title: Leonard Bernstein
text: Leonard Bernstein (Lawrence, Massachusetts, 25 augustus 1918 – New York, 14 oktober 1990) was een Amerikaanse componist, dirigent, pianist en muziekpedagoog.
  
  Levensloop 
  Leonard Bernstein is de zoon van de Oekraïense joden Sam Bernstein en Jennie Resnick van de buitenwijken van Rivne die in 1908 hun sjtetl ontvluchtten om de dienstplicht te ontlopen in het toen nog tsaristische Rusland. Later studeerde hij aan de Harvard-universiteit en aan het Curtis Institute of Music te Philadelphia. Hij werd voor het eerst bekend toen hij in 1943 bij een concert te New York als dirigent inviel voor de zieke Bruno Walter. Hij maakte in de jaren veertig diverse musicals, die succesvol draaiden op Broadway. In de jaren vijftig dirigeerde hij een keer zo goed als onvoorbereid aan La Scala te Milaan de Medea van Luigi Cherubini met Maria Callas in de hoofdrol. Jarenlang presenteerde hij op televisie een educatief programma over klassieke muziek.
  
  Van 1958 tot 1969 was hij eerste dirigent en artistiek leider van de New York Philharmonic. Met dit orkest nam hij alle symfonieën van Gustav Mahler op. Bernsteins bevlogen interpretaties droegen bij tot hernieuwde belangstelling in de VS voor deze componist. Hij zorgde ook voor eerste uitvoeringen van enkele symfonieën van Charles Ives. Hij legde zich ook toe op componeren. Een van zijn bekendste werken is de (ook verfilmde) musical West Side Story (1957). Hij schreef ook de opera Candide. Bernstein dirigeerde regelmatig de Wiener Philharmoniker, het Koninklijk Concertgebouworkest en het Boston Symphony Orchestra. Met deze orkesten maakte hij ook live-opnamen van concerten.
  
  Tot zijn grootste wapenfeiten als dirigent behoort de wereldpremière van de Turangalîla-symfonie van Olivier Messiaen in 1949. Om de val van de Berlijnse Muur en de aanstaande Duitse hereniging te vieren dirigeerde hij tweemaal de Negende Symfonie van Beethoven, op 23 december 1989 in de Berliner Philharmonie in West-Berlijn en op 25 december 1989 in het Konzerthaus Berlin in Oost-Berlijn. Bernstein verving daarbij in Schillers tekst van het slotkoor Ode an die Freude het woord "Freude" (vreugde) door "Freiheit" (vrijheid). Het tweede concert werd wereldwijd op televisie uitgezonden.
  
  Bernstein musiceerde meeslepend, met inzet van heel zijn wezen. Hij legde veel emoties in de muziek, volgens sommigen ook als er meer aanleiding was tot distantie. In zijn laatste jaren gaf hij de voorkeur aan live-opnamen met publiek boven studio-opnamen. Bernstein was vele jaren een icoon van de klassieke muziek in de VS. Als een van de eerste Amerikaanse musici werd hij geaccepteerd als volledig gelijkwaardig aan Europese topmusici. Hij bezat niet enkel de kwaliteiten van uitvoerend musicus en componist, hij overschreed ook grenzen tussen klassieke muziek en andere muziekgenres en wist als weinig anderen mensen te begeesteren voor muziek.
  
  Bernstein was een van de eerste musici uit de klassieke muziekwereld die de waarde erkenden van rock- en popmuziek. In 1967 vroeg hij in het televisieprogramma Inside Pop: The Rock Revolution aandacht voor The Beatles, The Beach Boys, The Byrds, The Hollies en anderen. Hij zorgde ervoor dat Society's Child van de tiener Janis Ian door Amerikaanse radiostations werd uitgezonden. Dit zeer omstreden nummer ging over een verhouding van een blank meisje met een zwarte jongen.
  
