title: Xylocopa
text: Xylocopa is een geslacht van insecten uit de familie bijen en hommels (Apidae). Het behoort tot de geslachtengroep Xylocopini (houtbijen). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd door Pierre André Latreille in 1802. Het geslacht telt ongeveer 500 soorten die bij 31 ondergeslachten worden ingedeeld.
  
  Verspreiding en leefgebied 
  Deze bijen komen over de hele wereld voor. In Europa is de blauwzwarte houtbij (Xylocopa violacea) veel verspreid. In de Verenigde Staten is Xylocopa virginica de meest voorkomende soort.
  
  Kenmerken 
  Het zijn robuuste, snelvliegende bijen, merendeels zwart van kleur. Sommige soorten behoren tot de grootste bijen die men kent.
  
  Leefwijze 
  Vele soorten maken een nest in dood hout; vanwege deze nestmethode worden deze bijen in het Engels carpenter bees ("timmermansbijen") genoemd. Xylocopa virginica maakt haar nesten vaak in houten relingen, deurstijlen, vensterbanken enz. Ze boort een cilindrisch gat van ongeveer 1,2 cm diameter tot een diepte van 25 tot 30 centimeter. Ze vult de tunnel dan met een aantal cellen, die telkens een eitje bevatten, omringd door zaagmeel en nectar als voeding voor de larve. Sommige soorten maken nesten in bamboe of de vlezige stengels van Aloë. De soorten in het ondergeslacht Proxylocopa maken nesten in de bodem.
  
  Vele soorten in dit geslacht zijn "nectarrovers": ze zijn te groot om rechtstreeks aan de nectar in bloemen te geraken. In plaats daarvan maken ze een insnijding in de bloemkroon waarlangs ze bij de nectar kunnen.
  
  Soorten 
   Xylocopa abbotti (Cockerell, 1909)
   Xylocopa abbreviata Hurd & Moure, 1963
   Xylocopa acutipennis Smith, 1854
   Xylocopa adumbrata Lieftinck, 1957
   Xylocopa adusta Pérez, 1901
   Xylocopa aeneipennis (DeGeer, 1773)
   Xylocopa aeratus (Smith, 1851)
   Xylocopa aestuans (Linnaeus, 1758)
   Xylocopa aethiopica Pérez, 1901
   Xylocopa africana (Fabricius, 1781)
   Xylocopa albiceps Fabricius, 1804
   Xylocopa albifrons Lepeletier, 1841
   Xylocopa albinotum Matsumura, 1926
   Xylocopa alternata Pérez, 1901
   Xylocopa alticola (Cockerell, 1919)
   Xylocopa amamensis Sonan, 1934
   Xylocopa amauroptera Pérez, 1901
   Xylocopa amazonica Enderlein, 1913
   Xylocopa amedaei Lepeletier, 1841
   Xylocopa amethystina (Fabricius, 1793)
   Xylocopa andarabana Hedicke, 1938
   Xylocopa andica Enderlein, 1913
   Xylocopa angulosa Maa, 1954
   Xylocopa anthophoroides Smith, 1874
   Xylocopa apicalis Smith, 1854
   Xylocopa appendiculata Smith, 1852
   Xylocopa artifex Smith, 1874
   Xylocopa aruana Ritsema, 1876
   Xylocopa assimilis Ritsema, 1880
   Xylocopa augusti Lepeletier, 1841
   Xylocopa auripennis Lepeletier, 1841
   Xylocopa aurorea Friese, 1922
   Xylocopa aurulenta (Fabricius, 1804)
   Xylocopa bakeriana (Cockerell, 1914)
   Xylocopa balteata Maa, 1943
   Xylocopa bambusae Schrottky, 1902
   Xylocopa bangkaensis Friese, 1903
   Xylocopa barbatella Cockerell, 1931
   Xylocopa bariwal Maidl, 1912
   Xylocopa basalis Smith, 1854
   Xylocopa bentoni Cockerell, 1919
   Xylocopa bequaerti (Cockerell, 1930)
   Xylocopa bhowara Maa, 1938
   Xylocopa biangulata Vachal, 1899
   Xylocopa bicarinata Alfken, 1932
   Xylocopa bicristata Maa, 1954
   Xylocopa bilineata Friese, 1914
