Shiji
Shiji (Historische verslagen), ook bekend als Taishigong shu (Optekeningen van de hofhistoriograaf), is het eerste Chinese werk dat de gehele Chinese geschiedenis beschrijft. Het boek heeft een buitengewoon grote invloed gehad op de Chinese literatuur in het algemeen en de Chinese historiografie in het bijzonder. Het werk is begonnen door Sima Tan en is na diens dood voltooid door zijn zoon Sima Qian. Het werk vormt zijn magnum opus. De datum van voltooiing is onbekend, maar ligt na 99 v.Chr. Shiji begint bij de Gele Keizer (Huangdi), de eerste van de mythische Vijf Oerkeizers en loopt door tot in de regering van keizer Wudi (r. 140-87 v.Chr.) van de Han-dynastie en tijdgenoot van Sima Qian. Het gehele werk omvat 130 juan en bevatte volgens Sima Qian 526.500 karakters. Het boek diende als voorbeeld voor alle latere officiële dynastieke geschiedenissen en wordt dan ook beschouwd als het eerste werk van die reeks.

Historiografische vernieuwing 
Sima Qian paste een historiografische vernieuwing toe. Behalve annalen (benji), tot dan toe de enige vorm van geschiedschrijving, bevat Shiji ook verhandelingen en exemplarische overleveringen (biografieën). Deze vorm van geschiedschrijving werd naar de belangrijkste componenten jizhuanti (紀傳體, annalen-biografie) genoemd en diende als voorbeeld voor het Boek van de Han en de daarop volgende officiële dynastieke geschiedenissen. Op die manier liep de invloed van de door Sima Qian ontworpen onderverdeling van Shiji door tot aan het begin van de 20e eeuw.

Bronnen gebruikt door Sima Qian 

De door Sima Qian gebruikte bronnen kunnen worden onderverdeeld in drie categorieën:
 Voor de pre-Han tijd gebruikte Sima Qian de werken die op dat moment werden beschouwd als de belangrijkste historische bronnen, zoals het Boek der Documenten, het Boek der Liederen, de Lente- en Herfstannalen en het Commentaar van mijnheer Zhuo. Ook heeft hij een tekst gebruikt die moet hebben geleken op de later door Liu Xiang samengestelde Zhanguoce (戰國策, "Plannen der Strijdende Staten". Verder had Sima Qian de beschikking over twee nu verloren werken, een annalistische geschiedenis van de staat Qin en de "Lente- en herfstannalen van Chu en Han", (Chu Han Chunqiu, 楚漢春秋). Dat was een kroniek van de strijd tussen Chu en Han na de val van de Qin-dynastie, die uiteindelijke leidde tot de vestiging van de Han-dynastie.
 Voor de Hanperiode heeft Sima Qian gebruikgemaakt van officiële documenten. Als hofastroloog en hofhistoriograaf (Taishigong, 太史公, Grand Sribe) had hij toegang tot alle keizerlijke archieven.
 Ten slotte heeft Sima Qian veelvuldig gebruikgemaakt van mondeling overgeleverde tradities, die hij had verzameld tijdens zijn vele reizen door het land.

