title: Spoorlijn Mannheim - Bazel
text: |}
  
  De spoorlijn Mannheim - Bazel ook wel Rheintalbahn of Badische Hauptbahn genoemd is een Duitse spoorlijn als lijn 4000 onder beheer van DB Netze. Met een lengte van ruim 270 km is dit nu een van de langste Duitse spoorlijnen.
  
  Het traject tussen Mannheim en Haltingen werd oorspronkelijk met een spoorwijdte van 1600 mm aangelegd.
  
  Geschiedenis 
  Het traject tussen Mannheim en Bazel werd tussen 1840 en 1863 geopend. Naast de Baden-Kurpfalz Bahn als onderdeel van de Rheintalbahn tussen Heidelberg en Karlsruhe aangelegd. De Rheinbahn en de Hardtbahn tussen Mannheim en Karlsruhe en de Rheinbahn tussen Karlsruhe naar Rastatt werden parallel aan de Rheintabahn aangelegd.
  
  In uitvoering is op dit moment de aanleg van een hogesnelheidsspoorlijn tussen Karlsruhe en Bazel. Tussen Rastatt en Offenburg kan al met 250 km/h gereden worden. De verwachting was aanvankelijk dat het hele traject rond 2018 klaar zou zijn, maar door politieke onenigheid kan dit nu wel 2025 worden. De reistijd wordt uiteindelijk ca. 30 minuten verkort. In 2012 kwam de 8 km lange Katzenburgtunnel gereed.
  
  Opening 
  Het traject van de Rheintalbahn werd met een spoorbreedte van 1600 mm in fases tussen Mannheim en Haltingen geopend.
  
   Mannheim - Heidelberg: geopend op 12 september 1840
   Heidelberg - Karlsruhe: geopend op 10 april 1843
   Karlsruhe - Rastatt: geopend op 1 mei 1844
   Rastatt - Baden-Oos: geopend op 6 mei 1844
   Baden-Oos - Offenburg: geopend op 1 juni 1844
   Offenburg - Freiburg: geopend op 1 augustus 1845
   Freiburg - Müllheim (Baden): geopend op 1 juni 1847
   Müllheim (Baden) - Schliengen: geopend op 15 juni 1847
   Schliengen - Efringen: geopend op 8 november 1848
   Efringen - Haltingen: geopend op 22 januari 1851
  
  De spoorbreedte van het traject tussen Mannheim en Haltingen werd tussen 1854 en 1855 omgebouwd van 1600 mm in 1435 mm.
  
  Het traject van de Rheintalbahn tussen Haltingen en Basel Bad aangelegd en op 20 februari 1855 geopend.
  
  Geschiedenis spoorlijn Mannheim - Stuttgart 
  Het NBS-traject van de hogesnelheidsspoorlijn tussen Mannheim en Stuttgart.
  
  Geschiedenis Spoorlijn Karlsruhe - Bazel 
  De NBS / ABS traject van de hogesnelheidsspoorlijn tussen Karlsruhe - Bazel.
  
  Spoorlijn Mannheim - Heidelberg 
  Het traject met een spoorbreedte van 1600 mm tussen Mannheim Friedrichsfeld en Heidelberg werd tussen 1846 en 1855 voorzien van een derde rail met een spoorbreedte van 1435 mm ten behoeve van de Main-Neckar-Bahn tussen Frankfurt en Heidelberg / Mannheim. Naast het breedspoortraject met een spoorbreedte van 1600 mm tussen Mannheim en Mannheim Friedrichsfeld werd een apart treject met een spoorbreedte van 1435 mm ten behoeve van de Main-Neckar-Bahn aangelegd.
  
  Parallel aan de Rheintalbahn werd door de Oberrheinische Eisenbahn een smalspoorlijn tussen Mannheim en Heidelberg aangelegd.
  
  Spoorlijn Mannheim - Karlsruhe 
  Op het traject van de Rheinbahn tussen Mannheim en Karlsruhe Kurplatz werd in op 4 augustus 1870 geopend. Het traject liep toen via Hardt (Hardtbahn) tussen Graben-Neudorf en Karlsruhe Kurplatz werd als onderdeel van de Rheinbahn op 4 augustus 1870 geopend. 
  
  Het traject werd in 1913 in Karlsruhe Kurplatz aangesloten op het traject van de Pfälzische Maximiliansbahn. In 1967 werd het hele traject tussen Graben-Neudorf en Karlsruhe Hbf opgeheven en delen werden omgebouwd tot tramlijn van de Verkehrsbetriebe Karlsruhe (VBK). In 1913 werd tussen Graben-Neudorf en Karlsruhe Hbf een nieuw traject geopend.
  
