title: Livorno (stad)
text: Livorno is een havenstad aan de Ligurische Zee aan de westelijke rand van Toscane, Italië. Het is de op twee na grootste havenstad aan de westkust van het land, en hoofdstad van de gelijknamige provincie. In 2014 had de stad 160.520 inwoners.
  
  Geschiedenis 
  De stad is de jongste grote stad in Toscane. Begin 15e eeuw was het niet meer dan een vissersdorpje in de republiek Pisa. Door verzanding van de natuurlijke haven van Pisa moest naar een alternatief gezocht worden en dit werd gevonden in Livorno, 15 kilometer zuidelijker. Bij de nieuwe haven werd een stad gebouwd in de vorm van een vijfpuntige ster.
  
  Tijdens de renaissance onder de Medici, vanaf de 16e eeuw was de stad belangrijk, en kende zij veel hoogtepunten. Aan het einde van de 18e eeuw werd de stad uitgebreid door Leopold II, groothertog van Toscane, waar Livorno onder viel tot de Italiaanse eenwording. Livorno groeide hiermee tijdelijk uit tot de tweede stad van het huidige Italië. De groothertog opende de stad tevens voor buitenlandse handelslieden. Onder Ferdinand I werd het vanaf 1590 een vrijhaven, en de stad bleef dit tot 1860, toen zij deel werd van het koninkrijk Italië.
  
  Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Livorno verschillende keren gebombardeerd, waarbij zowel strategische doelwitten als de haven en de olieraffinaderij ernstig werden beschadigd. Verder leden veel historische monumenten, onder meer een kathedraal en een synagoge, schade.
  
  Livorno maakt vanaf de zeezijde een drukke en moderne indruk. Het stadsdeel wordt gedomineerd door drie forten die herinneren aan de vestingwerken die in vroegere tijd werden opgeworpen. Eveneens aan de haven valt het standbeeld van de vier Moren op, waarbij op de sokkel Ferdinand de Eerste der Medici al sind 1624, zeker van zichzelf, rondkijkt.
  
  De Italiaanse Instituut voor de Marine is gevestigd in Livorno.
  
  De volgende frazioni maken deel uit van de gemeente: Valle Benedetta.
  Bij de gemeente Livorno hoort ook het eiland Gorgona.
  
  Bezienswaardigheden in en rondom Livorno 
  
   Kathedraal (1594-1606)
   Centrale markt met markthal
   Haven met gedenkteken voor Ferdinando I de' Medici ("Quattro Mori")
   Stadswijk Venezia (1629, met kanalen die aan Venetië doen denken)
   Fortezza Vecchia (vesting, 1521-1534) bij de haven
   Fortezza Nuova (vesting, 1590)
   Viale Italia (promenade langs de zee)
   Terazza Mascagni (terras aan de oever)
   Klooster van Montenero boven de stad
   Bottini dell’Olio: een opslagplaats voor olie, gebouwd in de 18de eeuw
   Tempel van de Duits-Nederlandse congregatie (1862)
  
  Musea in Livorno 
   Museo Civico (Villa Fabbricotti, schilderkunst)
   Museo Virtuale d'Arte Contemporanea
   Museo Fattori
   Museo Mascagnano
   Museo Marini
   Museo Provinciale di Storia Naturale
   Fondazione Trossi Uberti
   Museo di Santa Giulia
  
  Specialiteiten van Livorno 
   Cacciucco
   Cinque e cinque
   Ponce of torpedine
  
  Sport
  De voetbalclub van Livorno is AS Livorno Calcio.
  
  Verkeer en vervoer
  
  Livorno is bereikbaar via de A12. Het beschikt over een spoorwegstation, Station Livorno Centraal. Dichtstbijzijnde luchthaven is Luchthaven Pisa Galileo Galilei in Pisa. Tevens vertrekken vanuit Livorno verschillende veerdiensten naar Corsica en Sardinië.
  
  Zie ook 
   Provincie Livorno
   Slag bij Livorno
  
  Zustersteden 
    Bat Yam (Israël)
    Guadalajara (Spanje)
    Hải Phòng (Vietnam)
    Novorossiejsk (Rusland)
    Oakland, Californië (VS)
  
  Geboren 
  
   Benedetto de Greyss (1714-1758), tekenaar
   Pietro Nardini (1722-1793), violist en componist
   Ranieri de’ Calzabigi (1714–1795), dichter (Orfeo van Christoph Willibald Gluck)
   Giuseppe Maria Gioacchino Cambini (1746-1825), componist en dirigent
   Matilde Malenchini (1779-1858), kunstschilderes
   Moses Haim Montefiore (1784-1885), financier, Brits filantroop
   Francesco Domenico Guerrazzi (1804-1873), schrijver en politicus
   Giovanni Fattori (1825-1908), schilder
   Ernesto Padova (1845-1896), wis- en natuurkundige
   Angiolo Tommasi (1858-1923), artiest
   Mario Ancona (1860-1931), operabariton
   Pietro Mascagni (1863-1945), operacomponist
   Federico Caprilli (1868-1907), cavalerie-officier en ruiter
   Alfredo Muller (1869-1940), artiest
   Federigo Enriques (1871-1946), wiskundige
   Leonetto Cappiello (1875-1942), schilder
   Amedeo Modigliani (1884-1920), schilder en beeldhouwer
   Nedo Nadi (1894-1940), schermer
   Aldo Nadi (1899-1965), schermer
   Galeazzo Ciano (1903-1944), fascistisch politicus
   Giorgio Caproni (1912-1990), dichter
   Elio Toaff (1915-2015), opperrabbijn van Rome
   Olimpio Bizzi (1916-1976), wielrenner
   Aurelio Lampredi (1917-1989), ontwerper van auto- en vliegtuigmotoren
   Carlo Azeglio Ciampi (1920-2016), president van Italië (1999-2006)
   Voltolino Fontani (1920-1976), artiest
   Giotto Bizzarrini (1926-2023), autobouwer
   Paolo Virzì (1964), filmregisseur en scenarioschrijver
   Massimiliano Allegri (1967), voetbalcoach
   Luca Banti (1973), voetbalscheidsrechter
   Cristiano Lucarelli (1975), voetballer
   Matteo Mazzantini (1976), rugbyer
   Alessandro Lucarelli (1977), voetballer
   Filippo Volandri (1981), tennisser
   Andrea Perrino (1984), golfprofessional
   Andrea Baldini (1985), schermer
   Leonardo Pavoletti (1988), voetballer
   Gabriele Detti (1994), zwemmer
  
  Galerij
  
  Externe link 
   Gemeente Livorno
  
  Hoofdstad van een Italiaanse provincie