Galmaarden
Galmaarden (Frans: Gammerages) is een plaats en taalgrensgemeente in het Pajottenland, provincie Vlaams-Brabant in België. De gemeente bestaat naast Galmaarden nog uit de deelgemeenten Tollembeek en Vollezele en telt ruim 8800 inwoners.

Geschiedenis

Middeleeuwen en Nieuwe tijd 
De oudste vermelding van Galmaarden komt voor in de stichtingsoorkonde van Geraardsbergen van 1068. Het grondgebied van Galmaarden bevond zich van de karolingische tijden tot de elfde eeuw in de Brabantgouw. Toen veroverde de gouwgraaf van de Henegouw, die ten zuiden van de Hene lag, een deel van de gouw Brabant. Binnen het graafschap Henegouwen behoorde Galmaarden tot de kasselrij Aat.

De Keure van Galmaarden dateert van 1330 en het Marktrecht van 1381. Jean de Montignies-saint-Christophe verleende de Galmaardenaren een vrijheidsoorkonde waardoor allerlei feodale verplichtingen werden afgeschaft. In de late middeleeuwen had de stad van Gaumerage een zeker belang als centrum van lakennijverheid.

In de 13de eeuw behoorde Galmaarden tot het rechtstreekse bezit van de Henegouwse heren de Braine (graafschap Henegouwen), in de 14de eeuw tot de Montignies-Saint-Christophe. Sinds 1439 was familie de Hennin-Liétard eigenaar van de heerlijkheid. In 1606 werd Galmaarden gekocht door Jean de Richardot, wiens zoon Guillaume in 1623 verheven werd tot graaf van Galmaarden door de Spaanse koning Filips IV. Na uitsterven van het geslacht de Richardot ging Galmaarden in 1752 na openbare verkoop over naar Paul Antoine Walckiers. Zijn zoon Jean Joseph Walckiers zou de laatste heer van Galmaarden zijn, daar de feodale structuren afgeschaft werden nadat onze gewesten ingelijfd werden bij de Franse republiek in 1795.

Op geestelijk vlak behoorde de St-Pietersparochie van Galmaarden tot het aartsbisdom Kamerijk. Ook de benedictinessen van de abdij van Vorst bezaten belangrijk rechten op het dorp. Na het concordaat van 1802 kwam de parochie onder het aartsbisdom Mechelen te vallen.

Nieuwste tijd 
Vanaf 1795 maakte Galmaarden deel uit van het kanton Herne in het Dijledepartement, later de Nederlandse provincie Zuid-Brabant (1814) en kortweg Brabant (1831). In 1977 fusioneerde Galmaarden met de aangrenzende gemeenten Tollembeek en Vollezele. Sinds 1 januari 1995 behoort Galmaarden tot de provincie Vlaams-Brabant.

In de 20e eeuw werd Galmaarden meer en meer verstedelijkt. Er zijn veel pendelaars die in Brussel werken.

Geografie

Kernen 
Naast Galmaarden zelf bestaat de gemeente uit de dorpen Tollembeek en Vollezele. Daarnaast zijn er ook nog de gehuchten Sint-Paulus, Gemelingen, Rode, Wilderen en Bruinsbroek.

Tabel 

De gemeente wilt na de lokale verkiezingen van 13 oktober 2024 fuseren met Gooik en Herne.

Waterlopen 
De rivier de Mark stroomt vanuit Herne de deelgemeente Tollembeek binnen en vloeit dan via de dorpskern van Galmaarden en het gehucht Sint-Paulus naar Viane.

Mobiliteit 
Galmaarden wordt ontsloten door spoorlijn 123 die in de gemeente station Galmaarden en station Tollembeek verbindt met Geraardsbergen en Denderleeuw enerzijds en Edingen, Halle en Brussel anderzijds.

Reliëf 
Het hoogste punt van Galmaarden is de top van de Bosberg. Deze heuvel was meermaals de scherprechter in het voormalige circuit van de Ronde van Vlaanderen.

