Lommel
Lommel is een plaats en stad in de Belgische provincie Limburg, tegen de Nederlandse grens aan. De Kempense stad telt bijna 35.000 inwoners en behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Pelt.

Etymologie 
De naam Lommel komt van Loemelo. Loem betekent vochtig, moerassig en Lo is woud of bos.

Geschiedenis

Lommel als onderdeel van de Eninge van de Kempen 
In 1990 vierde Lommel zijn 1000-jarig bestaan. In de vroegste periode maakte Lommel deel uit van de zogenaamde Eninge van de Kempen, een bepaald territorium in de Kempen waar hetzelfde recht gold. Het geheel ressorteerde onder een vaag Utrechts hoogheidsgezag en werd in leen gehouden door Brabant. In 1203 kwam de Eninge onder de suprematie van de hertogen van Brabant.

Hertogdom Brabant 
Met de Brabantse expansie naar het noorden werd Lommel onderdeel van de Meierij van 's-Hertogenbosch en bleef het ressorteren onder het kwartier Kempenland. In 1332 kreeg Lommel stadsrechten van Hertog Jan III van Brabant. Lommel was een vrijheid. Eind 16e eeuw ging het slecht met de Meierij. Tijdens de Gelderse Oorlogen plunderde en brandschatte de Gelderse hoofdman Maarten van Rossum de Meierij. Ook tijdens de Tachtigjarige Oorlog had de Meierij te lijden onder oorlogsgeweld.

Staats-Brabant 
Sinds 1648 was Lommel onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, aangezien de Meierij van 's-Hertogenbosch en al haar toebehoren werd toegewezen aan de Staten. De vroeger door Noord-Brabantse katholieken geschapen mythe, dat de stagnatie van de ontwikkelingen in Staats-Brabant te maken hadden met de 'Hollanders', die het gewest als kolonie leegzogen, is mogelijk overdreven. De oorlogssituatie was de grootste boosdoener. Lommel werd vanwege de nieuwe staatsgrens een afgelegen stukje aan de rand van de Republiek en raakte, net als overig Staats-Brabant, ineens niet meer zuidwaarts, maar noordwaarts georiënteerd. Het had echter onder de Staats-Brabantse functie als militaire buffer voor het gewest Holland weinig tot geen mogelijkheden om tot economische groei te komen. Het werd een tijd van weinig vooruitgang. In de jaren 1798-1799 ondernam de Brabantse dominee Stephanus Hanewinkel een tocht door de gehele Meierij van 's-Hertogenbosch en deed in 1799 ook Lommel aan. Hij beschreef de stad als "het uiterste Dorp der Majorij, aan de grenzen van Luikerland, liggende rondom in zeer groote en wijduitgestrekte heïen ...".

Franse Tijd en Koninkrijk der Nederlanden 
Pas in 1795, toen de Fransen binnenvielen, kreeg Lommel zijn vrijheden terug. Lommel bleef tot de Meierij behoren.

Tijdens de Franse en Nederlandse periode zouden Lommel en Luyksgestel driemaal uitgeruild worden. Luyksgestel behoorde tot het Prinsbisdom Luik maar lag als enclave in de Meierij terwijl Lommel daardoor een Meierijse exclave was.

Bij het Verdrag van Fontainebleau (november 1807) tussen Frankrijk en Nederland (tussen Napoleon en zijn broer Lodewijk) werd Lommel voor Luyksgestel geruild: Luyksgestel werd Nederlands en Lommel werd deel van het Franse keizerrijk (kanton Achel in het departement Nedermaas)

In januari 1815 draaide Willem I de gevolgen van het verdrag van 1807 terug: Luyksgestel ging naar de provincie Antwerpen (kanton Arendonk) en Lommel naar Noord-Brabant (kanton Eindhoven).

Kort daarna werden de gevolgen van het verdrag echter hersteld: bij koninklijk besluit van 19 november 1817 ging Lommel van Noord-Brabant naar Limburg en bij wet van 18 november 1818 ging Luyksgestel van de provincie Antwerpen naar Noord-Brabant. Bij koninklijk besluit van 27 april 1824 werd de ruil ook doorgevoerd in de gerechtelijke kaart: het kanton Eindhoven staat Lommel af aan het kanton Peer en krijgt Luyksgestel van het kanton Arendonk.

