Steenwijk
Steenwijk (Nedersaksisch: Steenwiek of Stienwiek) is een stad in de Nederlandse provincie Overijssel. Het is met  inwoners de grootste plaats in de gemeente Steenwijkerland en na Kampen de grootste plaats in de Kop van Overijssel.

Op 1 januari 2001 werden de gemeenten Steenwijk, Brederwiede en IJsselham samengevoegd tot de gemeente Steenwijk. De inwoners van Brederwiede en IJsselham waren het niet eens met deze 'nieuwe' naam, omdat het leek alsof deze gemeenten door Steenwijk waren geannexeerd. Ze gaven aan een naam als "Kop van Overijssel" of "Steenwijkerland" beter te vinden. Op 1 januari 2003 is de naam van de gemeente dan ook veranderd in Steenwijkerland. Tot die gemeente behoren tevens de plaatsen Blokzijl, Vollenhove, de dorpen Kuinre en Giethoorn en nog enkele kleinere dorpen en buurtschappen.

Recente gebiedsontwikkelingen bij Steenwijk zijn Tuk-Noord, Kornputkwartier en Eeserwold.

Van oorsprong is Steenwijk een oude vestingstad. De grachten en stadswallen stammen uit de tijd van de Tachtigjarige Oorlog, toen Steenwijk een strategische plaats was in de strijd tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Spanje.

Geschiedenis 
Over het vroegste verleden van Steenwijk is weinig bekend. In de stad zelf zijn uit de eerste eeuwen van haar bestaan geen geschreven bronnen bewaard. Zij zijn waarschijnlijk verloren gegaan bij een stadsbrand, die in 1523 door plunderende Gelderse troepen onder leiding van Maarten van Rossum. Over de geschiedenis van Steenwijk als vestingstad heeft Alex Krijger in 1996 het boek ‘Steenwijk als militaire stad’ geschreven. 

Steenwijk is vanouds het centrum van de wijde regio, een gebied dat nu verdeeld is over de provincies Overijssel, Friesland en Drenthe. Het Friese deel van dat gebied werd in 1309 voor het eerst genoemd als Stellingwerf. De kerk van Steenwijk is de moederkerk van dat grote gebied. Dochterkerken zijn onder meer Oldeholtpade en Meppel. De oudste vermelding van Steenwijk komt voor in een akte van 13 maart 1141, waarbij de Utrechtse bisschop Hartbert de kerk van Steenwijk aan de Benedictijner abdij te Ruinen schonk. Vermoedelijk op 29 februari 1296 werd de parochiekerk van Steenwijk verheven tot de kapittelkerk van St. Clemens en werd het dorp Steenwijk verheven tot de stad Steenwijk. Voor de middeleeuwse geschiedenis van Steenwijk is een cartularium van het kapittel van St. Clemens, aangelegd rond 1500, van belang.

De Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648) maakte dat Steenwijk veelvuldig in beeld kwam in de vaderlandse geschiedenis. In 1568 wist het stadsbestuur de inkwartiering van Spaanse troepen door Alva nog af te kopen met 112 goudgulden, maar in 1572 namen de spanningen weer toe. Ditmaal was het Willem IV van den Bergh die Steenwijk voor Willem van Oranje veroverde. Deze staatse bezetting duurde echter slechts een paar maanden. De herovering van Zutphen door het Spaanse leger deed zulke gruwelijke berichten vooruitsnellen dat het Staatse leger al snel de stad verliet en Steenwijk weer koningsgezind werd.

Tot maart 1577 zorgde een contingent militairen uit Wallonië voor handhaving van het Spaanse gezag. De Staten van Overijssel wisten echter door betaling van achterstallige soldij deze bezettingsmacht weg te krijgen en kozen in maart 1580 de zijde van de Opstandelingen als reactie op het overlopen van de graaf van Rennenberg.

