The Queen's Gambit (miniserie)
The Queen's Gambit is een Amerikaanse dramaserie gebaseerd op de gelijknamige roman van Walter Tevis uit 1983. De miniserie bestaat uit zeven afleveringen en werd op 23 oktober 2020 uitgebracht op Netflix. De serie won een Golden Globe als beste miniserie. Anya Taylor-Joy kreeg een Golden Globe als beste hoofdrolspeelster in een miniserie.

Synopsis

The Queen's Gambit is een fictief verhaal dat het leven volgt van wees en schaakwonder Beth Harmon tijdens haar zoektocht om 's werelds grootste schaker te worden, terwijl ze worstelt met emotionele problemen en een drugs- en alcoholverslaving. "The Queen's Gambit" (Damegambiet) is een schaakopening. Het verhaal begint halverwege de jaren vijftig en loopt door tot in de jaren zestig.

Het verhaal begint in Lexington, Kentucky. De negenjarige Beth, die haar moeder heeft verloren bij een auto-ongeluk, wordt naar een weeshuis gebracht. Daar ontmoet ze onder andere Jolene, een levendig en vriendelijk meisje dat een paar jaar ouder is dan zij, Helen Deardorff, de directrice van het weeshuis, en meneer Shaibel, de conciërge van het weeshuis die Beth leert schaken. Zoals gebruikelijk was in de jaren vijftig, deelt het weeshuis dagelijks kalmeringspillen uit aan de meisjes. Beth raakt al snel verslaafd aan de pillen. Een paar jaar later wordt Beth geadopteerd door Alma Wheatley en haar echtgenoot Allston. Nadat ze is geadopteerd en zich heeft aangepast aan haar nieuwe thuis, doet Beth mee aan een schaaktoernooi. Hoewel ze geen enkele wedstrijdervaring heeft, wint ze het toernooi. Ze ontwikkelt vriendschappen met verschillende mensen: voormalig Kentucky staatskampioen Harry Beltik, het arrogante, populaire en intelligente schaakwonder Benny Watts, en journalist, fotograaf en fervent schaker D.L. Townes. Terwijl Beth toernooien blijft winnen en de financiële voordelen van haar succes plukt, wordt ze steeds afhankelijker van drugs en alcohol.

Uiteindelijk verslaat ze in Moskou de Russische wereldkampioen Vasily Borgov in een wedstrijd die ze begint met het Damegambiet.

Rolverdeling

Afleveringen

Productie 
Aanvankelijk zou Heath Ledger met een verfilming van het boek The Queen's Gambit zijn regiedebuut maken, maar het project staakte na zijn onverwachtse overlijden in 2008. In maart 2019 werd bekendgemaakt dat Netflix het boek zou verfilmen als miniserie.

Ontvangst 
De serie werd met lof ontvangen door de Amerikaanse pers en kreeg ook positieve reacties in de Nederlandse media. Criticus Ab Zagt van het Algemeen Dagblad gaf de serie vier uit vijf sterren en schreef dat de makers een "meeslepend drama" hebben gemaakt van de "saaie opzet": "Bewonderenswaardig is dat de serie ook echt over alle aspecten van het schaken gaat en dat visueel heel overtuigend en adequaat toont."

Dominique van Varsseveld (NRC Handelsblad) bekroonde de serie met vier uit vijf sterren. Ze benadrukte dat Taylor-Joy "schittert in de rol" en schreef met bewondering over de karakterontwikkeling in de serie: "De personages [worden] niet zwart-wit tegenover elkaar gezet. [..] Toch valt het op dat regisseur Scott Frank ervoor heeft gekozen om de zwaardere thema’s niet de overhand te geven. De impact van het benauwende seksisme en de segregatie in de jaren zestig blijft, soms te veel, op de achtergrond. Uit Franks wereld met levendige schaakfanatici spreekt vooral de liefde voor het spel, de hyperconcentratie waarmee de ontheemde Harmon haar tegenstanders van het bord veegt, blijft fascineren."

Muziek 
De filmmuziek werd gecomponeerd door Carlos Rafael Rivera. De regisseur wilde aanvankelijk muziek die gebaseerd was op de piano, maar besliste uiteindelijk samen met Rivera om een heel orkest te gebruiken voor meer "instrumentale diepte en kleur." Besloten werd om Beths groei -zowel als persoon als schaker - terug te laten komen door het gebruik van meer en meer instrumenten door de tijd heen.