   Xylocopa bimaculata Friese, 1903
   Xylocopa binongkona van der Vecht, 1953
   Xylocopa bluethgeni Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa bombiformis Smith, 1874
   Xylocopa bomboides Smith, 1879
   Xylocopa bombylans (Fabricius, 1775)
   Xylocopa boops Maidl, 1912
   Xylocopa bouyssoui Vachal, 1898
   Xylocopa brasilianorum (Linnaeus, 1767)
   Xylocopa braunsi Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa bruesi Cockerell, 1914
   Xylocopa bryorum (Fabricius, 1775)
   Xylocopa buginesica Vecht, 1953
   Xylocopa buruana Lieftinck, 1956
   Xylocopa caerulea (Fabricius, 1804)
   Xylocopa caffra (Linnaeus, 1767)
   Xylocopa calcarata (LeVeque, 1928)
   Xylocopa calens Lepeletier, 1841
   Xylocopa californica Cresson, 1864
   Xylocopa caloptera Pérez, 1901
   Xylocopa canaria (Cockerell & LeVeque, 1925)
   Xylocopa cantabrita Lepeletier, 1841
   Xylocopa capensis Spinola, 1838
   Xylocopa capitata Smith, 1854
   Xylocopa carbonaria Smith, 1854
   Xylocopa caribea Lepeletier, 1841
   Xylocopa caspari van der Vecht, 1953
   Xylocopa caviventris Maidl, 1912
   Xylocopa cearensis Ducke, 1911
   Xylocopa ceballosi Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa celebensis (Gribodo, 1894)
   Xylocopa chapini (LeVeque, 1928)
   Xylocopa chinensis Friese, 1911
   Xylocopa chiyakensis (Cockerell, 1908)
   Xylocopa chlorina (Cockerell, 1915)
   Xylocopa chrysopoda Schrottky, 1902
   Xylocopa chrysoptera Latreille, 1809
   Xylocopa ciliata Burmeister, 1876
   Xylocopa citrina Friese, 1909
   Xylocopa clarionensis Hurd, 1958
   Xylocopa claripennis Friese, 1922
   Xylocopa cloti Vachal, 1898
   Xylocopa cockerelli Maa, 1943
   Xylocopa codinai Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa colona Lepeletier, 1841
   Xylocopa columbiensis Pérez, 1901
   Xylocopa combinata Ritsema, 1876
   Xylocopa combusta Smith, 1854
   Xylocopa concolorata Maa, 1938
   Xylocopa conradsiana Friese, 1911
   Xylocopa coracina van der Vecht, 1953
   Xylocopa cornigera Friese, 1909
   Xylocopa coronata Smith, 1861
   Xylocopa cribrata Pérez, 1901
   Xylocopa cubaecola Lucas, 1857
   Xylocopa cuernosensis (Cockerell, 1915)
   Xylocopa cyanea Smith, 1874
   Xylocopa cyanescens Brullé, 1832
   Xylocopa dalbertisi Lieftinck, 1957
   Xylocopa dapitanensis (Cockerell, 1915)
   Xylocopa darwini Cockerell, 1926
   Xylocopa dejeanii Lepeletier, 1841
   Xylocopa dibongoana Hedicke, 1923
   Xylocopa dimidiata Latreille, 1809
   Xylocopa disconota Friese, 1914
   Xylocopa distinguenda Pérez, 1901
   Xylocopa ditypa Vachal, 1898
   Xylocopa diversipes Smith, 1861
   Xylocopa dolosa Vachal, 1899
   Xylocopa dormeyeri (Enderlein, 1909)
   Xylocopa duala Strand, 1921
   Xylocopa electa Smith, 1874
   Xylocopa elegans Hurd & Moure, 1963
   Xylocopa erlangeri Enderlein, 1903
   Xylocopa erythrina Gribodo, 1894
   Xylocopa escalerai Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa esica Cameron, 1902
   Xylocopa euchlora Pérez, 1901
   Xylocopa euxantha Cockerell, 1933
   Xylocopa eximia Pérez, 1901
   Xylocopa fabriciana Moure, 1960
   Xylocopa fallax Maidl, 1912
   Xylocopa fenestrata (Fabricius, 1798)
   Xylocopa fervens Lepeletier, 1841
   Xylocopa fimbriata Fabricius, 1804
