title: Markies de Sade
text: Donatien Alphonse François de Sade (Parijs, 2 juni 1740 – Charenton-Saint-Maurice, 2 december 1814), bekend als Markies de Sade, was een Franse schrijver, essayist en filosoof. Tijdens zijn leven bracht hij diverse grote werken uit als Liefde's misdaden en Aline et Valcour, ou le roman philosophique. Na zijn overlijden zijn andere stukken aan hem toegeschreven waaronder de beroemde libertijnse novellen Justine of De tegenspoed der deugdzaamheid en Juliette of De voorspoed van de ondeugd. Hij werd vanwege zijn literaire werk en (latere) deelname aan de Franse Revolutie vrijwel voortdurend belaagd. Zijn stukken bevatten ongemakkelijke en harde kritiek op de macht (de adel waar hij toe behoorde) verpakt in spraakmakende humor over de praktijken van grof machtsmisbruik (door de adel, politiek, rechters en religieuze leiders) waarin hij speciale aandacht vestigde op het seksuele daarvan. Koning Lodewijk XV liet hem schaduwen door een politie-inspecteur die persoonlijk aan hem moest rapporteren. In totaal heeft hij zo'n 30 jaar van zijn leven in (verplichte) ballingschap of gevangenschap doorgebracht, is tweemaal tot de dood veroordeeld (maar niet geëxecuteerd) en ten slotte opgesloten in een gesticht. Zijn kinderen zag hij pas toen die twintig waren. Zijn literaire stijl werd door de machthebbers als pornografisch en anti-christelijk weggezet en gecensureerd mede waardoor het woord sadisme aan zijn naam is gekoppeld. Pas sinds 1900 is er serieuze literaire en historische aandacht voor zijn werk en daarmee een groeiende waardering voor de kwaliteit en betekenis daarvan.
  
  Levensloop
  Donatien Alphonse François de Sade werd op 2 juni 1740 te Parijs in het Hôtel de Condé geboren. Zijn ouders lieten zijn opvoeding goeddeels aan zijn oom, de libertijns ingestelde abbé De Sade over; later aan een jezuïetenschool. Na de cavalerieschool te Versailles doorlopen te hebben, nam De Sade op 16-jarige leeftijd deel aan de Zevenjarige Oorlog tegen Pruisen. Toen in 1763 de vrede gesloten werd, keerde De Sade terug naar Frankrijk en trouwde in datzelfde jaar met Renée-Pélagie de Montreuil, een dochter van de president van het Gerechtshof te Parijs. Het was een gearrangeerd huwelijk.
  
  In oktober 1763 werd De Sade voor de eerste maal opgesloten in het kasteel van Vincennes wegens "kleine uitspattingen" in een bordeel. Zijn celstraf bleef door ingrijpen van zijn invloedrijke schoonfamilie beperkt tot 15 dagen. Op Paaszondag van 1768 haalde De Sade een bedelares - wellicht betrof het hier een prostituee - over hem gezelschap te houden in zijn huis in Arceuil. Hij geselde haar, terwijl hij zichzelf daarbij bevredigde. De vrouw diende een aanklacht in en De Sade werd opnieuw veroordeeld. De zaak trok veel aandacht en De Sades naam als libertijn was gevestigd. Madame de Montreuil kreeg het voor elkaar dat er een lettre de cachet tegen hem werd uitgevaardigd. Dit was een tweesnijdend zwaard waardoor het schandaal buiten de gewone rechtspraak om afgehandeld kon worden, maar ook inhield dat De Sade in de toekomst voor iedere rechtbank zijn rechten zou verliezen. (Wat haar motief toen ook geweest mocht zijn, Madame de Montreuil zou De Sade voor de rest van haar leven in toenemende mate blijven achtervolgen.) Na een half jaar gevangenis en een symbolische boete werd De Sade weer vrijgelaten met het advies zich niet meer in Parijs te laten zien.
  
  Er volgden relatief rustige jaren in zijn kasteel in Lacoste in de Provence, hoewel geruchten over seksuele escapades met zijn personeel telkens weer opdoken. Waarom hij in 1769 een reis naar Nederland maakte is niet duidelijk. Als reisschrijver noteerde hij dat de Nederlanders goed in handelen zijn, klaar staan voor een ander zolang hen dat niets kost, en dat de vrouwen mooier hadden kunnen zijn en hun gebit verwoestten met te veel hete thee en koffie.
  