Het meisjeskoor in het weeshuis zingt Ave Maris Stella van Edvard Grieg, en Bringing in the sheaves, een traditionele gospelsong gebaseerd op psalm 126 vers 6.
Het jazztrio (Anna Haus, Robert Wienröder en William Horberg) in de restaurantscène in aflevering 6 speelt hun eigen nummer, I Can't Remember Love.
In aflevering 7, in de eerste hotelkamerscène, klinkt het vierde deel (Adagio) uit het Derde Strijkkwartet van Dimitri Sjostakovitsj gespeeld door het Alexander String Quartet.

In de serie wordt ook aandacht besteed aan muziek uit de jaren zestig. Onder andere volgende nummers komen er in voor:
 25th of the 12th van Bill Compton
 Along Comes Mary van The Association
 Bert's Blues van Donovan
 Classical Gas van Mason Williams
 Comin' Home Baby van Quincy Jones
 Don't Make Me Over van Dionne Warwick (werd gebruikt in de trailer)
 The End of the World van Skeeter Davis
 Fever van Peggy Lee
 The Gift van Storefront Church
 (I'm Not Your) Steppin' Stone van The Monkees
 Stop Your Sobbing van The Kinks
 Tut Tut Tut Tut van Gillian Hills
 Venus van Shocking Blue (Venus wordt echter gebruikt in de aflevering die zich in 1967 afspeelt, twee jaar voor het lied uitgebracht werd)
 Yeh, Yeh van Georgie Fame and The Blue Flames
 You're the One van The Vogues

Controverse 
Wanneer Elisabeth Harmon in de serie in Moskou speelt, zegt een commentator: "The only unusual thing about her [Elisabeth Harmon], really, is her sex, and even that’s not unique in Russia. There's Nona Gaprindashvili, but she’s the female world champion and has never faced men." 

Met de laatste zin wijkt de serie van wat er in de oorspronkelijke roman staat: There was Nona Gaprindashvili, not up to the level of this tournament, but a player who had met all these Russian Grandmasters many times before. Waarom de serie met de laatste zin is afgeweken van de oorspronkelijke tekst is onbekend.

In werkelijkheid is Nona Gaprindasjvili de eerste vrouwelijke schaker ooit die de schaakgrootmeester titel kreeg, die tot 1978 uitsluitend aan mannelijke schakers was gegeven. Behalve dat ze zestien jaar lang wereldkampioen schaken bij vrouwen was, heeft ze in sterk bezette toernooien tegen mannen gespeeld, waaronder wereldkampioenen als Michail Tal, Boris Spasski en Viswanathan Anand.

Gaprindasjvili heeft dan ook furieus gereageerd op het beeld dat van haar geschetst werd in de serie: “They were trying to do this fictional character who was blazing the trail for other women, when in reality I had already blazed the trail and inspired generations.... This was an insulting experience. This is my entire life that has been crossed out, as though it is not important."

De schaaklegende en vrouwelijke schaakpionier heeft in september 2021 een rechtzaak tegen Netflix aangespannen om haar naam en eer gezuiverd te zien. Netflix's protest tegen deze lasterzaak is in januari 2022 door de dienstdoende Amerikaanse rechter afgewezen op grond van het argument dat fictie geen vrijbrief tot laster is als alle elementen van laster anderszins in het werk aanwezig zijn.

Trivia 
 Lisa Lane (volledige naam Marianne Elizabeth Lane Hickey) werd US Women's Champion in 1959. Ze had enkele overeenkomsten met Beth Harmon; ze groeide op zonder vader, raakte in een depressie na het veroorzaken van een auto-ongeluk waarbij een vrouw overleed, ze werd gezien als glamoureus en ze verscheen als eerste schaker op de omslag van Sports Illustrated in 1961.
 Buiten verschillende schaaktermen (opening, middenspel, eindspel, Damegambiet, vork, offer, Siciliaans, Caro-Kann, Philidor,...) worden er ook verschillende Grootmeesters vernoemd of naar verwezen in de serie, o.a.:
  Aleksandr Aljechin
  José Raúl Capablanca
  Nona Gaprindasjvili
  Paul Morphy
  Miguel Najdorf
 De schaakborden in de serie zijn altijd correct opgesteld en de schaakspelen en -posities zijn realistisch. Nationaal Meester Bruce Pandolfini en Grootmeester Garri Kasparov traden op als adviseurs voor de serie.
 In aflevering 6, (Adjournment) spelen Beth en Benny een partij snelschaak. De laatste combinatie in het laatste spel verwijst naar de Operapartij van Morphy, waarin Grootmeester Paul Morphy het opnam tegen het duo hertog Karel II van Brunswijk en graaf Isouard de Vauvenargues, dat in 1858 werd gespeeld in de Opéra Garnier te Parijs.

Zie ook 

 Lijst van schaakfilms en -romans

Externe links 
Verschillen tussen de roman en de miniserie:
 
 

Amerikaanse dramaserie
Programma van Netflix
Schaakfilm