Testament van mevrouw De Tonnette | Gerard Keller | Published 1800 -1900 | Talkingbook | 1/4
Hoogstuk 1 van het testament van mevrouw de Tonnet. Dit is een LibriVox opname. Alle LibriVox opname behoort tot het publieke domein. Voor meer informatie of om je aan te melden als vrijwilligig, ga naar LibriVox.org. Voorgelezen door Anna Simon. Het testament van mevrouw de Tonnet door Gerard Kellig. Hoogstuk 1. Grote en kleine plannen. Mevrouw de Tonnet sloot half de ogen. Terwijl zij haar hoofd enigszins naar achter weerp. De rechterhand even ophief en zeiden Ja, kindlief, dat kennen we. Lina Achten staakte haar lezing en zag de oude dame vragend aan. Ja, lintje, ging mevrouw voort. Dat is de oude methode. Hij durft niet zeggen dat hij ze lief heeft. Het hebt meisje wat het verkeert op en denkt dat hij niet van haar houdt. En eerst op de helft van het tweede deel komt het uit dat ze elkaar beminnen. En aan het slot trouwen ze. Zou het ook niet denken? Ik geloof wel niet dat ze elkaar krijgen. Ik ook, bedunktes dat we de rest wel schenken kunnen. Of vind je het erg mooi? Nee, niet. Wel, nu best de meid, doe dan het boek straks maar weer in de portafijen en schenk me nog maar een kopje thee. Lina sloot het boek en deed wat mevrouw Tonnet verlangt had. Het is ook eigenlijk te mooi weer om te lezen, zeiden ze, het kopje aan de oude dame overrijkende. Mevrouw knikte toestemmend. Als ik ook nog maar 22 was, zoals jij, zouden we niet in het priëel blijven zitten. Maar zie je, mijn kind, ik heb vandaag al een hele wandeling gemaakt en ik moet oppassen dat ik me niet vermoei. Als de benen 75 jaar heb meegedaan, moet me niet teveel van z'n vergen. O, dat men ik niet. Ik vind het hier best. Ik zou niet eens verlangen om te wandelen. Maar ik bedoel dat de lucht te lekker is en de tuin te fris en te geurig om heel veel attentie voor een boek te hebben. Ik ook. Het doet me denken aan het vers van poot. Hoe rust het hangend loof der luisterende bomen. Geen wind beroerde vlakke stromen. Het slaperig veld wordt blind, een stom en doof. Hoe is het ook verder? Ik heb nooit poot gelezen. Nooit poot gelezen? Ja, dat is wat ouderwets, dat erken ik. Maar in mijn jonge tijd had men veel met hem op.  Mijn vader dweepte met hem. Ik heb boven nog zo'n kwartijn staan. Je weet wel, met die roodledere band en... Ik geloof wel dat ik het boek gezien heb. Maar ingegeken heb ik het nooit. Niet? Toekind, haal me dan mijn poot eens. Er staan zulke allerliefste printjes in. Het is wezenlijk. Er komen veel boeken uit en mooie ook. Maar daarom moet men toch de oude niet zo helemaal vergeten. Het is net een boek om nu zo eens in te kijken. Lina verliet priheel, tot achter in de uitgeschrekte tuin... ...der woning van mevrouw Totonet was aangelegd... ...en begaf zich naar de ruimen bovenkamer. Die, behalve andere bestemmingen, diensteed als bibliotheek. En hieraan haar naam ontleende. Mevrouw zette zich nog wat gemakkelijker... ...in haar rietenstoel met hoge leuning. Die, even als de zitting, met een zacht kussen was bekleed. Ze wachter geduldig, de terugkomst van Lina af. Ze had geen haast meer. Als men 75 is, weet men... ...dat al dat jagen en eilen in het leven niet baat. Alles komt op zijn tijd voor hem die weet te wachten. Haar nog altijd schoon gelaad... ...drukten ook die kalme gemoedstemming uit... ...die één der bekoorlijkheden van de ouderdom uitmaakt. Toch was de gloedhaar donkere ogen nog niet gedoofd. Al vonkonden ze niet meer zo als vijftig jaar geleden. Toen die sneeuwitten dunne haren... ...nog als dichtte zwarte lokken... ...de donkere tent van haar wangen... ...en haar voorhoofd minder in het oog deed van. Haar mond had nog altijd een vriendelijke trek. Een herinnering aan de glimlach die haar toen eigen was. Maar glimlachen en lachen doen oude mensen niet meer. Al is hun hart ook niet ongevoelig voor blijde gewaarwoordingen. Haar gestalte was nog niet gebogen... ...maar het koste haar blijkbaar enige moeite... ...om zo recht te blijven gaan. Dit gaf haar iets stijfs in haar houding. Dat tans echt er niet zichtbaar was. Nu ze tegen de leuning van haar stoel zich had aangedrukt... ...voor zich uitstaarde naar de gouden regens en de serringen... ...waar van de jeugdige frisse bloemen en bladeren... ...de lijst vormden van het eerbiedwaardig portret... ...der Baroness de Tonetbrandtour. Want Lucie de Tonetbrandtour was van Adel. Al kwam haar naam niet voor onder de geslachten... ...weer Adeldom bij konertelijk besluit was erkend. Haar overgroot vader had toen hij bij de teruggroeping... ...van het edict van Nantes zijn vaderland verliet...  ...ook zijn Adelijke titel afgelegd... ...die weinig voegde bij de bekrompen levenswijze... ...waartoe hij gedwongen was. Haar grootvader had hem even min laten gelden. Haar vader had toen hij voor tuin genoeg bezat... ...om haar op te houden, pogingen aangewend... ...om zich weder als Edelman te doen erkennen... ...maar de onrustige tijden op het laatste ervoorige eeuw... ...halde hem belet die tot een goed einde te brengen. En voor een betere dagen aanbraken... ...was hij gestorven zonder zoons na te laten... ...die hun erregte konden doen gelden. Lucie de Tonet was de enige afstammeling... ...van het oud-aardelijk geslacht... ...de Tonet brandtoer... ...en met haar zou de laatste ten graven dalen... ...die deze naam voerde... ...want de zonen haar overleden zusters... ...even als Lina... ...de kleindochter van haar vaders enige broer... ...die ook geen zoons had... ...toegen de naam hun vaders. In haar jeugd had Lucie meer dan eens... ...een huwelijk kunnen sluiten... ...maar zij die haar hand vroegen... ...waar de personen niet... ...welke de naam en de titel van de Tonet... ...voor hun zonen hadden kunnen vragen... ...en ze had aan een ongehoed leven... ...de voorkeur gegeven... ...of liever, gewacht op een partij... ...welke haar illusie had kunnen verwezen... ...en die partij had zich nooit aangeboden. Ze was ongehoed gebleven. De titel van mevrouw... ...die zij langzamer hand... ...om haar leeftijd te aangenomen... ...kam haar niet rechtens toe... ...maar zo zij voor zichzelf... ...het vooruitzet had opgegeven... ...de naam van Tonet in het leven te houden... ...een hoop bleef haar nog over. Haare achternicht Lina... ...die zij na de dood haar ouders... ...in het huurlijk te zien treden... ...en aan de zoon van deze... ...de naam, zowel niet... ...de baronnentitel... ...van de Tonet te kunnen overdragen. Met de naam zou hij ook... ...haar aanzienlijk voor tuin... ...altans voor een groot deel... ...bekomen. Hier is de poot nicht... ...maar hij was geducht bestoven... ...zijde Lina... ...die een goede poos was weggebleven... ...om het werk te zoeken. U hebt er het laatste jaar... ...ook niet veel ingezien. Nee, meisje... ...ik herinner mezelfs niet meer... ...wanneer ik het boek voor het laatst... ...opensloeg. En toch is het... ...als of ik het gisteren... ...nog in de handen heb gehad. Zo ken ik het. Geef het eens hier. De oude dame... ...nam de kwartijn uit de handen... ...haare nicht... ...en sloeg hem open. Maar... ...als tonde haar ogen nog helder...  ...zij deden toch de dienst niet meer... ...die ze ervan verlangde. Ze trachten de letters te herkennen... ...maar het ging niet meer. En zolang de zon aan de hemel was... ...liet ze haar lonjet rusten. Daarvan maakte ze alleen... ...als avonds gebruik... ...omdat... ...dat gas ligt zo schel was. We zullen straks wel eens zien... ...zijde ze... ...kal met boek nedelegende. Er ligt nog een leesteken bij... ...zijde Lina... ...het weder opnemende... ...als begreep zij niet... ...waarom haar en niet... ...de lezing uitstelde... ...en ze... ...opende het boek weder... ...op de plaats waar het leesteken lag. Het was een reepje per kament... ...waarom met flinke staande letters... ...de woorden geschreven stonden. Wat wil het zeggen niet? Dat is Latijn... ...zijde mevrouw de tonnet. Tot hier toe... ...heden... ...morgen... ...verdag. Kent u Latijn niet? Nee... ...maar mijn vader heeft het me gezegd... ...wat het betekende... ...toen hij het geschreven had. Een mooie hand... ...niet waar? Krachtig... ...en duidelijk. Juist zoals mijn vader was... ...hut als een echte de tonnet... ...even als je... ...grootvader. Ik kan me hen... ...nog zo precies voorstellen. Ze waren groot... ...en slang... ...en zo... ...statig... ...en waardig... ...als het tegenwoordige slag... ...niet meer is. Jammer, hè? Dat ze geen zoons hadden... ...zijde Lina... ...met een glimlachje... ...want zij wist... ...dat dit het stokpaardje haar... ...nicht was. Juist... ...erg jammer... ...en vreemd toch... ...ook... ...niet waar? Lina... ...haalde de schouders op. Dat was een zaak... ...waar van... ...zij minder verstand had. Een vader... ...had drie dochters... ...en grootvader... ...maar één. Geen enkele de tonnet. Er zullen er nog wel in Frankrijk zijn... ...zijde Lina... ...een troostgrond aanvoerende... ...waarvan ze al meer... ...malen gebruik had gemaakt. Ik heb nooit... ...de naam meer ontmoet. Ik denk... ...dat ze in 93... ...allen... ...op het schaven vot... ...zijn gestorven. Wel mogelijk... ...maar zou het er zo veel... ...toen? De wereld kan toch wel zonder... ...tonnets bestaan... ...zonder... ...tonnets bestaan... ...zonder... Dat zal ik niet zeggen... ...maar dat de naam... ...die eeuwenlang... ...beroemd was... ...moet uitsterven zie je... ...dat is jammer. Als ik nu nog maar mocht beleven... ...dat jij... ...troudt. Ik? Ik heb er in het geheel... ...geen plan op. Ik blijf bij u. En met de tijd word ik ook... ...op dezelfde manier... ...als u... ...een mevrouw. Als zal ik me zo goed... ...niet houden als u. Ik zou mezelf... ...wel eens op mijn 75... ...te willen zien.  