title: Israël Grammaticus
text: Israël Grammaticus (ca. 895 - 26 april, na 965) was in het midden van de tiende eeuw een van de toonaangevende Europese geleerden. In de jaren 930 was hij verbonden aan het hof van koning Æthelstan van Engeland (924-939). Na de dood van Æthelstan slaagde hij er in het beschermheerschap van aartsbisschop Ruotbert van Trier te verwerven. Hij werd de leraar (tutor) van Bruno de Grote, de latere aartsbisschop van Keulen. In de late jaren 940 wordt Israël als bisschop genoemd. Aan het eind van zijn leven was hij een monnik in de benedictijnse abdij van Maximin in Trier.
  
  Israël was waarschijnlijk een Breton. Hij was een volleerd dichter en een aanhanger van de negende-eeuwse Ierse filosoof Johannes Scotus Eriugena. Hij was een van de weinige geleerden van zijn tijd die het Oudgrieks machtig was. Hij schreef theologische en grammaticale traktaten alsmede commentaren op het werk van andere filosofen en theologen.
  
  Achtergrond 
  
  Onder het bewind van Karel de Grote werd in Europa vanaf de late achtste eeuw een opleving van de wetenschap in gang gezet. Deze opleving staat bekend als de Karolingische renaissance. Het Karolingische Rijk stortte in de late negende eeuw echter ineen. In het algemeen wordt de tiende eeuw gezien als een periode van verval, die bijvoorbeeld in 909 door een Frankische raad als een "Tijd van IJzer" werd beschreven. Dit negatieve beeld van deze periode wordt in toenemende mate door historici zoals Michael Wood's ter discussie gesteld. Volgens Wood vonden er "in de eerste helft van de tiende eeuw vele opmerkelijke en formatieve ontwikkelingen plaats die de Europese cultuur en geschiedenis zouden vormen." De Bijbel bleef de primaire bron van kennis, maar studie van klassieke schrijvers, die eerder als heidenen waren gedemoniseerd, werd steeds aanvaardbaarder.
  
  Toen Alfred de Grote in 871 koning van Wessex werd, stond de wetenschap in het zuiden van Engeland op een laag peil. Er waren geen geleerden die Latijn spraken. Alfred begon aan een herstelprogramma; hij wist geleerden afkomstig uit het vasteland van Europa, Wales en Mercia aan te trekken. Zelf vertaalde hij een aantal werken, die hij van belang achtte, van het Latijn naar de volkstaal, het Angelsaksisch. Zijn kleinzoon, Æthelstan, zette dit werk voort; ook hij nodigde buitenlandse geleerden, zoals Israël Grammaticus uit om naar Wessex te komen. Hij benoemde zelfs een aantal continentale geestelijken tot bisschoppen. In de jaren 930 was het niveau van de wetenschap echter nog steeds niet hoog genoeg om voldoende geletterde Engels priesters te leveren om de vacatures in de bisdommen op te vullen. Pas ten tijde van de generatie die onder Æthelstans bewind werd opgeleid, zoals de toekomstige bisschop van Winchester, Æthelwold van Winchester, die aan het hof van Wessex werd opgeleid en Dunstan, die later aartsbisschop van Canterbury zou worden, slaagde men er in om het peil van de Engelse wetenschap blijvend naar een hoger niveau te tillen.
  
  Latere carrière
  Israëls gedicht, De arte Metrica werd opgedragen aan Ruotbert, de aartsbisschop van Trier. Dit gedicht is vrijwel zeker in Engeland geschreven, en de opdracht was waarschijnlijk van Israël Grammaticus een succesvolle poging om Ruotberts patronage te winnen, dit nadat Æthelstan in 939 was gestorven. Vanaf 940 was Israël de leermeester van de toen ongeveer 15 jaar oude Bruno, de toekomstige aartsbisschop van Keulen en de broer van de Otto de Grote, de toekomstige eerste keizer van het Heilige Roomse Rijk. Froumund van Tegernsee beschrijf Israël Grammaticus als Ruotbert's "stralende licht". In 947 woonde Israël een synode in Verdun bij, die werd voorgezeten door Ruotbert. Hier wordt hij aangeduid als een bisschop, maar zonder identificatie van zijn bisschopszetel. Tiende-eeuwse bronnen beschrijven Israël als een bisschop; rond 950 vindt men een man met de naam Israël als bisschop van Aix-en-Provence, maar het is niet zeker dat het hier wel om dezelfde persoon gaat.
  
  Hij was beroemd als schoolmeester en heeft waarschijnlijk een belangrijke rol gespeeld in de heroprichting door Otto de Grote van de  hofschool in Aken. Tussen 948 en 950 kan Grammaticus een bisdom in Aken hebben bezet. In die jaren bediscussieerde hij de Christelijke ideeën over de drievuldigheid met een Joodse intellectueel met de naam Salomon. Salomon was waarschijnlijk de Byzantijnse ambassadeur met dezelfde naam.
  
