title: Naturalis historia
text: De Naturalis historia is een encyclopedie bestaande uit 37 boeken, waarin de Romein Plinius de Oudere halverwege de 1e eeuw na Chr. (het eerste boek verscheen in 77) alle hem bekende feiten en feitjes heeft verzameld, om zo te proberen een compleet beeld van de (toen bekende) wereld te geven.
  
  Algemeen 
  Veel schrijvers uit de oudheid, zoals Aristoteles, probeerden geheelomvattend over menselijke kennis te schrijven. Het eerste werk dat als een encyclopedie is aan te merken, is deze Naturalis historia uit de 1e eeuw n.Chr. van Plinius de Oudere.
  
  Plinius verzamelde niet alleen, hij leverde vaak ook commentaar. Zo komt hij bij de beschrijving van de werelddelen tot de conclusie dat de wereld meer lengte heeft dan breedte en dat deze enigszins bol moet zijn, omdat de zon niet overal op dezelfde tijd opkomt.
  
  Het boek is een aantal malen in het Nederlands vertaald, voor het eerst in 1610; in de zeventiende en achttiende eeuw verschenen er tientallen, vaak geïllustreerde edities en was de Nederlandstalige Plinius een populair boek, dat veel enigszins ontwikkelde bewoners van de Lage Landen naast hun Bijbel en hun Cats hadden staan. Een recente vertaling verscheen in 2004 bij Athenaeum-Polak & Van Gennep onder de titel: De wereld.
  
  In een van zijn boeken vermeldt hij de Aphrodite van Knidos, een beeldhouwwerk van Praxiteles en het eerste vrouwelijk naakt in de Griekse kunst.
  
  Opzet 
  De complete werken van Plinius bestaan uit 37 boeken en 2493 hoofdstukken. De wetenschappen, waarmee de hoofdstukken tegenwoordig worden aangeduid, heeft Plinius zelf niet als zodanig benoemd. De volgende lijst geeft de inhoudsopgave, die wetenschappers heden ten dage hebben benoemd en de huidige gemeenschappelijke namen. Bij elkaar behandelde het complete werk zo'n 40.000 trefwoorden, hier tussen haakjes weergegeven.
  
  De verzameling bevat de volgende boeken:
   1: Voorwoord, inhoudsopgave en bronnenindex
   2: Kosmologie, astronomie, meteorologie, vulkanologie, geologie (417)
   3-6: Geografie en etnologie: Europa (circa 5000), Afrika (circa 2100), Azië (2214)
   7: Antropologie en fysiologie (747)
   8-11: Zoölogie: Landdieren (787), waterdieren (650), vogels (794), insecten, en algemene zoologie (2700)
   12-17: Botanica
   12: Natuurlijke gesteldheid der bomen (469)
   13: Exotische bomen (468)
   14: Vruchtdragende bomen (510)
   15: Eigenschappen van de vruchtdragende bomen (520)
   16: Eigenschappen van de bomen in het wild (1135)
   17: Eigenschappen van aangeplante bomen (1380)
   18: Akkerbouw, meteorologie, zoölogie (2060)
   19: Tuinbouw (1144)
   20-32: Medicijnen, farmacologie en voortzetting der botanica
   20-27: Plantenrijk
   20: Geneesmiddelen uit tuingewassen (1606)
   21: Natuur der bloemen en kransgewassen (730)
   22: Betekenis der planten (906)
   23: Geneesmiddelen uit aangeplante bomen (1418)
   24: Geneesmiddelen uit bomen in het wild (1176)
   25: Verzorging van zelfgroeiende planten (1292)
   26: Overige geneesmiddelen (1019)
   27: Overige plantensoorten (602)
   28-32: Geneesmiddelen uit het dierenrijk
   28: Geneesmiddelen uit levende wezens (1682)
   29: Geneesmiddelen uit dieren (621)
   30: Overige geneesmiddelen uit dieren (854)
   31 -32: Geneesmiddelen uit waterdieren (1914)
   33-37: Metallurgie, mineralogie en beeldende kunst
   33: Bewerking van metalen (288)
   34: Koperhoudende, ijzerhoudende, loodhoudende metalen (915)
   35: Schilderkunst, beeldhouwen, pottenbakken, verschillende soorten aarde (956)
   36: Steenhouwen (434)
   37: Edelstenen (1300)
  
  Inhoud
  
  Wierden bewoond door de Chauken 
  
  Het boek is ook bekend, omdat het de eerste beschrijving geeft van de wierden die in het toenmalige noorden van Nederland werden bewoond door de Chauken. Volgens Plinius "een niet te benijden volk": ze moeten voor de opkomende oceaan vluchten op zelfgemaakte heuvels, lijden kou en kunnen geen vee houden. Tot overmaat van ramp moeten ze regenwater uit kuilen voor hun huizen drinken (boek 16, 2).
  
  Nederlandse vertaling 
  Een ruime selectie uit de 37 boeken verscheen in 2004 in vertaling:
  De wereld. Naturalis historia, vertaald door Joost van Gelder, Mark Nieuwenhuis en Ton Peters, 2004, ISBN 90-253-4184-5.
  
  Externe links 
    The Natural History, Engelse vertaling J. Bostock en H.T. Riley (1855). Website perseus.tufts.edu.
    Naturalis Historia, Latijnse tekst; Engelse vertaling (uit 1855, John Bostock e.a.), soms ook andere vertalingen, pas aan te klikken nádat men een boek (liber) en een hoofdstuk (chapter) heeft aangeklikt. Website perseus.tufts.edu (Perseus Digital Library).
    Naturalis Historia, Latijnse tekst, website penelope.uchicago.edu.
    Countries that have no trees, Naturalis Historia boek XVI
  
  Encyclopedie
  Romeinse literatuur
  Biologieboek