Er was geen heer tegenwoordig... ...toen Lina ochte... ...die wens uit... ...anders had hij zeer zeker gezegd... ...dat hij oneindig lievig... ...haar zag zoals hij nu was... ...met haar naïef... ...vriendelijk gezichtje... ...haare kastanjebruine haren... ...haare blauwe ogen... ...die zo lachend... ... iemand konden aanzien... ...haar door schijne tent... ...en haar tengere... ...bevallige gestalten... ...waarvan het enige gebrek was... ...dat ze niet langer was. Wat zou we... ...over 50 jaar... ...vanover zijn gebleven? Zeker zou zij... ...de staat gedaan... ...maar niet gelijk zijn... ...die tans over haar zat. Kindlief... ...zijde me, vrouw Tannet. Je hebt nog meer dan een half eeuw voor je... ...en ik ga je niet aan... ...mijn voorbeeld te volgen. Waarom niet? U hebt er u toch wel goed bij bevonden, geloof ik? Wie verzekert u dat? Wel, dat is nogal natuurlijk. U zal het me toch niet willen wijsmaken... ...dat u nooit eens aanzoek hebt gehad. Nu, dat zal ik ook niet beweren... ...maar, Linkje... ...daar kwam wat idolheid bij. Ik had gewinst een man te krijgen... ...die de titel van mijn grootvader kon overnemen. En daarop heb ik gewacht... ...totdat... ...totdat het te laat was. Juist. Ja, die kant is nu verkeken. Nog niet, lief kind... ...zijde me, vrouw Tannet... ...haren niet met een veel betekende blik aanzienden. Niet? U denkt u toch nu niet meer aan? Voor mezelf niet. Maar ik heb nog een achternichtje. En als die trouwt... ...zou er mogelijkheid bestaan... ...dat er nog eens... ...een mannelijke de Tannet kwam. Maar mijn kinderen... ...als u die bedoelt... ...zou er toch altijd naar mijn man heet de Tannet. Ier man zou er niets tegen hebben... ...om bij zijn naam... ...die van mijn vader te voegen... ...als hij daardoor ook... ...het geld kreeg... ...der familie de Tannet. Nee, dat geloof ik ook niet... ...zijde Lina na een post hebben nagedacht. Maar dit is een erg raar praatje niet. Ik spreek over mijn kinderen... ...en ik ben nog niet eens getrouwd. Dat mag je tegen mij wel doen, Lintje. Wij mogen samen zowel eens... ...luchtkastelen bouwen. Ik heb er met opzet... ...nooit vroeger op gezins speeld. En niemand weet het ook... ...want als de mensen het wisten... ...zouden er al heel spoedig... ...jonge lij op je afkomen... ...om in het niet om jezelf... ...maar om je geld te doen was. En dat zou ik jammer vinden. Wie je meisje... ...om haar geld neemt...  ...is de ware echt genoot niet. Meisjes zonder geld... ...krijg een zeldende man... ...zijde Lina. Ben je er geen... ...dan één die om haar geld komt... ...zoals ze mij volgen. Ik was sterk genoeg... ...om mijn af te wijzen. Maar of mijn Lintje... ...ook zo sterk zou wezen... ...durf ik niet zeggen. Daarom kind lief... ...is het maar beter... ...dat de mensen geloven... ...dat je neef Pieter... ...en aan het stazen... ...mijn erf genomen zijn. Laten we daar niet over spreken, Nigt. Ach, ik weet heel goed... ...hoe anderen erover spreken... ...als wijg ik zelf erover. Alle mensen moeten sterven... ...en al ben ik nog krachtig voor mijn jaren. De grootste helft heb ik achter de rug. En ik weet zeker... ...dat mijn neven er ook zo overdenken. Schut niet maar niet met je hoofd. Het is menselijk. En als ik kwam te overlijden... ...voer ik een achterklein neef had... ...zouden zij ook elk een derde krijgen. Want een derde... ...bleef toch altijd voor jou. Hen, Nigt. Ik kan me niet begrijpen hoe je er plezier in hebt... ...om over zulke dingen te praten. Ik heb wel eens gehoord... ...dat dit heel verkeerd is. Alsof leven en dood afhingen... ...van het geen de mensen zelf... ...eroverdenken en zeggen. Maar ik zal erover zwijgen. Vertel het ook maar aan niemand anders. Vooral niet van dat derde gedeelte hoor, kind. En nu wordt het me wat koud. We moesten maar naar binnen gaan. Eindigde de oude dame terwijl ze opstond. We wilden gaan mijn boek dragen en mijn breiwerk. Truitjes al de rest wel weghalen. Mijn verhoudentonnet begaf zich langzaam... ...maar met nog vaste schreden en staatige houding... ...naar haar huiskamer... ...gevolgde haar Nigtje... ...die de boeken en het breiwerk toch... ...en bij zichzelf overwoog... ...hoe zij niet zou herinneren... ...dat deze avond... ...doorkas vergaderde... ...waarvan zij één daar ijveren geleden was. De dames hadden begrepen... ...dat door Lina Ochten in de bestuur te kiezen... ...de steun van mijn vrouw Tonnet... ...haar niet ombreken zou... ...en die verwachting was dan ook niet beschaamd. Ze had die onderscheiding voor haar Nigtje... ...zeer op prijs gesteld. De enige schaduw zijde was... ...dat zij nu en dan... ...haar gezelschap moest missen. Ze kon het wel omderen... ...maar ze was haar zo aan gewoon... ...dat zij haar altijd ongaarne... ...naar de vergadering zag gaan. Ze vergat die dan ook getrouw... ...zelfs als zij zich herinnerde.  Wat gaan die weken spoedig om... ...zijde Lina... ...tewijl zij de gaskoon ontstak. Ja, heel gauw... ...antwoordde me vrouw. Denk aan dat ene blind, Lina... ...dat klempt wat. Ja, Nigt... ...alweer woensdag. Als er in het najaar geverft wordt... ...moet ge me helpen onthouden... ...dat we daar wat aan laten doen. Zeker, Nigt... ...we kon het ook wel eerder laten maken. Je weet wel dat ik niet gaande werk... ...en ook volk in mijn huis heb. Er zijn heel geschikte mensen onder. We hebben in Dorcas... ...de vrouw van een verfig. O ja, dat is waar ook. Ik zou bijna vergeten... ...dat het vanavond Dorcas was. Wat, voeg me vrouw. Dorcas avond, Nigt... ...deze alweer veertien dagen geleden. Oh, wezenlijk... ...maar je kunt wel eens over slaan. Als u het verlangt? Nee, dat niet. Ik dacht alleen maar... ...dat het niet nodig was... ...dat ge er altijd heen ging. Nodig, nee. Zo direct niet. Maar ik moet vanavond een rapport uitbrengen. Zo, rapport. Nee, kindlief. Dan mag ik je niet terughouden. Ga dan maar. Je hebt even wel geen haast, is het wel? Oh, volstrek niet. De vergadering begint eerst ten acht uren... ...en het is nog maar kwartier. Maar dan is het je tijd. Ga gerust. Maar niet te laat thuis, niet waar. Om tien uur? Heel goed, heel goed. Om tien uur wacht ik je. Maar niet later, hè? Lina belooft het... ...en ging vijf minuten daarna... ...was hij ook weg naar de vergadering. Mevrouw de Tonnet bleef nog een poosje denken... ...en opende toen haar poot. Ze zag het versje... ...ar van de eerste regels haar voor de geest zweefden... ...maar ze vond het niet... ...en ze zocht ook niet zeer aandachtig. Haar geest was nog vervuld met het gesprek... ...dat ze zo straks met haar nichtje had gevoerd. En onwelijkeurig kwamen haar de woorden in de gedachten... ...dat het verkeerd was... ...over zijn nalatenschap te spreken. Dat was dwaarsheid en bijgeloof... ...waarom zou men er wel over mogen denken... ...maar niet over spreken. Toch, het volksgeloof is de vruchter ervaring. Hoe zou het anders in de wereld komen? Men verzint zo'ke dingen niet. Als het eens zwaar was... ...maar het was toch te ongerijmd... ...om er zich aan te hechten. Maar het kon toch waar zijn. Ze was wel krachtig... ...maar op haar leeftijd... ...was het niet zonder voorbeeld...  ...of zich opeens het begin enerziek te open waarde... ...die in weinige dagen... ...het lichaam sloopte. En ze had niets beschreven. Als ze Stierf zouden haar neven... ...Pietter Botwater... ...en aan een staas van Stern... ...als haar naast de bloed verwanten... ...zuster Zonen... ...hare erven zijn... ...en Lina Ochten zou niet krijgen... ...en de naam van de tonet... ...zou met haar zijn uitgestorven. Nee, ze moest zorgen... ...dat haar wens vervuld werd. Morgen zou ze haar notaris laten komen. Waar morgen? Dat was nog bijna 20 uren... ...en in die 20 uren kon er veel gebeuren. Was het niet beter... ...maar dadelijk opzuschrijven wat ze wilde? Ze had haar nu juist de gelegenheid toe... ...en was alleen... ...wat haar misschien in de eerste 14 dagen... ...niet gebeuren zou. Nog een ogenblik aanzelden zij. Op 75 jaar geleeftijd... ...houdt men zich niet gaande bezig... ...met zulke zaken... ...die zo na op handen zijn. Als men 10 of 20 is... ...denk men het geheel niet aan. En als men 30 of 40... ...dan verbeeld men zich... ...dat die gebeurten is... ...nog in de verre toekomst ligt. Maar ze overwon haar aanzeling. Zette de oude wedstrijd cassette voor zich... ...die altijd in de huiskamer stond... ...opende ze... ...nam een velpapier... ...en met duidelijke hand... ...schreef ze langzaam... ...en met tussenpozen... ...omdat ze zich goed... ...en juist wilde uitdrukken... ...een 50-tal regels... ...waarin ze haar bepaalde... ...en uitdrukkelijke wil te kennen gaf... ...die zijn reeds lang in haar hart ondroeg... ...maar waarover zij nog nooit... ...met iemand had gesproken. Daarboven schreef ze met iets grotere letters. Dit is mijn uiterste wil. En verder... ...als ik mocht komen te overlijden... ...al volgens mijn nicht Lina Ochten... ...dochter van Herman Ochten... ...en Therese de Tonet... ...een huwelijk heeft aangegaan... ...vermaak ik een derde van mijn vermogen... ...naa aftrek der onderstaande legaten... ...aan haar. Het overige... ...even eens na aftrek van onderstaande legaten... ...voor de helft aan mijn neef... ...Pieter Botwater... ...zoon van Cornelis Botwater... ...en Frederique de Tonet... ...en de helft aan mijn neef Anastas van Stern... ...zoon van Hendrik Johannes van Stern... ...en Eloïse de Tonet. Heeft mijn nicht een huwelijk aangegaan... ...en een zoon ter wereld gebracht... ...dan vervalt mijn vermogen aan deze... ...zulende de moeder... ...het vruchtgebruik genieten... ...totdat hij de leeftijd van twintig jaar heeft bereikt. Heeft zij geen zoon... ...dan zal zij... ...en zullen gezegd de neven... ...Pieter Botwater...  ...en Anastas van Stern... ...gezamenlijk... ...het vruchtgebruik genieten... ...vanot hun toepedeelde één derde van mijn vermogen... ...totdat haar zoon... ...in dienst zij een zoon ter wereld brengt... ...de leeftijd van twintig jaar zal hebben bereikt... ...als wanneer het hun vermaakte gedeelte... ...aan die jong man valt... ...onder voorwaarde... ...dat hem bij zijn geboorte... ...de naam gegeven worden van Julius... ...en bij zijn geslachtsnaam... ...die van de Tonet gevoegd worden... ...met welke naam... ...ik vertrouw dat hij zich noemen zal. Heeft zij na twintig jaar... ...geen zoon... ...dan worden mijn nalatenschap... ...deel tussen haar... ...en mijn boven genoemde neven... ...aan mijn keukenmijd... ...geertruida lek. Zover was mevrouw de Tonet... ...met haar uiterste wil gekomen... ...toen er gescheld werd... ...en in de voorgang... ...de stemklonk van Lina... ...maar andere stemmen Tevens. Blijkbaar bracht haar negie iemand mede... ...en wel meer dan één. Eilings schoof zij het bladpapier... ...tussen de bladen van de poot... ...en sloeg de roman open... ...waaraat Lina... ...haar het voorgelezen. Lina had binnen... ...vooraf gegaan door een paar jonge dames... ...rijzig van gestalte... ...met donkere, bijna zwarte ogen... ...blouw zwart haag... ...en donkere gelaadstint. Het waren de dames Rimini... ...de Pau Winnen... ...zoals zij in de wandeling altijd genoemd werden. We komen zelf maar eens mee... ...de mijn lieve mevrouw... ...zijde Dorothea Rimini... ...we dachten... ...het is nog zo laat niet... ...of mevrouw de Tonet... ...wil ons nog wel ontvangen... ...niet waar? Wel zeker... ...hoe later op de avond... ...hoe welkom er gasten... ...zijde de oude dame... ...heel beleefd... ...maar in haar hart... ...was zij weinig... ...met dat nachtelijk bezoek... ...ingenomen... ...en ze vroeg ook niet eens... ...of de dames... ...zicht niet van haar mantels... ...en hoeden wilden ontdoen. We komen maar heel eventjes... ...zijde de jongste Rimini... ...Herriette... ...om iets te vragen... ...dat we dolgaar ne zouden willen. Wevrouw de Tonet... ...knikte heel vriendelijk... ...en dacht... ...zeg het dan maar dadelijk... ...dan ben ik u het spoedigst kwijt. Ik heb gezegd... ...nicht... ...dan kan gebeuren... ...maar door en jet... ...hielden zo aan... ...dat ik haar de raad heb gegeven... ...om maar met u zelf... ...er over te spreken. Sprak Lina. En wat hadden de dames dan te vragen? Voeg mevrouw de Tonet... ...de bezoeksters beurtelings aanzienen. Als ik het doen kan... ...weten ze wel dat ik niet nee zal zeggen. Is er weer tekort in de kas? Heb ik het niet gezegd, Lina...  ...dat je nigt het wel goed zou vinden? Riep Dorothea uit. Oh, dat vind ik erg lief van u, mevrouw. Maar ik weet nog niet wat je te vragen hebt. We gaan op reis, mevrouw... ...en nu wilden we zo dol... ...graag dat Lina meeging. Sprak de jongsten. Weet u, we zijn niet heel sterk in ons Duits... ...en mijn broer Dolph ziet u... ...die is goed en wel... ...maar die is zo de man niet... ...om ons terecht te helpen. En nu wilden we dat Lina... ...met ons mee zou gaan. Het is maar voor drie weken... ...voegde de oudste erbij. En het kost Lina niets. Over drie weken zouden we op reis gaan. Lina had haar grote blauwe ogen... ...op het gelaad van haar nicht gevestigd. Angstig de indruk bespielende... ...die het verzoek op deze maken zou. Maar het gelaad van mevrouw Tonet... ...vertonen niet de geringste gewaarwoording. Drie weken is nog zo lang, zeiden ze. Ja, ziet u, maar als we niemand vinden... ...gaan we liever niet mee. Mijn zuster moet naar een badplaats... ...heeft de dokter gezegd, naar Grisbach. En Dolph gaat natuurlijk mede. En die heeft ons gevraagd... ...om haar de eerste tijd gezelschap te houden... ...tot zijn vrouw er thuis zou zijn. En als wij niet gaan, wil zij ook niet. En dit toch zo nodig voor die arme Emily? Oh, mevrouw, u bent doorheus een weldaad mede. Is uw zuster zo erg ziek? Wat heeft ze? Dat weet ik niet. Maar de dokters hebben gezegd... ...dat het volstrekt nodig was... ...dat ze naar Grisbach ging. En u ziet, mevrouw, als Lina niet mag. Niet mag? Niet mag? Er haalde mevrouw Tonet. Lina is geheel vrij om te doen wat ze wil. Oh, dat is heerlijk! Dat is prachtig! Riepen de twee riemenetjes. Dan is de zaak in orde. He, mevrouw, wat vind ik dat lief van u? Lina is gelaad, straalde van vreugde. Ze was altijd bij haar nicht thuis geweest... ...die nog van de oude stempel was. En begreep dat er mensen bestemd waren... ...om te wonen in het land waar zij geboren werden. Haar overgrootvaardig had dit uit het oog verloren. Of liever, was gedwongen geweest... ...om naar elders te wijken. Maar het was hij maar ook naar gegaan. Zijn geld en zijn naam had hij erbij ingeschoten. Zij bleef waar zij was. Lina kende van de wereld niet meer...  ...dan de haag in Scheveningen... ...het Westland en de trekvaart. Het idee om buitens land te gaan... ...naar een badplaats... ...was voor haar een ideaal... ...dat zij voor geen verwezenlijking vatbaar had geacht. En toen die avond... ...de dames Riemenie... ...vertelden van haar plan... ...om naar Griesbach te gaan... ...had zij argeloos uitgeroepen. He, als mij dat eens de beurt viel. En toen hadden de Riemenetjes... ...eensklapps de oplossing gezien... ...van haar enig bezwaar tegen de reis. Haar gebrekke gekennis... ...om niet te zeggen... ...volslage onkunde... ...van het Duits. Het was een uitkomst... ...as Lina haar voor gezelde. Het geld kwam er niet op aan. Haar beroeg... ...had op zijn eigenaardige manier gezegd... ...toen zij haar bezwaar aan hem onderwerpen. Zeer niet. Neem er dan maar in mee... ...die het kent. Op een honderd gulden of wat... ...komt het er niet op aan. De oudgast Riemenie... ...had er nog een paar tussenwerpsels... ...bijgevoegd... ...aan de toestand ter atmosfeer ontleent... ...die van zijn antwoord... ...te weinig te betekeniswijzigden... ...om ze te herhalen. Hij was gewoon... ...die verschijnselend... ...in herinnering te brengen... ...vooral tegenover zijn zusters... ...die dan ook met recht... ...bliksem afleiders mochten heten. Maar door en jet... ...verdogen die toon... ...en ook die tussenwerpsels... ...met gelatenheid. Ze hing er geheel van dolf af... ...en deze mocht dan wat ruw... ...in zijn woorden zijn... ...en gaf er alles wat zij verlangden... ...en scheen het zelfs... ...enig sinds kwalijk te nemen... ...dat zij nog niet meer verlangden. Ook toen het reis... ...naar de badplaats betrof... ...maakte hij dadelijk een eind aan haar bezwaar... ...en het was nu maar de vraag... ...of ze iemand konden vinden... ...die haar vergezellen wilde. Voor Lina Ochten... ...hadden ze altijd veel sympathie gevoeld. Ieder die met deze in aanraking kwam... ...deelde dat gevoel. Maar het was nu slechts de vraag... ...of mevrouw de Toonet... ...haar zo lang wilde afstaan... ...en de dames Rimini... ...besloten het ijzer te smeten... ...terwijl het heet was... ...en voor Lina... ...misschien andere bezware maakte... ...aan haar en nicht... ...haar toestemming te vragen. En ze hadden gelijk gehad. Mevrouw de Toonet... ...was zo vervuld... ...met het geen waarmee... ...de zij die avond zich had bezig gehouden... ...dat zij voor andere zaken... ...weinig gedachten had. En toen zij zag... ...hoe haar onbepaalde woorden... ...als een toestemming opgevat... ...door de drie jonge dames... ...en vooral door Lina... ...met gejuich werd beantwoord...  ...hield zij zich ook maar... ...of zij het plan aller aardigst vond. Zat er zelf genoegen in... ...dat Lina zo inig blij was... ...en praten mede... ...toen Doertje en Jetje... ...al de bijzonderheden van de reis vertelden... ...die ze ondernemen zouden... ...en waarover zij zelf... ...al een maand lang gesproken hadden... ...zodat ze voorkomen op de hoogte waren... ...van al het geen haard stond te wachten. En dus ook Lina... ...die niet geloven kon... ...dat zij zoveel zou ondervinden. Booten... ...en spoortrainen... ...en tunnels... ...en watervallen... ...en rotsen... ...en logementen... ...en open tafels... ...en baden... ...volgden ookandig... ...in bonte mengeling... ...en de riks zou nog... ...veel langer geworden zijn... ...als mevrouw de tonnet... ...niet gezegd had. Meisjes... ...ik jaag je niet weg... ...waar het loopt naar elven... ...en als de meitje... ...tuis moet brengen... ...is het beter dat je nu gaat... ...dan later. Die wenk was duidelijk genoeg... ...en de riemenetjes... ...stond er dan ook dadelijk op... ...erg verbaasd... ...dat het al zo laat was... ...en vroeg een duizemaal... ...verschoning... ...dat zij zo lang waren... ...gebleven... ...zal er maar... ...heel eventjes willen aankomen. Lina liet haar uit... ...en mevrouw de tonnet hoorde... ...dat zij de riemenetjes kusten. De eerste opwelling na het vertrek... ...daar twee dames... ...merd daardoor... ...in de geboorte gesmoord. Als Lina zo gelukkig was... ...wilden ze dat genoegen... ...niet vergallen... ...uit egoisme. Want egoisme was het toch... ...en niets anders... ...dat haar barouw deed gevoelen... ...dat ze haar toestemming... ...gegeven had... ...om drie weken lang... ...het gezelschap te missen... ...waan zij zo gewoon was. Onder het soepé... ...had Lina nog zoveel te vertellen... ...en te vragen... ...de tonnet zelf... ...begon mee te reizen... ...en een ogenblik... ...maar ook slechts... ...een zeer kort ogenblik... ...eraan dacht... ...of ze niet mee zou gaan. Maar... ...daarvoor was ze te oud... ...en te gehecht... ...aan haar dagelijkse gewoonten. Ze ging niet meer op reis... ...dat liet ze aan jongeren... ...mensen over. Dat jagen... ...en eilen... ...met spoortreinen... ...die op de minuut... ...vertrekken... ...viel niets in haar geest. Ze hechten aan rust... ...en gemak... ...en haar regels ook... ...omdesavonds... ...en nu was het al later dan... ...gewoonlijk. Met enige haast... ...maakte zij daarom... ...aan de avond en einde... ...en eerst toen... ...zicht en rust had gelegd... ...herinnerde ze zich... ...dat ze beneden... ...de poot had laten liggen... ...met het papier... ...dat haar laatste wil bevatten. Zou ze opstaan... ...en het boek...  ...gaan halen... ...of lien haar wekken... ...en het die verzoeken? Ze deed nog het een... ...nog het ander... ...omdat ze geen... ...obschudding wilde verwekken... ...en ook niets kon verzinnen... ...dat aan het halen van... ...pootsgedichten... ...midden in de nacht... ...een verklaarbare reden kon geven. Bovendien... ...het zou wel zeer toevallig zijn... ...als juist truitje... ...die morgen dat boek opende. Dienstbodien zijn zo... ...belangstellend niet... ...in boeken. Elke morgen... ...konden ze er vinden... ...en nooit heb mevrouw memerkt... ...dat ze ze inzagen. Waarom zouden ze... ...juist ditmaal... ...van die gewoon te afwijken? Toch... ...heelt haar die gedachte... ...aan haar uitsterwil... ...en niet aan het papier alleen... ...maar ook aan de inhoud... ...zoo zeer bezig... ...zodat het uren duurde... ...erze de slaap kon vatten... ...en het was al dag... ...toen zij het onbestemd plan opvatten... ...om nu het licht was... ...naar beneden te gaan. En ze ging naar beneden... ...maar in haar verbeelding... ...en zocht het boek... ...en vond het nergens... ...en dolde door het huis... ...en was toen aan een badplaats... ...zoals zij die... ...in de romance wellings... ...beschreven had gevonden... ...en ze droomde voort... ...dot lang na de tijd... ...waarop zij anders gewon... ...was op te staan. Ook Lina... ...had bijna niet geslapen. Het vooruitzicht... ...op die reis naar het zwart valt... ...en op haar reistoiletjes... ...en mogelijke reisavonturen... ...hield haar wakker. En toen het ochtend was geworden... ...een helderen frisse mijmorgen... ...en de vogels in de tuin zongen... ...kond zij het niet langer... ...op haar slaapkamer uithouden. Ze kleden zich aan... ...zonder gedruis te maken... ...sloop naar beneden... ...en ging naar buiten. Eerst even... ...uit de huiskamer... ...het boek kreigende... ...waarin zij de vorige avond... ...voor haar nicht had gelezen... ...en had zij juist... ...bij de interessante passage... ...had moeten dichten. Ze zette zich in het prijeel... ...en verdeelde haar aandacht... ...dus het geen werner verhaalde... ...en wat de maand juni... ...voor haar zou opleveren. En nu en dan... ...dwaalden haar een gedachte ook af... ...naar het geen mevrouw de tonet... ...haarom trendt... ...haar een nalatenschap had gezegd. Waardoor haar het toekomst... ...zoge heel anders werd... ...dan ze zich steeds... ...had voorgesteld. Misschien zou de aanstaande... ...badreis... ...wel die toekomst bevorderen. Aan badplaatsen... ...ziet men zoveel mensen. Waarom zou zij... ...er de persoon niet vinden... ...op wie nicht... ...had gezinspeeld... ...en aan wie alle jonge meisjes... ...ondanks zichzelf... ...zo menigmaal denken? Wernig... ...had die morgen... ...wel een aandachtiger...  ...lezeres kunnen hebben. Einde van Hoogstuk 1. Hoogstuk 2... ...van... ...het testament... ...van mevrouw de tonet... ...door Gerard Kellig. Deze liepen volksopname... ...boven het publieke domein... ...voorgelezen door Anna Simon. Twee neven. De heer Pieter Botwater... ...had de rang van Hoogkomis... ...aan zijn departement bereikt. Die titel was hem... ...op zijn 38e jaar... ...juist op de dag... ...dat hij 20 jaar dienst had... ...door de minister toegekend. Onder voorbehoud later zijn er... ...jaar wedden... ...in overeenstelling... ...met zijn rang te regelen. Met de 200 gulden... ...die hierdoor vrijvielen... ...en het tractement... ...van een gepensioneerd... ...antenaar... ...als mede van een... ...overleden kleeg... ...die niet vervangen werd... ...had zijn excellentie... ...in overleg met... ...de secretaris-generaal... ...juist het tractement... ...kunnen vinden... ...voor de zoon van een vriend... ...zij naar jeugd... ...en de aanwijking... ...van de Tweede Kamer... ...voorkomen... ...over het opdrijven... ...der uitgaven... ...en de stijgende kosten... ...voor het personeel... ...der aan tenaren. Want hoe sterk... ...de volksvertegenwoordigers... ...ook in beginsel... ...voor een verbetering... ...der jaar wedden... ...van aan tenaren zijn... ...bij de toepassing... ...doen zich steeds... ...zulke overwegende bezwaren... ...voor... ...dat het beginsel er onder... ...bedolven raakt. De minister... ...te minder ged dificulteerd... ...om het tractement... ...van de nieuwe titularis... ...tot nadere regeling... ...maar te later... ...gelijk het was... ...omdat die ambtenaar... ...niet behoorde tot hen... ...die zware huisgezinnen... ...tot hun last hadden... ...en met moeite... ...konden rondkomen. Botwater... ...was ongehuwd... ...en moest enig... ...voor tuin van zichzelf... ...bezitten... ...want zijn voorkomen... ...was onberispelijk... ...en hij verkeerde... ...met de aristocratie... ...van de ambtenaars wereld. Daaraan... ...was hij misschien wel... ...deelte... ...zijn mooie carrière... ...verschuldigd... ...want een mooie carrière... ...was het... ...op zijn 38e jaar... ...hoofdkomisch te zijn. Hij was dit nu al twee jaar... ...maar... ...de nadere regeling... ...was nog altijd uitgebleven. Botwater... ...was te fatsoenlijk... ...om zich ooit... ...darover te beklagen... ...wat bij zijn vrienden... ...en bekenden... ...het vermoeden versterkte... ...dat hij het geld... ...niet nodig had. Bovendien... ...wist men van hem... ...dat hij een bejaarde tante had... ...een zekere mevrouw de tonnet... ...wel eenvoudig leefde... ...maar wie je giften... ...voor weldadige doeleinden... ...tog genoeg getuigden... ...dat zij er warm in zat. Die oude dame was in de 70... ...en dus een vrouw van de dag. Dat was zij echter al 20 jaar lang geweest... ...zolang als Botwater... ...aan het ministerie was... ...maar de jaren volgden ook kandig... ...en de vrouw van de dag... ...bleef leven...  ...en zo gezond en krass... ...dat men de gewone geest... ...gegissing waagde... ...of ze misschien ook kon vergeten zijn. De heer Botwater... ...sprak evenwel zelf... ...nooit in die geest. Hij verloor nooit het decorum uit het oog. Zelfs niet... ...waar het een erftante gold. Die erftante... ...was voor hem ook nog iets meer. Zij adelde zijn geslachtsboom. Als men van mevrouw Tonnet sprak... ...verzuimde hij nooit... ...op de een of andere wijze... ...tenen opmerken... ...dat zij... ...de Tonnet heten... ...en dat zij een zuster was... ...van zijn moeder... ...die ook een... ...de Tonnet was... ...en afstande... ...van de adelijke emigranten... ...van die naam. Die geschiedenis... ...is het gantse ministerie. Zulke Antenaag... ...releveert het... ...epartement... ...en de afdeling... ...was er trots op... ...hem aan haar hoofd te hebben. Zijn collega's... ...denen het... ...gaar naar voorkomen... ...of zij op vertrouwelijke voet... ...met hem stonden. Een vriend van... ...Botwater te zijn... ...was reeds een onderscheiding. Maar deze... ...liet geen intimiteit toe. Hij vervulde... ...nouw gezet zijn... ...plichten... ...maar sloot zich niet... ...bij zijn collega's aan. Alleen met de hoger... ...geplaatsten onderhield... ...hij een vormelijke omgang. Ook sociëtijdsvrienden... ...hield hij op een afstand. En wat hij bijzonder... ...kermerkte was... ...dat hij nooit over zijn ministerie... ...sprak... ...waaruit men opmaakte... ...dat hij van alles... ...op de hoogte was. Maar juist daarom... ...vermeed... ...zicht over de zaken uit te laten... ...ten einde... ...zijn minister... ...niet een ongelegenheid te brengen. Botwater... ...sprak al dit over... ...zijn minister... ...zoals sommige volken... ...en personen... ...en eigen voorzienigheid... ...opna schijnen te houden. Met slaan van negenen... ...kom men elke morgen... ...de Heer Botwater... ...zijn appartement te zien verlaten... ...die hij in een stille zijstraat... ...bewonde... ...waarvan zijn huis... ...uit aanzienlijkste was. Hij ging met bedaardesreden... ...dezelfde straten door... ...en grachten langs... ...zodat hij pompt... ...op hetzelfde tijdstip... ...aan het departement was... ...waar hij onveranderlijk... ...zijn hoed afnaam... ...voor de boden... ...die het nooit zouden wagen... ...hem over iets anders te spreken... ...dan hun kwaliteit... ...degenover de zijnen pasten. Hij noemde hen ook nooit... ...bij hun naam... ...maar altijd... ...bij hun waardigheid. Voor hem bestond slechts... ...de kamer bewaardig... ...de boden... ...de bootfeu... ...hij bleef tot... ...12 uur... ...om ten 1 uur... ...terug te komen... ...en met... ...klokslag van vieren... ...begaf hij zich... ...naar de sociëteit. Hij dieneerde... ...in een hotel van... ...de tweede rang... ...omdat het daar rustiger... ...en de tafel... ...degelijker was... ...dan in de grote hotels...  ...en daarna... ...verborgen hij zich... ...in zijn appartementen... Een paar malen... ...in de week... ...ging hij uit... ...om een beleefdheidsverziet... ...te te maken... ...of de avond door te brengen... ...op zwarees... ...waar hij genodigd was. Maar voor... ...middernacht... ...kom hij zeker zijn... ...dat hij weder... ...op zijn kamer was. Zwarees... ...die dreigde... ...laar te duren... ...bezocht hij niet. Eentend... ...maand... ...kom hij teedrinken... ...bij zijn tante... ...de toonet... ...de veertiende... ...vijftiende... ...of zestiende... ...en als hij... ...geweest was... ...een indruk... ...die deze woorden... ...vertegen woordigen... ...maakte de heer... ...Botwater... ...omgeveer op iedereen... ...met wie hij in aanraking kwam. Zes enkele malen... ...kwam hij op... ...een ander uur... ...en een andere dag... ...bij een vrouw de toonet... ...wanneer hij haar... ...over zaken te spreken had. Al leefde de oude dame... ...stil... ...en min of meer... ...afgezonderd van de wereld... ...zou het volstrekt niet... ...alle banden... ...met de maatschappij gebroken... ...en waar zij... ...de voorlichting... ...die... ...hoe vervelend hij ook wezen mocht... ...verstand van zaken had... ...en steeds bereid was... ...zijn tussenkomst te verlenen. Voortdagelijke bemoeien... ...krieg hij steeds... ...een blijk van herkenning... ...dat hij nooit weigerde... ...maar steeds... ...met grote waardigheid... ...in zijn portefeuilleborg. Zo rijk was hij niet... ...of hij nam altijd... ...nog een bankje van 25... ...of een muntje van 10... ...aan. Om zeker te wezen... ...dat hij de oude dame... ...alleen zou kunnen spreken... ...kwam hij dan... ...gewonelijk... ...als hij aan de ontbijt zat. Hij behoeft er dan ook niet... ...expresselijk voor uit te gaan... ...maar slechts iets vroeger... ...zicht naar zijn ministerie te... ...begeven... ...en een zeer korte omweg te maken. Ook de morgen... ...na het gewichtig gesprek... ...van mevrouw de tonnet... ...met haar nichtje... ...had botwater... ...haar bericht te brengen... ...omtrend informatie... ...naar een behoor van haar... ...oude dienstboden... ...welke in Indië diende. Als altijd... ... werd hij in de huiskamer... ...gelaten. Mevrouw was nog niet beneden... ...maar zij zou... ...dat de heer... ...botwater beneden was. Ze had niet vermoed... ...dat mevrouw nog... ...sleep... ...wat dan ook nooit... ...de gewoonte van de... ...ouderdame was. De slaapeloze nacht... ...was er schuld van. Met Schrik ontwaakte zij... ...en gaf last... ...haar neef te verzoeken... ...een ogenblik te wachten. Eerst toen Troutje... ...was heen gegaan... ...herinnerde zich... ...mevrouw... ...dat beneden... ...haar poot lag... ...en Indi-poot... ...het stuk... ...door haar... ...de vorige avond geschreven. Maar het zou toch... ...haar juist... ...dat boek oopsloeg... ...en de papier vond. En toch...  ...dat toevall had plaats. Pieter Botwater... ...die van de meid vernam... ...dat het nog een kwartiertje zou duren... ...haalt uit tijd verdrijven... ...het boek opgenomen... ...dat voor de hand lag. En daar poot voor hem... ...geen lectuur was... ...haalt hij zich bepaald... ...om de printjes te bekijken. En Indi... ...bij het omslaan... ...ener pagina... ...haalt hij het papier gevonden. Aan het hoofd waarvan... ...mevrouwde Tonet... ...met grote... ...duidelijke letters... ...geleven... ...dit is mijn uiterste wil. Nu mogen we een zeer riddelijke... ...gevoelens hebben... ...omtrend bescheidenheid. Als men het voorrecht heeft... ...een rijke erfstand te bezitten... ...en een papier vindt... ...waarop deze... ...haar testament heeft geschreven... ...dan zou het zelfs... ...van de meest bescheiden man... ...te veel geveerd zijn... ...dat hij dit... ...ongelezen zou... ...terzijdel liggen. De heer Botwater... ...lied zich dan ook... ...geen ogenblik... ...door enig gewitensbezaar... ...weerhouden... ...om de bladzijdenschrift te lezen. Maar toen hij een voorkomen kennis vandroeg... ...eerbiedigde hij de vormen... ...en legde het weder... ...op de plaats waar hij het gevonden had... ...toen hij was binnengekomen... ...en kijk naar buiten... ...naar de tuin met het groen... ...en de volgdjes. Maar hij zag er niets van. Al had plotseling de bloe in de natuur... ...der mijman de plaats gemaakt... ...voor een december temperatuur... ...hij zou er niets van hebben bespeurd. Zo geheel vervuld was hij... ...met hetgeen hij had gelezen. De heer Botwater... ...was een man van zaken... ...en al lezende... ...had hij dadelijk... ...wakke puntelen van het testament opgemerkt. Als tante kwam te sterven... ...voor dat Lina gehuwd was... ...zou het testament niets te betekenen hebben... ...maar hij begreep... ...dat zij hoogstwaarschijnlijk... ...wel een notaris erover spreken zou... ...die de wettelijke vormen... ...in aanmerking zou nemen. In elk geval... ...waar neer dat niet je trouwde... ...voor het oude mens stierf... ...en bij ongeluk... ...een zoon kreeg... ...was de heer... ...Pieter Botwater... ...zijn erfenis kwijt. Die erfenis... ...waarop hij er eens... ...zovele jaren... ...die zich gedachten... ...in veel vluchtiger vorm... ...in de geest van de hoofdkommis oprezen... ...maar in de grond... ...kwamen zij toch... ...op die beschouwing nedig... ...en hij had meer zelfbeheersing nodig... ...dan hij ooit aan de dag had gelegd... ...om bij de komst van zijn tante... ...dezelfde te schijnen... ...de hij altijd... ...in ieders oog was. De eerste blik van mevrouw de toonet... ...was op haar poot. Die lag daar... ...zoo rustig... ...en onschuldig... ...als of geen mensenhand... ...die had aangeraakt...  ...zeden zij de vorige avond... ...darin haar papier had geborgen... ...een neefpietig... ...stond voor het raam... ...en keerde zich eerst om... ...toen zij goed en wel in de kamer was... ...in de deur achter zich had gesloten. Ik hoop niet... ...dat ik u te lang heb laten wachten, neef... ...zijden zij... ...maar ik heb me vanmorgen eigenlijk... ...verslapen... ...tis schande. Volstrekt niet tante... ...dat gebeurt meer mensen... ...die ging vast te bezigheden hebben... ...waarom zouden we ook voorop staan? Uitgewonte, neef... ...uitgewonte... ...je hebt zeker al ontdeten? Oh ja... ...ik kom u maar even mededelen... ...dat die Jacob Drift... ...de neef van uw dienstboden... ...volgens de laatste opgaven... ...bij het Departement van Colonie en ontvangen... ...nog een leven is... ...en sergeant bij het derde battalion... ...van het Tweede Regiment Fusiliers. En maakt hij het goed? Voeg mevrouw de toilet gedachteloos. Dat weet men aan het Departement van Colonie niet... ...daar houdt men wel de lijst... ...en van de gestorven en bij... ...voor zover men er toe in staat is... ...waarom trendt het zedelijk gedrag... ...en de lichaamelijke toestand... ...der militairen... ...ontvangt men daar geen berichten. Ja, zei de mevrouw... ...dat kan ik al begrijpen... ...en ze dacht weder aan haar poot... ...en zon op een middel... ...om te ontdekken... ...of haar neef daar ook aan was geraakt... ...als hij het hem eens vroeg... ...maar dan verraden ze zich... ...dat men ook niet in het... ...binnenste van de mensen lezen kan. Dus Tante... ...zij de botwater... ...die uit afgetokkenheid... ...en het stilzwijgend van zijn Tante... ...zeer goed begreep... ...wat in haar omging. De stante... ...u is te verreden met de inlichting. Welzeker... ...welzeker... ...zij de mevrouw... ...als het een droom ontwakende. Ik dank je wel... ...dat gemij zo spoedig... ...op de hoogheid gesteld. Voor mijn truitje... ...zal het een goede tijding wezen... ...zij was bang... ...dat haar broer dood was. En dat had ook kunnen zijn... ...spakt de hoofdkomis. Eén neer... ...sterven zeer vele mensen... ...ook jongen. Hij zweeg opeens... ...om niet aan de verzoeking toe te geven... ...en erbij te voegen. In ons land... ...blijven soms ook de oude... ...zeer lang leven. Ook Tante voelde zo iets van... ...het verband tussen de jonge mensen... ...die in Indië stierven... ...en de oude... ...die in Europa in het leven bleven. Heb je ook onkosten heeft? Geen noemend waarde, Tante. Ja, maar... ...ik wil niet... ...dat je behalve de moeite...  ...er nog geld optoelecht. En Tante haalde haar... ...sleutelbos tevoorschijn... ...opende harenkassetten... ...waarin zij het geld... ...voor dagelijks gebruik bergde... ...en dan een muntje... ...dat zij voor Pieter neerlegde. Het is immers niet meer? Het is zoveel niet. Volstrekt zoveel niet. Antwoorden Botwater. En het had hem dan ook... ...indeed niet gekost... ...dan een kattenbelletje... ...aan een antelaar van kolonien... ...die zich zeer vereerd had geacht... ...Botwater... ...een dienst te mogen bewijzen. Dat overkwam niet iedereen. De hoofdkommis... ...stak het muntje in zijn portervijen... ...en dacht erbij... ...aan een munt en bankbajette... ...die hij niet zou opsteken... ...als tante nog zo lang leefde... ...tot Lina gehuild was. Onder die indruk ging hij heen... ...en wandelde naar zijn ministerie... ...waar hij iets later dan gewoonlijk kwam. Reeds was dit in de bovenkamer opgemerkt... ...en aan de eerste ambtenaar... ...die binnenkwam... ...naar dat het gewone uur... ...van de hoofdkommis voorbij was... ...voegde boden... ...of meneer... ...ook iets van meneer Botwater had gehoord. Deze had er natuurlijk niets van gehoord... ...maar de vraag werd door hem... ...herhaald aan een collega... ...en niet verscheiding van... ...de nooit fanende ambtenaar... ...wet die dag besproken... ...lang nadat de persoon in kwestie... ...reeds aan zijn lessenaar zat... ...en zijn werk deed... ...of liever... ...geacht werd te doen. Want zijn hoofd... ...had hij die morgen niet bij... ...en hij verlangde naar het uur van twaalfen... ...dat hij wedervrij de lucht kon inademen... ...wat misschien zijn zenuwen... ...weer enigszins tot rust zou brengen. Als men twintig jaar heeft geleefd... ...in het vooruitzicht... ...over een maand... ...een jaar... ...of een paar jaar... ...een schatrijk man te worden... ...en eens klaps... ...zijn vooruitzicht ziet verdwijnen... ...dan is het te veel gevergd... ...zelfs van de kans de mens... ...dat hij in zulke toestand... ... zichzelf wel gelijks zal blijven. Wat hebben het meest hinderte... ...was niet zo zeer... ...nog het verlies van het geld. Hij had altijd zeer zuinig geleefd... ...en bezat dus enig vermogen. Dan wel de waarschijnlijkheid... ...dat hij zou uitgelachen worden... ...door al zijn mede-ambtenaren... ...die hij nog voor maak in zou schepen... ...dat hem zijn voortuin ontgaan was. De gedachte... ...dat hij tot zijn 65e jaar... ...ambtenaar zou blijven... ...en dan met een klein pensioen... ...zou worden ontslagen... ...voor de aanzienlijke betrekkingen... ...die hun... ...welke voortuin-bezitten... ...beschoeren zijn. Dit en nog veel meer... ...wolde hem door het hoofd... ...en hij verwenste zijn nieuwsgierigheid...  ...die hem zijn not had doen kennen. Had hij dat stuk maar niet gelezen... ...dan zou hij nog altijd... ...in de zoete waand verkeeren... ...dat een schitterend... ...de toekomst hem wachten. En het waren altijd... ...nog vroeg genoeg geweest... ...de vereideling zijn... ...een verwachting te vernemen... ...als zijn tante stierf. Misschien zou voor die tijd... ...Lina zelf wel gestorven zijn. Jongen meisjes... ...krijgen zo lichte tering. Een bal... ...een zwaree... ...waarop zij... ...om te schitteren... ...haar haalselte schouders... ...om bloten... ...of zich inreigen... ...dat zij... ...ter nauwennood aan hem kunnen halen. Kortom... ...al die onvoorzichtigheden... ...welke jonge dame... ...begaat uit eidelheid... ...konden haar het leven kosten. Zelfs een zeer onbestemd... ...nevelachtig planreest bij hem op... ...om op de ene van de rewijze... ...zulke uitkomst... ...de helpen bewerken. In die stemming... ...kwam hij op de kamer... ...van zijn neef Anastas van Stern... ...want uit familiezak... ...en ook omdat het hem niet kostte... ...bracht hij het vrije middaguur... ...bij deze door... ...en gebruikte bij hem... ...wat Anastas hem voorzette... ...en dat in de regel... ...waarlijk niet te versmaden was. Anastas... ...toch nam het er goed van. Hij was muziekmeester... ...maar hij had zeer veel lessen... ...meest bij aanzienlijke familien... ...waarvoor hij zich... ...hooglied betalen... ...zodat hij geen uitgave... ...voor zijn comfortbehoogde te ontzien. Hij ontzacht ze dan ook zo weinig... ...dat niet slechts alles wat hij verdiende... ...schoon opging... ...maar dat hij elk jaar nog schulden maakte. Wel betaalde hij de oude af... ...maar de nieuwe... ...bereikten steeds een hoger cijfer. Daarover maakte hij zich... ...even wel niet in het minst ongerust... ...als tante de tonetstierf... ...zou alles terechtkomen. Hij was 35... ...tante 75... ...het lag aan de natuur daar dingen... ...dat zij hem voorging... ...en dan zouden alle schulden... ...worden betaald... ...en hij geen lessen meer behoeven te geven. Als hij ze nog gaf... ...zou hij 10 gulden per uur vragen. Iemand met een fortuin als het zijne... ...behoeft het niet minder te doen. Wie zoveel niet betalen wilde... ...kwond andere onderwijzer nemen. Hij zou dan een opera componeren... ...waar toen hij nu geen tijd had... ...zoals hij zich hetzelfde diets maakte... ...en hij zou die opera... ...even als wakener... ...doen monteren... ...en opvoeren... ...desnoods voor eigen rekening. Hij was nu al bezig... ...met het onderwerp te zoeken... ...al drie jaar lang... ...maar elke week had hij een ander. Als tante maar... ...immel dood was... ...zou hij zich er toezetten.  Hij zag haar echt er wel wat tegenop... ...en eigenlijk... ...was hij blij de... ...dat mijn vrouw de tonet... ...nog maar niet steerv. Nu kon hij het leven voortzetten... ...dat hij tans leed... ...en dat voor hem allerlei bekoorlijkheden... ...opleverde. Hij pronkte door zijn toilet... ...en zijn uitgaven... ...en een van zijn middelen... ...om te schitteren was... ...ook anderen te onthalen... ...van welke karaktertrek... ...vele gebruik maakten. Vandaar... ...dat hij in de kunstwereld... ...talloze vrienden telden... ...die hem hielpen... ...om zijn inkomen te verteren... ...en zijn schulden groter te maken. Ook zij... ...zagen daar... ...zoveel kwaad niet in. Als van sterren stand... ...te maar gestorven was... ...zou alles gevonden wezen. Zijn vrienden... ...verlangden eigenlijk... ...nog meer naar haar dood... ...dan hij zelf. Ten twaalf uur... ...was Anastaz... ...altijd op zijn kamer. Hij verbeelde zich dan... ...dat hij doodmoeder was... ...van zijn inspanning... ...die intussen... ...hoofd zakelijk daarin bestond... ...dat hij naast een piano zat... ...en toe luisterde. Het vermoeiende ervan... ...bestond uitsluitend hierin... ...dat hij zich moest bedwingen... ...om leidzaam... ...zoveel geknoeien te dood... ...zijn aantoeuren. Nu en dan... ...bij zijn gepriviliseerde leerlingen... ...van meer gevoorderde leeftijd... ...die toch nooit verder zouden komen... ...naar mijzelf... ...de plaats voor de piano in... ...en speelde een kwartier of wat... ...langer of kortig... ...en hield zich... ...of hij het niet bespeurde... ...dat de huisgenoten... ...in de kamer kwamen... ...en luisterden. Er waren wel mama's... ...die van oordeel waren... ...dat spelen van de meester... ...tocht niet zo bijzonder veel... ...kom bijdragen... ...tot de muzikale... ...ontwikkeling... ...haare dochters. Maar deze wisten... ...altijd het... ...tegendeel te betogen. Ze hoorde dan eerst... ...wat er in een stuk zat. Bovendien was Anastas... ...iemand... ...waarmee de mama's... ...zowel als de dochters... ...zeer ingenomen waren. Voor eerst... ...heten hij Anastas. Dat was al iets... ...en op zichzelf... ...reed zijn aanbeveling. Als men een toch... ...pianolest neemt... ...klinkt het veel beter... ...less te hebben... ...van Anastas... ...dan van iemand... ...al het dag zijn naam draagt. Voort zag hij er... ...zeer netjes uit... ...en zonder bepaald mooi te zijn... ...had hij een innemend voorkomen... ...en prachtige witte tanden... ...en donkerblond... ...zeer lang haag... ...dat in het midden... ...gescheiden was. Zijn duit accent... ...uit de dagen... ...dat hij in Dresden... ...en Leipzig zijn studie maakte... ...verhoogde de aantrekkelijkheid... ...van de heer Anastas van Stern. Le Beaumusien. Ook nu was Anastas... ...op zijn kamer... ...en wachtte... ...met enig ongeduld...  ...de komst van zijn neef Pieter. Hij had een paar kippen laten braten... ...en wilde er... ...de piti porcogne eens bij proeven... ...die hij de vorige dag ontvangen had. Neef Bodwater... ...was langer dan... ...gewoonlijk onderweg gebleven... ...daar hij te veel te denken had... ...om hard te lopen. Eindelijk kwam hij. Zo, mede stook... ...ik dacht dat je... ...vandaag bij de minister... ...digineerd... ...en ik was al bijna begonnen. Ik digineer nooit... ...bij de minister... ...zij de Bodwater. Dat weet je wel... ...maar hier was werk dat af moest. En is het nu af? Voegt de muziekmeester. Terwijl hij het tekst van de schaal nam. Zeg eens... ...hoe vindt je dat ze eruit ziet? Heel goed. Ze ruiken deliceus... ...zij de Bodwater. Wat dichter aan tafel schuivende. En dan heb ik nog een glaasje huw erbij. Tenminste... ...dat staat op het etiket. Maar je moet eens proeven. Je hebt ze wel eens in luik gedronken. Ik ben nooit in luik geweest. Oh nee, dat is waar ook. Je moest er toch eens heen gaan, Piet. Wezenlijk. Je moet je van tijd tot tijd... ...ins verzetten van dat me verwerkt. Mijn grootste verzet... ...is mijn plicht te doen. Boe! Zei hij aan het staas. En keek zijn neef aan... ...of hij zeggen wilde... ...je bent een ezel. Hoe vindt je de wijn? Al ben je dan niet in luik geweest... ...kan je toch al proeven of hij goed is. Ik zou zeggen dat hij zeer goed smaakt. Maar denk dat ik wel slechter gedronken heb. Zelfs in luik. Maar geloof me, Piet. Je moest er eens uit gaan. Je wordt stil en duff. Je bent toch nog niet op een leeftijd... ...om nu al je hoofd te laten hangen. Kerel. Hij veelt de goede dag in aantocht. Piet de Botwater legt het kluifje nedig... ...dat hij juist naar zijn mond zou brengen... ...en zijde terwijl hij zijn neef strak aanzag. Zou je dat denken? We wel, nu kom aan. Tante gaat toch niet trouwen... ...of is er vroom geworden? Botwater schudde het hoofd... ...vestigde zijn blikken weder op zijn bord... ...en ging voort met eten. Daar is iets, zei de van Stern. Misschien. Wat dan? Precies weet ik niet... ...maar ik heb reden te geloven... ...dat wij geen erf genamen van Tante... ...de toonnet zijn. Anastase legte vork en mes nedig... ...en zag op zijn beurt zijn neef strak aan...  ...twijl zijn blozend gelaad... ...hoe langer, hoe witter werd. Ter een aardigheid niet waar, sprak hij eindelijk... ...maar de toon waarop hij dit vroeg... ...bewees genoeg... ...dat hij zelf dit niet geloofde. Het was de strohan van de drinkeling. Volstrekt niet. Het is de zuiveren waarheid... ...meer kan ik hier niet van zeggen. Dat vervloekte wijf... ...riep Anastase woedend uit... ...moest ze daarom zo onnatuurlijk lang leven... ...om jou en mij te kort te doen. Zo'n huigelaarste. Ik dank de hemel... ...dat ik ze nooit heb nagelopen, zoals jij. Ik heb ze niet nagelopen... ...sprak Piet er waardig. Ik heb haar eent in de maand een bezoek gebracht... ...en haar mijn raad en voorlicht ingegeven... ...als zij die vroeg. Ik heb haar wel gedaan... ...als je dat ook in acht had genomen. Ik ga morgen naar haar toe. Ik zou er zullen weten aan wie ze haar geld vermaakt. Haan die Lina misschien. Die onnozelen baaf. Ik heb die dromens nooit kunnen uitstaan... ...met haar schijnheilig plafondengelig gezicht. Maar dat kan hemers niet, Piet. Wij zijn daarnaast de bloedverwanten. Als Tante geen testament maakt. Maar als ze dat doet... Oh, dan heeft ze toch niet gedaan. Ik wou dat ze vannacht een beroer te kreeg. Ik heb nog iets kwaads, maar zo iets? Nee, dat loopt de spui gaat uit. Lina wordt haar universele erf genaam. Hoe heet je dat? Houd me ten goede dat ik dit niet zeg. In amtelijke betrekking verneent men soms dingen... ...die mijn gehouden is te verzweigen. Ik maak hierop inbreuk... ...omdat gezoon na bij de zaak betrokken zijn. Maar verlang geen nadere ophelding van me. Je kunt me geloven of niet. Dat staat je vrij. Maar zulke dingen zou ik niet zeggen... ...als ik niet zeker van mijn zaak was. Pieter Botwater ledigde zijn glas tot de bodem... ...en om het staas van sterren vocht zijn voorbeeld. We zijn gewaarschoed, zei de Pieter. Anastas bleef wezenloos voor zich staren. Hij legde zijn voorknedig. Zijn kip smaakte hem niet meer. De droom van zijn gantse leven... ...had potseling plaatsgemaakt voor het bewust te zijn... ...dat hij tot zijn dood voor zichzelf zou moeten zorgen. En de gouden dagen die hij zich steeds had voorgespiegeld... ...nooit zouden aanbreken. De enige uitkomst was nog... ...dat Tante de tonet stierf voordat zij haar testament gemaakt had. Dat was de enige kans welke er nog voor hem bestond.  