Schroef van Archimedes
De schroef van Archimedes (ook wel waterschroef, wormschroef, opvoerschroef ofwel vijzelpomp genoemd) is een uitvinding van Archimedes waarmee vloeistoffen, slurries of poeders kunnen worden getransporteerd. In een buis is een spiraalvormige schroef concentrisch in lagers opgehangen. De verplaatsing is het gevolg van de draaiende beweging van de spiraalvormige schroef binnenin de buis. Het transport gebeurt meestal opwaarts, maar ook toepassingen voor horizontaal transport bestaan, bijvoorbeeld voor het kleitransport in de strengpers.

Voor het verpompen van vloeistoffen heeft de schroef een speciale vorm, zodat de vloeistof in een ronde omgang van de schroef niet kan teruglopen naar beneden. Deze vorm, in combinatie met de schuine stand van de schroef, zorgt ervoor dat het water in losse pakketjes omhoog wordt getransporteerd. Door het gewicht van het water in de buis kan de molen niet lang zijn. Daardoor heeft de schroef een kleine opvoerhoogte, dit in tegenstelling tot een vijzel. Een vijzel heeft geen buis, maar alleen aan de onderkant een ronde opvoergang.

Op de tekening is een handbediende tonmolen te zien. Bij een tjasker (een eenvoudige poldermolen) is op de plek van de slinger een wiekenkruis aangebracht.

Grotere poldermolens en veel poldergemalen hebben als wateropvoerwerktuig een grotere aangepaste variant van de schroef van Archimedes, een zogenaamde vijzel, waarbij alleen de spiraalvormige schroef ronddraait in een halfcirkelvormige, stilstaande kuip, de vijzelkom.

De schroef van Archimedes was ook de inspiratie voor de scheepsschroef.

Voor- en nadelen 
Voordelen:
 Gesloten systeem
 Lange levensduur
 Goede doseermogelijkheid
 Compacte bouw
 Stortgoed horizontaal, verticaal en alles wat ertussen zit
 Goed reinigbaar, wanneer hierop ingespeeld wordt
 Eenvoudige constructie
 Geen kogellagers in de productstroom
 Degelijke robuuste uitvoering
 Rechtstreeks onder een silo te plaatsen
 Zachte behandeling van het medium (belangrijk voor afvalwater)

Nadelen:
 Lichte beschadiging van het product mogelijk
 Er blijft altijd restproduct achter (aankleving/scaling)
 Uitsluitend toepasbaar over rechte lijnen (niet flexibel)
 Hoog aandrijfvermogen nodig

Bronnen 
 : "Manual for Archimedean Screw Pump", Hirthammer Verlag 2008, .
 : "Praxishandbuch Schneckenpumpe", Hirthammer Verlag 2008, .

Zie ook 
 Spiraalpomp
 Tonmolen (wateropvoerwerktuig)
 Wormwiel

Molen
Pomp
Intern transportmiddel