title: Grobbendonk
text: Grobbendonk is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. Grobbendonk ligt in de Kempen en behoort tot het gerechtelijk kanton en kieskanton Herentals. In Grobbendonk bevond zich een Romeinse vicus ter hoogte van de Steenberg.
  
  Geografie
  
  Deelgemeenten
  
  Kernen 
  Naast Grobbendonk zelf ligt in de gemeente nog de deelgemeente Bouwel. De dorpen worden gescheiden door het Albertkanaal en de autosnelweg E313; de N13 loopt op de grens. De gemeente grenst aan de stad Herentals en de gemeentes Herenthout, Nijlen, Vorselaar en Zandhoven.
  
  Hydrografie 
  Door Grobbendonk lopen de rivier de Kleine Nete en het Albertkanaal. De Aa mondt er uit in de Kleine Nete.
  
  Aangrenzende gemeenten
  
  Geschiedenis
  
  Stroomculturen (3500 v.C.-800 v.C.) 
  Er werden diverse archeologische vondsten gedaan in de gemeente Grobbendonk, die wijzen op een bewoning van de gemeente lang voor de oudste vermelding van de woonkernen Grobbendonck, Ouwen en Bouwel in officiële documenten. 
   Bronstijdgrafveld (van 1000-700 voor Christus) op de Scheidhaag
  
  Klassieke Oudheid (800 v.C.- 500 n.C.) 
   Gallo-Romeinse nederzetting (vicus) met drie tempels op het Hoogveld, die een hoogtepunt kende in de 2e eeuw
   Merovingische (Franken) grafvelden vanaf de 3e eeuw, onder meer onder de kapel van Boshoven
  
  Middeleeuwen (500-1450) 
   In de 11e à 12e eeuw wordt in Ouwen een Romaanse kerk gebouwd. De voormalige Romeinse vicus wordt daarbij als "steengroeve" gebruikt.
   In het begin van de 13e eeuw wordt de Heerlijkheid Grobbendonck gesticht, en komt er een burcht aan de samenvloeiing van de Kleine Nete en Aa. In de 14e eeuw verwerft de Heer van Grobbendonck o.m. ook de overige gebieden in de huidige gemeente Grobbendonk waaronder de woonkernen Ouwen en Bouwel.
   De adellijke familie Grobbendonck en hun erven regeren over Grobbendonk tot aan de verkoop van de heerlijkheid aan de familie Getz in 1545. De familie bekleedt hoge posten in het hertogdom Brabant.
   In 1302 sneuvelt Hendrik van Wilre, Heer van Grobbendonck en Burgemeester van Leuven, in de Guldensporenslag aan Franse zijde.
  
  Nieuwe Tijd (1450-1750) 
   De familie Schetz, een van oorsprong Duitse familie, laat zich midden 16e eeuw Van Ursel (d'Ursel) noemen. Deze familie bekleedt hoge plaatsen in de opeenvolgende Habsburgse periodes (Karel V, Spaanse Habsburgers, Oostenrijkse Habsburgers), en klimt op in de adellijke rangen van heer naar baron, vervolgens vanaf 1638 naar rijksgraaf, en vanaf 1717 verheven tot hertog. Na de val van Habsburgers, kiest Charles-Joseph d'Ursel de kant van de Nederlanders en wordt later minister in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Na de opsplitsing van de Nederlanden, levert de familie nog lang senatoren en volksvertegenwoordigers voor de nieuwe Belgische staat (tot 1937). De hertogtitel bestaat nog steeds. De huidige hertog is de 10e die de titel draagt, en nog steeds eigenaar van o.m. de kasteelhoeve.
   Tijdens de Contrareformatie wordt van priesters een hoger intellectueel, zedelijk en spiritueel peil verwacht. Johannes Stael, pastoor van Bouwel sinds 1604, voldoet als drinkeboer en verwekker van een kind bij zijn huishoudster niet aan de norm en wordt in 1610 zelfs voor 6 weken opgesloten in een kerker.
  
