title: Winsum (gemeente)
text: Winsum (; Gronings: Wìnzum) is een voormalige gemeente in de provincie Groningen. Ze telde in september 2018 13.557 inwoners en besloeg een oppervlakte van 102,53 km² (waarvan 1,56 km² water). Hoofdplaats van de gemeente was het dorp Winsum.
  
  De gemeente Winsum werd in 1990 uitgebreid met de voormalige gemeenten Adorp, Baflo en Ezinge.
  
  Per 1 januari 2019 ontstond de gemeente Het Hogeland, uit een fusie van Winsum met de gemeenten Bedum, Eemsmond en De Marne. De streek Middag (voormalige gemeente Ezinge) werd per die datum overgeheveld naar de gemeente Westerkwartier.
  
  Indeling 
  
  De gemeente telde twaalf officiële dorpskernen. Daarnaast vielen onder de gemeente Winsum talloze buurtschappen, gehuchten, wierden en woonbuurten die onder één of meerdere van de twaalf dorpsgebieden vallen.
  
  Dorpen 
  
  Overige buurtschappen, gehuchten, wierden en woonbuurten: Abbeweer, Aduarderzijl, Alinghuizen, Allersma, Antuma, Arwerd, Bellingeweer, Beswerd, Bolshuizen, De Dingen, De Raken, De Vennen, Duisterwinkel, Ernstheem, Hammeland, Hardeweer, Harssens, Hekkum, Het Schoor, Hiddingezijl, Klein Garnwerd, Krassum, Lutje Marne, Lutje Saaksum, Maarhuizen, Oldenzijl, Oostum, Ranum, Schapehals, Schaphalsterzijl, Schifpot, Schilligeham, Suttum, Takkebos, Tijum, Valkum, Wierum, Wierumerschouw (gedeeltelijk) en 't Wildeveld.
  
  Loop van de bevolking 
   1990 13.078 inwoners
   1995 13.430 inwoners
   2000 13.914 inwoners
   2005 14.321 inwoners
   2010 14.073 inwoners
   2015 13.774 inwoners
  
  Politiek
  
  Samenstelling gemeenteraad 
  De gemeenteraad van Winsum bestond uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:
  
  De vetgedrukte partijen vorm(d)en na de verkiezingen een coalitie.
  
  Bestuurlijke perikelen 
  Eind februari 2008 werden de drie wethouders door de gemeenteraad naar huis gestuurd. In maart maakte de PvdA, de grootste partij in Winsum, bekend dat zij niet welkom zijn in een nieuw te vormen college.
  De sfeer in het oude college zou sterk bepaald zijn door de onderlinge verhoudingen en de PvdA wil dat hier een eind aan komt. Demissionair wethouder Zeevalking heeft de eer aan zichzelf gehouden en liet al eerder weten niet te willen terugkeren als wethouder. De PvdA vindt dat Van der Schoor en Warris ook de handdoek in de ring moeten gooien. Burgemeester Van Mastrigt had inmiddels een andere baan gevonden; zij vertrok naar Hoogezand-Sappemeer. Zij werd per 13 mei 2008 opgevolgd door waarnemend burgemeester Jaap van Dijk, die in november 2008 plaats maakte voor de nieuwe burgemeester Rinus Michels.
  
  Partnergemeente 
  Winsum heeft sinds 1987 een jumelage met de Poolse gemeente Lubraniec.
  
  Verkeer en vervoer 
  Bereikbaar vanaf de stad Groningen via de N361.
  
  Openbaar vervoer 
  Door de gemeente loopt sinds 1884 de spoorlijn Groningen - Delfzijl, met een station in Sauwerd en sinds 1893 de spoorlijn Sauwerd - Roodeschool, met stations in Sauwerd, Winsum en Baflo. Van 1922 tot 1942 takte ten noorden van Winsum de spoorlijn Winsum - Zoutkamp (Marnelijn) af. Op 25 juli 1980 vond op de lijn naar Roodeschool bij Winsum een treinbotsing plaats waarbij negen doden vielen. Op 14 oktober 2014 vond er bij een onbewaakte spoorwegovergang een aanrijding plaats tussen de trein uit Groningen en een auto. Hierbij kwam de bestuurder van de auto om het leven. Op 18 november 2016 vond op dezelfde spoorwegovergang een aanrijding plaats met een melkwagen waarbij de trein ontspoorde. Hierbij vielen geen doden maar wel ruim 15 gewonden, waarvan 3 zwaargewond.
  
  De buslijnen in de gemeente werden sinds 1938 geëxploiteerd door de Marnedienst (ontstaan uit fusies van diverse busondernemingen) en sinds 1967 door de GADO. Thans zijn de lijnen in handen van Qbuzz en de spoorlijnen, in handen van Arriva. Deze lijnen zijn. De plaatsnamen die vetgedrukt zijn bevinden zich in een andere gemeente:
   lijn 35: Groningen - Aduard - Den Ham - Oldehove - Ezinge - Feerwerd - Garnwerd - Winsum
   lijn 65: Groningen - Adorp - Sauwerd - Winsum - Eenrum - Wehe den Hoorn - Leens - Ulrum - Zoutkamp
   lijn 67: Winsum - Eenrum - Wehe den Hoorn - Kloosterburen - Hornhuizen
   lijn 68: Winsum - Baflo - Den Andel - Westernieland - Pieterburen - Broek - Kleine Huisjes - Kloosterburen - Hornhuizen - Leens
   lijn 69: Warffum - Den Andel - Westernieland - Pieterburen - Broek - Eenrum
   lijn 165: Groningen - Adorp - Sauwerd - Winsum - Wehe den Hoorn - Ulrum - Zoutkamp (sneldienst)
   lijn 163: Groningen - Adorp - Sauwerd - Winsum - Wehe den Hoorn - Ulrum - Lauwersoog (sneldienst naar het veer naar Schiermonnikoog)
   lijn 668: Leens - Hornhuizen - Kloosterburen - Kleine Huisjes - Broek - Pieterburen - Westernieland - Den Andel - Warffum (schoolbus)
  
  Zie ook 
   Winsum, het gelijknamige dorp in Friesland.
   Lijst van burgemeesters van Winsum
  
   
  Voormalige gemeente in Groningen