Oud-Heverlee
Oud-Heverlee is een Belgische gemeente in het arrondissement Leuven in de Vlaamse provincie Vlaams-Brabant. De gemeente telt ruim 11.000 inwoners. Oud-Heverlee is gelegen nabij de taalgrens.

Toponymie 
Het toponiem Heverlee komt van hever, dat "geitenbok" betekent, en van lee of lo, dat "bosje" betekent. Heverlee is dus een bosje waar veel bokken lopen. Het voorvoegsel Oud ten slotte duidt op het feit dat het dorp ouder is dan het nabijgelegen Heverlee, tegenwoordig een deelgemeente van Leuven. Een andere verklaring zou evenwel kunnen zijn dat "Oud" verkeerdelijk is vertaald uit het Franse "Haut", in dit geval is Oud-Heverlee het deel van Heverlee dat stroomopwaarts ligt. De archieven tonen alleszins aan dat de meest gebruikelijke benaming tijdens het Ancien régime Hout Heverle was, terwijl oudt de meest courante schrijfwijze voor "oud" was.

Geschiedenis 
In de overgangszone tussen het Kolenwoud en de Dijlevallei ontwikkelde zich in de loop der tijden verschillende dorpen. Met zekerheid is geweten dat de Sint-Annakerk van Oud-Heverlee omstreeks de 11de eeuw gebouwd werd. Sindsdien heeft deze, evenzo als de andere woonkernen van de gemeente terrein veroverd op het immense woud dat ooit de Dijlevallei bedekte.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, op 30 Juli 1943, werd Oud-Heverlee opgeschrikt door een aanslag op een Duits militair transport. Een spoorwegbrug werd door leden van het Leuvens verzet (onder leiding van Pierre-Charles Hermans) opgeblazen. Een aankomend treinkonvooi uit Leuven, met Duitse soldaten aan boord, stortte vervolgens in de afgrond. Slachtoffers waren voornamelijk Duitse soldaten en onderofficieren, maar ook 2 Belgische machinisten kwamen om. Schattingen over het exacte aantal doden lopen echter uiteen van een 10-tal tot ±300 doden.

De fusiegemeente Oud-Heverlee is ontstaan op 22 februari 1977 tijdens de fusie van de toen zelfstandige gemeenten Oud-Heverlee, Blanden, Vaalbeek, Haasrode en Sint-Joris-Weert. Bij die gelegenheid ging een deel van het grondgebied van Blanden en Haasrode over naar Leuven (de huidige industriezone Haasrode).

Geografie 
De gemeente ligt in de landstreek Dijleland, en telt naast Oud-Heverlee zelf nog vier andere woonkernen, met name Blanden, Haasrode, Sint-Joris-Weert en Vaalbeek. De totale bebouwde oppervlakte van de gemeente bedraagt 24,48%, het landbouwgebied 32,43% en bossen beslaan 38,31%. De overige 4,78% hebben een diverse functie.

Deelgemeenten

Demografische ontwikkeling

Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente
Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Bezienswaardigheden 

De gemeente heeft een relatief rijk historisch patrimonium, met gebouwen als de romaanse Sint-Annakerk, de laatgotische Maria Magdalenakapel (Vaalbeek) en de barokke "Onze-Lieve-Vrouw van Steenbergenkapel".

Het Spaans dak is een van de oudste burgerlijke woningen van de gemeente en dateert uit de 16de eeuw en was de residentie van de Heerlijkheid van Steenbergen. Ten slotte zijn er nog de art-nouveaupanden in de nabijheid van het oude tramstation te Sint-Joris-Weert, de Minnebron bij Zoet Water en de camouflagebunkers LW7 en LW8 die deel uitmaakten van de KW-linie. Een van de bunkers is tegenwoordig een schuiloord voor vleermuizen.

Natuur 

Ondanks het feit dat de gemeente in de onmiddellijke nabijheid van het stedelijk gebied Leuven is gelegen heeft de gemeente een uitzonderlijk groen karakter. Meer dan 40 % van haar grondgebied bestaat uit bossen, waaronder het Meerdaalbos, het Egenhovenbos en het Heverleebos. Samen vormen zij een bosdomein van 2071 hectaren, en zijn ze een restant van het Kolenwoud dat ooit geheel Midden-België bedekte. In het bos liggen de Minnebron, Hertebron, Kluisbron en de Borrebron. De meest voorkomende boomsoorten zijn beuk (30%), grove den (17%), zomereik (12%) en Amerikaanse eik (10%).

De Vijvers van Oud-Heverlee zijn een Vlaams Natuurreservaat.

Het natuurreservaat de Doode Bemde bevindt zich gedeeltelijk in de gemeente.

