Groepsprocessen: Sociale dilemma's | dr. Tila Pronk | Tilburg University | #9.4
Dit is deel vier van college negen. We hebben tot nu toe gezien dat groepen niet altijd een hele positieve uitwerking hebben op ons als individu en dat het ook heel erg moeilijk is om als groepen goed samen te werken en goede beslissingen te nemen. In het laatste gedeelte van het college gaan we praten over sociale dilemmas en dat zijn ook hele lastige situaties in groepen en ik kan opnieuw eigenlijk niet echt zeggen dat groepen een heel goede uitwerking hebben op ons gedrag. Dat zien we bijvoorbeeld in de volgende situatie, de volgende anecdote. Groningen, 1978, nou ik was al niet geboren, jullie denk ik ook niet, maar er gebeurde wel iets toen, namelijk op platte land van Groningen was het koud, heel erg koud. Een ijs koude winter, zo koud dat de elektriciteitsdraden bevroren waren. En dat was echt een hele gevaarlijke situatie, want dat betekende dat mensen geen verwarming hadden, geen warm water en vooral natuurlijk voor jonge kinderen en juist kwetsbare groepen en ouderen, was dat kan het echt een levensbereigende situatie worden, dus een heel groot probleem, maar gelukkig had de lokale smid, de platelijke smid, een generator, een noodgenerator en die zal in principe alle huishoudens van elektriciteit kunnen voorzien. Maar dat kom alleen als iedereen zich aan de volgende regels zou houden. De temperatuur in huis mocht niet hoger worden dan 18 graden, mensen mochten maar één lamp aan hebben, ze mochten geen televisie kijken en ook geen warm water gebruiken. Als iedereen dat zou doen, dan zou die noodgenerator het lang genoeg kunnen houden, zodat alle elektriciteitsdraden weer hersteld konden worden en iedereen weer gewoon gebruik kon maken van het elektriciteitenetswerk. Nou, dan zou je denken, fijn, dan weten we wat moeten doen en dan gaat iedereen dat gewoon doen, opgelost. Nou, dat is natuurlijk niet hoe mensen werken, want dit was eigenlijk het resultaat. Mensen gingen gewoon vrolijk hun gordijnen allemaal dicht doen en ze kroopen met ze alle lekker achter de televisie, deden hun lampjes aan, gingen samen gezellig in bad, lekker warm worden in het warm water. Nou, dat was heel leuk voor de paar uur dat het duurde, want daarna binnen noottime ging die noodgenerator natuurlijk kapot en zaten ze allemaal weer helemaal in de panarie, want ze hadden helemaal niks meer.  Ook geen temperatuur van 18 graden of één lamp in huis, dus door het eigenlijk het collectieve gedrag van iedereen die zich niet aan de regels hield, ging uiteindelijk de hele groep eigenlijk gewoon had pech, want de situatie was nog weer veel slechter dan voorheen, als mensen zich wel aan de regels hadden gehouden. Nou, dit is een voorbeeld van een sociaal dilemma. Een sociaal dilemma is eigenlijk een situatie waarin er een conflict is. Het is je eigen belang en het belang van de groep. Maar tegelijkertijd ben jij ook lid van die groep. Dus als wij ons allemaal op een egoïstische manier gedragen en allemaal alleen maar ons eigen belang naastreven, dan gaat de groep helemaal falen en dan heeft het zo negatieve gevolgen voor de groep dat we allemaal verliezen. Dus in een gewikkelde situatie, we willen allemaal heel graag egoïstisch zijn, we willen heel graag het onszelf zo prettig mogelijk maken, maar tegelijkertijd weten we als we dat allemaal massaal doen, verpesten we het voor ons allemaal. Doet je dat misschien ergens aan denken? Ja, dit gedrag, ik hoop het wel. Het is namelijk het antwoord op een van de vragen die ik gestelte heb aan jullie in het eerste college alweer een tijdje geleden. Waarom gedragen we ons op een manier die ons op een lange termijn schade toe brengt? Ik heb het natuurlijk over