title: Frederik Kaiser
text: Frederik (ook: Friedrich) Kaiser (Amsterdam, 10 juni 1808 – Leiden, 28 juli 1872) was een Nederlands sterrenkundige.
  
  Leven
  Kaiser werd geboren te Amsterdam, waar zijn vader, afkomstig uit Nassau-Dietz, als leraar Duits enige jaren werkzaam was. Zijn vader overleed toen hij negen jaar oud was waarna Frederik terecht kwam bij zijn oom Johan Frederik Keijser. Op zijn achttiende werd hij in 1826 als observator aangesteld op de sterrewacht van de Leidse universiteit, gevestigd op het dak van het aan het Rapenburg gelegen academiegebouw. Zijn passie voor de sterrenkunde was hem door zijn oom bijgebracht, die als amateurastronoom een goede reputatie had opgebouwd. Op 15 februari 1831 werd hij aldaar als student ingeschreven.
  
  Hij maakte naam als sterrenkundige toen hij in 1835 met een geleende telescoop de voorspellingen die hij een jaar eerder had gedaan over de baan van komeet Halley bleken uit te komen. Twee jaar later, in 1837, werd hij benoemd tot lector, in 1840 buitengewoon en in 1845 gewoon hoogleraar in de sterrenkunde.
  
  Met gebrekkige middelen heeft hij de Nederlandse roem in de sterrenkunde bevestigd en uitgebreid. Hij stond internationaal bekend om zijn nauwkeurige positiebepalingen. Als leraar onderscheidde hij zich, zelfs voor niet mathematisch voorbereide hoorders en lezers, door ongewone duidelijkheid. Hij was een kundig popularisator. Dat blijkt onder andere uit zijn bijdragen aan het populair-wetenschappelijke tijdschrift Album der Natuur ("een werk ter verspreiding van natuurkennis onder beschaafde lezers van allerlei stand"), bijv. 'De Beweging der Aarde en hare jongst ontdekte Bewijsgronden,' in 1855.
  
  Kaiser liet een nieuwe sterrenwacht bouwen vlak bij de later naar hem genoemde Kaiserstraat in Leiden. De sterrenwacht werd in 1860 voltooid en in 1861 van instrumenten voorzien.
  
  Kaisers nicht Aletta huwde in 1881 met de natuurkundige Hendrik Lorentz, die bij Kaiser gestudeerd had.
  
  Na zijn overlijden op 28 juli 1872 in Leiden werd hij op 1 augustus 1872 begraven op de begraafplaats Groenesteeg in Leiden, grafnummer 400.
  
  Marsonderzoek
  Hij maakte tijdens de oppositie van Mars in 1862 een reeks tekeningen en bepaalde de omwentelingstijd van Mars.
  
  Vernoemd
   in de verlaten nomenclatuur voor Mars van Richard Proctor heette Syrtis Major naar hem de Kaiser Sea
   kraters op Mars en op de Maan
   planetoïde 1694 Kaiser.
   de Professor Kaiserstraat in Den Haag.
   de Kaiserstraat in Leiden.
  
  Bibliografie
  
  Werken van Kaiser 
  
  Behalve veel wetenschappelijke astronomische werken, schreef hij:
  De sterrenhemel verklaard (Amsterdam 1844)
  De sterrenhemel beschreven en afgebeeld (Amsterdam 1845)
    
  De inrichting der sterrewachten (Leiden 1854)
  Beschrijving van den Sterrenhemel (Leeuwarden 1857)
  John Bake als beschermer der sterrenkunde (Amsterdam 1864)
  
  Bronnen over Kaiser 
     — 'Frederik Kaiser (1808-1872) and the modernisation of Dutch astronomy
     (2019) — 'Frederik Kaiser (1808–1872), Eerste Leidse hoogleraar sterrenkunde en stichter Leidse Sterrewacht'
    (Necrologie)
     (1875) — 'Levensbericht F. Kaiser,' in: Jaarboek van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen 1875, p. 39–104.
     (2011) — 'Frederik Kaiser (1808–1872), een gekweld man met een missie,' in: Studium, jrg. 4, afl. 2, p. 62–84.
     (2022) — Een passie voor precisie: Frederik Kaiser (1808-1872), vader van de Leidse Sterrewacht, Amsterdam, Prometheus.
  
  Externe links
   Frederik Kaiser in Biografisch Portaal van Nederland
   Publicaties van Frederik Kaiser
  
  Nederlands astronoom
  Hoogleraar aan de Universiteit Leiden
  Rector magnificus van de Universiteit Leiden
  Nederlands persoon in de 19e eeuw
  Lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen