title: Bornem
text: Bornem is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. Bornem behoort tot het kieskanton Puurs-Sint-Amands en het gerechtelijk kanton Willebroek.
  
  Geschiedenis 
  Het grondgebied was al bewoond in de Gallo-Romeinse tijd. De naam werd in 1101 Burnehen gespeld (verklaring: "verblijf bij de bron" of "woonplaats aan de grens"; Born = grens).
  
  Het 'Land van Bornem' is als zelfstandige heerlijkheid tot stand gekomen in de periode van de plundertochten van de Noormannen (9de eeuw). Strategisch gelegen aan de Schelde, op de plaats waar nu het Kasteel Marnix de Sainte-Aldegonde staat (aan de huidige Oude Schelde), werd toen de ronde toren en de bijbehorende gebouwen opgericht, vlak bij de samenvloeiing met de Rupel en de Durme. Het Land van Bornem bestond toen uit de moederparochie Bornem met haar afhankelijkheden Havekesdunc (Nattenhaasdonk) en Hinken (Hingene). In de 10de eeuw werd het land van Dendermonde herverdeeld en werd Mariekerke aan het Land van Bornem toegevoegd onder het beheer van de Heren van Bornem.
  
  In 910 werd het Land van Bornem, samen met Mechelen, door de Frankische koning Karel de Eenvoudige, koning van Lotharingen, bij giftbrief aan Stephanus van Luik van het bisdom Luik geschonken. Door een overeenkomst tussen Boudewijn V van Vlaanderen en de Duitse keizer Hendrik III op een Rijksdag in Keulen, kwam het Land van Bornem (inclusief Hingene, Mariekerke en Sint-Amands) in 1057 definitief als zonneleen onder het rechtstreeks gezag van het Graafschap Vlaanderen, aan de grens met het toenmalige Landgraafschap Brabant, het latere Hertogdom Brabant.
  
  De eerste Heer van Bornem met die naam is Lambrecht, die in 1007 ook tot Kastelein van Gent benoemd werd. Vanaf 1088 zal Wenemaar, een van zijn opvolgers en ridder van de Orde der Tempeliers, de ontwikkeling van het Land van Bornem in een versnelling brengen. De schenkingsakte (1100) van zijn hand is een van de belangrijkste akten voor de gemeente. Na een periode van herwonnen onafhankelijkheid behoorde de parochie tot het bisdom Kamerijk, later tot dat van Gent en sedert 1801 tot het aartsbisdom Mechelen.
  
  Tot het begin van de 20ste eeuw werd Bornem gespeld als "Bornhem". Van 1928 tot 1940 was in Bornem een vakschool voor wijmen- en rietwerk gevestigd. Begin 20e eeuw werkten in Weert, Hingene en Bornem 3.000 mensen in de sector van het mandenvlechten.
  
  Bezienswaardigheden 
  
   Het dorpsplein en de parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw en Sint-Leodegarius zijn beschermd als respectievelijk dorpsgezicht en monument. De Onze-Lieve-Vrouw en Sint-Leodegariuskerk heeft een torenvoet en een koor uit de 12e eeuw. De bovenbouw van de toren is van 1840. Onder het hoofdaltaar bevindt zich de wettelijk beschermde crypte uit de 11de eeuw, waar Onze-Lieve-Vrouw van de Korcht wordt vereerd.
   Het neogotisch Kasteel Marnix de Sainte-Aldegonde van de adellijke familie van Filips van Marnix van Sint-Aldegonde werd in 1888 gebouwd op de plaats waar een 11de-eeuwse burcht stond.
   Het sas, een afwateringssluis uit 1592.
   De Sint-Bernardusabdij werd gesticht in 1603 en vernieuwd in 1773. De abdij is onder meer bekend door de ruim 40.000 boeken over de orde der cisterciënzers.
   Het Landhuis, het voormalige gemeentehuis.
   Het Fort van Bornem
   Het Vlechtmuseum De Zilverreiger
   Meerdere muziekstraatjes van de SIM-route
   Breeven, een park en recreatiedomein en tevens verscheidene sportfaciliteiten
   De kinderboerderij
   De dijken aan de Schelde
   Tussen Bornem en deelgemeente Weert ligt de Oude Schelde, een afgesneden meander van de Schelde.
  
  Galerij
  
  Natuur en landschap 
  Bornem ligt in de streek Klein-Brabant nabij de Schelde en de Oude Schelde. Van belang is het zoetwatergetijdengebied Groot Schoor en het gehucht Buitenland, waar het Kragenwiel een overblijfsel is van een dijkdoorbraak die plaats vond in 1552.
  
  Verkeer 
  De gemeente Bornem ligt aan de N16 die tussen Sint-Niklaas en Mechelen loopt. De gemeente bezit eveneens een station Bornem gelegen aan spoorlijn 54.
  
  Geografie 
  De gemeente ligt aan de rechteroever van de Schelde, tegenover de gemeente Temse, waarmee ze door de Scheldebrug verbonden is, stroomopwaarts van Antwerpen. Samen met de gemeente Puurs-Sint-Amands vormt Bornem de streek Klein-Brabant.
  
  Deelgemeenten
  
  Kernen 
  Bornem telt naast het centrum zelf nog de deelgemeenten Hingene, Mariekerke en Weert, alle aan de Schelde. In Hingene liggen nog de gehuchten Wintam en Eikevliet. Binnen Bornem liggen de gehuchten Branst en Buitenland.
  