Cultuur

Bibliotheek 
 Oud-Heverlee beschikt over twee bibliotheken: de hoofdbibliotheek in Haasrode en het bibliotheekfiliaal Roosenberg aan de vijvers van Oud-Heverlee. De bibliotheken maken deel uit van een slim (bibliotheek)netwerk en beschikken over een inleverbus.

Recreatie 
 Het Zoetwaterpark omvat de hierboven vernoemde bossen, het cultureel centrum 'De Roosenberg' en de 'kapel van Steenbergen'.
 Jeugdverblijfcentrum De Kluis, gevestigd in het voormalig boswachtershuis ‘La retraite’.

Evenementen 
 De Processie O.L.V. van Steenbergen te Zoet Water.
 Zomerfeest Oud-Heverlee (eerste weekend september)
 Oud-Heverlee Kunstroute (laatste weekend september)

Lokale media 
 Dorpskrant Achter d'Oechelen.
 Lokaal radiostation "Radio Retro Oud-Heverlee".
 "Erfgoed Meerdael: Geschied- en Heemkundig Kring van de gemeente Oud-Heverlee".

Streekproducten 
In de gemeente wordt de Chardonnay Meerdael naar al oude traditie gebrouwen. Het betreft een mousserende wijn gemaakt van de (witte) Chardonnaydruif. De wijngeschiedenis van de gemeente en de omliggende streek gaat terug tot 1121 toen Hertog Godfried I van Leuven op de zuidhelling van de burcht wijnranken liet aanplanten. De Oud-Heverleese wijncultuur wordt gekenmerkt door periodes van verval en bloei, zo verdween omstreeks de tweede helft van de 16de eeuw deze traditie nagenoeg geheel.

Religie en levensbeschouwing 
Voor de Rooms-Katholieke Kerk ligt Oud-Heverlee in de federatie Bierbeek - Oud-Heverlee, die op haar beurt deel uitmaakt van het dekenaat Bierbeek in het vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen van het Aartsbisdom Mechelen-Brussel. De gemeente wordt onderverdeeld in vijf parochies, met als kerken:
 De Sint-Jan-Evangelistkerk te Blanden
 De Onze-Lieve-Vrouwekerk te Haasrode
 De Sint-Annakerk in de deelgemeente Oud-Heverlee
 De Sint-Joriskerk te Sint-Joris-Weert
 De Maria Magdalenakapel te Vaalbeek

Daarnaast bevindt zich in de gemeente ook nog de Onze-Lieve-Vrouw van Steenbergenkapel en de Rooikapel (Blanden).

Mobiliteit

Openbaar vervoer 
In deelgemeente Sint-Joris-Weert ligt het voormalige tramstation Sint-Joris-Weert van de NMVB-Buurtspoorwegen van de provincie Brabant. Het gebouw is buiten gebruik en in verval sinds de sluiting in 1991, het is evenwel beschermd sinds 2005 als monument. De locatie fungeert wel nog als NMBS-stopplaats aan spoorlijn 139 tussen Leuven en Ottignies, aan deze spoorlijn ligt ook het spoorwegstation Oud-Heverlee. Daarnaast verbinden verschillende buslijnen van de vervoersmaatschappijen De Lijn en TEC de gemeente met Leuven, Brussel, Waver, Geldenaken en tal van andere dorpen en gemeenten in de omgeving.

Wegennet 
Oud-Heverlee is gelegen in de nabijheid van de autosnelweg A3/E40 die de gemeente verbindt met onder andere Brussel en Luik. Andere belangrijke wegen zijn de Waversebaan, de Naamsesteenweg (N251 en N25) en de in buurdorp Korbeek-Dijle gelegen Nijvelsebaan (N253).

Fiets- en wandelpaden 
Meerdere fietsroutes lopen door de gemeente, met name de Meerdaalroute, de Dijleland gravelroute en de Brabantse Pijl Cycling Route. Ook zijn er meerdere wandelroutes waaronder de Doode Bemdewandeling, Beleef de valleien van Zuid-Dijleland, Meerdaalwoud: Dikke beukwandeling, Sint-Joris-Weert wandelroute, Blanden-Brise Tout-Beauvechain-Ferme des Biches en 't Pad van Ad.

Politiek 
De gemeenteraad bestaat uit 21 leden met inbegrip van de burgemeester en vijf schepenen. Na net geen 36 jaar burgemeesterschap van Albert Vandezande (Fusiebelangen) (1976-2012) werden in 2012 de politieke kaarten herschud. N-VA won de verkiezingen en vormde samen met CD&V en Groen de coalitie van 2012 tot 2018. De oppositie werd gevormd door Fusiebelangen en sp.a. CD&V kreeg met Adri Daniëls de burgemeesterssjerp gedurende de eerste 4 jaar van de legislatuur, waarna hij werd afgelost door Alexander Binon (N-VA) voor de volgende 2 jaar. In 2018 vonden gemeenteraadsverkiezingen plaats. De huidige coalitie bestaat uit CD&V, Groen en sp.a-plus. Adri Daniëls (CD&V) was voor de tweede keer burgemeester van 2019 tot 2020. Bart Clerckx (CD&V) is de huidige burgemeester.

