Lijst van voormalige borgen en buitenplaatsen in Groningen
In de provincie Groningen staan nu nog 16 borgen. Dat zijn er in het verleden echter veel meer geweest. Deze lijst geeft per gemeente een opsomming van alle borgen en buitenplaatsen die vóór 1795 het politieke landschap van de Ommelanden hebben bepaald. Ze worden gerangschikt naar de huidige gemeentes.

Algemeen
Het eerste overzicht betreft borgen in de traditionele zin: borgen waaraan heerlijke rechten waren verbonden of waarvan de eigenaars heerlijke rechten elders konden uitoefenen. Deze borgen stonden grotendeels in de drie Ommelanden: Hunsingo, Fivelingo en het Westerkwartier, alsmede in het Klei-Oldambt. Ook de verdedigbare steenhuizen en kastelen uit de middeleeuwen zijn in dit lijstje opgenomen. Een deel van deze borgen is al in de vijftiende of zestiende eeuw verdwenen. Soms betrof het slechts eenvoudige steenhuizen, waarvan niet bekend is of er heerlijke rechten aan waren verbonden. Een deel van de boerderijen of edele heerden die een rol speelden in de rechtsomgang, was voorzien van een steenhuis.

In de andere gebieden van Groningen staan en stonden voornamelijk buitenverblijven die ook wel als borg worden aangeduid, maar waaraan geen rechten waren gekoppeld. Ook de nieuwe buitenverblijven, die in de zeventiende en achttiende eeuw in de Ommelanden werden gesticht, konden geen aanspraak maken op deelname aan de rechtsomgang.

In de veenontginningsgebieden van het Wold-Oldambt en het Reiderland is het stelsel van edele heerden niet tot ontwikkeling gekomen, zodat er geen borgen in de traditionele zin ontstonden. De meeste bezitters van een steenhuis hadden - een enkele uitzondering daargelaten - niet meer rechten dan de overige grondeigenaren. Voor zover daar wel sprake was, verloren zij hun voorrechten in de zestiende eeuw aan de stad Groningen. Ook Westerwolde kwam in 1617 aan de stad.

In het Gorecht was de situatie tamelijk gecompliceerd. Verschillende buitenverblijven waren vanouds verbonden met leengoederen van de bisschop van Utrecht of hadden anderszins heerlijke rechten verworven. De bewoners vermeden doorgaans het begrip borg, dat in hun ogen te veel verbonden was met de machtspolitiek van de Ommelander adel. We kunnen deze buitenverblijven nog het best vergelijken met de havezaten in Drenthe, Overijssel en de Achterhoek.

Niet alle borgen en steenhuizen hebben een doorverwijzing. Vaak is de informatie te gering, soms wordt het steenhuis behandeld onder het betreffende dorp. Voor informatie over deze kleine borgen en steenhuizen, zie: Kleine voormalige borgen en steenhuizen (borgen die hier behandeld zijn, worden gemarkeerd met een *).

Borgen

Eemsdelta
Addenheem te Oosterreide
Alberdahuis te 't Zandt
Asingaborg te Middelstum
Aylkuma te Loppersum *
Barnheem te Stedum
Baukemaheerd te Zeerijp
Bolhuis te Wirdum
Borchhuis te Westerreide
Borg te Godlinze te Godlinze
Borgheem te Westeremden *
Diddingehuizen te Middelstum
Dijkhuizen te Tjamsweer
Dijkumborg te Garsthuizen
Duirsum te Den Ham
Eelsum te Zeerijp
Eissengeheem te Holwierde
Huis te Eelwerd te Eelwerd *
Huis Edzema te Heveskes
Enselens te Loppersum *
Eukema te Den Ham *
Huis te Eenum te Eenum
Ewsum te Middelstum
Huis te Farmsum te Farmsum
Fluitenburg te Borgsweer
Fraam te Huizinge
Fraeylema te Losdorp
Fromaborg te Wirdum
Huis te Garreweer te Garreweer
Gaykemahuis te Middelstum *
Gommelburg te Farmsum (onzeker)
Grevingahuis te Leermens
Hayema te Middelstum *
Haykema te Zeerijp *
Hettema te Jukwerd *
Houwerda of Holm te Termunten
Huningaweer te Woldendorp
Juckema te Zeerijp
Juist te Loppersum
Luinga te Bierum
Melkema te Huizinge *
Mensenborg te Termunten (ook Midden-Termunten)
Mentheda te Middelstum
Nansum te Holwierde
Nienhuis te Garrelsweer *
Nittersum te Stedum
Ompteda Formsma te 't Zandt
Huis te Oosterwijtwerd te Oosterwijtwerd
Huis te Oterdum
Oud-Houwerda aan de Zomerdijk onder Oterdum
Popingehuis bij Tjamsweer
Rengerda te Godlinze
 Rickelsweer te Farmsum (onzeker)
Ringenum te Uitwierde *
't Rondeel te Westerwijtwerd
Schatsborg te Leermens
Snelgersma te Appingedam
Twee borgen te Spijk
Steenhuis te Borgsweer
Steenhuis te Dallingeweer
Steenhuis Engeweer te Westerwijtwerd
Steenhuis te Meedhuizen (onzeker)
Steenhuis te Nittersheerd te Leermens *
Steenhuis Opwierde te Opwierde *
Steenhuis Solwerd te Solwerd *
Steenhuis te Tuikwerd
Steenhuis te Wartum
Steenhuis te Weiwerd
Steenhuis te Woldendorp
Steenhuizerborg te Krewerd *
Stinswierde te Eenum
Styama te Zeerijp *
Ter Mude te Loppersum *
Walkumaborg te Garsthuizen
Wibena te Westeremden *

