Saba
Saba is een eiland in het Caribisch gebied dat sinds 2010 bestuurlijk als Caribisch openbaar lichaam een bijzondere gemeente van Nederland vormt. Saba behoort met Sint Eustatius en Sint Maarten tot de Bovenwindse Eilanden, ook wel de SSS-eilanden genoemd. Saba heeft zo'n 1900 inwoners, die Sabanen worden genoemd en van wie ongeveer een kwart in de hoofdplaats, The Bottom, woont. Plaatselijk wordt het eiland aangeduid als The Unspoiled Queen.

Geschiedenis 
Saba zou in 1493 in kaart gebracht zijn door Columbus, maar hij is er niet aan land gegaan; de oorspronkelijke bewoners behoorden waarschijnlijk tot de Caiquietío. Columbus noemde het eiland San Cristóbal (naar Christoffel van Lycië). Een mogelijke verklaring van de naam is dat dit werd afgekort als S †bal en als Saba werd gelezen. In 1632 werd het Nederlands bezit. In 1635 leed een Engels schip schipbreuk bij Saba; de overlevenden waren vermoedelijk de eerste Europese bewoners. Daarnaast stamt de bevolking af van Afrikaanse slaven, Schotten, Ieren en Zeeuwen. Saba wisselde vaak van koloniale heerser. Het was in bezit van Frankrijk, Spanje, Nederland en van de Britten. In 1816 kwam het definitief bij Nederland. In 1934 werden de inwoners van het dorp Mary's Point geëvacueerd, en het dorp verplaatst omdat de klippen onder het dorp waren geërodeerd.

In 1938 werd begonnen met het aanleggen The Road, een weg. Tot dan waren er op het steile eilandje alleen trappen en volgens Nederlandse ingenieurs was het onmogelijk hier een weg te bouwen. De aanleg begon onder leiding van de plaatselijke timmerman Josephus Hassell, een autodidact op het gebied van wegenbouw. In 1947 was de weg klaar en arriveerde de eerste auto op het eiland. Tegenwoordig is er zo'n 14 kilometer weg.

In 1960 is op de noordoostelijke punt van Saba (Flat-Point) het vliegveld Juancho E. Yrausquin aangelegd. Het vliegveld mag enkel met speciale toestemming van de autoriteiten gebruikt worden en is dientengevolge voor algemeen luchtverkeer gesloten. Het kan alleen worden aangedaan met kleine vliegtuigen zoals de Twin Otter. Winair voert dagelijks meerdere vluchten uit naar de buureilanden.

In 1969 werd de toen 23-jarige Joseph Richardson administrateur van Saba. Hij was de eerste niet-witte administrateur op de Nederlandse Antillen.

Saba was tot 1983 onderdeel van het eilandgebied Bovenwindse Eilanden, waar ook Sint Eustatius en Sint Maarten toe behoorden. In 1983 kreeg het een zelfstandige status als eilandgebied en een eigen zetel in de Staten.

Op 1 september 2009 maakte Saba bekend per direct uit de Nederlandse Antillen te willen stappen, omdat het niet langer wilde wachten op de ontwikkelingen omtrent de opheffing van de Nederlandse Antillen. Volgens staatssecretaris Bijleveld van Koninkrijksrelaties was het voor Saba echter juridisch niet mogelijk om op dit moment uit de Antillen te stappen.

Op 10 oktober 2010 werden de Nederlandse Antillen opgeheven, waarbij Saba, net als Sint Eustatius en Bonaire, als openbaar lichaam een soort bijzondere gemeente van Nederland werd. Het eiland maakt geen deel uit van de Schengenzone.

Geografie 
Saba ligt 30 kilometer ten zuidwesten van Sint Maarten. Het is ongeveer 4,5 kilometer in doorsnee en de oppervlakte is 13 km². Saba bestaat uit een slapende vulkaan met vier lavakoepels. De hellingen lopen steil af naar zee en de kust is rotsachtig. De vulkaan Mount Scenery is met zijn 887 meter het hoogste punt van Nederland én van het gehele Koninkrijk der Nederlanden. Het klimaat is vochtig tropisch; het eiland is begroeid met secundair regenwoud. Ten noorden van Saba ligt een klein onbewoond rotseilandje dat ook tot het eilandgebied behoort: Green Island.

Per 10 oktober 2010 is een Exclusieve Economische Zone van 200 zeemijl buiten de Sabaanse basislijn ingesteld (voor zover deze niet de wateren van omringende staten zou overlappen). Door deze maatregel heeft Nederland het exclusieve recht op onder meer de exploitatie van de grondstoffen en visserij. De bedoeling hiervan is de ecologisch zeer belangrijke Sababank (even ten zuiden van Saba), onderdeel van het Saba National Marine Park, te beschermen.

