title: Wilrijk
text: Wilrijk is een plaats in België en het op twee na grootste district van de stad Antwerpen. Het wordt net als Hoboken het zuiderdistrict genoemd. Een andere bijnaam is het geitendorp. Wilrijk was tot 1 januari 1983 een zelfstandige gemeente.
  
  Geschiedenis
  
  Keltische nederzetting 
  De oudste bewoning van Wilrijk dateert van ca. 650 voor Christus. Vorige eeuw werd in de omgeving van de Bist een Keltisch graf gevonden uit de late Bronstijd. Dit bewijst dat het Wilrijks grondgebied reeds bewoond werd door de Kelten rond het jaar 650 voor Christus.
  
  Dat Wilrijk als nederzetting in de Gallo-Romeinse tijd bestond, is minder zeker. Geschiedschrijvers baseren zich hiervoor op de naam Wilrijk die zou zijn afgeleid van Villariacum  (een secundaire bewoning van een Romeinse villa in Kontich). Ondubbelzinnige bewijzen dat de Gallo-Romeinen Wilrijk hebben bewoond, zijn er echter niet.
  
  Frankische tijd
  In de eerste eeuwen van onze jaartelling groeit Wilrijk uit tot een Frankisch dorp met een drenkplaats als centrale plaats, de huidige Bist. De driehoekige vorm van de Bist, de vrij grote afstand tussen het plein en de kerk en de toponymische overblijfselen van veldcomplexen (bijvoorbeeld Kerkeveld, Oosterveld, Boeksveld) zijn onbetwistbaar Frankische littekens.
  
  Het eerste bewijs dat Wilrijk een autonome, afgebakende dorpsgemeenschap (kerkgemeenschap) wordt, vinden we voor het eerst terug in 765. Het jaar voordien had de Frankische koning, Pepijn de Korte, zijn Constitutio Generalis (Staatswet) uitgevaardigd, die elk gezin en landeigenaar verplichtte één tiende van zijn bodemopbrengst aan de kerk af te staan. Dit is een eerste teken van zelfstandigheid van de parochie Sint-Bavo.
  
  Om deze tiendenbelasting vanaf 765 op een behoorlijke wijze te innen, worden meteen ook de parochiegrenzen afgebakend. Het vastleggen van een dergelijke gebiedsomschrijving is als het ware de geboorteakte van de parochie met de daaraan verbonden rechten zoals doopsel, huwelijk en begraven. De parochiegrenzen van Sint-Bavo, groeien later uit tot de Wilrijkse gemeentegrenzen met uitzondering van Hoboken dat in 1135 van de Sint-Bavo-kerkgemeenschap wordt gescheiden en een eigen parochiestatus bekomt.
  
  14e eeuw
  In 1383 werd op de Groenenborgerlaan te Wilrijk een windmolen gebouwd, vermeld in een cartularium van de Antwerpse Kartuizers. Op de kaart van Licinius uit het jaar 1525 staat deze molen getekend. Na de families Van Berkelaer en De Jong werd deze molen in 1698 gekocht voor 6300 gulden door Jan Lemmens, die toen al molenaar te Ranst was en gehuwd met Helena Engels en uit welk huwelijk negen kinderen te Ranst worden geboren. Deze Jan Lemmens behoort tot een grote familie van molenaars te Ranst, Wilrijk, Wommelgem, Wiekevorst en Booischot. Deze molen te Wilrijk werd in 1914 gesloopt.
  
  18de eeuw 
  In het midden van de achttiende eeuw wordt de steenweg van Antwerpen naar Boom aangelegd. Daarvoor was er enkel een 'agrarisch wegenpatroon' langs bossen en landerijen. Tegen het einde van de eeuw schakelen de landbouwers langzaamaan over op tuinbouw en veeteelt, om Antwerpen te bevoorraden met zuivelproducten, groenten en bloemen (zoals het Kiel voor de bebouwing dat deed), terwijl de ambachtslui enkel werken voor de eigen dorpsgenoten.
  
