title: Kassel (Duitsland)
text: Kassel (tot 1926 Cassel) is een kreisfreie Stadt in Duitsland, gelegen in de deelstaat Hessen aan de Fulda. De stad telt  inwoners () op een oppervlakte van  km². Op  had  van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden  inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.
  
  Het is het enige stedelijke centrum in het noorden van Hessen en geldt daarom als het economische en culturele zwaartepunt van de regio. De stad is internationaal vooral bekend vanwege de Documenta, een vijf-jaarlijkse kunstmanifestatie rond eigentijdse kunst.
  
  Stadsindeling 
  
  Kassel wordt ingedeeld in 23 stadsdistricten (Stadt- of Ortsbezirke) volgens onderstaande tabel:
  
  Geografie 
  Kassel ligt ongeveer 70 km ten noordwesten van het geografische middelpunt van Duitsland. Na Erfurt en Göttingen is Kassel daarmee de meest centraal gelegen grote stad in Duitsland.
  
  De stad ligt in het noordelijkste deel van de deelstaat Hessen, vlak bij de grens met Nedersaksen, in het zogenaamde ‘’Kasseler Becken’’, een uitgestrekt keteldal waarin zich op het laagste punt de bedding van de rivier Fulda bevindt. De stad Kassel ligt aan de linker, westelijke, oever van deze rivier. In dit keteldal ligt de stad aan vrijwel alle zijden ingesloten door vijf middelgebergtes, waaronder het Habichtswald in het westen en het Kaufunger Wald in het oosten. De vijf middelgebergtes zijn door twee ten noorden en ten zuiden van de stad liggende en in oost-westrichting verlopende bergruggen met elkaar verbonden. Alleen het hier en daar zeer smalle dal van de Fulda doorsnijdt het ‘’Kasseler Becken’’ en de ring van bergruggen van het zuiden naar het noorden. Ten zuidoosten van het centrum van Kassel ligt een gebied, dat in het verleden een ooibos is geweest. Deze Fuldaaue is grotendeels tot een complex parken omgevormd.
  
  Verkeer en vervoer
  
  Wegennet
  Ten oosten van Kassel loopt in zuidwest<>noordoost-richting de Autobahn A7. Op het ten oosten van de stad gelegen knooppunt Kreuz Kassel-Mitte takt de Autobahn A49 hiervan af. Iets zuidelijker, op afrit 70 van de A7, Dreieck Kassel-Süd, takt de  Autobahn A44 hiervan af.
  Kassel ligt aan de volgende Bundesstraßen:
   B3
   B7; deze loopt vanuit Kassel naar het zuidoosten en kruist op afrit 78 de A7.
   B83; ten noordwesten van Kassel lopen de B7 en de B83 ongeveer 10 km over een gemeenschappelijk tracé.
   B251
  
  Een ongeveer 7 km lange, kaarsrechte straat, de Wilhelmshöher Allee, leidt van de Gebrüder-Grimm-Platz, ten zuidwesten van het centrum,  pal westwaarts, langs station Kassel-Wilhelmshöhe, het  Schloss Wilhelmshöhe bergop naar het Herkules-standbeeld in het Bergpark Wilhelmshöhe.
  
  Openbaar vervoer
  De Kasseler Verkehrs-Gesellschaft (KVG) verzorgt het openbaar vervoer binnen de stad met tramlijnen (Straßenbahn Kassel).
  
  Het openbaar vervoer per spoor en lightrail rond Kassel wordt verzorgd door de  RegioTram, eigenlijk een S-Bahn-net, dat wordt geëxploiteerd door de KVG in samenwerking met de Hessische Landesbahn (HLB). Het station Kassel-Wilhelmshöhe is in 1991 geopend en ligt, 2 km ten oosten van slot Wilhelmshöhe en 4 km ten west-zuidwesten van het stadscentrum, in een verdiept tracé aan de Hogesnelheidslijn Würzburg - Hannover. Het direct ten westen van het stadscentrum gelegen station Kassel Hauptbahnhof is in belang afgenomen, en wordt vooral nog door stoptreinen in diverse richtingen  aangedaan. Ten westen van het centrum is, mede voor het goederenvervoer t.b.v. de vele fabrieken, een uitgestrekt rangeergebied ontstaan.
  
  Overige
  De luchthaven van Kassel, Flughafen Kassel-Calden,  bevindt zich 15 km ten noordwesten van de stad, aan de B7,  in het voorstadje Calden.
  