  Leonard Bernstein overleed op 72-jarige leeftijd in New York aan hartfalen gerelateerd aan longkanker. Kort daarvoor had hij al zijn afspraken als dirigent afgezegd.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest
  
  Symfonieën 
  
   1939-1942 Symfonie nr. 1, "Jeremiah", voor mezzosopraan en orkest
   1949 Symfonie nr. 2, "Age of Anxiety", voor piano en orkest
   1963 rev. 1977 Symfonie nr. 3, "Kaddisj", voor spreker, sopraan solo, gemengd koor, jongenskoor en orkest
  
  Andere werken voor orkest 
   1944 Three Dance Episodes from «On the Town», voor orkest
   1944 Fancy Free - Three Dance Variations, voor orkest
   1954 Serenade (naar Plato's «Symposion»), voor viool, strijkers, harp en slagwerk
   1955 On the Waterfront: Symphonic Suite, voor orkest
   1960 Symphonic Dances uit de musical «West Side Story», voor orkest
   1974 Dybbuk - Suite Nr. 2, voor orkest
   1976 1600 Pennsylvania Avenue, suite voor orkest
   1977 Slava!, ouverture
   1980 Divertimento, voor orkest
   1983 rev. 1984 Suite from "A Quiet Place", voor orkest
   1986 rev. 1988 Concerto "Jubilee Games", voor orkest
  
  Bewerkingen voor harmonieorkest 
   1942 Profanation uit de Symphony Nr. 1 "Jeremiah", bew. voor harmonieorkest door Frank Bencriscutto
   1956 Candide Overture, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
   1961 Fanfare for the 25th Anniversary of the "High School of Music and Art", New York City, voor koperblazers en slagwerk. Orkestratie: Sid Ramin
   1961 Fanfare for the Inauguration of John F. Kennedy, voor koperblazers en slagwerk. Orkestratie: Sid Ramin
   1969 Shivaree, voor groot koperensemble en slagwerk, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
   1977 Slava!, ouverture voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
   1980 Divertimento, voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
   1989 On the Waterfront - Symphonic Suite, voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Guy Duke
   4 Dances from «West Side Story», voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Ian Polster
   America from «West Side Story», voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Joseph
   Candide - Suite, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
   Highlights from «West Side Story», bew. voor harmonieorkest door Joseph Ingram
   Meditation 2 uit "Mass", bew. voor harmonieorkest door Donald Hunsberger
   Music from «West Side Story», voor harmonieorkest
   Musical Toast, voor harmonieorkest
   Symphonic Dances from «West Side Story», voor harmonieorkest
  
  Jazz-ensemble 
   1949 Prelude, Fugue and Riffs, voor klarinet solo en jazz-ensemble
   Somewhere, voor zangstem en jazz-ensemble
  
  Cantates 
   1976 White House Cantata, cantate voor sopraan, mezzosopraan, tenor, bariton, bas, gemengd koor en orkest - libretto: Alan Jay Lerner
  
  Muziektheater
  
  Opera's
  
  Musicals
  
  Balletmuziek
  
  Toneelmuziek 
   1950 Peter Pan, voor het toneelstuk van J.M. Barrie
   1955 The Lark, voor het toneelstuk van Jean Anouilh
  
  Koormuziek 
   1947 Simchu Na, voor gemengd koor en piano
   1965 Chichester Psalms, voor jongenssopraan, gemengd koor en orkest
   1971 Mass, theaterstuk voor zangers, acteurs en dansers - libretto: Liturgie van de Rooms-Katholieke Kerk, aanvullingen van Stephen Schwartz en de componist
   1981 Olympic Hymn, voor gemengd koor en orkest
   1988 Missa Brevis, voor countertenor, zesstemmig gemengd koor, pauken en slagwerk
   Benedictus, voor vrouwenkoor (SSAA) en mannenkoor (TTBB)
   Life Is Happiness Indeed, voor gemengd koor
   Make Our Garden Grow, voor gemengd koor
   One Hand One Heart, voor gemengd koor
   Reenah, voor tweestemmig koor en instrumenten
  
  Vocale muziek 
   1943 liederencyclus
   1945 Afterthought, voor zangstem en orkest
   1950 Peter Pan - Four Songs and Two Choruses, voor 3 sopranen, bariton, mannenkoor (TTBB) en orkest
   1974 Dybbuk - Suite Nr. 1, voor tenor, bas-bariton en orkest
   1976 Take Care of this House, voor zangstem en orkest
   1977 Songfest, een liederencyclus voor sopraan, mezzosopraan, alt, tenor, bariton en bas solisten en orkest
   La bonne cuisinière, liederencyclus
  
  Kamermuziek 
   1942 Clarinet Sonata, voor klarinet en piano
   1948 Brass Music - Fanfare for Bima, voor trompet, hoorn, trombone en tuba
   1988-89 variaties op een octotonische toonladder voor blokfluit en cello (later verwerkt in het Concerto "Jubilee Games", voor orkest)
   1990 Dance Suite, voor koperkwintet
   Brass Music - Elegy for Mippy I, voor hoorn en piano
   Brass Music - Elegy for Mippy II, voor trombone solo
   Brass Music - Waltz for Mippy III, voor tuba en piano
   Brass Music - Rondo for Lifey, voor trompet en piano
  
