title: Lijst van religies en spirituele tradities
text: Hieronder volgt een lijst van religies en spirituele tradities, per categorie zo veel mogelijk gerangschikt volgens de chronologische volgorde van hun ontstaan. De gebruikte classificatie is slechts één uit vele mogelijkheden. Het systeem gebruikt een "filtersysteem" voor het onderbrengen van religies en spirituele tradities in de diverse categorieën. Een groep wordt in een categorie zo dicht mogelijk bij het begin van de lijst ondergebracht als die categorie dat toestaat. Zelfs als meerdere indelingen van een religie of spirituele traditie mogelijk zouden zijn wordt deze dus in principe maar eenmaal vermeld.
  
  Indiase levensbeschouwingen 
  Levensbeschouwingen met ontstaansbasis in het historische India
  
  Hindoeïsme 
  Vaak panentheïstisch (God is in zowel als voorbij de schepping). Ook andere vormen, zoals non-theïstische levensbeschouwingen, komen voor.
  
  Shaivisme  
  (vroege verbinding met samnyasa, yoga, tantra en ascese; God is oneindige Hoogste Bewustzijn)
  Shaiva Siddhanta (vnl. Zuid-India (Kerala en Tamill Nadu) sinds circa 250 v.Chr., beweging van Nandinatha uit Kasjmir, Noord-India; dualisme)
  Kasjmir Shaivisme (ook Shaiva Advaita, Trika Shaivisme, Rahasya of Trayambaka Sampradaya, sinds circa 800, in 14e eeuw bijna verdwenen; non-dualistisch theïsme)
  Pashupati Shaivisme (ascetische monniken met afwijkende levensstijl)
  Gorakshanatha Shaivisme (vanaf 10e eeuw door Gorakshnatha)
  Shaiva Advaitisme (door Shrikantha; Vishista-Advaita-vada of beperkt non-dualisme)
  Vira Shaivisme (ook Lingayats, sinds circa 1160 vanuit Karnataka, Zuid-India, hervormingsbeweging van Shri Basava)
  
  Shaktisme
  (vanaf circa 400, gebaseerd op tantra's en yoga; verering van de Hoogste Moeder-God om te komen tot het oneindige Hoogste Bewustzijn)
  
  Smartisme
  (hervormd door Shankara in de 9e eeuw; aanbidden zes vormen van God; vnl.jñāna-yoga)
  
  Vaishnavisme
  (met een persoonlijk godsbeeld, devotioneel en met avatara's)
  Shri Sampradaya (sinds circa 850, onder andere volgelingen van Ramanuja, Zuid-India vanuit Vaishnava Vedanta (vanaf circa 550); Vishista-Advaita-vada of beperkt non-dualisme)
  Ramananda School (volgelingen van Ramananda in Noord-India)
  Vairagi School (ascetisch)
  Tengalai School (sinds circa 1200, volgelingen van onder andere Lokacharya Pillai in Zuid-India)
  Vadagalai School (sinds circa 1200, volgelingen van Vedanta Deshika in Noord-India)
  Kumara Sampradaya (Nimbarka of Hamsa Sampradaya; sinds circa 1150, volgelingen van Narada en Nimbarka; Dvaita-Advaita-vada)
  Vallabha Sampradaya (Krishna of Rudra Sampradya of Pushtimarga; sinds circa 1225, volgelingen van Vishnuswamin en Vallabha; Shuddha-Advaita-vada)
  Radha Vallabhi's (vereren Radha in plaats van Krishna)
  Brahma Sampradaya (Maddhava Sampradaya of Sad Vaishnavisme; sinds circa 1260, volgelingen van Madhava; Dvaita-vada of dualisme)
  Gaudiya Sampradaya (Bengaals Vaishnavisme; sinds circa 1510 vanuit Brahma Sampradaya, volgelingen van Shri Caitanya)
  ISKCON (sinds 1965, Hare Krishna-beweging, vanuit de 19e-eeuwse Neo-Caitanya beweging)
  
  Agama Hindoe Darma (Indonesisch hindoeïsme)
  (sinds 2e eeuw vanuit India via Java en West-Borneo)
  
  De Zes Hoofdscholen van de hindoefilosofie
  Yoga (zie ook niet-sektarische en transsektarische bewegingen)
  Astanga-yoga (achtvoudige yogapad)
  Hatha-yoga (fysieke yoga)
  Siddha-yoga
  Tantrische yoga
  Samkhya
  Nyaya
  Vaisheshika
  Purva Mimamsa
  Uttar Mimamsa (Vedanta)
  Advaita Vedanta
  Integrale yoga
  