  Moderne tijd (1750-1945) 
  Gezien de ligging tussen Antwerpen en Herentals zal de gemeente doorkruist worden door de grote infrastructuurwerken tussen die twee steden, deels via Lier, die werden opgestart in de 19e, 20e en 21e eeuw, waaronder:
   In 1832, tijdens de Belgische Revolutie (1830-1839) laat koning Leopold I van België een militair kamp bouwen in Bouwel.
  kanalisering van de Kleine Nete voltooid in 1839 en in gebruik tot 1850. Nadien werd de Kleine Nete omheen de sassen geleid.
   kanaal Viersel-Herentals voltooid in 1850, en terug gedempt vanaf 1940.
   Tussen 1930-1939 werd het Albertkanaal gegraven, doch kort na de inhuldiging worden de bruggen opgeblazen en zal het tot aan de herstelling van de bruggen in 1946 duren vooraleer het kanaal effectief in gebruik wordt genomen.
   De spoorlijnen van Aarschot en Antwerpen naar Herentals (in gebruik sinds 1855). Hierbij verkreeg Bouwel langs spoorlijn 15 een station Bouwel op wandelafstand van het kasteel van de Baron Bosschaert de Bouwel, wiens domein door de spoorweg werd doorkruist. Veel later kwam er ook nog een 2e Bouwelse station Wolfstee naast het industrieterrein aldaar.
   Aanleg v/d provinciale "steenwegen", waaronder de steenweg Lier-Herentals
  
  Hedendaagse geschiedenis (1945-nu) 
  Ook na de Tweede Wereldoorlog werd de gemeente doorkruist door grote infrastructuurwerken: 
   Tijdens de naoorlogse bezetting van Duitsland komt er een Britse logistieke legerbasis in Grobbendonk, die na de Koude Oorlog door de Britten overgedragen wordt aan het 29 Bataljon Logistiek van het Belgische leger, die voorheen zelf ook in Propsteierwald (Duitsland) gelegerd was.
   Diverse pijpleidingen (o.m. door de gedempte vaart)
   Autosnelweg E313 (tot aan Grobbendonk in gebruik sinds 1958), met één v/d bekendste afritten van België ("Herentals-West"), waar 's morgens de files beginnen richting Antwerpen.
   De industrieterreinen Klein Gent en Wolfstee gelegen op het drie-gemeenten-punt Grobbendonk-Herenthout-Herentals.
   De geplande Fietsostrade "F5"
   De "Antwerp East Port" een voorhaven van Antwerpen (containerterminal)
  
  Na 489 jaar lang een aparte heerlijkheid (later gemeente) geweest te zijn, fusioneerde de gemeente Bouwel in 1976 voor de 2e keer met Grobbendonk.
  
  Bezienswaardigheden 
  
  Op het kruispunt met de N13 en de weg tussen Bouwel en Grobbendonk ligt café "De Lindekens", oorspronkelijk van de familie Van Soom-De Laet, ook eigendom geweest van Herman Van Springel.
  De oude Banmolen aan de samenvloeiing van Kleine Nete en Aa is nog steeds in gebruik.
  De Sint-Lambertuskerk
  Het Goorkasteel
  Het Hofke van Eisterlee
  De Kapel van Boshoven
  Het Sint-Maria-Magdalenarusthuis met kapel
  De Onze-Lieve-Vrouw Ten Troonpriorij
  De schandpaal, aan Hofeinde, opgegraven en in 1964 heropgericht.
  Het Kasteel Grobbendonk
  
  Natuur en landschap 
  Grobbendonk ligt in de Kempen nabij de vallei van de Kleine Nete die hier onder het, ten zuiden van de kom gelegen, Albertkanaal stroomt. In de omgeving liggen enkele bossen. De hoogte bedraagt 5 tot 10 meter.
  
  Demografie
  
  Demografische ontwikkeling voor de fusie
  
  Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwoneraantal op 31 december
  
  Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente
  Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977. 
  
  Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
  
  Politiek
  
  Structuur 
  De gemeente Grobbendonk maakt deel uit van het kieskanton Herentals, gelegen in het provinciedistrict Herentals, het kiesarrondissement Mechelen-Turnhout en ten slotte de kieskring Antwerpen.
  
  (Voormalige) Burgemeesters
  
  Legislatuur 2013 - 2018 
  Burgemeester tot 31 december 2015 was Herman Cambré (sp.a). Hij werd opgevolgd door Eric Van Meensel (N-VA). Deze leidt een coalitie bestaande uit N-VA, CD&V en sp.a. Samen vormen ze de meerderheid met 15 op 21 zetels. Vanaf het begin van de legislatuur zetelt 1 raadslid van CD&V als onafhankelijke. Sinds september 2017 zetelt 1 raadslid (1 ex-N-VA) als onafhankelijke voor De Burgers van Grobbendonk en Bouwel en 2 raadsleden (1 ex-sp.a, 1 ex-cd&v) zetelen als onafhankelen voor De Lokale Lijst sinds Juli 2018. Hierdoor is de meerderheid geslonken tot 11 op 21 zetels.
  
