Tony Curtis
Tony Curtis (The Bronx (New York), 3 juni 1925 – 29 september 2010) was een Amerikaans acteur.

Jeugd 
Tony Curtis werd geboren onder de naam Bernard Schwartz in The Bronx, een van de boroughs van New York.
Zijn ouders, Emanuel Schwartz en Helen Klein, waren Joodse immigranten uit Hongarije. Zijn vader was kleermaker en de familie Schwartz woonde achter de werkplaats. Volgens Curtis was zijn moeder agressief en een ruziezoeker. Later zou er schizofrenie bij haar worden geconstateerd. Op zijn achtste werd Curtis, samen met zijn broer Julius voor korte tijd in een weeshuis geplaatst omdat er geen geld was om hen eten te geven. Vier jaar later werd Julius overreden door een vrachtauto, hij overleed ter plaatse. Curtis zelf raakte meer en meer betrokken bij de lokale jeugdbende die overigens weinig meer deed dan spijbelen en het stelen van snoep en strips bij de diverse winkels. Een buurman van de familie Schwarz zag echter dat de nog elfjarige Curtis afgleed naar een wereld van criminaliteit en stelde voor dat de jongen naar een padvinderskamp werd gestuurd. Hier kon het jonge bendelid zijn energie kwijt in meer legale activiteiten. Al snel ging Curtis weer naar school en bezocht Seward Park High School. Daar kreeg hij op zijn zestiende zijn eerste rolletje in een schooltoneelstuk.

Oorlog 
Op 7 december 1941 werd de VS opgeschrikt door de Japanse aanval op de Amerikaanse marinebasis op Pearl Harbor. De Verenigde Staten werden nu bij de Tweede Wereldoorlog betrokken en duizenden Amerikaanse mannen meldden zich vrijwillig bij het leger. Ook Curtis voegde zich na enkele jaren bij de vrijwilligers; geïnspireerd door de films Destination Tokyo en Crash Dive met zijn helden Cary Grant en Tyrone Power wilde hij graag dienen bij de afdeling onderzeeboten van de Amerikaanse marine. Zijn verzoek werd gehonoreerd en Curtis werd geplaatst bij de USS Proteus. Op 2 september 1945 was hij getuige van de Japanse overgave in de Baai van Tokio.

Richting Hollywood 
Om Amerikaanse soldaten en matrozen te helpen om na de oorlog hun draai te vinden, werd in de VS de G.I. Bill van kracht. Met behulp van deze wet konden de voormalige leden van de Amerikaanse strijdkrachten studeren. Curtis schreef zich in aan het City College van New York om na zijn afstuderen verder te gaan naar The New School in de New Yorkse wijk Greenwich Village om te worden opgeleid tot acteur. Onder leiding van de Duitse toneelregisseur Erwin Piscator leerde hij samen met onder andere Walter Matthau en Rod Steiger de fijne kneepjes van het acteervak. Tijdens zijn studie werd hij opgemerkt door toneelagent Joyce Selznick, het nichtje van de beroemde filmproducent David O. Selznick. Curtis was inmiddels 23 toen Joyce Selnick hem een contract bij Universal Pictures bezorgde. De studio raadde hem aan een toneelnaam te verzinnen en Curtis bedacht ‘Tony Curtis’: ‘Tony’ van de titel van de roman ‘Anthony Adverse’ en ‘Curtis’ van ‘Kurtz’ een naam uit de familie van zijn moeder. Bij Universal leerde Curtis schermen en paardrijden en werd hij klaargestoomd voor zijn eerste grote rol.

