title: Léopoldine Hugo
text: Léopoldine Cécile Marie Pierre Catherine Hugo (Parijs, 28 augustus 1824 - Villequier, 4 september 1843, verdronken) is de oudste dochter van de literator Victor Hugo en Adèle Foucher.
  
  Biografie
  Op 28 augustus 1824 werd in de Rue de Vaugard 88 in Parijs het tweede kind van Adèle Foucher en de inmiddels al befaamde dichter Victor Hugo geboren, genaamd Léopoldine. Hun oudste kind Léopold leefde slechts enkele maanden. De naamgeving voert terug op de vader van Victor Hugo, Joseph Léopold Sigisbert Hugo, een generaal tijdens het eerste keizerrijk. Léopoldine  werd vaders oogappel en hij sprak haar aan  met de koosnamen Didine of kortweg Didi.
  
  Ondanks de uitgesproken antiklerikale inslag van Victor Hugo groeide Léopoldine op als een devote katholiek en werd de Eerste Heilige Communie van Léopoldine in 1836 traditioneel  gevierd. Na de mis, onder andere bijgewoond door twee literaire grootheden van die tijd Alexander Dumas en Théophile Gautier, volgde een banket ten huize Hugo.
  
  Léopoldine genoot de aandacht van veel huwelijkspretendenten, waaronder ook haar toekomstige echtgenoot Charles Vacquerie, welke ze al op veertienjarige leeftijd leerde kennen tijdens een bezoek van de familie Hugo aan de redersfamilie Vacquerie in hun woonplaats Villequier aan de benedenloop van de Seine. De veertienjarige Léopoldine en de eenentwintigjarige Charles zien in elkaar toekomstige echtgenoten, maar vader Hugo vindt haar de komende jaren nog te jong om een huwelijk aan te gaan en wil zijn geliefde dochter niet missen.
  
  Dat verschillende familieleden Vacquerie in de rouw zijn, vraagt tevens uitstel. Na vijf jaar geduld vindt de huwelijksvoltrekking plaats op 15 februari 1843 in de Église Saint-Paul-Saint-Louis in Parijs in strikt besloten kring.
  
  Op 2 september van dat jaar arriveert het paar in Villequier en op maandag 4 september zet Charles zich om tien uur aan boord van een nieuwe door zijn oom Pierre Vacquerie, een oud-zeeman, gebouwde wedstrijdkano. Zijn oom en diens elfjarige zoontje Arthur bemannen de kano eveneens. Zij willen afvaren naar notaris van Villequier, mr. Bazire, te Caudebec aan dezelfde rechter Seine-oever stroomopwaarts voor de afwikkeling van de nalatenschap van de kort tevoren overleden vader van Charles. Het zal om een half uur varen gaan.
  
  Op het moment van vertrek vraagt Charles aan Léopoldine mee te gaan, maar zij weigert omdat zij zich nog niet gekleed heeft. De drie verwachten tegen lunchtijd weer terug te zijn. Even later komt Charles terug om twee zware keien aan de voet van het huis in de kano te plaatsen als extra ballast. Léopoldine roept om alsnog mee te gaan en haar vijf minuten tijd te geven. Mevrouw Vacquerie drukt hen op het hart voor lunchtijd weer terug te zijn, maar heeft daar zelf een hard hoofd in vanwege het uitblijven van wind om te kunnen zeilen. De boot vordert dan ook langzaam.
  
  Na gedane zaken probeert de notaris de vier opvarenden te overreden om niet over water terug te gaan vanwege het onstuimig geworden water van de Seine. Hij biedt hen zijn rijtuig aan, maar de vier bedanken hiervoor. 
  
  Oom Vacquerie zit aan het roer wanneer plotseling een hevige windvlaag opsteekt, op het zeil slaat en de kano doet kapseizen. Boeren op de andere oever zien Charles weer boven water komen en horen hem schreeuwen, vervolgens al duikend weer onder water verdwijnen, opnieuw bovenkomen en opnieuw duiken. Dit herhaalt zich zes maal. Zij gaan ervan uit dat het spelenderwijs is, dat hij probeert zijn vrouw los te rukken die zich krampachtig onder de omgeslagen kano moet hebben vastgegrepen. Charles is een uitstekend zwemmer die niet snel zal verdrinken. Het vermoeden ontstaat – misschien kenmerkend voor die tijd waarin de romantiek hoogtij viert - dat Charles, wanhopig dat hij zijn zwangere vrouw niet heeft kunnen redden, opzettelijk de dood heeft gekozen. Uiteindelijk worden bij de weduwe Vacquerie de drenkelingen het huis binnen gedragen.
  