Koninkrijk België 
Na veel getouwtrek tijdens de Belgische Opstand bleef Lommel onder Belgisch bewind. Hoewel Nederland dit stukje Meierij als voormalig deel van Staats-Brabant terugeiste, had het stadsbestuur van Lommel zijn trouw al aan de Belgische regering gezworen. Op 19 april 1839 werden dan uiteindelijk de definitieve vredesverdragen ondertekend door België en Nederland. Datzelfde jaar werd Maaseik als een nieuw administratief arrondissement in het leven geroepen en werd Lommel hieraan toegevoegd. Daarmee komt er een radicale wending in de geschiedenis van Lommel: de van oudsher Brabantse plaats wordt nu als Limburgse plaats aangeduid en is het enige stukje Meierij dat in België ligt. Hoewel men Lommel juridisch tot Limburg rekent, blijft de rest van Limburg in de ogen van de echte Lommelsen nog altijd: het Luikse of "Luiksland". De Meierijse geschiedenis van Lommel blijft in ieder geval voortleven in de talrijke beschrijvingen.

Op het marktplein staat een standbeeldje van een teut, een typisch historisch fenomeen uit de streek. Teuten waren rondreizende handelaars en ambachtslui die vanaf de 16e tot 20e eeuw met hun koopwaar (koperwaren, textiel, aardewerk, ...) op de rug naar Nederland, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg trokken.

Operatie Market Garden
Lommel, vooral de wijk Barrier was tijdens de Tweede Wereldoorlog een spil in Operatie Market Garden. Door de verovering van Joe's Bridge, brug nr. 9 over het Kempisch Kanaal, door de Irish Guards op 10 september 1944, beschikten de Britse troepen over een bruggenhoofd richting Nederland. Op 17 september 1944 staken ze de Nederlandse grens over.

Operatie Market Garden was de codenaam van het luchtlandingsplan. In Groot-Brittannië was op 2 augustus het Eerste Geallieerde Luchtlandingsleger gevormd, onder bevel van de Amerikaanse luitenant-generaal Lewis Brereton. Drie geallieerde luchtlandingsdivisies zouden worden afgeworpen boven de Nederlandse steden Eindhoven, Arnhem en Nijmegen en de weg vrijmaken voor het 30e Legerkorps, dat opgesteld was nabij Leopoldsburg en via Joe's Bridge te Lommel oprukte richting Nederland. Op de eerste dag zou dit korps Eindhoven moeten hebben bereikt, op de tweede dag Nijmegen en op de derde dag Arnhem.

Geografie

Kernen 
 Centrum
 Balendijk
 Barrier
 Blauwe Kei
 Gelderhorsten
 Heeserbergen
 Heide-Heuvel
 Kattenbos
 Kerkhoven
 Kolonie
 Lutlommel
 Stevensvennen
 Werkplaatsen

Hydrografie 
De stad Lommel ligt op de waterscheiding van de stroomgebieden van Schelde en Maas, en binnen deze stroomgebieden van Nete respectievelijk Dommel.

Demografie

Demografische ontwikkeling 
Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Het inwonersaantal is als volgt verdeeld per wijk.
 Centrum 11.686
 Balendijk 2.555
 Barrier 3.375
 Heeserbergen 2.899
 Heide-Heuvel 3.036
 Kattenbos 1.635
 Kerkhoven 2.738
 Kolonie 1.937
 Lutlommel 2.242
 Werkplaatsen 1.690

Lommel telt in totaal 105 nationaliteiten. De meeste voorkomende zijn:
 Belg (81,57%)
 Nederlander (13,87%)
 Pool (0,87%)
 Oekraïner (0,4%)
 Turk (0,23%)
 Portugees (0,21%)
Mensen met een dubbele nationaliteit werden als Belg opgenomen.

Bron: Stadsmagazine mei 2023, situatie op 1 januari 2023

Politiek

Structuur 
De stad Lommel ligt in het kieskanton Pelt (dat identiek is aan het provinciedistrict Pelt) en het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).