  Legislatuur 2019 - 2024 
  Burgemeester is Marianne Verhaert (GiB) die een coalitie leidt van GiB en N-VA die samen een meerderheid van 13 (9+4)op 21 zetels vormen. De oppositie bestaat uit 4 zetels voor sp-a, 2 voor CD&V, 1 voor Vlaams Belang en 1 voor de Lokale Lijst.
  
  Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 
  
  De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.
  
  Religie en levensbeschouwing 
  De gemeente Grobbendonk ligt in de federatie Grobbendonk-Herenthout-Vorselaar die op haar beurt dan weer deel uitmaakt van het dekenaat Zuiderkempen in het Bisdom Antwerpen.
  
  Economie 
  Grobbendonk maakt deel uit van het Economisch Netwerk Albertkanaal.
  
  Sport 
  Voetbalclub KFC Grobbendonk is aangesloten bij de KBVB en speelt in de lagere provinciale reeksen. De club speelde in haar bestaan zeven jaar in de nationale reeksen.
  
  Grobbendonk is sinds 2018 de startplaats van de Grote Prijs Rik Van Looy.
  
  Bekende inwoners
  
  Geboren in Grobbendonk 
   Cornelius Bellens (-1573), ascetisch schrijver (priorij de Troon)
   Frans-Ernest Dieltiens (1848-1920), architect
   Rik Van Looy (1933), wielrenner, tweevoudig wereldkampioen
   Roger De Breuker (1940-2018), wielrenner
   Achilles Cools (1949), kunstenaar
   Bartel Van Riet (1982), natuurwerker, landschapsarchitect en televisiepresentator
   Rudy Beckers (1954), kunstschilder
  
  Wonen of woonden in Grobbendonk (elders geboren) 
   Jan Storm (1425-1488), Ascetische schrijver, kunstschilder (boeken), prior van priorij de Troon
   Jacob Roecx (1480-1527), Ascetische schrijver (priorij de Troon)
   Franz Hüger (1827-1899), rijke Antwerpse scheepsmakelaar, bouwde het "Goorkasteel" te Bouwel in 1878
   Hubert Lampo (1920-2006), schrijver
   August Obbels (pseudoniem Robin Hannelore) (1937), schrijver
   Herman Van Springel (1943-2022), wielrenner
   Gert Fransen (pseudoniem: Gerard François) (1964), striptekenaar
   Peter Verhoeven (1972), radio- en tv-presentator
   Bart Van Loo (1973), auteur en conferencier
   Franciscus de La Montagne, eigenaar van de Diamantslijperij De la Montagne te Grobbendonk
  
  Met Grobbendonk verbonden adel 
  Huis van Grobbendonck 
   Sebastiaan van Grobbendonck (1180-x), stamvader, verkreeg de Heerlijkheid Grobbendonck begin 13e eeuw
   Nicolaas van Grobbendonck (x-1246 à 1254), Ridder
  
  Huis van Wilre 
   Leysa van Grobbendonck, huwde met de Heer van Wilre
   Willem van Wilre (x-1273), van Schepen van Leuven in 1267, Heer van Grobbendonck
   Hendrik van Wilre (x-1302). Via zijn vrouw verwant aan Hertog Jan I, Burgemeester van Leuven, sneuvelde in 1302 in de Guldensporenslag
  
  Huis van Wesemaele
   Maria van Wilre, huwde met Gerard van Wesemaele (1270-1348), o.m. Heer van Schoten, Merksem, Bergen-op-Zoom
   
  Huis van Crayenhem (ook Craynhem)
   Maria van Wesemaele (1330-1390), huwde Jan Van Crayenhem
   Aart van Crayenhem (ook Arnold genoemd), verkreeg Bouwel en Ouwen, Brabantse veldheer
   Aart II van Crayenhem, Ridder, bouwheer van de priorie de Troon in 1414 als boete voor het platbranden van een kerk door zijn vader
  
  Familie Brant
   onwettige dochter Aart II van Crayenhem
   Aart Brant, erft het Huis van Crayenhem in 1437, 
   Aart Brant II
   zijn broer Huibert (Huybrecht) Brant (x-1508) krijgt Bouwel in 1487
  
  Familie van Kleef (Cleves)
   Margaretha Brant, heeft een relatie met Philip van Kleef, die in 1509 in bezit komt van o.m. Grobbendonck
  
  Familie van de Jauche de Mastaing
   Amelberge van Kleef, huwde Andries (André) de Jauche de Mastaing
   Philippe van Jauche de Mastaing verkoopt o.m. Grobbendonck aan Erasmus Schetz in 1545
  