  Kort daarna trok Israël Grammaticus zich uit het openbare leven terug. Hij werd (weer) monnik in de Benedictijnse Sint-Maximinusabdij in Trier. Hier overleed hij op 26 april van een onbekend jaar. Lapidge plaatst zijn dood rond 970, terwijl Wood van mening is dat hij voor 967-68 overleed.
  
  Wetenschap
  Oorkonden die in 928 werden opgesteld door koning Æthelstans klerk, "Æthelstan A", bevatten ongebruikelijke woorden die vrijwel zeker zijn gekopieerd van de  Hiberno-Ierse gedichten Adelphus Adelphe en Rubisca. De gedichten geven blijk van een verfijnde kennis van het Grieks en worden door Lapidge beschreven als "erg moeilijk". Het is waarschijnlijk dat zij door Israël Grammaticus werden meegenomen van het continent. Daarbij was Adelphus Adelphe waarschijnlijk, en Rubisca mogelijk van zijn hand.
  
  Mechthild Gretsch beschreef Israël als "een van de meest geleerde mannen in Europa", en Lapidge zegt dat hij "een volleerd grammaticus en dichter, en een van de weinige geleerden van zijn tijd was, die uit de eerste hand kennis van het Oudgrieks had." Kennis van het Oudgrieks was in deze periode in Rome zo zeldzaam dat Anastasius Bibliothecarius in de jaren 870 niet in staat was om ook maar iemand te vinden, die competent genoeg was een tekst uit het Grieks naar het Latijn te vertalen. Hij moest het uiteindelijk zelf doen. Israel Grammaticus schreef over theologie en hij  verzamelde werken over geneeskunde. In de jaren 940 raakte hij geïnteresseerd in de Ierse filosoof, Johannes Scotus Eriugena. Hij becommentarieerde diens werken in een manuscript dat bewaard is gebleven in Sint Petersburg. In een manuscript maakte hij interlineaire glossen bij Porphyrius' Isagoge. Hij beval Johannes Scotus' hoofdwerk de Periphyseon (Latijn: De divisione naturae) aan. Zijn redactie van een commentaar op Donatus' Ars Minor was in de Middeleeuwen een veelgebruikte tekst in het onderwijs; deze tekst was tot in de twintigste eeuw nog steeds in druk verkrijgbaar.
  
  Voetnoten
  
  Bronnen
  , Wales and the Britons 350–1064, Oxford University Press, 2013, ISBN 978-0-19-821731-2
  , Æthelstan: The First King of England, Yale University Press, 2011, ISBN 978-0-300-12535-1
  , The Intellectual Foundations of the English Benedictine Reform, 1999, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-03052-6
  , Anglo-Latin Literature 900–1066, The Hambledon Press, 1993, ISBN 1-85285-012-4
  , Israel the Grammarian, redactie door ,  in: The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England, 2001, Blackwell Publishing, ISBN 978-0-631-22492-1
  , hoofdstuk: Intellectual Life, in: The New Cambridge Medieval History, vol. III, redactie door , 1999, Cambridge University Press, ISBN 0-521-36447-7
  , hoofdstuk: The Irish Contribution to Anglo-Latin Hermeneutic Prose, in: Ogma: Essays in Celtic Studies in Honour of Prionseas Ni Chathain, Four Courts Press, 2002, redactie door  en , ISBN 1-85182-671-8
  , hoofdstuk: The First Jew in England: 'The Game of the Evangel' and a Hiberno-Latin Contribution to Anglo-Jewish History, in: Ogma: Essays in Celtic Studies in Honour of Prionseas Ni Chathain, Four Courts Press, 2002, redactie door  en , ISBN 1-85182-671-8
  , Lay Intellectuals in the Carolingian World, hoofdstuk: 'Stand Strong Against the Monsters': Kingship and Learning in the Empire of King Æthelstan, redactie door , , Cambridge University Press, 2007, ISBN 978-0-521-83453-7
  , England and the Continent in the Tenth Century: Studies in Honour of Wilhelm Levison (1876–1947), Brepols, 2010, redactie door , hoofdstuk: A Carolingian Scholar in the Court of King Æthelstan, ISBN 978-2-503-53208-0
  , , 'Æthelstan A' and the Rhetoric of Rule, Anglo-Saxon England, vol: 42, december 2013, abstract, Cambridge University Press
  
  Verder lezen
  , Etudes Erigéniennes, hoofdstuk: Pour le dossier d'Israel Scot, 1987, blz. 641–706 
  , Israël le grammairien et la tradition manuscrite du commentaire de Remi d'Auxerre à l' 'Ars minor' de Donat, in Studi medievali, reeks 3, nr. 18, 1977, blz. 751–771 }
  , Israel, ein unbekannter Schotte des 10, Jahrunderts, in Studien und Mitteilungen zur Geschichte des Benediktiner-Ordens und seiner Zweige, nr. 62, 1950, blz. 69–86
  
  Interwiki-bronvermelding
   
  
  Grammaticus
  Grammaticus
  10e-eeuws schrijver