klimaatverandering. Echt een prototypisch voorbeeld van een sociaal dilemma. Het geeft om meteen een complexiteit weer. Want als je het bekijkt op individueel niveau, als wij ons op een verantwoordelijke manier willen gedragen en heel veel mensen willen dat in theorie, dan brengt dat wel wat ongemak met zich mee. We moeten de fiets pakken als het regent, we moeten misschien geen vlees mee eten terwijl we dat heel erg lekker vinden. Op vakantie naar Lutjebroek, een plaats van naar Ibiza, allemaal dingen die we van je denken, ja, niet echt heel leuk, niet echt heel fijn voor mij. Het zijn kleine oplofferen, maar voor ons als individu best onprettig en ook best wel een impact op ons eigen leven.  En ook als je het op wat groter niveau, op landelijk niveau bekijkt, ja, heeft eigenlijk het verantwoordelijke gedrag, ja, best wel veel nadelen voor landen, want die vervuilende fabrieken die zijn vaak heel winstgevend en er zit heel veel belasting op benzine en op andere hele vervuilende stoffen. Ja, dat brengt heel veel geld in het laadje voor het rijk, voor de schatkist van ons allemaal. Dus al het vervuilen, dat heeft heel veel, ja, eigenlijk heel veel positieve uitwerking op ons, ook al is het heel slecht. We weten dat natuurlijk allemaal, dus het liefst willen we als individu ons allemaal een beetje vervuilend gedragen. Maar ja, we weten inmiddels ook als we dat allemaal doen, en dat hebben we gedaan voor een hele lange tijd, veel te lang, dan heeft dat hele grote gevolgen voor ons allemaal, want klimaatverandering is hier en het gaat niet meer veranderen en het gaat niet meer weg. Dat zien we elke zomer weer als we recours breken en het de hetste zomer ooit is en de overstromingen zijn en orkane wereldwijd, maar er is gewoon een heel groot probleem en dat hebben we eigenlijk met z'n allen veroorzaakt. De politici verrop met vervuilende regels opgesteld en mensen niet genoeg aangemoedigd om een gedrag te veranderen en te slapen regels voor vervuilende fabrieken. Ja, dus die klimaatverandering is daar en dat is echt het resultaat. Eigenlijk wat we dus hebben gezien in Groningen, maar dan in het groot, dus we hebben allemaal veel te lang onze gedijnen dichtgedaan en tv aangehaald. En nu zitten we eigenlijk met de gebakken peren. Dus om hier om de tegen te gaan is er nu langzaam steeds meer urgentie om samen te gaan werken om die klimaatverandering in ieder geval af te remmen en hopelijk nog een beetje iets te redden wat er te redden valt. Nou, dus klimaatverandering is echt zo'n voorbeeld van een sociaal dilemma waarin we ons liefst ecovisies willen gedragen. Dat hebben we ook heel lang gedaan, maar uiteindelijk verliest daardoor de hele groep en gaat de hele aarde naar de knoppen. Een ander voorbeeld van een sociaal dilemma is ook een van de vragen die ik heb opgeworpen in het eerste college. Waarom is het zo lastig voor mensen om regels te vormen te volgen sorry die essentieel zijn voor onze gezondheid.  Ik heb het natuurlijk over covid regels die opgesteld zijn in de pandemie. Heel duidelijk wat je moet doen toch ook heel duidelijk waarom je dat moet doen. Moet allemaal afstand houden. Heel goed onze handen wassen en geen handen schudden. En nou ja, goed, we kennen ze, we kunnen ze allemaal inmiddels wel dromen. Dat is voor het grote plaatje heel belangrijk dat het virus zich niet verspreidt en dat we allemaal uiteindelijk gezond kunnen blijven de ziekenhuizen niet overstromen met mensen. Maar voor het individu is het helemaal niet fijn want ja, je wil natuurlijk de mensen waar je van houdt, die wil je liefst heel dichtbij houden. We vinden het leuk om feestjes te vieren, lekker te gaan shoppen. En ja, goed, dus voor het individu is het eigenlijk een