  In 1772 volgde het tweede grote schandaal. Tijdens een orgie met zijn bediende Latour en enkele prostituees deelde De Sade bonbons met Spaanse vlieg uit. Omdat de prostituees daar onwel van werden, klaagden ze hem aan. De Sade werd op 11 september 1772 bij verstek ter dood veroordeeld wegens sodomie en vergiftiging. Het vonnis werd later vernietigd. In het achttiende-eeuwse Frankrijk werden lustopwekkende bonbons met Spaanse vlieg daarna naar hem vernoemd.
  
  De Sade ging in juli 1775 voor een jaar op reis naar Italië, waar hij Florence, Rome en Napels bezocht. De Franse inlichtingendiensten hielden hem ook daar in de gaten. Uiteindelijk werd hij in 1777 opnieuw opgesloten in het kasteel van Vincennes. Toen hij na een jaar beschikking kreeg over pen en papier, begon hij tomeloos te schrijven.
  
  In 1784 werd De Sade overgeplaatst naar de Bastille. Hier ontstond het werk dat hij als zijn magnum opus zag, Les Cent Vingt Journées de Sodome. Alleen de eerste versie, een papierrol van 12 meter lengte die verstopt was in een muur, overleefde de bestorming en plundering van de Bastille in 1789. De Sade heeft dit nooit geweten; hij beschouwde het werk als voorgoed verloren. Het werk is pas na zijn dood gepubliceerd in 1904.
  
  Na de bestorming van de Bastille, het begin van de Franse Revolutie, werd De Sade, die ondertussen naar de inrichting van Charenton was overgeplaatst, bevrijd. Aanvankelijk sympathiseerde hij met de revolutionairen. Hij schreef lofredes op o.a. Jean-Paul Marat. Als voorzitter van een revolutionaire rechtbank ontpopte hij zich echter als fel tegenstander van de doodstraf; hij werd beschuldigd van gematigdheid en in 1793 opnieuw ter dood veroordeeld. Als gevolg van een administratieve fout ontsnapte hij echter aan de guillotine.
  
  In 1802 werd De Sade wegens aanstootgevende (en anti-napoleontische) geschriften op last van Napoleon opgesloten in het Hôpital Esquirol, een asiel in Charenton-Saint-Maurice waar meer vijanden van Napoleon terechtkwamen. Hij voerde met enig succes zijn toneelstukken op, met patiënten en Parijse beroepsspelers als acteurs. De Sade bleef hier tot zijn dood in 1814 gevangen. Het was zijn laatste wil begraven te worden op Malmaison, een van zijn vroegere landgoederen in de omgeving van Épernon, in een put die bestrooid moest worden met eikels, zodat 'alle tekenen van mijn begraafplaats van het aardoppervlak zullen verdwijnen, in de hoop dat hetzelfde zal gebeuren met mijn nagedachtenis, behalve van diegenen die van me hielden tot aan mijn dood, en wier herinnering ik meeneem in mijn graf.' Die wens werd niet gerespecteerd: hij werd begraven in gewijde grond. Zijn schedel werd later verwijderd voor frenologisch onderzoek. Zijn ongepubliceerde manuscripten werden door zijn zoon verbrand.
  
  Werk
  De Sades literaire oeuvre kan worden gezien als filosofische kritiek op de moraal van zijn tijd door een uitgesproken atheïst. In zijn materialistische visie op de mens, zoals die bijvoorbeeld in l'Histoire de Juliette naar voren gebracht wordt, vormen we slechts een inwisselbaar onderdeel van een blinde natuur en zijn we elkaar onderling geen enkele rekenschap verschuldigd, omdat elke moraal die voortkomt uit consensus, religie of overheid tegennatuurlijk zou zijn. De mens zou juist de zeer individuele hartstochten moeten botvieren die hem door de natuur zijn ingeblazen, ongeacht de verschrikkelijke uitwerkingen die dat op zijn medemens heeft. De Sade illustreert dit met allerlei sadistische gruwelijkheden die tot in het absurde gaan.
  
