title: Heliconius
text: Heliconius is een geslacht van vlinders uit de onderfamilie Heliconiinae en de familie Nymphalidae. De soorten van dit Amerikaanse geslacht zijn de kleurrijkste in deze onderfamilie. Het zijn langlevende, langzaamvliegende vlinders die vaak in tropische vlindertuinen worden gehouden. Er zijn exemplaren bekend die zeven tot acht maanden oud werden. Veel soorten leggen hun eieren op één enkele soort passiebloem, de specifieke waardplant van de rupsen. Andere soorten zijn minder specifiek en leggen hun eieren op meer soorten passiebloemen.
  
  De meeste soorten komen voor in de Caraïben, Zuid- en Midden-Amerika. Heliconius charitonius heeft de noordelijkste verspreiding; deze soort komt voor tot in de zuidelijke Verenigde Staten.
  
  Leggen van eieren 
  De meeste soorten leggen een ei per keer, terwijl andere soorten hun eieren in cirkelvormige patronen leggen. Sommige soorten leggen een massa eieren per keer op nieuwe groeischeuten, terwijl andere soorten kleine clusters eieren leggen of de eieren leggen in netjes gerangschikte rijen. De eieren worden alleen op ranken, steunblaadjes en de punten van bladeren gelegd. Het duurt drie tot negen dagen voordat de eieren uitkomen.
  
  Passiebloemen hebben in de loop van de evolutie technieken ontwikkeld om zich te wapenen tegen de vlinders. Ze ontwikkelden extraflorale nectarklieren die insecten als mieren aantrekken die de planten vervolgens beschermen tegen de vlinders. Ook zijn er extraflorale nectarklieren die op eitjes lijken (“schijneitjes”), waardoor de vlinders denken dat de plant al bezet is en deze verder ongemoeid laten. Dit is een voorbeeld van mimicry van Bates. Bij de passiebloemen en de vlinders is er sprake van co-evolutie.
  
  Rupsen 
  De meeste rupsen beginnen hun leven met het opeten van de eierschaal voor de nutriënten, maar een aantal soorten verlaten de eierschaal meteen zodra ze zijn uitgekomen. De rupsen van de meeste soorten die een ei per keer leggen zijn kannibalistisch en zullen de concurrentie uitschakelen. Maar er zijn ook soorten waarbij de rupsen in grote gemeenschappen leven en de passiebloemen gezamenlijk consumeren.
  
  Gedurende het larvale stadium van twee tot drie weken vervellen de rupsen vier keer. Aan het einde van het larvale stadium zoekt de rups een plek om een cocon te spinnen. Na 24 tot 48 uur verandert de rups in een pop. De poppen van zijn meestal wit tot beige. Ze zijn bedekt met veel stekels en hebben een aantal metaalkleurige plekken.
  
  Poppen 
  De poppen zijn meestal moeilijk te vinden omdat ze verborgen zitten en gecamoufleerd zijn. Meestal duurt het 8 tot 12 dagen voordat de volledige metamorfose heeft plaatsgevonden en de volwassen vlinder tevoorschijn komt. Voordat de vlinder uitkomt, wordt de pop doorschijnend en worden de kleuren van de vlinder zichtbaar. Voordat de vlinder uitkomt, pompt hij bloedt in zijn vleugels om deze te vergroten en te versterken. In dit stadium is de vlinder kwetsbaar en hij zal meestal in de ochtend uitkomen, waarbij hij zijn vleugels vergroot en een enzym uitscheidt om de vleugels te verharden. Dit duurt meestal maar een paar minuten, waarna de vlinder binnen een uur vliegklaar is.
  
  Paring 
  
  Mannetjes van veel soorten hebben geurschubben met feromonen op hun achtervleugels en kunnen vrouwtjes veroveren door ze te besproeien met de feromonen. De mannetjes doen dit door de voorvleugels over de achtervleugels te wrijven terwijl ze fladderen, waardoor de feromonen vrijkomen. Als het vrouwtje het mannetje niet accepteert zal ze een klier op haar abdomen tonen en met haar vleugels fladderen om een geur te verspreiden die het mannetje afschrikt.
  