Groningen
Huis te Beijum
 Hof van Idekkinge of Bouwmanshof
Ebbekema Hesselsama steenhues te Bouwerschap (Woltersum)
Cortinghuis
Elmersmastede te Hoogkerk
Gelmersma te Garmerwolde
Glimmershuis te Woltersum
Gronenborg
Haxtema te Leegkerk *
Hoytingehuis te Hoogkerk *
Koningspoort te Hoogkerk
Huis te Lellens te Lellens
Oldenhuis te Wittewierum
Oldersum te Wittewierum *
Oostbroek te Lellens *
Kasteel Paddepoel
Kasteel Selwerd
Steenhuis te Ten Boer *
Tackenborg te Thesinge
Tammingehuizen te Wittewierum
Tuwingaborg te Ten Post
Tuwingaborg te Wittewierum
Woltersum te Woltersum

Het Hogeland

Alma te Bedum
Alricsmahuis te Westerdijkshorn *
Almersmaborg te Uithuizen
Asingaborg of Warffumborg te Warffum
Asingaborg te Ulrum
Batenborg te Maarhuizen
Beusum te Vierhuizen
Beyum te Zuidwolde
Blauwborg te Obergum
Blauwhuis te Zuidwolde *
Bocum te Kloosterburen *
De Brake te Obergum
Dijksterhuis te Pieterburen
Eelkema te Zandeweer *
Engersum te Uithuizen
Eusema te Eppenhuizen *
Ewer te Zuurdijk *
Folkerda tussen Noordwolde en Bedum
Gaykingaborg te Warfhuizen
Gaykinga te Wierum
Harssensborg te Adorp
Herathema te Eenrum
Lulemaborg te Warfhuizen
Mathenesse te Mensingeweer
Mensema te Noordwolde
Saaksumborg (of De Eest) te Lutke Saaxum
Sassema te Baflo
Schultinga te Bedum
Borgweer te Wehe-den Hoorn
Syckamaheem te Westerdijkshorn *
Thedema te Noordwolde
Widdama te Noordwolde
Holwinde te Rottum
Klinkenborg te Kantens
De Knuif of Oud-Houwerda bij de Zomerdijk te Oterdum
Kruisstee te Usquert *
Ludemaborg te Usquert
Mattenesse te Rasquert
Meijma te Rasquert
Nieuw Onsta te Wetsinge
Onnemaborg te Zandeweer
Onstaborg te Sauwerd
Oosterhuizen te Eenrum
Oostumborg te Oostum *
Panser te Vierhuizen
Huis te Rasquert te Rasquert
Ringeweer te Uithuizen
Ripperdaborg te Winsum
Rondenborg teZuurdijk *
Scheltkema-Nijenstein te Zandeweer
Stenhuisheerd te Uithuizermeeden *
Tammingaborg te Bellingeweer
Tammingaborg te Hornhuizen
Ter Weer te Tinallinge
Ungersma te Uithuizermeeden
Waliswere te Kantens *

Midden-Groningen
Ewens te Siddeburen
Roopoorte te Kolham *
Kemenade te Harkstede *
Menolda te Hellum
Huis te Roeksweer (?)
Steenhuis te Blokum
Huis te Scharmer te Scharmer
Ufkenshuis te Siddeburen
Bauckenborg te Noordbroek
Steenhuis te Stootshorn
Gockingaborg, nu de Drostenborg te Zuidbroek
Kimnaede of steenhuis te Zuidbroek (1599)

Oldambt
Steenhuis in de Kemmingha te Eexta (ca. 1600/1685)
Steenhuis te Boven-Eexta (1635), mogelijk Nemeke Eppens' steenhusi (1420)
Steenhuis Houwingaham of Huis Utham te Hamdijk (Bad Nieuweschans)
Spierenborch te Midwolda
Huningaheerd of oldt Steenenhuys te Oostwold
Westerse Stienhuys te Oostwold
Ovelgunne te Scheemda (1616/1655)
Steenhuis te Ulsda
Tiddinga te Midwolda
Tydwynedaborg te Wynedaham, omgeving Nieuw-Beerta
Pekelborg te Zuiderveen (Winschoten)