  Zijn "pornografische" werken zijn een staalkaart van misdaden (marteling, incest, kindermoord, vader/moedermoord, genocide) en seksuele aberraties (flagellatie, coprofagie, sadisme, bestialiteit, necrofilie) die naar hartenlust door zijn libertijnse, in eigen ogen verlichte personages worden bedreven. Meestal zijn dit machthebbers als rechters, ministers, hoge geestelijken, etc., die een pervers plezier beleven aan het misbruik van hun macht en het bespotten van de gelijkheid tussen de mensen. In lange monologen verdedigen zij hun verdorvenheden evenwel in de rationele stijl van de Verlichting. (In De Sades ambivalente wereld strijden revolutionaire filosofie en een zwarte kijk op de diepste drijfveren van de mens om voorrang.)
  Sadomasochistische tendensen voeren bij de seksuele passages de boventoon, maar ook deze staan eerder in het teken van de omkering en de ontwrichting dan van de erotiek.
  
  De Sade valt bij voorkeur hypocrisie, religie en vooroordelen aan, maar ook de standpunten van verlichte filosofen (zoals Voltaire), waarbij hij opvalt door uiterst gevat, sterk, agressief en humoristisch taalgebruik. De vele herhalingen hebben zijn omvangrijke boeken echter vaak het predicaat 'onleesbaar' opgeleverd. De Sades radicale houding van 'alles zeggen', ook op het gebied van de donkere kanten van de individuele seksualiteit, maakte dat zijn werk gevierd werd door onder meer de surrealisten. Zijn werk is lang verboden geweest, wat nauwelijks door het pornografische karakter van zijn werk verklaard kan worden, maar veeleer door de nietsontziende brutaliteit ervan, en wellicht ook door het gegeven dat in De Sades werk de machthebbers zo praten zoals de onderdrukten denken dat ze praten. Het oeuvre van De Sade is in 1990 opgenomen in de Bibliothèque de la Pléiade, tussen dat van andere grote Franse schrijvers (deze uitgave werd in de Franse pers 'de hel op bijbelpapier' genoemd). Minder tekstgetrouwe uitgaven van zijn schandaalwerken zijn legio.
  
  Bibliografie
  
  Romans en vertellingen
   Dialogue entre un prêtre et un moribond, 1782, uitgegeven in 1926
   Les Cent-Vingt journées de Sodome ou l’École du libertinage (De 120 dagen van Sodom), 1785, heruitgegeven in 1904
   Aline et Valcour ou le roman philosophique, 1786, uitgegeven in 1795
   La vérité, 1787
   Les Infortunes de la vertu (1ste editie van Justine), 1787 
   Justine ou les Malheurs de la vertu (uitbreiding van Infortunes), 1788, uitgegeven in 1791
   Historiettes, Contes et Fabliaux, 1788, uitgegeven in 1926
   Eugénie de Franval, 1788
   La Philosophie dans le boudoir ou Les instituteurs immoraux, uitgegeven in 1795
   La nouvelle Justine ou les Malheurs de la vertu. Gevolgd door l’Histoire de Juliette, sa sœur, 1797-1801
   Les Crimes de l'amour, Nouvelles héroïques et tragiques, 1800
   La Marquise de Gange, 1813
   Dorcy ou la Bizarrerie du sort, uitgegeven in 1881
   Les Journées de Florbelle, verloren gegaan
   Voyage de Hollande en forme de lettres. Éd. Gilbert Lély. 1967
   Lettres et Mélanges Littéraires Écrits à Vincennes et à la Bastille, uitgegeven in 1980
  
  Toneelstukken
   L’Inconstant, 1781
   Le Prévaricateur, 1783
   La Folle Épreuve, ou le Mari crédule, 1783
   Oxtiern ou les Malheurs du libertinage, 1791
  
  Politieke pamfletten 
  
   Addresse d'un citoyen de Paris, au roi des Français (1791)
   Section des Piques. Observations presentées à l'Assemblee administrative des hopitaux (1792)
   Section des Piques. Idée sur le mode de la sanction des Lois; par un citoyen de cette Section ( 1792)
   Pétition des Sections de Paris à la Convention nationale (1793)
   Section des Piques. Extraits des Registres des déliberations de l'Assemblée générale et permanente de la Section des Piques (1793)
   La Section des Piques à ses Frères et Amis de la Société de la Liberté et de l'Égalite, à Saintes, département de la Charente-Inferieure (1793)
   Section des Piques. Discours prononcé par la Section des Piques, aux manes de Marat et de Le Pelletier, par Sade, citoyen de cette section et membre de la Société populaire (1793)
   Petition de la Section des Piques, aux representants de peuple français (1793)
   Les Caprices, ou un peu de tout (verloren gegaan)
  
