Mishandeling
Mishandeling is het toebrengen van letsel aan een ander door het opzettelijk benadelen van diens gezondheid.

Ook iemand vergiftigen of opzettelijk besmetten met een ziekte (bijvoorbeeld inspuiten met HIV-positief bloed) wordt gezien als mishandeling.

Emotionele of psychische mishandeling, door iemand geestelijk of emotioneel te kwellen, angst aan te jagen of te vernederen, wordt beschouwd als een afzonderlijke vorm van mishandeling. Deze variant valt onder dezelfde wet, maar is doorgaans lastiger te bewijzen. De gevolgen ervan kunnen echter ernstig zijn en leiden tot complexe posttraumatische stressstoornis (CPTSS). Door diverse instanties wordt gepleit om deze vorm van mishandeling expliciet op te nemen in het Nederlandse strafrecht.

Naast het algemene begrip mishandeling kent men enkele bijzondere vormen van mishandeling:
 Seksuele mishandeling
 Kindermishandeling
 Dierenmishandeling
 Ouderenmishandeling
 Psychische mishandeling

Wettelijke situatie in Europa
In het arrest Šečić v. Croatia bepaalde het EHRM op basis van artikel 1 en aritkel 3 van het EVRM dat staten maatregelen moeten nemen zodat privépersonen geen personen mishandelen en dergelijke mishandelingen moeten onderzoeken.

Wettelijke situatie in Nederland

Europese deel van Nederland
In het Nederlandse Wetboek van Strafrecht wordt mishandeling strafbaar gesteld in de artikelen 300-306 voor een individu en in artikel 141 voor groepen.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen 'gewone' mishandeling en zware mishandeling. Als iemands handeling erop gericht was om iemand een zwaar lichamelijk letsel toe te brengen, is er sprake van zware mishandeling. Anders is het 'gewone' mishandeling. Zwaar lichamelijk letsel is bijvoorbeeld een gebroken neus (de Hoge Raad heeft zich hier over uitgelaten: Alleen indien blijvend ontsierend, in de regel geen zwaar lichamelijk letsel. Hangt af van het genezingsproces) of een blijvend letsel.

De maximumstraf is mede afhankelijk van de ernst van de gevolgen, zoals getoond in de volgende tabel. Mishandeling met de dood tot gevolg wordt onderscheiden van doodslag en dood door schuld.

* Op grond van een reeds aangenomen wetsvoorstel werd op 1 februari 2006 de maximumstraf voor eenvoudige mishandeling verhoogd van 2 naar 3 jaar. 
** Per 1 februari 2006 werd het maximum verhoogd van 3 naar 4 jaar.

Artikel 304 beschrijft nog enkele strafverzwarende omstandigheden:
 Mishandeling van vader, moeder, echtgenoot of zoon of dochter (vanaf 1 februari 2006 tevens: levensgezel)
 Tegen een ambtenaar in dienst
 Door middel van vergiftiging

BES-eilanden
In het Nederlandse Wetboek van Strafrecht BES wordt mishandeling strafbaar gesteld in de artikelen 313-319.

Artikel 317 beschrijft nog enkele strafverzwarende omstandigheden:
 Mishandeling van moeder, wettige vader, echtgenoot of kind
 Tegen een ambtenaar in dienst
 Door middel van vergiftiging

Wettelijke situatie in België
Mishandeling wordt in het Strafwetboek behandeld in Titel VIII. - "Misdaden en wanbedrijven tegen personen", en daarvan Afdeling II. - "Opzettelijk doden, niet doodslag genoemd, en opzettelijk toebrengen van lichamelijk letsel" (artikel 398-405, 409 en 410).

Het woord 'mishandeling' wordt hier overigens niet gebruikt. Het kerngedeelte uit deze afdeling luidt: Hij die opzettelijk verwondingen of slagen toebrengt...

Aspecten die de strafmaat beïnvloeden zijn:
 Voorbedachte rade
 De gevolgen:
 ziekte
 arbeidsongeschiktheid
 een ongeneeslijk lijkende ziekte
 blijvende arbeidsongeschiktheid
 volledig verlies van een orgaan
 zware verminking
 Door middel van het toedienen van een giftige stof
 Gepleegd tegen een minderjarige of gehandicapte (artikel 405bis, sinds 2000)
 Gepleegd tegen een minderjarige of gehandicapte, door iemand die de zorg over het slachtoffer had (artikel 405ter, sinds 2000), bijvoorbeeld de vader of moeder
 Gepleegd tegen vader, moeder of partner (art. 410).
 Uit racistisch oogmerk en dergelijke (art. 405quater, sinds 2003)
Vrouwenbesnijdenis wordt sinds 2000 in een afzonderlijk artikel (art. 409) strafbaar gesteld.

Zie ook

Complexe posttraumatische stressstoornis
Traumaband
Psychische mishandeling

Menselijk gedrag
 
Geweld