Jan Dirk Imelman
Jan Dirk Imelman (Groningen, 1 juli 1939) is een Nederlandse emeritus hoogleraar theoretische en historische pedagogiek.

Opleiding
Imelman groeide op in een middenstandsgezin in Groningen. Na de HBS en een akte MO-A studeerde hij Pedagogiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, welke studie hij in 1974 cum laude afsloot met een begripsanalytisch en fenomenologisch proefschrift.

Loopbaan
Na zijn dienstplicht vervuld te hebben bleef hij eerst nog drie jaar in militaire dienst en werkte daarna zes jaar achtereenvolgens in een kindertehuis, als onderwijzer in  het lager onderwijs en als leraar in het middelbaar onderwijs. Vanaf 1972 was hij verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij in 1980 benoemd werd tot hoogleraar Algemene,  wijsgerige en theoretische pedagogiek. In 1989 werd hij aan de Rijksuniversiteit Utrecht benoemd tot hoogleraar Grondslagen en geschiedenis van de pedagogiek, welke functie hij tien jaar vervulde en afsloot met een rede getiteld De afgebroken jaargang '41-'42.

Onderzoek
Twee gedachten over het onderwijs bepaalden het werk van Imelman: 1) Leerlingen moeten door leraren worden ingeleid in kennis en vaardigheden ten bate van een steeds zelfstandiger oordeelsvorming, 2) Vorming kan niet zonder zelfvorming. Imelman staat daarbij in een van oorsprong Duitse Bildungs-theoretische traditie (zie: Bildung). Hij deed onderzoek naar de waarde van verschillende onderwijsvernieuwingen, het godsdienstonderwijs, en naar stromingen in de pedagogiek, steeds óók vanuit historisch perspectief.

Kritiek die Imelman had op het onderwijs volgens het Jenaplan en de antroposofische Vrije scholen werd in die kringen niet bepaald  op prijs gesteld. Zijn voorkeur ging uit naar het daltononderwijs  als meest in lijn met zijn gedachten over welke doelen in het onderwijs moesten worden nagestreefd.

Op zijn initiatief werd eind jaren 80 het interuniversitaire netwerk voor wijsgerige en historische pedagogiek opgericht ten behoeve van de opleiding van pedagogische promovendi.

Voor het Cito werkte hij mee aan de  'Domeinbeschrijvingen' voor het basisonderwijs.

In 1999 schreef hij een kritisch advies over het Studiehuis als onderwijsvernieuwing. Dat advies werd aanvankelijk door het Ministerie van OCW genegeerd. Volgens het rapport van de Commissie parlementair onderzoek onderwijsvernieuwingen (2008) werd de kritiek van Imelman op een aantal onderwijsvernieuwingen ten onrechte niet gehoord. 
Recente publicaties van Imelman getuigen nog steeds van zijn bezorgdheid over het 'Nieuwe leren' en het 'competentiegerichte onderwijs'. Hij wijst er daarbij op dat dat onderwijs niet alleen het kind, maar ook de continuering en revitalisering van de cultuur dient. Algemene vorming (Bildung, general education) is het antwoord op de 'pedagogische kwestie': hoe de school een brug kan slaan tussen het 'meedoen en zeker weten' van de gezinsopvoeding en de kritische mondigheid die van de moderne staats- en wereldburger verwacht wordt. De pedagogische en de daaruit voortvloeiende politieke verantwoordelijkheid van de samenleving vraagt om een periodiek herzien van leerplannen op basis van: maatschappelijke, kennistheoretische, leer- en ontwikkelingspsychologische, didactische argumenten. Zijn pedagogiek onderscheidt zich kritisch van de sinds eind 20e en begin 21e eeuw  wijdverbreide 'child-centered' en sociaal-constructivistische onderwijs-leerpsychologieën en onderwijspraktijken.