  Vertalingen in het Nederlands
  
  Gesprek tussen een priester en een stervende, en andere teksten. Galge, Brugge, 1965
   Uitspraken. L.J.C. Boucher, Den Haag, 1965, F.J. Schmit en A.C. Niemeyer (red.)
  Filosofie in het boudoir. Vertaling Claude C. Krijgelmans, Walter Soethoudt, Antwerpen, 1966
  De 120 dagen van Sodom. Vertaling Claude C. Krijgelmans. Soethoudt, 1968, heruitgave De Dageraad, 1993
  De slaapkamerfilosofen. Dialogen bestemd voor de opvoeding van jongedames. Vertaling Gemma Pappot. Bert Bakker, 1968
  De 120 dagen van Sodom of De school der losbandigheid. Vertaling Hans Warren. Bert Bakker, 1969. Heruitgaven Bert Bakker, 1970, 1977, 1978, 1992
  Liefde's misdaden. Heroïsche en tragische verhalen. Vertaling Hans Warren en Gemma Pappot. Bert Bakker, 1970
  Justine of De tegenspoed der deugdzaamheid. Vertaling Gemma Pappot. Bert Bakker, 1971, heruitgaven 1980, 1992, 1994
  Zoloé en haar trawantes, of Enkele episodes uit het leven van drie mooie vrouwen, Vertaling Hans Warren. Arbeiderspers, 1973 (toegeschreven aan De Sade)
  Juliette, of De voorspoed van de ondeugd. (1e en 2e periode / 3e en 4e periode). Vertaling Hans Warren. Bert Bakker, 1972-1974, heruitgaven 1980, 1981, 1995, 1996
  Aforismen. Ad. Donker, Rotterdam, 1990
  De 120 dagen van Sodom of De school der losbandigheid. Heruitgave Lekturama, 1990
  Slaapkamergesprekken, of De immorele leermeesters. Vertaling Théo Buckinx, Bert Bakker, 1995
  De nieuwe Justine of de tegenspoed van de deugd. Vertaling Théo Buckinx, Bert Bakker, 1995
  Brieven uit de gevangenis. Bert Bakker, 1996
  Gesprek tussen een priester en een stervende. Vertaling Herwig Leus, Jef Meert Uitgeverij, heruitgave 1997
  Slaapkamergesprekken. Een erotische leerschool. Ooievaar, 1998
  God bestaat niet. Dialoog tussen een priester en een stervende. Iris, Amsterdam, 2002
  Fransen, de revolutie is moeilijker dan u denkt. De Dolle Hond, Amsterdam, 2002
  Dialoog tussen een priester en een stervende. De Dolle Hond, Amsterdam, 2002
  De 120 dagen van Sodom of De school der losbandigheid. Heruitgave Pockethuis, 2004.
  De 120 dagen van Sodom. Heruitgave Het Parool-Bibliotheek, 2005.
  Augustine de Villeblanche of liefdes list (uit: Historiettes, Contes et Fabliaux). Vertaling Jan Pieter van der Sterre. Voetnoot, 2006
  