Voltooiing van het werk 
In veel geschriften worden Sima Qian en zijn vader Sima Tan als de enige samenstellers van Shiji genoemd. Het is echter niet zeker of Sima Qian zijn werk zelf heeft voltooid. Wel heeft hij rond 99 v.Chr., nadat hij vanwege zijn onwelgevallige stellingname gevangen was gezet en vervolgens gecastreerd, verder gewerkt aan Shiji. Het door hem samengestelde werk stond op dat moment bekend onder de naam Taishigong shu (太史公書, "Optekeningen van de hofhistoriograaf", de optekeningen van de Grand Sribe). Na zijn dood zijn er door diverse personen onderdelen toegevoegd. Dit geldt zeker voor de beschrijving van gebeurtenissen die na 90 v.Chr. hebben plaatsgevonden. Zo vermeldde de historicus Liu Zhiji (劉知幾, 661-721) de namen van in totaal vijftien geleerden die materiaal aan Shiji hadden toegevoegd voor de periode na de dood van Sima Qian. Alleen de toevoegingen door Chu Shaosun (褚少孫, ca. 105 - ca. 30 v.Chr.) zijn duidelijk aangegeven door de toevoeging "Mijnheer Chu zei" (Chu xiansheng yue, 褚先生曰). Ook werd reeds in de eerste eeuw na Chr. vermeld dat er tien hoofdstukken aan de tekst ontbraken en dat die pas later zijn aangevuld. Een groot aantal hoofdstukken die gaan over de eerste eeuw van de Han-dynastie (dus de 2e eeuw v.Chr.) komt letterlijk overeen met de betreffende hoofdstukken uit de Hanshu. Het is onduidelijk of die hoofdstukken oorspronkelijk uit Shiji dan wel uit Hanshu kwamen. De sinologen Yves Hervouet (1921-1999) en Anthony Hulsewé (1910-1993) namen aan dat de verloren geraakte oorspronkelijke onderdelen van Shiji zijn aangevuld met die uit Hanshu.

Langzame erkenning van het werk 
Het kritisch commentaar dat Sima Qian aan het hoofdstuk Xiao Jing benji (annalen van keizer Jing, juan 11) had toegevoegd, wekte de woede op van keizer Wu, zoon van Jingdi. Mogelijk verklaart dit waarom Sima Qian zo zwaar werd gestraft na zijn verdediging van Li Ling, een Han-generaal die zich aan de Xiongnu had overgeven. Hoewel Ban Gu schreef dat Shiji na de dood van Sima Qian allengs bekend raakte, bleef de feitelijke toegang tot het werk gedurende de volgende eeuw uiterst moeilijk. Het werk dreigde te worden vergeten. Zo maakte de catalogus van de keizerlijke bibliotheek, samengesteld door Liu Xin en vermeld in juan 30 (het bibliografisch hoofdstuk, yiwenzhi, 藝文志) van Hanshu, geen melding van Shiji. Wel is bekend dat Yang Yun (楊惲), kleinzoon van Sima Qian en in bezit van een exemplaar van het manuscript, tijdens de regering van keizer Xuan (r. 73-49 v.Chr.) aan Shiji heeft gewerkt. Mogelijk heeft hij zo het werk van de vergetelheid weten te redden. Uit een verzoek van Liu Yu (劉宇), koning van Dongping (r. 52-20) om een exemplaar van Taishi Gongshu blijkt dat het werk onder keizer Cheng (r. 33-7 v.Chr.) voor sommigen beschikbaar was. Pas onder de regering van de keizers Huan (r. 147-167) en Ling (r. 168-189) maakten geschriften voor het eerst melding van Shiji. Waarschijnlijk kon het werk pas vanaf dat moment worden gelezen zonder dat de lezer gevaar liep in verband te worden gebracht met de politieke misstap die Sima Qian had begaan. De eerste vermelding van Shiji als onderdeel van de 'Drie geschiedenissen' stamt uit de tijd van de Drie Koninkrijken. Toen verscheen ook het eerste commentaar op Shiji, de "Studie van de oude geschiedenis" (Gushi kao, 古史考) door Qiao Zhou (譙周, 199-270).

