Johan Decavele
Johan Decavele (Tielt, 1943) is een Belgische historicus, archivaris en hoofd van de dienst Cultuur van de Stad Gent, die hoofdzakelijk publiceerde over de geschiedenis van Gent en van de Reformatie. Hij was een medewerker van de Algemene Geschiedenis der Nederlanden, Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques, Monasticon belge, De Gouden Delta der Lage Landen en The Oxford Encyclopedia of the Reformation.

Leven 

Decavele studeerde geschiedenis aan de universiteit van Leuven en aan het Institut für Reformationsgeschichte in Mainz bij de bekende Lutherbiograaf Prof. Joseph Lortz. In 1971 promoveerde hij aan de KU Leuven tot doctor in de geschiedenis. Zijn proefschrift werd bekroond door de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België en gepubliceerd als De dageraad van de Reformatie in Vlaanderen, 2 dln. "Een prachtboek, de dissertatie van Johan Decavele, waarin voortdurend met volle emmers uit vele bronnen geput wordt." (F.R.J. Knetsch, ca. 1979); "Het boek kan beschouwd worden als een kapitale bijdrage tot het onderzoek èn de samenvatting op het gebied van de ontwikkeling der reformatie in de Nederlanden, met name in één van de gewesten dat daarvoor een zeer belangrijke voedingsbodem is geweest: Vlaanderen." (A.F. Mellink, januari 1980); "Een standaardwerk zoals dit wordt maar één keer geschreven en wordt over honderd jaar en langer nog geciteerd in alle mogelijke relevante bibliografieën" (J. Van de Wiele, 16 juli 2023); "Onvindbaar en onbetaalbaar. De dageraad van de Reformatie in Vlaanderen, het meesterwerk van de Vlaamse historicus Johan Decavele, dat mij in 1976 de kerkgeschiedenis deed omarmen, is nu vrij digitaal te raadplegen en doorzoeken." (P. Abels, 26 oktober 2023).  

Vanaf 1971 doorliep Decavele een loopbaan van bijna 35 jaar bij de Stad Gent. Bij zijn ambtsjubileum van 25 jaar stadsarchivaris werd hem het huldeboek Qui valet ingenio (red. Joris De Zutter, Leen Charles, André Capiteyn) aangeboden, met bijdragen van 37 collega's en vrienden. Nadien leidde hij de Dienst voor Culturele Zaken als directeur, een titel die in 2003 gewijzigd werd in departementshoofd. Beschikkend over een heldere stem, hield hij talrijke lezingen in Vlaanderen en Nederland. In 1976 sprak hij de 26e Pacificatielezing uit in de Grote Kerk van Breda. Hij was lid van de beheerraden van de Stedelijke Concertzaal De Bijloke, de VZW Beschermcomité Campo Santo, de VZW Begijnhof Onze Lieve Vrouw ter Hoyen en de Stichting Cultuurpatrimonium Bisdom Gent. Bij zijn afscheid werd hij op 23 december 2005 gehuldigd door familie, collega's en vrienden, het stadsbestuur en de voltallige Gentse cultuursector. 

Hij bleef veel publiceren en voordrachten houden, onder meer zes lesnamiddagen voor de afdeling geschiedenis van het HOVO-Universiteit Leiden. Een oogingreep resulterend in verminderd gezichtsvermogen maakte begin 2018 een einde aan zijn wetenschappelijk werk.