  Ayyavazhi
  
  Boeddhisme
  
  Historische 18 vroege boeddhistische scholen 
  (bestaand tussen 500 en 300 v.Chr. in Zuid-Azië, met uitzondering van het Theravada verdwenen)
  
  Theravada (School der Ouderen)
  (meest traditionele school, nadruk op leringen in de Pali-canon en naleving van de Vinaya; hieronder alleen de nog bestaande groeperingen)
  Subgroeperingen in Thailand: vaak nadruk op de leer uit de suttas.
  Maha Nikaya: grootste monastische organisatie in Thailand; vanuit Sri Lanka omstreeks 1200.
  Dhammakaya: relatief nieuwe beweging.
  Dhammayuttika Nikaya: afsplitsing van de Maha Nikaya in 19e eeuw.
  Thaise Bostraditie: benadrukt de praktijk: Vinaya en meditatie.
  Traditie van Ajahn Mun (sinds circa 1900, onderdeel van Dhammayoettika Nikaya)
  Traditie van Ajahn Chah (eerste klooster in 1954, onderdeel van Maha Nikaya)
  Traditie van Ajahn Sanong (ook wel traditie van Wat Sanghathaan)
  Subgroeperingen in Sri Lanka: zowel de suttas als de Abhidhamma en Visuddhimagga zijn belangrijk.
  Siam Nikaya: vanuit Thaise Maha Nikaya (1753); alleen monniken uit de hoogste kaste.
  Waturawila (of Mahavihara Vamshika Shyamopali Vanavasa Nikaya): bostraditie.
  Amarapura Nikaya: vanuit Thudhamma Nikaya van Myanmar (1800).
  Kanduboda (of Swejin Nikaya): semi-bostraditie, veelal vipassana meditatie.
  Tapovana (of Kalyanavamsa): semi-bostraditie, veelal vipassana meditatie.
  Ramañña Nikaya: origine in Myanmar, via Thailand naar Sri Lanka (19e eeuw).
  Galduwa (of Kalyana Yogashramaya Samsthava): Grootste en striktste bostraditie in Sri Lanka; nadruk op vinaya en meditatie.
  Delduwa: oudere en kleinere groep boskloosters.
  Subgroeperingen in Myanmar (Birma): nadruk op commentariële geschriften zoals Abhidhamma en Visuddhimagga.
  Thudhamma Nikaya: vanaf 18e eeuw door samengaan van verschillende stromingen op bevel van de koning.
  Shwekyin Nikaya
  Vipassana traditie van Mahasi Sayadaw: benadrukt vipassana meditatie.
  Traditie van Pa Auk Sayadaw: benadrukt een meditatiesysteem gebaseerd op de Visuddhimagga.
  Subgroeperingen in Bangladesh:
  Sangharaj Nikaya: origine in Myanmar (Birma), 1864
  Mahasthabir Nikaya: vanuit Sangharaj Nikaya.
  
  Mahayana (Grote Voertuig)
  (vanaf eerste eeuw n.Chr. vanuit India, opbloei vanuit historische Mahāsamghika school (sinds 383 v.Chr.))
  
  Madhyamaka ("Middelste Weg"; sinds 2e eeuw door Nāgārjuna in Zuid-India; Deconstructionisme: Shunyavada ("er is slechts leegte" leer))
  Prāsamgika ("Reductieve School"; sinds circa 550 scheiding met Svātantrika door Buddhapālita)
  Svātantrika ("Onafhankelijke School"; circa 550 door Bhāvaviveka uit Zuid-India; Bahyanumeyavada, objectieve wereld is niet illusionair of leeg en bestaat naast de mentale wereld)
  Vaibhasika ("Direkt Realisme School"; Bahya-pratyakshavada; zowel mentale wereld als objecten zijn reëel)
  Yogacara (met Yoga-meditatie of Cittamatra, vanaf vierde eeuw, door onder andere Maitreya; Reconstructionisme: Vijñanavada ("er is slechts bewustzijn" leer))
  
  Mantrayana
  (Vanaf circa 2e eeuw, vroege boeddhistische tantrabeoefening in India, vanaf 3e eeuw naar China)
  