  Bij sommige soorten zoals kan het mannetje dagen bij een vrouwelijke pop blijven hangen. Vlak voordat het vrouwtje uitkomt, zal het mannetje de huid van de pop penetreren en met haar paren als ze uitkomt. Soms concurreren meerdere mannetjes om een vrouwelijke pop.
  
  De verschillende soorten kunnen ook hybridiseren zoals tussen Heliconius melpomene en Heliconius cydno en tussen Heliconius erato en Heliconius himera.
  
  Voeding en leefwijze van de volwassen vlinders 
  Volwassen vlinders voeden zich zowel met nectar als met nutriënten die ze extraheren uit stuifmeel. Het eten van nutriënten uit stuifmeel zorgt ervoor dat deze vlinders langer leven dan de vlinders uit andere geslachten, omdat nectar alleen een bron van koolhydraten vormt en stuifmeel ook andere nutriënten bevat. Nadat ze stuifmeel hebben verzameld met hun roltong scheiden ze een vloeistof uit om het stuifmeel in suspensie te houden. De vlinders houden dit mengsel enkele uren bij zich. Uit het stuifmeel komen aminozuren en proteïnes vrij die door de vlinders worden opgenomen. De stuifmeelkorrels zelf worden door de vlinders niet verteerd. Door de mogelijkheid om zich met nutriënten uit stuifmeel te voeden, kunnen de vlinders wel enkele maanden leven. Ook kunnen de vlinders zich voeden met sap van rottend fruit.
  
  De vlinders voeden zich met stuifmeel en nectar van planten uit de geslachten Lantana, Psiguria en Gurania. De vlinders zijn giftig doordat ze cyanogenen aanmaken van aminozuren, die ze uit stuifmeel halen.
  
  De vlinders verzamelen zich tegen de avond en overnachten op gemeenschappelijke slaapplaatsen, waarbij ze op hun kop hangen.
  
  Mimicry van Müller 
  Mimicry van Müller is een fenomeen waarbij verschillende, gevaarlijke (bijvoorbeeld giftige) soorten elkaar in uiterlijk nabootsen. Dit treedt bij Heliconius onder andere op tussen Heliconius melpomene en Heliconius erato. Deze soorten komen in een groot aantal kleurvariaties voor waarbij vergelijkbare kleurvariaties van de twee soorten in hetzelfde verspreidingsgebied voorkomen.
  