  19e eeuw 
  Wilrijk behoudt zijn landelijk karakter akkerland, weiland en huizen van plaisantie met hun parken (speelhuizen met kasteelallures) tot ver na 1850, omdat Wilrijk maar een trage bevolkingsgroei kent. De bouw van een fortengordel rond Antwerpen, van grote verbindingswegen tussen de forten zoals de Militaire Baan, van betonnen schansen, spoorwegen en een station, wijzigt het landschap grondig. De forten 6 en 7 en de schansen 11 en 16 liggen op Wilrijks grondgebied (1859-1865).
  
  Begin 20e eeuw 
  Er wordt een buurtspoorweg Antwerpen-Rumst-Mechelen aangelegd in 1901 en in 1912 wordt tramlijn 5 doorgetrokken tot in het centrum van Wilrijk. De Wilrijkse zonen zoeken werk in de stad Antwerpen in plaats van vaders hoeve, terwijl ze in Wilrijk blijven wonen.
  
  De Grenscorrectie van 1912 
  Begin 20ste eeuw verkrijgt de stad Antwerpen van de Staat de Wilrijkse Pleinen, op voorwaarde dat deze worden ingericht als groenzone. De stad is de decennia ervoor sterk gegroeid en Antwerpen ziet wel iets in een groot park net buiten de stad voor zijn inwoners. Net voorbij de Wilrijkse pleinen liggen drie kasteeldomeinen: Vogelzang, Middelheim en Den Brandt, deze laatste twee wel op het grondgebied van buurgemeente Wilrijk. De drie namen komen nu nog terug als deelgebieden van het Nachtegalenpark.
  
  De stad Antwerpen koopt in 1909 kasteel en domein Middelheim en een jaar later koopt ze van de familie Della Faille het parkdomein Den Brandt. Vervolgens komt er in 1912 een grenscorrectie, waardoor deze twee domeinen Antwerps grondgebied worden. De gemeente Wilrijk verkrijgt in ruil een som geld en de doortrekking van tram 5 naar Wilrijk.
  
  Aan heel deze operatie zit een hoog prijskaartje, met de aankoop van drie hoven van plaisantie en een grenscorrectie, en mogelijk heeft de stad de kosten wat overschat, want het kasteel Den Brandt wordt niet aangekocht door de stad Antwerpen. Pas na WO II komt ook het kasteel in stadsbezit. Bovendien wordt een deel van het domein Den Brandt verkaveld, om zo wat geld te recupereren. Zo ontstaat de Parkwijk.
  
  Interbellum
  Langzaamaan wordt Wilrijk een voorstad. Eigenaars van huizen van plaisantie, boeren en hoveniers verkopen hun gronden die worden verkaveld. De eerste grote verkavelingen komen tegemoet aan de grote woningnood na de Eerste Wereldoorlog. Stedelingen op zoek naar gezonde buitenlucht vinden hun heil in nieuwe verkavelingen, bijvoorbeeld de nieuwe parkwijk Elsdonk. In het zuiden van Wilrijk komt de Eenheidswijk, gebouwd met coöperatieve middelen, tot stand.
  
  Tijdens de Olympische Zomerspelen 1920 te Antwerpen vinden de wielerwedstrijden op de piste plaats op de Garden City Velodroom in Wilrijk.
  
  Nadat de bevolking een expansie kent van meer dan 20.000 inwoners, verwerft de gemeente in 1928 de publieke parktuin van kasteel Steytelinck.
  
  Tweede Wereldoorlog 
  
  De deelgemeente werd rond 20 mei 1940 bezet door het Duitse leger en bevrijd op 4 september 1944. Uit deze deelgemeente werden minstens 7 Joden weggevoerd naar concentratiekampen in Duitsland, waar de overgrote meerderheid vermoord werd. In 1943 worden er in Park den Brandt verschillende bunkers gebouwd om als hoofdkwartier voor de Atlantikwall in België te functioneren, dat de leiding had voor de Atlantikwall van de Franse grens tot Walcheren. Onder meer Generalfeldmarschall Erwin Rommel kwam hier eenmaal om de bunkers te bezoeken. Tijdens de Tweede Wereldoorlog krijgt Wilrijk het zwaar te verduren, onder meer door de V-bommenterreur. 71 burgers verliezen hierbij het leven.
  