   Xylocopa flavicollis (DeGeer, 1778)
   Xylocopa flavifrons Matsumura, 1912
   Xylocopa flavonigrescens Smith, 1854
   Xylocopa flavorufa (DeGeer, 1778)
   Xylocopa forbesii W. F. Kirby, 1883
   Xylocopa forsiusi Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa fortissima Cockerell, 1930
   Xylocopa fransseni van der Vecht, 1953
   Xylocopa friesiana Maa, 1939
   Xylocopa frontalis (Olivier, 1789)
   Xylocopa fuliginata Pérez, 1901
   Xylocopa fulva Friese, 1922
   Xylocopa funesta Maidl, 1912
   Xylocopa fuscata Smith, 1854
   Xylocopa gabonica (Gribodo, 1894)
   Xylocopa ganglbaueri Maidl, 1912
   Xylocopa gaullei Vachal, 1898
   Xylocopa ghilianii Gribodo, 1891
   Xylocopa gracilis Dusmet y Alonso, 1923
   Xylocopa graueri Maidl, 1912
   Xylocopa gressitti Lieftinck, 1957
   Xylocopa gribodoi Magretti, 1892
   Xylocopa grisescens Lepeletier, 1841
   Xylocopa grossa (Drury, 1770)
   Xylocopa grubaueri Friese, 1903
   Xylocopa gualanensis Cockerell, 1912
   Xylocopa guatemalensis Cockerell, 1912
   Xylocopa guigliae Lieftinck, 1957
   Xylocopa haefligeri Friese, 1909
   Xylocopa haematospila Moure, 1951
   Xylocopa hafizii Maa, 1938
   Xylocopa hellenica Spinola, 1843
   Xylocopa hirsutissima Maidl, 1912
   Xylocopa hottentotta Smith, 1854
   Xylocopa hyalinipennis Friese, 1922
   Xylocopa ignescens (LeVeque, 1928)
   Xylocopa imitator Smith, 1854
   Xylocopa incandescens (Cockerell, 1932)
   Xylocopa incerta Pérez, 1901
   Xylocopa incompleta Ritsema, 1880
   Xylocopa inconspicua Maa, 1937
   Xylocopa inconstans Smith, 1874
   Xylocopa inquirenda Vachal, 1899
   Xylocopa insola Vachal, 1910
   Xylocopa insularis Smith, 1857
   Xylocopa io Vachal, 1898
   Xylocopa iranica Maa, 1954
   Xylocopa iridipennis Lepeletier, 1841
   Xylocopa iris (Christ, 1791)
   Xylocopa isabelleae Hurd, 1959
   Xylocopa javana Friese, 1914
   Xylocopa kamerunensis Vachal, 1899
   Xylocopa karnyi Maidl, 1912
   Xylocopa kerri (Cockerell, 1929)
   Xylocopa kuehni Friese, 1903
   Xylocopa lachnea Moure, 1951
   Xylocopa lanata Smith, 1854
   Xylocopa langi (LeVeque, 1928)
   Xylocopa lateralis Say, 1837
   Xylocopa lateritia Smith, 1854
   Xylocopa latipes (Drury, 1773)
   Xylocopa lautipennis (Cockerell, 1933)
   Xylocopa lehmanni Friese, 1903
   Xylocopa lepeletieri Enderlein, 1903
   Xylocopa leucocephala Ritsema, 1876
   Xylocopa leucothoracoides Maidl, 1912
   Xylocopa levequeae Maa, 1943
   Xylocopa lieftincki Leys, 2000
   Xylocopa lombokensis Maidl, 1912
   Xylocopa longespinosa Enderlein, 1903
   Xylocopa longula Friese, 1922
   Xylocopa loripes Smith, 1874
   Xylocopa lucbanensis (Cockerell, 1927)
   Xylocopa lucida Smith, 1874
   Xylocopa lugubris Gerstäcker, 1857
   Xylocopa lundqvisti Lieftinck, 1957
   Xylocopa luteola Lepeletier, 1841
   Xylocopa macrops Lepeletier, 1841
   Xylocopa madida Friese, 1925
   Xylocopa madurensis Friese, 1913
   Xylocopa maesoi Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa magnifica (Cockerell, 1929)
   Xylocopa maidli Maa, 1940
   Xylocopa maior Maidl, 1912
   Xylocopa marginella Lepeletier, 1841
   Xylocopa mastrucata Pérez, 1901
   Xylocopa mazarredoi Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa mcgregori Cockerell, 1920
   Xylocopa mckeani (Cockerell, 1929)
