Micheil Saakasjvili
Micheil Saakasjvili (Georgisch: ; Oekraïens: ) (Tbilisi, 21 december 1967) is een Georgisch-Oekraïens politicus. Hij was van 2004 tot 2013 (met een korte onderbreking in de winter van 2007-2008) de president van Georgië. Hij was namens zijn partij de Verenigde Nationale Beweging de oppositieleider in Georgië gedurende de Rozenrevolutie in november 2003, toen president Sjevardnadze tot aftreden werd gedwongen. 

Van mei 2015 tot november 2016 was Saakasjvili gouverneur van de Oekraïense regio Odessa, en in de periode 2020-2021 was hij onder de Oekraïense president Zelensky hoofd van het uitvoerend comité van de Nationale Hervormingsraad, een presidentieel adviesorgaan. Op 1 oktober 2021 dook Saakasjvili na acht jaar plotseling op in zijn thuisland Georgië, in de nacht voor de gemeenteraadsverkiezingen aldaar. Hij werd daags daarna gearresteerd en gevangen gezet op basis van illegaal binnenreizen, en de lopende aanklachten tegen hem.

Biografie 
Saakasjvili studeerde Internationaal recht in Oekraïne en aan het Internationaal Instituut voor de Mensenrechten in Straatsburg. Tijdens een mensenrechtencursus in Frankrijk ontmoette hij zijn latere echtgenote, de Nederlandse Sandra Roelofs uit Terneuzen. Het paar vertrok naar New York waar Saakasjvili rechten studeerde aan Columbia-universiteit. Vervolgens werkte hij in de VS als advocaat. Het echtpaar heeft twee zoons, Eduard en Nikoloz.

In 1995 verhuisden ze naar Georgië, waar Saakasjvili lid werd van het parlement van Georgië voor de Burgerunie van Edoeard Sjevardnadze. In 2000 werd Saakasjvili minister van Justitie. Na acht maanden presenteerde hij in 2001 een wetsontwerp om de in Georgië wijdverbreide corruptie aan te pakken. Politici zouden worden gedwongen opgave te doen van hun inkomsten. Sjevardnadze wees het voorstel van de hand. Uit protest hiertegen bood Saakasjvili zijn ontslag aan. Later dat jaar formeerde hij zijn eigen partij waarmee hij uiteindelijk oppositieleider werd.

In juni 2002 won Saakasjvili met zijn partij de gemeenteraadsverkiezingen in Tbilisi. De tweede grote winnaar was de Georgische Arbeiderspartij onder leiding van Sjalva Natelasjvili. De twee partijen kwamen een samenwerking in de raad (sakreboelo) overeen. Saakasjvili weigerde echter in te gaan op het voorstel van Natelasjvili om zijn parlementszetel op te geven in ruil voor het voorzitterschap van de raad van Tbilisi. 

Voor de parlementsverkiezingen van 2003 voerde hij campagne onder de leus Georgië zonder Sjevardnadze. Deze verkiezingen verliepen frauduleus wat ontaarde in wekenlange protesten en de Rozenrevolutie. Toen president Sjevardnadze het parlement op 22 november 2003 wilde inzegenen ondanks een boycot door een deel van de oppositie, protesteerden buiten duizenden voor een "bloedeloze revolutie" en eisten het vertrek van Sjevardnadze. Demonstranten onder leiding van Micheil Saakasjvili, die een rode roos droeg, drongen het parlement binnen en onderbraken de openingsspeech van Sjevardnadze. De president werd in de chaos door zijn beveiliging weggevoerd uit het parlement. In de avond van 23 november 2003 nam president Edoeard Sjevardnadze ontslag na een gesprek met Saakasjvili en Zoerab Zjvania. Parlementsvoorzitter Nino Boerdzjanadze werd waarnemend president omdat de grondwet bepaalt dat de parlementsvoorzitter deze rol vervult bij ontslag van de president.

Presidentschap 
Op 4 januari 2004 werd Saakasjvili met ruim 96% van de stemmen bij een opkomst van 88% verkozen tot de nieuwe president van Georgië, met een leeftijd van 36 jaar de jongste in Europa op dat moment. Op 25 januari werd hij ingezegend, waarna hij meteen een decreet tekende voor de nieuwe vlag van Georgië. Op 28 maart 2004 werd de parlementsverkiezing overgedaan, die werd gewonnen door de partij van Saakasjvili die op deze manier ook een parlementaire dekking had voor zijn hervormingsagenda.

