Zottegem
Zottegem (tot 1949 Sottegem) is een gemeente en stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen.

Het ligt in de Vlaamse Ardennen, ten zuidoosten van Gent. Zottegem telt ruim 27.000 inwoners, die Zottegemnaars of Zottegemmenaars worden genoemd.

Geschiedenis 

In de gemeente (Velzeke, Spelaan Leeuwergem) werden Romeinse en Gallo-Romeinse vondsten gedaan. De vicus Velzeke lag aan de heirbaan Boulogne-Asse-Tongeren en de heirbaan tussen Bavay en het noorden (Romeinse weg Bavay-Velzeke). Zottegem ontstond later als een kleine Germaanse nederzetting op de linkeroever van de Bettelhovebeek (Germaanse stamhoofdnaam Sotto (de zoete) + ingahaim (plaats van de lieden van)). De oudste teruggevonden vermelding van de plaats Sotengem dateert uit 1083; in latere bronnen werd de plek onder andere ook Sothengem, Sottingem, Sottengem, Zotteghem, Sotengien, Sottheghem, Sottenghien, Sottegem genoemd. Het was een kleine nederzetting ('Ten Dorpe') vlak bij de versterking van Rothardus (het huidige Egmontkasteel), die evolueerde van een versterkt mottekasteel tot een stenen burcht. In de dertiende eeuw stimuleerden de Zottegemse kasteelheren het ontstaan van een nieuwe kleinstedelijke woonkern met bijbehorende parochiekerk (iets meer naar het zuiden, rond de huidige Markt en Heldenlaan). Het kleine centrum kwam vanaf de veertiende eeuw tot bloei en kreeg als 'vryheydt' bepaalde fiscale, sociale en economische rechten (lakenhuis, eigen bestuur, rechtspraak en vanaf 1524 marktrecht (wekelijkse markt en twee jaarmarkten)). De baronie van Zottegem behoorde tot het Land van Aalst, kasselrij van het graafschap Vlaanderen. Het Egmontkasteel van de heren van Zottegem werd achtereenvolgens het bezit van de adellijke geslachten Edingen (dertiende eeuw), en in de Bourgondische Nederlanden van het geslacht Melun (veertiende eeuw) en het huis Luxemburg-Fiennes (vijftiende eeuw). In de zestiende eeuw kwamen de heerlijkheid Zottegem en het Egmontkasteel in handen van het huis Egmont en Lamoraal van Egmont.

De woelige tweede helft van de zestiende eeuw werd gekenmerkt door het opkomende protestantisme en (na de Beeldenstorm) de opstand tegen de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog in de Spaanse Nederlanden. Na zijn onthoofding op bevel van Alva op 5 juni 1568 werd Lamoraal van Egmont begraven in de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk. Tussen 1579 en 1581 kreeg Zottegem te maken met krijgsgeweld, zowel van protestantse geuzen als van katholieke malcontenten. Zottegem had in de daaropvolgende eeuwen regelmatig af te rekenen met krijgsgeweld van vooral Franse troepen (1645, 1658, 1671, 1690-1701, 1742-1748). Vanaf 1707 (de Oostenrijkse Nederlanden tot de Franse Tijd in België) kwam het Egmontkasteel in handen van de adellijke familie Pignatelli. Tijdens de Boerenkrijg in de Franse periode in oktober 1798 bezetten zo'n 200 brigands gedurende een week Zottegem en vielen er het schepenhuis binnen.

Zottegem had zich ondertussen ontwikkeld tot een klein handels- en ambachtscentrum van regionaal belang. In 1867 werd de spoorlijn tussen Gent en 's-Gravenbrakel aangelegd (naar het Waalse steenkoolbekken) en werd het station Zottegem in gebruik genomen, in 1870 volgde de lijn Brussel-Kortrijk en in 1875 de lijn Aalst-Ronse. De stadskern werd uitgebreid richting station en de bevolking nam daardoor snel toe. Zottegem werd een handels- en nijverheidscentrum met scholen (Gesticht Onze-Lieve-Vrouw van Deinsbeke, Sint-Barbarainstituut), een tiental brouwerijen (Brouwerij De Klok, Brouwerij Crombé, Brouwerij De Meyer, Brouwerij Barbry, Brouwerij Het Lam, Brouwerij Droesbeque, Brouwerij De Toekomst, Brouwerij De Cock), kachelmakerijen (Stovenfabriek François), schoenen-, breigoed- en textielfabrieken (Sanitary, Cantaert, Schockaert-Smeets, Cousy,.<ref>[https://www.nuus.be/2021/01/22/van-onder-het-stof-700-textielnijverheid-in-zottegem-laatste-deel-een-blijver-in-de-21st/ 700 jaar textielnijverheid in Zottegem. Nuus]</ref>) Verschillende industriëlen en rijke burgers lieten statige woningen optrekken in art-decostijl, eclectische stijl of cottagestijl in en rond het centrum.

