title: Jean Daetwyler
text: Jean (Hans August) Daetwyler (Bazel, 24 januari 1907 – Sierre, 4 juni 1994) was een Zwitsers componist en dirigent.
  
  Levensloop 
  Daetwyler is een zoon van August Daetwyler en Elisa Frieda Vohrer. Tot zijn 7e levensjaar blijven zij in Bazel wonen. In 1913 kreeg zijn vader, een confiseur van beroep, een nieuwe baan in Bulle in de Chocolade-fabriek Broc en de familie vertrekt naar het kanton Wallis. Deze tweetalige grensregio tussen francofoon en Duitstalig Zwitserland is voor de toekomst van Jean in Sierre heel belangrijk. Op achtjarige leeftijd begint hij met het vioolspel. Na het einde van de Eerste Wereldoorlog zette hij zijn studies voort bij Raphaël Radraux, een in de oorlog verminkte Fransman. Bij hem kreeg hij ook tromboneles. 
  
  Zijn eerste kleine compositie schreef Daetwyler in november 1919, een solo voor viool met de titel Souvenirs des montagnes de la Gruyère. Jean wil muziek studeren, maar dat stuit op tegenstand van zijn vader. Op gezag van vader volgde hij daarom eerst een opleiding in een handelskantoor. Aansluitend werd hij militair op de Rekrutenschule. Daar werd zijn muzikaal talent spoedig ontdekt en hij werd trompettist in de kazerne van Colombier. 
  
  Nadat hij de Rekrutenschule afgesloten had wilde hij de muziek in. In Parijs studeerde hij eerst aan het Conservatoire national supérieur de musique en aansluitend aan de Schola Cantorum de Paris, waar hij vanaf 1927 leerling was van Vincent d'Indy, Charles Koechlin, Guy de Lioncourt, Albert Bertelin, Amédée Gastoué, Jean de Valois en Paul Le Flem, zonder financiële steun van zijn familie. Om zijn studie te financieren speelde hij in de bioscoop als begeleiding van stomme films en speelde als violist en als trombonist in het Casino-orkest in het bekende Folies-Bergères en in het theater Mogador. Daarnaast werkte hij als Parijse correspondent van het dagblad La Liberté in Fribourg. 
  
  Tijdens deze jaren maakte hij kennis met Augusta Celina Folly, genoemd Duta. Zijn tweede compositie voor solo viool Sérénade pour Duta werd aan deze dame opgedragen. In 1933 tijdens een reis naar Zwitserland huwde hij Duta. Samen kregen ze drie kinderen, Chantal (1933), Monette (1938) en Roland (1943).
  
  In 1935 stapte Daetwyler over naar de École César-Franck in Parijs, die was opgericht na een scheuring bij de Schola Cantorum. Hij deed er in juni 1937 examen voor orkestdirectie, contrapunt en fuga en Gregoriaanse zang en werd er docent.
  
  In 1938 ging hij naar Zwitserland terug en werd dirigent en artistiek directeur van de «La Gérondine», Harmonie municipale de Sierre, een functie die hij 40 jaren zou vervullen. In 1939 kreeg hij van de Zentral Walliser Musikverband de opdracht een mars als "Intocht- en Ontvangst-mars" te componeren. Daaruit kwam de Marignan mars, die in het trio het "Walliserlied" integreerde. Dit betekende zijn doorbraak als componist, omdat deze mars bij vele militaire parades ook buiten Wallis gespeeld werd. Zijn werken werden meer en zij choqueerden en provoceerden met haar koenheid. Maar Daetwyler haalde zijn inspiratie meestal uit de folklore van Wallis. 
  
  Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij opgeroepen voor militaire dienst, waarbij hij meerdere maanden in Zinal, in het Val d'Anniviërs werd ingezet. Dit landschap inspireerde hem tot zijn Symphonie alpestre. In 1942 werd hij ook dirigent van het gemengde koor Sainte Cécile in Sierre. Van dit koor bleef hij 39 jaren koorleider. Tijdens de oorlogsjaren is Radio Lausanne op zoek naar muziek van eigen boden. Zo ontwikkelde zich een vruchtbare samenwerking tussen omroep en Jean Daetwyler. 
  
  In 1947 werd hem de Prix Rhodanien, een prijs voor buitengewoon muzikaal werk in het Zwitserse Rhônedal, toegekend. Deze prijs werd hem door  generaal Henry Guisan van het Zwitserse leger in Sierre persoonlijk overhandigd. Daetwyler was ook oprichter van de gemengd koor «La Chanson du Rhône». Met dit koor gaf hij meer dan 1000 concerten in heel Europa. Het bijzondere aan dit koor was, dat zij uitsluitend werk van Daetwyler uitvoerden. Dit koor dirigeerde hij tot 1991. 
  
