title: Zwijndrecht (België)
text: Zwijndrecht is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen, en ligt in het Waasland. De gemeente telt ruim 19.000 inwoners. Zwijndrecht ligt aan de Schelde, op de linkeroever van de rivier, tegen de provincie Oost-Vlaanderen. Zwijndrecht behoort tot het kieskanton Antwerpen en tot het vijfde gerechtelijk kanton Antwerpen.
  
  Toponymie 
  Het toponiem Zwijndrecht bestaat uit twee woorddelen, namelijk zwijn en -drecht.
   -Drecht, een woorddeel dat vaak in plaatsnamen wordt aangetroffen, is een woord van West-Nederfrankische herkomst en heeft de betekenis stroming, drift (der rivier - zie Ossendrecht, Woensdrecht, ...).
   zwijn verwijst niet zoals men zou vermoeden naar varken, maar is vermoedelijk een verbuiging van het eveneens West-Nederfrankische woord Swin (zie ook Zwin) met de betekenis geul of kreek.
  Zwijndrecht kan dan ook verklaard worden als een stromingsgeul.
  
  Geografie
  
  Deelgemeenten
  
  Kernen 
  De huidige gemeente Zwijndrecht ontstond op 1 januari 1977 door de fusie van de kerngemeente Zwijndrecht met de toen opgeheven gemeente Burcht. Zwijndrecht en Burcht maken pas sinds 31 maart 1923 deel uit van de provincie Antwerpen. Daarvoor was de Schelde de grens en behoorden beide toenmalige gemeenten tot de provincie Oost-Vlaanderen. De overdracht kwam er in ruil voor de belofte dat Oost-Vlaanderen via een tunnel onder de Schelde met Antwerpen verbonden zou worden; dat werden de Sint-Annatunnel en de Waaslandtunnel. In hetzelfde jaar werden ook de voormalige Borgerweertpolder met de Sint-Annaparochie op het Vlaams Hoofd (Sint-Anneke) van Zwijndrecht losgemaakt en het geheel onder de naam Linkeroever bij de stad Antwerpen gevoegd. Op kerkelijk gebied behoort Zwijndrecht nog steeds bij het bisdom Gent. Daarmee onderscheidt Zwijndrecht zich op kerkelijk gebied van de Antwerpse Linkeroever, die uit één parochie bestaat (Sint-Anna-ten-Drieën) en integraal tot het bisdom Antwerpen behoort.
  
  De parochie Beveren-Zwijndrecht valt onder het bisdom Gent, en is onderdeel van het Dekenaat Waasland.
  
  Buurgemeenten 
   Antwerpen
   Kruibeke
   Beveren
  
  Bezienswaardigheden 
  
   De Defensieve Dijk is een dijk die als een onderdeel van de verdedigingsgordel rond Antwerpen werd gebouwd
   Het Fort Sint-Marie
   Het Fort van Zwijndrecht, uit 1870
   De grenspaal tussen Burcht en Kruibeke, uit 1923
   De Heilige-Kruisverheffingskerk: Michaël Cop was hier pastoor op het einde van de 18e eeuw. Hij werd naar Frans-Guyana gedeporteerd en overleed in 1799 bij de Kleine Antillen.
   Het Oorlogsmonument Burcht
   Het Oorlogsmonument Zwijndrecht
   De oude pastorij (Burcht)
   Het Station Zwijndrecht
   Het Tassijnshuis, uit de 18e eeuw
   De zonnewijzer in het Wolfsbergpark, uit 1637
  
  Tussen 1991 en 2012 kocht de gemeente, in samenwerking met de Cultuurraad, een twintigtal kunstwerken aan voor het project: Kunst in de straat. De werken staan opgesteld in de openbare ruimte.
  
  Natuur en landschap 
  Zwijndrecht ligt aan de Schelde op een hoogte van 2 tot 3 meter. Door de sterke verstedelijking, waaronder veel infrastructuur en industrie, is het oorspronkelijke polderlandschap goeddeels verdwenen. Natuurgebieden zijn het Vlietbos, de Blokkersdijk en de Vlakte van Zwijndrecht. Ook de Defensieve Dijk, met het fort Halve Maan, is een boeiend gebied.
  