   Xylocopa meadewaldoi Hurd, 1959
   Xylocopa mendozana Enderlein, 1913
   Xylocopa merceti Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa metallica Smith, 1874
   Xylocopa mexicanorum Cockerell, 1912
   Xylocopa meyeri Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa micans Lepeletier, 1841
   Xylocopa micheneri Hurd, 1978
   Xylocopa mimetica Cockerell, 1915
   Xylocopa minor Maidl, 1912
   Xylocopa mirabilis Hurd & Moure, 1963
   Xylocopa mixta Radoszkowski, 1881
   Xylocopa modesta Smith, 1854
   Xylocopa mohnikei Cockerell, 1907
   Xylocopa mongolicus (Wu, 1983)
   Xylocopa montana Enderlein, 1903
   Xylocopa mordax Smith, 1874
   Xylocopa morotaiana Lieftinck, 1956
   Xylocopa muscaria (Fabricius, 1775)
   Xylocopa myops Ritsema, 1876
   Xylocopa nasalis Westwood, 1842
   Xylocopa nasica Pérez, 1901
   Xylocopa nautlana Cockerell, 1904
   Xylocopa negligenda Maa, 1939
   Xylocopa nigrella Hurd, 1959
   Xylocopa nigrescens Friese, 1901
   Xylocopa nigricans Vachal, 1910
   Xylocopa nigricaula (LeVeque, 1928)
   Xylocopa nigripes Friese, 1915
   Xylocopa nigrita (Fabricius, 1775)
   Xylocopa nigrocaerulea Smith, 1874
   Xylocopa nigrocaudata Pérez, 1901
   Xylocopa nigrocincta Smith, 1854
   Xylocopa nigroclypeata Rayment, 1935
   Xylocopa nigroplagiata Ritsema, 1876
   Xylocopa nigrotarsata Maa, 1938
   Xylocopa nitidiventris Smith, 1878
   Xylocopa nix (Maa, 1954)
   Xylocopa nobilis Smith, 1859
   Xylocopa nogueirai Hurd & Moure, 1960
   Xylocopa nyassica Enderlein, 1903
   Xylocopa oblonga Smith, 1874
   Xylocopa obscurata Smith, 1854
   Xylocopa obscuritarsis Friese, 1922
   Xylocopa occipitalis Pérez, 1901
   Xylocopa ocellaris Pérez, 1901
   Xylocopa ocularis Pérez, 1901
   Xylocopa ogasawarensis Matsumura, 1932
   Xylocopa olivacea (Fabricius, 1778)
   Xylocopa olivieri Lepeletier, 1841
   Xylocopa ordinaria Smith, 1874
   Xylocopa ornata Smith, 1874
   Xylocopa orthogonaspis Moure, 2003
   Xylocopa orthosiphonis (Cockerell, 1908)
   Xylocopa pallidiscopa Hurd, 1961
   Xylocopa parviceps Morawitz, 1895
   Xylocopa parvula Rayment, 1935
   Xylocopa perforator Smith, 1861
   Xylocopa perkinsi Cameron, 1901
   Xylocopa perpunctata (LeVeque, 1928)
   Xylocopa peruana Pérez, 1901
   Xylocopa perversa Wiedemann, 1824
   Xylocopa pervirescens Cockerell, 1931
   Xylocopa phalothorax Lepeletier, 1841
   Xylocopa philippinensis Smith, 1854
   Xylocopa pilosa Friese, 1922
   Xylocopa plagioxantha Lieftinck, 1964
   Xylocopa praeusta Smith, 1854
   Xylocopa prashadi Maa, 1938
   Xylocopa preussi Enderlein, 1903
   Xylocopa provida Smith, 1863
   Xylocopa proximata Maa, 1938
   Xylocopa przewalskyi Morawitz, 1886
   Xylocopa pseudoleucothorax Maidl, 1912
   Xylocopa pseudoviolacea Popov, 1947
   Xylocopa pubescens Spinola, 1838
   Xylocopa pulchra Smith, 1874
   Xylocopa punctifrons Cockerell, 1917
   Xylocopa punctigena Maa, 1938
   Xylocopa punctilabris Morawitz, 1894
   Xylocopa pusulata Vachal, 1910
   Xylocopa ramakrishnai Maa, 1938
   Xylocopa rejecta Vachal, 1910
   Xylocopa remota Maa, 1938
   Xylocopa rogenhoferi Friese, 1900
   Xylocopa rotundiceps Smith, 1874
   Xylocopa rufa Friese, 1901
   Xylocopa ruficeps Friese, 1910
   Xylocopa ruficollis Hurd & Moure, 1963