De Overijsselse Staten hadden gezorgd voor de aanwezigheid van een compagnie soldaten onder leiding van kapitein Olthof. In oktober kwam nog een 2e compagnie onder leiding van Johan van den Kornput in Steenwijk aan. Daags daarna begon de Spaansgezinde George de Lalaing, graaf van Rennenberg, met een leger van ruim 7.000 man zijn Beleg van Steenwijk (1580-1581). De beschietingen van november in dat jaar vernietigde een 70-tal woningen en vormden een ware beproeving voor de inwoners van de stad en de kleine verdedigingsmacht van slechts 600 soldaten. Het duurde tot december voordat er hulp kwam van het Staatse leger onder leiding van de Engelse overste John Norritz. Op 23 februari 1581 gaf graaf Rennenberg, inmiddels zelf zwaar ziek geworden, zijn beleg op en werd Steenwijk ontzet. Dat Steenwijk stand hield gedurende het vier maanden durende beleg was te danken aan het krachtdadige optreden van hopman Johan van den Kornput. De graaf van Rennenberg stierf enkele maanden later en werd begraven in de Martinikerk te Groningen. De uitgeputte Steenwijkers hadden overigens weinig weerstand meer en kregen in 1581 ook nog eens met een pestepidemie te maken. Van de 2.500 inwoners stierven er in korte tijd 2.300.

Al in november 1582 wisten de Spanjaarden onder leiding van Juan Baptista de Taxis Steenwijk opnieuw in bezit te nemen, waardoor de overgebleven protestanten halsoverkop de stad ontvluchtten. Steenwijk werd een Spaans bolwerk, met nog slechts 50 van de oorspronkelijke bewoners, en vormde een constante bedreiging voor de Opstandelingen. Alleen Zeeland, Holland, Utrecht en Friesland waren niet in Spaanse handen. De dreiging van een herovering door stadhouder Maurits van Oranje in 1591 zorgde voor een hernieuwde opbouw van de verdedigingswerken van de stad. In korte tijd wisten de Spanjaarden belangrijke verbeteringen aan te brengen en werd de legermacht uitgebreid tot ruim 1.000 man (vnl. Walen en Bourgondiërs) onder leiding van Anthonie de Coquel.

Toch was het allemaal niet voldoende. Op 28 mei 1592 verschenen prins Maurits en Willem Lodewijk voor de stad met een leger van 8.000 man en sloot alle toegangswegen hermetisch af, waarna Steenwijk opnieuw een beleg moest ondergaan. Op 5 juli 1592 na een heftige strijd die 44 dagen duurde gaven de Spanjaarden zich over. Ook nu had Johan van den Kornput belangrijk bijgedragen aan de verovering van Steenwijk door het Staatse leger van Maurits en zijn neef Willem Lodewijk. Al deze oorlogen en bezettingen hadden echter wel hun tol gevergd; Steenwijk was praktisch volledig in puin geschoten en de verdedigingswerken waren aan een forse opknapbeurt toe. Het duurde echter tot 1597, na een mislukte aanval van de Spaansgezinde graaf Frederik van den Bergh, voordat de Raad van State de middelen beschikbaar stelde voor wederopbouw van de verdedigingswerken.

Geografie 
Steenwijk ligt in de kop van Overijssel op de grens van enkele stuwwallen (de Woldberg en de Havelterberg) en het laagveengebied van Giethoorn, De Wieden en De Weerribben. Door Steenwijk stroomt van oorsprong een kleine rivier, de Steenwijker Aa, die ontstaan is door smeltwater. Later is deze Steenwijker Aa gekanaliseerd en heet dan vanaf Steenwijk het Steenwijker Diep en deze maakte de stad bereikbaar voor scheepvaart. Aan het Steenwijker Diep ligt een kleine jachthaven. Het stadsbeeld wordt bepaald door de Sint Clemenstoren, met zijn hoogte van 87 meter de veertiende hoogste kerktoren van Nederland.

De naam houdt verband met de vele zwerfstenen die in de omgeving in de grond zitten.

De stad heeft een regionale functie (winkels, scholen, werkgelegenheid) voor een grote regio (Kop van Overijssel, Zuidwest-Drenthe).

Steenwijk vierde in 2005 dat het 750 jaar eerder stadsrechten kreeg.

Wijken en industrieterreinen 
De stad Steenwijk bestaat uit de volgende wijken:

 Beitel
 Clingenborgh
 Oostwijken
 Steenwijk-Centrum
 De Gagels
 Stationsbuurt
 Torenlanden
 Steenwijkerdiep
 Oostermeenthe
 Nieuwe Gagels
 Woldmeenthe
 Dennenallee (Paddenpoel)
 Steenwijk-West
 Kornputkwartier
 Bergstein (in aanbouw)
 Eeserwold (in aanbouw)

In Steenwijk liggen twee grotere industrieterreinen:
 Groot Verlaat
 Dolderkanaal

Binnen de bebouwde kom van Steenwijk liggen twee dorpen:
 Tuk
 Zuidveen

Verkeer en vervoer

Wegen 
De stad Steenwijk is gunstig gelegen qua verkeersaders. Steenwijk heeft 3 afritten aan de A32: Steenwijk-Zuid, Steenwijk en Steenwijk-Noord. Ook lopen de provinciale wegen N333 en de N334 van en naar Steenwijk. Steenwijk heeft ook een eigen rondweg die overloopt van de Meppelerweg via de Schansweg om uiteindelijk als Zuidveenseweg samen te komen met de N333. Deze rondweg zorgt ervoor dat zowel het zuiden en het westen van de stad als het dorp Zuidveen goed bereikbaar zijn vanaf de A32 (afslag Steenwijk-Zuid).

Openbaar vervoer 
Station Steenwijk is een spoorwegstation aan de spoorlijn Leeuwarden – Zwolle. Alle reizigerstreinen stoppen op dit station. Voor het station ligt een busstation. Er zijn diverse busverbindingen richting omliggende plaatsen, zoals Giethoorn, Havelte, Meppel, De Blesse, Oldemarkt, Noordwolde en Zwolle.

Sport 
In de stad Steenwijk wordt er op verschillende niveaus in verschillende takken sport bedreven.

 Wielrennen: Het Pijnlijke Zadeltje HPZ
 Voetbal: VV d'olde Veste 54, VV Steenwijker Boys, VV Steenwijk
 Hockey: MHC Steenwijk
 Volleybal: Volleybalvereniging Steevast
 Zwemmen/Waterpolo: Steenwijk'34
 Atletiek: AV Start'78
 Basketbal: BC Arta
 Korfbal: KV Noveas
 Tennis: LTC Steenwijk
 Turnen: CSV Advendo
 Boogschieten: Robin Hood Vereniging van Handboogschutters Steenwijkerland
 Hengelsport: HSV Steenwijk
 Roeien: Roeivereniging 't Diep
 Biljarten: BV Steenwijk

Cultuur

Bezienswaardigheden

 Grote of Sint-Clemenskerk en -toren
 Kleine of Onze-Lieve-Vrouwekerk
 De Markt
 Stadsmuseum Steenwijk aan de Markt
 Het Swindermannegien
 Rams Woerthe en het stadspark
 Langste zitbank ter wereld (verplaatst)
 Stadsgrachten en stadswallen
 Antieke smederij in Stadslogement Steenwijk
 Koe en Kalf, op een helling van de Woldberg
 Geologisch monument Wolterholten
 Gemaal 'De Meenthe'
 De Kamp

Steenwijk telt 62 rijksmonumenten.

Kaart van het oude centrum van Steenwijk.

Media 
 Opregte Steenwijker Courant
 De Stentor (Zwolse courant regio Noordwest-Overijssel)

Geboren in Steenwijk 

 Bernardus Paludanus (1550-1633), rariteitenverzamelaar, dokter en wetenschapper
 Hendrik Willem Middendorp (1842-1918), arts en professor
 Carel Frederik Cordes (1851-1927), fotograaf en kunstschilder
 Leo Polak (1880-1941), filosoof, rechtsgeleerde, hoogleraar, vrijdenker en humanist
 Hildo Krop (1884-1970), beeldhouwer en sierkunstenaar
 Bate Gerrit Peereboom (1900-1944), militair en politicus 
 Willy Wielek-Berg (1919-2004), vertaalster en filmcriticus
 Ko Kiers (1930-2006), politicus en ondernemer
 Gerrie ter Horst (1943-1993), voetballer
 Wim Noordhoek (1943), radiomaker, journalist en auteur
 Cobie Buter (1946), zwemster
 Hans Kombrink (1946), Tweede Kamerlid, staatssecretaris, waarnemend burgemeester en wethouder
 Teun Kist (1950), voetballer
 Kees Kist (1952), voetballer
 Henk Jan Bolding (1955), ambtenaar en politicus 
 Hajo Bruins (1959), acteur
 Moon Baker (Monique Bakker) (1966), zangeres
 Dino Bouterse (1972), crimineel, zoon van de Surinaamse president Desi Bouterse
 Nerena Ruinemans (1979), model, Miss Nederland 1998/1999
 Sharon Bruinenberg (1996), voetbalster

Zie ook 
 Lijst van burgemeesters van Steenwijk
 Lijst van rijksmonumenten in Steenwijk
 Lijst van gemeentelijke monumenten in Steenwijk

Externe link 
 Gemeente Steenwijkerland

Geografie van Steenwijkerland
Voormalige gemeente in Overijssel