Deinze
Deinze is een stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen, langs de rivier de Leie. De gemeente fuseerde met Nevele op 1 januari 2019 en telde op 1 januari 2023 44.930 inwoners, die Deinzenaars worden genoemd. De gemeente bestaat uit 17 deelgemeentes waarbij Deinze en Petegem-aan-de-Leie een stedelijke kern vormen met 17.900 inwoners. Deinze heeft een oppervlakte van 127,38 km².

Toponymie 
De vroegste vermelding van Deinze stamt uit het jaar 840. De oudste geschriften verwijzen naar Donsa of Dunsa. Wat dit betekent, is nog onbekend, maar mogelijk verwijst het naar een mosrijk gebied.

Geschiedenis

Middeleeuwen 
De Heilige Poppo, de abt van Stavelot, werd in 978 te Deinze geboren. Hij schonk later aan zijn geboortestad relieken, die hij van zijn bedevaarttochten van het Heilige Land meebracht. Deze relieken zitten ingemetseld in de muur van de Onze-Lieve-Vrouwekerk.

In het feodale tijdperk was Deinze een heerlijkheid in handen van verscheidene vooraanstaande geslachten; Poppo's vader is de oudst bekende. Dan was er Iwein van Aalst en zijn zoon, die de heerlijkheid in leen van de Graven van Vlaanderen hielden. Daarna kwam het geslacht Courtenay, de Gravin van Bar en de Graaf van Luxemburg.

In de 12e eeuw kende Deinze een bloei door de lakennijverheid. Omstreeks 1300 werd Deinze door Walram van Luxemburg verkocht aan Robrecht van Bethune en kwam het terug in het bezit van de graven van Vlaanderen. Het duurde niet lang want het werd bezit van Robrecht van Kessel, die het opnieuw aan de graven van Bar overliet.

De vroeggotische parochiekerk van Onze-Lieve-Vrouw werd gebouwd in de 13e eeuw. Op het einde van de 18e eeuw werd ze ingericht met waardevol meubilair en divers liturgisch vaatwerk. In de 13e eeuw bestond er een begijnhof ter ere van de H. Margaretha. Nadat het verwoest was richtte men in 1423 op dezelfde plaats het Sint-Margrietenklooster op.

In 1431 bezat Filips de Goede de heerlijkheid en in de volgende twee eeuwen werd het eigendom van het geslacht della Faille, Filips IV van Spanje, Diego Messia en het geslacht van Merode, dat eigenaar bleef van het Markizaat Deinze, de Vrijheid van Petegem, Astene en Drongen.

Op bestuurlijk en juridisch vlak was Deinze in twee delen verdeeld: Deinze-Binnen en Deinze-Buiten.

Deinze binnen was onderverdeeld in Stad en Vrijheid en had een schepenbank met 7 schepenen. Een baljuw vertegenwoordigde de koning. Op het einde van de 13e eeuw liet Gwijde van Dampierre de stad versterken. Tijdens de opstand van Kustvlaanderen was Deinze bondgenoot van Brugge. Daarom werd Deinze in 1327 bijna geheel verwoest door de Gentenaren. Tijdens de Gentse opstand in 1380 tegen Lodewijk van Male koos de stad opnieuw partij voor Brugge. Deinze werd afwisselend belegerd door Gentse en Brugse troepen wat een tweede verwoesting tot gevolg had. In 1452 werd de stad een derde maal verwoest door de Gentenaren. Ook tijdens de opstand tegen Maximiliaan van Oostenrijk werd er door de Franse troepen (1488) en de Gentse militie (1492) lelijk huisgehouden. Na al dat geweld brak er bovendien nog een pestepidemie uit.

Vroegmoderne tijd 
In 1566 woedde ook in Deinze de beeldenstorm. Onder meer het gasthuis dat toegewijd was aan Sint-Blasius en bediend werd door de zusters augustinessen werd verwoest. Daarna werd de stad bezet door een Spaans garnizoen. Het kerkelijk leven van Deinze werd vanaf 1570 gedirigeerd door het bisdom Gent (voorheen was dat het het bisdom Doornik). In 1579 sloot Deinze aan bij de Unie van Utrecht, maar na een korte adempauze brak het geweld opnieuw los. In 1580 was Deinze totaal vernield en ontvolkt en waren de kloosterlingen moeten vluchten naar Ekkergem-Gent.

De 16e eeuw was echter ook de eeuw waarin de linnen- en tapijtindustrie in Deinze ontstond. Ook de lederbewerking was belangrijk. Deinze had ook al vroeg een voornaam cultureel leven. In de 16e eeuw was de Rederijkerskamer "Nazarenen" er actief, die voortbouwde op de 15e-eeuwse toneelgroepen in de stad. Deze Rederijkerskamer en bijhorende cultuur evolueerde verder in de 17e eeuw en de 18e eeuw. Zo waren er toen talrijke toneelgezelschappen in de stad.