  Demografie
  
  Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
  
  Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
  1930: Afsplitsing van stuk grondgebied aan de stad Antwerpen
  
  Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente 
  Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
  
  Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
  
  Politiek
  
  Geschiedenis
  
  (Voormalige) Burgemeesters 
   1801-1808: F. Smet 
   1808-1810: Jacques Frans Tassyns 
   1810-1819: Joseph Marie Alexandre Annez 
   1819-1830: Frans Jozef Verstockt 
   1830-1855: Frans Jacob Smet 
   1855- 1872: Jean-Baptiste van Goey 
   1872- ?: Frans Jacob Smet
  
  Legislatuur 1995 – 2000 
  In de aanloop van de verkiezingen van 1994 besloten de tweede grootste partijen (en tevens coalitiepartners tijdens de vorige legislatuur), met name de Volksunie en de CVP - in kartel naar de verkiezingen te gaan. Dit kon evenwel niet rekenen op de steun van een belangrijke factie binnen de Volksunie. Hierdoor ontstond de scheurlijst VolUit. De verkiezingen draaide dramatisch uit voor het kartel (onder de naam GEM), dat zijn meerderheid van 15 zetels verloor (−27,30% ten opzichte van het gezamenlijk resultaat van 1988, oftewel −7 zetels). VolUit kon van het verlies echter slechts gedeeltelijk profiteren en strandde op 8,03% (2 zetels).
  
  Agalev en de KP van Willy Minnebo besloten dan weer de handen in elkaar te slaan en trokken met een gezamenlijke lijst naar de verkiezingen. Winnaars deze verkiezingen waren het Vlaams Blok (dat voor de eerste maal opkwam) met 11,59% (3 zetels), VLD (dat de vorige verkiezingen niet was opgekomen) met 9,85% (2 zetels), Agalev 15,45% (+3,58%, 4 zetels) en de groene scheurlijst GA met 4,7% (echter onvoldoende voor een zitje in de gemeenteraad). ROSSEM, W.O.W. en WIT konden niet overtuigen en strandden elk net onder de 2%. De SP ten slotte moest een klein verlies incasseren van 0,7% en strandde op 19,34%.
  
  Er werd een coalitie gesloten tussen Agalev, SP, VLD en Voluit met voormalig KP-er Willy Minnebo als burgemeester. Minnebo werd zo de eerste groene burgemeester van Vlaanderen.
  
  Legislatuur 2013 – 2018 
  Burgemeester is André Van de Vyver (Groen). Hij leidt een coalitie bestaande uit Groen en CD&V. Samen vormen ze de meerderheid met 13 op 25 zetels.
  
  Legislatuur 2018 - 2024 
  De gemeenteraadsverkiezingen van 2018 maakten van N-VA met 0,6% verschil de grootste partij van Zwijndrecht. De coalitie Groen-CD&V haalde niet langer een meerderheid en dus besloot Groen om ook met sp.a in zee te gaan. CD&V en N-VA haalden samen evenmin een meerderheid, zodat CD&V besloot in de coalitie te blijven met Groen en sp.a. André Van de Vyver, die de meeste voorkeurstemmen haalde (1.387), volgde zichzelf op als burgemeester. Groen, Vooruit (sp.a) en CD&V vormen een meerderheid met 13 op 25 zetels. In oktober 2023 werd een wisselmeerderheid van N-VA, CD&V en VB gevormd om op 26 oktober met 14 op 25 zetels een fusie van Zwijndrecht met Beveren en Kruibeke goed te keuren.
  
  Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 
  
  De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
  De zetels van de gevormde meerderheid zijn vetjes gedrukt. De grootste partij is in kleur. (*) 1976: PVDA (0,89%) / 1994: GA (4,7%), W.O.W. (1,95%), WIT (1,74%), ROSSEM (1,71%) / 2000: OSCAR (4,91%) / 2006: 2070 (2,65%)
  
  Structuur 
  De gemeente Zwijndrecht ligt in het kieskanton Antwerpen, het provinciedistrict Antwerpen, het kiesarrondissement Antwerpen en ten slotte de kieskring Antwerpen.
  