Commentaar van de Drie Geleerden 
Drie oude commentaren op Shiji worden de 'Commentaren van de drie geleerden' (sanjia zhu, 三家注) genoemd. Dit zijn:
 Pei Yin (fl.438), met zijn 'Verzamelde uitleg op Shiji (Shiji Jijie, 史記集解, wordt vaak vermeld in verkorte vorm als Jijie). Dit is het meest uitgebreide van de drie commentaren.
 Sima Zhen (ca. 656-720), met zijn 'Zoeken naar het obscure in Shiji (Shiji suoyin, 史記索隱, wordt vaak vermeld in verkorte vorm als Suoyin). Hij voegde een hoofdstuk over de Drie Verhevenen toe aan het oorspronkelijke werk en plaatste dat voor het hoofdstuk over de Vijf Oerkeizers, waarmee Sima Qian zijn werk liet beginnen.
 Zhang Shoujie (fl.725-735), met zijn 'Correctie op betekenissen in Shiji (Shiji zhengyi, 史記正義, wordt vaak vermeld in verkorte vorm als Zhengyi).
Aan deze drie commentaren werd groot belang gehecht, zodat ze sinds de 11e eeuw integraal aan Shiji zijn toegevoegd.

Indeling 
Shiji bestaat uit 130 juan (hoofdstukken), die zijn onderverdeeld in vijf categorieën:
 annalen
 tabellen
 verhandelingen
 erfelijke geslachten
 exemplarische overleveringen (biografieën)

Annalen 
Benji (本紀, annalen), 12 juan. Keizerlijke biografieën in strikt annalistische vorm die een chronologisch overzicht bieden van de belangrijkste gebeurtenissen, gezien vanuit het hof van de heersers. De annalen in Shiji beginnen met de annalen van de mythische Vijf Oerkeizers, gevolgd door een hoofdstuk per dynastie voor Xia, Shang, Zhou en twee voor de Qin-dynastie. Vervolgens hebben de keizers van de Han-dynastie elk een eigen hoofdstuk. 

De nominale keizer Yidi (Koning Huai van Chu, 楚懷王) heeft geen eigen benji, maar staat vermeld onder Xiang Yu, de feitelijke machthebber, die hem in 206 v.Chr tot keizer benoemde en kort daarna liet doden. De opname van Xiang Yu is bijzonder, omdat hij na de val van de Qin een eigen dynastie wilde vestigen door Liu Bang te bestrijden, de latere stichter van de Han-dynastie. 

Keizerin Lü heeft daarentegen (als vrouw!) wel een eigen benji, die bevat naast haar activiteiten als regentes ook die van haar zoon, keizer Hui (r. 195-188 v.Chr). Haar activiteiten die niet strikt te maken hadden met het bestuur staan vermeld in haar andere hoofdstuk, juan 49.

Tabellen 
Biao (表, tabellen), 10 juan. Chronologische overzichten van de regeringen van de opeenvolgende heersers van de feodale staten uit de Zhou-tijd en de vroege Han-tijd. Tevens zijn de belangrijkste gebeurtenissen vermeld die tijdens hun regeringen plaatsvonden. Hierna volgen overzichten van de hoogste functionarissen onder de Han-dynastie.

Verhandelingen 
Shu (書, verhandelingen), 8 juan. Elke verhandeling beschrijft één gebied van staatsbemoeienis.

Erfelijke geslachten 
Shijia (世家, erfelijke geslachten), 30 juan. Beschrijving in kroniekvorm van de geschiedenis van de staten uit de Zhou-tijd en de vroege Han-tijd en van enkele beroemde personen. Bijzonder hierbij is de opname van Confucius in dit onderdeel, in plaats van in de rubriek biografieën. Mogelijk zag Sima Qian hem als rechtmatige erfgenaam van de staat Sung of had eenvoudigweg meer ontzag voor hem dan voor de andere confucianistische geleerden.

Exemplarische overleveringen (biografieën) 
Liezhuan (列傳, exemplarische overleveringen, vaak aangeduid als biografieën), 70 juan. Biografieën van belangrijke personen. De biografie beperkte zich tot het beschrijven van gebeurtenissen die het exemplarische karakter van de betreffende persoon duidelijk moest maken, maar is in de Shiji vaak aangevuld met legendarisch materiaal. In een hoofdstuk kunnen ook twee of meer personen worden behandeld, als zij tot hetzelfde type persoon behoren. De laatste hoofdstukken beschrijven de betrekkingen tussen China en de verschillende buurvolkeren.

