title: Poeldijk
text: Poeldijk (Westlands: Duh Poeluk) is een kerkdorp in de voormalige gemeente Monster, in de huidige gemeente Westland. Poeldijk heeft ongeveer  inwoners () en ligt grofweg tussen Monster, Honselersdijk, Wateringen en Den Haag in.
  
  Geschiedenis
  
  Poeldijk is ontstaan langs de noordelijke dijk van de Gantel rond het jaar 1000. De naam komt van het water dat ontstond achter de dam nadat de Gantel was afgedamd. Het dorp bestond uit een verzameling boerderijen langs de dijk en in de dertiende eeuw kreeg het een eigen kapel. De oudste vermelding van de naam 'Poeldiic' stamt uit 1280. Het gebied hoorde bij de heerlijkheid Monster en viel onder de parochie van Monster. Begin zeventiende eeuw werd langs de Wateringseweg het landhuis Torenzicht gebouwd.
  
  Het gebied bestaat uit veen, wat een vruchtbare bodem is voor de tuinbouw. Vanaf de achttiende eeuw werd er tuinbouw en later glastuinbouw bedreven. Nadat rond 1897 verwarmde kassen waren geïntroduceerd groeide Poeldijk uit tot een centrum van druiventeelt. In Poeldijk staat sinds 1930 een standbeeld ter nagedachtenis van Franciscus Verburch, waarvan lang gedacht is dat hij de grondlegger was van de Westlandse druiventeelt. Hier is echter geen bewijs voor. Het standbeeld werd gemaakt door August Falise. Pastoor Verburch bediende een schuilkerk in Poeldijk en vandaaruit ook andere dorpen in de omgeving.
  
  De rooms-katholieke Sint-Bartolomeüskerk wordt ook wel de 'kathedraal van het Westland' genoemd. Deze forse laat-neogotische kruisbasiliek verrees in 1924-1926 naar een uit 1913 daterend ontwerp van architect Nicolaas Molenaar sr. De kerk verving een voorganger uit 1849-1850. 
  
  In 1883 werd Poeldijk voor het eerst per spoor bereikbaar. De Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij ging rijden tussen Loosduinen en Poeldijk, en vandaar naar Naaldwijk of s-Gravezande. In 1905 volgt verlenging van s-Gravezande naar Hoek van Holland, en in 1912 van Naaldwijk naar Delft / Maassluis. De later opgerichte veiling krijgt ook een spooraansluiting. In 1965 sloot de lijn richting s-Gravezande, en in 1968 de lijn Loosduinen-Naaldwijk-Delft. Het fietspad naast de Nieuweweg ligt op de oude trambaan.
  