  Spoorlijn Heidelberg - Karlsruhe 
  De Baden-Kurpfalz Bahn als onderdeel van de Rheintabahn tussen Heidelberg en Karlsruhe aangelegd.
  
  Spoorlijn Karlsruhe - Bazel 
  De Rheinbahn legde in 1895 een nieuw traject tussen Karlsruhe naar Rastatt.
  In uitvoering is op dit moment de aanleg van de hogesnelheidsspoorlijn tussen Karlsruhe en Bazel.
  
  Ongeval 
  Op 21 juli 1971 verongelukte de D-Zug 370 „Schweiz-Express“ van Bazel naar Kopenhagen om 13:10 uur door een snelheid van 140 km/h bij Rheinweiler in een bocht waar maximaal 75 km/h toegestaan is. De locomotief van de serie 103 106-1 en zeven van de negen wagons stortten van de spoordijk, waarbij een woonhuis werd vernield. Enkele wagons kwamen op de A5 terecht. Bij dit ongeval kwamen 25 mensen, waaronder de machinist om het leven. Verder waren er 121 gewonden. 
  Het ongeval werd veroorzaakt door een defect aan de AFB. In 1978 werden de gevaarlijke plaatsen met een langzaam-rijden-opdracht voorzien van een aangepaste PZB en de opdrachten van de Sifa werden versneld.
  
  Katzenbergtunnel 
  
  De Katzenbergtunnel (9,4 km) is een tunnel in het nieuwe hogesnelheidstraject tussen Karlsruhe en Bazel die het bestaande traject gedeeltelijk vervangt. De geboorde tunnel bestaat uit twee tunnelbuizen met ieder één spoor. De tunnel is in eerste instantie bestemd voor ICE-treinen, maar kan indien nodig ook worden gebruikt voor goederenvervoer en vertraagde langeafstandstreinen.
  
  De 9385 meter lange tunnel werd op 4 december 2012 geopend. De treindiensten maken vanaf 9 december 2012 gebruik van deze tunnel.
  
  De tunnel moet niet verward worden met de (minder bekende) Katzenbergtunnel aan de Außerfernbahn tussen Thanellerkar en Bad Krekelmoos.
  
  Treindiensten
  
  Deutsche Bahn 
  De Deutsche Bahn verzorgt het personenvervoer op dit traject met RE- en RB-treinen.
  
  InterCityExpress 
  
  De InterCityExpress, afgekort als ICE, is de snelste trein van spoorwegmaatschappij DB Fernverkehr, onderdeel van Deutsche Bahn AG.
  
  S-Bahn 
  
  De S-Bahn, meestal de afkorting voor Stadtschnellbahn, soms ook voor Schnellbahn, is een in Duitsland ontstaan (elektrisch) treinconcept, welke het midden houdt tussen de Regionalbahn en de Stadtbahn. De S-Bahn maakt meestal gebruik van de normale spoorwegen om grote steden te verbinden met andere grote steden of forensengemeenten. De treinen rijden volgens een vaste dienstregeling met een redelijk hoge frequentie.
  
  S-Bahn Rhein-Neckar
  
  S Regio S-Bahn Bazel
  
  Albtal-Verkehrs-Gesellschaft
  
  Stadtbahn Karlsruhe
  
  Südwestdeutsche Verkehrs-Aktiengesellschaft
  
  Ortenau-S-Bahn
  
  Breisgau-S-Bahn
  
  Aansluitingen 
  In de volgende plaatsen was of is er een aansluiting van de volgende spoorwegmaatschappijen:
  
  Mannheim 
   Rheinbahn spoorlijn tussen Mannheim en Rastatt
   Riedbahn spoorlijn tussen Mannheim / Worms en Frankfurt am Main, vroeger ook naar Darmstadt
   Pfälzische Ludwigsbahn spoorlijn tussen Mannheim en Saarbrücken
   Mainz – Ludwigshafen spoorlijn tussen Ludwigshafen en Mainz
   Main-Neckar-Eisenbahn spoorlijn tussen Frankfurt am Main en Heidelberg / Mannheim
   HSL Rhein/Main – Rhein/Neckar spoorlijn tussen Frankfurt am Main en Mannheim
   HSL Mannheim – Stuttgart spoorlijn tussen Mannheim en Stuttgart
   Rhein-Haardtbahn spoorlijn tussen Mannheim en Bad Dürkheim
   Oberrheinische Eisenbahn spoorlijn tussen Mannheim en Heidelberg
   Oberrheinische Eisenbahn spoorlijn tussen Mannheim en Weinheim
   Oberrheinische Eisenbahn spoorlijn tussen Mannheim en Heddesheim
   Mannheimer Verkehrs Verbund (MVV) stadstram in Mannheim/Ludwigshafen
   Verkehrsbetriebe Ludwigshafen (VBL) stadstram in Ludwigshafen/Mannheim
  