  Werken voor piano 
   Bridal Suite
   Piano Sonata (1938)
   Piano Trio
   Touches (1981)
   Thirteen Anniversaries (1988)
   Four Anniversaries (1948)
   Five Anniversaries (1949-51)
   Seven Anniversaries (1943)
  
  Filmmuziek 
   On the Waterfront (Elia Kazan)
  
  Bibliografie 
  Van Leonard Bernstein
   
   
   
   
   Bernstein, Leonard. [1976] The Unanswered Question: Six Talks at Harvard, Harvard University Press. .
   Bernstein, Leonard. [2013] The Leonard Bernstein Letters, Yale University Press. .
  Over Leonard Bernstein
   Paul Myers: Leonard Bernstein, Phaidon Press, 1998., 
   Gunter Buhles: Der Komponist Leonard Bernstein: Vom Broadway zur Carnegie Hall, Das Orchester, 44:11-19 N10 1996
   S. Pilkington: Leonard Bernstein - A lodestar for the American church musican, American Organist: 30:40-41 Feb 1996
   B. Atwood: Bernstein makes Net debut on N2K site, Billboard 108:68 Nov 16 1996
   Bernstein work for recorder premiered at Tanglewood Festival., American Recorder 36:3 N4 1995
   Bernstein, Burton (1982). Family Matters: Sam, Jennie, and the Kids. Simon & Schuster. .
   
   Bernstein, Shirley (1963). Making Music: Leonard Bernstein. Chicago: Encyclopædia Britannica Press. ASIN B0007E073Y.
   Briggs, John (1961). Leonard Bernstein: The Man, His Works and His World. World Publishing Co. .
   
   Burton, William W. (1995). Conversations about Bernstein. New York: Oxford University Press, New York. .
   
   Cone, Molly & Robert Galster (1970). Leonard Bernstein. New York: Thomas Y. Crowell Co. 
   Ewen, David (1960). Leonard Bernstein, A Biography for Young People. Philadelphia: Chilton Co. 
   Fluegel, Jane (ed.) (1991). Bernstein: Remembered: a life in pictures. New York: Carroll & Graf Publishers, Inc. .
   Freedland, Michael (1987). Leonard Bernstein. London, England: Harrap. Ltd. .
   
   Gottlieb, Jack (2010). Working With Bernstein. Amadeus Press. .
   Green, Diane Huss (1963). Lenny's Surprise Piano. San Carlos, California: Golden Gate Junior Books. ASIN B0006AYE10.
   Gruen, John (1968). The Private World of Leonard Bernstein. New York: The Viking Press. .
   Hurwitz, Johanna (1963). Leonard Bernstein: A Passion of Music. Philadelphia: The Jewish Publication Society. .
   Ledbetter, Steven (1988). Sennets & Tuckets, A Bernstein Celebration. Boston: Boston Symphony Orchestra in samenwerking met David Godine Publisher, Inc.. .
   
   Oja, Carol (2014). Bernstein Meets Broadway. Oxford University Press. .
   Peyser, Joan (1987). Bernstein, A Biography. New York: Beech Tree Books/William Morrow. ASIN B01K2JCIX0.
   Reidy, John P. & Norman Richards (1967). People of Destiny: Leonard Bernstein. Chicago: Children's Press. ASIN B0092UTPIW.
   Robinson, Paul (1982). Bernstein (The Art of Conducting Series). New York: Vangard Press. ASIN B01K92K1OI.
   
   Secrest, Meryle (1994). Leonard Bernstein A Life. Alfred A. Knopf. .
   Seldes, Barry (2009). Leonard Bernstein: The Political Life of an American Musician. University of California Press. .
   Shawn, Allen (2014). Leonard Bernstein: An American Musician. Yale University Press. .
   
   Wolfe, Tom (1987). Radical Chic and Mau Mauing the Flak Catchers. New York: Farrar, Strauss & Giroux. ASIN B01NAOARU3.
  
  Externe links 
    Website over Leonard Bernstein
    Website over Leonard Bernstein in de "American Memory" van de Library of Congress
  
  Amerikaans componist
  Amerikaans dirigent
  Amerikaans muziekpedagoog
  Amerikaans pianist
  20e-eeuws componist
  Amerikaans operacomponist