  Poeldijk in de oorlogsjaren
  Over Poeldijk in de oorlogsjaren is niet zoveel bekend. Gelukkig heeft Annie Stroet-Koene (geb. 23.10.1936) niet lang geleden enkele herinneringen op schrift gesteld, die hierna volgen.
  Wij kwamen in 1941 vanuit Wateringen in de Julianastraat wonen, die toen Azaliastraat heette, omdat alles wat met het Koninklijk Huis te maken had verboden was. Maar om toch iets met de Oranjes te doen werden er goudsbloemen en afrikaantjes in de tuintjes geplant.
  De Julianastraat zag er in die jaren heel anders uit dan tegenwoordig. Er stonden pas 12 huizen met een diertje boven de voordeur. Wij hadden een eendje boven de deur. Verder was er het gebouw van de Bloemenveiling, dat nu de Leuninkjes heet. Ook was een postkantoor op de hoek van de straat, waarnaast later de huishoudschool kwam. En er stond Hotel Verburgh met een standbeeld van pastoor Verburgh die ooit de druiventeelt in het Westland op gang had gebracht. Jaap van Bergen-Henegouwen was de eigenaar van dat hotel. Hij werd Jaap de Klos genoemd, omdat hij op klompen liep, die altijd klosten.
  In de Bloemenveiling waren de Duitsers gelegerd. Zij hadden laarzen aan met spijkers eronder, die bij het marcheren een hard geluid maakten. Daarbij zongen ze soldatenliederen. Aan de overkant van de straat, waar nu huizen staan, werd met geweren geoefend, maar er werd niet geschoten hoor!
  In de avond als het buiten donker werd, moesten alle ramen afgeschermd worden, omdat de Duitsers bang waren dat de Engelsen zouden kunnen zien waar de kustlijn was. Wanneer er maar een kiertje licht naar buiten kwam, werd er van buiten geroepen: 'LEICHT AUS!' 
  Er was geen brandstof genoeg om de grote kachels in de scholen te stoken. Daarom konden niet alle kinderen tegelijk naar school komen, waardoor we gedurende de winter halve dagen school hadden. Onderweg naar school werd er wel eens geschoten, in de Voorstraat tegenover het Vincentius-gebouw. We stonden ernaar te kijken en vonden het heel spannend, maar werden weggestuurd. Thuis vertelde moeder dat het maar losse flodders waren. Wisten wij veel, we waren pas 6 of 7 jaar oud.
  Er gebeurden wel ergere dingen, zoals verdwaalde V1 of V2's die op verkeerde plekken terecht kwamen. Zoals op het tuindershuis van de familie Van Leeuwen aan de Monsterseweg, waarbij de moeder en een pasgeboren baby omkwamen. De vader en zijn kinderen kregen een nieuw huis aan de Julianastraat en werden daarmee onze buren.
  Er waren ook razzia's, waarbij mannen beneden de 35 jaar voor de 'Arbeitseinsatz' werden meegenomen. Je moest kleding en dekens meebrengen. Daartegenover stond de dagelijkse vergoeding uit 'goede kost, rookartikelen en loon voor het dan geldende tarief'. 'Op hen die pogen te ontvluchten, of weerstand bieden zal worden geschoten.' Mijn vader kon zich gelukkig op de zolder verbergen.
  In september 1944 werd het zuiden bevrijd. Toen ik die ochtend een boodschap moest doen bij kruidenier Van Buren in de Voorstraat, kreeg ik een feestmuts cadeau. Thuis gekomen pakte mijn moeder die af. Jaren later vond ik hem verkreukeld terug in een mandje en kreeg ik ook de uitleg waarom. 
  Na de barre winter die daarop volgde, kwam de Bevrijding in mei.
  Vlaggen werden uit de mottenballen gehaald en alles was oranje. De meisjes kregen oranje strikken in het haar, de jongens droegen sjerpen. Bij sommige vrouwen werden de haren afgeschoren, omdat ze met de Duitsers hadden geheuld, waarna ze op een vrachtwagen door het dorp werden rondgereden. Bij sommige winkels mochten we na de oorlog niet meer kopen.
  Tot slot werd het bordje 'Azaleastraat' weer door 'Julianastraat' vervangen.
  
  Het dorp 
  Poeldijk lag in een streek dat in lang vervlogen tijden door de Caninefaten werd bewoond en later Delfland en Westland zou gaan heten. Het is daar in de loop der eeuwen uit een paar boerderijen ontstaan, tussen een poelengebied en het kleine riviertje de Gantel. Het werd door een netwerk van sloten en vaarten omringd, waarover sinds mensenheugenis de schuiten voeren om groente en fruit naar de veiling te brengen. Daar woonden de tuinders, molenaars en boeren, met een hechte verbondenheid met het land en een diepgeworteld geloof in God. Daar was het ook, waar wij ‘s zomers visten en in de winter leerden schaatsen.
  Het was een goed katholiek dorp met vrome en diepgelovige mensen, die trouw naar de kerk gingen. Op iedere zondagmorgen waren er drie missen, waarbij de kerk afgeladen vol was en vooral de dienst met drie heren, die door het landelijk bekende Westlands mannenkoor feestelijk werd opgeluisterd. De preek kon belerend zijn en soms erg lang duren, vooral toen meneer pastoor wat ouder werd en halverwege zijn preek steeds weer van voren af aan begon en door de koster van de preekstoel moest worden afgehaald.
  