Bibliografie (selectie)
 Inleiding in de pedagogiek. Over opvoeding, haar taal en wetenschap  Groningen: 1977, 1982 2e herz. 
 Plaats en inhoud van een personale pedagogiek. Groningen: Wolters-Noordhoff 1978 2e herz. druk  
 Met W.A.J. Meijer en J.M.P. Jeunhomme Jenaplan. Wel en wee van een schoolpedagogiek. Begripsanalytische kritiek en handelingsonderzoek. Nijkerk: 1981  Vertaald in het Duits: Jena-Plan. Eine begriffsanalytische Kritik  Weinheim: 1996 
 Red. Filosofie van opvoeding en onderwijs. Recente ontwikkelingen binnen de wijsgerige pedagogiek. Groningen: 1979, 1983 2e herz. 
 Met P. B. H Van Hoek Hoe vrij is de vrije school? : een analyse van de antroposofische pedagogiek Intro Nijkerk 1983 
 Met W.A.J. Meijer De Nieuwe School gisteren en vandaag Amsterdam/Brussel: 1986 
 Met W.A.J. Meijer, P.A. van der Ploeg en R.H. Wissink. Tussen leuren en leren. Analyse van elf methoden van godsdienstonderwijs Kampen: 1986 
 Pädagogik und Normativität. Kritik der positivistischen, der geisteswissenschaftlichen und anderer kulturologischer Denkformen Norderstedt: 1992 
 Theoretische pedagogiek. Over opvoeden en leren, weten en geweten  Baarn: 1995,2008 2e herz. 
 Met Mineke van Essen. Historische pedagogiek. Verlichting, Romantiek en ontwikkelingen in Nederland. Baarn: 1999,2003 2e herz. 
 Lob des hohen Verstandes. In: S. Miedema & W. van Haaften, Pedagogiek over de grens. Over de internationalisering van de pedagogiek, pp.  41-56 Utrecht: 1998 
 De afgebroken jaargang '41-'42. 'Paedagogische Studiën' als praktisch wetenschappelijk tijdschrift in het nauw. Afscheidsrede Groningen/Utrecht: 1999 
 Kleine vormingsleer. Nadenken over cultuur, leerplan, docent en leerling in een Bildung-vijandige tijd. In: Luc Braeckmans red. Cultuur en onderwijs, pp. 135-188 Gent: 2009 
 Met Henk Wagenaar & Wilna Meijer: Cultuurpedagogiek, onderwijspolitiek en de staat van het onderwijs. Assen: Van Gorcum 2017 ISBN 978 90 232 5542 0
 'My pedagogic Creed'. In: Rassegna di Pedagogica / Pädagogische Umschau LXXVII-2 Pisa/Roma, 2020, pp. 221-232
 Met Daan Thoomes. Bibliografie van de publicaties van prof. dr. J.D. Imelman. Periode: 1971-2021. Utrecht University Repository  of via Research Portal RUG 
 Met Jos de Mönnink. De verweesde school. Kennis, geloof en onderwijs in een democratische samenleving. Leusden, ISVW Uitgevers, 2021

Liber Amicorum
Wilna Meijer, Piet van der Ploeg en Daan Thoomes (red.), Pedagogiek als tijdrede (verschenen ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van prof. dr. J.D. Imelman). Baarn, Intro, 1999

Bijdragen aan archieven
De door Imelman verkregen archieven van de reformpedagoog Cor Bruijn, (geluids)archieven uit kringen van het Nederlandse daltononderwijs, en het redactie-archief van het tijdschrift Pedagogische Studiën, vanaf de oprichting tot ver in de jaren 50 van de twintigste eeuw, zijn geschonken aan het ADNG, het Archief- en Documentatiecentrum Nederlandse Gedragswetenschappen.

Externe links
 University of Groningen research portal 
 Catalogus Professorum Universiteit Utrecht 
 YouTube-video - 'De nieuwe wereld': De verweesde school: wat ging er mis en wat te doen? Gesprek van Ad Verbrugge met Jan Dirk Imelman en Jos de Mönnink op 17 oktober 2021 
 Interview van Vittorio Busato met Jan Dirk Imelman in het ADNG-History-project op 15 november 2021 

Hoogleraar aan de Universiteit Utrecht
Hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen
Nederlands pedagoog