title: Elzenzegge-elzenbroek
text: Het elzenzegge-elzenbroek, mesotroof elzenbroek of gewoon elzenbroek (Carici elongatae-Alnetum) is een associatie uit het verbond van elzenbroekbossen (Alnion glutinosae). Het is een bosplantengemeenschap die voorkomt in beekdalen en in afgesloten meanders, met overwegend zwarte els, zwarte bes, zeggen en een combinatie van bos- en moerasplanten.
  
  Naamgeving en codering 
   Synoniem: Carici elongatae-Alnetum glutinosae Schwick. 1933
   Frans: Aulnaie marécageuse
   Duits: Walzseggen-Erlenbruch
   Syntaxoncode voor Nederland (rVvN): r42Aa02
   BWK-karteringscode: vm
   Natura2000-habitattypecode (EU-code): H91EO
   Corine-code: 41.911 : Meso-eutrophic swamp alder woods; 41.9112 : Elongated sedge alder wood
  
  De wetenschappelijke naam Carici elongatae-Alnetum is afgeleid van de botanische namen van twee kensoorten, de elzenzegge (Carex elongata) en de zwarte els (Alnus glutinosa).
  
  Symmorfologie 
  Het elzenzegge-elzenbroek kent een hoog opgaande boomlaag (tot 20 m hoog), met overwegend zwarte els maar ook andere bomen. De struiklaag kan plaatselijk zeer dicht zijn en op andere plaatsen ontbreken. 
  
  De kruidlaag is matig tot goed ontwikkeld en wordt meestal gedomineerd door zeggen, maar kan eveneens zeer bloemenrijk zijn. 
  
  De moslaag is meestal zwak ontwikkeld en bestaat overwegend uit bladmossen zoals het gewoon sterrenmos.
  
  Ecologie 
  Het elzenzegge-elzenbroek is een bostype van natte, eutrofe standplaatsen op een venige bodem, waar de veenlaag beperkt in dikte is (tot 1 m) zodat de vegetatie in contact blijft met het grondwater. Ze komt ook voor op zeer natte lemige zandbodems. De toplaag is dikwijls gemineraliseerd.
  
  De associatie is te vinden in rivier- en beekdalen, in afgesneden beekmeanders, verlande poelen en aan de randen van laagveengebieden. Elzenbroeken werden in het verleden dikwijls gebruikt als hakhoutbos, deze zijn herkenbaar aan een microreliëf van rabatten (bulten) waarop vooral bosplanten groeien, en slenken, waarin vooral moerasplanten een plaats vinden.
  
  Successie 
  Elzenzegge-elzenbroeken ontstaan spontaan uit struwelen van de klasse van wilgenbroekstruwelen, uit moerasvaren-elzenbroeken of rechtstreeks uit rietlanden van de riet-klasse, uit hooilanden van de pijpenstrootje-orde of uit natte heide van de klasse van hoogveenbulten en natte heiden. Onder ideale hydrologische omstandigheden vormen elzenzegge-elzenbroeken het eindstadium van de natuurlijke successie in een broek.
  
  Subassociaties in Nederland en Vlaanderen 
  Van het elzenzegge-elzenbroek worden in Nederland en Vlaanderen vijf subassociaties onderscheiden.
  
  Typische subassociatie 
  De typische subassociatie (Carici elongatae-Alnetum typicum) zoals hieronder beschreven. De syntaxoncode voor Nederland is r42Aa02a.
  
  Subassociatie met bittere veldkers 
  Een subassociatie (Carici elongatae-Alnetum cardaminetosum amarae) die voorkomt op plaatsen die onder invloed staan van kwelwater, met soorten die ook voorkomen in het goudveil-essenbos (Carici remotae-Fraxinetum), zoals bittere veldkers (Cardamine amara), paarbladig- en verspreidbladig goudveil. De syntaxoncode voor Nederland is r42Aa02b.
  
  Subassociatie met zwarte bes 
  Een subassociatie met zwarte bes (Carici elongatae-Alnetum ribetosum nigrae) met zwarte bes (Ribes nigrum), gewone dotterbloem en moerasspirea. De syntaxoncode voor Nederland is r42Aa02c.
  
  Subassociatie met framboos 
  Een subassociatie met framboos (Carici elongatae-Alnetum rubetosum idaei) met als differentiërende soort de framboos (Rubus idaeus). De syntaxoncode voor Nederland is r42Aa02d.
  
  Subassociatie met zompzegge 
  Een subassociatie met zompzegge (Carici elongatae-Alnetum caricetosum curtae) met als differentiërende soort de zompzegge (Carex curta). De syntaxoncode voor Nederland is r42Aa02e.
  
  Diagnostische taxa voor Nederland en Vlaanderen 
  De associatie heeft als specifieke kensoorten zwarte bes, elzenzegge, stijve zegge en de zeldzame paardenhaarzegge. De zwarte els is de dominante boomsoort, maar het elzenzegge-elzenbroek telt meer boomsoorten dan het verwante moerasvaren-elzenbroek, zoals de zomereik en de zachte berk. De meeste soorten uit de kruidlaag zijn typische moerasplanten, zoals  hennegras, gele lis, grote wederik, melkeppe en grote kattenstaart. Opvallend is de aanwezigheid van lianen in de bomen, voornamelijk bitterzoet, hop en wilde kamperfoelie.
  
  Differentiërend tegenover het verwante moerasvaren-elzenbroek zijn hop, pinksterbloem, ijle zegge, ruwe smele, wijfjesvaren, wilde kamperfoelie, gewone vogelkers en framboos. 
  
  In de onderstaande tabel staan de belangrijkste diagnostische plantentaxa van het elzenzegge-elzenbroek voor Nederland en Vlaanderen.
  
  Boomlaag
  
  Struiklaag
  
  Kruidlaag
  
  Moslaag
  
  Verspreiding 
  Het elzenzegge-elzenbroek heeft een breed verspreidingsgebied over subcontinentaal- en subatlantisch Europa, van Frankrijk tot Polen en van Zuid-Zweden tot Zwitserland en Oostenrijk. De associatie komt voor van het laagland tot op een hoogte van 600 m.
  
  In Nederland is ze vrij algemeen, vooral in het rivierengebied en in beekdalen.
  
  Bedreiging en bescherming 
  Net als de meeste broekbossen worden elzenzegge-elzenbroeken bedreigd door verdroging. Bij een langdurige sterke daling van de grondwatertafel zal de voedselrijke bodem versneld mineraliseren, waardoor een plotse verruiging kan optreden. 
  
  Naast de bedreiging door verdroging is de neiging langdurend te vernatten door opstuwen van (regen)water een bedreiging voor elzenbroekbossen. Elzen kunnen afsterven en elzenbroekbos gaat over in een broekstruweel uit de klasse van wilgenbroekstruwelen.
  
  Zie ook 
   Lijst van bosgemeenschappen in Nederland
   Vegetatiekunde van A tot Z
  
  Elzenzegge-elzenbroek
  Bos
  Veen