Ster 
In 1949 maakte Curtis zijn opwachting als acteur in de film Criss Cross, al kreeg hij daarvoor zelfs geen vermelding in de aftiteling. In City Across the River, ook uit 1949 wordt hij nog vermeld als “Anthony Curtis”, maar al snel kreeg hij onder de naam Tony Curtis steeds grotere rollen. In begin van de jaren vijftig speelde Curtis veelal de romantische held, zoals in de films The Prince Who Was a Thief, Son of Ali Baba en The Black Shield of Falworth. Maar Curtis speelde afwisselend en met succes ook rollen in drama’s en komedies. Halverwege de jaren vijftig was hij een grote ster die onder meer te zien was in Trapeze (1956, met Burt Lancaster en Gina Lollobrigida), Sweet Smell of Success (1957, wederom met Burt Lancaster), The Defiant Ones (1958, met onder meer Sidney Poitier), Operation Petticoat (1959, in de jaren 70 verwerkt tot televisieserie met dochter Jamie Lee Curtis in een van de hoofdrollen), Some Like It Hot (1959, met Jack Lemmon en Marilyn Monroe), Spartacus (1960, met Kirk Douglas en Laurence Olivier), Taras Bulba (1962, samen met Yul Brynner en Sam Wanamaker), The Great Race (1965, wederom met Jack Lemmon, maar ook met Natalie Wood en Peter Falk). Zijn rol als Alberto de Salvo in The Boston Strangler (1968, met Henry Fonda en George Kennedy) liet een andere kant van zijn talent zien. In dit waargebeurde verhaal is hij niet langer de held, maar een door psychosen verscheurde misdadiger. Daarnaast speelde hij in 1971-1972 een belangrijke rol als Danny Wilde in The Persuaders (in Nederland bekend als De Versierders en in België als De Speelvogels) met als tegenspeler Roger Moore. Hiermee verwierf hij vooral in Europa grote bekendheid. In de VS sloeg de serie minder goed aan. Na The Persuaders! was hij onder meer te zien in The Bad New Bears Go to Japan (1978) en The Mirror Crack'd (1980). De kortlopende serie McCoy was in 1976 ook in Nederland te zien. In meer recente jaren speelde hij onder meer gastrollen in Suddenly Susan (1998), Hope & Faith (2004) en CSI: Crime Scene Investigation (2005). Zijn laatste werk was een rol in de film David & Fatima uit 2008, met onder meer ook Martin Landau. Voor zover bekend is deze film nog niet in Nederland verschenen.

Schilder 
Curtis was zijn hele leven geïnteresseerd in schilderen en in de jaren tachtig werd deze kunstvorm steeds belangrijker voor hem. Hij acteerde nog wel, maar het schilderen werd zijn passie. Hij schilderde in de stijl van het surrealisme en liet zijn werk zien in verscheidene tentoonstellingen.

Huwelijken en kinderen 
Curtis was zes keer getrouwd:

 Janet Leigh (4 juni 1951 - juni 1962) (gescheiden), twee kinderen: Jamie Lee Curtis en Kelly Curtis. 
 Christine Kaufmann (8 februari 1963 - 1967) (gescheiden), twee kinderen. Zijn destijds 17-jarige tegenspeelster uit Taras Bulba.
 Leslie Allen (20 april 1968 - 1982) (gescheiden), twee kinderen
 Andrea Savio (1984 - 1992) (gescheiden)
 Lisa Deutsch (28 februari 1993 - 1994) (gescheiden)
 Jill Vandenberg Curtis (6 november 1998 - tot aan zijn dood). Ze ontmoetten elkaar in een restaurant in 1993. Zij is 42 jaar jonger dan Curtis.

Curtis' zoon Nicholas overleed op 2 juli 1994, op 23-jarige leeftijd aan een overdosis heroïne.

Gezondheid en dood 

Curtis was een alcoholist en in 1974 raakte hij tijdens de opname van de film Lepke verslaafd aan cocaïne. In die tijd begon ook zijn sterrenstatus te tanen en kreeg hij steeds minder rollen. In 1984 werd hij met een vergevorderde cirrose in het ziekenhuis opgenomen. Om zijn verslavingen te bestrijden liet Curtis zich opnemen in de Betty Ford Clinic. In 1994 kreeg hij een hartaanval en onderging een bypass. In december 2006 raakte hij in coma nadat hij een longontsteking had opgedaan. Na een maand ontwaakte hij uit de coma; hij kon vervolgens slechts korte afstanden lopen en was verder afhankelijk van een rolstoel. Op 29 september 2010 overleed Tony Curtis aan een nieuwe hartaanval.