  Na 1945 
  Wilrijk breidt snel uit. De landbouw neemt af en daarvoor in de plaats komt industrie. Door emigratie uit de stad kent Wilrijk een grote bevolkingsaangroei. Op 1 januari 1975 telt Wilrijk 44.219 inwoners. Sindsdien neemt het inwonersaantal af.
  
  In 1960 vindt er een vernieuwing plaats van de gemeentekern. Er wordt een shoppingcenter en een cultuurcentrum gebouwd dat omgedoopt wordt tot De Kern. Er wordt een industriezone aangelegd langs de Boomsesteenweg.
  
  In 1965 bestaat Wilrijk 1200 jaar. Het wordt een groots feestjaar, afgesloten met de eerste Geitestoet, in een regie van kunstenaar en stoetenbouwer Frans Van Immerseel.
  
  In 1970 wordt het viaduct van Wilrijk ingehuldigd: een brug van de A12 (Boomsesteenweg) die met een lengte van 1300 meter dwars door de gemeente snijdt.
  
  Fusie en district van Groot Antwerpen 
  Aan het begin van het jaar 1983 fuseerde Wilrijk met zeven andere gemeenten: Antwerpen, Berchem, Borgerhout, Ekeren, Hoboken, Deurne en Merksem tot Groot Antwerpen. Op 8 oktober 2000 vindt er naast de verkiezing van de Antwerpse gemeenteraad ook de eerste rechtstreekse verkiezing van een Wilrijkse districtsraad plaats.
  
  21e eeuw 
  Op 1 januari 2001 wordt binnen de stad Antwerpen de binnengemeentelijke decentralisatie ingevoerd en wordt er dus opnieuw gedecentraliseerd. Zo krijgt het district opnieuw eigen bevoegdheden, zoals werken op het openbaar domein en cultuur-, sport-, senioren-, en jeugdbeleid op lokaal vlak.
  
  Bezienswaardigheden 
  
   De Jaïntempel van Antwerpen: De grootste jaïntempel buiten India staat in Wilrijk. Deze heeft een vloeroppervlak van meer dan 1000 m² en is opgetrokken uit wit marmer. Deze marmerblokken zijn vooraf in India bewerkt alvorens naar Antwerpen te zijn verscheept. De totale kosten werden geraamd op 15 à 25 miljoen euro en zijn opgebracht door de Antwerpse jaïn-gemeenschap (ongeveer 400 families), die vooral actief is in de handel en bewerking van diamanten. In de tempel is ook een informatiecentrum over het jaïnisme gevestigd.
   Diverse kerken, namelijk:
  Sint-Bavokerk
  Pius X-kerk
  Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkranskerk
  Sint-Jan Evangelistkerk
  Parochiekerk Sint-Jan Maria Vianney
  Oude parochiekerk Sint-Jan Maria Vianney
   De schandpaal op de Bist, een stenen zuil van 1697.
   Beeld van Lange Wapper
   Standbeeld van pater Constant De Deken, van 1904, door Jan Herain
   Hoven van Plaisantie: In Wilrijk zijn nog zes hoven van plaisantie of speelhoven te vinden: Steytelinck, Kasteel Ieperman, Schoonselhof, Kasteel Klaverblad, Hof Ter Beke en Valaarhof. Anno 1900 waren er verspreid over het grondgebied 14 van dergelijke kastelen te vinden, maar door de verstedelijking verdwenen er 6 om nieuwe woonwijken aan te leggen. De kastelen Middelheim en Den Brandt zijn van oorsprong  ook twee Wilrijkse kastelen, maar liggen nu op het grondgebied van het district Antwerpen. In 1912 werden beide kastelen bij een grenscorrectie overgedragen aan de stad Antwerpen, die op de domeinen het Nachtegalenpark aanlegde. 
  Schoonselhof: De stedelijke begraafplaats Schoonselhof ligt in een oud kasteeldomein dat deels op Wilrijk en deels op Hoboken ligt.
  Fort 6
  Fort 7: Een van de bestbewaarde forten van de eerste ring van de Brialmontgordel rond Antwerpen. (zie ook Stelling van Antwerpen) 
  Enkele schansen en andere verdedigingswerken
  Tal van villa's in diverse stijlen zoals art nouveau, cottagestijl en dergelijke
   Résidence Elsdonck: Modernistisch flatgebouw van Léon Stynen aan de Prins Boudewijnlaan.
  