opoffering verges een opoffering. Dus je hebt daar ook weer de frik ziet tussen wat is nou goed voor het individu en wat is nou goed voor de groep. En tegelijkertijd al die individuen vormen samen de groep. Dus je hebt eigenlijk geen conflict want ja, je bent zelf ook onderdeel van die groep heel ingewikkeld. En die sociale dilemmas zijn veel onderzocht, maar ook heel vaak in een soort van kunstmatige laboratoria settings. Waarbij zo'n heel complex probleem eigenlijk heel erg klein wordt gemaakt en wordt teruggevoerd tussen onderhandelingen tussen twee partijen. Dus hoe kan je nou verzorgen dat mensen zich uiteindelijk beter gaan samenwerken, meer co-operatie. Dus niet zo zeer voor zichzelf kiezen, maar meer voor het belang van de groep. En dan blijkt uit die laboratorium studies dat een hele goede strategie om te gaan onderhandelen is de voor- wat hoort wat strategie, oftewel tit-for-tet strategie. Nou, dat is een onderhandlings strategie waarbij de eerste stap co-operatief is en daarna bij elke wordt elke vorige stap van de ander nageboots. Dus in eerste instantie begin je met iets co-operatiefs. Als je het hebt over klimaatverandering, kun je bijvoorbeeld ene zeggen nou ik sluit die vervuilende fabriek en dat is mijn eerste handrijking. Nou, jullie, wat gaan jullie doen? Nou, dat zegt het andere partij zegt nou, dan doe ik het ook. Oké, dat is een co-operatief. Dus wat kan ik nu weer doen? Dus je gaat eigenlijk co-operatief zijn naarmate als die andere dat ook is. Dus het begint eigenlijk vergevingse zin.  Hoeveel ruzie je ook hebt, die begint altijd met iets co-operatiefs en vervolgens simuleer je eigenlijk, doe je eigenlijk de ander na. Dus als jij begint met iets positiefs, bijvoorbeeld ik sluit een vervuilende fabriek en die ander zegt nou, ik heb net een nieuwe vervuilende fabriek geopend, dan stop je natuurlijk met co-operatie, want die doet voor wat hoort wat. Dus als die ander niet meegaat, dan stop je en dan ga je dus niet meer verder door met de onderhandeling en dat doe je om te voorkomen dat je wordt uitgebouwd. Het leidt tot meer gelijkheid. Dus je wordt op dezelfde manier behandeld. Het is heel makkelijk te begrijpen wat die strategie inhoudt, hoe je moet reageren. En uiteindelijk is het idee natuurlijk dat het leidt tot meer co-operatie, dat je elkaar gewoon steeds beter de hand rijdt en uiteindelijk op die manier uit zo'n probleem komt. Het nadeel van die voor- wat- hoort- wat- strategie is, ja, ik zei het al even, het zijn veel laboratorium experimentjes die ik eigenlijk moeilijk te generaliseren vindt naar het echte leven. Want in het echte leven zijn er heel veel hele complexe factoren. Dus ik denk dat het belangrijker is om te kijken naar wat nou in het echte leven goed helpt als je gaat onderhandelen met een andere partij en je wilt samen goed uitkomen. En dat heeft ook belang voor jullie allebei. Wat dan goed kan helpen is op zoek te gaan naar een integratieve oplossing. En een integratieve oplossing, dat wil zeggen, dat je een oplossing probeert te vinden voor een conflict waarbij beide partijen compromissen sluiten op basis van hun verschillende belangen. Dus jij geeft iets op, jij doet iets wat eigenlijk voor jou zelf niet een heel erg big deal is, wat je eigenlijk wel prima vindt. En die ander, die doet dat ook. En op die manier ga je eigenlijk op zoek naar hoe kunnen we nou hieruit komen op een manier waarop we allebei toch niet teveel verlieesleiden, het sprettig houden voor onszelf en toch tot een goede oplossing komen. En dat is meestal heel behulpzaam als je hele, hele complexe gesprekken aan moet gaan met mensen waar je toch afhankelijk van blijft. Nou, we hebben tot nu toe heel veel gepraat over het effect van groepen. 