  Scholen in China
  Amitabha-Boeddhisme ("Amidisme", "Zuivere Land Boeddhisme", China sinds circa 150 n.Chr. door Pers An Shi Kao (uit Parthië))
  Jodo-shu
  Jodo Shinshu
  Chu-she ("Realistische School", circa 350 vanuit Peshavar (India) door Vasubhandu)
  Ching-tu ("Zuivere Land School" vanuit Mahayana circa 360 door Hui-yuan (oorspronkelijk een Taoïst); devotioneel/anti-intellectueel)
  Chan (Sanskriet: "Dhyana", vanaf 527 n.Chr. vanuit India door Bodhidharma; anti-intellectueel)
  Tien-tai of Fa-hua ("Witte Lotus School"; door Chih-i circa 560)
  San-lun (vanuit Indiase Madhyamaka van Nagarjuna door Kumarajiva vanaf circa 580)
  Fa-hsiang ("School van het Bewustzijn" via Indiase Yogachara door Hsuan-Tsang vanaf circa 630)
  Lu-tsung ("Vinaya School" door Tao-hsuan circa 650)
  Hua-yen of Avatamsaka ("Bloemschik School"; vanaf circa 650 door Tu-shun tot circa 850 na Chr.)
  
  Scholen in Japan 
   Kegon
   Hosso
   Nichiren
   Soka Gakkai
   Nichiren Shoshu of America
   Reiyukai
   Rissho Koseikai
   Nipponzan-Myohoji
   Tendai ("School van het Hemelse Rijk"; vanuit Chinese Tien-tai vanaf 9e eeuw)
   Zen (Dhyana School, vanuit Chinese Chan)
   Rinzai
   Soto
   Obaku
   Igyo
   Hogen
   Ummon
  
  Vajrayana (Diamanten Voertuig of Tantrayana)
  (Tantra-yoga vanuit Madhyamaka en Yogacara, de combinatie van Theravada boeddhisme en Mahayana boeddhisme: vanaf circa 300 n.Chr. in India, onder andere Bengalen, Assam en Uddiyana)
  Chen-yen (of Mi-tsung, China vanuit India, vanaf circa 660)
  True Buddha School
  Shingon (Japan, vanaf 9e eeuw, via Chinese Chen-yen)
  Bön. Vorm van boeddhisme die zich vanaf de tiende eeuw in Tibet ontwikkelde en onderscheiden moet worden van Tibetaans boeddhisme
  Tibetaans boeddhisme (vanaf eind zevende eeuw vanuit India):
  Nyingmapa ("Roodhoeden"; oudste, niet-monastieke school, sinds 817 vanuit India door Padmasambhava)
  Narmapa ("Nieuwe School"):
  Kagyüpa ("Mondelinge Traditie" sinds circa 1040, door Khyungpo Nyaljor vanuit Kadampa traditie in India (Atisha))
  Kadampa (sinds 1042 herintroductie in Tibet door Atisha)
  Sakyapa ("Grijze Aarde Traditie" sinds 1073, door Khon Konchol Gyalpo vanuit Kadampa traditie)
  Gelugpa ("Geelhoeden", circa 1385 vooral vanuit de Kadampa traditie door Gyalwa Tsongkhapa uit Tibet; zijn leerling was de eerste van de 14 dalai lama's)
  Jonangpa (Kleine Traditie, bijna verdwenen in de 17e eeuw)
  Rimé-beweging (beweging om op een meer eclectische wijze met de verschillen tussen de stromingen om te gaan, 19e eeuw door Jamgon Kongtrül Lodrö Thaye in Oost-Tibet)
  Nieuwe kadampa (vanaf 1991 door Geshe Kelsang Gyatso, modernisering van Kadampa traditie)
  
  Jaïnisme
  Digambar
  Shvetambar
  
  Sikhisme (Sikhreligie)
  ("Er is geen hindoe en er is geen moslim" (Guru Nanak); Nirguna bhakti mede geïnspireerd door vaishnavisme, soefisme, siddha's (zowel hindoe als boeddhistisch) en Nath yogi's; vanaf circa 1500)
  
  Keshadhari Sikhs (haardragers; sikhs die hun haar niet knippen; sinds tiende en laatste goeroe Gobind Singh)
  Sanatan/Sahajdhari Sikhs ("Zuiveren"; invloeden van yoga-meditatie en vedanta, afwijzing van meer militante khalsa leringen van tiende en laatste goeroe Gobind Singh, niet baarddragend)
  
  Bestaande stromingen in volgorde van hun ontstaan (vetgedrukt waren tot 1880 de vier orthodoxe stromingen):
  