  Natuur en landschap 
  Wilrijk is sterk verstedelijkt, het is onderdeel van de Antwerpse agglomeratie. De hoogte bedraagt 6-22 meter. Kleine beken als Grote Struisbeek, aan de westrand de Hollebeek en aan de zuidrand, de Edegemsebeek, zijn er te vinden.
  
  Demografie
  
  Demografische ontwikkeling tot de fusie
  
  Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 01/01/1980 + 31/12/1982
  
  Demografische ontwikkeling als district
  
  Politiek
  
  Structuur 
  Het district Wilrijk maakt deel uit van de stad Antwerpen. Deze ligt in het kieskanton Antwerpen (dat identiek is aan het provinciedistrict Antwerpen) en ligt in het kiesarrondissement Antwerpen en de kieskring Antwerpen.
  
  Districtscollege
  
  Districtsraad 
  De Wilrijkse districtsraad bestaat uit 25 zetels.
  
  Geschiedenis
  
  Voormalige burgemeesters en districtvoorzitters
  
  Legislatuur 2013 - 2018 
  Het district wordt bestuurd door een coalitie van N-VA, Open Vld en CD&V, samen goed voor 14 op 23 zetels.
  
  Legislatuur 2019-2024 
  Het district wordt bestuurd door een coalitie van N-VA, CD&V en Open Vld, samen goed voor 14 op 25 zetels.
  
  Resultaten districtraadsverkiezingen sinds 2000 
  Op 8 oktober 2000 werden de eerste districtsraadsverkiezingen voor het gemeentedistrict Wilrijk gehouden.
  
  De vetgedrukte getallen vormen de hieruit onderhandelde bestuursmeerderheid. De grootste partij is in kleur.
  
  Cultuur
  
  Bijnaam 
  Wilrijk staat ook bekend als het "geitendorp" en de inwoners als de "geiten" of "geitenkoppen".
  
  Evenementen
  Geitestoet: Vijfjaarlijkse historisch-folkloristische stoet half september. De eerste Geitestoet vond plaats in 1965. Na een pauze van 25 jaar ging de tweede stoet uit in 1990. Daarna volgden nog 1995, 2000, 2005, 2010, 2015 en de laatste was op 25 september 2022. De volgende is in 2025 gepland.
  
  Bekende Wilrijkenaren
  
  Geboren in Wilrijk 
  
  Door de aanwezigheid van het Medisch Instituut Sint-Augustinus van de Antwerpse Gasthuiszusters worden veel inwoners van de omliggende gemeenten in Wilrijk geboren.
  
