Wetenschap in de maak - Maatschappelijke waarde van (sociaal) ondernemerschap - Michiel van Rijn
Hallo, mijn naam is Michiel Verrein, welkom fans aan de Universiteit van Tilburg bij het Departement van Sociologie en ik doe onderzoek naar sociale waardecreatie door ondernemers binnen de verzorgingstaat en zowel sociale ondernemers als de verzorgingstaat hebben als gemeenschappelijk doel sociale waardecreatie en ik ben voornamelijk geïnteresseerd in de dynamiek hiervan. Als we het hebben over sociaal welzijn van burgers, dat bedoelen we hierbij ook sociale waardecreatie en vaak wordt dit bereikt door verschillende programma's dat zich inzet op armoede bestrijding, het voorkomen van sociale uitsluiting, programma's die zich inzet op sociale stabiliteit, gelijkheid en ook integratie. De verzorgingstaat kunnen we begrijpen als een heel stelsel van sociaal beleid en programma's en zijn programma's gericht op gezondheid, de ouderzorg, familie, werkloosheid, sociale uitsluiting, maar ook huisvesting. Het is niet alleen dat de overheid bijdraagt aan deze sociale waardecreatie, het zijn ook sociale ondernemers en in de woorden van Marietta Hamer, de voorzitter van de Sociaal Economische Raad, succesvolle sociale ondernemingen kunnen namelijk ook bijdragen en de oplossing van taaien en maatschappelijke problemen. En we zien echter dat sociale ondernemers vaak actief zijn daar waar de overheid of de markt juist faalt, dus een bepaalde sociale behoefte waarin niet wordt voorzien door de overheid of de markt. En dit biedt kansen voor sociale ondernemers om juist actief te zijn. En zij zijn daardoor ook te vinden in veel sectoren, net als de verzorgingstaat ook, maar voornamelijk zijn zij actief met werk, integratie en inclusiviteitsactiviteit aan. En ter gevolgen dragen zij dan ook bij aan het bereiken van de Sustainable Development Goals. Maar waar vindt dat sociale ondernemers nu eigenlijk plaats op een heel spectrum van ondernemen? Als we naar deze figuur kijken, dan zien we helemaal rechts bedrijven staan die 100% puur gedreven worden door het maken van winst. Dan gaan we iets naar links, dan vinden we bedrijven die oog voor mensen een milieu hebben, maar nog steeds maken van winst als we alle belangrijkste doelstelling hebben. Helemaal links van het spectrum vinden we organisaties die geen verdienmodel hebben die al 100% afhankelijk zijn van financiële steun en 100% zich inzetten voor sociale impact. U raadt het vast al, de sociale onderneming die heeft wel een verdienmodel die opereren zoveel mogelijk, onafhankelijk en de maatschappelijke missie bij deze ondernemingen is altijd het hoogste doel.  Dus het maken van winst is zeg maar een middel onder de doel te bereiken. Eindelijk een jaren geleden was er nog het geluid dat Nederland achterop liep op het gebied van sociale ondernemingen en de overheid die vond dat hier wat degelijk iets aan gedaan was worden en zo zijn er ook verschillende rapporten uitgebracht. Die gaan het stimuleren van sociale ondernemingen binnen Nederland en afgelopen zomer heeft het kabinet besloten om een aparte juridische rechtsvorm op te richten voor de sociale onderneming of terwijl de maatschappelijke BV. Het is hier vast niet ontgaan dat ook sociale ondernemers in Tilburg actief zijn. Enkel jaren geleden was er nog het geluid om Tilburg aan te bieden als een soort proeftuin voor onderzoek naar sociale ondernemingen. En enkele voorbeelden in Tilburg bijvoorbeeld zijn quote 500 of de quiet 500 dat met de clip ook naar de quote 500 dat zich inzet om het in kaart brengen van armoede in Tilburg ook. En de opbrengst van dit blad dat wordt tegenwoordig gedaan een armoedeverzachting maar ook initiatieven die zich inzet op solidariteit en samenhorigheid. Of interdementia dat zich inzet om meer begrip en