  Daetwyler werkte samen met de tekstdichter Aloys Theytaz. Verder werkte hij met de filmproducent Roland Müller. Voor meerdere films van Müller schreef Daetwyler de filmmuziek. 
  
  Voor de Olympische Winterspelen 1948 in St. Moritz schreef hij de Ski-Symphonie, die door het Internationaal Olympisch Comité met een gouden medaille bekroond werd. Ook voor de Wereldkampioenschap Skiën in Crans-Montana schreef hij zijn Cantate pour les Championnats du monde de ski. 
  
  Van 1947 tot 1972 was hij professor voor harmonie en contrapunt aan het Conservatoire cantonal de Sion in Sion, dat hij samen met Georges Haenni oprichtte. 
   
  Vanaf herfst 1951 werd hij ook dirigent van de Orchestre d'harmonie «L'Avenir» in Chamoson. 
  
  Als componist schreef hij 673 werken. Hij is vooral bekend als componist voor koor, orkest, harmonie- en fanfareorkest en filmmuziek. Hij was actief in het Schweizerischer Blasmusikverband (SBV) en in het Schweizer Blasmusikdirigentverband. Ook was hij een veelgevraagd  jurylid bij concoursen.
  
  Composities (Selectie)
  
  Werken voor orkest 
   1948 Ski-symphonie
   1963 Danses barbares
   1970 Concerto, voor alphoorn en orkest
   Betruf: Largo - Moderato - Largo
   Hirtentanz: Scherzo
   Pastorale: Misterioso - Lento
   Totentanz: Barbaro - Furioso - Barbaro
   1974 Sinfonietta alpestre
   1979 Suite anniviarde
   1979 Concerto, voor altviool en orkest
   1979 Concerto, voor trombone en orkest
   1981 Concertino, voor gitaar en strijkorkest  (opgedragen aan: Dieter Kreidler)
   1983 Deuxieme concerto, voor alphoorn, dwarsfluit, strijkers en slagwerk
   - Nature in its mystery and complexity
   - Lamento
   - Village dance
   1989 Trois danses, voor strijkers en slagwerk
   Capriccio, andante et humoresque, voor piccolo, alphoorn en strijkers
   Concerto, voor dwarsfluit, harp en strijkorkest
   Concerto, voor strijkers en slagwerk
   Concerto, voor trompet, strijkorkest en slagwerk
   Dance Masks - Death Dance, voor orkest
   Deuxieme concerto, voor tenortrombone en orkest
   Dialogue avec le nature, voor alphoorn, piccolo en orkest
   Dialog
   Rondo
   Fresque Helvetique, voor orkest
   Lever du soleil, voor alphoorn en orkest
   Pan et Nymphes, voor viool en kamerorkest
   Premier concerto, voor alphoorn, dwarsfluit, strijkers en slagwerk
   Rêverie du soir („Abendstimmung“), voor trombone, harp en strijkers
   Symphonie des Alpes
   Suite Montagnarde, voor alphoorn en orkest
   Troisième concerto, voor alphoorn, dwarsfluit en orkest
  
  Werken voor harmonie- en fanfareorkest en brassband 
   1939 Marignan mars
   1948 Sky Symphony (ter gelegenheid van de Olympische Winterspelen 1948 in St. Moritz)
   1965 Capriccio Barbaro
   1966 Poème et Fuge
   1966 St. Jakob an der Birs, ouverture
   1968 Concerto, voor brassband en slagwerk
   1971 Concerto, voor saxofoonkwartet, slagwerk en harmonieorkest
   1971 Morgarten 1315, ouvertüre  (verplicht werk voor de Höchstklasse op het Eidgenössische Musikfest in 1971 van de SBV)
   1971 Ballet sans Ballerine - Tanz ohne Tänzerin
   1975 Suworow, ouverture, opus 193
   1976 Karl der Kühne, symfonisch gedicht
   1981 Major Davel, symfonisch gedicht
   Barrage, selectie uit de filmmuziek
   Bubenberg Marsch
   Concertino, voor trombone en brassband
   Concerto pour harmonie
   Diane valaisanne, voor harmonieorkest
   Danse du Loetschental
   Konzert Rhapsodie
   Libertas
   Marche des Alpes
   Marche rustique
   Noël gothique, voor harmonieorkest
   Walliser Melodien
  