Vanaf de jaren 50 breidde de stad gestaag verder uit met nieuwe woonwijken. De fusiegemeente Zottegem, die ontstond na fusies in 1971 en 1977, draagt sinds 1985 de titel 'stad'. Tegenwoordig is Zottegem vooral een regionaal handels- en dienstencentrum (met winkels, ziekenhuis AZ Sint-Elisabeth Zottegem en scholen (Koninklijk Atheneum Zottegem, Richtpunt Campus Zottegem, Onze-Lieve-Vrouwcollege)) met een relatief groot aantal pendelaars.

 Geografie 
Zottegem ligt in het vrij heuvelachtige Vlaamse Ardennen-landschap dat varieert van 20 meter tot 102 meter hoogte met hellingen als De Vlamme, Langendries, Grotenberge, Slijpstraat-Kortendries, Wolvenhoek, Klemhoutstraat, Kloosterbosstraat en Elverenberg-Vossenhol. De glooiende noordelijke helft van het grondgebied is iets vlakker dan het sterker heuvelende zuidelijke deel met Erwetegem, Sint-Goriks-Oudenhove, Sint-Maria-Oudenhove. Zottegem maakt deel uit van het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen en van het Landschapspark Vlaamse Ardennen.

Door Zottegem stromen verscheidene waterlopen waaronder de Bettelhovebeek (Deinsbeek),  de Molenbeek (monding in de Zwalm), de Traveinsbeek (monding in de Zwalm), de Molenbeek-Ter Erpenbeek, de Molenbeek (monding nabij Wichelen) en de Munkbosbeek (Stampkotbeek). In het westen wordt Zottegem begrensd door de Zwalm in de Zwalmvallei. Zottegem grenst aan de gemeentes Gavere, Oosterzele, Sint-Lievens-Houtem, Herzele, Lierde, Brakel en Zwalm.

 Kernen 
Naast Zottegem zelf bestaat de fusiegemeente uit de onderstaande deelgemeenten.

In 1971 fuseerde Zottegem met de toenmalige gemeenten Velzeke-Ruddershove, Elene, Strijpen, Erwetegem, Grotenberge, Leeuwergem, Godveerdegem en Sint-Goriks-Oudenhove. In 1977 vervoegden ook delen van Oombergen en delen van Sint-Maria-Oudenhove de fusiegemeente 'Zottegem' (andere delen van Oombergen werden bij Sint-Lievens-Houtem gevoegd; andere delen van Sint-Maria-Oudenhove bij Brakel).

Velzeke-Ruddershove bestaat uit Velzeke en Ruddershove, die tot 1825 zelfstandige gemeenten waren. De wijk Bijloke ligt op de grens van Grotenberge, Leeuwergem en Strijpen, en sluit aan op de stadskern van Zottegem, net als de wijk Bevegem.

 Deelgemeenten 

Demografie

Demografische evolutie voor de fusie

Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1961=volkstellingen op 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

 Bezienswaardigheden 

 Egmontstad 
De stad was de thuisbasis van Lamoraal van Egmont en staat daardoor bekend als Egmontstad.Stad Zottegem Verschillende monumenten herinneren aan de zestiende-eeuwse graaf:
 Egmontkasteel in het Egmontpark
 Egmontcrypte in de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk
 Standbeeld van Lamoraal van Egmont
 Een schrijn met Egmonts gekliefde halswervel en twee schilderijen (Laatste eerbewijzen aan Egmont en Horne, Het kasteel Egmond aan den Hoef'') in het stadhuis, waar ook een 'Egmontkamer' is ingericht.

Andere bezienswaardigheden 
 Stadhuis (met Marktleeuw) en Huis De Katholieke Kring op de Markt
 Domein Breivelde
 Kasteel van Leeuwergem
 Provinciaal Archeocentrum Velzeke (AVE) aan de Paddestraat

Natuurgebieden en parken 
In Zottegem liggen verschillende natuurgebieden; de meeste daarvan zijn Europees beschermd als Natura 2000-habitatrichtlijngebied (Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuid-Vlaamse bossen) en worden beheerd door de stad Zottegem, Natuurpunt of het Agentschap voor Natuur en Bos. Het gaat om Wachtspaarbekken Bettelhovebeek, Middenloop Zwalm, Kloosterbos, Vijfstratenbos, Steenbergse bossen, Parkbos-Uilenbroek, Oombergse bossen en Cotthembos, Bertelbos, Munkbosbeekvallei, Vogelzangbos. Zottegem telt ook verschillende parken, waaronder Domein Breivelde, Egmontpark, Beislovenpark, speelbos drOOmbergen, Molenwaterparkje.