Nawoord 
Juan 130, het laatste hoofdstuk, bevat een nawoord (xu) met daarin een autobiografie van Sima Qian. Hij legt daarin uit waarom hij Shiji heeft geschreven en onder welke omstandigheden hij dit heeft gedaan. Dit hoofdstuk kan worden uitgesplitst in vijf onderdelen:
 De voorouders van Sima Qian. De afkomst wordt doorgetrokken tot de tijd van de Gele Keizer. Tijdens de Zhou-dynastie kregen zij Sima als clannaam. Vanaf dat moment waren zij belast met de optekening van historische gebeurtenissen. Verder worden verschillende takken van de Sima-clan vermeld.
 Levensbeschrijving van Sima Tan, zijn vader. Dit onderdeel bevat onder meer een letterlijke weergave van zijn "Verhandeling over de essentie van de zes intellectuele stromingen", (liujia zhi yaozhi, 六家之要指). Door dit geschrift op deze manier in zijn nawoord op te nemen, gaf Sima Qian aan die verhandeling tot het belangrijkste werk van zijn vader te rekenen.
 De eigenlijke autobiografie van Sima Qian, die begint met "hij [Sima Tan] kreeg een zoon genaamd Qian" (you zi yue Qian, 有子曰遷) en doorloopt tot en met zijn castratie naar aanleiding van de kwestie Li Ling. Sima Qian eindigt met een zelfbeklag dat zijn lichaam nergens meer voor diende en dat hij daar zelf schuld aan was.
 Beschouwing over de redenen om Shiji te schrijven. Hier legt Sima Qian uit dat "woede" (fen, 憤) bij veel personen uit de oude geschiedenis een drijfveer was geweest om grote werken te realiseren. Deze opmerking leidde later tot een kritische reactie van Ban Gu in diens biografie over Sima Qian in de Hanshu.
 Inhoudsopgave van Shiji, waarbij Sima Qian voor elk van de 130 hoofdstukken een kort, berijmd voorwoord schreef.

Vertalingen 
De eerste complete en geannoteerde vertaling in een westerse taal wordt verzorgd door William H. Nienhauser Jr.
  Ssu-ma Ch'ien, The Grand Scribe's Records, Bloomington [etc.]: Indiana University Press. Van de geplande 11? delen zijn verschenen:
 Vol. 1: The Basic Annals of Pre-Han China, (1994), ISBN 0-253-34021-7, (vertaling van benji en daarmee ook juan 1 tot en met 7, zonder de toevoeging door Sima Zhen).
 Vol. 2: The Basic Annals of Han China, (2002), ISBN 0-253-34022-5, (vertaling van benji en daarmee ook juan 8 tot en met 12).
 Vol. 5.1: The Hereditary Houses of Pre-Han China, Part 1, (2006), ISBN 0-253-34025-X, (vertaling van shijia 1 tot en met 10, dat wil zeggen juan 31-40).
 Vol. 6: The Hereditary Houses, Part 3, (2022), ISBN 978-0-253-06418-9, (vertaling van shijia 18 tot en met 30, dat wil zeggen juan 48-60). 
 Vol. 7: The Memoirs of Pre-Han China, (1994), ISBN 0-253-34027-6, (vertaling van liezhuan 1 tot en met 28, dat wil zeggen juan 61-88).
 Vol. 8: The Memoirs of Han China, Part 1, (2008), ISBN 978-0-253-34028-3, (vertaling van liezhuan 29 tot en met 44, dat wil zeggen juan 89-104).
 Vol. 9: The Memoirs of Han China, Part 2, (2010), ISBN 978-0-253-35590-4, (vertaling van liezhuan 45 tot en met 52, dat wil zeggen juan 105-112).
 Vol. 10: The Memoirs of Han China, Part 3, (2016), ISBN 978-0-253-01931-8, (vertaling van liezhuan 53 tot en met 61, dat wil zeggen juan 113-121).
 Vol. 11: The Memoirs of Han China, Part 4, (2019), ISBN 978-0-253-04610-9, (vertaling van liezhuan 54 tot en met 70, dat wil zeggen juan 122-130).
Een gedeeltelijke vertaling is reeds verzorgd door Burton Watson:
  Sima Qian, Records of the Grand Historian of China, vertaald door Burton Watson, New York: Columbia University Press.
 Qin Dynasty (1993), ISBN 0-231-08168-5 (hbk), ISBN 0-231-08169-3 (pbk)
 Han Dynasty 1. Early Years of the Han Dynasty, 209 to 141 B.C. (1993), ISBN 0-231-08164-2 (hbk), ISBN 0-231-08165-0 (pbk)
 Han Dynasty 2. The Age of Emperor Wu, 140 to circa 100 B.C. (1993), ISBN 0-231-08166-9 (hbk), ISBN 0-231-08167-7 (pbk)
Vertaling van de hoofdstukken 7-12, 16-20, 28-30, 48-59, 61, 66, 82, 84-86, 89-104, 106-125, 127, 129.