  De kerk
  De kerk met zijn meer dan zeventig meter hoge toren werd de kathedraal van het Westland genoemd en was de trots van onze streek. En niet zonder reden, want iedere steen ervan was met eigen kracht en zweet en tranen opgebracht. De talrijke gepolychromeerde beelden en rijke wandschilderingen dwongen bij iedereen de nodige eerbied af. Wanneer de klokken één keer per jaar op het middernachtelijk uur in de Kerstnacht allemaal tegelijk feestelijk beierden, sprongen de harten van de mensen op en gingen zij zielsgelukkig ter kerke. Omdat het uurwerk tot in de wijde omtrek zichtbaar was en je de slagen van de klok op ieder vast kwartier kon horen, werd de indeling van de dag voor de mensen grotendeels door de kerk bepaald. Zo ging het leven voort, met alle kerkelijke feestdagen, op zijn tijd een processie en af en toe de intocht van een nieuwe priester. Dat zou nog eeuwen zo blijven, ware het niet dat de beeldenstorm van de jaren zestig ook daar zijn vernietigende werk heeft verricht.
  
  Ons huis
  We woonden in een huis met een eendje boven de deur, dat tijdens de oorlog was gebouwd. We keken uit op een kolenloods waarachter een smal spoorlijntje, waarover de producten  naar de stad werden gebracht. Aan het einde van de straat stond een hoge rij populieren, die bij weer en wind dreigend heen en weer deinden, en een paar stappen verder een loodkleurig standbeeld van meneer pastoor, die de druiventeelt in de streek op gang had gebracht. Daarachter lag het veilinggebouw met zijn loodsen, waar wij van lege kratten hutten bouwden, zolang we daar niet werden weggejaagd.
  Achter ons huis lag een grote moestuin van wel honderd meter diep, die door een sloot van een tuinderij werd afgescheiden. Daar vingen we goudkevertjes en vlinders in de zomer en werden de jonge katjes verdronken, als er weer een nieuw nest geboren was, totdat die moestuin in de jaren vijftig werd onteigend omdat daar nieuwe huizen werden gebouwd.
  
  (Uit: Simon Koene. De geschiedenis van mijn jeugd)
  
  Veiling Westland  
  Veiling Westland, ooit de grootste groenteveiling ter wereld, was gevestigd in Poeldijk, maar is inmiddels gesloten. Het veilinggebouw van de oude Groentenveiling van Poeldijk, die opging in Veiling Westland uit 1929, werd in zakelijk-expressionistische stijl ontworpen door architect Egbert Reitsma en is een rijksmonument. Op het voormalige veilingterrein, inmiddels het ABC-terrein, zijn veel bedrijven gevestigd die actief zijn in de groente- en fruithandel en aanverwante ondernemingen zoals verpakkings- en transportbedrijven. 
  
  Tot 2004 was Poeldijk onderdeel van de gemeente Monster en daarna van de gemeente Westland.
  
  Geboren in Poeldijk
   Leon Herckenrath (gedoopt 6 mei 1800 - 12 september 1861), zakenman en later burgemeester van Monster.
   Simon Koene (30 maart 1946), als beeldend kunstenaar een van de belangrijkste etsers van Nederland en schrijver van het boek 'De Tekenles' uit 2023. Koene werd geboren in een groot gezin van elf kinderen in de Julianastraat op nummer 29. Van 1979 tot 2011 was hij docent aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Zijn gehele etsoeuvre bevindt zich in de collectie van het Rijksmuseum.
   Leo Duyndam (2 januari 1948 - 26 juli 1990), Nederlands wielrenner
   Hidde de Brabander (1980), patissier en televisiekok
   Stefan Huisman (22 december 1983), voetballer
   Mandy Mulder (3 augustus 1987), zeilster, winnares zilveren medaille op de Zomerspelen van Beijing.
   Tessa van Zijl (5 april 1996), handbalster
   Lennard Hofstede (29 december 1994), wielrenner
  
  Afbeeldingen
  
  Zie ook
   Lijst van rijksmonumenten in Poeldijk.
   Lijst van gemeentelijke monumenten in Poeldijk
  
  Plaats in Zuid-Holland
  Geografie van Westland