Als president kreeg hij te maken met problemen rond de afscheidingsgebieden van het land. Een van zijn belangrijkste verkiezingsbeloften was de eenheid van het land weer te herstellen. Hij wist de autonome republiek Adzjarië in mei 2004 zonder geweld weer onder centraal gezag te plaatsen, zonder de autonomie van het gebied in te perken, maar de problemen met Zuid-Ossetië en Abchazië werden niet opgelost. Na het herstel van het gezag over Adzjarië liepen de spanningen rond Abchazië en Zuid-Ossetië. Saakasjvili probeerde een eind te maken aan de smokkel vanuit Rusland via Zuid-Ossetië, een grens die door  de centrale autoriteiten niet gecontroleerd werd waardoor het veel douane-inkomsten misliep. Dit viel samen met de corruptie-aanpak, een ander groot speerpunt van Saakasjvili. In de zomer van 2004 escaleerden de spanningen rond Zuid-Ossetië bij een poging het gezag te herstellen. Dit mislukte. In Abchazië wist Georgië de Kodori-vallei onder controle te krijgen. Rusland was nadrukkelijk betrokken bij het tegenhouden van Saakasjvili's ambities ten aanzien van de twee afscheidingsregio's, maar ook de pro-westerse en hervormingsgezinde koers zinde Moskou niet. In de periode daarna liepen de spanningen met Rusland op en Saakasjvili beschuldigde Rusland regelmatig van provocerende acties.

In november 2007 braken grote protesten uit onder de bevolking tegen zijn beleid, waarbij hem vooral vriendjespolitiek, corruptie en te veel economische hervormingen werd verweten. De hervormingen zouden volgens tegenstanders tot meer armoede hebben geleid. Op 7 november riep Saakasjvili de noodtoestand uit nadat het beëindigen van een demonstratie in Tbilisi door de politie uitliep op rellen. Hij liet twee kritische tv-stations sluiten. Bij de onrust vielen meer dan 500 gewonden. Hij verklaarde dat Rusland achter de protesten zat. Deze dag is zijn politieke nalatenschap blijven achtervolgen, en de latere Georgische Droom regering heeft hem ook voor deze dag laten vervolgen. Als gevolg van deze afloop van de demonstratie en de kritiek die hij kreeg besloot Saakasjvili vervroegde presidentsverkiezingen uit te schrijven, die op 5 januari 2008 werden gehouden. Grondwettelijk moest hij aftreden nadat hij door zijn partij tot kandidaat werd gekozen. Hierdoor werd voor de tweede maal in vier jaar parlementsvoorzitter Nino Boerdzjanadze waarnemend president en staatshoofd.

Saakasjvili won de presidentsverkiezingen met 53,5 procent van de stemmen. Saakasjvili wendde daarmee een verwachte tweede stemronde af. De oppositie was het niet met de uitslag eens en bestempelde de verkiezingsgang als frauduleus en intimiderend. Deze conclusie werd niet gedeeld door internationale waarnemers, die stelden dat de verkiezingen over het algemeen eerlijk waren verlopen. Tijdens de vervroegde parlementsverkiezingen in mei 2008 won zijn partij een grote meerderheid. In april 2008 kreeg Georgië van de NAVO een open deur uitnodiging om op termijn lid te worden. Het NAVO-lidmaatschap was een van de belangrijkste speerpunten van Saakasjvili om het land te beschermen tegen Russische agressie.

Na de westerse erkenning van de onafhankelijkheid van Kosovo in winter 2008, en de NAVO-uitnodiging aan Georgië liepen de spanningen rond de Georgische afscheidingsgebieden snel op. Rusland had het westen en Georgië al meermaals gewaarschuwd dat het bij westerse erkenning van Kosovo de Georgische afscheidingsgebieden zou gaan erkennen. Begin augustus 2008 escaleerden de spanningen rond Zuid-Ossetië, waarbij separatisten Georgisch bewoonde dorpen beschoten, wat op de late avond van 7 augustus 2008 leidde tot het Georgische afkondigen van een operatie tot herstel van de constitutionele orde in Zuid-Ossetië. Enkele uren later reden Russische troepen die paraat stonden aan de Russisch - Zuid-Osseetse grens het gebied in, en was de Russisch-Georgische Oorlog een feit. De oorlog verliep dramatisch voor Georgië dat na vijf dagen het laatste stuk controle dat het had over de gebieden kwijt raakte. Rusland erkende twee weken later de onafhankelijkheid van Abchazië en Zuid-Ossetië, en stationeerde er duizenden troepen. Aanvankelijk werd Saakasjvili door bondgenoten verweten zich mee te hebben laten sleuren in de Zuid-Osseetse provocaties, en de oorlog bracht hem reputatieschade.

In november 2013 werd Saakasjvili als president opgevolgd door Giorgi Margvelasjvili. Sindsdien bracht hij zijn tijd vooral door in de Verenigde Staten en Oekraïne. In eigen land wordt Saakasjvili vervolgd in verband met de invallen bij de tv-zenders en het neerslaan van de anti-regeringsdemonstraties in november 2007, waarvoor hij vijf tot acht jaar gevangenisstraf kan krijgen.