  Kassel heeft een binnenhaven aan de rivier de Fulda, dicht bij de oeverstraat met de naam Schlagd, waar tot in het begin van de 20e eeuw nog vrachtschepen de Fulda en de Wezer bevoeren. De haven dient uitsluitend nog voor de pleziervaart en voor af en toe varende rondvaartboten.
  
  Economie 
  Kassel en omgeving vormen een belangrijk industrieel centrum. Volkswagen AG bezit een grote fabriek in de zuidwestelijke voorstad Baunatal. In een andere voorstad, Niestetal, is SMA Solar Technology gevestigd. Krauss-Maffei Wegmann en Alstom produceren te Kassel respectievelijk tanks en treinen, beide in voormalige Henschel- fabrieken. Henschel zelf produceert te Kassel alleen nog, op middelgrote schaal,  onderdelen van voertuigmotoren.
  
  Ook de dienstensector is van grote betekenis. Eén van de vijf belangrijke federale gerechtshoven,  het over kwesties inzake sociale verzekeringen, uitkeringen e.d. oordelende Bundessozialgericht is er sinds 1954 gevestigd. Van 1954-1989 zetelde ook het Bundesarbeitsgericht te Kassel, maar dat is in 1989 naar Erfurt verhuisd. Kassel beschikt daarnaast  over talrijke regionale rechtbanken e.d.  Te Kassel staan  twee  gevangenissen. 
  
  Te Kassel is ook de Universiteit Kassel gevestigd, die circa 3.300 medewerkers telt. Daarnaast telt de stad verscheidene andere, kleinere, instellingen  voor hoger onderwijs.
  
  Geschiedenis 
  
  Kassel werd voor het eerst vermeld in 913. Het kreeg in 1189 stadsrechten en werd onder Hendrik I van Hessen hoofdstad van het landgraafschap Hessen. Van 1567 tot 1806 en van 1813 tot 1866 was het de hoofdstad van Hessen-Kassel. Kort nadat Hessen-Kassel een keurvorstendom werd, bezetten de troepen van Napoleon in 1806 de stad, die hoofdstad werd van het nieuw gestichte koninkrijk Westfalen en residentie van Napoleons broer Jérôme Bonaparte. Vanaf 1813 was het weer een keurvorstendom, maar aan het einde van de Oostenrijks-Pruisische Oorlog  in 1866 werd het geannexeerd door een agressief expanderend Pruisen, omdat het - net als het koninkrijk Hannover - aan de zijde van de Oostenrijkse Habsburgse monarchie had gestaan. In 1871 heeft, na de Frans-Duitse Oorlog, de Franse ex-keizer Napoleon III enige tijd in Schloss Wilhelmshöhe gevangen gezeten.
  
  Sinds 1810 is de stad het hoofdkwartier van Henschel, tot heden een zeer belangrijke industriële groep met een eeuwenoude traditie in de constructie van locomotieven, en gedurende enkele decennia tot de Tweede Wereldoorlog eveneens vliegtuigen.
  
  Van 1808 tot 1820 woonden de gebroeders Grimm twaalf jaar te Kassel. De herinnering aan hun verblijf en hun activiteiten, met name op literair gebied, wordt in de stad gekoesterd, met een museum en verscheidene aan hen en hun werk gewijde gedenktekens, kunstwerken e.d. 
  
  Het bedrijf Wintershall AG startte als een boorbedrijf en (kalium)zoutwinningsbedrijf in 1894 in Kassel, opgericht door de ondernemer actief in boorwerken Carl Julius Winter samen met de industrieel Heinrich Grimbergen. Het achtervoegsel hall in de naam verwijst naar de vele ondergrondse zoutlagen in de regio (de wortel hal(l) uit het Keltisch, Grieks en Egyptisch verwijst naar zout, zie ook het zoutmineraal haliet). Geologisch gezien komt aardolie vaak samen voor met kaliumzoutlagen, en dit was ook zo in de zoutmijn van Wintershall in Volkenroda bij Kassel.
  
  Een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de stad is de avond van de 7e november 1938. Zelfs nog twee dagen voor de beruchte Reichskristallnacht van 9 op 10 november 1938 werden in Kassel de synagoge en andere Joodse instellingen en gebouwen vernield.
  
  Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden grote delen van de stad door geallieerde luchtaanvallen verwoest. Het zwaarste bombardement vond plaats op 22 oktober 1943. In één nacht tijd kwamen 10.000 mensen om het leven en werd 80% van het woningbestand verwoest. De oude binnenstad met zijn vele vakwerkhuizen was een ideaal doelwit binnen de strategie van de zogenaamde moral bombing. Fosfor- en brandbommen zorgden voor een vuurstorm, waaraan bijvoorbeeld ook de steden Hamburg en Dresden ten offer vielen.
  
