title: Zomerdijk (Wagenborgen)
text: Zomerdijk is een buurtschap en een voormalige zeedijk tussen Wagenborgen en Woldendorp in de gemeente Eemsdelta in de Nederlandse provincie Groningen. Het is gelegen aan de gelijknamige weg ten noordwesten van Wagenborgen, die via de Maarweg doorloopt naar het bedrijventerrein Oosterhorn. Het buurtje bestaat uit zes boerderijen (waaronder Ora et Labora, vroeger Ceres) en een burgerwoning. Aan de Zomerdijk lag tevens het gehucht Overtocht, nu boerderij Op de Hoogte. 
  
  Zomerdijk lag tot 1990 grotendeels binnen de oude gemeente Delfzijl en vormde de grens met de gemeente Termunten. 
  
  De Zomerdijk is ontstaan uit een oude zeedijk, waarvan alleen het westelijke deel bij Wagenborgen bewaard is gebleven. Het oostelijke deel liep via De Heemen naar de oude zeedijk van het Klei-Oldambt bij Woldendorp, maar is na een grootschalige ruilverkaveling rond 1960 niet meer als zodanig herkenbaar. De naam is hier dan ook verdwenen. Daarnaast gaf de Zomerdijk zijn naam aan de aangrenzende kadastrale sectie onder Nieuwolda.
  
  De buurtschap Zomerdijk viel vanouds onder de kerspelen Heveskes, Oterdum en Woldendorp. De gezinnen die onder Heveskes woonden, waren kerkelijk op Wagenborgen georiënteerd. Heveskes en Oterdum waren alleen bereikbaar via lange kleilanen als de Kloosterlaan en de Hoge Medelaan. Bij de Zomerdijk lagen verder de huizen Stokkerij, De Klieve (genoemd naar een grondpomp), De Knuif en De Kleine Knuif, eerder ook het steenhuis Oud-Houwerda.
  
  Geschiedenis 
  De Zomerdijk werd vermoedelijk vóór 1466 werd aangelegd om het Klei-Oldambt en Fivelingo tegen het opdringende water van de Dollard te beschermen. De dijk liep vanaf de hoogte van Wagenborgen via Woldendorp naar Zwaag, en vandaar naar de Punt van Reide. In het genoemde jaar bemiddelde de Gemene Landswarf tussen de inwoners van Appingedam en de overige belanghebbenden. Daarbij namen de Damsters voortaan het onderhoud op zich van de dijk inden hoep die rond de doorbraak bij Overtocht was gelegd. Het tracé van Wagenborgen naar Eelshuis werd aangelegd in 1486. Daar maakte de Zomerdijk aansluiting met de Veendijk.
  
  Na doorbraken waarbij delen van de dijk werden weggeslagen, werd in 1521 het tracé van Wagenborgen naar Zwaag alsmede de aansluiting op de veendiken hersteld. Als nooddijk die Fivelingo moest beschermen, fungeerde een dwarsdijk van Overtocht naar Weiwerd, die de Kaenghe of Kaijnge (Kaayenlaan) werd genoemd . Een tweede Kaenghe liep van Zwaag naar Termunten, waardoor een groot deel van het Klei-Oldambt droog werd gehouden. Omstreeks 1525 werd vervolgens de Nieuwe Zomerdijk of Dallingeweersterdijk aangelegd van Fiemel naar Zwaag bij Woldendorp. Vermoedelijk in 1554 volgde een eerste indijking. Vanaf het einde van de oude Zomerdijk werd de Weerdijk aangelegd, die de kwelders rond Wagenborgen beschermde. Daarnast was in 1542 een zomerkade door de hamrikken aangelegd, die van Nieuwolda, Noordbroek- en Zuidbroek en Meeden via een grote boog naar Midwolda liep. Deze laatste dijk werd ten slotte in 1574 uitgebouwd tot een volwaardige zeedijk, waardoor de Zomerdijk een slaperdijk werd. Omdat de afwatering naar de Dollard via de Nijezijl te Oostwolderhamrik problemen opleverde, kregen de landerijen tussen de Zomerdijk en de Dollarddijk in 1580 toestemming hun water via het Farmsumerzijl te lozen.
  
  In de oorlogsjaren na 1580 raakten de Dollarddijken zwaar beschadigd, waardoor het zeewater ver landinwaarts werd opgestuwd. De dijkplichtigen uit de Ommelanden weigerden de Zomerdijk ten oosten van de Kaijnge nog langer in stand te houden. In plaats daarvan werden de zoden gebruikt om de Kaijnge te versterken. Daarom besloot de stad Groningen in 1589 tot de aanleg een nieuwe Zomerdijk op het grondgebied van het Oldambt, die dienst zou moeten doen tot de zeedijken weer gerepareerd waren. Deze nieuwe Zomerdijk liep vanaf Wagenborgen naar de De Heemen bij Woldendorp. Toen de zeedijken bij Nieuwolda na de Reductie van 1594 werden hersteld, werd deze nieuwe Zomerdijk weer overbodig.
  
  Door de aanleg van het Termunterzijldiep in 1601 werd de Zomerdijk in tweeën gedeeld en kreeg hij aansluiting bij de hoge kades van het diep.
  
  Zie ook
   Zomerdijkstermolenpolder
  
  Buurtschap in Groningen
  Geografie van Eemsdelta