Geschiedenis

(Voormalige) burgemeesters

Legislatuur 2000-2006
Tijdens de deze legislatuur had SP een absolute meerderheid met 17 van de 31 zetels. Louis Vanvelthoven werd voor de derde keer verkozen als burgemeester. De schepenen gedurende deze legislatuur waren: Jean Lavreysen, Walter Cremers, Liesbet Vanwelsenaers, Joke Loomans, Jan Swinnen, Rina Ven en Fons Haagdoren.

Legislatuur 2006-2012 
Peter Vanvelthoven werd voor de eerste maal verkozen als burgemeester. Aangezien hij tot december 2007 Federaal Minister van Werk was in de regering-Verhofstadt II nam Walter Cremers de functie van burgemeester tijdelijk over. sp.a vormde met Open Vld een coalitie met een meerderheid van 18 op 31 zetels. sp.a leverde vijf schepenen: Kris Verduyckt, Liesbet Vanwelsenaers, Rina Ven, Joke Loomans en Fons Haagdoren. Coalitiepartij Open Vld bracht met Veronique Caerts en Geert Jansen twee schepenen aan. François Timmermans (sp.a) werd OCMW-voorzitter, na twee jaar werd hij opgevolgd door Jean Lavreysen (sp.a).

Legislatuur 2012-2018 
Burgemeester was Peter Vanvelthoven (Lijst Burgemeester). Hij leidde een coalitie bestaande uit Lijst Burgemeester en Open Vld. Samen vormden ze de meerderheid met 17 op 31 zetels. In deze legislatuur heeft Lijst Burgemeester 5 schepenen en Open Vld 2.

Voor Lijst Burgemeester zetelden als schepenen:
 Kris Verduyckt (milieu, jeugd, cultuur en onderwijs)
 Walter Cremers (stadsontwikkeling en mobiliteit)
 Jean Kuyken (stadswerken en stedelijke dienstverlening)
 Rita Phlippo (financiën, zorg en ouderen)
 Jasmine Van Grieken (sport, samenleving en internationale samenwerking)
 Annick Berghmans (evenementen, dierenwelzijn en het jonge kind). Ze stapte midden 2018 uit de gemeenteraad nadat ze werd vernoemd bij een aantal plofkraken die eerder dat jaar werden gepleegd. Kris Verduyckt nam haar mandaten over.

Voor Open Vld zetelden:
 Geert Jansen (openbare werken, nutsvoorzieningen en middenstand)
 Veronique Caerts (toerisme en congresstad Lommel).
De fractieleiders voor de verschillende partijen zijn Loes Mispoulier (Lijst Burgemeester), Nancy Bleys (CD&V), Karel Wieërs (N-VA) en Sooi Van Limbergen (PVDA+).

Legislatuur 2019-2024 
Na 30 jaar is er opnieuw een christendemocraat burgemeester. Bob Nijs leidt een coalitie van CD&V en N-VA. Samen vormen ze een meerderheid met 18 op 31 zetels.

In deze legislatuur heeft CD&V 5 schepenen. Hiervoor zetelen:
 Peter Vanderkrieken (onderwijs, cultuur en jeugd)
 Sophie Loots (openbare werken en mobiliteit)
 Joris Mertens (ruimtelijke ordening, milieu en dierenwelzijn)
 Dirk Vanderhoydonks (sport, internationale samenwerking en armoede)
 Nancy Bleys (sociaal beleid en zorg, eveneens voorzitter bijzonder comité sociale dienst)

N-VA heeft twee schepenen. Dit zijn:
 Karel Wieërs (juridische zaken, stadswerken en toerisme)
 Johan Bosmans (financiën en middenstand)

Nieuw is dat niet de burgemeester de voorzitter is van de gemeenteraad, deze functie wordt bekleed door Stijn Mertens (CD&V).

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De zetels van de gevormde coalitie zijn vetjes gedrukt. De grootste partij is in kleur.