  Heidelberg
  
  Oud station Heidelberg 
  Het station in Heidelberg werd in 1840 gebouwd als kopstation aan de spoorlijn naar Mannheim. Het station lag in de omgeving van de tegenwoordige Poststraße en Kurfürstenanlage. In 1846 volgde de spoorlijn naar Frankfurt am Main. In 1862 werd een doorgaande spoorlijn naar Heilbronn en Odenwald aangelegd.
   Baden-Kurpfalz-Bahn, spoorlijn tussen Heidelberg en Karlsruhe
   Elsenztalbahn, spoorlijn tussen Heidelberg over Sinsheim naar Bad Friedrichshall-Jagstfeld
   Neckartalbahn, spoorlijn tussen Heidelberg over Eberbach en Mosbach naar Bad Friedrichshall-Jagstfeld
   Main-Neckar-Eisenbahn, spoorlijn tussen Frankfurt am Main en Heidelberg / Mannheim
   Heidelberg - Speyer, spoorlijn tussen Heidelberg en Speyer
  
  Heidelberg Hbf 
  Door de Eerste en de Tweede Wereldoorlog werd pas rond 1955 begonnen met plannen voor een nieuw station in Heidelberg. Het nieuwe station werd aan de Willy-Brandt-Platz gebouwd en op 5 mei 1955 geopend door Bondspresident Theodor Heuss. Het was de eerste nieuwbouwstation van de Bondsrepubliek.
   Elsenztalbahn, spoorlijn tussen Heidelberg over Sinsheim naar Bad Friedrichshall-Jagstfeld
   Neckartalbahn, spoorlijn tussen Heidelberg over Eberbach en Mosbach naar Bad Friedrichshall-Jagstfeld
   Main-Neckar-Eisenbahn, spoorlijn tussen Frankfurt am Main en Heidelberg / Mannheim
   Heidelberg - Speyer, spoorlijn tussen Heidelberg en Speyer
   Oberrheinische Eisenbahn, spoorlijn tussen Heidelberg en Mannheim
   Oberrheinische Eisenbahn, spoorlijn tussen Heidelberg en Weinheim
   Oberrheinische Eisenbahn, spoorlijn tussen Heidelberg en Ketsch
   Heidelberger Straßen- und Bergbahn (HSB) stadstram in Heidelberg
  
  Karlsruhe
  
  Karlsruhe Kurpfalz 
  Aan het traject van de Badische Hauptbahn tussen Mannheim en Bazel werd aan de Ettlinger Tor ongeveer 500 meter ten zuiden van Karlsruher Marktplatz door Friedrich Eisenlohr een station gebouwd. Het station werd op 1 april 1843 geopend met aan de zuidzijde een depot en aan de oostzijde een goederenstation. Het traject met een spoorbreedte van 1600 mm werd enkele jaren later omgebouwd tot 1435 mm liep door de latere Kriegstraße. De plaats van het station werd daarna ingenomen door de Markthallen en in rond 1960 door het Badischen Staatstheaters. Het goederenstation werd in 1997 afgebroken en aan de B 10 toegevoegd.
   Hardtbahn spoorlijn tussen Karlsruhe en Graben
   Rheinbahn spoorlijn tussen Mannheim en Rastatt
   Baden-Kurpfalz-Bahn spoorlijn tussen Heidelberg en Karlsruhe
  
  Karlsruhe Hbf 
  De bouw van een nieuw station van August Stürzenacker begon in 1910 en werd in de nacht van 22 op 23 oktober 1913 geopend. Het postkantoor werd aan de oostzijde gebouwd en het kopstation van de Albtalbahn (toen smalspoor) werd aan de westzijde gebouwd.
   Rheinbahn spoorlijn tussen Mannheim en Rastatt
   Karlsruhe – Mühlacker spoorlijn tussen Karlsruhe en Mühlacker
   Pfälzische Maximiliansbahn spoorlijn tussen Neustadt an der Weinstraße en Karlsruhe/Wissembourg
   HSL Karlsruhe – Bazel spoorlijn tussen Karlsruhe en Bazel
   Albtal-Verkehrs-Gesellschaft diverse trajecten rond Karlsruhe
   Stadtbahn Karlsruhe diverse trajecten rond Karlsruhe
  