  Soorten 
   Heliconius antiochus (, 1767)
   Heliconius arcuatus (, 1779) nomen oblitum
   Heliconius astraea , 1897
   Heliconius atthis , 1847
   Heliconius aventina , 1925 nomen dubium
   Heliconius besckei , 1857
   Heliconius burneyi (, 1826)
   Heliconius charitonia (, 1767) - Zebravlinder
   Heliconius choarina (, 1872)
   Heliconius clysonymus , 1817
   Heliconius clysonymus hygiana , 1867
   Heliconius congener , 1890
   Heliconius cydno , 1847
   Heliconius cydno weymeri , 1896
   Heliconius demeter , 1897
   Heliconius demeter eratosignis (, 1925)
   Heliconius egeria (, 1775)
   Heliconius eleuchia , 1854
   Heliconius eleuchia primularis , 1869
   Heliconius elevatus , 1901
   Heliconius elevatus lucian , 1960
   Heliconius emilius , 1912 nom. dub.
   Heliconius ennius , 1891
   Heliconius erato (, 1764)
   Heliconius erato amphitrite , 1901
   Heliconius erato cyrbia (, 1819)
   Heliconius erato dignus , 1923
   Heliconius erato favorinus , 1874
   Heliconius erato hydara (, 1867)
   Heliconius erato microclea , 1907
   Heliconius erato petiveranus (, 1847)
   Heliconius erato phyllis (, 1775)
   Heliconius ethilla (, 1819)
   Heliconius ethilla adela , 1912
   Heliconius ethilla claudia , 1881
   = Heliconius assimilis , 1921
   Heliconius ethilla narcaea (, 1819)
   Heliconius ethra (, 1831)
   Heliconius fassli , 1912 nom. dub.
   Heliconius fruhstorferi , 1899
   Heliconius hecale (, 1775)
   Heliconius hecale anderida (, 1852)
   Heliconius hecale humboldti , 1928
   Heliconius hecale novatus , 1867
   = Heliconius schulzi , 1899
   Heliconius hecale paraensis , 1900
   Heliconius hecale quitalena (, 1852)
   Heliconius hecale sulphureus , 1893
   Heliconius hecale vetustus , 1873
   Heliconius hecalesia , 1853
   Heliconius hecalesia longarena (, 1875)
   Heliconius hecuba (, 1858)
   Heliconius hecuba crispus , 1885
   Heliconius hermathena (, 1853)
   Heliconius heurippa (, 1853)
   Heliconius hewitsoni , 1875
   Heliconius hierax , 1869
   Heliconius himera , 1867
   Heliconius hippola (, 1867) nom. dub.
   Heliconius hortense , 1844
   Heliconius ismenius , 1817
   Heliconius leucadia , 1862
   Heliconius melpomene (, 1758)
   Heliconius melpomene aglaope , 1862
   Heliconius melpomene amaryllis , 1862
   Heliconius melpomene nanna , 1899
   Heliconius melpomene penelope , 1894
   Heliconius melpomene vulcanus (, 1865)
   Heliconius melpomene xenoclea (, 1853)
   Heliconius metaphorus (, 1883
   Heliconius nattereri , 1865
   Heliconius numata (, 1780)
   = Heliconius pione , 1816
   Heliconius numata aulicus , 1884
   Heliconius numata aurora , 1862
   = Heliconius gradatus , 1893
   Heliconius numata euphone , 1862
   = Heliconius mixta , 1927
   Heliconius numata ignotus , 1917
   Heliconius pachinus , 1871
   Heliconius pardalinus (, 1862)
   Heliconius pardalinus radiosus , 1873
   = Heliconius fortunatus , 1884
   Heliconius ricini (, 1758)
   Heliconius rubellius , 1892 nom. dub.
   Heliconius sapho (, 1782)
   Heliconius sara (, 1793)
   Heliconius seitzi , 1916 nom. dub.
   Heliconius seraphini , 1932 nom. dub.
   Heliconius sergestus , 1894
   Heliconius telesiphe (, 1847)
   Heliconius timareta (, 1867)
   Heliconius wallacei , 1866
   Heliconius wallacei clytia (, 1775)
   Heliconius wernickei , 1906 nom. dub.
   Heliconius xanthocles , 1862
  
  Nomina nuda 
   Heliconius celia , 1847 (nomen nudum)
   Heliconius choanita , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius claudina , 1847 (nom. nud.)
   Heliconius cratena , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius elvira , 1847 (nom. nud.)
   Heliconius eroxena , 1847 (nom. nud.)
   Heliconius marinetta , 1847 (nom. nud.)
   Heliconius matuna , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius mexicanus , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius nerina , 1847 (nom. nud.)
   Heliconius phaena , 1847 (nom. nud.)
   Heliconius siphelia , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius tessala , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius thusania , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius vilis , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius xithelia , 1865 (nom. nud.)
   Heliconius zerbinetta , 1847 (nom. nud.)
  
  Niet meer in dit geslacht 
   Heliconius aliphera (, 1819) =Eueides aliphera
   Heliconius aoede (, 1816) = Neruda aoede
   Heliconius doris (, 1771) = Laparus doris
   Heliconius godmani , 1882 = Neruda godmani
   Heliconius heliconioides , 1861 = Eueides heliconioides
   Heliconius metharme (, 1848) = Neruda metharme
   Heliconius procula (, 1847) = Eueides procula
  
  Externe links 
   Butterflies of the World, 1998, Firefly Books, Valerio Sbordoni, Saverio Forestiero 
   Heliconius butterflies and Passiflora, Hoofdstuk 19, Ronald Boender in Passiflora Passionflowers of the World, Torsten Ulmer & John M. MacDougal with drawings by Bettina Ulmer, Timber Press, 
   Passiebloemen, John Vanderplank, 1996, Nederlandse vertaling: Nationale Collectie Passiflora, 
   Heliconius and related genera, 1994, Helmuth & Ruth Holzinger, Sciences Nat, Venette, pp. 1-328, pl. 1-51 
   Heliconius Butterflies, Dara O’Connor, Dave Ritchie, Jennifer Brenner, online versie hier
   Tree of Life: Heliconius
   Engelstalige site over Heliconius
  
  Heliconiinae