(*) 1982: LGB / 1994: HOOP / 2000: LEL

Bezienswaardigheden 

 de Sint-Pietersbandenkerk
 het oude stadhuis (1845)
 de Leyssensmolen te Kattenbos
 Duitse Militaire Begraafplaats (bijna 40.000 graven) te Kattenbos
 het Pools soldatenkerkhof (257 graven)
 het bedevaartsoord Mariapark te Lommel-Werkplaatsen
 de Groote Hoef
 Kiosk en waterpomp op Lommels marktplein (1905)
 Huis Aerts, dorpswoning uit 1805
 GlazenHuis
 Lommels Teutenbeeldje op het marktplein
 het Burgemeestershuis met park
 De Kroon: oudste kroeg van Lommel (anno 1898)
 Monument ter nagedachtenis van de coronaslachtoffers
 De stad Lommel kent wel een dertigtal kapelletjes die over de diverse gehuchten verspreid zijn.

Natuur 
De stad Lommel kent een aantal bossen, natuur- en heidegebieden waaronder het Pijnven, De Watering en de Lommelse Sahara.

Cultuur

Dialect 
Het dialect van Lommel - het Lommels - hoort tot het Oost-Brabants, en niet tot de West-Limburgse dialecten, hetgeen samenhangt met de bijzondere geschiedenis van de plaats.

Musea 
 De Kolonie, Archeologisch en Historisch Museum te Lommel-Kolonie, onderdeel van Museum Ons Erfgoed
 Het Wateringhuis te Lommel-Kolonie
 Het GlazenHuis - Vlaams centrum voor moderne glaskunst

Evenementen 
 Beeldig Lommel (levende beelden festival, eind juni)
 Brainwash Festival, festival
 Daydream Festival, festival
 FatLAN Events VZW (een vzw die lan-evenementen organiseert en tot de top van België behoort)
 Gracias a la Vida, wereldfestival
 Last World, hardstylefestival (tot en met 2014, nadien in Zilvermeer - Mol)
 Lommel Leeft (elke week tijdens juli en augustus zijn er tal van gratis optredens midden in de stad)
 School's Out, jongerenfestival

Uitgaan 
Uitgaansgelegenheden zijn bioscoopcomplex UGC (5 zalen) en cultuurcentrum De Adelberg.

Specialiteiten 
 Lommelse zandkoeken: droge koekjes gemaakt van zanddeeg met een laagje kokos
 Saharataart: Lommelse streektaart gevuld met abrikozengelei
 Klotsenbos: een lokale likeur op basis van vlierbessen. De naam komt van het lokale woord voor vlierbessen, namelijk klotsen
 Teutenbier: bier op oude wijze gebrouwen
 Lommelkoffie: koffie die als hoofdbestanddelen de klotsenbosjenever en –likeur heeft

Lommelse bieren (tripel)
 Lommel Brouwt!
 Loemelaer
 Trappieter

Economie 
Lommel is vandaag een van de sterkste economische groeiers van Limburg en Vlaanderen. De stad blijft haar positie versterken en uitbouwen met de ontwikkeling van 276 hectare nieuwe, duurzame bedrijventerreinen: Kristalpark. De terreinen van Kristalpark III maken deel uit van een aaneengesloten industriezone van 900 hectare. Hierdoor beschikt Lommel over een strategische positie in België en Europa, waar grote industriegebieden bijzonder schaars zijn. Door zijn trimodale ontsluiting (auto-, spoor- én waterwegen) is het terrein bovendien van strategisch belang voor de Limburgse en de Vlaamse economie. De gronden verbinden de Haven van Antwerpen immers met het buitenland langs zowel de IJzeren Rijn-spoorlijn als het Kanaal van Beverlo. Dit maakt het terrein uniek voor Europa.

Kristalpark III werd gerealiseerd met Europese en Vlaamse subsidies. Met de ontwikkeling van dit industriepark creëren de stad Lommel en de Limburgse Reconversiemaatschappij (LRM), als medeontwikkelaar, een bijkomende troef voor Vlaanderen en Limburg om buitenlandse investeerders aan te trekken.

In het verleden, met name de 17e en 18e eeuw, was de Teutenhandel een belangrijke bron van inkomsten voor de plaats. Er waren vele teuten onder de Lommelse bevolking. In 1879 werd een spoorlijn aangelegd, die deel uitmaakte van de IJzeren Rijn. Ook de opening van het Kanaal Bocholt-Herentals in 1846 stimuleerde de economie, hetgeen werd versterkt toen in 1904 de zinkfabriek te Lommel-Werkplaatsen werd opgericht. Hoewel deze fabriek in 1973 gesloten werd, kwamen er nieuwe bedrijven, en sinds 2006 beschikt Lommel over een van de grootste, nog in te vullen industriegebieden van Europa.