  Rastatt 
   Rheinbahn spoorlijn tussen Mannheim en Rastatt
   Murgtalbahn spoorlijn tussen Rastatt en Freudenstadt
   HSL Karlsruhe – Bazel spoorlijn tussen Karlsruhe en Bazel
   Albtal-Verkehrs-Gesellschaft diverse trajecten rond Karlsruhe
  
  Baden-Oos 
  Door de opheffing op 24 september 1977 van het traject tussen Baden-Oos en Baden-Baden werd op dezelfde dag het station Baden-Oos vernoemd in Baden-Baden.
   Spoorlijn Baden-Oos - Baden-Baden spoorlijn tussen Baden-Oos (tegenwoordig Baden-Baden) en Baden Baden
   HSL Karlsruhe – Bazel spoorlijn tussen Karlsruhe en Bazel
   Albtal-Verkehrs-Gesellschaft diverse trajecten rond Karlsruhe
  
  Achern 
   Achertalbahn spoorlijn tussen Achern en Ottenhöfen
   Albtal-Verkehrs-Gesellschaft diverse trajecten rond Karlsruhe
  
  Appenweier 
   Europabahn, spoorlijn tussen Appenweier en Straatsburg
   Renchtalbahn, spoorlijn tussen Appenweier en Bad Griesbach
  
  Offenburg 
   Schwarzwaldbahn spoorlijn tussen Offenburg en Singen
   HSL Karlsruhe – Bazel spoorlijn tussen Karlsruhe en Bazel
  
  Freiburg im Breisgau 
  
   Höllentalbahn, spoorlijn tussen Freiburg en Donaueschingen
   Breisacher Bahn, spoorlijn tussen Freiburg en Breisach
   Kaiserstuhlbahn, spoorlijn tussen Gottenheim en Riegel am Kaiserstuhl naar Breisach aan de Breisacher Bahn
   Elztalbahn, spoorlijn tussen Denzlingen en Elzach
  Freiburg krijgt geen station aan de hogesnelheidslijn Karlsruhe – Bazel.
  
  Müllheim 
   DB 4314, spoorlijn tussen Müllheim en Neuenburg
  
  Haltingen 
   Kandertalbahn, spoorlijn tussen Haltingen en Kandern (museum spoorlijn Eurovapor)
  
  Weil am Rhein 
   Gartenbahn, spoorlijn tussen Weil am Rhein en Lörrach
   Weil am Rhein - Saint-Louis, ex spoorlijn tussen Weil am Rhein en Saint-Louis
  
  Basel Bad. Bahnhof 
  Het huidige station Basel Bad. Bahnhof werd op 13 september 1913 geopend.
   S-Bahn Basel
   Hochrheinbahn, spoorlijn tussen Basel Bad.bf en Konstanz
   Wiesentalbahn, spoorlijn tussen Basel Bad.bf en Zell im Wiesental
   HSL Karlsruhe – Bazel, hogesnelheidsspoorlijn tussen Karlsruhe en Bazel
   Basler Verbindungsbahn, spoorlijn tussen Basel Bad. Bahnhof en Basel St. Johhann / Muttenz
  
  Elektrische tractie 
  Het traject werd in fases geëlektrificeerd met een spanning van 15.000 volt 16⅔ Hz wisselstroom.
   Bazel – Efringen-Kirchen: 5 oktober 1952
   Efringen-Kirchen – Freiburg: 4 juni 1955
   Freiburg – Offenburg: 2 juni 1956
   Offenburg – Karlsruhe: 4 juli 1957
   Karlsruhe – Bruchsal: 29 september 1957
   Bruchsal – Heidelberg: 5 mei 1955
   Heidelberg – Mannheim Friedrichsfeld: 2 juni 1956
   Mannheim Friedrichsfeld – Mannheim: 1 juni 1958
  
  Literatuur 
   Helmut Röth: Auf Schienen zwischen Odenwald und Pfalz. Fotografien 1955-1976. Ludwigshafen am Rhein, Verlag Pro Message. 2006. 168 Seiten. . 297 alte Fotografien.
   Rüdiger Block: ICE-Rennbahn: Die Neubaustrecken. In: Eisenbahn-Kurier Special: Hochgeschwindigkeitsverkehr. Nr. 21, 1991, geen ISSN
   Eisenbahnatlas Deutschland. Schweers + Wall, Aachen 2005, .
  
  Zie ook
   Lijst van Duitse spoorwegondernemingen
   Lijst van spoorlijnen in Duitsland
  
  Mannheim - Bazel
  Mannheim - Bazel