Publicaties, selectie 
 De plattelandsmilitie in het leger van de Generale Staten en het Calvinistische Gent (1578-1584), in: Belgisch tijdschrift voor militaire geschiedenis, XVII, 4, 1967, p. 243-258.
 De reformatorische beweging te Axel en Hulst (1556-1566), in: Bijdragen en Mededelingen tot de Geschiedenis der Nederlanden, XXII, 1968-1969, p. 1-42.
 Jan Hendrickx en het calvinisme in Vlaanderen (1560-1564), in: Handelingen van het Genootschap "Société d'Emulation" te Brugge, CVI (1969), p. 17-32.
 Katharina van Boetzelaer, een merkwaardige figuur van het protestants verzet tijdens het 'wonderjaar', in: Annalen (van de) Vereniging voor de Geschiedenis van het Belgisch Protestantisme, reeks V/5 (Brussel 1969/2), p. 151-171.
 Histoire religieuse, in: J.A. Van Houtte (ed.), Un quart de siècle de recherche historique, Nationaal Belgisch Comité voor Geschiedkundige Wetenschappen, 1970, p. 387-403.
 De geschoeide karmelieten te Gent (1272-1796). Historische studie, in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XXVII, 1974, p. 1-37.
 De dageraad van de reformatie in Vlaanderen (1520-1565), Verhandelingen van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België. Klasse der Letteren, XXXVII, 76, 2 dln., 1975. Gratis download Universiteitsbibliotheek Gent.
 Panoramisch gezicht op Gent in 1534, 1975.
 Gent op de wateren en naar de zee (met René De Herdt en Noël Decorte), Mercatorfonds, 1976.
 Eenheid en Scheiding in de Nederlanden 1555-1585 (munten en penningen door R. De Herdt, met bijdragen van R.C. Van Caenegem en I. Schöffer), tentoonstellingscatalogus, 1976.
 Honderdvijftig jaar Kanaal Gent-Terneuzen, 1977.
 Abbaye des dames anglaises de Gand, in: Monasticon belge, VII: Province de Flandre Orientale, II, Centre National de Recherches Religieuses, 1977, p. 99-106.
 Abbaye de Notre-Dame, dite 'Hôpital des Lépreux' ou 'Rijke Gasthuis' à Gand, in: Monasticon belge, VII: Province de Flandre Orientale, II, Centre National de Recherches Religieuses,1977, p. 179-193.
 Reformatie en begin katholieke restauratie 1555-1586, in: Algemene Geschiedenis der Nederlanden, VI,1979, p. 166-185, 435-437.
 Britten en Amerikanen in Gent. Het vredesverdrag van 1814, 1979.
 Prudens van Duyse 1804-1859. Zijn rol in de geschiedschrijving en de literatuur in dienst van de Vlaamse ontvoogding, 1980.
 De monnik in stad en staat (1250-1700) (met Jan Roegiers), in: Benedictus en zijn monniken in de Nederlanden, II, 1980, p. 181-275.
 De Gentse poorterij en buitenpoorterij, in: Recht en instellingen in de Oude Nederlanden. Liber Amicorum Jan Buntinx, 1981, p. 63-83.
 Het Land van Nevele in de hervormingstijd, in: Het Land van Nevele, XII/4, 1981, p.147-174.
 Gand. La ville. Les communautés religieuses, in: Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques, XIX, 1981, kol. 1005-1014, 1026-1058.
 Het herstel van het calvinisme in Vlaanderen 1577-1579, in: Brugge in de Geuzentijd, 1982, p. 9-33.
 Historiografie van het zestiende-eeuws protestantisme in België, in: Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis, 62, 1982, p. 1-27.
 Tien jaar stedelijke Cultuurdienst te Gent 1971-1981 (met talrijke afbeeldingen), 1982.
 Vita Sanctae Coletae (met Albert Derolez), 1982.
 Stadsarchief van Gent. Archiefgids 1: Oud archief (met Johan Vannieuwenhuyse), 1983.
 Gent, in:  M. Grypdonck (red.), Gulden Spiegel van Oost-Vlaanderen, 1983, p. 137-210.
 De opkomst van het protestantisme te Brussel, in: Noordgouw. Cultureel tijdschrift van de Provincie Antwerpen, XIX-XX, 1983, p. 25-44.
 De mislukking van Oranjes 'democratische' politiek in Vlaanderen, in: Bijdragen en Mededelingen voor de Geschiedenis der Nederlanden, 99, 1984, p. 626-650.