Filmografie 
 How to Smuggle a Hernia Across the Border (1949) - Rol onbekend
 City Across the River (1949) - Mitch
 The Lady Gambles (1949) - Piccolo
 Criss Cross (1949) - Gigolo (Niet op aftiteling)
 Johnny Stool Pigeon (1949) - Joey Hyatt
 Woman in Hiding (1950) - Stem van Dave Shaw (Niet op aftiteling)
 Francis (1950) - Kapt. Jones
 I Was a Shoplifter (1950) - Pepe
 Sierra (1950) - Brent Coulter
 Winchester '73 (1950) - Doan
 Kansas Raiders (1950) - Kit Dalton
 The Prince Who Was a Thief (1951) - Julna
 Flesh and Fury (1952) - Paul Callan
 No Room for the Groom (1952) - Alvah Morrell
 Son of Ali Baba (1952) - Kashma Baba
 Houdini (1953) - Harry Houdini
 The All American (1953) - Nick Bonelli
 Forbidden (1953) - Eddie Darrow
 Beachhead (1954) - Burke
 Johnny Dark (1954) - Johnny Dark
 The Black Shield of Falworth (1954) - Myles Falworth
 Six Bridges to Cross (1955) - Jerry Florea
 So This Is Paris (1955) - Joe Maxwell
 The Purple Mask (1955) - Rene de Traviere/The Purple Mask
 The Rawhide Years (1955) - Ben Matthews
 The Square Jungle (1955) - Eddie Quaid/Packy Glennon
 Trapeze (1956) - Tino Orsini
 Mister Cory (1957) - Cory
 General Electric Theater Televisieserie - Mario Galindo (afl. Cornada, 1957)
 Sweet Smell of Success (1957) - Sidney Falco
 The Midnight Story (1957) - Joe Martini
 Schlitz Playhouse of Stars Televisieserie - Charlie (afl. Man on a Rack, 1958)
 The Vikings (1958) - Eric
 Kings Go Forth (1958) - Korporaal Britt Harris
 The Defiant Ones (1958) - John 'Joker' Jackson
 The Perfect Furlough (1958) - Korporaal Paul Hodges
 General Electric Theater Televisieserie - David (afl. The Stone, 1959)
 Some Like It Hot (1959) - Joe - 'Josephine'/'Junior'
 Operation Petticoat (1959) - Lt. JG Nicholas Holden
 Startime Televisieserie - De jongleur (afl. The Young Juggler, 1960)
 Who Was That Lady? (1960) - David Wilson
 The Rat Race (1960) - Pete Hammond Jr.
 Spartacus (1960) - Antoninus
 The Great Impostor (1961) - Ferdinand Waldo Demara Jr./Martin Donner/Dr. Gilbert/Ben W. Stone/Dr. Joseph Mornay/Robert Boyd Hammond
 The Outsider (1961) - Ira Hamilton Hayes
 Taras Bulba (1962) - Andrei Bulba
 40 Pounds of Trouble (1962) - Steve McCluskey
 The List of Adrian Messenger (1963) - Cameorol
 Captain Newman, M.D. (1963) - Korporaal Jackson 'Jake' Leibowitz
 Paris - When It Sizzles (1964) - Maurice/Philippe (tweede politieman, niet op aftiteling)
 Wild and Wonderful (1964) - Terry Williams
 Goodbye Charlie (1964) - George Wellington Tracy
 Sex and the Single Girl (1964) - Bob Weston
 The Great Race (1965) - The Great Leslie
 The Flintstones Televisieserie - Stony Curtis (afl. The Return of Stony Curtis, 1965, stem)
 Boeing (707) Boeing (707) (1965) - Bernard Lawrence
 Chamber of Horrors (1966) - Mr. Julian (Niet op aftiteling)
 Not with My Wife, You Don't! (1966) - Tom Ferris
 Drop Dead Darling (1966) - Nick Johnson
 Don't Make Waves (1967) - Carlo Cofield
 La cintura di castità (1968) - Guerrando da Montone
 Rosemary's Baby (1968) - Donald Baumgart (Niet op aftiteling)
 The Boston Strangler (1968) - Albert DeSalvo
 Monte Carlo or Bust! (1969) - Chester Schofield
 Bracken's World Televisieserie - Cameo-rol (afl. Fade-In, 1969)
 You Can't Win 'Em All (1970) - Adam Dyer
 Suppose They Gave a War and Nobody Came? (1970) - Shannon Gambroni