  Aangrenzende gemeenten
  
  Demografie
  
  Demografische ontwikkeling voor de fusie
  
  Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwoneraantal op 31 december
  
  Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente
  Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
  
  Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
  
  Politiek
  
  Structuur 
  De gemeente Bornem maakt deel uit van het kieskanton Puurs-Sint-Amands, gelegen in het provinciedistrict Mechelen, het kiesarrondissement Mechelen-Turnhout en ten slotte de kieskring Antwerpen.
  
  Geschiedenis
  
  (Voormalige) Burgemeesters
  
  Legislatuur 2019 – 2024 
  De kiezer had bij de lokale verkiezingen van 2018 de keuze uit 5 kieslijsten (de lijsttrekkers staan tussen haakjes):
   CD&V (Luc De Boeck)
   N-VA (Kristof Joos)
   Vlaams Belang (Wim Verheyden)
   Iedereen Bornem (Jurgen De Maeyer)
   S.O.S. Bornem (Stef De Groof)
  Iedereen Bornem profileerde zich als alternatief voor de bestaande politieke partijen. Leden waren afkomstig van sp.a, Groen, Beter Bornem, B!democratisch en enkele onafhankelijken. S.O.S. Bornem een was lijst met minder ernstige politieke bedoelingen. De naam staat voor Stem Op Stef.
  
  CD&V strandde op 33,77 % (verlies: 4,51 %). De heterogene partij Iedereen Bornem klopte af op slechts een kwart procent minder (33,51 %). N-VA (+2,67 %) en Vlaams Belang (+5.86 %) scoorden beter dan in 2012. S.O.S. Bornem kon 2 % van de Bornemenaars bekoren. Zowel CD&V als Iedereen Bornem kregen hierdoor 10 zetels, N-VA kreeg er 4, en Vlaams Belang 3. Door deze uitslag kwam plots de sleutel voor de coalitievorming in handen van de N-VA die uiteindelijk koos voor een coalitie met Iedereen Bornem. CD&V werd zo na 74 jaar naar de oppositiebank verwezen. Tijdens de legislatuur 2019-2024 wordt Bornem bestuurd door de N-VA en Iedereen Bornem, met een weliswaar krappe meerderheid van 14 op 27 zetels, onder leiding van burgemeester Kristof Joos (N-VA).
  
  Na twee jaar samen regeren besloten N-VA en Iedereen Bornem hun samenwerking stop te zetten, naar aanleiding van 'interne strubbelingen' binnen die laatste partij. Op 21 februari 2022 ging de nieuwe coalitie tussen CD&V en N-VA van start met de eedaflegging van de nieuwe schepenen en burgemeester Greet De bruyn (CD&V).
  
  Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 
  
  De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur. https://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2018/index.html#/gemeente/12007
  
  Cultuur
  
  Evenementen 
   augustus: bedevaart Onze-Lieve-Vrouw van de Krocht
   15 augustus of zondag erna: processie
   2de vrijdag van augustus: de 100 km dodentocht
   zondag voor de dodentocht: fietsdodentocht
   woensdag na de oktoberkermis: jaarmarkt
   zondag na 14 juni: kleine kermis
   zondag na Sint-Michiel: grote kermis
   zondag na Sint-Vincentius (19 juli): kermis parochie Branst
   Het Breevenement
   Het jaarlijkse Palingfestival en het Vis- en Folkloreweekend in deelgemeente Mariekerke.
   Fakkeltocht (sinds 2010) ter ere aan Wapenstilstand
   Bal van de burgemeester
   Bornem zingt
   Eerste weekend september : Fortiviteiten (Fort van Bornem)
   Supervlieg
  
  Sport
  
  Verenigingen 
   Atletiekclub Sparta Bornem (SPBO)
   Voetbalclub KSV Bornem: 1ste provinciale Antwerpen
   Voetbalclub FCS Mariekerke-Branst: 2de provinciale Antwerpen
   Voetbalclub KVK Hingene: 4de provinciale Antwerpen
   Voetbalclub KFC Wintam: 4de provinciale Antwerpen
   Basketbalclub Klein-Brabant Basket: 4de provinciale Antwerpen
   Korfbalclub KC Bornem: 2de nationale
   Badmintonclub BC Plumula
   Volleybalclub VC Kadee
   Badmintonclub Batmanton united
  Ronde Tafel 73 Bornem
  
  Evenementen 
   tweede vrijdag van augustus: Dodentocht - 100 km wandelen in 24 uur
   zondag voor de Dodentocht: Fietsdodentocht
  
  Inwoners
  
  Bekende inwoners
  
  Partnersteden 
    Bornheim (Duitsland)
    Gordes (Frankrijk)
    Nquthu (Zuid-Afrika)
  
  Trivia 
   In de Nederlandse stad Breda werd een straat naar de gemeente genoemd (de Bornemstraat). Ook in de Nederlandse plaats Oudenbosch (gemeente Halderberge) is er een straat vernoemd naar Bornhem (de Bornhemweg).
   In de stad Gent is een café die de oude naam van de gemeente draagt, café Bornhem.
   Sinds 4 september 1976 is Bornem verbroederd met de Batterij VeldArtillerie Para-commando.
  
  Nabijgelegen kernen 
  Weert, Temse, Hingene, Puurs, Oppuurs
  
  Externe links 
   Website van de gemeente
   Inventaris Onroerend Erfgoed
  
   
  Plaats in Antwerpen (provincie)