title: Komnenen
text: De Komnenen (Grieks: Κομνηνός, Κομνηνοί) waren een adellijke dynastie in het Byzantijnse Rijk. Ze leverden van 1057 tot 1059 en vervolgens van 1081 tot 1185 de keizers van Byzantium, alsook van 1204 tot 1461 de heersers in het keizerrijk Trebizonde met de titel Groot-Komneen.
  
  De Komnenen waren een officierenfamilie, die, uit het dorp Komne stammend (de lokalisering is omstreden: eventueel in Thracië, waarschijnlijker echter in Klein-Azië), zich in Paphlagonië hadden gevestigd en sinds de tijd van keizer Basileios II grootgrondbezitter waren. Hun heerschappij ging gepaard met een voortdurende verslechtering van de economie en de administratie terwijl het rijk een culturele bloeitijd kende. De beoordeling van de Komnenen en hun heerschappij is in het onderzoek dan ook ambivalent.
  
  Byzantijnse keizers uit de familie Komnenos 
  
   Isaäk I Komnenos (1057-1059)
   Alexios I Komnenos (1081-1118)
   Johannes II Komnenos (1118-1143)
   Manuel I Komnenos (1143-1180)
   Alexios II Komnenos (1180-1183)
   Andronikos I Komnenos (1183-1185)
  
  Keizers van Trebizonde uit de familie Komnenos 
   Alexios I Megas Komnenos (1204-1222)
   Andronikos I Gidos (1222-1235)
   Johannes I Megas Komnenos Axouchos (1235-1238)
   Manuel I Megas Komnenos (1238-1263)
   Andronikos II Megas Komnenos (1263-1266)
   Georgios Megas Komnenos (1266-1280)
   Johannes II Megas Komnenos (1280-1284)
   Theodora Megale Komnene (1284-1285)
   Johannes II Megas Komnenos (1285-1297) (opnieuw)
   Alexios II Megas Komnenos (1297-1330)
   Andronikos III Megas Komnenos (1330-1332)
   Manuel II Megas Komnenos (1332)
   Basileios Megas Komnenos (1332-1340)
   Anna Anachutu Komnene (1341)
   Michael Megas Komnenos (1341)
   Anna Anachutu Megas Komnene (1341-1342) (opnieuw)
   Johannes III Megas Komnenos (1342-1344)
   Michael Megas Komnenos (1344-1349) (opnieuw)
   Alexios III Megas Komnenos (1349-1390)
   Manuel III Megas Komnenos (1390-1417)
   Alexios IV Megas Komnenos (1417-1429)
   Johannes IV Megas Komnenos (1429-1458)
   David Megas Komnenos (1458-1462)
  
  Keizer van Cyprus uit de familie Komnenos 
   Isaak Komnenos van Cyprus (ca. 1183-1192)
  
  Familiebanden
  
  Van Isaak I tot Johannes II 
   Manuel (of Michael) Erotikos Komnenos
   Isaak I Komnenos, keizer van Byzantium 1057-1059 ∞ Katharina van Bulgarije, dochter van de tsaar Vladislav
   Johannes Komnenos († 1067)
   Alexios I Komnenos (1048-1118), keizer van Byzantium 1081-1118 ∞ 1077/8 Irene, dochter van Andronikos Dukas
   Anna Komnene (1083-na1148) ∞ 1118 Nikephoros Bryennios († 1137)
   Johannes II Komnenos (1087-1143), keizer van Byzantium 1118-1143 ∞ 1104 Prisca/Irene († 1133), dochter van koning Ladislaus van Hongarije (nakomelingen: zie onder)
   Theodora Komnene ∞ Constantijn Angelos
   Isaak Komnenos (nakomelingen: zie onder)
  