En het was met enigszins ontroerde stem... ...dat hij zijn neef de vraag deed. Zou je niet denken, Piet... ...dat Tante er tegenop zag... ...om haar testament in orde te brengen. Pieter haalde de schouders op. Gezult hij toch niet helpen? Ik vrees, Anastas... ...dat er mij wel buiten zal laten. Beide zwegen. Eindelijk reest de ambtenaar van zijn stoel... ...stak als naar gewoonte... ...een der fijne sigaren op die van Stern... ...in een kistje op de schoorsteenmonte had staan... ...trok zijn glazeehandschoenen aan... ...zonder welke hij nooit op straat verscheen... ...en met een zwigende handdruk... ...verliet hij de muziekmeester... ...om zijn nummer op te zoeken. Van Stern bleef alleen... ...en stapt met grote schreden zijn kamer op en neder... ...mijmerend over zijn vervlogen toekomst. Einde van Hoogstuk 2. Hoogstuk 3 van... ...het testament van mevrouw de Tonnet... ...door Gerard Kellig. Deze Liepvoks opname behoort het publieke domein... ...voorgelezen door Anna Simon. Toebereidseren en voorbereiding. De volgende dag... ...waar aanzelf hetzelfde uur weder samen. Geen gebrade kippen... ...en petit bourgogne wachten de hoofdkomisch... ...maar eieren en sardinen... ...en gewone bordeel met spuitwater. De derdag was het koffie en een kantje kaas... ...en het kistje fijne sigaren op de schoorsemantel... ...had plaatsgemaakt voor een andere... ...met sigaren van gewone soort. Over tante de Tonnet en haar erfenis... ...spraken ze slechts zeer tarloops. Wat baten dan ook ookandig aan hun leed te herinneren... ...dat ze er beide aandachten... ...bleek uit de afgetrokken... ...in zichzelfgekeerde stemming van de hoofdkomisch... ...en in de bezuinigingen... ...die de muziekmeester in zijn lunch bracht. Maar zo de sombere stemming... ...van zijn neef aan een staas... ...tamelijk onverschillig was. Deze bevielen de bezuinigingen... ...volstrekt niet. Hij zou in staat zijn geweest... ...aan van sterren de clientele op te zeggen... ...en elders zijn middag uur door te brengen. Maar huizen... ...waar men altijd kostenloos... ...dejourneren kan zijn schaars... ...en botwater hoopt er nu maar... ...dat die besparingsgeest wel zou luwen... ...en zijn neef vanzelf... ...tot de wilderige gewoonte zou terugkeren... ...die voor deze een behoefte... ...moest zijn geworden. Hij had per rauw... ...dat hij aan het staas deelgenoot had gemaakt... ...van het geheim... ...het welk hij zo toevallig ontdekt had. Hij was er te haastig mee geweest. Had hij die eerste dag... ...maar gezwegen... ...dan zou hij het de tweede dag... ...en de volgende dagen... ...niet hebben verteld... ...en hij zou blijvend zijn... ...dejournee hebben gevonden...  ...zoals hij het garne genoot. Hij gevoelde meer dan ooit... ...de waarheid... ...dat spreekend zilvig... ...maar zwijgen... ...goud is. Die leer... ...past hij dan ook toe... ...op het plan... ...dat langzamerhand... ...nijpheid bij hem was gekomen... ...en dat misschien... ...nog allen noodlottige gevolgen... ...altans voor hem zelf... ...voorkomen kon. De vrees daarover... ...een woord los te laten... ...beheelt hem... ...om de erffinis van tante... ...de tonet aan te roeren. Maar ook aan het staas... ...had zijn plan... ...en dat plan... ...leidde voor hem... ...tot hetzelfde gevolg. Om geen argwaan te wekken... ...begreep hij echter... ...dat hij verstandig deed... ...door aan zijn dejournees... ...een soberder karakter te geven. Botwater kon onmogelijk... ...onderstellen... ...dat hij een middel beraamd had... ...om zijn illusion... ...van voorheen te verwezenlijken. Om nog beter zijn plan te verbergen... ...sprak hij even min over de erffinis... ...en elk derneven... ...meende in de ander... ...de kentekenen te bespuren... ...dat ze zijn schone toekomst... ...verleuren achten. En ze spraken... ...tot ook anders steeds... ...met iets medeleidends in hun toon. Terwijl elk gevoelde... ...dat hij het medeleiden... ...voor zijnzelfde niet behoefde. Vier weken waren er op die wijze... ...voorbij gegaan. En nog altijd... ...was het koffie... ...en brood met kaas... ...dat de hoofdkomies wachten. Ze bepraten... ...zamen... ...het nieuws van de dag... ...en de talloze... ...onverschillige dingen... ...waarover mijn woorden kan wisselen. Gedachten is niet nodig... ...wanneer men eigenlijk... ...niet te zeggen heeft... ...of niet zeggen wil. Toen Anastas... ...een spoorwerk ongeluk... ...in een nieuwe Rotterdamse... ...corant lezende... ...zicht een mededeling ontvallend niet. Lina Ochten gaat op reis. Bodwater... ...had juist zijn kop koffie... ...aan de mond... ...en hij scheen een zeer grote... ...teug te nemen. Het duurde lang... ...erij antwoorden... ...aan het antwoord... ...bestond slechts toch... ...uit een zeer kalm. Zo... Toen zweeg ook Anastas... ...tegenover zijn neef... ...maar tegenover zichzelf... ...inwendig... ...heelt hij... ...een ernstige strafpredicatie... ...dat hij zo dom was geweest... ...iets te vertellen... ...maarmee de Bodwater... ...niet te maken had. Maar het was toch zo... ...natuurlijk... ...dat hij het had gezegd. Dat spoorwerk ongeluk... ...had hem... ...door de snelheid... ...der gedachten... ...het beeld voor de geest... ...de bracht van Lina... ...als hij op reis was... ...en van nog iemand anders... ...die even ineens... ...voorneemens was... ...de reis te doen... ...en die toch even goed... ...het slachtoffer... ...van zulk een spoorwerk... ...ramp kon worden... ...als zij... ...welke in deze... ...verongelukte trein... ...had het plaats genomen.  De beide neven... ...spraken verder... ...over onverschillige zaken... ...tot... ...dat het ogenblik... ...van scheiden daar was. Terwijl Pieters... ...en handchoenen aantrok... ...voeg hij... ...weet je... ...dat Lina op reis gaat? Gehoord... ...zijde Anastas... ...zonder op te zien... ...tewa hij voortging... ...enige muziekboeken... ...tot doen zoeken. Men vertelt zoveel. Ja... ...t is ook mogelijk... ...maar een praatje... ...antwoord Anastas... ...op onverschillige toon... ...maar toen zijn neef... ...vertrokken was... ...previlde hij... ...bij zichzelf... ...wat raakt het hem... ...of Lina... ...ochtend op reis gaat? ...of zou je van plan zijn... ...om haar na te reizen? En de hoofdkomis... ...overwoog... ...bij zichzelf... ...is deze... ...dat hun nichtje op reis ging... ...waarom deelde hij het mede? Hij was nog niet voor nemen... ...om haar na te reizen. Wat hem zelf betrof... ...hij had de tijding... ...van Lina's padreisje... ...uit haar eigen mond vernomen... ...en had zelfs dadelijk... ...een B-decker gekocht... ...die hij haar... ...harter volgende morgen... ...reeds had thuisgebracht... ...en Tevens... ...een Henschool... ...waarvan hij... ...al de treinen... ...naar het Zwartswald... ...had uitgeschreven... ...met de prijzen erbij. De Henschild zelf... ...had hij gehouden... ...en de B-decker... ...naar gebruikt teruggevraagd... ...die kon meer te pas komen... ...met de referendum... ...had hij die dag... ...een kort onderhoud... ...dat zeer bevredigend afliep. Een ambtenaar... ...die in geen acht jaar... ...een dag voor lof had gevraagd... ...komen moeilijk... ...een veertien dagen wijgeren. Er waren andere ambtenaren... ...die even in hetzelfde verzoek... ...hadden gedaan... ...maar die moesten... ...zicht nu maar schikken... ...naar de hoofdcommisspotwater... ...die de laatste helft... ...van de Maatini had bedongen. En waar gaat het zo heen... ...meneer Potwater... ...had de referendum... ...is gevraagd. Me... ...schien naar België... ...mogelijk een eind terrein op... ...had Potwater... ...geantwoord... ...of misschien ook wel naar Luxemburg... ...maar ik voel dat ik behoefte... ...heb er iets uit te gaan. De dokter heeft mij ook... ...die raad gegeven. Het komt u toe... ...meneer Potwater... ...het komt u toe... ...zijde zijn chef. Naarmater de tweede helft... ...van jullie naderde... ...werde de hoofdcommisspotwater... ...met de dag zenuwachtig... ...als een jonge dame... ...die voor de eerste maal... ...op het concert zal zingen... ...waarvan de dagweldra zal aanbreken. Ja, erger nog... ...wie nooit een voet... ...over de grenzen heeft gezet... ...ziet bijna met huivering op... ...tegen de tijd... ...dat hij het grondgebied... ...van zijn vaderland zal verlaten. Hij stond met zijn plan op... ...en ging ermeden naar bed... ...en snachts droomde hij ervan. En het waren altijd...  ...akelige, benoude dromen. Als hij vol schrik wakker werd... ...streed hij zich wel op... ...dat het batterij... ...je geheel voor zijn genoegen zou wezen... ...en dat het leiden moest... ...tot zijn toekomstig geluk... ...en zijn voortuin. Maar nu en dan ontwaakte toch in hem... ...de onbestemde gedachte... ...om de gehele geschiedenis... ...maar niet te ondernemen. Te blijven waar hij was... ...en te wachten tot lina ochtend... ...zou zijn teruggekeerd... ...om haar dan... ...naar de vermoeienissen van een reis... ...en het zwerven in de vreemde... ...een tehuis aan te bieden... ...met een liefhebbend echtgenoot... ...die een eervolle... ...maat schappelijke betrekking bekleden... ...en eens bezadigde... ...hartelijke genegenheid... ...ruimschoot zou opwegen... ...tegen de onbestendigheid... ...Bieter Botwater... ...beschouden zichzelf... ...als een model-echtgenoot... ...voor zijn jeugd genicht... ...en hij vertrouwde... ...dat wanneer zij... ...in het vreemde land... ...de dag haar... ...mereerjarigheid vieden... ...de 26 juni... ...de tegenwoordigheid... ...van een goede bekende... ...op dat feest... ...haar zoveel genoeg aan zou doen... ...dat zij licht zouden bewegen zijn... ...om hem... ...als haar aanstaande... ...echtgenoot aan te nemen. Zover van huis... ...in een omgeving van vreemden... ...gevoeld men voor oude bekenden... ...iets meer... ...dan in de huiselijke kring... ...en in zijn gewone omgeving... ...en Botwater... ...stellte zich de beste resultaten voor... ...van zijn slim beraamd plan. Hoe hij ook... ...tegen de uitvoering ervan op zag... ...er was te veel te winnen... ...om zich door de bezwaren... ...te laten weerhouden. Even zenuwachtig... ...als haar neef... ...was ook Lina zelfig geweest... ...zij telde de dagen... ...die er nog voorbij moesten gaan... ...eer die daar afreis aanbrak... ...maar... ...zij durfde haar hart niet lucht te geven... ...want Nichte Tonet... ...en nu... ...liefst niets van de reishoren. Ze had een malja gezicht... ...en ze kwam nooit op haar woord terug... ...maar ze zag er geducht tegenop... ...dat zij Lina zou moeten missen... ...en op allerlei meer of... ...mindere bedekte wijzen... ...gaf zij telkens haar mening te kennen... ...over de dwaasheid van mensen... ...die elders zoeken... ...wat zij hier voor de hand vinden... ...en die al de genoegens... ...en gemakken... ...van het huiselijke leven... ...opofferen... ...aan het denkbeelden... ...gaanot... ...dat zij een lodgement menen te vinden. Maar niet... ...zij de Lina op een morgen... ...dat de oude dame... ...wedig aan zulke beschouwing... ...at lucht gegeven. Als u liever wilt... ...dat ik bij u blijf... ...dan ben ik voorkomen op berijd. Ik... ...wel nee meisje... ...zijn er mevrouw de tonnet.  Je hebt het er nu... ...eenmaal op gezet... ...om op reis te gaan... ...en ik... ...wil je niet weerhouden. Ga gerust... ...maar onthoud wat ik gezegd heb. Je zult blij wezen... ...als je weer op je eigen bed kunt slapen... ...en aan je eigen tafel kunt aanzitten. Het najagen is groter dan bezitten. Anders? Nee, nee... ...ga gerust... ...die tien dagen. Twintig, niet? Nou ja... ...die twintig dagen... ...kan ik best in mijn eentje doorbrengen. Maar het zou me niets verwonderen... ...als ik je na acht dagen weer bij me zag. De mensen die reizen... ...strijnen het zichzelf maar op... ...dat het zo plezierig is. Ze zijn allemaal weer blij als ze thuis zijn. Ik ken dat. Ik heb in mijn tijd... ...zoveel vrienden en bekenden zien heen gaan... ...en als ze uitgepraat hadden... ...over het geenzade gezien... ...roomden zij altijd het genot... ...weer in hun eigen oude omgeving te zijn. Oost-west, thuisbest. U is zeventig, niet? En ik twintig. Ik ben zeventig. Verbeterde mevrouw de tonnet. En de zesentwintigste... ...wordt ga je twintig. Dan ben je meerdere jaren, meisje. Ja, niet? Zette Lina met een zeer ernstige gezicht... ...als als ze door drongen was... ...van het hoge gewicht die er gebeurten is. Het spijt me wel... ...dat ik die dag niet met u zal doorbrengen. Wie weet, zei de mevrouw... ...en ze haalde allerlei mogelijke dingen... ...zicht voor de geest... ...die de reis konden doen afspringen... ...of verkorten. De heer Rimini was zeer kort aangebonden... ...bij de minste onenigheid... ...was hij in staat dadelijk terug te keren. Mevrouw Rimini, voor wie de reis gemaakt werd... ...was een zwakke, zikkelijke vrouw. Ze kon voor die tijd wel doodgaan... ...of, als ze niets poedig baat bij de keur vond... ...besluiten om ze niet voor te zetten. Doortje en Jetje Rimini waren meisjes van zekere leeftijd... ...en die nogal pretentie hadden. Er behoefde maar weinig te gebeuren... ...om haar tot een plotseling een terugreis te bewegen... ...en dan zou Lina zeker wel meedekomen. Deze dacht geheel anders over de reis... ...en als zij door de gesprekken met haar en nicht... ...er soms tegen een opzag... ...de Rimini'tjes wisten die indruk weder dadelijk uit. Dat zij naar deze ging, zo dik was... ...zij maar gelegenaard toe had, sprak vanzelfs... ...en men zag haar gaar ne komen... ...omdat men dan weer opnieuw over de reiskompraten... ...die de harten van Doortje en Jetje...  ...in dezelfde mate vervulde als dat van Lina... ...tewijl ze er met haar broer en zuster... ...niet over spreken konden. Mevrouw Rimini zag tegen de reis op... ...als tegen een heel kundige operatie... ...en Rimini zelf zei er nooit meer... ...dan volstrekt nodig was. Dat had hij in de oost geleerd. Daar had hij op een plantage... ...op één der buitenbezittingen gewoond... ...waar hij nooit het Europiaan zag dan in de spiegel. Tot deze richtte hij nooit het woord... ...en daardoor had hij het spreken verleerd. Zijn zusters moesten dus met ook aan... ...daar maar over de reis bepraten... ...en de komst van Lina... ...die weer een nieuwe denkbeelden aanbracht... ...was haar daarom recht welkom. De dag voor de grote gebeurtenis... ...kam Lina ochtend nog even aanwippen... ...om te horen of ze nog iets mee moest nemen... ...waarop ze niet gereken had. Wat had je daarzijdt, Ruperiëte? We hebben nog een massa bootchappen te doen... ...we wachten maar op jou. Nu, ik ben vrij... ...maar ik dacht dat je alles had. Emily heeft nog zoveel nodig. Emily, de zieke... ...de hoofdpersoon van de badreis... ...had altijd nog gehoopt... ...dat er niets van de gele operatie zou komen... ...en dat zij ruster op haar kamer zou kunnen verblijven. Zoveel beweging en omslag... ...zoveel vermoeienis voor haar... ...die boven alles rustlief had... ...veel niets in haar geest. Maar toen zij eindelijk zag... ...dat er geen ontkomen meer was... ...en het plan van Rimini moest worden uitgevoerd... ...onder wie opzij zich... ...maar nu had zij nog zoveel nodig... ...dat het bijna onmogelijk werd... ...de 15e te vertrekken. Dorothea en Henriette... ... waren de gantse morgen bezig geweest... ...en Robert had haar gelukkig volmacht gegeven... ...om alles te kopen wat nodig was. En daar hij nooit aanmerkingen maakte... ...en altijd betaalde... ...had het zijn zusters op de rekening van zijn vrouw... ...ook maar zo het ene en ander... ...voor zichzelf aangeschaft. Er moest nog allerlei kleinigheden zijn. Emily wilde niet op reis gaan... ...zonder biscuits. Haar poeders waren bijna op... ...en ze kon ze niet missen. Zonder oude kolonje... ...wilden ze niet wezen... ...en zat ook van die amandelzeep nodig... ...waan zij gewoon was. En dan... ...had ze zo gaar naar wat lectuur... ...en een andere parasool. En Dorothe had geen manchette genoeg... ...uit de was terugkregen... ...en haar spellen waren onmisbaar... ...zo ook spellen. Een rijstasje was ook geen wilde. Natuurlijk twee...  ...want als het gemakkelijk was voor Dorothea... ...zo gemakkelijk zijn voor haar rietten. Peppermunt moest er ook wezen... ...en dan een nieuw horloge sleuteltje... ...en een kartonne-doos voor de kraagjes. En zo trippelde de dithraams de stad door... ...en kregen ze hoe langer... ...hoe meer pakjes te dragen... ...want ze durfden het er niet op... ...laat er aankomen... ...om die thuis te doen bezorgen. De riemenietjes moesten... ...savonds pakken... ...en als er niet was... ...wat er wezen moest... ...zouden ze geen raad weten. Bovendien waren ze alle drie... ...te onrustig om thuis te blijven zitten. En toen hadden ze met haar drie... ...en een plezier groter misschien... ...dan ze de griespag zouden hebben. En hoe meer pakjes ze kregen... ...zoveel te meer pret hadden ze... ...want ze waren alle drie... ...even zenuwachtig. En telkens zij Doortje of Jetje... ...dat ze er zeker één verloren had... ...of ergens dat aan te leggen. En dan werd Jetje of Doortje boos... ...dat haar zuster zo dom was... ...om niet te letten op het geen ze deed. En dan waren ze op het punt... ...tom om te keren... ...en in de laatste winkel te gaan zien... ...of zij daar op de toombank had aan te leggen. Maar dan werd het verloren ontdekt... ...en de drie talen schaterde van lachen... ...en ging maar weer verder... ...om nog meer te kopen. Zou Rob er niets van zeggen? Vond Jetje soms. Rob weet niet eens hoeveel hij ons gegeven heeft. Gunst Jet, moet je nog geen tandenborsteltje hebben? Ja, eigenlijk wel. Maar dan moeten we weer naar het spuistraat. Laten we maar bij zak gaan. Ja, dan kan ik meteen een zakkammertje... ...en een spiegeltje kopen. Dat komt zo te pas op reis. En dan die amandelzeep... ...kunnen we ook halen. De dames hadden haar een zakken vol... ...en Lina opende om de zeep te bergen... ...het kartonendosje waarin de manchette geborgen waren... ...en legde daarin de zeep en het zakkammertje... ...en nog een paar voorwerpen... ...die de riemenietjes moeilijk konden bergen. En ze maakte het dosje toen weer netjes dicht... ...en hield het aan het touwtje om haar hand... ...en liet het uit aardigheid bengelen. Want de riemenietjes wel aardig... ...maar toch niet erg komhielfoo vonden. Maar Lina was nu eenmaal in een dwaze bui. Op de hoek der Scholstraat gekomen... ...om moeten zij een rijtuig. De riemenietjes konden nog juist voorbij... 