title: Gerrit van der Waals
text: Tweede luitenant Gerrit "Ger" Hendrikus Maria van der Waals (Soerabaja, 24 april 1920 - Moskou, 11 augustus 1948) was een verzetsman tijdens de Tweede Wereldoorlog.
  
  Gerrit van der Waals ging naar de HBS in Soerabaja en vertrok in 1937 naar Nederland. Hij ging naar de Koninklijke Militaire Academie in Breda, en wilde na die driejarige opleiding naar Nederlands-Indië terugkeren om daar te dienen in het KNIL. Hij kon zijn opleiding niet afmaken omdat de oorlog uitbrak. Als beroepsofficier werd hij in 1942 naar een krijgsgevangenkamp in Stanislau gebracht. Op 21 augustus 1943 lukte het hem als eerste Nederlandse officier om te ontsnappen, waarna hij te voet over de Karpaten Hongarije bereikte. Hongarije was niet in oorlog met Nederland en stuurde gevluchte geallieerde krijgsgevangen niet weg. Hij bleef in Hongarije en raakte in Boedapest betrokken bij het verzet, waaraan zich tot januari 1944 nog 11 gevluchte Nederlandse officieren zouden toevoegen. In maart 1944 viel Nazi-Duitsland Hongarije binnen.
  
  De groep van Van der Waals maakte in Boedapest onder meer valse papieren voor joden, hielp geallieerde militairen en redde daardoor velen het leven. In december 1944 kreeg Ger van der Waals van de Hongaarse verbindingsman met codenaam ALBERT (Gabor Haraszty) de opdracht om bij een boerderij in het gehucht Csiribpuszta bij het Velencemeer contact te leggen met de Sovjets. Deze ALBERT werkte, net als een ander prominent Nederlands lid van de verzetsgroep, Philips-directeur Lolle Smit - codenaam PETERS, voor de Britten (Special Operations Executive).
  
  Het bleek een val te zijn: Van der Waals viel op 8 december 1944 in handen van de Sovjet anti-spionnen organisatie SMERSJ, vrij vertaald 'Dood aan de Spionnen', die direct achter de frontlinies waren begonnen met het oppakken van van spionage verdachte personen - zowel geallieerde als Duitse. In januari 1945 kwam hij terecht in de gevangenis van Loebjanka en daarna in Lefortovskaja en Boetirskaja. De Smersj probeerde hem te laten bekennen en martelde hem onder meer door het toedienen van drugs. In 1946 deed Van der Waals een poging tot zelfmoord door in een liftschacht te springen, maar zijn val werd door een stang gebroken. Zijn gezondheid werd steeds slechter totdat hij in 1948 in gevangenschap overleed. Van der Waals is op 13 augustus 1948 gecremeerd, zijn as is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid verstrooid op de (Nieuwe) Donskoj begraafplaats in "massagraf № 3", de plaats waar de as van de slachtoffers van repressie door de geheime dienst terechtkwam.
  
  Pas in 1955 gaven de Sovjets toe dat zij Van der Waals hadden gekend en pas toen kreeg de familie te horen dat hij in 1948 overleden en gecremeerd was. In oktober 1958 kreeg de Oorlogsgravenstichting toestemming een steen te plaatsen op een cenotaaf op de Vvdedenskoje begraafplaats in Moskou. Elk jaar op 4 mei wordt hij daar door de Nederlandse gemeenschap herdacht.
  
  Onderscheidingen
  In het voorjaar van 1948 ontving de moeder van Van der Waals het Bronzen Kruis, dat aan Gerrit was verleend wegens
  
  Engelandvaarder
  Nederlands verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog
  Militair in het KNIL
  Nederlands krijgsgevangene in de Tweede Wereldoorlog
  Tweede Wereldoorlog in Hongarije
  Koude Oorlog