In Lommel wordt kwartszand (witzand) gevonden van hoge kwaliteit. Sedert 1891 wordt dit gewonnen en gebruikt voor de productie van glas en kristal in binnen- en buitenland. De talrijke meren die hierdoor ontstaan zijn worden deels voor recreatiedoeleinden gebruikt, zoals het Blauwe Meer. Er was ook een glasfabriek, die echter gesloten werd. De bijbehorende wijk Lommel-Glasfabriek wordt in 2008 ontruimd en gesloopt ten gevolge van de historische Cadmiumverontreiniging door de zinkfabriek van Nyrstar te Balen. Het Lommelse museum GlazenHuis is te danken aan de plaatselijke glasnijverheid. De kwartszandwinning in Lommel en de naburige locaties geschiedt door de onderneming Sibelco.

De testbaan van Ford, Lommel Proving Ground (LPG) geheten, beslaat een zeer groot terrein. Naast testbanen zijn er ook klimaatkamers, zoet- en zoutwaterbaden en dergelijke.

De Philipsvestiging Lommel werd in het begin van de jaren 60 van de 20e eeuw opgezet aan de Balendijk. Hier worden glasproducten voor verlichtingsdoeleinden gemaakt. De gehuchten Balendijk en Heeserbergen ontstonden door deze vestiging. Later stagneerde de groei en vielen er ontslagen, doch het bedrijf bestaat nog steeds, maar heet tegenwoordig EMGO Lommel. Er werken enkele honderden mensen en er worden ballons voor lampen gemaakt. Philips had te Lommel ook een eigen glasfabriek.

De werkgelegenheid nam de afgelopen jaren toe, door onder andere de komst van Hansen Transmissions en de verwachtingen spreken over 4000 tot 7500 nieuwe arbeidsplaatsen in het verdere verloop van het eerste decennium van de 21e eeuw. Er zijn plannen om Lommel in de toekomst als logistiek centrum te doen fungeren voor overslag tussen water, weg en spoor. Daarbij wordt gedacht aan de reactivering van de IJzeren Rijn, terwijl ook reeds voorbereidende studies naar een nieuw sluiscomplex aan de Blauwe Kei werden verricht.

Ook de stad Lommel kent een sterke groei. In 1993 werd cultureel centrum De Adelberg geopend. In het centrum is het nieuwe stadhuis gebouwd, Huis van de Stad geheten, dat in 2005 in gebruik werd genomen. In de omgeving van het Huis van de Stad werden nieuwe appartementen gebouwd. In 2007 opende het Glazen Huis, met de merkwaardige glazen spits, haar poorten. Het verstedelijkte deel van de stad is nog klein, daaromheen is een zeer losse bebouwing met alleenstaande huizen te vinden. Lommel is de derde winkelstad van Belgisch-Limburg met een handelscentrum en winkelcentra De Singel en Vivaldi. Van belang is het zilverzand dat hier gewonnen wordt ten behoeve van de glasindustrie. Sommige zandgroeven zijn getransformeerd in natuurgebieden en recreatieterreinen, waaronder de Lommelse Sahara.

Daarnaast is in de gemeente De Vossemeren gevestigd, een van de drie Belgische Center Parcs-vakantieparken.

Mobiliteit 
Lommel heeft een uitgebreid fietsroutenetwerk en heel wat wandelpaden. Het fietsroutenetwerk in Lommel staat erg bekend om haar complexiteit en innovativiteit door de Lommelse Sahara en de overige natuurgebieden in de stad. In het Pijnven bevinden zich de fietsbruggen; "Fietsen door de Bomen", die cirkelvormig zijn met een dubbele laag. Lommel is in het bezit van één fietstunnel die zich bevindt ten westen van de Vreyshorring en onder de N71 door gaat.
Sinds 2015 zijn er plannen om de N71 onder de N746 door te leiden. De werken zouden normaal aanvatten in 2019, maar een aantal handelaars tekende beroep aan.