Demografische ontwikkeling

Demografische evolutie voor de fusie

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwonertal op 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente
Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Politiek

Burgemeesters 

 1818-1852: Pierre Joseph Toubeau
 1852-1872: Pierre Somers 
 1872-1878: Dominicus Lemmens
 1879-1881: Corneille Vanden Bossche
 1882-1888: François Vandenneucker
 1888-1906: Pieter-Emiel Exterdael
 1907-1924: Joseph Dauwe
 1925-1932: Adolf Demaeseneer
 1933-1941: Pieter-Emiel Exterdael 
 1941-1944: Hendrik D'Hoker 
 1944-1959: Pieter-Emiel Exterdael
 1959-1964: Edgard Devalkeneer
 1965-2000: Georges Cardoen
 2000-2018: Pierre Deneyer
 2019-2023 :Patrick Decat
 2023-... : Ludo Persoons

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur.
De gemeente wilt na de lokale verkiezingen van 13 oktober 2024 fuseren met Gooik en Herne.

Bezienswaardigheden

Sint-Pieterskerk 

In de nacht van 11 op 12 mei 2008 werd de als monument geklasseerde classicistische Sint-Pieterskerk bijna volledig door brand vernield. Slechts enkele muren en de sacristie stonden na de brand nog overeind. De inboedel ging eveneens door de brand verloren. Van de oorspronkelijke kerk was nog enkel de torenkern uit de 13e eeuw bewaard.

De brand werd veroorzaakt door een vuurpijl afgeschoten door foorkramers. In Galmaarden vond op dat moment naar aanleiding van Pinksteren een kermis plaats.

Sint-Pauluskapel 
Deze schilderachtige kapel dateert uit de 16de eeuw. De communiebank in renaissancestijl en de kansel (gotisch-renaisande dateren uit het einde van de 16de eeuw. Het polychroom beeld van Sint-Pauwels is 15de-eeuws.

Standbeelden en monumenten 
 monument voor de gesneuvelden

Centraal op de plaats van Galmaarden bevindt zich het monument voor de gesneuvelden van beide wereldoorlogen.

 standbeeld van de Pauwel

Ter gelegenheid van het jaar 2000 werd aan de Pauwelhoeve in het gehucht Sint-Paulus een beeld van de Pauwel op zijn paard onthult. Dit beeldje is van de hand van Lieven D'Haese.

 Standbeeld voor de mijnwerkers.

Om hulde te brengen aan de vele mijnwerkers die gingen werken in de steenkoolmijnen, werd in 1991 voor het Station van Galmaarden een standbeeld opgericht. Het beeld is van kunstenaar Luc Van Ruysevelt. Het bronzen beeld stelt een mijnwerker voor, in half zittende, half liggende houding, steenkolen kappend in een smalle schacht en staat op een sokkel in ruwe blauwe hardsteen.

Cultuur

Evenementen 
 Op de eerste zondag na het feest van Paulus' bekering wordt de pauwelviering gehouden: een folkloristisch feest in het gehucht Sint-Paulus waarbij onder andere gewijde pauwelbroodjes worden geworpen.
 In het weekend van Pinksteren en tijdens het eerste weekend van oktober wordt kermis gehouden op het Marktplein.

Natuur 
 Galmaarden maakt deel uit van het heuvelachtige Pajottenland.
 Tegen de flanken van de Bosberg ligt het natuurgebied het Kluysbos dat overloopt in het Raspaillebos.
 De Markvallei, de ruime omgeving van de weiden en meersen rond de Mark, zijn eveneens beschermd als natuurgebied.
 Het Stiltegebied Dender-Mark ligt deels op het grondgebied van Galmaarden.

Bekende inwoners 
 De komiek Urbanus woont in deelgemeente Tollembeek.
 Actrice en zangeres Nele Bauwens werd geboren in Galmaarden.
 Georges Cardoen, burgemeester, volksvertegenwoordiger en senator.

Externe link 
 Website van de gemeente

Plaats in Vlaams-Brabant