Schepencollege 
Het schepencollege bestaat uit:
 Burgemeester: Bart Clerckx (CD&V)
 Schepenen: Hanna Vansteenkiste (Groen), Katrien Timmermans (CD&V), Jos Rutten (sp.a), Kris Debruyne (CD&V)
 Voorzitter Bijzonder Comité Sociale Dienst: Mattias Bouckaert (Groen)
 Gemeentesecretaris: Marijke Pertz

Gemeenteraad 
De gemeenteraad bestaat uit:
 Voorzitter: Adinda Claessen (groen)
 Burgemeester: Bart Clerckx (CD&V)
 Schepenen: Hanna Vansteenkiste (Groen), Katrien Timmermans (CD&V), Jos Rutten (sp.a), Kris Debruyne (CD&V)
 Voorzitter Bijzonder Comité Sociale Dienst: Mattias Bouckaert (Groen)

 CD&V: David Huygens, Gerrit Versyck, Paul Vleminckx
 Groen: Paul Pues, Josien Van Dyck
 N-VA:  Mark Binon, Diana Bulens, Bram Holemans, Maggy Steeno, Francis Van Biesbroeck
 Open Vld: Patrice Lemaitre, Fien Gilias
 Onafhankelijk: Tom Teck, An Geets
Open Vld en de onafhankelijken vormden in 2023 de nieuwe politieke partij PRO OH.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 
De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.De zetels van de gevormde coalitie zijn vetjes. De grootste partij is in kleur.

Onderwijs 
De gemeente telt twee basisscholen die behoren tot het gemeentelijk onderwijsnet (OVSG) en twee basisscholen die behoren tot het vrije katholieke onderwijsnet (VSKO). Daarnaast heeft de gemeente een Academie voor Muziek en Woord (Academie De Vonk).

Sport 
Voetbalclub Oud-Heverlee Leuven is aangesloten bij de KBVB en is er actief in de eerste klasse A. De club ontstond in 2002 uit een fusie van Stade en Daring Club Leuven en Zwarte Duivels Oud-Heverlee. Vanuit Derde Klasse klom de club op om in 2011 voor het eerst naar de hoogste afdeling te promoveren. Het vrouwenelftal van OHL is actief in Eerste Klasse van het vrouwenvoetbal. De club heeft er zijn trainingsvelden. In de gemeente speelt ook Stormvogels Haasrode, aangesloten bij de KBVB met stamnummer 3892 en actief in de provinciale reeksen.

Andere Oud-Heverleese sportverenigingen zijn de Meerdaalhof ruitervereniging, met een van de grootste maneges van België en Volley Haasrode Leuven. De mannenploeg van deze volleybalclub is actief in de Liga A (en kreeg in 2018 voor het eerst de kans om Europees volleybal te spelen) en de vrouwenploeg in de eredivisie. Daarnaast telt de gemeente drie mountainbikeparcours. Er zijn ook drie bewegwijzerde natuurlopen ( 4,8 km - 7,9 km - 15,2 km) door het Meerdaalwoud met start en aankomst aan de Parking Speelberg (Weertsedreef nr. 25, Sint-Joris-Weert).

Bekende Oud-Heverleenaren 
Bekende personen die geboren of woonachtig zijn of waren in Oud-Heverlee of een andere significante band met de gemeente hebben:
 Luc Appermont, TV-presentator
 Herman Vanden Berghe, baron, professor in de menselijke genetica, oprichter Centrum voor Menselijke Erfelijkheid aan UZ Leuven
 Jean-Jacques Cassiman, professor in de menselijke genetica
 André Delvaux (1926-2002), filmregisseur
 Bart Kaëll, Vlaamse zanger
 Jesse Stroobants, langeafstandsloper
 Marianne Thyssen, voormalig Eurocommissaris (2014-2019), voormalig Europees parlementslid en voormalig voorzitster van CD&V
 Ad Wouters, beeldhouwer 1999-Heden, Pad van Ad in het Meerdaalwoud
 An Swartenbroekx, actrice
Geert van Istendael, auteur, dichter en ex-VRT-journalist

Afbeeldingen

Externe links 
 Website van de gemeente
 Zoetwater
 Zomerfeest Oud-Heverlee op facebook
 Online dorpskrant "Achter d'Oechelen"

Plaats in Vlaams-Brabant