  Over De Sade
  Rétif de la Bretonne, Anti-Justine of De wellust der liefde, Parijs, 1798
   Geoffrey Gorer, The Revolutionary Ideas of the Marquis de Sade, 1935
   Pierre Klossowski, Sade My Neighbor (Sade Mon Prochain), Editions du Seuil, Parijs, 1947
   Max Horkheimer en Theodor Adorno, essay Juliette ofwel Verlichting en moraal uit Dialectiek van de Verlichting, 1947
   Lawrence Durrell, Justine, Faber & Faber, 1957
   René Gysen, De slecht befaamde Markies de Sade, Heijnis, Amsterdam, 1961
   Peter Weiss, De vervolging van en de moord op Jean-Paul Marat opgevoerd door de verpleegden van het krankzinnigengesticht van Charenton onder regie van de heer De Sade, Appeltheater, 1963
   W.F. Hermans, Het sadistische universum I, De Bezige Bij, 1964
  Geoffrey Gorer, The Life and Ideas of the Marquis de Sade, Panther Books, 1964
   Simone de Beauvoir, Moeten wij Sade verbranden? Begeleidend essay bij een selectie uit Sade's werk en levensbeschrijving, Van Ditmar, 1965
   F.J. Schmit en A.C. Niemeyer, Uitspraken van Sade, Boucher, Den Haag, 1965
   Walter Lennig, Markies de Sade, Rowohlt Taschenbuch, 1965
   Robert Bloch, The Skull of the Marquis de Sade, Pyramid Books, 1965
  Herwig Leus, Marquis de Sade, De Galge, 1965
   Norman Gear, De Sade: een biografie, Kruseman, Den Haag, 1966
   Jacques Lacan, essay Kant avec Sade, 1966
   Guy Endore, Satan's Saint ~ De Sade: A Novel about the Man, 1966
  Otto Flake, Marquis de Sade, DTV, 1966
  R.E.L. Masters & Eduard Lea, Sex Crimes in History - Evolving concepts of sadism, lust-murder, and necrophilia from ancient to modern times, Matrix House, 1966
   Gemma Pappot, De markies De Sade: een portret uit brieven en documenten, Arbeiderspers, 1967
   Susan Sontag, essay The Pornographic Imagination, 1967
  Justine Lemercier en Juliette Lemercier, The Turkish Bath, Olympia Press, 1969
  Mordecai Richler, Bloedzeker!, Triton Pers, 1970
  