  Udasis (vanaf circa 1530; missionarissen, ascetische bedelmonniken, meestal celibatair, volgelingen Shri Chand, oudste zoon van stichter Guru Nanak, wezen tweede Guru af; gele kleding)
  Bedis
  Sadhis
  Alkali Nihangs (vanaf circa 1620; strijders; ascetisch en celibatair (niet meer algemeen), strikt in volgen gedragscode en beoefenen vechtsporten)
  Jats
  Khalsa of Amritdhari Sikhs (orthodox; vanaf 1699 door Guru Gobind Singh)
  Seva Panthis/Addan Shahia (vanaf circa 1700; filantropen)
  Nirmalas (vanaf circa 1710; intellectuelen; celibataire rondtrekkende predikers; saffraankleurige kleding)
  Bhai Daya Singh Samparda
  Hazoori Sikhs
  Bandai Khalsa
  Ramgharia Sikhs
  Namdhari Sikhs/Kukas (vanaf circa 1725 door Balak Singh; geloven in voortzetting guru lijn; vegetarisch, meditatie; Khalsa uiterlijk; geen tempels etc.; esoterisch)
  Nirankari Sikhs ("Vormloos Sikhisme"; vanaf circa 1810; volgelingen van Baba Dayal Das; geen Khalsa uiterlijk; focus op gebruik naam van God)
  Samparda Bhindra
  Nanaksar Sikhs (vanaf circa 1900, door Nand Singh; ascetisch met meditatie en strikt vegetarisch)
  Shromani Gurdwara Parbandak Comitee
  Bhai Rhandir Singh da Jatha/Akhanda Kirtani Jath (vanaf circa 1905, door Randhir Singh; met kirtana (devotionele zang), mantra-meditatie en strikt vegetarisch)
  Sant Nirankari Sikhs (afsplitsing van de Nirankari Sikhs)
  Baba Kartar Singh Samparda/Dam Dami Taksal
  3HO/Sikh Dharma beweging (vanaf 1971, vnl. Gora of Witte Sikhs, door Yogi Bhajan in Los Angeles; kundalini-yoga en vegetarisch)
  Mona Sikhs
  
  Abrahamitische religies
  Geloven in één God (monotheïsme), waarbij Abraham als aartsvader van de religieuze traditie wordt beschouwd.
  
  Jodendom
  
  Huidige richtingen
  
  Rabbijns jodendom
  Orthodox jodendom
  Charedisch jodendom
  Chassidisch jodendom (sinds circa 1740 door Israél ben Eliëzer, de Ba'al Shem Tov vanuit Oost-Europa)
  Mitnagdiem (lett: tegenstanders of "Litouws jodendom", reactie op chassidisme)
  Modern-orthodox jodendom
  Conservatief jodendom
  Liberaal jodendom
  Reconstructionistisch jodendom
  Reformjodendom
  
  Niet-rabbijns jodendom
  Karaïtisch jodendom
  
  Verdwenen of voormalig joodse groepen
  
  Verdwenen joodse richtingen
  Essenen
  Farizeeërs
  Hasmonieten
  Sadduceeën
  Zeloten
  Sikariërs
  
  Talmidaïsme
  Ebionieten
  Elkasieten
  Nazireeërs
  
  Verborgen jodendom
  Maranen
  Converso
  
  Messiaanse bewegingen
  Franksieten
  Sabbatisten (aanvankelijk joods)
  Donmeh (mystiek)
  
  Samaritanisme
  
  Islam
  Zie ook stromingen in de islam
  
  Soennisme (Soena)/Salafisme (Salafiyya)
  Hanafieten
  Malikieten
  Shafiieten
  Hanbalieten/Wahabisme
  
  Qadarisme (Qadariyya)
  Djabarisme ("Djabariyya of Ghulaat Al-Qadariyya")
  
  Kharidjisme (Khawarij)
  (vrijwel alle sektes van het kharidjisme inmiddels verdwenen, behalve het ibadisme)
  Ajaridisme/Maymuniyya
  Azraqisme
  Harurisme
  Ibadisme
  Mouhakimisme
  Najdatisme
  Sufrisme
  Nekkarisme
  Qurriyya
  Tha'alibisme
  Akhnasisme
  Bahnasisme
  Bida'isme
  Hafsisme
  Jazimisme
  Majhulisme
  Saltisme
  Shimrakhisme
  Atawiyya
  Bayhasiyya
  Fudakiyya
  Isawiyya
  Zafariyya
  
  Sjiisme (Shia)
  (positie van Ali en Ahl al-Bayt staat centraal, splitste zich af van soennisme na onenigheid over opvolging van Mohammed)
  Sabaisme
  Kaisanisme
  Karibiyya
  Hashimiyya
  Abbasiyya
  Rizaniyya/Muslimiyya
  Mukhtariyya
  Bayaniyya
  Zaidieten ("Vijfers")
  Dukayniyya
  Jarudiyya
  Khalafiyya
  Khashabiyya
  Tabiriyya/Butriyya/Salihiyya
  Sulaymaniyya/Jaririyya
  Ismaïlisme ("Zeveners")
  Assassijnen ("Nizari")
  Druzen
  Karamaten
  Musta'li
  Tayyibi
  Bohras
  Jafari (sjiisme) ("Twaalvers")
  Alawieten ("Nusayri")
  Alevitisme
  Usuli
  Akhbari
  Shaykhisme
  
  Djahmisme
  Murjiisme
  Moetazilisme
  Asharisme
  Maturidisme
  
  Soefisme (Tasawwuf)  
  (de mystieke vorm van de islam, verdeeld over talrijke tariqa's met specifieke beoefeningen)
   Aâbid
   Adhamiyya
   Ahiyya
   Ahl-e Haqq
   Ahmadiyya (soefi's)
   Alwaniyya
   Amariyya
   Bektashisme
   Berailvieten
   Chishtiyya
   Nizamiyyah
   Deobandieten
   Gnawa
   Heddawa (Drabliyya)
   Idrisiyya
   Kubrawiyya
   Mevlevi
   Muridiyya
   Naqshbandiyya
   Uwaïsy
   Nimatullahi
   Nurbakshiyya
   Qadiriyya
   Qalandariyya
   Rifa'i
   Badawiyya
   Sanussiyya
   Shadiliyya
   Akbariyya
   Darqawiyya
   Alawiyya
   Jazouliyya
   Aïssawiyya
   Suhrawardiyya
   Tijaniyya
   Universeel soefisme
  (voor meer zie: lijst van tariqas)
  
  Koranisme (Quraniyun)
  (in oppositie met soennisme; verwerpt alle bronnen buiten de Koran, die als enige gezaghebbende bron wordt beschouwd)
  The Ahle Qur'an
  Tolu-e-Islam
  United Submitters International
  
  Mahdavia/Zikri
  
  Jezus-moslims
  
  Volksislam
  
  Ahmadiyya
  (door veel moslims beschouwd als buiten de islam)
  Ahmadiyya Moslim Gemeenschap ("Qadiani")
  Lahore Ahmadiyya Beweging ("Lahori")
  
  Nation of Islam 
  (politiek-religieuze organisatie die uitsluitend voor Afro-Amerikanen opkomt)
  
  Christendom
  
  Historische (verdwenen) Ebionieten 
  (vroege messias belijdende vegetarisch levende joden-christenen, afwijzing van het paulinische christendom, hadden een eigen Hebreeuws evangelie; periode van verdwijning is onduidelijk)
  
  Historische (verdwenen) Marcionisme
  (sinds circa 120 door Marcion van Sinope, afwijzing van de oriëntatie op de joodse heilige boeken en begin van een eigen christelijke canon; verdwenen rond 350)
  
  Niet-Chalcedonische christendom
  
  Historische (verdwenen) Arianisme (niet-trinitarisch)
  (sinds 280 door Arius, presbyter van Alexandrië, vanaf 325 schisma met moederkerk; verdwenen rond 8e eeuw)
  
  Nestorianisme
  (sinds 431, schisma Kerk van het Oosten of Oost-Syrische Kerk en Byzantijnse Moederkerk)
  
  Oriëntaalse of Oude Orthodoxie
  (sinds 451, schisma met Byzantijnse Moederkerk)
  
  Chalcedonische christendom
  
  Oosterse of Nieuwe Orthodoxie
  (sinds 1054, schisma met Roomse Kerk)
  
  Rooms-katholicisme
  (sinds 1054, schisma met Oosterse-Orthodoxe Kerk)
  
  Protestantisme
  Waldenzen (sinds 1173 door Peter Waldo/Valdes in Lyon, Frankrijk; in V.S. jaren 1920 samen met Presbyterianisme, in Italië 1979 met Methodisten)
  Lutheranisme (vanuit Duitsland sinds 1521)
  Laestadianisme (Sinds midden 19e eeuw. Voornamelijk in Finland, Zweden, Noorwegen en Noord-Amerika)
  Anabaptisme (Doopsgezindheid, sinds circa 1525 vanuit Zwitserse Reformatie onder invloed van Huldrych Zwingli, volgelingen van Grebel; Mennonieten (sinds 1536 volgelingen van Menno Simons), Hutterieten en Amana (Amish))
  Anglicanisme (vanuit Engeland sinds 1534)
  Unitariërs (vrijzinnig en religieus-humanistisch,  sinds midden 16e eeuw vanuit Polen-Litouwen en Transsylvanië, keren zich tegen triniteitsleer, voornamelijk in VS, Groot-Brittannië en Hongarije)
   Hervormd Protestantisme:
  Calvinisme (sinds 1534)
  Presbyterianisme (vanuit Schotland onder invloed van Anglicanisme en Calvinisme sinds 1574)
  Baptisme (Congregationalisme, sinds 1639, onder andere Pilgrim Fathers en Billy Graham)
  Genootschap der Vrienden (Quakers sinds circa 1650)
  Hernhutters (Evangelische Broedergemeente of Moravische Kerk, sinds 1722 vanuit Tsjechische reformatie, waaronder Piëtisme en Calvinisme)
  Methodisme (sinds circa 1730, vanuit Anglicanisme onder invloed van Moravische Kerk en Nederlandse theoloog Jacobus Arminius)
  Leger des Heils bewegingen (Salvation Army sinds 1865, vanuit Methodisme in Engeland)
  Pinksterbeweging (Pinkstergemeentes, sinds 1901)
  De Christengemeenschap (sinds 1922)
  Evangelicalisme (Evangelische Beweging)
  Messiasbelijdende Joden of Messiaanse Beweging
  Emerging church (onvertaalde Engelse term, postmoderne en hoofdzakelijk post-evangelicale stroming, vanaf einde 20ste eeuw)
  