 The Persuaders Televisieserie - Daniel 'Danny' Wilde (24 afl., 1971-1972)
 The Third Girl from the Left (Televisiefilm, 1973) - Joey Jordan
 Shaft Televisieserie - Clifford Grayson (afl. Hit-Run, 1973)
 The Count of Monte-Cristo (Televisiefilm, 1975) - Fernand Mondego
 Lepke (1975) - Louis 'Lepke' Buchalter
 The Big Rip-Off (Televisiefilm, 1975) - McCoy
 McCoy Televisieserie - McCoy (5 afl., 1975-1976)
 The Last Tycoon (1976) - Rodriguez
 Casanova & Co. (1977) - Giacomo/Casanova
 Sextette (1978) - Alexei Andreyev Karansky
 The Manitou (1978) - Harry Erskine
 The Bad New Bears Go to Japan (1978) - Marvin Lazar
 The Users (Televisiefilm, 1978) - Randy Brent
 Title Shot (1979) - Frank Renzetti
 Little Miss Marker (1980) - Blackie
 The Scarlett O'Hara War (Televisiefilm, 1980) - David O. Selznick
 It Rained All Night the Day I Left (1980) - Robert Talbot
 The Mirror Crack'd (1980) - Martin N. Fenn
 Inmates: A Love Story (Televisiefilm, 1981) - Flanagan
 Vega$ Televisieserie - Philip Roth (16 afl., 1978-1981)
 The Million Dollar Face (Televisiefilm, 1981) - Chester Masterson
 Othello, el comando negro (1982) - Kol. Iago
 Portrait of a Showgirl (Televisiefilm, 1982) - Joey DeLeon
 Where Is Parsifal? (1983) - Parsifal Katzenellenbogen
 The Fall Guy Televisieserie - Joe O'Hara (afl. Eight Ball, 1983)
 BrainWaves (1983) - Dr. Clavius
 Insignificance (1985) - De Senator
 Balboa (1986) - Ernie Stoddard
 Mafia Princess (Televisiefilm, 1986) - Sam (Salvatore) 'Momo' Giancana
 Club Life (1986) - Hector
 Banter (1986) - Charles Foster
 Murder in Three Acts (Televisiefilm, 1986) - Charles Cartwright
 Sparky's Magic Piano (Video, 1987) - Rol onbekend (Stem)
 Der Passagier - Welcome to Germany (1988) - Mr. Cornfield
 Charlie (Televisiefilm, 1989) - Scott Parish
 Lobster Man from Mars (1989) - J.P. Shelldrake
 Tarzan in Manhattan (Televisiefilm, 1989) - Archimedes Porter
 Midnight (1989) - Mr. B
 Walter & Carlo i Amerika (1989) - Willy La Rouge
 Thanksgiving Day (Televisiefilm, 1990) - Max Schloss
 Prime Target (1991) - Marietta Copella
 Hollywood Babylon II (Video, 1992) - Verteller
 Christmas in Connecticut (Televisiefilm, 1992) - Alexander Yardley
 Center of the Web (1992) - Stephen Moore
 Hollywood Babylon Televisieserie - Presentator (afl. onbekend, 1992)
 The Mummy Lives (1993) - Aziru/Dr. Mohassid
 Naked in New York (1993) - Carl Fisher
 Bandit: Beauty and the Bandit (Televisiefilm, 1994) - Lucky Bergstrom
 A Perry Mason Mystery: The Case of the Grimacing Governor (Televisiefilm, 1994) - Johnny Steele
 The Immortals (1995) - Dominic Baptiste
 Lois & Clark: The New Adventures of Superman Televisieserie - Dr. Isaac Mamba (afl. I Now Pronounce You..., 1996)
 Roseanne Televisieserie - Hal (afl. Ballroom Blitz, 1996)
 Brittle Glory (1997) - Jack Steele
 Hardball (1997) - Wald
 Stargames (1998) - Rol onbekend
 Suddenly Susan Televisieserie - Peter DiCaprio (afl. Matchmaker, matchmaker, 1998)
 Louis & Frank (1998) - Lenny Star Springer
 Reflections of Evil (2002) - Presentator
 Hope & Faith Televisieserie - Morris (afl. Jack's Back, 2004)
 CSI: Crime Scene Investigation Televisieserie - Tony (afl. Grave Danger: Volume 1, 2005)
 The Blacksmith and the Carpenter (2007) - God (Stem)
 David & Fatima (2008) - Mr. Schwartz

Amerikaans filmacteur
Pseudoniem