt mij altoos blij. Hendrik heeft zijn broertjes en zijn zusje ook lief. Hendrik moet ik wel eens met zijn broertjes en met zijn zusje spelen. En dat doet hij ook gaarne. Als Hendrik eens een boodschap gedaan heeft en weet dat er huis komt, dan steken zij hun handjes naar hem uit. Want zij spelen gaarne met Hendrik omdat hij zo vriendelijk en toegevend is. Gij moest hem eens eens spelen met zijn broertjes en met zijn zusje. Dan zout Gij ook wel gaarne mede spelen. Hij knort nooit. Als zij hem om een afspelgoed verzoeken en als zij het hebben mogen, dan geeft hij het hen ook. En dan spelen zij samen. Hendrik denkt, ik ben de oudste en behoor ook de wijste te zijn. Een vrouw met appelen te koop. Hendrik en Willem, de vrouw. Wilt Gij ook lekker appelen kopen, jonge heren? Hendrik, nee vrouw, Willem, hoe duur zijn de appelen? De vrouw, een centens stuk Willem. Kom, geef mij dan voor een stuiver. De vrouw tegen Hendrik. Wilt Gij ook voor een stuiver hebben? Hendrik, nee vrouw, ik koop geen appelen.  Willem, wilt Gij dat ik u een stuiver lenen? Hendrik, ik dank u vriendje. Ik heb wel een stuiver, maar ik mag niet snoepen. Willem, is dat dan snoepen als men zijn geld aan appelen besteedt? Uur vader weet het immers niet. Hendrik, mijn vader heeft mij verboden. En dan doe ik het niet, al is hij er niet bij. Mijn vader zegt dat God alles ziet, Willem. Mocht Gij dan niets voor uw geld kopen? Hendrik, jawel, midst dat het mij nuttig is. En dan kopen mij naar oudersheid voor mij. Mijn moeder geeft mij dikwijls goede, rijpe vruchten. Maar die zonde vragen weg te nemen, of stil mijn geld daraan besteden, dat mag ik niet. Willem, ik ben wel blij dat mijn vader zo kwaad niet op mij is. Hendrik, mijn vader is altijd goed en vriendelijkgens mij. Maar, de vrouw, uw vader heeft wel gelijk, jongen heer, want van een snoeper komt nooit iets goed. Eén vertelling. Jacob kon, toen hij nog klein was, nooit enige lekkernijen onangeroeerd laten. Altijd moest hij eens daarvan proeven. Dan snoepte hij van de suiker, dan likte hij van de styroop, dan nam hij een appel, dan weder enepeer van zijn moeder. Hij werd dikwijls bestraft om zijn snoepen. Maar het hielp niets. Hij bestede al zijn geld aan snoeperij. En hoe meer hij die deed, hoe meer trek hij kreeg om te snoepen. Als hij iets nam, dat hij niet hebben mocht, dan klopte zijn hart wel. Dan was hij wel angstig en bevreesd dat zijn ouders het ontdekken zouden. Maar dat hielp niets. Hij ging even wel zijn entgang. Toen Jacob groter was, kwam hij een dienst bij ene heer. Hij kon deze schadelijke gewoonte niet afwennen. En toen hij al zijn geld versnoept had, wist hij geen raad meer. Hij kon even wel het snoepen niet laten. En toen deed hij het zoveel te meer van het eten en drinken, dat voor zijn een heer gereed gemaakt was. Eens had hij het zo erg gemaakt dat zijn heer het ontdekte. En hij werd uit zijn dienst gejaagd. De heer had medeleiden met hem, daarom vertelde hij het niet, aan andere mensen. Nu liep Jacob zonder iets te verdienen. Zijn ouders waren reeds lang dood. En hij moest aan alles gebrek leiden. Gelukkig dat hij nog in tijd van zij de kwade gewoonte terugkwam.  En hij zag zelf in hoe schadelijk het snoepen is. Hij verbeterde zich. En werd daarna door een en andere heer dienst genomen. Nu had hij door schade geleerd en paste wel op, dat hij zich niet meer aan dit kwad schuldig maakte. Wat doet Hendrik als hij desmorgens opstaat? Zodra Hendrik desmorgens opstaat, dan denkt hij met beleidschap aan God. Omdat hij zoveel goeds van hem ontvangt. En omdat God hem zo gunstig bewaart. Als hij dit alles nadenkt, dan wordt hij zeer blijden. Omdat God zo goed is, dan fout hij zijn de handen te samen en bide erbiedig. Goede God, ik dank u, dat jij mij deze nacht wederom bewaard hebt. Wil mij ook deze dag en altijd gunstig bewaren, opdat ik althoos braaf mag neven. En nu voor, u welgoed hij danken, amen. Als hij zijn gebet gedaan heeft, dan was het en pleet hij zich. En doet met beleidschap alles, wat zijn de ouders van hem begeren. Wat Hendrik desmiddags doet. Ik was laatst bij Hendrik's ouderste eten. Maar hij had eens moeten zien hoe oordelijk alles ging. Hendrik, die de oudste is, moest overluid het gebet doen. Hij stond erbiedig voor de tafel. Zijn broertjes en zijn zusje vouden hun handjes. En Hendrik bat, goede God, jij geeft ons voedsel. Wij danken u daarvoor. Schenk daarover u een zegen, opdat wij ons, na het gebruik deze spijzen, gezond en versterkt mogen bevinden. Amen. Het raakte het eten aan, voor zijn ouders het hem gegeven hadden. Als zij meer wensen, dan vroegen zij zeer beleefd om hetzelfde. Zij zagen ook niet om tevreden, als de ene iets meer kreeg dan de andere. Ieder kind was dubbel tevreden, met hetgene hem zijn ouders gaven. Toen zij gedaan hadden met eten, dankt Hendrik. Goede God, grij hebt ons door spijs en drank versterkt. En ons daardoor nieuwe krachten gegeven, opdat ieder zijn werk zou kunnen verrichten. Schenk ons verder u een zegen. En maak ons dankbaar voor alles, wat wij van uw goedheid ontvangen. Amen. De staven zit Hendrik, met zijn boertjes en met zijn zusje, wij zijn ouders. De vader vertelt hen dan veelgoeds, en leert hen hoe zij handelen moeten om brave mensen te worden. De kinderen zitten dan met open mond te luisteren, want zij willen garene braaf worden. De vader spreekt een dikwelst van God. 