Politiek

Structuur 
De stad Zottegem ligt in het kieskanton Zottegem in het provinciedistrict Geraardsbergen, het kiesarrondissement Aalst-Oudenaarde en de kieskring Oost-Vlaanderen.

Geschiedenis

2019-2024 
Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 werd de N-VA de grootste partij, waarop een coalitie werd gevormd tussen N-VA en CD&V. Vanaf 2019 tot 2024 is er een coalitie van N-VA en CD&V met een meerderheid van 15 op 29 zetels. Het burgemeesterschap wordt verdeeld tussen CD&V’er Jenne De Potter (2019-2021) en N-VA'er Matthias Diependaele (titelvoerend burgemeester in de periode 2022-2024 met als waarnemend burgemeester Evelien De Both).

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen bij elke verkiezing opkwamen.
De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.
(*) 1988: VERZET / 2012: LEEF! (1,71%), LDD Plus (1,71%) /  2018: De vrije mening

Verkeer en vervoer 
Nabij het stadscentrum bevindt zich het station van Zottegem, op de kruising van spoorlijn 89 en 122. Langs spoorlijn 122 wordt Fietssnelweg F417 aangelegd tussen Zottegem en Gent.

Van noord naar zuid loopt door de gemeente de N42, de gewestweg Wetteren-Geraardsbergen-Lessen. In oost-westrichting loopt de N46, de gewestweg Aalst-Oudenaarde. Verder lopen ook de N454 (Ronse-Zottegem) en de N462 (Wetteren-Brakel) door Zottegem.

Sport 

Voetbalclub KSV Sottegem speelde in zijn bestaan verscheidene seizoenen in de nationale reeksen. In de deelgemeenten zijn nog andere clubs aangesloten bij de Belgische Voetbalbond en actief in de provinciale reeksen, namelijk Eendracht Elene-Grotenberge, WK Sint-Goriks, EC Oudenhove, Racing Strijpen, FC Velzeke en RR Breivelde-Zottegem.

In de stad zijn ook nog andere sportclubs actief, waaronder basketbalclub BBC Helios Zottegem, tennisclub Tennis & Padel TC Zottegem, Zwemclub Labio-FIRST, volleybalclub MEZO, turnclub EWB, Hockeyclub Arcus Zottegem, Badmintonclub Zottegem, Judoschool Zottegem, Shotokan Karateclub Zottegem, tafeltennisclub TTC Egmont, Rugby Club Zottegem, honkbal- en softbalclub Zottegem Bebops, triatlonclub 3ZotTeam, Schaakclub Caballos, squashclub Future Sports en atletiekvereniging Zottegem Atletiek. Het stedelijk sportcentrum de 'Bevegemse Vijvers' met zwembad en sportzalen bevindt zich in de wijk Bevegem. Met financiële steun van de provincie Oost-Vlaanderen werd er in 2006 een nieuw complex gebouwd met sportzalen, een feestzaal en een fuifzaal. Het zwembad werd gerenoveerd in 2009 en 2010. Er liggen ook nog enkele voetbalterreinen, een Finse piste, een honkbalterrein en een fit-o-meter. Vlakbij ligt het stedelijk sportstadion Jules Matthijs met sportcomplex.

De plaats wordt aangedaan door verschillende wielerwedstrijden waaronder de Driedaagse van De Panne, E3 Harelbeke, de Ronde van België en de Ronde van Vlaanderen. Jaarlijks wordt ook de Egmont Cycling Race (vroegere Dokter Tistaertprijs/Grote Prijs Stad Zottegem) er georganiseerd.

Recreatie 
Door de gemeente Zottegem lopen onder meer de fietsroutes 'Egmontroute' en 'Ronde van Vlaanderenroute' (rode en gele lus), mountainbikeroutes, looproutes door Domein Breivelde en de autoroutes 'Vlaamse Ardennenroute' en 'Romeinse weg Velzeke-Bavay Viae Romanae'. Het fietsroutenetwerk 'Vlaamse Ardennen', de Streek-GR Vlaamse Ardennen, de GR122 en de wandelroutenetwerken 'Vlaamse Ardennen - Zwalmvallei' en 'Vlaamse Ardennen - Bronbossen' lopen deels door Zottegem. Andere wandelpaden zijn het Mijnwerkerspad en het Jan de Lichtepad.

Cultuur 

Zottegem heeft enkele stadsreuzen (Cambrinus, Cambrina, Sotto, Johanna, Leo en Trees), die samen met de acht 'wippelpaardjes' een optocht vormen op de kermis rond Pinksteren. Sinds 10 maart 2018 is volkszanger Emiel 'Miele' De Meyer ook vereeuwigd als reus.

