Charles Dickens
Charles John Huffam Dickens (Landport bij Portsmouth, 7 februari 1812 — Higham (Kent), 9 juni 1870) was een van de belangrijkste Engelse schrijvers tijdens het victoriaans tijdperk en de eerste literaire chroniqueur van de grootstad midden in de industriële revolutie. Tot na de Eerste Wereldoorlog bleef hij Engelands populairste schrijver. Hij verwierf bekendheid met The Pickwick Papers (The posthumous papers of the Pickwick Club) dat vanaf 1836 maandelijks verscheen. Daarna verschenen Oliver Twist in het door hem geredigeerde tijdschrift Bentley's Miscellany in 1837-1838, Nicholas Nickleby in 1838-1839, The Old Curiosity Shop en Barnaby Rudge, beide in 1841. Zijn beroemdste romans zijn David Copperfield (1849-1850, deels autobiografisch), Great Expectations (1860-1861), Oliver Twist, Nicholas Nickleby en A Christmas Carol (1843). A tale of two cities staat met 200 miljoen exemplaren op nummer zeven van 's werelds meest verkochte boeken. Kenmerkend voor zijn verhalen zijn de sociale misstanden, de verhaalopbouw, de cartooneske karakters en de humor.

Biografie

Jeugd 

Charles Dickens werd geboren als tweede van acht kinderen van John Dickens en Elizabeth Barrow. Toen hij tien was, in 1822, verhuisde de familie van Rochester (Kent) naar Camden Town in Londen, om dichter bij vaders werkplek (het Navy Pay Office in het Somerset House) te wonen. Dickens maakte de reis met de postkoets alleen. Er waren geen andere passagiers en hij had enkel sandwiches, een boek en wat kleren bij zich. Die 'droefgeestige' reis, op een regenachtige zomerdag bleef hangen en hij zou hem later beschrijven in zijn bundel The uncommercial traveler: "Het regende hard en nooit zal ik die geur van nat stro vergeten." Camden Town ligt op dat moment in het noordwesten van de uitdijende en lawaaierige metropool. De wijk en de stad inspireerden Dickens en kropen in zijn kleren: de overvolle straten met karren en koetsen, met ruiters en straatventers, de eet- en koffiestalletjes tussen de afvalhopen en de bouwwerven in, de blootsvoetse en in lompen geklede kinderen... Dickens zou in de loop van zijn leven overal komen: in werkhuizen en huurkazernes, in duistere kroegen, een opiumkit en mistige steegjes, in sloppenwijken en lijkenhuizen, in gevangenissen. Hun nieuwe huis in Bayham Street was met een meid en een onderhuurder niet alleen druk bevolkt, het was ook benepen. De financiële moeilijkheden van zijn vader, een aimabel man, speelden hierin een rol. In 1824 werden zijn vader en de familie wegens schulden in de beruchte gevangenis Marshalsea Prison opgesloten. De twaalfjarige Charles verliet zijn school en ging werken in Warren's Shoe Blacking Factory. In die schoensmeerfabriek, in een vervallen magazijn bij Hungerford Stairs aan de oever van de stinkende rivier, werkte hij tien uur per dag en leerde hij de arbeidsomstandigheden kennen. Het werd, net zoals de gekwetste kinderziel, een belangrijk thema in zijn werk.

Op zijn vijftiende ging hij werken op een advocatenkantoor en leerde zichzelf stenografie. In 1835 werd hij verslaggever in de kamer voor de Morning Chronicle en ontstond uit zijn journalistiek zijn eerste literaire werk. Deze beschrijvingen van Londen en het buitenleven werden later gebundeld in Sketches by Boz (1836). 'Boz' was de bijnaam van zijn altijd verkouden jongere broer Moses.

Londen 
Net zoals David Copperfield of Pip (Great Expectations) was Dickens een migrant. Om een echte Londenaar te zijn, moest men geboren zijn binnen de geluidsafstand van de kerkklokken van St. Mary-le-Bowkerk. Londen, een plek van extreme rijkdom en mensonterende ellende, was zijn muze met wie hij een haat-liefdeverhouding had. 'Wat een verbazingwekkende plek leek Londen' zegt David Copperfield, 'toen ik het zag vanuit de verte.' Het negentiende-eeuwse Londen barstte als een plek van belofte uit zijn voegen. Als een gelukszoekersmagneet nam de bevolking ongezien toe. Bij de aankomst van Dickens telde de stad anderhalf miljoen inwoners, bij zijn dood in 1870 waren dat er 3,5 miljoen.