 Willem van Oranje, de 'Vader' van een verscheurd 'vaderland''', in: Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent, n.r., 38, 1984, p. 69-86.
 Vlaanderen tussen Spanje en Oranje. Willem de Zwijger en de Lage Landen in de zestiende eeuw, 1984.
 Het eind van een rebelse droom. Opstellen over het calvinistisch bewind te Gent (1577-1584) en de terugkeer van de stad onder de gehoorzaamheid van de koning van Spanje (17 september 1584) (met Dirk Coigneau, Herman Vanderlinden, Werner Waterschoot), 1984.
 Gent, calvinistisch en republikeins strijdcentrum in de Nederlandse Opstand, in: Willem van Oranje 1584-1984, Koninklijke Academiën van België, 1985, p. 65-86.
 Honderd jaar Vlaamse Academie te Gent (met Joris De Zutter), 1986.
 Het Toreken op de Vrijdagmarkt te Gent, 1986.
 Poorters en buitenpoorters van Gent: 1477-1492, 1542-1796 (red.), 1986.
 Enkele gegevens betreffende de relaties tussen het drukkerscentrum Emden en het gebied Gent-Oudenaarde tijdens het "Wonderjaar, in: Liber amicorum Dr. J. Scheerder, 1987, p. 17-28.
 Gent, Apologie van een rebelse stad. Geschiedenis-kunst-cultuur (red., in samenwerking), Mercatorfonds, 1989; eveneens verschenen als: Gand, Apologie d'une ville rebelle en Ghent, In defence of a rebellious city. Jan Utenhove en de opvoering van het zinnespel te Roborst in 1543, in: Jaarboek "De Fonteine, XXXIX-XL, 1990, p. 101-116.
 Keizer tussen Stropdragers. Karel V 1500-1558 (red.), 1990.
 Vroege reformatorische bedrijvigheid in de grote Nederlandse steden: Brussel, Antwerpen, Amsterdam, Leiden (1524-1528), in: Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis, 70/1, 1990, p. 13-29.
 Gebuurteleven en dekenijen te Gent 14de-20ste eeuw (met André Capiteyn), 1992.
 Het culturele en intellectuele netwerk (in Vlaanderen): middeleeuwen en 16de eeuw, in: 15de Internationaal Colloquium Spa 1990. Handelingen,1992, p. 365-384.
 De Opera van Gent. Het 'Grand Théâtre' van Roelandt, Philastre en Cambon (red., in samenwerking), 1993.
 Brugse en Gentse Mendicanten op de brandstapel in 1578, in: Beleid en bestuur. Liber Amicorum Prof. dr. Michel Baelde,1993, p. 73-93.
 Hoe functioneert het Archief in de administratie en bij het bestuur van de gemeente? (met Johan Vannieuwenhuyse), 1993.
 De Gentse Feesten. Biografie van een 150 jarig monument (met André Capiteyn), 1993.
 Parochiaal en godsdienstig leven, in: Geschiedenis van Evergem, I, 1994, p. 299-341.
 Hugo Claus 65, (red., in samenwerking), 1994.
 Gentenaars stropdragers (red., in samenwerking), 1995.
 Genealogie, in: Hoe schrijf ik de geschiedenis van mijn gemeente? Deel 3 a: Hulpwetenschappen, 1995, p. 167-193.
 Ketters en papisten in het Kortrijkse stadsbestuur (1561-1580), in: Handelingen van de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent, n.r., 49, 1995, p. 223-252. Online hieronder
 Johan Decavele, 25 jaar stadsarchivaris van Gent, in: Handelingen van de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent, n.r., 50, 1996, p. 237-251 (Huldiging door het Stadsbestuur van Gent, de Provincie Oost-Vlaanderen en de collega's, en toespraak door de gehuldigde).
 De verscheurde Nederlanden (1556-1648), in: De Gouden Delta van de Lage Landen, 1996, p. 139-163, 172-179; ook verschenen in het Frans en het Engels.
 Cassander, Joris; Dathenus, Petrus; Ghent, Heyden, Gaspar van der; Titelmans, Pieter; Utenhove, Jan, in: The Oxford Encyclopedia of the Reformation, I-IV, 1996.
 Bestuursinstellingen van de stad Gent (einde 11de eeuw-1795), in: De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Vlaanderen tot 1795, Algemeen Rijksarchief, 1997, p. 277-322.
 Waar is de tijd. 1350 jaar Gentenaars en hun rijke verleden (hoofdredacteur en medeauteur), 1997-1999.
