Alexander (voornaam)
Alexander is een jongensnaam die oorspronkelijk uit het Grieks komt en die "de beschermer" of "de afweerder der mannen" betekent.

Etymologie van de naam 
De Nederlandse naam is afgeleid van het Latijnse Alexander, dat een Romeinse weergave van de originele Griekse nominatief  (Alexandros) is. De genitieve Griekse vorm is Alexandrou.

De naam stamt af van alex-, een vorm van alexis uit het Proto-Indo-Europese [PIE] *alek-) dat "verweer, bescherming, verdediging" betekent samen met -andros, een vorm van anēr, het Griekse woord voor "man". Het kan dus worden vertaald als "beschermer van mensen (mannen)".

Mogelijk de oudst overgeleverde variant van deze naam is Alaksandu, de naam van een koning van Wilusa aan wie de Hettitische koning Muwatalli II een bewaard gebleven brief richtte rond 1300 voor Chr.

De naam was een van de titels van de Griekse godin Hera en wordt in die context meestal als "zij die de krijgers helpt" begrepen. In de Ilias wordt de figuur Paris ook Alexander genoemd. De naam werd populair in de Griekse wereld door de militaire veroveringen van Koning Alexander III van Macedonië, bekend als Alexander de Grote (Μέγας Αλέξανδρος).

In de Middeleeuwen werd de naam populair door de zogenaamde Alexanderromans, waar ook de versvoet Alexandrijn vandaan komt.

De naam komt in het Nieuwe Testament een aantal maal voor. Ook een aantal heiligen en pausen heet Alexander.

Bekende naamdragers

Heersers, staatsmannen, militairen en adel 
 Alexander de Alabarch, hoge belastingambtenaar in Alexandrië en leider binnen de Joodse gemeenschap aldaar
 Alexander de Grote, koning van Macedonië die een enorm rijk veroverde
 Alexander Janneüs, koning van de Joodse Hasmonese staat
 Alexander, zoon van Herodes de Grote en Mariamne
 Alexander Helios, zoon van Marcus Antonius en Cleopatra VII (40-~25 v.Chr.)
 Alexander der Nederlanden (1818-1848)
 Alexander der Nederlanden (1851-1884)
 Alexander van België - zoon van Leopold III van België en Lilian Baels
 Alexander van Bynconium
 Alexander van Byzantium
 Alexander van Macedonië (dp - inclusief Alexander III de Grote)
 Alexander van Servië
 Alexander I van Bulgarije
 Alexander I van Griekenland
 Alexander I van Rusland
 Alexander I van Joegoslavië
 Alexander I van Georgië
 Alexander II van Rusland
 Alexander II van Kartli, koning van Georgië
 Alexander II van Imeretië
 Alexander III van Rusland
 Alexander Farnese, Spaanse veldheer en heerser over de Nederlandern
 Willem-Alexander, Koning der Nederlanden
 Harold Alexander of Alexander van Tunis, veldmaarschalk
 Marcus Julius Alexander, broer van Tiberius Julius Alexander en man van Julia Berenice
 Tiberius Julius Alexander, zoon van Alexander de Alabarch, procurator van Judea en prefect van Egypte

Pausen 
 Alexander I (?-115/6), 106-115
 Alexander II (ca. 1010/15-1073), 1061-1073
 Alexander III (begin 12e eeuw-1181), 1159-1181
 Alexander IV (ca. 1199-1261), 1254-1261
 Alexander V (1340-1410), tegenpaus: 1409-1410
 Alexander VI (1431-1503), 1492-1503
 Alexander VII (1599-1667), 1655-1667
 Alexander VIII (1610-1691), 1689-1691