Auteur 
In 1842 reisde hij naar de Verenigde Staten, waar hij pleitte voor de afschaffing van de slavernij. Hij vertrok vol enthousiasme maar kwam ontgoocheld terug. Zijn ervaringen schreef hij neer in American Notes uit 1842. In 1843 verscheen zijn eerste en beroemdste kerstvertelling: A Christmas Carol in Prose, een verhaal dat tot op heden in allerlei bewerkingen opgevoerd en verfilmd wordt. De jaren daarna verschenen andere ontroerende kerstvertellingen zoals The Chimes, The Cricket on the Hearth, The Battle of Life en The haunted Man. In 1844 bezocht hij Italië (Pictures from Italy, 1846), in 1846 Zwitserland, waar Dombey and son (1848) ontstond. In 1850 startte Dickens met zijn weekblad Household Words en nam hij zijn intrek in Wellington Street 16. Veel van zijn werk verscheen als feuilleton in dit blad dat hij redigeerde en in de opvolger ervan, All the Year Round. De oprichting van dit laatste tijdschrift viel samen met de verhuizing naar Wellington Street 26, een huis dat er nog steeds staat. Van 1853 tot 1870 trad Dickens regelmatig en succesvol op als voorlezer. Hiertoe bewerkte hij zijn teksten ingrijpend. Naast zijn schrijven deed Dickens aan liefdadigheid, voerde hij campagne voor de volksgezondheid, de huisvesting en opvoeding, hij reisde en wandelde vaak. Zijn slapeloosheid en zijn vriendschap met enkele politieofficieren brachten hem in contact met misdadigers, nachtbrakers, portiers, prostituees, nachtwerkers en daklozen.

Dickens' huwelijk met Catherine Hogarth, dat hij weinig inspirerend vond, eindigde na 22 jaar, mede beïnvloed door zijn affaire met de jongere actrice Ellen Ternan. Het koppel Dickens-Hogarth had tien kinderen. Zijn dochter Kate was kunstschilder en zijn oudste kleindochter, Mary Angela Dickens, werd romanschrijfster.

Laatste jaren 

Charles Dickens sukkelde vanaf 1860 met zijn gezondheid. De lezingen die hij gaf putten hem uit en eisten hun tol. Zijn laatste afgewerkte roman is Our Mutual Friend uit 1865. Dickens overleed in 1870 op 58-jarige leeftijd, terwijl hij bezig was aan The Mystery of Edwin Drood.  De illustrator Luke Fildes die Dickens had aangetrokken om dit boek te illustreren, maakte direct na het overlijden The Empty Chair, een prent van de werkkamer van Dickens. Deze prent werd gepubliceerd in The Graphic en werd wereldwijd een succes.

Hij werd op voorspraak van koningin Victoria begraven in de Poets' Corner in Westminster Abbey te Londen. Dit was echter niet wat Dickens had gewild. Hij gaf zelf de voorkeur aan het familiegraf in Highgate, waar zijn tijdgenoot Karl Marx een decennium later begraven zou worden.

In de jaren 1871-1874 schreef zijn vriend John Forster de eerste van een reeks biografieën.

"De Onnavolgbare" 
Dickens noemde zichzelf soms ook wel "the Inimitable", de Onnavolgbare. In 2020 nam de Britse literatuurcriticus A.N. Wilson in zijn boek The Mystery of Charles Dickens de eigenaardige kanten van Dickens persoonlijkheid en zijn mogelijke drijfveren onder de loep. Volgens hem was Dickens veel meer dan een romanschrijver. Zijn verhalen zijn veel levendiger dan de soberder beschrijvingen van het 19e eeuwse Engeland door George Eliot of Anthony Trollope. Voor Wilson zijn Dickens' romans tevens "visionaire gedichten, sprookjes, pantomimes". We lezen Dickens, zo stelt hij, om via de door hem bedachte personages de stem van de verteller te horen, of beter zijn "meerstemmig orkest".
Hij vergelijkt Dickens met een medium dat tijdens een seance geesten oproept. Volgens Wilson zou Dickens hebben geleden aan een ernstig trauma uit zijn jeugd. Het schrijven van fictie zou hem in staat hebben gesteld "zijn demonen uit te drijven".

Varia 
 Een groot kenner van het werk van Dickens was de Nederlandse auteur Godfried Bomans, die een belangrijke rol speelde bij het tot stand komen van de vertaling in het Nederlands van zijn complete werk, die in de jaren vijftig van de twintigste eeuw in pocketformaat werd uitgegeven.