 De beurs van Judocus Vydt. Kunstkapitaal in Gent (met Roeland Van de Walle), 1998.
 Karel V in de geschiedschrijving, in: Mise en Scène. Tentoonstelling in het Museum voor Schone Kunsten te Gent, 1999, p. 66-79.
 Ontstaansgeschiedenis van het Museum voor Schone Kunsten, in: 200 jaar verzamelen. Collectieboek Museum voor Schone Kunsten Gent, 2000, p. 11-16.
 Het Campo Santo in 131 levensverhalen (met Luc Lekens), 2001.
 Protestantisme en godsdienstberoerten, in: Geschiedenis van Deinze, I, 2003, p. 291-302; III, 2007, p. 270-280.
 Gent van toen en nu. Ons erfgoed (hoofdredacteur en medeauteur), 2003-2005.
 De eerste protestanten in de Lage Landen. Geloof en Heldenmoed, 2004.
 De oude abdij van Drongen, Elf eeuwen geschiedenis (met Jan De Maeyer, Patricia Quaghebeur, Paul Trio), 2006.
 De Tempel van Themis Gent. 180 jaar gerechtsgebouw en rechtspraktijk (red., met Christian Vandewal), 2007.
 Humanisme, reformatie en godsdienstberoerten, in: De geschiedenis van Tielt. Een nieuwe kijk op een rijk verleden, 2009, p. 74-97.
 Heiligendevotie in het bisdom Gent, in: Kleine Cultuurgids Provincie Oost-Vlaanderen, 2009.
 Kerk en geloofsbeleving in Vlaanderen onder druk aan de vooravond van de Reformatietijd (ca. 1500-1566), in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge, 146, 2009, pp. 3-92. (Commentaar op J. Toussaert, Le sentiment religieux).
 De Pacificatie van Gent her(be)dacht, 26e Pacificatielezing in Breda, 2009.
 Pastoor en Prelaat in de Reformatietijd, in: Cornelius Jansenius van Hulst, Theoloog en Pastor, Bisschop van Gent, 2010, p. 105-138.
 De leenbanken in Gent en andere Vlaamse steden in de zestiende eeuw: een heikele kwestie, in: Geschiedenis: zijn werk, zijn leven. Huldeboek René De Herdt, 2010, p. 91-111.
 Het geheugen van Nederland in Gent (met Herman Balthazar), 2011.
 Het waarheidsgehalte in de preken van Broeder Cornelis van Dordrecht in Brugge (1566-1569), in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge, 148, 2011, p. 1-42; 149, 2012, p. 363-393.
 La place de Guy de Brès dans la Réforme de son époque, in: The Belgic Confession at 450 years, 2012, p. 30-40; De plaats van Guy de Brès in de Reformatie van zijn tijd, in: Theologia Reformata, 55, 2012, p. 252-263.
 Protestantse invloeden in Brugge in het midden van de 16de eeuw. Een internationaal netwerk, in: Tijdschrift voor Nederlandse Kerkgeschiedenis, 16, 2013, p. 6-23.
 Op de calvinistische toer. Het Land van Waas tijdens de overheersing van het revolutionaire Gent, 1578-1583, in: Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent, N.R. 68, 2014, p. 209-249. (Casus van de Gentse Calvinistische Republiek die geheel Vlaanderen omvatte).
 Protestanten in het Land van Waas in de zestiende eeuw, in: Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas, Annalen, 119, 2016, p. 27-92. 
 Het wonderjaar te Gent, 1566-1567 (Jozef  Scheerder, met Johan Decavele en Gustaaf Janssens), 2016. Staat integraal op internet:Universiteitsbibliotheek Gent.
 Zevenhonderdvijftig jaar begijnenbeweging. Onze-Lieve-Vrouw ter Hoyen in Gent, 2016.
 De kettervervolging - De godsdienststrijd in Vlaanderen 1566-1585'', in: De Reformatie. Breuk in de Europese geschiedenis en cultuur, 2017, p. 209-230.
 Op de website "Vlaamse catalogus" worden 166 publicaties vermeld.

Externe links 
 Interview met Laurens De Keyzer   
 Dageraad van de Reformatie in Vlaanderen1
 Dageraad van de Reformatie in Vlaanderen2
 De Gentse Calvinistische Republiek: casus Het Land van Waas
 Protestanten in de Lage Landen2 luisteren

Belgisch historicus
Vereniging West-Vlaamse schrijvers
Wikipedia:Pagina's met vertalingen die niet zijn nagekeken
Stadsarchivaris van Gent