Herman Heijermans
Herman Heijermans (Rotterdam, 3 december 1864 – Zandvoort, 22 november 1924) was een Nederlands toneelschrijver. Daarnaast schreef hij ook honderden kleine verhaaltjes (Falklandjes, ontleend aan zijn pseudoniem Samuel Falkland). Een ander pseudoniem dat hij gebruikte was Koos Habbema.

Levensloop 
Heijermans groeide op als oudste zoon in een liberaal joods gezin met elf kinderen. Herman Heijermans was de jongere broer van beeldend kunstenares Marie Heijermans en de kinderboekenschrijfster Ida Heijermans (1861-1943) en de oudere broer van de sociaal geneeskundige Louis Heijermans. In 1893 begon Heijermans als toneelrecensent bij de net opgerichte krant De Telegraaf. Hij schreef felle kritieken en creëerde daarmee al snel veel vijanden. Hij begon zelf ook toneelstukken te schrijven, die zeer sociaal betrokken waren. Voorbeelden zijn Ghetto (1898), over de bedompte, orthodox-joodse sfeer van sjacheraars en voddenkooplieden, Glück auf! (1911) over de gruwelijke ramp in de mijn Radbod in Westfalen, en het zeer bekende Op hoop van zegen (1900), over de zware omstandigheden van de vissers. De indrukken hiervoor had hij onder meer opgedaan in Scheveningen en Katwijk aan Zee, waar hij enkele jaren woonde en bevriend raakte met de schilder Jan Toorop. De meeste van zijn stukken gingen in première bij de Nederlandsche Toneel Vereniging in Amsterdam, waar Esther de Boer-van Rijk de voornaamste protagoniste was, vooral als Kniertje in Op hoop van zegen en als Eva Bonheur. Heijermans was ook zeer actief in de socialistische beweging. Hij was in 1897 lid geworden van de in 1894 opgerichte Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP, de voorloper van de PvdA) en schreef voor die partij in 1898 het propagandastuk Puntje. Ook zijn toneelwerk gaf soms blijk van zijn socialistische overtuiging, bijvoorbeeld in De machien (1899). Begin jaren twintig van de 20e eeuw was Heijermans korte tijd directeur van Theater Carré. Heijermans schreef behalve onder eigen naam ook onder een aantal pseudoniemen, waaronder Samuel Falkland (voor de korte verhalen, de Falklandjes), Koos Habbema, Hans Lidi Ficor en Hans Müller.

Herman Heijermans was van 1901-1918 getrouwd met de cabaretzangeres Maria Sophia Peers (1871-1944). Hun dochter Hermine (1902-1983) maakte naam als publiciste; zij schreef o.a. "Mijn vader Herman Heijermans, leven naast roem" (1973), het matig ontvangen Boekenweekgeschenk 1976 "Snikken en Smartlapjes", "Leven met Eros" (1979) en "Jaren vol galgenhumor - 1940-1945" (1981), en in de jaren 60 en 70 schreef zij columns voor Sekstant, het tijdschrift van de NVSH. 

In 1918 hertrouwde Heijermans met toneelspeelster Annie Jurgens (1889-1973). Met haar kreeg hij een dochter, Marjolein, en een zoon.

Begrafenis 
Herman Heijermans overleed in 1924 op 59-jarige leeftijd in zijn huis in Zandvoort aan de gevolgen van kanker. Zijn begrafenis, georganiseerd door de SDAP, vond plaats in Amsterdam. Illustratief voor zijn populariteit is het grote aantal belangstellenden langs de route van de lijkkoets van Zandvoort naar Amsterdam: de mensen stonden rijen dik.

Er bestaan filmbeelden van Heijermans' begrafenis. Er zijn geen filmbeelden bekend van Heijermans in levenden lijve.

Bibliografie

Toneel
 Dora Kremer, drama in vier bedrijven (1893)
 Ahasverus (1893); eenakter. Vertaald als: Ahasver : Schauspiel in einem Aufzug door Paul Raché, 1904
 Vorstendom (1893); eenakter, later uitgebracht als Ego
 Fleo  (1894). Bevat ook: 'n Jodenstreek?. Eerder verschenen in De Gids, vol. 56, j. 1892, dl. 3, p. [181] - 229; Ahas-verus
 Puntje (1898); eenakter
 Het antwoord (1898); eenakter
 Ghetto, burgerlijk treurspel in 3 bedrijven (1898). Vertaald als: The ghetto, a drama in four acts door Chester Bailey Fernald, 1899; Ghetto, pièce en trois actes door Jacques Lemaire et J. Schürmann, 1901
 Nummer tachtig, dramatische fantasie in één bedrijf (1898); eenakter
 De onbekende (1899); eenakter
 De machien (1899); eenakter
 Het zevende gebod, burgerlijke zeden-komedie in vier bedrijven (1899). Vertaald als: Das siebente Gebot, bürgerliche Sittenkomödie in vier Akten door Egbert Soltau, 1903
 Eén Mei (1900)
 Op hoop van zegen. Spel van de zee in 4 bedrijven (1900). Vertaald als: La bonne espérance. Jeu de la mer en quatre actes door Jacques Lemaire et J. Schurmann, 1902; Naděje : hra z námoří o 4 dějstvích door O.S. Vetti, 1902; Die Hoffnung auf Segen. eine Fischer-Tragödie in vier Akten door O. van Bergh, ca. 1902; Nadzieja : dramat rybacki w czterech obrazach door Jan Kasprowicz, 1902
 Het pantser (1901). Vertaald als: Der Panzer, romantisches Soldatenspiel in drei Akten door Franziska de Graaff, 1902
 Ora et labora (1901)
 Het kind (1903); eenakter
 Het kamerschut (1903); eenakter
 Brand in de Jonge Jan (1903); eenakter
 Schakels (1903). Vertaald als: Kettenglieder, ein fröhliches Spiel am häuslichen Herd in vier Aufzügen, 1904
 Buren; eenakter
 Bloeimaand, spel-van-de-stad in drie bedrijven (1903)
 Saltimbank; eenakter
 Allerzielen, een zinnebeeldig spel in drie bedrijven (1904)
 Artikel 188 (1905)
 De meid (1905)
 Feest, een gevangenisschets in één bedrijf (1906); eenakter
 De dasspeld (1906); eenakter
 Verloving (1906)
 Uitkomst (1907)
 Vreemde jacht, een spel in drie bedrijven (1907)
 De grote vlucht, satirieke komedie in vier bedrijven (1908)
 De opgaande zon (1908)
 De schone slaapster (1909)
 Nocturne (1910); eenakter
 Verveling (1910); monodrama
 Beschuit met muisjes. Een familie-gebeurtenis in drie bedrijven (1910)
 Glück auf! (1911)
 Brief in schemer (1914); eenakter
 De buikspreker (1914); eenakter
 Een heerenhuis te koop (1914); eenakter
 Robert en Bertram en Comp. (1914)
 Dageraad,  verbeeldingsspel in 4 bedrijven (1916)
 Eva Bonheur, een genoegelijk tooneelspel in 3 bedrijven (1916)
 De wijze kater, een boosaardig sprookje in 3 bedrijven (1917)
 No. 17, of: De noodlottige gelijkenis (1919)
 Pitten (1918); eenakter
 De vliegende Hollander, of De groote weddenschap. Een blijmoedig spel in vier bedrijven (1920)
 Van ouds "De Morgenster". Tooneelspel in drie bedrijven (1923)
 Intiem diner. levensschets (1924)
 Dubbel graf. Levensschets (1924). Bevat ook: De straf; Aubade
 Het raadsel. Levensschets (1924). Bevat ook: Schaduwspel; Klein verraad

Het verzameld toneelwerk verscheen in drie delen als Herman Heijermans Toneelwerken (red. G.A. van Oorschot, S. Carmiggelt, H.A. Gomperts, A. Koolhaas, H.H.J. de Leeuwe, H.S.F. Heijermans. Uitg. G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1965)

Proza
  'n Jodenstreek? (1892); novelle. Vertaald als: Ein Judenstreich door R. Ruben, 1903
 Trinette, schets (1892); novelle
 Fleo (1893); prozagedicht
 Schetsen van Samuel Falkland (1897-1914); schetsen, achttien delen
 Sabbath (1897); novelle
 Interieurs (1898); verhalen
 Kamertjeszonde. Herinneringen van Alfred Spier (1896); roman
 Erezaken (1903)
 Diamantstad (1904); roman
 Kleine verschrikkingen (1904); schetsen
 Drijvende klompjes (1904); schetsen
 Gevleugelde daden (1905); schetsen
 Biecht eener schuldige. Aanteekeningen van een getrouwde vrouw (1905); dagboekroman
 Kleine vertelsels (1906); schetsen
 Wat niet kon (1907); verhalen
 Joep's wonderlijke avonturen (1907); roman
 Berliner Skizzenbuch; schetsen
 Een wereldstad. Berlijnsche impressies en schetsen (1908)
 De roode Filibustier (1909); roman
 Duczika (1911); roman
 Droomkoninkje (1924); roman
 Levensschetsen (1924); verhalen
 Vuurvlindertje (1925); roman, onvoltooid
 De moord in de trein (1925); roman, onvoltooid, afgemaakt door A.M. de Jong

Non-fictie
 Tooneel en maatschappij (1899); uiteenzetting
 De jonge gids (1897-1901). Redacteur
 24 Stunden in der Irrenanstalt (1910); brochure, alleen in Duitsland verschenen

Secondaire literatuur 

 1927 - F. Hulleman: Heijermans-herinneringen
 1934 - G. Karsten: Herman Heijermans, novellist, romancier, dramaturg 
 1949 - B. Groeneveld: Herman Heijermans 
 1954 - Seymour L. Flaxman: The dramatic work of Herman Heijermans
 1964 - G. Borgers en anderen:Herman Heijermans. Schrijversprentenboek 
 1965 - Annie Heijermans-Jurgens:Herman Heijermans' laatste levensjaren 
 1967 - C.A. Schilp: Herman Heijermans
 1971 - E. de Jong: Met waarachtige zorg. De toneelschrijver Herman Heijermans
 1973 - Hermine Heijermans: Mijn vader Herman Heijermans; leven naast roem
 1974 - Wim J. Simons (keuze en inleiding): Samuel Falkland. Schetsen en vertellingen
 1996 - Hans Goedkoop: Geluk. Het leven van Herman Heijermans, universitair proefschrift, Arbeiderspers, Amsterdam

Externe links 
 
 Werken van Heijermans op Project Gutenberg
 Biografie van Herman Heijermans in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland

Gedigitaliseerde versies van Heijermans' werken 

Auteur in het publiek domein
Nederlands schrijver
19e-eeuws schrijver
20e-eeuws schrijver
Nederlands theatercriticus
Nederlands toneelschrijver