title: Watermaal-Bosvoorde
text: Watermaal-Bosvoorde (Frans: Watermael-Boitsfort) is een plaats en gemeente in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De gemeente telt ruim 25.000 inwoners.
  
  De gemeente ligt in het zuidoosten van het gewest en de zuidelijke helft van het grondgebied wordt bestreken door het Zoniënwoud. Het is daarmee een van de minst verstedelijkte gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de enige gemeente in het gewest waar de bevolking niet toeneemt. De gemeente is ontstaan uit de plaatsen Watermaal in het noorden en Bosvoorde in het zuiden.
  
  De gemeente grenst met de klok mee aan Ukkel, Brussel-stad (namelijk het Ter Kamerenbos), Elsene, Oudergem (allemaal Brussels Hoofdstedelijk Gewest), een klein stukje Overijse, Hoeilaart en een klein stukje Sint-Genesius-Rode (allemaal Vlaams-Brabant).
  
  Geschiedenis 
  De geschiedenis van de plaats gaat terug tot de Karolingische periode. Het gebied was een van de eerste ontgonnen gebieden in Zoniënwoud. De oprichting van een kerk in Watermaal zou teruggaan tot het einde van de 10de eeuw. Paus Celestinus III bevestigde in 1193 in een brief het bezit van de kerk van Watermaal aan Onze-Lieve-Vrouwkapittel van Kamerijk. Rond 1270 werd ze afgestaan aan de priorij Hertoginnedal. Vanuit moederparochie Watermaal zouden later de omliggende parochies ontstaan. Ook wereldlijk was Watermaal belangrijk voor zijn omgeving. De jurisdictie van de schepenen van Watermaal, afhankelijk van de meierij van Rode, besloeg een omvangrijk gebied en omvatte naast Watermaal ook de plaatsen Bosvoorde, Oudergem, Etterbeek, Sint-Pieters-Woluwe, Stokkel en Kraainem.
  
  Waar Bosvoorde eerst nog een klein gehuchtje was, won de plaats in de middeleeuwen snel aan belang, al bleef het afhankelijk van Watermaal. De heren van Brabant kozen Bosvoorde, dat aan de rand van het woud gelegen was, als uitvalsbasis voor hun jacht. In de vallei van de Woluwe werd het jachthuis van Bosvoorde opgericht, verdedigd door de vijvers die zich daar bevonden. Vanaf de 13de eeuw verscheen de naam Bosvoorde. Rond 1282 richtte Jan I er een kapel op, gewijd aan Sint-Hubertus, patroonheilige van de jagers. Bosvoorde fungeert de volgende eeuw vaak als logeerplaats voor het hertogelijk hof tijdens de jacht en de plaats groeit verder uit. Ook Keizer Karel V kwam hier jagen en verbleef soms in de priorij van Groenendaal. Onder volgende heren werd het hof soms verlaten en later opnieuw betrokken. In 1584 werd het kasteel van Bosvoorde vernield, maar rond 1600 werd het hersteld. In de loop van de 17de eeuw werd het nogmaals vernield, maar keurvorst Maximiliaan Emanuel liet het tegen 1700 opnieuw opbouwen. In de 17de eeuw verbond een steenweg Bosvoorde via Groene Jager met Brussel. Deze weg liep in zuidelijk richting naar Groenendaal en later ook naar Terhulpen.
  
  De betere ontsluiting zorgde voor verdere ontwikkeling en ook het gebied op het plateau tussen Watermaal en Bosvoorde en de hellingen van de Woluwe raakte meer ontgonnen. De Ferrariskaart uit de jaren 1770 toont een ontgonnen gebied in het Zoniënbos, met in het noorden Watermaal en in het zuiden Bosvoorde. De bevolking groeide en tegen het laatste decennia van de 18de eeuw telde Watermaal meer dan 300 inwoners, terwijl Bosvoorde er al meer dan 1.200 telde. Ondertussen verloor Bosvoorde zijn belang voor de prinselijke jacht.
  
  Op het einde van het ancien régime werden onder het Franse bewind in de laatste jaren van de 18de eeuw de gemeenten gecreëerd en Watermaal en Bosvoorde werden gescheiden en werden beide zelfstandige gemeenten. Verschillende kerkelijke goederen werden verbeurd verklaard. Toen een paar jaar later de erediensten werden hersteld, werd Bosvoorde een zelfstandige parochie. In 1811 werden beide gemeenten bestuurlijk weer samengevoegd tot één gemeente. Het bleef nu een arme landelijke gemeente. De komst van de spoorlijn Brussel-Namen zorgde voor een ontsluiting van de gemeente. In 1863 werd het gehucht Oudergem afgesplitst als zelfstandige gemeente. Vanaf het einde van de 19de eeuw werd de gemeente gesaneerd en nieuwe wegen moesten de bereikbaarheid verbeteren. In de eerst helft van de 20ste eeuw zorgde de aanleg van tuinwijken als Floréal en Le Logis voor een groei van de gemeente.
  