   Roland Barthes, Sade, Fourier, Loyola, Arbeiderspers, 1971, vertaling uit 1984
  De Sade, Uitgeverij De Vrijbuiter / De Schorpioen, 1971-1976 - erotische stripreeks vertaald uit het Italiaans, 58 delen
  Anton Constandse, Eros - de waan der zinnen. Essays, 1977, Meulenhoff
   W.E. Verdonk, Peut être: de betekenis van Sade's antropologie voor de ethiek: een hoofdstuk uit de problematiek van de Verlichting, Rodopi, 1977
   Andrea Dworkin, Pornography: Men Possessing Women, 1979
   Angela Carter, The Bloody Chamber and Other Stories - verhaal The Bloody Chamber, 1979
   Bzzlletin 83, Sade, themanummer met bijdragen van Arnold Heumakers, Gemma Pappot e.a., februari 1981
   Patrick J. Kearney, Geschiedenis van de Erotische Literatuur, Paragon, 1982 (vertaling van A History of Erotic Literature)
  Jean-Jacques Pauvert, Markies de Sade in Levenden Lijve, een Natuurlijke Onschuld 1740-1783, Parijs, 1986
   Angela Carter, De Sadeaanse vrouw - een cultuurhistorisch essay, Contact, 1986
   Yukio Mishima, Madame de Sade, Noordelijk Theater De Voorziening, 1986
   Annie Le Brun, Soudain un bloc d'abîme, Sade, 1986
  Maurice Blanchot, Sade et Restif de la Bretonne, Editions Complexe, 1986
  Mario Praz, Het verdrag met de slang, Synopsis, 1986
   Andrea Dworkin, Ice & Fire, HarperCollins, 1987
   J. Bremmer, Van Sappho tot de Sade: Momenten in de geschiedenis van de seksualiteit, Wereldvenster, 1988
   William E. Connolly, Political Theory & Modernity, 1988
  Annie Le Brun (red.), Petits et grands théâtres du marquis de Sade, Paris Art Center, 1989
  F. Gonzalez-Crussi, Het raadsel van de begeerte en andere erotica, Meulenhoff, 1989
   Jean-Jacques Pauvert, Markies de Sade in Levenden Lijve, Parijs, 1989
   Jean-Jacques Pauvert, Markies de Sade in Levenden Lijve, Pornograaf en Stilist 1783-1814, Parijs, 1990
   Maurice Lever, Donatien Alphonse François, marquis de Sade, Fayard, 1991
   Donald Thomas, Markies de Sade, Citadel Press, New York, 1992
   Arnold Heumakers, Schoten in de concertzaal: over literatuur, politiek en het Kwaad, Arbeiderspers, 1993
   Thomas Moore, De ziel van seks. Een leven als liefdesdaad, Servire, 1994
   D.S. Thomas, Markies de Sade: de definitieve biografie, Amsterdam, 1995
   Stuart Hood, Introducing Marquis de Sade, Totem Books, 1995
   Margaret Crosland, Sade's Wife: The Woman Behind the Marquis, Peter Owen Publishers, 1995
  Milan Kundera, De traagheid, Ambo, 1995 (vertaling van La Lenteur)
   Deepak Narang Sawhney, The Divine Sade, 1996
   Francine du Plessix Gray, At Home with the Marquis De Sade, Pimlico, 1998
   Neil Schaeffer, The Marquis de Sade: A Life, Knopf, 1999
   Deepak Narang Sawhney, Must We Burn Sade?, Humanity Books, 1999
   Mary Ann Mitchell, Sips of Blood (Marquis de Sade #1), Leisure Books, 1999
   Mary Ann Mitchell, Quenched (Marquis de Sade #2), Leisure Books, 2000
   Mary Ann Mitchell, Cathedral of Vampires (Marquis de Sade #3), Leisure Books, 2002
  Hans-Jürgen Döpp, Sadomasochism, Parkstone Press, 2002
   Mary Ann Mitchell, Tainted Blood (Marquis de Sade #4), Leisure Books, 2003
   Atte Jongstra, De tegenhanger, Querido, Amsterdam, 2003
   Anton Proosdij, Sade zaken. De 150 eenvoudige passies uit De 120 dagen van Sodom van D.A.F. de Sade, Papieren Tijger, 2003
   Mary Ann Mitchell, The Vampire de Sade (Marquis de Sade #5), Leisure Books, 2004
   Mary Ann Mitchell, In the Name of the Vampire (Marquis de Sade #6), Leisure Books, 2005
   Gerrit Komrij, Komrij's Kakafonie. Encyclopedie van de stront, De Bezige Bij, Amsterdam, 2006
  A.G.L. de Pelleport, De Bohemiens, Prometheus, 2006
  Pierre Courage, De pornografische verleiding: Verslag van een leeservaring, Aspekt, 2008
   Jean-Marc Piret, De geschiedenis als slachtbank. Reflexieve modernisering en de wet bij Joseph de Maistre, Marquis de Sade en G.W.F. Hegel, VUBPRESS, Brussel, 2009
  Ian Buruma, Grenzen aan de vrijheid: Van de Sade tot Wilders, Lemniscaat, 2010
  Bart Van Loo, O Vermiljoenen Spleet! Seks, Erotiek en Literatuur, Manteau, 2010
   Jan Willem Geerinck, De Geschiedenis van de Erotiek: Van Holbewoner tot Markies de Sade, Antwerpen, 2011
   F.L. Holthoon, Terug naar de Verlichting, Damon VOF, 2013
   Dr. Ivan Bloch, Marquis de Sade: The Man and His Age, Magnolia Books, 2013
  Sasha Grey, The Juliette Society (Het Juliette Genootschap), Sphere, Londen, 2013
   Abnousse Shalmani, Khomeini, Sade en Ik, Grasset, Parijs, 2014
   Lode Lauwaert, Markies de Sade. Essays over ethiek en kliniek, literatuur en natuur, Pelckmans, 2014
  Henry Martyn Lloyd, Sade's Philosophical System in its Enlightenment Context, Springer International Publishing, 2018
  Marquis de Sade - 100 Erotic Illustrations, Goliath, 2018 (prentenboek met de oorspronkelijke gravures uit De Sades werken)
  David Huckvale, Terrors of the Flesh, McFarland & Co., 2020
  Alyce Mahon, The Marquis de Sade and the Avant-Garde, Princeton University, 2020
  