  Mobiliteit
  
  Fiets 
  De Fietssnelweg F4 verbindt Zwijndrecht met Gent en met Antwerpen Linkeroever en loopt grotendeels naast spoorlijn 59. Er zijn nog delen die moeten afgewerkt worden.
  
  De Fietssnelweg F41 verbindt de haven van Gent met de Waaslandhaven. Ook van deze fietssnelweg moeten er nog delen worden afgewerkt.
  
  De Lange-afstandsfietsroute 'Grensroute' verbindt Zwijndrecht via de Kennedyfietstunnel met Antwerpen en in de andere richting met Beveren.
  
  Openbaar vervoer 
  
  Zwijndrecht heeft een station aan de spoorlijn 59 tussen Antwerpen en Sint-Niklaas. Dit station Zwijndrecht wordt tijdens de week bediend door 2 treinen per uur in beide richtingen, in het weekend is één trein per uur in beide richtingen
  
  De Antwerpse tramlijn 3 rijdt vanuit Merksem door Antwerpen en Zwijndrecht naar de Park+Ride bij de grens met Melsele (Oost-Vlaanderen).
  
  Wegennet 
  De gemeente wordt doorsneden door de snelwegen A14/E17 en A11/E34, die ten oosten van Zwijndrecht samenkomen in het begin van de Antwerpse ring R1. De A14/E17 loopt centraal tussen Zwijndrecht en Burcht. Afrit 17 (Zwijndrecht) ontsluit beide plaatsen; net op de westelijke grens van de gemeente ligt afrit 16 (Kruibeke). Door het noorden van de gemeente loopt de A11/E34, met een afrit naar het havengebied in het noorden van de gemeente.
  
  Milieu
  In mei 2021 werden bij grondwerken voor de aanleg van de Oosterweelverbinding in de bodem grote hoeveelheden van de toxische stof PFOS gevonden.
  
  Sport 
  Volgende sportverenigingen zijn actief in Zwijndrecht:
  
  Voetbal 
   Sporting Burcht FC
   Verbroedering Zwijndrecht
  
  Gevechtssporten 
   Ippon Zwijndrecht
   Jacko's Gym (Thaibox)
   Filhos de Bimba, Capoeira regional
  
  Overige 
   Zwijndrecht Atletiek Team
   BC Zwijndrecht ('t Fortje)
   Jazz and Joy
   TTK Zwijndrecht
   Sobabee
  
  Bekende personen 
  
  Jan Baptist Tassijns (1751-1799), baljuw, meier en griffier van de heerlijkheden Zwijndrecht en Burcht
   John Tulpinck (1863-1954), fotograaf
   Alfred Ost (1884-1945), kunstschilder
   Paul D'haese (1897-1971), leerkracht en ontwerper van de schrijfmethode D'haese
   Emiel van Hemeldonck (1897-1981), auteur
   Maria De Vleeschouwer-Verbraeken (1913-1995), auteur
   Leo Tindemans (1922-2014), politicus
   Robert Clara (1923-2000), kinderarts, hoogleraar en rector aan de Universiteit Antwerpen
   Oktaaf Meyntjens (1923-2010), politicus
   André Truyman (1932-2022), priester, journalist, publicist en programmamaker
   Lieve (Godelieve) Moenssens (1939-1968), auteur
   Etienne Cap (1942), Belgisch trompettist
   Gino De Keersmaeker (1970), paralympisch atleet
   Kobe Ilsen (1981), televisiepresentator en reportagemaker
  
  Partnersteden 
    Idstein (Duitsland)
    Zwijndrecht (Nederland), sinds 2004
  
  Nabijgelegen kernen 
  Burcht, Kallo, Linkeroever, Melsele
  
  Externe links 
   Officiële site van de gemeente Zwijndrecht
   Inventaris Onroerend Erfgoed
  
  Plaats in Antwerpen (provincie)