Bibliografie 

Dickens schreef vijftien romans:
 The Pickwick Papers (1836) (The Posthumous Papers of the Pickwick Club 1836-1837); vertaald als Lotgevallen en ontmoetingen van Samuël Pickwick en zijne reisgenooten, Amsterdam, Frijlink, 1840; De nagelaten papieren der Pickwick Club (met de oorspronklijke prenten van Robert Seymour en Phiz (Hablôt K. Browne)) werd vertaald door Godfried Bomans, Utrecht, Spectrum, 1952.
 Oliver Twist (Oliver Twist; or, the Parish boy's progress 1837-1839); vertaald als Olivier Twist, of het leven van een weesjongen door Boz-(Charles Dickens), Amsterdam, 1840 (2 delen)
 Nicholas Nickleby (The life and adventures of Nicholas Nickleby, 1838-1839); vertaald als Lotgevallen en ontmoetingen van Nicolaas Nickleby, Amsterdam, 1841 (2 delen).
 The Old Curiosity Shop (1840-1841); vertaald als Nelly, Haarlem, A.C. Kruseman, 1860 (2 delen).
 Barnaby Rudge (Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of Eighty, 1841); vertaald als Barnaby Rudge, Schiedam, Roelants, 1888.
 Martin Chuzzlewit (The Life and Adventures of Martin Chuzzlewit, 1843-1844); vertaald als Maarten Chuzzlewit, Schiedam, Roelants, ca. 1870.
 Dombey and Son (2 volumes, 1846-1848); vertaald als Dombey en zoon, 's-Gravenhage [etc.], J.L van der Vliet [etc.], 1847-1848.
 David Copperfield (The personal history, adventures, experience, and observation of David Copperfield the Younger of Blunderstone Rookery, (3 volumes, 1849-1850); vertaald als Levensgeschiedenis, lotgevallen, ondervindingen en opmerkingen van David Copperfield, de jonge, Utrecht, 1850.
 Bleak House (4 volumes, 1852-1853); vertaald als t Verlaten huis, Utrecht: Van Heijningen, 1852-1855.
 Hard Times (Hard times for these times, 1854); vertaald als Slechte tijden: een verhaal voor onzen tijd, Amsterdam, 1854.
 Little Dorrit (4 delen, 1855-1857); vertaald als Kleine Dorrit, Doetinchem, Misset, 1912; Eerdere Nederlandse uitg. get.: Kleine Dora. - Schiedam : Roelants, 1873.
 A Tale of Two Cities (1859); vertaald als In Londen en Parijs, Amsterdam, Van Kampen, 1860 (2 delen).
 Great Expectations (1860-1861); vertaald als Groote verwachtingen, een verhaal, Amsterdam, Van Kampen, 1867 (3 delen).
 Our Mutual Friend (1864-1865); vertaald als Onze wederzijdsche vriend, Sneek,: Van Druten & Bleeker, 1865-1866 (3 delen).
 The Mystery of Edwin Drood (onvoltooid, 1870)

Van zijn hand verschenen verder vijf kerstnovelles:
 A Christmas Carol (1843); vertaald als Kersgeschenk van Charles Dickens: eene geestverschijning, Amsterdam, Stemler, 1844.
 The Chimes (1844); vertaald als De Torenklokken, eene vertelling, hoe wonderbaar de klokken van zekeren kerktoren eens het oude jaar in het nieuwe luiden, nieuwjaarsgeschenk, Amsterdam, Frijlink, 1845
 The Cricket on the Hearth (1845); vertaald als Het krekeltje in den schoorsteen, eene vertelling, Amsterdam, Grebber, 1846
 The Battle of Life (The Battle of Life, a love story, 1846); vertaald als De strijd des levens, eene liefde geschiedenis, 's Gravenhage, Fuhri, 1847
 The Haunted Man and the Ghost's Bargain (1848); vertaald als De bezeten man, of Het verbond met het spook, Amsterdam, Gebr. Diederichs, 1849

Van de rest van zijn oeuvre (verhalen, reisverslagen en journalistiek) zijn vermeldenswaard:
 Sketches by Boz 1836 (2 delen); vertaald als Schetsen en portretten, Amsterdam, Hendrik Frijlink, 1844.
 American Notes (American notes, and, Pictures from Italy, 1842)<ref group=kleine-letter>[https://archive.org/details/cihm_34943/mode/2up American notes for general circulation, Vol. I] en Vol. II op Internet Archive</ref>; vertaald als Uitstapje naar Noord-Amerika, Amsterdam, C.F. Stemler, 1842.
 A Child's History of England (1851-1853)

 Literatuur (selectie) 
 A.N. Wilson. The mystery of Charles Dickens. Atlantic, 2020 
 André Roes. Charles Dickens, het zo gelukkig en toch zo ongelukkig bestaan. Soesterberg, Aspekt, 2012 
 Michael Slater. Charles Dickens. New Haven, Yale University Press, 2009 
 Peter Ackroyd. Dickens. London, Sinclair-Stevenson, 1990 
 John Foster. Het leven van Ch. Dickens. Schiedam, Roelants, 1873-1874 (3 delen).

 Zie ook 

 Dickens Festijn
 Dickens Museum
 Godfried Bomans

 Literatuur 
George Orwell, Charles Dickens, in: id., Inside the Whale and Other Essays'', 1940

Auteur in het publiek domein
Engels schrijver
Werk van Charles Dickens