Demografie 
Saba had 1933 inwoners bij de volkstelling van 2020, hiervan hadden 1173 inwoners (60%) de Nederlandse nationaliteit, en 760 inwoners (40%) een andere nationaliteit. Slechts 27% van de bevolking is op Saba geboren. Van de autochtone bevolking is ongeveer de helft blank en nakomeling van de eerste Zeeuwse kolonisten of van Schotse en Ierse zeerovers die er in de loop der tijden neerstreken. De andere helft is gekleurd en nakomeling van Afrikaanse slaven en de eerdergenoemde Europeanen. Daarnaast verblijven er zo'n 200 merendeels Amerikaanse studenten, die studeren aan de Saba University School of Medicine. Verder zijn veel bewoners afkomstig van andere (ei)landen in de regio. Opmerkelijk is dat een kwart van de inwoners Johnson of Hassell heet.

De bevolking woonde in 2021 verspreid over de volgende vier kernen:
 The Bottom met 654 inwoners
 Windwardside met 617 inwoners
 Zions Hill met 421 inwoners
 St. Johns met 217 inwoners

In 2001 was voor 88% van de bevolking het Engels de belangrijkste huistaal, voor 5% het Spaans en slechts voor 2% het Nederlands. Doordat het onderwijs tot enkele jaren geleden Nederlandstalig was en het nog altijd een verplicht vak op school is, beheersen de meeste inwoners het Nederlands echter wel.

De meerderheid van de Sabanen is rooms-katholiek; 15% is anglicaans. Deze situatie is veranderd sinds het einde van de 19e eeuw, toen nog 75% van de bevolking anglicaans was.

Bestuur 
Het eilandbestuur bestaat uit een bestuurscollege (gezaghebber plus eilandgedeputeerden) en een eilandsraad.

Bestuurscollege 
 Gezaghebber: Jonathan Johnson
 Gedeputeerde: Rolando Wilson – WIPM
 Gedeputeerde: Bruce Zagers – WIPM
 Eilandsecretaris: Tim Muller

De Rijksministerraad stemde er medio juni 2008 mee in om Jonathan Johnson, directeur van de middelbare school van Saba en een neef van Will Johnson, voor te dragen voor benoeming tot nieuwe gezaghebber van het eilandgebied, als opvolger van Sydney Sorton. Johnson werd op 2 juli 2008 beëdigd. In 2007 was hij al tot waarnemend gezaghebber benoemd.

Staatkundige hervormingen 

De bevolking van Saba koos op 5 november 2004 in een referendum voor rechtstreekse banden met Nederland.

Uiteindelijk bereikte Saba (samen met Bonaire en Sint Eustatius) op 11 oktober 2006 overeenstemming met Nederland over een nieuwe status als Caribisch openbaar lichaam (een soort bijzondere gemeente) van Nederland. Deze is op 10 oktober 2010 ingegaan. 

Toen een parlementaire delegatie in oktober 2011 het eiland kwam bezoeken, werd er bij hun aankomst door zo'n 40 demonstranten geprotesteerd. Volgens de bewoners zou de levenskwaliteit op het eiland sinds de nieuwe situatie verslechterd zijn. Daarbij zouden ze zich over het algemeen als 'tweederangs' Nederlanders benaderd voelen.

Zowel de provincie Noord-Holland als de provincie Zeeland hebben voorgesteld dat Bonaire, Saba en Sint-Eustatius tot de betreffende provincie zouden gaan behoren. Een ander voorstel was dat de drie eilanden een aparte provincie zouden gaan vormen. Ze zijn echter niet ingedeeld bij een bestaande of nieuwe provincie. De taken die normaal de provincie heeft, zullen deels door het rijk, deels door de openbare lichamen zelf worden uitgevoerd.

Economie en infrastructuur 
De overheid (Rijksoverheid en openbaar lichaam Saba) is de grootste werkgever op Saba. Het eiland telt 220 ambtenaren, op een bevolking van 1400 personen.

Toerisme
Toerisme is erg belangrijk en wordt gezien als de economische pilaar. Na de orkanen Matthew (september 2016) en Irma (september 2017) nam in 2019 het aantal bezoekers weer toe; er kwamen 8900 bezoekers per vliegtuig, 6500 bezoekers per ferry vanuit Sint Maarten en nog 1600 bezoekers aan boord van kleinere cruises. De meeste bezoekers per vliegtuig zijn afkomstig uit Aruba, Curaçao en Sint Maarten (28 procent), de Verenigde Staten (25%) en het Europees deel van Nederland (18%). Saba beschikt over diverse hotels en een internationale luchthaven; de mogelijkheden voor het opstijgen en landen zijn echter beperkt tot kleine vliegtuigen. De meeste toeristen zijn dagjesmensen die 's ochtends aankomen vanuit Sint Maarten, de vulkaan beklimmen (1064 treden) en 's middags weer vertrekken. Daarnaast zijn op Saba enkele duikscholen gevestigd. Tevens is sinds 1988 een medische faculteit, de Saba University School of Medicine, op het eiland gevestigd die veel studenten uit de Verenigde Staten trekt.

Gedurende de jaren tachtig was het op Saba bijzonder makkelijk een rijbewijs te verkrijgen, dat in Nederland kon worden omgewisseld voor een Nederlands rijbewijs. Tot 1993 waren er zeven rijscholen, die garandeerden dat men er binnen een week een rijbewijs kon halen. Toen Nederland in 1993 een eind maakte aan deze mogelijkheid, kreeg de economie van Saba een flinke klap.