  (chronologisch)
   Constant De Deken (1852-1896), pater en missionaris
   Louis Kiebooms (1903-1992), politicus en journalist
   Carolus Convent (1908-1995), politicus
   Frans Grootjans (1922-1999), politicus
   Willy Goossens (1934-2009), politicus en ingenieur 
   Frans Aerenhouts (1937-2022), wielrenner
   Patrick Conrad (1945), dichter, filmregisseur en schrijver van scenario's en (misdaad)romans
   Marc van Alstein (1947), dichter, schrijver en literatuurcriticus
   Aimé Anthoni (1948), acteur
   Christine Dekkers (1948), procureur-generaal
   Joris Van den Eynde (1948), acteur
   Marc Van Peel (1949), politicus
   Jan Decorte (1950), theatermaker
   Carl Verbraeken (1950), voorzitter van de Unie van Belgische Componisten
   Frank Geudens (1951), politicus
   Bruno Brokken (1953), hoogspringer, uitgeroepen tot sportman van het jaar 1975 (voor Eddy Merckx)
   Monique Donckers (1954), beeldhouwster en kunstschilder
   Gerda van Erkel (1954), schrijfster
   René De Cort (1954), acteur, regisseur
   Guy De Pré (1954), radiopresentator en dj
   Monique Brits (1956), kunstenares
   Geert Vervaeke (1956), illustrator
   Bert Joris (1957), Vlaams componist en jazztrompettist
   Eddy Annys (1958), hoogspringer
   Jan Leyers (1958), muzikant en televisiemaker
   Luc Verhoeven (1959), acteur
   Mia De Schamphelaere (1961), politica
   Marleen Van Ouytsel (1961-2014), politica
   Karin Verguts (1961), atlete
   Linda Le Bon (1964), Paralympisch skiër
   Hilde Kieboom (1965), bestuurster (Sint-Egidiusgemeenschap)
   Rudy Trouvé (1967), gitarist, zanger
   Katia della Faille (1969), fotomodel, politica
   Bettina Geysen (1969), politica en televisiepresentatrice
   Kathleen Van Brempt (1969), politica
   Rob Verreycken (1970), politicus
   Robbie Cleiren (1971), acteur
   Wim Wienen (1971), politicus
   Liesbeth Homans (1973), politica
   Karen Damen (1974), zangeres/actrice K3
   Sven De Ridder (1974), acteur, onder meer bekend als dokter Steven Hofkens in Spoed
   Geoffrey Enthoven (1974), filmregisseur
   Rebecca Huys (1974), actrice, onder meer bekend als Merel Vanneste in Flikken
   Johan Kloeck (1975), atleet
   Freya Piryns (1976), politica
   Christophe Haddad (1978), acteur, onder meer bekend als Nick Sanders in Goede tijden, slechte tijden
   Linda Mertens (1978), leadzangeres Milk Inc
   Sven Pichal (1979), radio- en televisiemaker
   Willem-Frederik Schiltz (1979), politicus en advocaat
   Stephanie Van Houtven (1983-2023), politica 
   Mohamed Messoudi (1984), voetballer
   Lynn Pelgroms (1984), presentatrice op VTM, Kanaal2 en TMF
   Jelle Cleymans (1985), acteur en zanger
   Thomas Briels (1987), hockeyer
   Mousa Dembélé (1987), voetballer
   Wim De Cort (1988), Belgisch en Europees kampioen duatlon
   Thomas Smet (1988), atleet
   Toby Alderweireld (1989), voetballer
  Lies Mertens (1990), modeontwerpster
   Clara Cleymans (1989), actrice
   Tinne Oltmans (1992), actrice
   David van der Poel (1992), wielrenner
   Helena Wyckaert (1993), tennisster en padelster
   Mathias Broothaerts (1994), atleet
   Hanne Desmet (1996), shorttrackster
   Mohammed Amin Doudah (2002), voetballer
   Denzel Grootaert (2004), acteur
  
  (Ex-)inwoners 
   Frans Frencken (1886-1946), katholiek geestelijke is er overleden
   Jacques de Duve (1911-1978), woonde in Wilrijk in 1940 en waarschuwde de Engelsen voor de bouw van La Coupole.
   Jef Nys (1927-2009), stripauteur en geestelijke vader van de stripheld Jommeke (woonde van 1948 tot zijn overlijden in Wilrijk)
   André De Beul (1938-2011), politicus
   Jean Walschaerts (1943), wielrenner
   Pol Goossen (1949), acteur, bekend om zijn rol als Frank Bomans in de serie Thuis
   Luk Lemmens (1956), politicus
  Liesbeth Homans (1973), politicus
  Nabilla Ait Daoud (1977), politicus
  Gilles De Coster (1980), presentator
  Evelien Schelfhaut (1983), frontzangeres The Amazing Flowers
  Griet Vanhaevre (1984), auteur
  
  Partnersteden 
  Naast de Antwerpse partnersteden is Wilrijk ook nog verzusterd met:
    Niedernhausen (Duitsland)
    Ilfeld (Duitsland)
  
  Zie ook 
   Aspen, de indoorskibaan van Antwerpen
   GZA Ziekenhuizen
  
  Nabijgelegen kernen 
  Hoboken, Aartselaar, Edegem, Mortsel, Berchem
  
  Externe links 
   http://wilrijk.antwerpen.be
   Inventaris Onroerend Erfgoed
  
   
  Plaats in Antwerpen (provincie)