   Xylocopa ruficornis Fabricius, 1804
   Xylocopa rufidorsum Enderlein, 1913
   Xylocopa rufipes Smith, 1852
   Xylocopa rufitarsis Lepeletier, 1841
   Xylocopa rutilans Lieftinck, 1957
   Xylocopa samarensis (Cockerell & LeVeque, 1925)
   Xylocopa schoana Enderlein, 1903
   Xylocopa scioensis Gribodo, 1884
   Xylocopa senex Friese, 1909
   Xylocopa senior Vachal, 1899
   Xylocopa shelfordi Cameron, 1902
   Xylocopa sicheli Vachal, 1898
   Xylocopa signata Morawitz, 1875
   Xylocopa similis Smith, 1874
   Xylocopa simillima Smith, 1854
   Xylocopa sinensis (Wu, 1983)
   Xylocopa sinensis Smith, 1854
   Xylocopa smithii Ritsema, 1876
   Xylocopa sogdiana Popov & Ponomareva, 1961
   Xylocopa somalica Magretti, 1895
   Xylocopa sonorina Smith, 1874
   Xylocopa sphinx Vachal, 1899
   Xylocopa splendidula Lepeletier, 1841
   Xylocopa stadelmanni Vachal, 1899
   Xylocopa stanleyi (LeVeque, 1928)
   Xylocopa steindachneri Maidl, 1912
   Xylocopa strandi Dusmet y Alonso, 1924
   Xylocopa subcombusta (LeVeque, 1928)
   Xylocopa subcyanea Pérez, 1901
   Xylocopa subjuncta Vachal, 1898
   Xylocopa subvirescens Cresson, 1879
   Xylocopa subvolatilis (Cockerell, 1918)
   Xylocopa subzonata Moure, 1949
   Xylocopa sulcatipes Maa, 1970
   Xylocopa sulcifrons Pérez, 1901
   Xylocopa suspecta Moure & Camargo, 1988
   Xylocopa suspiciosa Vachal, 1899
   Xylocopa sycophanta Pérez, 1901
   Xylocopa tabaniformis Smith, 1854
   Xylocopa tacanensis Moure, 1949
   Xylocopa tambelanensis (Cockerell, 1926)
   Xylocopa tanganyikae Strand, 1911
   Xylocopa tayabanica Cockerell, 1930
   Xylocopa tegulata Friese, 1911
   Xylocopa tenkeana Cockerell, 1933
   Xylocopa tenuata Smith, 1874
   Xylocopa tenuiscapa Westwood, 1840
   Xylocopa teredo Guilding, 1825
   Xylocopa tesselata Maa, 1970
   Xylocopa thoracica Friese, 1903
   Xylocopa togoensis Enderlein, 1903
   Xylocopa torrida (Westwood, 1838)
   Xylocopa tranquebarica (Fabricius, 1804)
   Xylocopa tranquebarorum (Swederus, 1787)
   Xylocopa transitoria Pérez, 1901
   Xylocopa tricolor Ritsema, 1876
   Xylocopa trifasciata Gribodo, 1891
   Xylocopa trochanterica Vachal, 1910
   Xylocopa truxali Hurd & Moure, 1963
   Xylocopa tumida Friese, 1903
   Xylocopa tumorifera Lieftinck, 1957
   Xylocopa turanica Morawitz, 1875
   Xylocopa uclesiensis Pérez, 1901
   Xylocopa unicolor Smith, 1861
   Xylocopa ustulata Smith, 1854
   Xylocopa vachali Pérez, 1901
   Xylocopa valga Gerstäcker, 1872
   Xylocopa varentzowi Morawitz, 1895
   Xylocopa varians Smith, 1874
   Xylocopa varipes Smith, 1854
   Xylocopa varipuncta Patton, 1879
   Xylocopa velutina Lieftinck, 1957
   Xylocopa versicolor Alfken, 1930
   Xylocopa vestita Hurd & Moure, 1963
   Xylocopa villosa Friese, 1909
   Xylocopa violacea (Linnaeus, 1758)
   Xylocopa virginica (Linnaeus, 1771)
   Xylocopa viridigastra Lepeletier, 1841
   Xylocopa viridis Smith, 1854
   Xylocopa vittata Enderlein, 1903
   Xylocopa vogtiana Enderlein, 1913
   Xylocopa volatilis Smith, 1861
   Xylocopa vulpina Alfken, 1930
   Xylocopa waterhousei Leys, 2000
   Xylocopa watmoughi Eardley, 1983
   Xylocopa wellmani Cockerell, 1906
   Xylocopa wilmattae Cockerell, 1912
   Xylocopa xanti Mocsáry, 1883
   Xylocopa yunnanensis Wu, 1982
   Xylocopa zonata Alfken, 1930