  Bezienswaardigheden 
  
   Het beschermde Hoge Huis in Bosvoorde
   Het gemeentehuis uit 1845
   Het Tercoignepark en het oude Hof ter Coigne
   Het Charle-Albertkasteel aan de rand van het Zoniënwoud dateert uit de tweede helft van de 19de eeuw
   Het Bischoffsheimkasteel
   De vroegere woning en het atelier van kunstschilder Rik Wouters
   Het beschermde station van Watermaal
   Het Drie Lindenstadion
   De Vijvers van Bosvoorde
   Het Jagersveldpark
   De Hippodroom van Bosvoorde
   Tumuli van het Zoniënwoud
   voormalige zetel van CBR (Brodzki, Lambrichs, 1970)
  
  Kerkgebouwen 
  
   De Sint-Clemenskerk van Watermaal
   De Sint-Hubertuskerk van Bosvoorde
   Onze-Lieve-Vrouw-Koningin-der-Hemelenkerk
   Heilig Kruiskerk
   Sint-Annaklooster met kloosterkerk
   Onze-Lieve-Vrouw-van-Altijddurende-Bijstandkerk
  
  Beschermd erfgoed
   Lijst van beschermd onroerend erfgoed in Watermaal-Bosvoorde
  
  Politiek
  Het gemeentebestuur zetelt in het gemeentehuis van Watermaal-Bosvoorde.
  
  Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 
   (*)1988: EVA / 1994: PLUS (1,07%), UNIE (0,53%) / 2012: UniBelgium (1,93%), CJV (0,97%) / 2018:X²YZ
  
  Representativiteit 
  Voor Watermaal-Bosvoorde, net zoals voor de andere gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, geldt dat het aantal kiezers in verhouding tot het aantal inwoners erg laag ligt, zowel absoluut als in vergelijking met de rest van het land. Dit is het gevolg van het hoge aandeel niet Belgische inwoners (ook al kunnen deze onder bepaalde voorwaarden over gemeentelijk stemrecht beschikken). Daarnaast ligt ook het aantal kiezers dat niet komt opdagen, ondanks de stemplicht, erg hoog zodat het totaal aantal uitgebrachte stemmen, inclusief ongeldige en blanco, in de 19 gemeenten van het gewest slechts 44,66% van het aantal inwoners bedraagt. Watermaal-Bosvoorde scoort duidelijk beter met een verhouding van 58,63% uitgebrachte stemmen/inwoners.
  
  Verhouding kiezers/inwoners en absenteïsme bij de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2012 
  Watermaal-Bosvoorde: 68,81% (kiezers/inw.) - 14,81% (absenteïsme)
  Totaal Brussels Gewest : 53,89% (kiezers/inw.) - 17,14% (absenteïsme)
  
  Ter vergelijking:
  
  Vlaamse provinciehoofdsteden: 69,30% (kiezers/inw.) - 12,12% (absenteïsme)
  Waalse provinciehoofdsteden: 69,04% (kiezers/inw.) - 17,31% (absenteïsme)
  
  Burgemeesters 
   1811-1825: François Vancampenhout
   1825-1842: Pierre-Théodore Verhaegen
   1842-1848: Eugène Amour de Cartier
   1848-1858: Englebert Frémineur
   1858-1868: Jean-Baptiste Depage
   1868-1870: Jean-Baptiste Smets
   1870-1872: Édouard Olivier
   1872-1891: Léopold Wiener
   1891-1893: Lambert Vandervelde
   1893-1895: Théophile Van Der Elst (waarnemend)
   1895-1904: Émile Van Becelaere
   1904-1921: Jean-Henri Delleur (tijdens WOI gedeporteerd en vervangen door Eugène Keym)
   1921-1946: Georges Benoidt
   1946-1959: Jules Messine
   1959-1977: Jacques-Henri Wiener
   1977-1994: Andrée Payfa-Fosséprez
   1994-2012: Martine Payfa (LB)
   2012-heden: Olivier Deleuze (Ecolo)
  
  Demografische ontwikkeling
  
  Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
  
  Bekende personen
  
  Geboren in Watermaal-Bosvoorde
   Antoine Depage (1862-1925), chirurg
   Hélène Durand (1883-1934), botanisch illustrator
   Willy Coppens (1892-1986), luchtaas Eerste Wereldoorlog 
   Pierre Mertens (1939), schrijver en advocaat
   Claude Perwez (1955), zanger, multi-instrumentalist, graficus, en illustrator
   Luc Winants (1963-2023), schaker
   Philippe Bernaerts (1963), radiopresentator en acteur
   Stéphane Demol (1966-2023), voetballer en voetbaltrainer
  
  Inwoners 
   Hergé, Belgisch striptekenaar, woonde in de Delleurlaan
   Rik Wouters, Belgisch kunstschilder en beeldhouwer, woonde in de Dennebosstraat, overleed in Nederland maar werd begraven in Bosvoorde
   Paul Collaer, Belgisch musicoloog en pianist, woonde in de Drie Lindenstraat en overleed te Bosvoorde
   Caroline Pauwels (1964-2022), voormalige rector van de Vrije Universiteit Brussel.
   Paula Sémer (1925 - 2021), Belgische TV presentatrice en actrice.
  
  Partnersteden
    Chantilly (Frankrijk)
    Annan (Schotland)
    Hegyvidék (Hongarije)
  
  Zie ook 
   Lijst van beschermd onroerend erfgoed in Watermaal-Bosvoorde
  
  Externe links
   Website van de gemeente
   be-1170.be collaborative wiki voor de bewoners van Watermaal-Bosvoorde
  
   
  Plaats in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest