title: Shrivijaya
text: Shrivijaya (Indonesisch: Sriwijaya) was een hindoeïstisch-boeddhistisch rijk op Sumatra in Indonesië. Aan het einde van de 7e eeuw breidde het rijk zich uit vanuit de hoofdstad dichtbij het huidige Palembang (Zuid-Sumatra) en verwierf de controle over de nabijgelegen havens.
  
  Opkomst en hoogtepunt 
  De eerste verwijzing naar Shrivijaya, dat 'glorieuze overwinning' betekent, dateert uit 671. De Chinese monnik I-Tsing verbleef op weg naar India een half jaar in Palembang. In die tijd was Palembang een belangrijk boeddhistisch centrum voor onderwijs en handel. Volgens I-Tsing verbleven er in de stad meer dan duizend boeddhistische monniken en hij adviseerde andere Chinese monniken om tijdens hun doorreis naar India eerst Shrivijaya aan te doen om daar Sanskriet te leren.
  
  Bijna alle bekende verslagen over Shrivijaya zijn geschreven door buitenlandse bezoekers aan het koninkrijk. Waarschijnlijk had het rijk zelf ook palmbladmanuscripten (lontar), maar daarvan is niets bewaard gebleven. Wel zijn inscripties op stenen gevonden, de meeste uit de periode tussen 682 en 686. Deze inscripties bevatten geloften van trouw aan de koning en bedreigingen van goddelijke vergelding tegen rebellen tegen het rijk. Zelfs tot in zuidelijk Thailand zijn deze Shrivijayaanse inscripties gevonden. Waarschijnlijk omvatte het rijk op zijn hoogtepunt de kusten van Sumatra, het Maleisisch schiereiland Malakka en wellicht ook westelijk Borneo.
  
  In het laatste kwart van de achtste eeuw veroverde de Javaanse koning Panangkaran afkomstig uit de Sañjaya-dynastie Shrivijaya. Deze koning en zijn opvolgers tot en met Samaratungga worden in verschillende inscripties ook wel aangeduid als koningen, 'ornamenten', uit de Shailendra-dynastie. Zij regeerden over het hele rijk van Shrivijaya, inclusief het Javaanse deel. Bovendien hadden zij een voorkeur voor het boeddhisme. 
  
  Lang werd ervan uitgegaan dat er twee rivaliserende dynastieën waren, de shivaïtische Sañjaya-dynastie en de boeddhistische Shailendra-dynastie. Maar tegenwoordig raken steeds meer wetenschappers ervan overtuigd dat er sprake was van één dynastie. Het komt vaker voor dat een dynastie een andere religie aanneemt en vervolgens gewoon aan de macht blijft. Ook de 16de-eeuwse tekst Carita Parhyangan, afkomstig uit Pasundan (West-Java), suggereert dit. Volgens dit geschrift zou koning Sañjaya zijn zoon Panangkaran opdracht hebben gegeven zich tot het boeddhisme te bekeren, omdat de bevolking van het land angst had voor de eredienst voor Shiva.
  
  Rond 850 kwam het tot een conflict tussen Balaputra en Pramodhavardhani, de dochter van Samaratungga, die ook Shri Kahulunan werd genoemd en getrouwd was met Rakai Pikatan. Balaputra vond dat hij meer recht op de troon had dan Rakai Pikatan, die anders dan hijzelf geen mannelijke nakomeling zou zijn uit het geslacht van Sañjaya. Rakai Pikatan verzamelde de lokale Javaanse edelen om zich heen en versloeg Balaputra, die vervolgens naar Sumatra vertrok. Dit leidde tot een opdeling van het grote rijk, waarbij Rakai Pikatan koning werd over het Javaanse deel en Balaputra over het Sumatraanse deel en andere gebieden aan de Straat van Malakka, zoals Kedah. Tijdens de regering van Samaratungga was de Borobudur voltooid. Onder het bewind van Rakai Pikatan werd begonnen met de aanleg van het grote hindoeïstische tempelcomplex bij Prambanan. Ook na de splitsing bleef de invloed van Shrivijaya groot, aanvankelijk groter dan die van het voormalige rijksdeel op Java. De Sumatraanse tak bleef de Shailendra's heten; de Javaanse tak tooide zich vanaf de tiende eeuw met de naam Mataram.
  
  Ondergang van het koninkrijk 
  In 1025 werd Shrivijaya getroffen door een vernietigende aanval vanuit het machtige Chola-koninkrijk in Zuid-India. Een inscriptie op een muur van een Indiase tempel in Tanjore verhaalt van een Indiase armada die de zeestraat doorvoer en de ene na de andere Shrivijayaanse haven onderwierp, waaronder ook de hoofdstad. De exacte reden voor de aanval is niet duidelijk, maar aannemelijk is dat de Indiase handelaren genoeg hadden van de hoge belastingen die hen door het Shrivijaya-rijk werden opgelegd bij binnenreizen van het gebied.
  
  In 1080 onderwierp een oude rivaal van Shrivijaya, Melayu, gelegen in het huidige Jambi, het rijk en maakte er een vazalstaat van. In de 12e en 13e eeuw overheerste Melayu het rijk op politiek en economisch gebied.
  
  De ondergang van het rijk werd in 1278 ingezet met een aanval op Melayu door het Oost-Javaanse koninkrijk Singhasari. Javaanse bronnen verhalen van een Sumatraanse prinses die meegenomen werd naar Java en daar trouwde met een Javaanse prins, wellicht een prins van Majapahit. Ze kregen een zoon, Adityavarman, die zich op Sumatra vestigde, eerst in Batang Hari, het vaderland van zijn moeder, later in de hooglanden van Minang (Padangse Bovenlanden) in West-Sumatra. Deze half-Sumatraanse, half-Javaanse prins liet, naast een gigantisch standbeeld van zichzelf als de boeddhistische godheid Bhairava staande op een stapel menselijke schedels, vele inscripties na. Maar vele daarvan zijn niet gekopieerd of vertaald. Een van de redenen hiervan is dat de inscripties geschreven waren in een ongewone taal die Oud-Maleis combineert met ongrammaticaal Sanskriet. De laatste inscriptie dateert van 1374, waarin melding wordt gemaakt van een kroonprins, Ananggavarman. Daarna blijft het stil op Sumatra, tot de komst van de Europeanen, zo'n driehonderd jaar later.
  
  Zie ook 
   Palembang
   Majapahit
  
  Geschiedenis van Sumatra
  Srivijana
  Srivijana
  Zuid-Sumatra