  Restaurationisme
  Mormonisme (sinds circa 1830)
  Adventisme (vanuit Baptisme sinds circa 1830)
  Zevendedagsadventisme (sinds circa 1860)
  Jehova's getuigen (sinds 1874, met Adventistische invloeden; niet-trinitarisch)
  Apostolischen (sinds circa 1830, Reveil vanuit Presbyterianisme, Anglicanisme, Baptisme, Quakers, Rooms-katholicisme)
  Jezuïsme (afwijzing van christelijke dogma's en de suprematie van leringen die niet van de historische Jezus afkomstig zijn)
  Kerk van de Levende God, Pilaar en Steun van de Waarheid, Licht van de Wereld (sinds 1926)
  
  Iraanse religies
  
  Zoroastrianisme 
   Zurvanisme
   Mazdakisme
   Khurramiten
  
  Yazdanisme 
   Jezidi's 
   Ahl-e Haqq
  
  Bábisme 
   Bahá'í-geloof
   Orthodox bahá'í-geloof
   Azali
  
  Iraans Gnostische religies 
  Mandaeërs
  Manicheïsme
  Mithraïsme
  
  Historisch gnosticisme (verdwenen) en gnostiek (verdwenen)
  (zie ook niet-sektarische en transsektarische bewegingen)
  Basilidiërs
  Bogomielen
  Borboriten
  Cainieten
  Carpocrates
  Cerinthus
  Katharen
  Marcionisme (niet volledig gnostisch)
  Ophieten
  Naässenen
  Sethianisme
  Simon Magus
  Valentinus
  Valentinianisme
  
  Endemische religies 
  De mondeling overgeleverde canon van autochtone volkeren, veelal met een vorm van animisme
  Afrikaanse religies
  Yorubareligie
  Egyptische mythologie
  Voodoo
  Europese religies
  Angel-Saxische mythologie
  Baskische mythologie
  Chukchi-mythologie
  Druïdisme (Keltische mythologie)
  Finse mythologie
  Griekse godsdienst
  Griekse mythologie
  Mystiekreligies
  Mysteries van Eleusis
  Pythagoreïsme
  Germaanse mythologie
  Noordse mythologie
  Romeinse godsdienst
  Romeinse mythologie
  Slavische mythologie
  Aziatische godsdiensten
  Babylonische and Assyrische godsdiensten
  Assyrische mythologie
  Babylonische mythologie
  Chaldeaanse mythologie
  Sumerische mythologie
  Chinese mythologie, Traditionele Chinese godsdienst
  Shintoïsme (Japanse godsdienst)
  Oomoto
  Tengriisme (Inheems geloof van de Turkse volkeren en de Mongolen)
  Yezidis (Aangepast inheems Koerdisch geloof)
  Indiaanse godsdiensten
  Abenakimythologie
  Azteekse mythologie
  Cherokeemythologie
  Choctawmythologie
  Creekmythologie
  Guaranímythologie
  Haidamythologie
  Hopimythologie
  Huicholmythologie
  Inkamythologie
  Inuitmythologie
  Irokese mythologie
  Lakhotamythologie
  Lenapemythologie
  Mayamythologie
  Mixteekse mythologie
  Navajomythologie
  Ojibwamythologie
  Olmeekse mythologie
  Pawneemythologie
  Paxojemythologie
  Pimamythologie
  Salishmythologie
  Senecamythologie
  Taraskische mythologie
  Wyandotmythologie
  Zapoteekse mythologie
  Zunimythologie
  Godsdiensten van Oceanië
  Australische Aboriginalmythologie
  Balinese mythologie
  Inheemse godsdienst van Nauru
  Micronesische mythologie
  Maori-mythologie
  Modekngei (Republiek Palau)
  Polynesische mythologie
  Tuvaluaanse mythologie
  