  Na de oorlog werd de stad volgens een geheel nieuw stratenplan opgebouwd met een moderne bebouwing. De Treppenstraße werd de eerste voetgangerszone in de Bondsrepubliek. De ruim opgezette stedenbouwkundige planning die in de 50'er jaren zo modern was, werd later in Duitsland zwaar bekritiseerd.
  
  In 1948 deed Kassel tevergeefs een poging om hoofdstad van de nieuwe West-Duitse republiek te worden.
  
  De Universiteit Kassel werd in 1971 opgericht als Gesamthochschule Kassel (GhK) en heeft sinds 2003 zijn huidige naam en universiteitsstatus.  De instelling heeft jaarlijks zo'n 25.000 studenten.
  
  Cultuur
  
  Muziek, podiumkunsten
  Het Staatstheater Kassel is gevestigd in een uit 1959 daterend en voor het laatst in 2002 gerenoveerd gebouw. Het bevat o.a. een concertzaal met circa duizend zitplaatsen en een zaal voor toneel met bijna 600 plaatsen. Daarnaast bevat het gebouw nog een kleine zaal met bijna 100 plaatsen.
  
  Musea 
   Schloss Wilhelmshöhe, met collecties van o.a. sculpturen uit de Klassieke Oudheid en van schilderijen van oude, vooral Hollandse en Vlaamse, meesters (o.a. Rembrandt)
   Kunsthalle Fridericianum, vaak de locatie van de Documenta
   Grimmwelt, een in 2015 geopend, zeer modern, museum gewijd aan de gebroeders Grimm (ook tekenaar en etser Ludwig Emil Grimm, die te Kassel is overleden)
   Het Hessische Landesmuseum aan de Gebrüder-Grimm-Platz, in 2016 na renovatie heropend, bezit belangrijke collecties archeologische vondsten, beeldende kunst uit met name de 18e eeuw, toegepaste kunst en design, alsmede folklore, waaronder klederdrachten. Het torentje van het museum, van waaraf men een fraai uitzicht heeft, kan door museumbezoekers worden beklommen.
   Spohr-Museum
   Deutsches Tapetenmuseum, gewijd aan behang en andere wanddecoraties; in 2008 gesloten; heropening voorzien in 2026
   In het barokke park Karlsaue staat een oorspronkelijk 18e-eeuws gebouw, de Orangerie. Na zware schade in de Tweede Wereldoorlog en diverse restauraties is er een planetarium in gevestigd. ook is het gebouw enkele malen voor de Documenta gebruikt.
  
  Sport en recreatie
  De belangrijkste  sportaccommodaties  van Kassel zijn:
   het Auestadion (voetbal, zie: KSV Hessen Kassel; atletiek),  18.800 plaatsen
   de Nordhessen - Arena (ijshockey), 6.100 plaatsen
   de Rothenbach-Halle  (handbal, zie: MT Melsungen), 4.500 plaatsen
   In de stad is ook de roeisport, niet alleen op de Fulda, maar ook vanuit andere accommodaties, populair.
  
  De stad ligt aan twee toeristische langeafstands-fietsroutes en vier meerdaagse wandelroutes.
  
  Galerij
  
  Internationale Partnersteden 
    Florence, Italië, sinds 1952
    Västerås, Zweden, sinds 1972
    Rovaniemi, Finland, sinds 1972
    Jaroslavl, Rusland, sinds 1988
    İzmit, Turkije, sinds 1998
  
