title: Bertholet Flémal
text: Bertholet Flémal (of Flemalle) (Luik, 23 mei(?) 1614 – Luik, 10 juli 1675) was een Zuid-Nederlands schilder van voornamelijk mythologische en religieuze onderwerpen. Samen met Gérard Douffet, Walthère Damery, Jean-Guillaume Carlier, Englebert Fisen en Philippe Coclers behoort hij tot de belangrijkste vertegenwoordigers van de 17e-eeuwse barokschilders in het prinsbisdom Luik, ook wel Luikse School genoemd. In het werk van zijn beroemdere leerling Gerard de Lairesse is de invloed van Flémal sterk aanwezig.
  
  Levensbeschrijving 
  Bertholet Flémal groeide op in Luik als zoon van een glasschilder en kreeg zijn schildersopleiding in de ateliers van Henri Trippet en Gérard Douffet in die stad. Op zijn 24e ondernam hij een kunstreis naar Italië. In de zomer van 1638 vestigde hij zich in Rome om daar de klassieke kunst en de oude Italiaanse meesters te bestuderen. In Rome ontmoette Flémalle de groothertog van Toscane, Ferdinando II de' Medici, die hem naar Florence uitnodigde. Daarna reisde hij naar Parijs, waar hij onder andere een Aanbidding door de drie koningen voor de sacristie van de Augustijnerkerk en een fresco De hemelvaart van Elias voor de koepel van de Karmelietenkerk schilderde. Door toedoen van de grote kunstmecenas Pierre Séguier kreeg hij de opdracht een zaal in het paleis van Versailles te decoreren.
  
  In de zomer van 1647 vestigde Flémalle zich in Brussel, waar hij enkele jaren zou blijven. Daarna keerde hij terug naar Luik, waar hij hofschilder werd van prins-bisschop Maximiliaan Hendrik van Beieren en daarnaast veel kerkelijke opdrachten kreeg. In 1670 reisde hij opnieuw naar Parijs, ditmaal in gezelschap van zijn leerling Jean-Guillaume Carlier. Hij kreeg een aanstelling als professor aan de École des Beaux-Arts. In deze periode schilderde hij het plafond van de ontvangstzaal van het Tuilerieënpaleis, in 1871 door brand verwoest.
  
  Na zijn terugkeer naar Luik werd hij benoemd tot kanunnik aan het kapittel van de Sint-Pauluskerk, waardoor hij een vast inkomen genoot. In de kerk wordt een vijftal schilderijen van de schilder-kanunnik bewaard. Flémal stierf op 61-jarige leeftijd in Luik, volgens sommige bronnen geplaagd door depressies.
  
  Door zijn verblijf in Rome werd Flémalle sterk beïnvloed door de Romeinse School. Daarnaast was de Franse schilder en tijdgenoot Nicolas Poussin een voorbeeld. Leerlingen van Flémalle waren onder anderen Louis Counet, Jean-Guillaume Carlier, Englebert Fisen en Gerard de Lairesse.
  
  Selectie van werken
  
  Relgieuze werken in kerken 
   Aanbidding der wijzen, Sint-Pauluskathedraal, Luik
   Golgotha, Sint-Pauluskathedraal, Luik
   Afscheid van Petrus en Paulus (1654), Sint-Pauluskathedraal, Luik
   Bekering van Sint-Paulus, Sint-Pauluskathedraal, Luik
   Heilige Carolus Borromeus te midden van pestlijders, Sint-Pauluskathedraal, Luik
   Pietà, Sint-Maartensbasiliek, Luik
   Opdracht van Jezus in de tempel, Heilig-Kruiskerk, Luik
   Heilig Kruisvinding, 1674, Heilig-Kruiskerk, Luik
   Kruisiging, 1649, Sint-Janskerk, Luik
   Debat over het Heilig Sacrament, Sint-Jan-de-Doperkerk, Herve
   Maria-ten-Hemelopneming, Sint-Nicolaaskerk, Ciney
   Mystiek huwelijk van de Heilige Catharina van Alexandrië, Sint-Gertrudiskerk, Kuringen
   Opdracht van Jezus in de tempel, Onze-Lieve-Vrouwekerk, Antwerpen-Hoboken
   Maria-Tenhemelopneming, Sint-Niklaaskerk, Ciney
  
  Relgieuze werken in musea 
   Bekering van Sint-Paulus, Museum voor Schone Kunsten, Luik
   Vlucht naar Egypte - een engel waarschuwt Jozef, Museum voor Schone Kunsten, Luik
   Martelaarschap van de Heilige Catharina van Alexandrië, Museum voor Schone Kunsten, Luik
   Moord op de Onnozele Kinderen, Museum voor Schone Kunsten, Luik
   Extase van de Heilige Bruno, Museum voor Schone Kunsten, Luik
   Heilige Drievuldigheid, Heilige Maagd, Sint-Jan de Doper, Sint-Jan Evangelist en anderen, Kasteel van Warfusée
   Heliodorus verdreven uit de tempel, 1658-'62, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel
   Sint-Lambertus in gebed in het klooster van Stavelot, Museum voor Schone Kunsten, Rijsel
   Mysteries van het Oude en Nieuwe Testament, Louvre, Parijs
   Bekering van Sint-Paulus (1670), Musée des Augustins, Toulouse, Frankrijk
   Heilige Maagd en H. Anna, Prado, Madrid
   Bewening van Christus, Staatliche Kunsthalle Karlsruhe
  
  Portretten, mythologische en overige werken 
   Portret van kanunnik Louis Lambert de Liverloo, Museum voor Schone Kunsten, Luik
   Portret van een karmeliet, Museum voor Schone Kunsten, Luik
   De dood van Pyrrhus, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel
   Het offer van Iphigenia, Louvre, Parijs
   Achilles sleurt het lichaam van Hector langs de muren van Troje, Schloss Wilhelmshöhe, Kassel
   Dood van Lucretia, Schloss Wilhelmshöhe, Kassel
   Fantasiescène met monsters (1654), Alte Pinakothek, München
   Lucius Albinus overhandigt zijn rijtuig aan de Vestaalse maagden, ca 1650-'60, Hermitage, Sint-Petersburg
  
  Bronnen 
   Helbig, Jules, La peinture au pays de Liège et sur les bords de la Meuse, Luik, 1903
   'Bertholet Flemael', in: Herbermann, Ch. (red.), Catholic Encyclopedia, 1913
   'Bertholet Flémal', in The Columbia Electronic Encyclopedia, 6e editie, 2014, Columbia University Press
   Lijst van werken van Flémal in Belgische collecties op website Belgian Art Links and Tools (BALaT)
  
  Literatuur
  Pierre-Yves Kairis, Bertholet Flémal, 1614-1675. Le Raphaël des Pays-Bas au carrefour de Liège et de Paris, 2015. ISBN 2903239568
  
  Voetnoten
  
  Kunstschilder in het prinsbisdom Luik
  Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw
  17e-eeuws schilder
  Barokschilder