  Van Johannes II tot Alexios II 
   Johannes II Komnenos (1087-1143), keizer van Byzantium 1118-1143
   Alexios Komnenos
   Andronikos Komnenos († 1142)
   Johannes Dukas Komnenos († 1176)
   Maria Komnene (* 1154, † vor 1217) ∞ 1) Amalrik I koning van Jeruzalem († 1174) ∞ 2) 1177 Balian van Ibelin († 1193) heer van Nablus
   Theodora Komnene ∞ Bohemund III (rond 1142-1201) vorst van Antiochië
   Theodora Komnene († 1184) ∞ 1148/9 Hendrik II Jasomirgott hertog van Oostenrijk (rond 1112-1177)
   Alexios Komnenos, regent in 1180/2
   Eudokia Komnene (* rond 1162) ∞ 1174, gescheiden in 1187, Willem VIII van Montpellier († 1202)
   Isaak Komnenos
   Dochter (Eirene?)
   Isaak Komnenos keizer van Cyprus 1184-1191
   Theodora Komnena (*1144) ∞ 1) Boudewijn III (1129/30-1162), koning van Jeruzalem, ∞ 2) 1167 Andronikos I Komnenos (1110-1185), keizer van Byzantium 1183-1185
   Manuel I Komnenos (1122-1180), keizer van Byzantium 1143-1180 ∞ 1) 1146 Berta van Sulzbach († 1160), dochter van graaf Berengarius I, ∞ 2) 1161 Maria van Antiochië (1145-1182), dochter van vorst Raymond
   Maria Komnene († 1183) ∞ 1) 1164, gescheiden in 1168, Béla III, koning van Hongarije, ∞ 2) 1179 Reinier († 1183) markgraaf van Montferrat
   Alexios II Komnenos (1167-1183), keizer van Byzantium 1180-1183 ∞ 1180 Agnes (Anna) van Frankrijk (1171-na 1240), dochter van koning Lodewijk VII
  
  Van Andronikos I tot Johannes II van Trebizonde 
   Isaak Komnenos (zie boven)
   Andronikos I Komnenos (1110-1185), keizer van Byzantium 1183-1185, ∞ 1) NN, ∞ 2) Philippa van Antiochië, dochter van vorst Raymond, 3) 1167 Theodora Komnena (* 1144), dochter van Johannes (Isaak) Komnenos (huwelijk wegens verboden verwantschapsgraad niet erkend, ∞ 4) 1183 Agnes van Anjou (1171-na 1240), dochter van koning Lodewijk VII, weduwe van Alexios II Komnenos
   Manuel Komnenos († 1186)
   Alexios I Megas Komnenos (1182-1222), keizer van Trebizonde 1204-1222
   Johannes I Megas Komnenos, keizer van Trebizonde 1235-1238
   Manuel I Megas Komnenos, keizer van Trebizonde († 1263) 1238-1263
   Andronikos II Megas Komnenos († 1266) keizer van Trebizonde 1263-1266
   Georgios Megas Komnenos († 1280) keizer van Trebizonde 1266-1280
   Johannes II Megas Komnenos († 1297) keizer van Trebizonde 1280-1297, ∞ 1282 Eudokia Palaiologa († 1302), dochter van keizer Michael VIII Palaiologus van Byzantium (nakomelingen: zie onder)
   Theodora Komnene, keizerin van Trebizonde 1285
   Dochter ∞ Andronikos I Gidos keizer van Trebizonde 1222-1235
   David Komnenos, († ca. 1214)
   Irene Komnene ∞ Isaäk II Angelos (rond 1155-1204), keizer van Byzantium
  
  Van Alexios II tot David 
   Johannes II Megas Komnenos († 1297) keizer van Trebizonde 1280-1297 (zie boven)
   Alexios II Megas Komnenos (1283-1330), keizer van Trebizonde 1297-1330
   Andronikos III Megas Komnenos, keizer van Trebizonde 1330-1332
   Manuel II Megas Komnenos (* 1324), keizer van Trebizonde 1332
   Basileios Komnenos (1315-1340), keizer van Trebizonde 1332-1340 ∞ 1) gescheiden in 1339, Irene, dochter van keizer Andronikos III van Byzantium, ∞ 2) 1339 Irene
   Alexios III Megas Komnenos (1339-1390) keizer van Trebizonde 1349-1390, ∞ 1352 Theodora Kantakuzena
   Manuel III Megas Komnenos (1364-1417) keizer van Trebizonde 1390-1417
   Alexios IV Megas Komnenos (1382-1429) keizer van Trebizonde 1417-1429 ∞ 1396 Theodora Kantakuzena († 1426)
   Johannes IV Megas Komnenos († 1458), keizer van Trebizonde 1429-1458
   David Megas Komnenos († 1466), keizer van Trebizonde 1458-1462
   Maria Komnene († 1439) ∞ 1427 Johannes VIII (1391-1448), keizer van Byzantium
   Anna Anachutu Komnene, keizerin van Trapezunt 1341-1342
   Michael Komnenos (1284-1349), keizer van Trebizonde 1344-1349
   Johannes III Megas Komnenos (1319-1361), keizer van Trebizonde 1342-1344
  
  Referenties 
   , art. Komnenen, in Lexikon des Mittelalters 5 (1991), col. 1289.