Ook in de 17e en 18e eeuw was er veel oorlogsellende, vooral de Franse troepen waren daarvan de oorzaak. Zo werden tijdens de Franse Revolutie de zusters augustinessen verdreven. Al deze gewelddaden hebben echter niet kunnen beletten dat Deinze grote bloeiperioden kende.

19e eeuw – heden 
In 1816 vestigden de zusters Maricolen zich in de verlaten gebouwen van de verdreven augustinessen en verschaften er onderwijs.

In de 20e eeuw was er industriële activiteit, onder meer van de firma Torck, bekend onder meer van zijn kinderwagens en meubelen. Zowel tijdens de Eerste Wereldoorlog als de Tweede Wereldoorlog had de stad veel te lijden.

Op 1 januari 1977 breidde Deinze zijn grondgebied gevoelig uit in de context van de nationale golf van fusies van Belgische gemeenten. De gemeenten Astene, Bachte-Maria-Leerne, Gottem, Grammene, Meigem, Petegem-aan-de-Leie, Sint-Martens-Leerne, Vinkt, Wontergem en Zeveren werden immers opgeheven en als deelgemeenten aan de stad toegevoegd.

Op 19 december 2017 keurden de gemeenteraden van Deinze en buurgemeente Nevele een fusie tussen beide gemeenten goed. Met het decreet van 4 mei 2018 bekrachtigde Vlaanderen de fusie. De nieuwe stad bleef Deinze heten, maar kreeg de slagzin Het Land van Nevele.  De gemeenten zijn officieel gefuseerd op 1 januari 2019. Sindsdien zijn Nevele, Hansbeke, Landegem, Merendree, Poesele, Vosselare eveneens deelgemeenten van de stad.

Geografie 
De stad telt 17 deelgemeenten, heeft drie treinstations (Station Deinze, Station Hansbeke en Station Landegem) en heeft zowel aan de E40 als de E17 een op- en afrit.

Deelgemeenten

Galerij

Tabel

Bezienswaardigheden 

De Onze-Lieve-Vrouwekerk in Deinze is een schoolvoorbeeld van de Scheldegotiek.  In de kerk bevindt zich een van de oudste orgels van de bekende orgelbouwer Pieter Van Peteghem.
Het stedelijk Museum van Deinze en de Leiestreek bevat veel werken van Vlaamse kunstenaars die op een of andere wijze verbonden waren met de Leiestreek, waaronder veel grote namen zoals Emile Claus, Léon De Smet, Gust De Smet, George Minne, Constant Permeke, Albert Saverys, Roger Raveel, Albert Servaes, Frits Van den Berghe, Gustave Van de Woestyne. Er is eveneens een volkskundige afdeling met stukken uit de lokale folklore, nijverheid en geschiedenis (met archeologische vondsten uit de omgeving).
Het Sint-Blasiushospitaal met Sint-Blasiuskapel van 1662.
De Molens van Deinze, industrieel erfgoed.
De Sint-Martinus-en-Sint-Antonius-Abtkerk, feitelijk de parochiekerk van Petegem-aan-de-Leie, maar sinds 1469 op het grondgebied van Deinze.

Natuur en landschap 
Deinze ligt aan de Leie op een hoogte van ongeveer 7 meter. Iets ten zuiden van Deinze begint het Schipdonkkanaal met een loop in noordelijke richting, waar de Leie zich naar het noordoosten begeeft. De omgeving van Deinze is sterk verstedelijkt.

Vlak bij het stadscentrum ligt het natuur- en recreatiedomein De Brielmeersen. In dit park is er een grote speeltuin, een dierenpark en een aantal sportvelden. De gronden werden in 1971 door het stadsbestuur aangekocht en vanaf 1975 werd het dierenpark ontwikkeld. Sinds januari 2015 wordt het park beheerd door de provincie Oost-Vlaanderen.

Demografie

Demografische ontwikkeling 

Bronnen:NIS, Stad Deinze - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; vanaf 1977= inwonertal per 1 januari
1971: aanhechting van Astene, Petegem-aan-de-Leie en Zeveren (+22,79 km² met 10.521 inwoners)
1977: aanhechting van Bachte-Maria-Leerne, Gottem, Grammene, Meigem, Sint-Martens-Leerne, Vinkt en Wontergem (+44,10 km² met 6.430 inwoners)
2019: aanhechting van Nevele (incl. Hansbeke, Landegem, Merendree, Poesele en Vosselare) (+51,89 km² met 12.179 inwoners)

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente 
Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 2019.

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Politiek 
Deinze heeft voor de legislatuur 2019-2024 een coalitie tussen CD&V en Open Deinze. Samen vormen ze de meerderheid met 22 op 35 zetels. N-VA, GroenRood, Vlaams Belang en sp.a plus zetelen in de oppositie.