  Niet-geopenbaarde levensbeschouwingen
  Filosofieën die niet werden geopenbaard door een heilige profeet
  Carvaka
  Confucianisme
  Fellowship of Reason
  Humanisme
  Mohisme
  Pantheïsme
  Prometheïsme
  Religieus humanisme
  Taoïsme
  Totemisme
  
  Duivelsaanbidding
  Demonolatry
  Dragon Rouge
  Geitendom
  Satanisme
  Niet-theïstisch satanisme
  Church of Satan
  First Satanic Church
  The Satanic Temple
  Theistisch satanisme
  Joy of Satan Ministries
  Order of Nine Angles
  Our Lady of Endor Coven
  Temple of the Black Light
  Temple of Set
  Setianisme 
  The Storm
  Quimbanda
  
  Syncretische godsdiensten
  In recente tijden ontstaan door fusie van andere religies of bewegingen die alle religie als varianten van hetzelfde beschouwen
  Arès Pilgrimage Beweging (Frankrijk)
  Bahai
  Cao Dai (Vietnam)
  Cultus van het Sprekende Kruis (Cruzob)
  Falun Dafa/Falun Gong (China)
  Huna (Hawaï)
  Konkokyo (Japan)
  Law of One
  Mahikari
  Rastafari
  Seicho-No-Ie (Japan)
  Tenrikyo (Japan)
  Theosofie
  Unitaristisch Universalisme 
  Universal Life Church
  
  Entheogene (hallucigene) religies
  Godsdiensten gebaseerd rond (bepaalde) geestelijk inspirerende substanties (drugs) 
  Op Ayahuasca gebaseerde religies
  Santo Daime 
  União do Vegetal
  Church of the Universe (marihuana sacrament)
  Peyotisme
  THC Ministry
  
  Nieuwe religieuze bewegingen
  Bewegingen gesticht na 1850 met een beperkt aantal volgelingen
  
  Op het hindoeïsme afgestemde nieuwe religieuze bewegingen
   Ananda Church of Self Realisation (via Swami Kriyananda / Donald Waters, discipel van Yogananda)
   Brahma Kumaris
   Meher Baba (eigenlijk een Zoroaster)
   Muktananda was volgeling van swami Nityhananda. 
   Osho/Rajneeshisme
   Sathya Sai Baba
  Kardecist Spiritisme
   Sant Mat
   Self Realisation Fellowship (volgelingen Swami Paramahansa Yogananda)
   Swaminarayan
   Vedanta Society
   Adi Da was volgeling van Muktananda
   Jiddu Krishnamurti kwam voort uit Theosofie  
   School voor Filosofie
  
  Op het boeddhisme gerichte nieuwe religieuze bewegingen
   Falun Gong (China; wereldwijd)
   Hoa Hao (China)
   Santi Asoke (Thailand)
   Soka Gakkai (Japan)
   Vipassana traditie van S.N. Goenka (Myanmar / India)
   Triratna Boeddhistische Beweging (Europa en India)
   Won Boeddhisme
  
  Op het jodendom gerichte nieuwe religieuze bewegingen
   Talmidaïsme
   Afrikaanse Hebreeërs
  
  Nieuwe religieuze bewegingen met islamitische wortels
   Dances of Universal Peace
   Nation of Islam (Zwarte Moslims)
   Subud
  
  Op het christendom gerichte nieuwe religieuze bewegingen
   Branch Davidians (sinds 1929 door Victor Tasho Houteff, vanuit Zevendedags Adventisme)
   Lou de Palingboer (sinds 1950 door Louwrens Voorthuijzen alias "Lou de Palingboer", de "Christus van Muiden")
   Verenigingskerk (sinds 1954 door Sun Myung Moon in Zuid-Korea)
   Peoples Temple (sinds jaren 1950 door James Warren Jones in Verenigde Staten, verdwenen na collectieve zelfmoord in Guyana in 1978)
   Children of God (sinds 1969, 'Fellowship of Independent Missionary Communities' of 'the Family', door David Berg vanuit Christian and Missionary Alliance en Jesus Movement in V.S.)
  