  Missen, cantates en gewijde muziek 
   1963 Cantate pour le centenaire de la Croix-Rouge
   1963 Messe valaisanne met zangsolisten, fluiten en tambouren, gemengd koor, kinderrkoor, orgel, blazerskwintet, trombones en trompetten - tekst:  l'Abbe François Varone
   1972 Requiem pour les tems atomiques
   1986 Cantate pour les Championnats du monde de ski
   Ave Maria, voor sopraan en orgel
   Gloria, voor solisten, gemengd koor en orkest
   Missa de Feria, voor gemengd koor
   Petite cantate rhodannienne
  
  Werken voor koren 
   1960 Symphonie dialoguée, voor gemengd koor en orkest
   1971 Le Chant de l’Europe, voor gemengd koor - tekst: Maurice Zermatten
   1992 Noel valaison, voor gemengd koor
   Aï-na-na; danse des bergers anniviards, voor gemengd koor - tekst: Aloys Theytaz
   L’Alouette, voor gemengd koor - tekst: Aloys Theytaz
   C’est en forgeant…, voor mannenkoor - tekst: Maurice Budry
   Chant lunaire, voor mannenkoor - tekst: E.Bosson
   La chanson du chalet, voor gemengd koor
   Les Rogations, voor gemengd koor
   Pays où le Rhône a son cours, voor gemengd koor - tekst: Aloys Theytaz
   Pays, où le rônasson court…, voor gemengd koor - tekst: Aloys Theytaz
   Pays, terre ardente, voor gemengd koor - tekst: Aloys Theytaz
   Prière à Notre-Dame, voor gemengd koor - tekst: van de componist
  
  Vocale muziek 
   1958 Symphonie de la liberté, voor sopraan en orkest
   Chants pour rêver, voor sopraan en piano
   Drei Rilke-Lieder, voor sopraan en strijkkwartet
   Erotikon, voor vrouwenstem, blazerskwintet, trompet, trombone, harp en slagwerk - tekst: Aristophanes
   Le livre pour toi seul, voor alt en piano - tekst: Marguerite Burnat-Provins (1872-1952)
   L'odeur de la nuit, voor sopraan en piano
   Ma pansée s'envolve vers toi, voor sopraan en piano
   Parle-moi, voor sopraan en piano
   Tu m'as demandé, voor sopraan en piano
  
  Kamermuziek 
   1919 Souvenirs des montagnes, voor viool
   1929 Sérénade à Duta, voor viool
   1982 Concertino, voor viool, cello en piano
   1984 Strijkkwartet
   4+1 Suite voor alphoorn en koperkwartet
   Chanson de Troubadour, voor trombone en harp
   Concerto, voor trompet en orgel
   Concerto No. 2, voor trompet en orgel
   Concerto phrygien, voor dwarsfluit in C en altfluit in G en slagwerk
   Dialogue, voor trompet en orgel
   Dialogue concertant, voor trombone en harp
   Divertimento, voor dwarsfluit, viool en cello
   Orpheus et Eurydice, voor trombone en harp
   Piccolo divertimento, voor viool, altviool en cello
   Sonate Gaélique, voor dwarsfluit en harp
   Trio, voor alphoorn, dwarsfluit en harp
   Variations sur une chanson medievale "Le Noel des Bergers", voor trompet en orgel
  
  Werken voor orgel 
   Concerto, voor trompet en orgel
   Concerto No. 2, voor trompet en orgel
   Poème et fugue
   Supplique à Notre-Dame
   Variations sur une chanson medievale "Le Noel des Bergers", voor trompet en orgel
  
  Werken voor piano 
   Chants de l'Aurore
   Chants lunaires
  
  Filmmuziek 
   le Coup de Rèze
   l'Auberge de la Grappe
   la Veillée au Village
   le Pardon
   Zu Fuss, zu Pferd, im Auto
  
  Publicaties 
   Jean Daetwyler: Croches et anicroches en Pays valaisan, Edition Monographic, Sierre, 1984, 239 p.
   Ernst Schöpf: Souvenirs d'un Gèrondin, Sierre, 2003
   Matthias Leuthold: Jean Daetwyler und die Blasmusik, 1994, 99 p.
  
  Externe links 
   foto – 1989: Porträt in Sierre
    Biografie (gearchiveerd)
  
  Zwitsers componist
  Zwitsers dirigent
  Zwitsers muziekpedagoog
  20e-eeuws componist