  Bekende inwoners van Kassel
  
  Geboren 
   Anna van Hessen (1529-1591), hertogin van Palts-Zweibrücken
   Willem IV (1532-1592), landgraaf van Hessen-Kassel
   Elisabeth van Hessen (1539-1582), keurvorstin van de Palts
   Maurits van Hessen-Kassel (1572-1632), landgraaf van Hessen-Kassel
   Willem V (1602-1637), landgraaf van Hessen-Kassel
   Willem VI (1629-1663), landgraaf van Hessen-Kassel
   Willem VIII (1682-1760), landgraaf van Hessen-Kassel
   Maria Louise van Hessen-Kassel (1688-1765), bijgenaamd Marijke Meu of Maaike Meu, moeder van stadhouder Willem IV
   Tethart Haag (1737-1812), hofschilder van Willem V van Oranje-Nassau en bestuurder van culturele instellingen in Den Haag
   Willem I (1743-1821), keurvorst van Hessen-Kassel
   Julius von Haynau (1786-1853), Oostenrijks-Hongaars geheimraad, kamerheer en generaal
   Arnold Bode (1900-1977), veelzijdig kunstenaar; hij riep de Documenta in het leven
   Paul Julius Reuter (1816-1899), oprichter van het persbureau Reuters
   Ludwig Mond (1839-1909), chemicus en industriemagnaat, in 1880 tot Brit genaturaliseerd
   Philipp Scheidemann (1865-1939), rijkskanselier (1919)
   Franz Rosenzweig (1886-1929), Joods-Duitse theoloog en filosoof
   Rudolf Bernhardt (1925-2021), rechtsgeleerde; rechter bij het EHRM 
   Hans Eichel (1941), politicus, van 1999-2005 bondsminister van Financiën
   Norbert Trelle (1942), rooms-katholiek bisschop
   Astrid Proll (1947), medeoprichtster Rote Armee Fraktion
   Brigitte Zypries (1953), minister van financiën SPD
   Ulrike Folkerts (1961), actrice, bekend als Tatort-commissaris Lena Odenthal
   Danja Müsch (1971), volleyballer en beachvolleyballer
   André Schubert (1971), voetballer en voetbalcoach
   Ömer Erdoğan (1977), Duits-Turks voetballer
   Özer Hurmacı (1986), Duits-Turks voetballer
   Pamela Dutkiewicz (1991), atleet
   Lea (1992), zangeres
   Yunus Mallı (1992), Duits-Turks voetballer
   Marvin Friedrich (1995), voetballer
   Marc Stendera (1995), voetballer
  
  Overigen
   Jost Bürgi (1552-1632, overleden te Kassel), Zwitsers klokkenmaker en wiskundige
   Heinrich Schütz (1585-1672), componist, te Kassel opgeleid
   Paul du Ry (1640-1714, overleden te Kassel). architect, betrokken bij de bouw van Schloss Wilhelmshöhe
    Johann Heinrich Tischbein de Oudere (1722-1789, overleden te Kassel), kunstschilder
    Johann Heinrich Tischbein de Jongere (1742-1808, overleden te Kassel), kunstschilder en etser
   Louis Spohr (1784-1859, overleden te Kassel), vioolvirtuoos, musicoloog en dirigent. Aan hem is te Kassel een museum gewijd.
   De gebroeders Grimm woonden in het begin van de 19e eeuw geruime tijd te Kassel. Broer Ludwig Emil, tekenaar en etser, overleed in de stad in 1863.
   Marie Calm (pseudoniem: Marie Ruhland) (1832-1887, overleden te Kassel), schrijfster en vrouwenrechten-activiste
   Holger Börner (1931-2006, overleden te Kassel), belangrijk SPD-politicus, van 1976-1987 minister-president van de deelstaat Hessen
  Anant Kumar (1969) , schrijver,  inwoner van de stad
  
  Trivia
  
  Wasberen
  In 1960 was Kassel de eerste stad in Europa waar geürbaniseerde wasberen werden gesignaleerd. Op dit moment kent de wasberenpopulatie in Kassel de hoogste dichtheid in Europa.
  
  Nord-Holland
  In de stad bevindt zich een stadswijk met de naam Nord-Holland, ook wel geschreven: Nord (Holland). Deze benaming heeft nagenoeg niets te maken met de Nederlandse provincie Noord-Holland, maar gaat terug op een plein en een straat in de buurt.
  
  Een oude stadspoort droeg de naam Holländisches Tor, Hollandse Poort. Hier ontstond in de 19e eeuw een groot plein, de Holländischer Platz, dat nog altijd één van de belangrijkste verkeersknooppunten van Kassel is. Onder andere de Bundesstraße 83, die in noordelijke richting vanaf het plein Holländische Straße, Hollandse Straat, heet, en de Bundesstraße 251 kruisen  elkaar hier. Het plein ligt aan de noordoostrand van het stadscentrum, en de Universiteit Kassel ligt kort ten noorden van het plein. Dichtbij het plein ontstond in de 19e eeuw een naar de Hollandse  Straat genoemde industriewijk rondom fabrieksgebouwen van het Henschel-concern. Er kwam vervolgens een arbeiderswoonwijk en na de Tweede Wereldoorlog sociale woningbouw. Na talrijke bedrijfssluitingen werd het deels een studentenwijk, en bleef deels een arbeiderswijk met veel inwoners van niet-Duitse origine.
  
  HoPla
  Inwoners van en studenten in Kassel  korten de naam van het plein Holländischer Platz vaak af tot het vlot klinkende HoPla.
  
  Externe link 
    Website van de gemeente Kassel
     Website kasteel Wilhelmshöhe
    Website Hessisches Landesmuseum
    Website museum Grimmwelt