Vrouw Wereld
Vrouw Wereld (officieel Allegorie met Vrouw Wereld) is een schilderij van de hand van Jacobus Waben. Het hangt in het Westfries Museum, in de Noord-Hollandse plaats Hoorn. Het schilderij is een allegoriestuk.

Geschiedenis 
Vrouw Wereld is een allegorisch schilderij dat de personificatie van de wereld toont. De traditie om de Wereld als vrouwfiguur te tonen ontstond omstreeks het jaar 1300. Rond dat jaar werden er beelden gemaakt voor aan kathedralen in onder andere Duitsland. In de Nederlanden werd de Wereld nog tot in de 17e eeuw op allegorische wijze uitgebeeld, maar vrijwel nooit op een schilderij.

In de nacht van 9 op 10 januari 2005 werd het schilderij, samen met nog negentien andere schilderijen en zeventig andere kunstwerken, gestolen. Het schilderij Allegorie met Vrouw Wereld en vier andere doeken werden in 2014 in Oekraïne teruggevonden. De doeken waren van hun originele spieramen verwijderd, opgerold voor transport en op (soms te kleine) nieuwe gezet. Doordat de nieuwe spieramen te klein waren, ontstond er veel verfverlies op de randen. Ook de verf en het vernis waren beschadigd. Het vernis was sterk vergeeld en de verf liet hier en daar los. Een aantal schilderijen, waaronder Allegorie met Vrouw Wereld, werden na maanden durende onderhandelingen met een ultranationalistische gevechtsmilitie in Oekraïne, in 2016 teruggebracht naar Nederland. Oekraïne wilde de schilderijen in eerste instantie niet teruggeven, omdat eerst onderzocht moest worden wie de rechtmatige eigenaar zou zijn. Na terugkomst in Nederland, de doeken werden op 7 oktober 2016 door het Westfries Museum in ontvangst genomen, werden de doeken tijdelijk in beschadigde toestand tentoongesteld, waarna ze gerestaureerd werden. Vrouw Wereld werd voorzien van nieuw doek, oude retouches werden verwijderd, naden werden gehecht en het gele vernis werd verwijderd. Nieuwe retouches en nieuw vernis werden aangebracht en het doek werd op een nieuw spieraam geplaatst. Na de restauratie werden de teruggekomen stukken met andere teruggevonden objecten uit andere musea tentoongesteld. Sinds 2020 hangt het schilderij in een speciale kunstkamer, deze is samen met Vereniging Rembrandt en de Turing Foundation ingericht om bij verschillende musea de kracht en schoonheid van de eigen collectie te kunnen benadrukken.

Mogelijk heeft Waben zichzelf en zijn toenmalige vrouw Trijn Willemsdochter geportreteerd.

Omschrijving 

Het schilderij gaat over de dame en heer rechts op de voorgrond. Zij is Vrouw Wereld (de schijn) en hij is mogelijk koning Salomo, al was het in de tijd dat het schilderij gemaakt werd niet gebruikelijk om oudtestamentische en allegorische figuren te combineren in een schilderij. Maar met name de afwezigheid van een kroon zorgt er voor dat het niet aannemelijk wordt dat het om Salomo gaat. Zij zit bij hem op schoot en hij omarmt haar. Hij houdt zijn rechterhand op haar buik. Ook het omhelzen heeft een symbolische betekenis, zoals dat beschreven staat in Prediker en 1 Koningen 10 en 11. Een andere mogelijkheid is dat de man de personificatie is van het heidendom. Heidenen werden rond 1620 nog wel eens met een tulband afgebeeld.

Vrouw Wereld (de schijn) heeft een rijk gedecoreerde jurk aan. Op de zoom van de jurk staat in gouden hoofdletters een uitspraak uit het boek Prediker: Omnia Vanitas. Dit is Latijn voor 't is al ijdelheid betekent, want dan ook op de onderste zoom staat. Koning Salomo spreekt die woorden en daarom bestaat de mogelijkheid dat de man Salomo is. De woorden slaan op het ijdele en rijke wereldse leven dat hij heeft geleid. Op haar hoofd heeft zij een glazen wereldbol met kruis, vergelijkbaar met een rijksappel. In haar rechterhand heeft zij een scepter vast en in de linker houdt ze een wijnglas vast. Het wijnglas, de 'beker der wellusten', wordt (bij)gevuld door een oudere dame die achter Vrouw Wereld staat. De oudere dame heeft een stokbeurs op haar hoofd. Om deze beurs kronkelen slangen. Deze vrouw is Vrouw Wereld (de werkelijkheid). Dat Vrouw Wereld twee tegengestelde verschijningsvormen heeft is sinds de Middeleeuwen zo geweest. Een voorbeeld daarvan is het beeld op een van de portalen van de Dom van Worms, dat een mooie vrouw toont, met een lelijke achterzijde.

Op de achtergrond staat een musicerend gezelschap afgebeeld. Twee mensen beminnen elkaar. Een figuur in een grijze mantel, met een pijl in de linkerhand en een gevleugelde zandloper op het hoofd stelt de Dood voor. Geheel links staat een donkere, rokende man aan de tafel. Deze zogenoemde Moor werd indertijd vaker afgebeeld bij tabakswinkels. Dit kon als sculptuur of als uithangbord gedaan worden. Moren werden toen als heidenen beschouwd, evenals zondig en ze werden zelfs in verband met de duivel gebracht. Mogelijk heeft de moor op het schilderij een symbolische waarde die bij de ijdelheid hoort. Omdat een onderdeel van eens schilderij ook wel twee ook voor de reuk kunnen staan. De drank in het glas staat voor smaak, het boek voor zicht en de muzikanten staan voor het gehoor. Over de tafel een oosters kleed, met voor de tafel een kist waar kostbaarheden in zichtbaar zijn. Voor de kist zakken met gouden en zilveren munten een kuras en een zwaard. Voor Vrouw Wereld een globe waar boeken tegenaan staan.

Het schilderij is in een lichtbruine, geprofileerde lijst gevat. De lijst kent drie randen met acanthusbladeren.

Zie ook 
 Lijst van werken van Jacob Waben voor de overige werken

 Schilderij van de Nederlandse Gouden Eeuw