  Markies de Sade in populaire cultuur
  
  Films
  Films gebaseerd op de werken van De Sade, biopics en films waar gerefereerd wordt naar De Sade.
  L'Age d'Or (1930), van Luis Buñuel
  Nazarín (1959), van Luis Buñuel
  Le Vice et la Vertu (1963), van Roger Vadim
  The Skull (1965), van Freddie Francis
  Marat/Sade (1967), van Peter Brook
  I, Marquis de Sade (1967), van Richard Hilliard
  De Sade (1969), van Cy Endfield, Roger Corman (onvermeld) en Gordon Hessler (onvermeld)
  Marquis de Sade: Justine (1969) van Jess Franco
  Beyond Love and Evil (1969), van Jacques Scandelari
  La Voie Lactée (1969), Luis Buñuel
  Juliette de Sade (1969), van Warren Kiefer
  Eugenie (1970), van Jess Franco
  Justine de Sade (1972), van Claude Pierson
  Eugenie de Sade (1973), van Jess Franco
  Woman Hell: Woods are Wet (1973), van Tatsumi Kumashiro
  How to Seduce a Virgin (1974), van Jess Franco
  Poor Cecily (1974), van Lee Frost
  Justine and Juliette (1975), van Mac Ahlberg
  Salo, or the 120 Days of Sodom (1975), van Pier Paolo Pasolini
  Eugénie de Franval (1975), van Louis Skorecki
  As Deliciosas Traições do Amor (1975), van Phydias Barbosa, Domingos de Oliveira en Tereza Trautman
  Justine (1976), van Stewart Mackinnon
  Doriana Grey aka Die Marquise von Sade (1976), van Jess Franco
  Monsieur Sade (1977), van Jacques Robin
  Cruel Passion (1977), van Chris Boger
  House of De Sade (1977), van Joe Davian (pornofilm)
  The Wretches Are Still Singing (1979), van Nikos Nikolaidis
  Eugenie (History of a Perversion) (1980), van Jess Franco
  Sinfonía Erótica (1980), van Jess Franco
  O Castelo das Taras (1982), van Julius Belvedere
  Cries of Pleasure (1983), van Jess Franco
  Too Naughty to Say No (1985), van Humphry Knipe (pornofilm)
  Sodoma & Gomora (1986), van Dimitris Kollatos
  Marquis de Sade's Prosperities of Vice (1988), van Akio Jissôji
  Waxwork (1988), van Anthony Hickox
  Marquis (1989), van Henri Xhonneux
  Night Terrors (1993), van Tobe Hooper
  Marquis de Sade (1994), van Joe D'Amato en Luca Damiano (pornofilm)
  Philosophy in the Bedroom (1995), van Tony Guzman
  Marquis de Sade (1996), van Gwyneth Gibby
  Biography: Marquis de Sade: The Depraved Aristocrat (1997), van Agnes Nixon (documentaire)
  Island, Alicia (1998), van Ken Yunome
  Helter Skelter (2000), van Jess Franco
  Sade (2000), van Benoît Jacquot
  Quills (2000), van Philip Kaufman
  Marquis de Sade (2002), (pornofilm)
  Masters of Darkness - The Marquis De Sade: Pornographer or Prophet?, van Paul Yule (documentaire)
  The Sentimental Education of Eugénie (2005), van Aurelio Grimaldi
  Šílení (2005), van Jan Švankmajer
  La Marquis De Sade (2005), (pornofilm)
  Twin Babes 6 & The Marquis De Sade  (2005), (pornofilm)
  Melancholia (2011), van Lars von Trier
  Marquis De Sade: The Sexual Deviant (2011), (pornofilm)
  The Cult (2012), van Gazzman (pornofilm)
  Tom, Sally and the Marquis de Sade (2013), van George Spencer (documentaire)
  Justine (2016), van Jac Avila
  
  Muziek
  Marquis de Sade: Een Franse postpunk-band actief uit 1977.
  Anne Linnet & Marquis De Sade: Een Deens muziekproject.
  In de jaren '90 heeft het Duitse New age-project Enigma een aantal nummers over de seksuele verlangens van De Sade gemaakt, namelijk Sadeness (Part I) (1990), Mea Culpa (Part II) (1991) en Sadeness (Part II) in 2016.
  
  Externe links
    Franse Wikisource, diverse werken van De Sade
    Marquis de Sade
    Gutenberg project - boeken van de markies de Sade
    Marquis de Sade elibrary -- Diverse werken in PDF formaat
    Dialoog tussen een priester en een stervende
    Florville en Courval
    Marquis de Sade op Goodreads.com
    Marquis de Sade in IMDb
    Markies de Sade op Boekmeter.nl
  
  Franse adel
  Frans schrijver
  18e-eeuws schrijver
  19e-eeuws schrijver
  Frans toneelschrijver
  Frans filosoof
  Frans atheïst
  Frans militair
  Frans activist
  Frans revolutionair
  Frans criticus
  Frans crimineel
  Bdsm
  Erotische literatuur
  Pornografie
  Schandaal in Frankrijk
  Eponiem