Velp (Gelderland)
Velp is een dorp (woonkern) in de gemeente Rheden in de Nederlandse provincie Gelderland. Het grenst zowel aan de plaatsen Rheden en Rozendaal (gemeente Rozendaal) als aan de stad Arnhem (gemeente Arnhem). 

Velp telt  inwoners () en heeft een oppervlakte van ca. 11,01 km². De A12 vormt de scheidingslijn tussen Arnhem en Velp. Andere belangrijke verkeersaders zijn de A348 en de N785. Velp wordt doorkruist door de spoorlijn Arnhem-Zutphen. Ten noorden van deze spoorlijn bevinden zich groene, rustige villawijken. Velp-Zuid wordt gekenmerkt door de oude kern oorspronkelijk uit de negende eeuw, rondom de oude dorpskerk de Oude Jan uit de twaalfde eeuw, met negentiende-eeuwse villa's en meer eenvoudige bebouwing van recente datum. 

Ten noorden van Velp ligt de bekende Emmapiramide.

Geschiedenis
De eerste vermelding van Velp stamt uit 891 of 892 onder de naam Pheleppe als een zekere Walto een schenking doet aan de abdij van Lauresham.

Op 1 januari 1812 werd de gemeente Rheden gesplitst in de gemeenten Dieren en Velp. Bij de nieuwe gemeente Velp werd ook het dorp Rozendaal gevoegd. Al op 1 januari 1818 werd deze gemeente weer opgeheven. Velp en Dieren gingen weer op in de gemeente Rheden en Rozendaal werd een zelfstandige gemeente.

Goudschat van Velp
In 1851 werd in Velp een schat opgegraven, bestaande uit Merovingische gouden kunstvoorwerpen. De schat werd verkocht aan Pruisen. In 1945 werd hij uit Berlijn meegenomen door de Russische bezettingsmacht. Sindsdien ligt hij in het museum van Moskou.

Velp in de Tweede Wereldoorlog 
 
Het dorp Velp werd als laatste langs de oostelijke Veluwezoom in de regio door de Wehrmacht op in de nacht van 10 op 11 mei 1940 ingenomen. Diverse gebouwen en woningen werden door de bezetter geconfisqueerd. Velp behoort tot de Nederlandse dorpen die met zijn inwoners het meest geleden hebben onder de Duitse bezetting gedurende de Tweede Wereldoorlog. Dit kwam onder meer doordat het dorp strategisch was gelegen vanwege het feit dat de doorgaande route Arnhem-Zutphen door het dorp liep, en de grote hoeveelheid dichte, dekking biedende bebossing.Het dorp werd op 16 april 1945 bevrijd.

Monumenten en bezienswaardigheden 
 Gelders Geologisch Museum
 Kasteel Biljoen
 Nederlands Hervormde Kerk
 Oude begraafplaats Reinaldstraat (1834)
 Rijksbeschermd gezicht Velp - Villapark Overbeek

 Lijst van rijksmonumenten in Velp
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Velp

Evenementen 
 Koningsdagactiviteiten - Aubade en straattekenen Hoofdstraat Velp, de Koninginnedagmarkt in Velp is uitgegroeid tot de grootste particuliere markt in het Oosten van Nederland (meer dan 180 kramen), kleiduifschieten, De Oranje Klassieker Rit Velp vertrekt vanaf de Van Spaenallee, 150 oldtimers, voor Kasteel Biljoen, Villaparkconcert.
 Velleper Donderdagen - De laatste donderdag in juli en de eerste donderdag in augustus is het feest op en rond de Hoofdstraat. De Velleper Donderdagen begonnen als een serie van vier opeenvolgende donderdagen in de vakantieperiode. Sinds 2017, na een traditie van 37 jaar, zijn er nog maar twee donderdagen over. Na een referendum onder de leden van de ondernemersvereniging werd in 2023 weer een derde donderdag toegevoegd aan de serie, de tweede donderdag van augustus.
 Posbankloop, hardloopevenement dat jaarlijks plaatsvindt in september.