Gouverneur in Oekraïne 
Op 30 mei 2015 werd Saakasjvili door de Oekraïense president Petro Porosjenko geïnstalleerd als gouverneur van de Oekraïense regio Odessa. Tegelijkertijd verkreeg hij het Oekraïense staatsburgerschap. In december 2015 maakten de Georgische autoriteiten bekend dat Saakasjvili per presidentieel decreet het Georgische staatsburgerschap was afgenomen, vanwege het aannemen van de Oekraïense nationaliteit. Op 7 november 2016 trad Saakasjvili terug als gouverneur van Odessa. Hij zei dat onder president Porosjenko het bestrijden van corruptie een onmogelijke taak was en dat hij constant werd tegengewerkt bij zijn pogingen hervormingen door te voeren. Na zijn ontslag begon hij de partij Beweging voor Nieuwe Krachten.

Oekraïens staatsburgerschap 
Op 26 juli 2017 werd Saakasjvili zijn Oekraïens staatsburgerschap ontnomen, terwijl hij in de Verenigde Staten was, waardoor hij staatloos werd. De beslissing kwam per decreet van president Porosjenko zelf en zou gebaseerd zijn op fraude door de ex-gouverneur bij zijn aanvraag van de Oekraïense nationaliteit. Saakasjvili sprak van een politiek gemotiveerde beslissing en zei zich te zullen verzetten tegen de maatregel.

Hiertoe ondernam Saakasjvili diverse pogingen om vanuit Polen de grens met Oekraïne over te steken, wat uiteindelijk op 10 september 2017 lukte toen hij door honderden aanhangers geholpen werd. Eind mei 2019 kreeg Saakasjvili het Oekraïens staatsburgerschap per decreet terug van de eerder die maand aangetreden president Zelensky. Hij ging vervolgens voor president Zelensky werken als hoofd van het uitvoerend comité van de Nationale Hervormingsraad, een presidentieel adviesorgaan.

Arrestatie in Georgië 
Op 2 oktober 2021 werd Saakasjvili gearresteerd nadat hij voor het eerst sinds 2013 naar Georgië terugkeerde door clandestien de grens te passeren. Met zijn aankomst vlak voor de gemeentelijke verkiezingen hoopte hij die naar zijn hand te zetten. Na de arrestatie werd hij aangeklaagd voor illegaal inreizen, en werden de lopende zaken tegen hem opgepakt. Uit protest tegen de gevangenschap die hij als politiek gemotiveerd beschouwde, ging Saakasjvili vijftig dagen in hongerstaking. Dit schaadde zijn gezondheid en na aandringen van de Georgische ombudspersoon en internationale actoren werd hij in de loop van 2022 overgeplaatst naar een privékliniek. In 2022 en 2023 werd de roep om amnestie of een transfer naar het buitenland vanwege zijn verslechterde gezondheid steeds luider, ook vanuit de Europese Unie. Deze laatste stelde ook dat de Europese relatie van het land onder druk zou komen te staan mocht Saakasjvili in gevangenschap en door nalatigheid van de autoriteiten komen te overlijden.

Kort na zijn terugkeer naar Georgië maakte Saakasjvili bekend een nieuwe partner te hebben, het Oekraïense parlementslid Liza Yasko. Zij liet na zijn hongerstaking weten zich zorgen te maken over Saakasjvili. Yasko bracht een bezoek aan Saakasjvili in de gevangenis in Georgië en noemde de detentie illegaal. "Hij is een politieke gevangene, een Oekraïens burger, in een land waar geen rechtvaardige rechtspraak is".

Saakasjvili in Nederland 
Op 4 mei 2005 bezochten Saakasjvili en zijn eega Sandra Roelofs het eiland Texel in het kader van de 60e herdenking van de 'Opstand van de Georgiërs', een opstand van de Georgische soldaten van het 822e Georgische bataljon van de Wehrmacht in het voorjaar van 1945 tegen de Duitse bezetter van het eiland.

Op 22 februari 2012 bezocht Saakasjvili de Universiteit Maastricht voor een lezing en een discussieronde.

Verblijf in Nederland 
Vanaf 14 februari 2018 verbleef Saakasjvili in Nederland, nadat hij als statenloos burger uit Oekraïne was gezet. Al in december 2017 toonde Nederland zich bereid de oud-president op te nemen. Vanwege zijn Nederlandse echtgenote kreeg hij een verblijfsvergunning op basis van gezinshereniging. In Nederland zette hij zijn activiteiten voor de Oekraïense oppositie voort, tot hij in voorjaar 2019 weer naar Oekraïne terugkeerde om voor president Zelensky te gaan werken.

President van Georgië
Georgisch minister
Georgisch parlementslid
Oekraïens politicus