Kindercollege corona en je brein | De invloed van online les
Urenlang voor het scherm zitten en na je juf of meester luisteren, werkt gewoon niet zo goed. Waarom is dat? Wat gebeurt er nou eigenlijk in je brein als je dingen probeert te onthouden? Hoi, ik ben Marie Postma en ik ben docent en onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg. Dankzij de coronapandemie ging in de scholen voor een bepaalde periode dicht. En jullie hebben heel veel lessen online gehad. Was het altijd makkelijk om je aandacht voorbij te houden? Voor ons onderzoekers is dat best wel lastig en ik zal jullie vertellen hoe dat komt. Ik doe onderzoek naar hoe we dingen waarnemen en waarom dit soms lukt en soms helemaal niet. En voorbeeld, soms praat iemand tegen je maar hoor je niet wat die persoon zegt omdat je met je gedachten ergens anders bent. Dit noemen wij met een Engelse term, mindwondering. Dat betekent dat je gedachten afdwalen. Dat gebeurt soms ook tijdens een les. Wij weten uit wetenschappelijk onderzoek dat na 15 of 20 minuten de aandacht van leerlingen voor wat de leerkracht zegt heel sterk afneemt. Er zijn zelfs momenten dat minder dan de helft van de kinderen echt goed oplet tijdens de les. Je aandacht verslaapt als de stof saai is of als je moe bent of gestrest. Als je gelukkig bent of als de stof leuk is of je bent echt goed in dan komt mindwondering juist veel minder vaak voor. Het volke van online lesen vanuit huis lijkt nog veel moeilijker dan les in een klaslokaal. Urenlang voor het scherm zitten en na je juf of meester luisteren werkt gewoon niet zo goed. Waarom is dat? De belangrijkste reden is tot er thuis veel meer afleidingen zijn. Of het nou je mobieltje is met Snapchat en TikTok berichten. Je hond of kat die om aandacht vragen. Geluiden uit de keuken of een werkgesprek dat je ouders aan het voeren zijn. Dat alles zorgt ervoor dat je gedachten gaan afdwalen van de les. Je kan je aandacht zien als een soort energie van je brein. Als je goed hebt geslapen dan heb je veel brein energie. Dan kan je dus veel aandacht besteden aan waar je mee bezig bent. Maar stel dat je twee dingen tegelijkertijd probeert te doen. Bijvoorbeeld aandacht geven aan je online les en nadenken over wat je vanmiddig met je vrienden gaat doen.  Dat wordt heel lastig voor je brein. De kans is groot dat het niet lukt om aan allebei tegelijkertijd te denken. Dus je zult één van de twee gedachten de voorkeur geven. Bij onderzoek naar aandacht en mind wandering gebruiken we verschillende technieken. Eén daarvan is eye tracking. We meten de oogbewegingen van iemand die naar een scherm kijkt. Bijvoorbeeld om een online les te volgen of een tekst te lezen. Zo is er uit onderzoek gebleken dat kort voordat je aandacht wordt afgeleid van de taak waar je mee bezig bent, je ogen vaak iets meer gaan knipperen dan normaal. Daarnaast meten we ook de bewegingen van de computermuis. Want ook daaruit kunnen we aflezen of iemand gevolgist is op de taak waarmee die bezig is. Bijvoorbeeld als je computermuis van punt a naar punt b moet bewegen en je bent met je gedachten ergens anders, is de kans groot dat je muis niet direct zal bewegen, maar een beetje krom. Ten slotte doen we ook onderzoek naar de hersenactiviteit zoals te zien op de foto. Uit het elektrische signaal in je hersenen kunnen we zien dat kort voordat je gedachten van de les afdwalen je hersenen niet meer goed externe informatie kunnen verwerken. Dan komt het soms voor dat je niet meer hoort wat jouw juf of meester zegt. Zonder dat je het weet doet je leerkracht waarschijnlijk al van alles om het afdalen van jouw gedachten tegen te gaan. Bijvoorbeeld het geven van hele korte lessen. Afgewisseld met verschillende activiteiten en kleine toetjes. Ook tijdens thuisonderwijs zullen je ouders misschien hun best doen om te zorgen voor zo min mogelijk prikkels in je omgeving. Maar kan je ook zelf je gedachten beter controleren? Dat kan gelukkig door ademhalingsoefeningen te doen. Ook wel bekend als mindfulness. Dit kan helpen als je heel druk bent in je hoofd en je daardoor slecht kunt concentreren. Probeer het maar eens. Maar laat je gedachten soms ook los wanneer je niet met school bezig bent. Dat is erg belangrijk. Het is goed voor je geheugen en voor je creativiteit. Zo, dit was mijn kindercollege. Ik hoop dat jullie je aandacht erbij hebben kunnen houden. We gaan nu kijken naar mijn collega Sylvie. Ze gaat jullie vertellen over onthouden bij ons online les. Veel plezier. Ik ben Sylvie Colin. Ik ben docent aan de Universiteit van Tilburg.  Mijn collega Marie heeft jullie zojuist verteld waarom het zo moeilijk is om je te concentreren tijdens een online les. Maar misschien heb je ook wel eens gemerkt dat het moeilijker is om dingen te onthouden. Daarover ga ik jullie nu wat vertellen. Doe ons op naar geheugen en leren. Daarbij maak ik vaak gebruik van een MRI scanner. Die MRI scanner is een manier waarop je foto's kan maken van de binnenkant van iemand's brein. Lijk een poefel in de scanner die een taakje uitvoert. Tijdens die taakje uitvoert maak ik die foto's van het brein. En kan ik zoals je hier op het voorbeeldplaatje ziet zien welke gebieden actief zijn tijdens die geen taakje uitvoert. Hier zijn behoopt de oranjegekleurde gebieden actief. Wat gebeurt dan eigenlijk aan je brein als je dingen probeert te onthouden? Dat zal ik jullie proberen uit te leggen aan de hand van een voorbeeldje. Denk maar eens terug aan je laatste rekenles op school. Daar gebeuren allemaal een soort vaste gebeurtenissen in die altijd een beetje op elkaar lijken. Misschien de laatste rekenles kreeg je een bepaald soort uitleg van je meester die voor het digibord stond. Je kreeg een aantal opdrachten die je uit je werkboek moest maken. En waarschijnlijk kreeg je ook de kans om vragen te stellen. Dat soort gebeurtenissen worden opgeslagen in het episodisch geheugen. Dat is eigenlijk een moeilijk woord voor dat deel van je geheugen waarmee je gebeurtenissen op slaat. Je kunt je deze gebeurtenissen afzondelijk herinneren zoals we op de echte leg voor het digibord maar je kunt je ook herinneren dat die gebeurtenissen verbonden zijn aan elkaar. Omdat ze natuurlijk allemaal gebeurden tijdens diezelfde rekenles. Misschien dat je nog andere gebeurtenissen die daar verbonden zijn mee zijn ook herinnert, zoals bijvoorbeeld een grappig voorbeeld wat je meester gaf te laatste les. Het gebied wat belangrijk is bij de onthouden van dat soort gebeurtenissen heet de hippocampus. Dat zie je hier in het blauw op het plaatje. Doordat zo'n rekenles vaak op eenzelfde manier plaatsvindt bouw je eigenlijk als het ware een soort schema in je berein op van gebeurtenissen die altijd plaatsvinden tijdens zo'n rekenles. 