Een andere vertaling is verzorgd door Yang Xianyi en Gladys Yang:
 Yang Hsien-yi (Yang Xianyi) en Gladys Yang, Selections from Records of the Historian. Hong Kong (Commercial Press) 1974 en vele herdrukken (waaronder die van de Foreign Languages Press, Peking 1979), ISBN 9787119046808.
 Vertaling van 31 hoofdstukken, namelijk 6, 7, 41, 47, 48, 55, 56, 65, 66, 68, 74-77. 79, 81, 82, 85, 86, 92, 100, 102, 106, 107, 109, 118, 120, 122, 124, 126, 129.

Een oude vertaling maar nog steeds goed leesbaar en rijk voorzien van opmerkingen is die van Édouard Chavannes:
  Chavannes, Édouard, Les mémoires historiques de Se-ma Ts'ien / traduits et annotés par Édouard Chavannes, Parijs (Leroux) 1895-1905.
 deel 1 (1895), hoofdstuk 1-4, inclusief de toevoeging door Sima Zhen.
 deel 2 (1897), hoofdstuk 5-12.
 deel 3.1 (1898), hoofdstuk 13-22.
 deel 3.2 (1899), hoofdstuk 23-30.
 deel 4 (1901), hoofdstuk 31-42,
 deel 5 (1905), hoofdstuk 43-47,
 deel 6 (1969), hoofdstuk 48-52, in: Collection U.N.E.S.C.O. d'œuvre représentatives. Série chinoise.
Herdruk delen 1-5 in 1967, Parijs (Librairie d'Amérique et d'Orient).

Een vertaling van de 'annalen' over de Drie Verhevenen, die door Sima Zhen in de 8e eeuw aan het eerste hoofdstuk van Shiji is toegevoegd:

  Allan, Herbert J., 'Ssŭma Ch‘ien's Historical Records. Introductory Chapter', in: The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland for 1894, p. 269-278. Klik hier voor de vertaling (Original Record of the Three Sovereigns. Preliminary Chapter).

Literatuur

Externe links 
  Shiji Samenvattend overzicht door de Duitse sinoloog Ulrich Theobald.
  Klik hier voor de inleiding en klik hier voor de vertaling van hoofdstuk 1-52 door Édouard Chavannes (1865-1918).
  Klik hier voor de toevoeging van Sima Zhen over de Drie Verhevenen.
  De Zhonghua-uitgave is beschikbaar via het project Scripta Sinica van de Academia Sinica, Taipei. Klik daar op 免費使用 om op de site van Scripta Sinica te komen, open vervolgens 史 en open dan 正史. Ga naar 史記, het werk kan naar keuze worden geraadpleegd per hoofdstuk, per paragraaf of per pagina.
  Klik hier vor de tekst van Shiji in het kader van het Chinese Text Project.

Vierentwintig Geschiedenissen