  Chinees georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen
   I-Kuan Tao
   Falun Gong
  
  Op Japan georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen
   Tenrikyo
   Seicho no Ie
   Reiki of Johrei
   Oomoto
   Soka Gakkai
   Aum Shinrikyo
  
  Op Korea georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen
   Chondogyo
  
  Op Vietnam georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen
   Hoa Hao
  
  Westerse esoterische groepen
   Eckankar (Grondlegger: Paul Twitchell)
   Golden Dawn
   Gurdjieff Werk
   Oscillantisme
   Padwerk
   Spiritisme
   Thelema
   Argenteum Astrum
   Fraternitas Saturni
   Ordo Templi Orientis
   Typhonian Ordo Templi Orientis
  
  Neopaganisme of Modern Heidendom
  Ásatrú
  Hellenisme
  Wicca
  
  Inheemse nieuwe religieuze bewegingen
  Burkhanisme
  Cargo cults
  Ghost Dance
  Native American Church
  
  Afrikaanse Diaspora / Latijns-Amerikaanse nieuwe religieuze bewegingen
  Candomblé
  Umbanda
  
  Blanke suprematie godsdiensten
   Church of Jesus Christ Christian
   Covenant of the Sword and the Arm of the Lord
   World Church of the Creator (Creativity Movement)
   Church of the American Knights of the Ku Klux Klan 
  
  "Alien" godsdiensten
  The Aetherius Society
  Raëlisme
  Scientology
   Scientology Kerk
  Free Zone
  Unarius society (Unarius Academy of Science) 
  Universal Church (van Peter William Leach-Lewis, via 'I AM' beweging)
  Urantia
  
  Overige nieuwe religieuze bewegingen
  Baluan Native Christian United Church
  Breatharianism
  Brianisme
  Christian Fellowship Church of New Georgia
  Church Universal and Triumphant (Summit Lighthouse van Elizabeth Clare Prophet, rechtse chr. New Age, uit 'I AM' beweging)
  Church of Virus
  Elan Vital
  Faithists of Kosmon
  'I AM' Religious Activity (van Guy en Edna Ballard via Theosofie)
  Juche (De persoonlijkheidscultus van Noord-Koreaanse leiders)
  Order of the Solar Temple
  Pastafarianisme of de Kerk van het vliegend Spaghettimonster
  Process Church of the Final Judgement
  Purtillologie
   Share International (Maetrya beweging van Benjamin Creme via Aetherius Society (Alien godsdienst) en Alice Bailey, theosofe)
  Subud
  Tuka Beweging
  Yoisme
  
  Mystiek en Tantra 
  niet-sektarische en trans-sektarische spirituele bewegingen en praktijken
   Hindoe mystiek:
  Tantra en yoga
  Ananda Marga
  Bhakti-yoga
   Transcendente meditatie
  Vedanta
   Tantrisch Boeddhisme
  Vajrayana
  Zen
   Taoïsme
  Joodse mystiek:
  Kabbala
   Westerse mystiek:
  christendom:
   Christelijke mystiek
   Gnostiek
  Esoterie:
  Alchemie
  Antroposofie
  Gnosticisme
  Martinisme
  Vrijmetselarij (België: De Loge)
  Rozenkruisers
  Ancient Mystical Order Rosae Crucis
  Confraternity of the Rose Cross
  Rosicrucian Fellowship
   Islamitische mystiek
  Soefisme
   Javaanse mystiek
  
  Levensbeschouwelijke hoofdcategorieën
  Agnosticisme
  Animisme
  Atheïsme
  Deïsme
  Dualisme (Dvaita-vada)
  Humanisme
  Seculier humanisme
  Religieus humanisme
  Kathenotheïsme
  Maltheïsme
  Monisme
  Idealisme ("psychisch monisme")
   Zuiver Non-dualisme (Vishuddha Advaita-vada of Samkhya)
  Mayavada (hindoeïstische filosofie van "alles is illusie")
  Shunyavada (boeddhistische filosofie van "alles is leegte")
  Materialisme ("fysisch monisme", "Dehatma-vada", "Dehaparinama-vada" of "Jada-vada")
  Neutraal Monisme:
  Pantheïsme
  Panentheïsme
  Dualistisch non-dualisme (Dvaita-Advaita-vada)
  Gekwalificeerd Non-dualisme ("Vishista-Advaita-vada" of "Mahavishnu-vada" of Uttara Mimamsa)
  Non-dualistisch dualistisch non-dualisme ("Advaita-Dvaita-Advaita-vada")
  Neohumanisme
  Sjamanisme
  Suitheïsme
  Theïsme
  Henotheïsme
  Monolatrisme
  Monotheïsme
  Panentheïsme
  Pantheïsme
  Cosmotheïsme
  Polytheïsme
  
  Zie ook 
  Afro-Amerikaanse religie
  
  Externe links
  Statistieken over religies en hun aanhang
  Heilige Teksten
  
  Lijst van religies en spirituele tradities
  Religies