't Zandt (Groningen)
't Zandt (Gronings: 't Zaandt) is een klein dorp in de gemeente Eemsdelta in de provincie Groningen, Nederland. Tot 1990 was 't Zandt een zelfstandige gemeente.

Geschiedenis 
Het dorp is ontstaan als dijkdorp na de inpoldering van de voormalige Fivelboezem in de veertiende eeuw door monniken van het klooster Bloemhof. De naam verwijst naar een zandrug in de oude boezem. Dorpsbewoners wonen niet ín 't Zandt, maar óp 't Zandt.

De hervormde kerk van 't Zandt dateert uit de 13e eeuw en was oorspronkelijk gewijd aan de Maria. De kerk heeft een eveneens 13e-eeuwse vrijstaande toren met houten spits. In 1856 werd een gereformeerde kerk gebouwd in het dorp.

Een opmerkelijk pand in het dorp (op het voormalige grondgebied van het dorp Leermens), is de zogenaamde sarrieshut bij Ter Horn. Deze hoorde bij de voormalige molen, de Leermenstermolen. Deze molen is in 1957 afgebroken, één roede ging naar een molen te Warffum.

Even buiten het dorp ligt de boerderij Alberdaheerd. Hier stond vroeger een borg die bewoond werd door het geslacht Alberda. De borg is verdwenen, maar het borgterrein, met gracht, oprijlaan en bomen, is nog aanwezig. Tegenwoordig bevindt zich hier een sierviskwekerij. Een andere borg was de borg Ompteda, gelegen aan rechterhand van de weg naar Spijk, die in 1750 werd afgebroken.

't Zandt is gebouwd op een zandplaat die al bestond in de tijd dat de dijk op de lijn Godlinze, Schatsborg, Zeerijp als zeewering het achterland tegen het water beschermde. In die tijd liepen wadlopers al van de dijk naar de zandplaat en terug. Ze droegen stokken om de prielen makkelijker over te steken. Later hadden de wadlopers mooie wandelstokken. Vandaar de naam van de inwoners van 't Zandt "'t Zandster Handstokken". De basisschool in het dorp heet ook "OBS De Zandplaat".

't Zandt ligt enkele kilometers ten noorden van de spoorlijn Groningen - Delfzijl. In de oorspronkelijke plannen zou een stopplaats vernoemd worden naar 't Zandt. Later werd de naamgeving veranderd en werd de stopplaats in 1884 geopend als stopplaats Oosterwijtwerd.

Brandstichtingen 
In het najaar van 2007 vond een reeks brandstichtingen plaats in 't Zandt. Meerdere leegstaande woningen en schuurtjes gingen in vlammen op, waardoor angst ontstond onder de bewoners. Er werd een 24-uurs politiepost in het dorp gestationeerd, die het dorp in de gaten moest houden. De brandstichtingen trokken veel media-aandacht; in de berichtgeving werd vaak gesproken over "de pyromaan van 't Zandt".

Op 18 december 2007 werd een twintigjarige inwoner van het dorp, Johnny B., aangehouden, die door de politie op heterdaad zou zijn betrapt. Op 7 januari 2008 werd de politiepost in het dorp opgeheven. Op 1 december 2008 werd de verdachte veroordeeld tot 24 maanden gevangenisstraf. De rechtbank achtte één brandstichting, twee pogingen daartoe, het versturen van acht dreigbrieven en het bezit van illegaal vuurwerk bewezen.

Sport en recreatie 
Het dorp heeft o.a. een schietvereniging en een volleybalvereniging genaamd 'Set Up'. De plaatselijke voetbalvereniging, VV 't Zandt, werd in juni 2017 opgeheven.

Door 't Zandt loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook Noordzeepad of Wad- en Wierdenpad geheten.

Voormalige gemeente 
De gemeente 't Zandt bestond tot 1990 naast het hoofddorp uit de dorpen, gehuchten en buurtschappen: Eenum, De Groeve, Kolhol, Korendijk, Leermens, Lutjerijp, Oosterwijtwerd, Ter Horn, 't Zandstervoorwerk, Zeerijp en Zijldijk.

Horeca 
't Zandt heeft in de loop der jaren enkele horecabedrijven gehad. Vanaf maart 2011 is het dorpshuis nog het enige horecabedrijf in het dorp, nadat in 2010 de kroeg de deuren sloot en in februari 2011 ook jeugdhonk "de Winkel" de deuren moest sluiten.

Bekende Zandtsters 
 Menno Alberda (1642-1699), jonker uit het geslacht Alberda
 Wout Ausma (1928-2012), politicus
 Dirk Heerlijn (1913-1976), verzetsstrijder
 Garmt Kieft (1913-1998), politicus
 Willem Frederik Pastoor (1884-1972), fotograaf
 IJzebrand Rijzebol (1948), politicus
 Eppe Steenwijk (1901-1958), politieagent en de assistent van de SD'er Robert Lehnhoff
 Titia van der Tuuk (1878-1939), feministisch schrijfster
 Loek Vredevoogd (1938), onderwijsbestuurder

Zie ook 
 Wapen van 't Zandt
 Lijst van burgemeesters van 't Zandt
 Lijst van rijksmonumenten in 't Zandt

Externe link 
 www.tzaandt.nl

Geografie van Eemsdelta
Plaats in Groningen
Voormalige gemeente in Groningen