Haven
Een haven is een deels omsloten stuk water, dat gebruikt kan worden als ligplaats of aanlegplaats voor vaartuigen, vooral schepen. Wanneer de term haven zonder precisering of context gebruikt wordt, bedoelt men gewoonlijk een overslaghaven, waar goederen en ook mensen aan boord of van boord gaan. Havens kunnen echter sterk van elkaar verschillen, zo zijn er vissershavens, vluchthavens, museumhavens en nog vele andere. Een ander belangrijk onderscheid is dat tussen binnenhavens en zeehavens. Die laatste zijn vanwege de grotere schepen gewoonlijk veel grootschaliger en kunnen het karakter van een stad bepalen: een havenstad.

Het begrip rede is ruimer dan het begrip haven: een rede kan een haven zijn, maar ook een geschikte aanlegplaats voor de kust, bijvoorbeeld de vroeger zeer belangrijke Rede van Texel.

Grootste havens 
De haven van Shanghai is sinds 2005 de grootste haven ter wereld, Singapore is sindsdien nummer twee. De haven van Shanghai sloeg in 2015 ruim 36,5 miljoen containers over, Singapore haalde net niet de 31 miljoen containers. De haven van Rotterdam, elfde wereldwijd in containertrafiek, is de grootste haven van Europa. De haven van Antwerpen is veertiende op de wereldranglijst voor containertransport.

De haven van Duisburg is de grootste binnenhaven ter wereld.

Soorten havens 

Havens zijn onder andere in te delen naar gebruiksdoel, scheepstype of ligging, vorm en ontstaanswijze.

Gebruiksdoel en scheepstype:
 bunkerhaven, een haven waar schepen brandstof en andere voorraad in kunnen nemen
 containerhaven
 doorvoerhaven, vanwaaruit de aangevoerde goederen verder getransporteerd worden
 jachthaven of watersporthaven
 kolenhaven, met voorzieningen voor het laden, lossen en opslaan van steenkool
 marinehaven
 museumhaven
 oliehaven, met voorzieningen voor olietankers
 onderzeeboothaven
 overnachtingshaven
 overslaghaven
 strafhaven, een haven waar schepen die in overtreding zijn naartoe worden versleept
 vissershaven (zie ook: Lettercode van de thuishaven)
 vluchthaven of uitwijkhaven
 woonhaven, voor woonboten

Ligging, beheer, grootte, vorm of ontstaanswijze:
 binnenhaven
 caissonhaven, een veelal tijdelijke haven, waarvan de omtrek bestaat uit caissons
 ijsvrije haven
 insteekhaven, de invaart maakt een hoek met de vaarweg
 langshaven, evenwijdig aan de vaarweg; is soms niet meer dan een gemarkeerde ligplaats langs de vaarweg
 mainport
 natuurlijke haven, beschut water, niet per se een scheepshaven
 gemeentehaven
 stadshaven
 thuishaven
 voorhaven, waar schepen kunnen wachten tot ze verder kunnen naar hun bestemming
 zeehaven, waar zeeschepen kunnen afmeren
 diepzeehaven gelegen in de monding van een rivier of aan de kust
 rivierhaven, aan een rivier; het begrip binnenhaven is ruimer

Het woord haven wordt ook gebruikt voor plekken die qua functie op havens lijken:
 luchthaven
 parkeerhaven
 vrijhaven

Rangschikking

Top 10 havens wereldwijd 2015 (metrische tonnen goederenoverslag)

Top 10 havens in Europa 2015 (metrische tonnen goederenoverslag)

Belangrijke havengebieden in Nederland 
 Haven van Amsterdam
 Haven van Delfzijl
 Eemshaven
 Haven van Harlingen
 Haven van Hengelo
 Haven van Meppel
 Haven van Moerdijk
 Haven van Zeeland (vormt samen met Haven van Gent de North Sea Port)
 Haven van Rotterdam
 Haven van Terneuzen
 Haven van Veghel
 Haven van Vlissingen
 Rijnhaven van Wageningen
 Haven van IJmuiden
 Noord- en Oostkanaalhaven in Nijmegen

Belangrijke havengebieden in België 
 Haven van Antwerpen
 Haven van Brugge (Zeebrugge)
 Haven van Brussel
 Haven Genk
 Haven van Gent (vormt samen met Haven van Zeeland de North Sea Port)
 Haven van Oostende

Belangrijke militaire havengebieden in België 
Operationeel Commando Zeebrugge
Directie Vorming van de Marine Sint-Kruis (Brugge)
Eguermin MarineKazerne Oostende
Antwerpen Detachement

Belangrijke havengebieden in Duitsland 
 Haven van Hamburg
 Duisburg (grootste binnenhaven ter wereld)
 Bremerhaven, havenstad die samen met Bremen een deelstaat vormt
 Wilhelmshaven

Formaliteiten 
 Wanneer een zeeschip een haven binnenvaart dient deze een zeebrief te kunnen tonen.

Zie ook 
 Havenarts