Alphonse Balat
Alphonse Balat (Gochenée, 15 mei 1818 - Elsene, 16 september 1895) was een Belgisch architect van de 19e eeuw.

Hij kreeg zijn opleiding in de academies van Namen en Antwerpen en liep stage te Parijs. Hij ontwierp of verbouwde vooral kastelen voor de adel en de Waalse hoge burgerij. Nadat de toekomstige koning Leopold II (toen nog hertog van Brabant) hem benoemde tot "architecte en titre" werkte hij in hoofdzaak voor het hof.

Onder zijn leiding kwamen diverse verbouwingen en annexen tot stand aan de paleizen van Brussel en Laken, waaronder de beroemde tropische plantenkas, de zogenaamde Wintertuin van het paleis te Laken. De wintertuin (gebouwd tussen 1874 en 1876) is de eerste grote serre van een glazen stad die in 30 jaar tijd op het koninklijk domein te Laken verrees. Balat ontwierp ook het Paleis van de markies van Assche op de Frère Orbansquare (huidige huisvesting Raad van State) en het Museum voor Oude Kunst aan de Regentschapsstraat te Brussel.

Hij overleed in 1895 en werd begraven op de begraafplaats van Laken.

De Koninklijke Serres van Laken

De Koninklijke Serres van Laken is een groot complex van koepelvormige gebouwen uit ijzer en glas, die verbonden worden door met glas overdekte galerijen. Het belangrijkste gebouw is de wintertuin, mogelijk beïnvloed door het Palm House in Kew Gardens (Londen).

Balats belang voor de art nouveau
Balats serres kondigden reeds de vormentaal en de ruimteopvatting van de art nouveau aan. De serres zijn immers geen geïsoleerde objecten, maar maken deel uit van een soort glazen stad, waarin het spel van doorkijk en reflecties samen met de exotische plantengroei leidt tot verrassende ruimtelijke relaties zo typisch voor de art nouveau van bijvoorbeeld Victor Horta, een van de bekendste leerlingen van Balat. Horta's leermeester was er reeds in geslaagd een synthese tot stand te brengen van glas, ijzer en steen.

De serres vormden een dankbare inspiratiebron voor de toenmalige jonge Belgische architectuur. In de "jardins d'hiver" van de stadswoningen voor de hogere burgerij te Brussel wendde men glas en ijzer van toen af zeer creatief aan.

De koninklijke serres werden vlug bekend in vakkringen en gaven vorm aan een nieuwe stijl: de art nouveau, een bouwstijl die weliswaar kort maar zeer hevig en over geheel Europa is toegepast. Deze stijl had dezelfde grondkenmerken maar was toch regionaal gekleurd. In Engeland sprak men van Modern Style met Ruskin en Morris, in Duitsland van de jugendstil.

Werken

Architect van koning Leopold II (vanaf 1860)

1854 : Balatkas in de Nationale plantentuin van België te Meise;
1866-1874 : Koninklijk Paleis van Brussel : eretrap, versieringen van de salons, troonzaal, achtergevel, verscheidene projecten voor de voorgevel, verwezenlijkt door architect Henri Maquet (1839-1909);
1873-1874 : Koninklijk Domein van Laken : paardenrijschool, hoofdingang van het park (1879-1880), restauratie na een brand (1890);
1874-1890 : Koninklijke Serres van Laken;
1875-1880 : Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in de Regentschapsstraat te Brussel;
1880 : Project voor een nationale Tempel op het plateau van Koekelberg (niet verwezenlijkt),
1880 : Voorgevel van het kasteel van Ciergnon;
1882 : Project voor de inrichting van de Kunstberg te Brussel (niet verwezenlijkt).

Particuliere bouwwerken
1840 : Kasteel van Warfusée te Saint-Georges-sur-Meuse : voorgevel in Franse Renaissance en binnenversiering;
1855 : Kasteel van Presles;
Kasteel van Dalhoutem (Houtain-le-Val) : restauratie van de vervallen zijvleugels en geveltorentjes;
1856-1858 : Hotel van der Noot d'Assche, gebouwd voor Théodore-Charles-Antoine graaf Vandernoot, markies van Assche. Dit gebouw, gelegen in de Wetenschapsstraat 33 te Brussel (Frère Orbansquare), is thans de zetel van de Raad van State. Koning Leopold III werd er geboren.
1858 : Kasteeltje te Dave (tegenover het " île de Dave ", het eilandje van Dave);
Verbouwingen aan het kasteel van Jehay-Bodegnée;
Verbouwingen aan het kasteel van Mirwart;
Voorgevel van het kasteel van Saint-Marc, nabij Namen;

Publieke bouwwerken
1848 : Versiering van de Magdalenazaal, Duquesnoystraat 14, te Brussel;
1851 : Versiering van zalen in het hertogelijk paleis te Brussel.

Bibliografie
 Bordiau, G., Notice sur Alphonse Balat, in Annuaire de l'Académie Royale des Sciences des Lettres et des Beaux-Arts de Belgique, Brussel, 1903, pp. 129–148.
 Clément, J., Alphonse Balat. Architecte du roi (1819-1895), Paleis der Academiën, Brussel, 1956.
 Martiny, V.G., Balat, Biographie Nationale, Brussel, 1971, kol. 15-18.
 Poelaert en zijn tijd (tent. cat.), Gemeentekrediet, Brussel, 1980, pp. 199–209.
 Vandeweerdt, Dirk, Kunstgeschiedenis, architectuur en beeldhouwkunst, deel 6 in Culturele Geschiedenis van Vlaanderen, Baert, s.l., 1980.
 Goedleven, E., Fornari, B. en Vandenbreeden, J., De Koninklijke Serres van Laken, Lannoo, Tielt, 1988.
 Smets, Irène, De Koninklijke Serres te Laken, Ludion, Gent, 2001.

Externe link
 De koninklijke serres op monarchie.be

Belgisch architect
Art nouveau
Belgisch persoon in de 19e eeuw