title: Tsjadische talen
text: De Tsjadische talen worden gesproken in Centraal- en West-Afrika, in het gebied rond het Tsjaadmeer. De grootste Tsjadische taal is het Hausa, dat gesproken wordt als eerste taal door zo'n 24 miljoen mensen. Hausa dient ook als lingua franca in West-Afrika; zo'n 40 tot 50 miljoen mensen spreken Hausa als tweede taal. De meeste andere Tsjadische talen hebben niet meer dan een paar duizend sprekers; veel van de talen worden bedreigd met uitsterven vanwege de groeiende dominantie van het Hausa.
  
  De taalfamilie bestaat uit 195 erkende talen en is daarmee verreweg de grootste tak van de Afro-Aziatische talen. De talen worden gesproken in de Centraal-Afrikaanse Republiek, Kameroen, Niger, Nigeria en Tsjaad. Zo'n 25% van de talen die in Nigeria gesproken worden zijn Tsjadische talen; ze worden voornamelijk in het noordoostelijk deel van het land gesproken.
  
  Vanwege de oost-westverspreiding van de Tsjadische talen, langs de zuidkant van de Sahara, denken sommige experts dat de Tsjadische oertalen gesproken werden door volkeren langs de zuidoever van de Paleotsjadische Zee, een enorme binnenzee waar het huidige Tsjaadmeer een overblijfsel van is. Toen de zee begon te krimpen en het gebied droger werd, zijn sprekers van Tsjadische talen mogelijk weggetrokken naar hoger gelegen gebieden.
  
  Tsjadische talen zijn toontalen. Er worden twee (in sommige talen drie) verschillende toonhoogten gebruikt om woorden en andere betekenisdragende eenheden van elkaar te onderscheiden.
  
  Indeling 
  De Amerikaanse taalkundige Paul Newman deelde de taalfamilie in 1977 op in vier hoofdgroepen. Deze indeling is sindsdien algemeen geaccepteerd geraakt.
  
   De West-Tsjadische talen
   Tak A (43 talen)
   Hausa en Gwandara (2 talen), Niger, Nigeria
   Bole-Tangale (21 talen), Nigeria
   Ron-Fyer (12 talen), Nigeria
   Angas-Gerka (7 talen), Nigeria
   Tak B (29 talen)
   Bade-Ngizim (5 talen), Nigeria
   Noord-Bauchi (10 talen), Nigeria
   Barawa (14 talen), Nigeria
   De Biu-Mandaratalen
   Tak A (64 talen)
   Tera-Ga'anda (5 talen), Nigeria
   Bura-Marghi (8 talen), Nigeria
   Higi (4 talen), Kameroen en Nigeria
   Mandara-Lamang (10 talen), Kameroen en Nigeria
   Mafa-Mofu (18 talen), Kameroen
   Sukur (1 talen), Nigeria
   Daba (6 talen), Kameroen en Nigeria
   Bata-Bacama (12 talen), Kameroen en Nigeria
   Tak B (13 talen)
   Kotoko-Yedina (10 talen), Kameroen, Nigeria en Tsjaad
   Musgu (3 talen), Kameroen en Tsjaad
   Gidar (1 taal), Kameroen
   De Oost-Tsjadische talen
   Tak A (18 talen)
   Sumrai-Miltu (10 talen), Tsjaad
   Nancere-Gabri (6 talen), Tsjaad
   Kwang-Kera (2 talen), Tsjaad en Kameroen
   Tak B (19 talen)
   Dangla (14 talen), Tsjaad
   Mukulu (1 talen), Tsjaad
   Sokoro (4 talen), Tsjaad
   De Masatalen (8 talen)
   Herdé (Zime), Tsjaad
   Pévé, Tsjaad
   Massa (Masana, Masa), Tsjaad
   Mesme, Tsjaad
   Marba, Tsjaad
   Musey, Tsjaad
   Ngete, Tsjaad
   Zumaya (uitgestorven), Kameroen
  
  Referenties
  
  Externe links 
   Chadic Newsletter
   Web resources for Chadic languages