Varianten die in het Nederlands gangbaar zijn 
 Alex
 Alex Bolaños, Ecuadoraanse voetballer
 Alex Bunbury, Canadese voetballer
 Alex Escobar, Colombiaanse voetballer
 Alex Ferguson, Schotse voetbalmanager
 Alex McLeish, Schotse voetballer en voetbalmanager
 Alex Sharpe, Ierse zangeres en musicalactrice
 Alex Wilson, Canadese atleet
 Alex Wilson, Zwitserse atleet
 Alex, stripfiguur uit de oudheid
 Alexa
 Alexa Kelly, Amerikaans fotomodel
 Lex
 Lex Goudsmit, Nederlandse acteur
 Lex Harding, Nederlandse diskjockey en ondernemer
 Lex van de Haterd, Nederlandse literatuurwetenschapper
 Lex Jongsma, Nederlandse schaker
 Lex Lesgever, Nederlands schrijver
 Lex Passchier, Nederlandse acteur
 Sander
 Sander Armée, Belgische profwielrenner
 Sander Borgers, Nederlandse oorlogsmisdadiger
 Sander Boschker, Nederlandse voetbalkeeper
 Sander de Heer, Nederlandse diskjockey
 Sander van Marion, Nederlandse organist 
 Sander Schimmelpenninck, Nederlands journalist en tv-presentator 
 Sander Swart, Nederlandse acteur
 Sander van der Weide, Nederlandse hockeyinternational
 Sander Westerveld, Nederlandse voetballer
 Sander Kleinenberg, Nederlandse diskjockey
 Sander Lantinga, Nederlandse radio-dj en BNN presentator
 Sander Post, Estische voetballer
 Sandra
 Sandra Bullock, Amerikaanse actrice
 Sandra Day O'Connor, Amerikaanse juriste
 Sandra 't Hart, Nederlandse schaatsster
 Sandra Kim, Belgische zangeres
 Sandra Kiriasis, Duitse bobsleester
 Sandra Ann Lauer, Duitse zangeres
Sandra Reemer, Nederlandse zangeres 
 Sandra Schumacher, Duitse wielrenster 
 Sandra Temporelli, Franse mountainbikester
 Sandra Völker, Duitse zwemster
 Sandra Wasserman, Belgische tennisster
 Xander
 Xander Berkeley, Amerikaanse acteur
 Xander de Buisonjé, Nederlandse zanger
 Xander De Rycke, Vlaamse stand-upcomedian
 Het Xandersyndroom, Ziekte waarvan ongeveer 5 mensen besmet zijn in 2022
 Xandra
 Xandra Brood-Jansen, weduwe van zanger/schilder Herman Brood en bekend styliste
 Zander
 Aleksandros of Alexandros (als letterlijke transcriptie van het Grieks)
 Alexandros Korizis, Griekse generaal en politicus
 Alexandra
 Salome Alexandra, Joodse Hasmonese koningin
 Alexandra Burke, Britse zangeres
 Alexandra Colen-Beliën, Belgisch kamerlid voor het Vlaams Belang
 Alexandra David-Néel, Franse schrijfster en ontdekkingsreizigster
 Alexandra Fjodorovna, laatste Russische tsarina
Alexandra van Huffelen, Nederlandse politica
 Aleksandra Kauc, Poolse kunstschaatsster
 Aleksandra Kostenjoek, Russische schaakster
 Alexandra Maria Lara, Duitse actrice
 Alexandra Radius, Nederlandse danseres
 Alexandra Zaretski, Israëlische kunstschaatsster
 Alexis
 Alexia
 Alexia der Nederlanden

Vertalingen

Arabisch 
 Iskander
 Iskandra

Engels 
 Alec
 Alec Baldwin, acteur

Frans 
 Alexandre
 Alexandre Dumas père, schrijver
 Alexandre Dumas fils, schrijver
 Alexandre Exquemelin, zeerover-schrijver

Gaelic 
 Alastair
 Alistair

Georgisch
Aleksandr
Aleksandr Amisoelasjvili, voetballer
Aleksander
Aleksander Goeroeli, voetballer
Aleksander Iasjvili, voetballer

Hongaars
 Sándor, Sanyi

Italiaans 
 Alessandro
 Alessandro Scarlatti, componist
 Alessandro Volta, natuurkundige
 Alessandro Petacchi, wielrenner
 Alessandro Mendini, ontwerper, auteur, architect
 Alessandro Del Piero, voetballer
 Alessandro Safina, zanger

Roemeens 
 (M) Alexandru
 Alexandru Ioan Cuza, vorst van Roemenië
 Alexander de Goede, vorst van Moldavië
 Alexandru Spiridon, Moldavisch voetballer
 (M) Sandu
 (V) Alexandra
 (V) Sandra

Russisch 
 (M) Aleksandr of Sasja (zie ook: Aleksej)
 Aleksandr Ivanov, snelwandelaar
 Alexandr Popov, Russisch zwemmer
 Aleksandr Poesjkin, schrijver
 (V) Aleksandra
 Aleksandra Kostenjoek, Russisch schaakster

Spaans 
 Alejandro

Plaatsnamen 
 Alexandra, Nieuw-Zeeland
 Alexandrië, Egypte
 Sander, Noorwegen
 in de Verenigde Staten zijn er verschillende plaatsen met de naam New Alexandria
 verschillende plaatsen heten Alexandria

Film 
 Alexander, een Amerikaanse film uit 2004 van Oliver Stone

Televisieseries 
 Alexander, een Vlaamse televisieserie uit 2001

Trivia  
Alex was ook de roepnaam van de politieporsches die in de 2e helft van de 20e eeuw in Nederland rondreden. Deze naam kwam van de Alexanderkazerne waar de Rijkspolitie toen in gevestigd was.

Zie ook 
 Willem-Alexander der Nederlanden
 bus -metro - en treinstation Alexander
 Rotterdamse deelgemeente Prins Alexander
 Alexanderpolder
 Lijst van vorsten genaamd Alexander

Externe link
 Populariteit, verspreiding en verklaring van de naam Alexander, Nederlandse Voornamenbank, Meertens Instituut.

Jongensnaam