inlevingsvermogen te creëren om demensie. Of prinsheerlijk dat zich inzet verjongeren met ernstige leerproblemen bij het leren en werken. Of sarban de toekomst dat zich inzet voor mensen met de vluchtelingen achtergrond zodat zij beter kunnen participeren binnen de maatschappij. Of alles zelf een platform voor ouderen om zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen blijven wonen. En in het verlengde van de social app dat zich inzet om eenzaamheid onder de ouderen aan te pakken binnen Tilburg. Goed, dat zijn dus enkele voorbeelden van sociale ondernemingen ook in Tilburg. En laten we nu eens kijken hoe dan eigenlijk dat hele sociale beleid van de verzorgingsstaat eigenlijk leidt tot sociale ondernemerschap. Maar ten eerste kunnen we de vraag stellen in hoeverre is de verzorging staat van invloed op de bereidheid van mensen om het pad van sociale ondernemerschap te kiezen. Om deze vraag te beantwoorden heb ik gebruik gemaakt van grootskalige en internationale surveydata. En mensen werd gevraagd in deze vraag gelijst of zij de voorkeur hebben om als zelfstandige ondernemer door het leven te gaan. En degenen die je ja hebben beantwoord hebben ze natuurlijk gevraagd van waaronder is dat dan zo. Een van de opties was het bijdrage in de maatschappij.  En dit is natuurlijk een heel belangrijk component binnen het hele begrip van sociale ondernemer. Echter, het percentage respondente dat je voor kiest, is zeer laag. Zo rond de 1 procent. En we zien ook dat de kans hierop eigenlijk alleen maar daald afneemt wanneer de overheid meer uitgeeft aan het sociale demijngemeten als een percentage van het bruto-binnenlands product wat vaak als een maatschap fungeert voor de verzorging staat. Dus hoe sterker de verzorging staat hoe lager de kans dat mensen voor zelfstandige ondernemerschap kiezen met als motivatie om bij te dragen aan de maatschappij. Maar hoe zit dat dan eigenlijk met al actieve ondernemers? Nou om deze vraag te beantwoorden heb ik wederom gebruik gemaakt van internationale en grootschalige surveydata. En ondernemers in deze vragenlijst werd gevraagd om 100 punten te verdelen over 3 doelstellingen financieel, sociaal en milieu. En ik heb in dit onderzoek puur gekeken naar de sociale doelstellingen rond de dus positief invloed op de maatschappij. En wat blijkt als je commerciële ondernemers vergelijkt met sociale ondernemers dan vinden we een aanzienlijk verschil in de sociale orientatie. In de linker grafiek zien we commerciële ondernemers met de gemiddelde score van 23 op een schaal van 0 tot 100. Terwijl sociale ondernemers degenen die in deze vragenlijst hebben aangegeven dat zij een bijzonder sociaal milieu of een gemeenschapsdoel dienen hebben gemiddelde score van 50. Als we dan kijken naar het effect van de verzorging staat op die sociale orientatie van deze ondernemers dan vinden we dat voor zowel commerciële ondernemers aangeven met de blauwe lijn als sociale ondernemers aangegeven met de rode lijn er een positief effect plaatsvindt. Oftewel hoe sterker de verzorging staat hoe meer ondernemers eigenlijk in de hogere mate ondernemers aangeven dat zij dus ook het positieve bijdrage aan de maatschappij. Daarnaast heb ik ook nog een onderzoek uitgevoerd naar wat eigenlijk sociale ondernemers drijft om een sociale impact te meten. Deze vragenlijst was het item mijn organisatie levert aanzillijke inspanning om sociale en ecologisch impact te meten en vanaf de antwoordcategorieën meenens en sterk meenens heb ik de instemming groep gecreëerd en het blijft dat twee op de drie sociale ondernemers een impact meten. Waarom dan? Het blijkt dat type financiering hierdoor iets doet. In de linkerhistorie of de staafdiagram vinden we dat bijvoorbeeld het effect van informele relaties niet aanwezig is, dus van vriend of familie. 