Monumenten
De Nederlandse ingenieur Frans Brugman heeft in vijf jaar tijd alle authentieke hutjes van Saba in kaart gebracht en in de computer ingevoerd. Hij ontdekte dat de Engelsen een soort prefab huisjes lieten maken in Canada, die vervolgens naar Saba werden verscheept. De hutjes voldoen niet meer aan de eisen van de huidige bewoners en de traditionele wijze van bouwen staat onder druk. Het eilandbestuur wil dat Saba op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO komt.

Luchthaven

Juancho E. Yrausquin Airport is het vliegveld op het eiland. Het is een gevaarlijk vliegveld, omdat aan de ene kant hoge rotsen zijn, aan de andere kant de startbaan eindigt met een hoge klif in zee en piloten last kunnen hebben van stevige windvlagen. Tevens is de slechts 400 meter lange startbaan samen met vliegveld Matekane in Lesotho de kortste voor commerciële luchtvaart ter wereld.

Haven

In Fort Bay bevindt zich de enige haven van het eiland. Zowel vrachtschepen als veerboten verbinden Saba van hieruit op regelmatige basis met het nabijgelegen Sint Maarten. De tweede, kleinere pier van de haven wordt gebruikt voor vissersboten. Ook jachten en cruiseschepen doen de haven aan, maar de laatste moeten buiten de (kleine) haven voor anker gaan. Een weg verbindt Fort Bay met de hoofdplaats The Bottom.

Natuur
De natuur is verweven met het eiland. Niet alleen op land maar ook in het water zijn er diverse specimen te vinden. Het eiland heeft dan ook een aantal natuurparken. Beheerder van de beide natuurgebieden is de Stichting The Saba Conservation Foundation (SCF). Saba bevindt zich op de trekroute van bultrugwalvissen.

Flora & fauna
Ondanks zijn kleine omvang herbergt Saba een relatief groot aantal vleermuizen. De soorten die er voorkomen, zijn Monophyllus plethodon, de Jamaicavruchtenvampier (Artibeus jamaicensis), Ardops nichollsi, Brachyphylla cavernarum, Natalus stramineus, de guanovleermuis (Tadarida brasiliensis) en Molossus molossus. Er is ook een uitgestorven rijstrat bekend, maar de identiteit daarvan is nog onduidelijk. De steile rotskust van het eiland, dat deels binnen het Saba National Land Park valt, is een belangrijk nestgebied voor de roodsnavelkeerkringvogel (Phaethon aethereus). Uit een uitgebreid onderzoek op grond van waarnemingen tussen 2010 en 2012 blijkt dat in totaal 107 vogelsoorten op Saba voorkomen.
De nationale vogel van Saba is de Audubons pijlstormvogel.
Saba heeft een endemische soort Anolis de Anolis sabanus en de Saba Green iguana (Iguana melanoderma). Vanaf het jaar 2020 wordt de zwarte leguaan van Saba (Iguana melanoderma) als aparte soort beschreven en niet meer als donkere vorm van de groene leguaan (Iguana iguana); alhoewel hier nog geen eenduidige wetenschappelijke consensus over is. In 2021 zijn niet-inheemse leguanen, afkomstig van Sint Maarten, ontdekt op Saba welke een grote bedreiging vormen voor de inheemse populatie. In 2021 is ook de vestiging van twee andere nieuwe niet-inheemse reptiel soorten op het eiland gemeld; Gymnophthalmus underwoodi en Indotyphlops braminus.

Natuurparken

Saba National Marine Park
Het Saba National Marine Park is een zeereservaat en nationaal park rond Saba.
Het zee reservaat bevat 1300 hectare rond de gehele kust van het eiland Saba tot een diepte van 60 meter. Door de regering van de Nederlandse Antillen werd het gebied in 1987 als nationaal park aangewezen en het wordt beheerd door de Saba Conservation Foundation. Er zijn meerdere koraalriffen in het gebied en naast natuurbescherming staat ook toerisme centraal in het gebied. Het Saba National Marine Park is geliefd bij duikers, die alleen onder begeleiding mogen duiken.

Saba National Land Park
Het Saba National Land Park beslaat 43 hectare. Het grootste deel, 35 hectare, ligt in het noorden van het eiland Saba en is in 1999 aan de Saba Conservation Foundation, die de natuurgebieden op Saba beheert, geschonken. In het bergachtige gebied ligt Sulphur Mine, een voormalige zwavelmijn, en er komen verschillende beschermde vogelsoorten voor. Het overige deel van het park beslaat Mount Scenery boven de 550 meter – waar niet gebouwd mag worden – en veertien wandelroutes op privéterrein.

Zie ook 
 Caribisch Nederland
 Staatkundige hervorming
 Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden van A tot Z
 Lijst van gouverneurs van Sint Eustatius, Saba en Sint Maarten
 Sababank
 Juancho E. Yrausquin Airport
 Lijst van kerken op Saba

Externe link 
  The Island Government of SABA (Openbaar Lichaam Saba)

Eiland van Caribisch Nederland
Openbaar lichaam
 
Eilandgebied van de Nederlandse Antillen