Sterrenwacht
Een sterrenwacht of observatorium is een instituut van waaruit sterren en andere hemellichamen worden bekeken en bestudeerd. Er wordt onderscheid gemaakt tussen professionele sterrenwachten en volks- of publiekssterrenwachten.

Professionele sterrenwacht 
Een professionele sterrenwacht is een wetenschappelijk instituut waar astronomen onderzoek verrichten aan de sterrenhemel. Tot de uitvinding van de fotografie en de toepassing daarvan in de sterrenkunde keken astronomen vooral zelf door een telescoop. Dit was, vooral in koude winternachten, lang niet altijd een aangename bezigheid.. Door de komst van fotografie werd meer gezien - een fotografische plaat is immers gevoeliger dan het menselijk oog - en konden astronomen het systematisch waarnemen vaak overlaten aan assistenten. Tegenwoordig zijn veel professionele telescopen vrijwel volledig geautomatiseerd en bestuderen astronomen, comfortabel achter de computer in hun werkkamer, enkel de armada aan gegevens die een telescoop (deze kan overal ter wereld of zelfs in de ruimte gestationeerd zijn) in hun opdracht produceert.

Traditioneel werden professionele sterrenwachten gebouwd in de buurt van grote steden (bv. Ukkel nabij Brussel) of op plaatsen waar wetenschap bedreven werd (zoals de universiteiten van Leiden, Gent en Utrecht).

Al decennialang wijkt men daar vanaf vanwege onder andere de natuurlijke turbulentie die in de aardatmosfeer voorkomt en lichtvervuiling. Door de komst van steeds grotere telescopen werd het steeds belangrijker dat er zo min mogelijk turbulentie moest zijn voor goede waarnemingen. Daarom kwamen veel nieuwe professionele sterrenwachten op bijvoorbeeld hoge bergen te staan. Ook wordt bij de keuze voor een locatie gekeken naar de weersomstandigheden om een zo efficiënt mogelijke sterrenwacht te realiseren. Sinds enkele jaren is het door lasertechnologie ook mogelijk om telescopen te corrigeren voor de aanwezige turbulentie.

Sterrenwachten op aarde hebben als bijkomend nadeel dat ze meestal alleen in het zichtbaar licht en nabij-infrarood kunnen waarnemen. Voor waarnemingen in bijvoorbeeld het ver-infrarood- en röntgengebied van het elektromagnetisch spectrum zijn ruimtetelescopen noodzakelijk. Radiogolflengtes zijn daarentegen wel weer vanaf het aardoppervlak waar te nemen, bijvoorbeeld met de  Westerbork Synthese Radio Telescoop en LOFAR.

Omvangrijke professionele sterrewachten zijn onder andere te vinden in Chili (het Paranal-observatorium) en Hawaï (het Mauna Kea-observatorium).

Volkssterrenwacht 
In tegenstelling tot een professionele sterrenwacht heeft een volkssterrenwacht of publiekssterrenwacht als doel een breed publiek te informeren over sterrenkunde en ruimtevaart, de astronomie te populariseren en amateurastronomen te verenigen. Bij een volkssterrenwacht worden met enige regelmaat lezingen gegeven over allerhande onderwerpen in de sterrenkunde dan wel ruimtevaart. Ook kan eenieder terecht voor vragen over het actief beoefenen van de hobby sterrenkunde, door het observeren met een telescoop.

Sterrenwachten in België en Nederland

België 
 De Koninklijke Sterrenwacht van België, opgericht in 1826, valt onder POD wetenschapsbeleid
 Volkssterrenwacht Mira (Grimbergen), opgericht in 1967
 Volkssterrenwacht Urania (Hove), opgericht in 1969
 Volkssterrenwacht Beisbroek (Sint-Andries - Brugge), opgericht in 1984
 Volkssterrenwacht Europlanetarium Genk (Genk)
 Volkssterrenwacht Armand Pien (Gent)
 Project- en Volkssterrenwacht Astrolab IRIS (Zillebeke, nabij Ieper)
 Publieke sterrenwacht De Sterrenjutters (Koksijde)
 Publieke sterrenwacht De Polderster (Assenede, in het Meetjesland)

Nederland 
 Anton Pannekoek Instituut - Amsterdam
 Sterrenwacht Almere - Almere
 Sterrenwacht Blaauw - Groningen
 Sterrenwacht Cees Buining - Julianadorp
 Observeum - Bergum
 Volkssterrenwacht Bussloo - Bussloo
 Volkssterrenwacht Copernicus - Overveen
 Publiekssterrenwacht Corona Borealis - Zevenaar
 Cosmos Ontdekcentrum - Lattrop
 Volkssterrenwacht Dione - Enkhuizen
 Sterrenwacht Gooi en Vechtstreek - 's-Graveland
 Sterrenwacht Limburg - Heerlen
 Publiekssterrenwacht Halley - Heesch
 Publiekssterrenwacht Hellendoorn - Hellendoorn
 Sterrewacht Leiden - Leiden
 Sterrenwacht Mercurius - Dordrecht
 Volkssterrenwacht Nijmegen - Nijmegen
  Sterrenwacht Orion - Uden
  Sterrenwacht de Tiendesprong - Tilburg
 Oude Sterrewacht - Leiden
 Publiekssterrenwacht Jan Paagman - Asten
 Volkssterrenwacht Philippus Lansbergen - Middelburg
 Publiekssterrenwacht Dr. A.F. Philips - Eindhoven
 Publiekssterrenwacht Phoenix - Lochem
 Sterrenwacht Rijswijk - Rijswijk
 Publiekssterrenwacht Saturnus - Heerhugowaard
 Sterrenwacht Midden-Nederland - Amersfoort
 Sterrenwacht en museum Sonnenborgh - Utrecht
 Publiekssterrenwacht Strabrecht - Geldrop
 Teylers Sterrenwacht - Haarlem
 Volkssterrenwacht Tweelingen - Spijkenisse
 Publiekssterrenwacht Vesta - Oostzaan
 Sterrenwacht Quasar (voorheen Volkssterrenwacht Simon Stevin) - Hoeven (sinds 2008 gesloten, en in 2011 definitief gesloten)

Foto's

Zie ook 
 Psynako 1

Externe links 
 Koninklijk Sterrenwacht van België
 De Vlaamse volkssterrenwachten
 Vereniging Voor Sterrenkunde (VVS - Vlaanderen)
 Landelijk Samenwerkende Publiekssterrenwachten (LSPS - Nederland)
 Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde Coördinator van de Nederlandse Landelijke Sterrenkijkdagen

Referenties