  Léopoldine in het werk van haar vader
  Victor Hugo op de terugreis van een verblijf in Spanje met zijn maîtresse, de actrice  Juliette Drouet, kwam pas vier dagen later in Rochefort op de hoogte van de dood van zijn dochter doordat zijn oog viel op een overlijdensbericht in een opengeslagen exemplaar van Le Siécle op 9 september. Hij arriveert twee dagen later in Parijs en zal pas in september 1846 in staat zijn om de confrontatie met het graf van zijn dochter aan te gaan. Aan haar nagedachtenis zal hij talrijke gedichten wijden, waarvan het Demain à láube als het meest indrukwekkende beschouwd wordt. Hij maakt  in de herfst 1843 kennis met de schrijfster Léonie d’Aunet die hem inspireerde tot het schrijven van Les Contemplations, waarin hij de rouw om zijn dochter vorm geeft. Enkele jaren zal hij als schrijver niet productief zijn. Tien jaar later tijdens zijn ballingschap op het eiland Guernsey zal hij in een spiritistische seance ten huize van de schrijfster Delphine de Girardin een dialoog voeren met een vrouwelijke geest waarvan hij aanneemt dat die van Léopoldine is. Hugo was een groot wandelaar. Jaarlijks maakte hij een pelgrimage naar het graf van Léopoldine vanuit Le Havre naar Villequier. Lopend van het station van Yvetot naar Villequier, zo’n vijftien kilometer, doorkruiste hij zeker het bos van Trait-Maulévrier. Maar de aldaar niet aanwezige bergen en wouden, die wel figureren in het gedicht Demain à l’aube kunnen als metaforen opgevat worden, symbolische obstakels die hij moet overwinnen om zijn dochter te bereiken. Op haar graf staan nog steeds heideplantjes.
  
  De jongere zus Adèle, die dertien was ten tijde van de verdrinking van Léopoldine, werd sterk door haar dood geraakt. Zij sterft 70 jaar later in een krankzinnigengesticht. Haar broers Charles en François-Victor volgen in 1852 hun vader in diens vrijwillige ballingschap naar Jersey, beiden sterven al op middelbare leeftijd. Geen van de vijf kinderen van Victor Hugo overleeft hem.
  
  Gedicht van Victor Hugo als eerbetoon aan zijn dochter Léopoldine 
  
  Hugo schreef het gedicht op 4 oktober 1847 maar antedateerde het naar 3 september, de vooravond van  de dood van Léopoldine. Het werd als gedicht XV uit Pauca meae (enige verzen voor mijn dochter) in het vierde boek van Les Contemplations in 1856 gepubliceerd. Zelf gaf hij het gedicht geen titel mee, in de literatuur staat het vers bekend als Dès l’aube. Het gedicht is naar de Franse klassieke poëtische traditie in alexandrijnen geschreven: zesvoetige jambische versregels, waarbij enkel de regels met vrouwelijk of slepend eindrijm (“campagne” en “montagne” in dit vers) dertien lettergrepen bevatten in plaats van twaalf, waarmee de regels met een mannelijk of staand eindrijm eindigen. Deze regelmatige afwisseling van de onbeklemtoonde en de beklemtoonde lettergreep, de jambe, doet het gedicht in de maat lopen. De drie kwatrijnen bezitten een kruislings rijmschema. Een  vertaling dient volledige recht te doen aan deze formele kenmerken van de oorspronkelijke tekst.
  
  De lezer niet vertrouwd met de biografische achtergrond van het vers zal in de voorlaatste regel verrast worden door de dramatische afloop. Bekend met de ontstaansgeschiedenis van het gedicht, zullen “de zeilen” uit de laatste strofe gelezen kunnen worden als verwijzing naar het noodlottige ongeluk op het water, het plotseling door een windvlaag overbelaste zeil dat de kano deed kapseizen en zijn dochter deed verdrinken.
  
  Met de publicatie in 1856 van de gedichtenbundel Les Contemplations, welke156 gedichten in zes delen omvat, kwam een einde aan de lange periode van stilte van Hugo. De gedichten verbeelden de noodzaak om weer een zinvol bestaan te leiden. De bundel omvat twee delen, Autrefois (1830-1843) en het deel Aujourd’hui (1843-1853) , waarin de dood van Léopoldine centraal staat. In boek IV Pauca meae (Un peu de moi), een paar herinneringen voor mijn dochter,  probeert de dichter over de dood heen contact met zijn dochter te maken. In Deel V En marche is het thema de herwonnen energie en het zoeken naar een meditatieve weg om zijn ballinbgschap zin te geven. De epiloog met de betekenisvolle titel A celle qui est resté en France is eveneens gewijd aan Léopoldine.
  
  Bronvermelding 
   Les Contemplations, édition établie et annotée par Pierre Albouy, NRF, 1967 (Bibliothèque de la Pléiade). Nouvelle édition : Œuvres poétiques, tome 2 : Les Châtiments, Les Contemplations, Gallimard, 1993.
   William Beauchamp, « An Introduction to French Poetry : Hugo’s Demain, dès l’aube… », The French Review, vol. 49, no 3, février 1976, p. 381–387 (JSTOR 390177). 
   Neal Oxenhandler, « The Discourse of Emotion in Hugo’s Demain, dès l’aube… », French Forum (en), vol. 11, no 1, janvier 1986, p. 29–39 (JSTOR 40551739).
   T. M. Pratt, « Léopoldine Revisited: A Reading of Victor Hugo’s Demain, dès l’aube… », Nottingham French Studies, vol. 26, no 2, octobre 1987, p. 17–23 (DOI 10.3366/nfs.1987-2.003).
  
  Victor Hugo