title: Bodemsanering
text: Bodemsanering is het proces om een stuk grond vrij van bodemverontreiniging te maken. Hiervoor bestaan diverse methoden en technieken. De keuze en uitvoering hangen onder andere af van de plaats, de aard en de ernst van de vervuiling en van de functie van de bodem (wonen, industrie, landbouw...). Ook de prijs speelt een niet onbelangrijke rol bij de keuze van een saneringstechniek. Bij het beoordelen van de ernst van de verontreiniging, en van het uiteindelijke resultaat spelen de  achtergrond- en interventiewaarden een grote rol.
  
  De streefwaarden voor grond blijven alleen van belang in het kader van de zorgplicht (artikel 13 Wbb), bij nieuwe gevallen van bodemverontreiniging. Als er gesaneerd moet worden geldt de streefwaarde vaak als terugsaneerwaarde, In geval dat een verontreinigende stof in verhoogde concentratie voorkomt (bijvoorbeeld door een andere oorzaak of van natuurlijke herkomst is) hanteert men de lokale achtergrondwaarde.
  
  De verschillende technieken kunnen in drie groepen ondergebracht worden:
  in situ - sanering zonder grondverzet, de verontreiniging wordt ter plaatse verwijderd
  on site - verontreinigde grond wordt afgegraven en ter plaatse gereinigd en teruggestort
  ex situ - verontreinigde grond wordt afgegraven en afgevoerd voor behandeling en/of verwerking elders
  
  In situ 
  Bij de in-situtechniek wordt de verontreiniging in de bodem ter plaatse verwijderd. Bij deze techniek is soms een blijvende nazorg noodzakelijk. De techniek is dan gebaseerd op twee pijlers. De isolatie en de in-situverwijdering van polluenten.
  
  1. Isoleren, beheersen en controleren (IBC) 
  De isolatie die wordt toegepast is afhankelijk van het type bodem. 
  Civiel-technische isolatie. Hierbij worden tot drie afdichtingen toegepast: horizontale bovenafdichting (met folie of klei), verticale afdichting (stalen of betonnen damwanden), onderafdichting. Afsluitende bodemlagen (klei) kunnen soms als onderafdichting dienstdoen.
  De geohydrologische beheersing/isolatie wordt alleen gebruikt bij goed doorlatende (zand)gronden. Het grondwater wordt onttrokken door middel van verticale filters, met een vacuümsysteem of deepwell bronpompen, soms in combinatie met infiltratie. Er ontstaat dan een grondwaterstroming in de richting van de onttrekkingsmiddelen, waardoor de grondwaterverontreiniging zich niet meer zal verspreiden. Het onttrokken grondwater wordt gezuiverd en geloosd op oppervlaktewater of riool, of eventueel weer in de bodem geïnfiltreerd.
  Fysiochemische isolatie of immobilisatie (bodemadditieven inmengen (begroenen van terreinen, plantopname verminderen, uitloging door regen verminderen en afspoeling verminderen))
   Controleren door het bemonsteren van peilbuizen en analyseren van grond- en grondwatermonsters.
  
  2. In-situsanering 
  Naast ontgraving bestaan er drie algemene in-situsaneringsmethoden: 
   Extractieve saneringstechnieken waarmee de verontreiniging uit de bodem gehaald wordt. Te denken valt hierbij aan grondwateronttrekking of bodemluchtextractie. 
   Biologische saneringstechnieken waarmee de natuurlijke afbraak wordt gestimuleerd. Dit kan bijvoorbeeld door het injecteren van extra voedingsstoffen. Soms verloopt de biologische afbraak van nature al zo goed dat alleen controle van het afbraakproces nodig is. 
   Chemische saneringstechnieken waarmee door injectie van chemicaliën de verontreiniging geoxideerd of gereduceerd wordt. Te denken valt bijvoorbeeld aan het injecteren van waterstofperoxide, permanganaat of ozon als oxidatiemiddel.
  
  Daarnaast zijn er ook hulptechnieken die saneringen kunnen versnellen. Door de bodem te verwarmen worden veel verontreinigingen mobieler en kunnen ze sneller verwijderd worden. Opwarmen van de bodem kan onder meer door middel van elektriciteit (elektroreclamatie) of door middel van stoominjectie (stoom gestimuleerde extractie). Een andere hulptechniek is bijvoorbeeld het beter oplossen van verontreinigingen door injectie van oppervlakte-actieve stoffen (surfactants).
  
  On site 
  Bij de on-sitetechniek wordt de verontreiniging verwijderd. De grond wordt afgegraven, al dan niet met behulp van grondzuigen, en ter plaatse gesaneerd en hergebruikt.
  Fysisch-chemische scheiding
  Extractie
  Flotatie
  Deeltjes van elkaar scheiden
  Thermische behandeling
  Stoomstripping
  Verdamping door directe verhitting
  Verdamping door indirecte verhitting
  Verbranding
  Fysisch-chemische behandeling
  Immobilisatie (bodemadditieven inmengen - begroenen van terreinen, plantopname verminderen, uitloging door regen verminderen en afspoeling verminderen)
  Neutralisatie
  Microbiologische behandeling
  Landfarming
  Compostering
  Bioreactoren
  Elektroreclamatie
  In de bodem worden elektroden aangebracht, met een spoelwatersysteem. Door op de elektroden een elektrische spanning te zetten zullen ionen van verontreinigende stoffen in de bodem zich verplaatsen naar de elektroden waar ze worden afgevangen. De bodem wordt ook opgewarmd waardoor de stoffen mobieler worden en sommige stoffen zullen verdampen.
  
  Ex situ 
  Bij de ex-situtechniek wordt de verontreiniging verwijderd. De verontreinigde grond wordt afgegraven, al dan niet met behulp van grondzuigen, en afgevoerd naar een plaats waar de grond gesaneerd kan worden. De technieken zijn dezelfde als bij de on-sitemethode. Zie grondreiniging.
  
  Milieuwetenschappen