Westerkwartier
Abingeheerd te Feerwerd
Auwemahuis te Tolbert
Aykemaborg te Grijpskerk
Benckemahuis te Midwolde

Bloemersma te Niekerk
Bijma te Faan
Clamahuis te Lutjegast *
Boekstede te Sebaldeburen
De Eest te Doezum
De Leke te Midwolde
De Linde te Marum
Englumborg te Oldehove
Feringa te Grootegast
Frimasteenhuis te Marum *
Fritema te Oldehove
Fritsinga te Oldehove
Froma te Lutjegast
Gayckingaborg te Aduard
Groote borg te Feerwerd te Feerwerd
Hanckemaborg te Zuidhorn
Hardeweer te Ezinge
Heralmaborg te Saaksum
Huis te Aduard te Aduard
Hylema teLutjegast *
Jellemaborg te Zuidhorn
Jensemaborg te Oldehove
Kleine borg te Feerwerd te Feerwerd
Klinkemaborg te Zuidhorn
Kroonsfeld te Oldekerk
Meininga te Niezijl *
Noordwijk te Noordhorn
Reitsema te Grijpskerk
Rikkerda te Lutjegast
Sappema te Lutjegast *
Sjallema te Opende
Steenhuizen in Humsterland *
Valkenborg te Lettelbert

Westerwolde
Gockingasteenhuis te Bellingwolde
Steenhuis of Huis te Upham te Den Ham
Steenhuis te Vlagtwedde (tot 1729)
Steenhuis te Vriescheloo
Huis te Wedde

Buitenplaatsen en landgoederen

De lijst is voor Oost-Groningen onvolledig. Zowel de literatuur als kaarten uit de 17e en 18e eeuw tonen veel meer buitenhuizen.

Appingedam
Appelburg te Garreweer
Ekenstein te Appingedam

Delfzijl
Betingeheem te Uitwierde *
Wetterstein te Uitwierde *

Groningen
Ulgersmaborg
Zorgwijk

Haren
Emdaborg te Haren
Huis te Glimmen

Loppersum
Bolhuis (buitenplaats) te Wirdum
Rusthoven te Wirdum

Midden-Groningen
Amsingh te Zuidbroek-Uiterburen
Ballingaheerd te Scharmer
 Boschmastate te Kropswolde *
 Iddekinge/Woldwijk te Kropswolde *
Klein Martijn te Harkstede
 Leinwijk te Kropswolde *
Mastenbroek te Meeden (?)
Nijenhoff te Scharmer * 
Overveen te Scharmer
Rozenburg te Scharmer *
Rustenbroek (Amsingh) te Zuidbroek
De Ruiten te Froombosch
 Schaffershof te Kropswolde *
Schattersum, later Wijchelsheim te Schildwolde
Tilburg te Scharmer
Uytkema te Scharmer
Veenhuisen te Meeden
Veenhuizen te Noordbroek
Veencamp/Wolters te Noordbroek
Vinckers of Vinckersum te Schildwolde
Vischwijk te Harkstede
Voorborg te Slochteren
Vossenborg te Lageland *
Vredenburg 
Wildervanck (Swijghmanheerd) te Zuidbroek

Oldambt
Clinge of Ennemaborg te Midwolda (ca. 1650)
Coenders te Nieuw-Scheemda (ca. 1600)
Esborg te Scheemda
Finck te Beerta
Geertsema of Waarhoek te 't Waar (ca. 1700)
Hamminga of De Twaalf Akkers te Midwolda
Huninga- of Tiddingaborg te Beerta
Huysmans te Midwolda (Hoofdweg 33)
Oude Werf te Winschoter Bovenburen (ca. 1762) 
Sibingaheerd te Midwolda (Hoofdweg 25) 
Vredenhoven te Eexta (1640)

Westerwolde
Engelkens Erve te Vriescheloo

Zie ook
Kleine voormalige borgen en steenhuizen
Lijst van kastelen in Groningen
Veenborg

Literatuur
 A.S. de Blécourt, Oldambt en Ommelanden. Rechtshistorische opstellen met bijlagen, Assen 1935
 J.A. Feith, De Ommelander borgen en hare bewoners in de 17e en 18e eeuw, Groningen 1906, herdr. 1976
 Wiebe J. Formsma, R. A. Luitjens-Dijkveld Stol en A. Pathuis, De Ommelander borgen en steenhuizen, Assen 1973, herdr. 1987 (611 pp.)
 G.N. Schutter, Borgen en hofsteden in en om Hoogezand-Sappemeer, Bedum 1996
 Albert Timmer, Buitenhuizen in Haren: wonen op stand, Haren 1996 (Harense Historische Reeks, dl. 18)

Externe links
Borgen in Groningen (Stichting Heerlijkheid Westerwolde, internetarchief, 1 oktober 2007)
Borgen, Veenborgen, Steenhuizen en Buitenhuizen (Nazaten De Vries, 2008)
De verdwenen borgen van Groningen (Nazaten De Vries, 2013)