Onderwijs 
Anno 2019 beschikt Lommel over vijftien scholen voor basisonderwijs, waarvan er acht behoren tot de schoolgroep LKB (Lommelse Katholieke Basisscholen). Er zijn twee gemeentescholen, drie scholen van het GO! en er is een School met de Bijbel, die een protestants-christelijk karakter heeft. Een aantal van deze lagere scholen hebben ook nog wijkschooltjes. De Eymardschool en MPI Helix bieden lager onderwijs aan voor kinderen die in het gewone onderwijs niet vlot meekunnen (BuLO).

In Lommel zijn er in 2019 vier scholen die middelbaar onderwijs aanbieden:
 X plus – GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap
 Provil – Provinciaal Onderwijs Vlaanderen (POV)
 Wico Campus Sint - Jozef – Katholiek Onderwijs Vlaanderen
 Helix SBSO – GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap

Sport

Verenigingen 
In het sportcentrum vind je onder andere de evenementenhal de Soeverein, het stedelijke sportstadion (de thuisbasis van 1ste-klasse B voetbalclub Lommel SK), de atletiekpiste, de tennisvelden, het zwembad, het skatepark, de manege, de sporthal en het voetbaljeugdcomplex 't Gestelbos van Lommel SK. Lommel mag dan wel een kleine en jonge stad zijn, toch herbergt Lommel enkele sportclubs die meedraaien met de top in België.
 Voetbal: Lommel SK (Challenger Pro League)
 Basketbal: BBC Croonen Lommel (Top Division Men)
 Tennis: Lommelse Tennisclub (2de en 4de nationale heren, 3de nationale dames)
 Zaalvoetbal: K-Kontrol LW United (1ste nationale) en Zvc Heuvelhof (2de klasse LZV)
 Volleybal: LOVOC Lommel (4de nationale)
 Atletiekclub: Daring Atletiek Lommel (DALO)
 Triatlonclub: de Lommelse Triatleten
 Schaken: Noord Limburgse Schaakkring (NLS) (2de nationale)
 Wandelen: WSV Milieu 2000 vzw (eerste afdeling wandelsport Vlaanderen)

Evenementen 
In 1992 werden de Europese kampioenschappen triatlon op de Olympische afstand te Lommel gehouden. Sinds 2008 wordt de enige Belgische manche in het Wereldkampioenschap motorcross gehouden op het stedelijk Motorcrossterrein. In 2012 werd er de Motorcross der Naties, ofwel het officieuze wereldkampioenschap voor landen verreden. In 2011 vond het Europees Kampioenschap Judo (onder 20-jarigen) plaats in de Arena van Park De Soeverein.
In 2017 en 2018 werd in Lommel het European Masters gehouden, een ranking snookertoernooi.

Voorts zijn er het jaarlijks kickboksgala Fights at the Border, de Lommelse Triatlon (sinds 1985 een van de eerste en grootste triatlonhappenings van België), de Superprestige Biljart en het Wielercriterium "Profronde van Lommel".

Bekende Lommelaars 

 Luc Beyens (1959), voetballer en voetbalcoach
 Jozef Boets (1922-2012), r.k. priester en hoogleraar
 Kasper Bosmans (1990), plastisch kunstenaar
 Boudewijn Buckinx (1945), componist
 Faisal Chatar (1990), DJ en radiopresentator
 Katrien De Ruysscher (1978), actrice
 Rik Hamblok (1923-2004), kunstenaar
 Kevin Hulsmans (1978), wielrenner
 Jeanne Luykx (1927-1973), kunstenares
 Jordi Meeus (1998), wielrenner
 Wim Mennes (1977), voetballer
 Pieter Mertens (1980), wielrenner
 Dave Peters (1976), radiopresentator
 Gerrit Schellens (1966), triatleet
 Henny Seroeyen (1983), Model - acteur
 Steven Van Broeckhoven (1985), windsurfer
 Frits Vanden Boer (1934-2012), voetballer
 Johan Vansummeren (1981), wielrenner
 Louis Vanvelthoven (1938), politicus
 Peter Vanvelthoven (1962), politicus

Externe link 
 Officiële website