Hoger beroepsonderwijs 
Hogeschool Van Hall Larenstein heeft vestigingen in Leeuwarden en in Velp. Er zijn twee studentenverenigingen aan deze hogeschool verbonden in Velp. Dit zijn Arboricultura en Quercus. Deze eerste is in 1908 opgericht in Boskoop en na een fusie van de Rijkstuinbouwschool met Van Hall Larenstein in 1993 naar Velp verhuisd.

Geboren 

 A.W.P. Verkerk Pistorius (1838-1893), publicist en ambtenaar in Nederlands-Indië
 Mina Kruseman (1839-1922), feministe, voordrachtskunstenares, schrijfster, actrice en zangeres
 Gerardus Bulten (1871-1955), politicus 
 Herman van Remmen (1889-1967), beeldhouwer
 J.W.F. Werumeus Buning (1891-1958), schrijver
 Daniël de Blocq van Scheltinga (1903-1962), jonkheer en politicus
 Johan Mekkink (1904-1991), kunstenaar, museumdirecteur
 Pieter Geraedts (1911-1978), kunstschilder en glazenier
 Dirk Theodorus Geerlings (1914-1945), spoorwegingenieur en verzetsman
 Jo Teunissen-Waalboer (1919-1991), atlete
 Jan Siebelink (1938), schrijver
 John Jansen van Galen (1940), schrijver/journalist
 Miep Brons-Tang (1943-2016), zakenvrouw
 Charles Bijleveld (1944), medicus, kinderarts en kindergastro-enteroloog
 Koos van Zomeren (1946), schrijver
 Karel Aalbers (1949), ex-voetbalvoorzitter
 Ella Schadd-de Boer (1949) oud burgemeester
 Sammy van Tuyll van Serooskerken (1951), politicus
 Lydia Rood (1957), schrijfster
 Jan Goossens (1958), oud-voetballer
 René Klaassen (1961), hockey-international
 Ho-Pin Tung (1982), autocoureur
 Jhon van Beukering (1983), voetballer
 Frank Futselaar (1991), atleet
 Michael Verrips (1996), doelman

Overleden 

 Jean François Bijleveld (1794-1875), politicus
 Catharina van Rees (1831-1915), componiste, schrijfster en feministe 
 Simon Abramsz (1867-1924), schrijver
 August Eduard Zimmerman (1861-1926), burgemeester
 Louis Bouwmeester (violist) (1882-1931), violist
 Mence Dros-Canters (1900-1934), sportvrouw
 Anne Willem Jacob Joost van Nagell (1851-1936), burgemeester
 Louis François Joseph Maria van Voorst tot Voorst (1870-1939), politicus
 Hélène Swarth (1859-1941), dichteres
Marius Adrianus Brandts Buys jr. (1874-1944), dirigent en componist
 Henri Bloemers (1880-1947), politicus, bestuurder en burgemeester 
 Nico Vijlbrief (1890-1972), politicus
 Nicolaas Frederik Cambier van Nooten (1892-1972), politicus en burgemeester 
 Hendrik Adams (1900-1980), politicus Boerenpartij
 Jo Meynen (1901-1980), politicus
 L.H.H.R. van Wensen (1899-1984), burgemeester
 Dirk van der Voort (1901-1971), politicus, verzetsstrijder
 Bernard Drukker (1910-1992), organist
 Carel Beke (1913-2007), schrijver
 Guus Dijkhuizen (1937-2013), schrijver, publicist en galeriehouder
 Ludwig Otten (1924-2016), componist
 Thea Witteveen (1929-2017), schrijfster

Trivia 
 De gemeente Rheden besloot in december 2008 een plantsoen te vernoemen naar prinses Catharina-Amalia, het Prinses Catharina-Amalia Plantsoen. Daarbij werd ervoor gekozen, de volledige eerste voornaam met het koppelteken in de straatnaam te gebruiken. Catharina-Amalia is de eerste voornaam van de prinses. Ook naar de prinsessen Alexia en Ariane werden straten vernoemd: het Prinses Alexia Julianapad, en het Prinses Ariane Wilhelminapad.
 Tussen 1952 en 2001 woonde de "Zwarte weduwe" Florrie Rost van Tonningen Heubel in de villa Ben Trovato aan de Kluizenaarsweg in het dorp.

Externe link 
 Kaart van de gemeente in 1868

Geografie van Rheden
Plaats in Gelderland
Voormalige gemeente in Gelderland