  Huis Ursel, oorspronkelijk ook bekend onder de familienaam Schetz
   Erasmus Schetz (1476-1550), handelaar Antwerpen kocht de heerlijkheid Grobbendonck in 1545
   Gaspard Schetz (1513-1580), handelaar, maarschalk van Brabant, werd in 1560 algemeen schatbewaarder der Nederlanden
   Lancelot Schetz (1550-1619), burgemeester van Brussel
   Jan Karel Schetz (1552-1590) kanselier van de Orde van het Gulden Vlies
   Conrad Schetz (1553-1632), liet zich adopteren door zijn tante Barbara van Ursel en nam haar naam aan
   Anthonie Schetz (1564-1641), baron (vanaf 1637 graaf) van Grobbendonck, gouverneur van 's-Hertogenbosch en Leuven tijdens Tachtigjarige Oorlog
   Ignaas August Schetz van Grobbendonck (1625-1680), Bisschop van Namen (1669-1679) en van Gent (1679-1680)
   Conrard van Ursel (1592-1659) zoon van Conrad Schetz werd in 1638 verheven tot Rijksgraaf
   Conrad Albert van Ursel (1665-1738), gouverneur van Namen, tot 1e hertog van Ursel (1716) en van Hoboken (1717)
   Karel van Ursel (1717-1775), 2e Hertog, was Oostenrijks luitenant-veldmaarschalk en militair gouverneur van Brussel
   Wolfgang Willem van Ursel (1750-1804), 3e Hertog, speelde een rol in de Brabantse Omwenteling
   Charles-Joseph d'Ursel (1777-1860), 4e Hertog, minister in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en later senator in België, stamvader van alle huidige D'Ursels
   Léon d'Ursel (1805-1878), 5e Hertog, senator
   Joseph d'Ursel (1848-1903), 6e Hertog, senator
   Robert d'Ursel (1873-1955), 7e Hertog, senator
   Henri d'Ursel (1900-1974), 8e Hertog
   Antonin d'Ursel (1925-1989), 9e Hertog
   Stéphane d'Ursel (1971), 10e Hertog
  
  Met Bouwel verbonden adel 
  Huis van Grobbendonck (zie Grobbendonk)
   Bouwel hoorde oorspronkelijk niet tot de Heer van Grobbendonk. 
   Pas omstreeks 1300 verwierf de Heer van Grobbendonck ook Ouwen en Bouwel. 
   In 1487 wordt Bouwel aan Huybrecht Brant gegeven, de broer van de Heer van Grobbendonk. Huybrecht bouwt in Bouwel zijn eigen kasteel.
  
  Huis Damant
   Nicolas Damant (1531-1616) was o.m. Burggraaf van Brussel, en huwde Barbara Brandt (gestorven in Madrid, 1591)
  
  Huis van Varick
   Anne Damant (x-1633), o.m. burggravin van Brussel, huwt van Henry van Varick, o.m. Markgraaf van Antwerpen (x-1641)
   Het was wellicht Henry (Hendrik) die het domein verkocht aan de familie Biel  
   
  Huizen Biel, Schotti en Zumalo
   Maria Biel, huwt Henri Schotti in 1629 
   Isabella Schotti, huwt met haar oom Otto Biel (tegen de zin van Maria Biel die de erfenis aanvecht in 1660), en vervolgens met Joannes Petrus Zumalo
   familie Biel-De Deckere
  
  Het domein werd later vervolgens verkocht aan de Families van Roosendael, de Witte, de Heuvel en Bosschaert
  
  Huis De Bosschaert de Bouwel 
   Vanaf 1685 wordt de familie de Bosschaert en meerdere takken van die familie meermaals verheven tot de adel. 
   In 1791 koopt Charles-Jean de Bosschaert het domein Bouwel, en vervangt o.m. de burcht door een modern kasteel in de classicistische stijl in 1820.
   Vanaf 29-08-1889 wordt aan de titel "de Bouwel" toegevoegd.
  
   De titels variëren in de tijd waaronder Jonkheer, Ridder en Baron
   Na de wisseling van de regimes, worden de oorspronkelijk Habsburgse titels terug verworven in de Verenigde Nederlanden en België
  
  De bekendsten uit de familie:
   Charles-Jean de Bosschaert (1759-1828), Ridder, mag zich "de Bouwel" noemen sinds 1816.
   Paul-Joseph de Bosschaert de Bouwel (1756-1836)
   Arthur Bosschaert de Bouwel (1857-1896), Baron
   Georges Bosschaert de Bouwel (1884-1968), Baron
  
  Nabijgelegen kernen
  Bouwel, Pulle, Viersel, Vorselaar, Herentals
  
  Plaats in Antwerpen (provincie)