De huidige burgemeester is Jan Vermeulen (CD&V), die Jacques De Ruyck (CD&V) opvolgde.

Burgemeesters

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.
De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
(*) 1976: DND / 1994: ROSSEM / 2018: DBA
 Zie ook op Nevele voor de verkiezingen van 2012 en vroeger.

Cultuur

Media 
Deinze heeft sinds 8 januari 2012 nog slechts één lokaal radiostation Radio Tequila (105.1 FM). Radio Canteclaer werd in 2011 vervangen door de ketenradio Club FM, Radio Veronieka ging op 8 januari 2012 uit de ether. Per 2 januari 2018 zendt Radio Tequila op twee frequenties uit, in Deinze op 106.2 MHz FM en in Aalter op 107.8 MHz FM.

Evenementen 
 Stoet van Canteclaer - vijfjaarlijks
 Batjesmarkt - eerste zaterdag van mei
 Bloemenmarkt - eerste zaterdag van mei
 Meiboomplanting Petegem - 1 mei
 Bijenmarkt Petegem - 1 mei
 Vlasfeesten Gottem - vijfjaarlijks
 Elfdorpenfietstocht - Pinksterenzondag
 Gezinsfietstocht Wontergem - Tweede zondag van augustus
 Bloedprocessie Meigem - eerste zondag van juli
 Jaarmarkt - woensdag voor de 4e zondag van juli
 Deinse feesten - twee laatste weken van juli
 Kaandelconcerten - Gedurende de maanden juli en augustus, iedere woensdagavond
 Muzikaal vuurwerk - Laatste woensdagavond van juli om 23:00 u
 Canteclaermarsen - derde zondag van september
 Antiek- en rommelmarkt Grammene - eerste zaterdag na 15 augustus
 Zijspoor festival - eerste vrijdag en zaterdag van oktober
 Wijnfeesten Petegem - zaterdag voor eerste zondag van oktober
 Paarden- en hondenwijding Sint-Hubertus - eerste zondag van november
 Paaseierenzoektocht - zaterdag voor Pasen
 Beiaardconcerten - regelmatig
 Wijnfeesten Vinkt - november
 Europees Schutterstreffen (EST) - 19, 20 en 21 augustus 2022
 Leerzewegels- en Jan Filliersroute - Sneukelfietstocht begin augustus
 Valentijnswandeling - Rond 14 februari

Sport 
Deinze kent meerdere sportclubs, onder andere KMSK Deinze, de voetbalclub met stamnummer 818 die sinds 2020 in de Eerste klasse B speelt. Ze spelen in de Dakota Arena, voorheen het Burgemeester Van de Wiele Stadion genaamd.

Daarnaast zijn er ook Sferos Deinze, de volleybalclub in 1ste provinciale, BBC LDP Donza, de basketbalploeg in 1ste provinciale en AC Deinze, de atletiekvereniging. Maar ook de tafeltennisclub TTC Knal Deinze die in Super divisie speelt (dit zijn de 10 beste clubs van België).

Bekende personen afkomstig uit Deinze

 Poppo van Deinze (978-1048), benedictijnse monnik
 Willem Baudartius (1565-1640), Nederlands theoloog
 Gustaaf Gevaert (1883-1952), volksvertegenwoordiger
 Albert Saverys (1886-1964), kunstschilder
 Joris Eeckhout (1887-1951), priester, schrijver (een straat werd naar hem genoemd in Deinze)
 Karel Justinus Calewaert (1893-1963), bisschop van Gent
 Carlos Van Lanckere (1912-1996), acteur
 Pater Mestdagh (1916-2007), zanger
 Raoul De Keyser (1930-2012), kunstschilder
 Marc Adriaen (1935-2018), zakenman
 Henri De Wolf (1936-2023), wielrenner
 Rudy Dhaenens (1961-1998), wielrenner
 Eddy Hellebuyck (1961), atleet
 Jan de Keyser (1965), burgemeester van Oostkamp
 Koen Schoors (1968), econoom 
 Hans De Clercq (1969), wielrenner
 Sonja Deckers (1976), atlete
 Bert Van Poucke (1976), acteur
 Tony Sergeant (1977), voetballer
 Hilde De Baerdemaeker (1978), actrice
 Francesco Planckaert (1982), wielrenner

Stedenbanden 
  Queckenberg (Rheinbach) (Duitsland) (sinds 1980)

Nabijgelegen kernen
Petegem-aan-de-Leie, Astene, Grammene, Zeveren, Meigem, Bachte

Externe links
 Website van de stad Deinze
 Deinze Online, Regionaal nieuws over Deinze
 Museum van Deinze en de Leiestreek
 De Stoet van Canteclaer
 Inventaris Onroerend Erfgoed

Plaats in Oost-Vlaanderen