In Zottegem wordt als streektaal Zottegems gesproken, een variant van het Oost-Vlaamse dialect van het Nederlands.

Tussen Sinterklaas en Driekoningen wordt bij lokale bakkers de 'koekelaring' gemaakt, een rechthoekig kruimig broodje met kaneel.

Festivals en feesten 
Jaarlijks wordt bij de Bevegemse Vijvers het muziekfestival Rock Zottegem georganiseerd. Daarnaast zijn er verspreid over het jaar nog een aantal muziekfestivals, waaronder More Blues, Bombelbas, Dance D-Vision, Dunk! Festival (tot 2021) en Jazz Zottegem en de Parkconcerten in het Egmontpark.

Sinds 1956 is er elk jaar op de eerste zaterdag van januari een carnavalsoptocht (in Zottegem zelf en op een andere datum ook in  Sint-Goriks-Oudenhove, Sint-Maria-Oudenhove en Erwetegem) . Deze stoet kwam voort uit de 'Winterfeesten' en was oorspronkelijk bedoeld om het driekoningenzingen te stimuleren ('Driekoningencarnaval'). Zottegem is, samen met het naburige Ronse, de enige plaats in België waar carnaval gevierd wordt begin januari. Er wordt elk jaar rond Pinksteren en rond Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart ook een kermis gehouden. In verschillende deelgemeentes (Leeuwergem, Sint-Goriks-Oudenhove, Sint-Maria-Oudenhove en Erwetegem) wordt een jaarlijkse ruiterommegang (paardenprocessie) gehouden. Om de 25 jaar worden in Velzeke-Ruddershove Caesarfeesten gehouden.

Bekende personen

Geboren in Zottegem 
 Laurens De Mets (1598-1670), auteur
 Jan de Lichte (1723-1748), bendeleider en historisch-literaire figuur
 Jan Lodewijk van Aelbroeck (1755-1846), landbouwkundige
 August De Rouck (1805-1881), industrieel
 Hector Lebon (1863-1935), burgemeester van Antwerpen
 Valère Edmond Buysse (1870-1943), burgemeester
 Gustaaf Verstraeten (1872-1947), kunstschilder
 Laurent Merchiers (1904-1986), politicus
 Adriaan Magerman (1922-2000), dichter
 Etienne Stautemas, (1927-1998), tuin- en bloementapijtontwerper
 Emiel 'Miele' De Meyer (1931-2018), volkszanger
 Urbain Braems (1933-2021), voetbaltrainer
 Paul Van Cauwenberge (1949), rector Universiteit Gent
 Jean Blaute (1952), muzikant
 Werner Mory (1954), atleet
 Magali Uytterhaegen (1954), actrice
 Raymond Van Paemel (1956), atleet
 Rudy Van Snick (1956), bergbeklimmer
 Patricia De Martelaere (1957-2009), filosofe, schrijfster
 Eddy François (1961-2014), architect
 Peter Goossens (1964), chef-kok
 Jeroen Van Herzeele (1965), jazzsaxofonist
 Hein Diependaele (1965-2005), advocaat
 Els Keytsman (1972), directeur en politicus
 Sebastiaan Van Steenberge (1974), dirigent, organist en componist
 Jessy De Smet (1976), zangeres
 Tim Goditiabois (1978), cabaretier
 Lieven Buysse (1979), hoogleraar Engelse taalkunde
 Line Van Wambeke (1979), actrice
 Koen Barbé (1981), wielrenner
 Hein Blondeel (1983), zanger en acteur
 Maarten Larmuseau (1983), geneticus
 Wouter Moreels (1985), voetballer
 Bart De Clercq (1986), wielrenner
 Klaas Van der Linden (1986), kunstenaar
 Sofie De Vuyst (1987), wielrenster
 Nicky Evrard (1995), voetbalster
  Matthias Michiels (Kymo One) (1995), kunstenaar
 Ewoud Pletinckx (2000), voetballer

Woonachtig te Zottegem 
 Chris Janssens, voetballer en voetbaltrainer
 Hein Blondeel, zanger en acteur
 Tim Matthys, voetballer
 Matthias Diependaele, Vlaams minister van Begroting, Financiën en Wonen
 Mark Van Crombrugge, kunstenaar
 Jenne De Potter (1979), politicus, voormalig burgemeester

Nabijgelegen kernen 
Bevegem, Elene, Grotenberge, Velzeke, Strijpen, Sint-Goriks-Oudenhove, Godveerdegem, Erwetegem

Externe links 
 Officiële website
 Officiële bezoekerswebsite
 Inventaris Onroerend Erfgoed

 
Plaats in Oost-Vlaanderen