title: Friedrich Kuhlau
text: Friedrich Daniel Rudolph Kuhlau (Uelzen, 11 september 1786 – Lyngbye, 12 maart 1832) is een Duits-Deens componist, muziekpedagoog, dirigent en pianist. Kuhlau was de voortrekker van een Deense nationale opera.
  
  Levensloop 
  Kuhlau was een zoon van een militaire muzikant. De familie verhuisde in 1793 naar Lüneburg. Drie jaar later verloor hij bij een ongeluk zijn rechteroog. Om 1802/1803 vertrok hij naar Hamburg en werd aldaar opgeleid door de stadcantor Christian Friedrich Gottlieb Schwencke. Al korte tijd erna ontstonden zijn eerste composities. In het gevolg van de belegging van Hamburg in 1810 door het leger van Napoleon verhuisde of beter vluchtte hij naar Kopenhagen om niet in diens leger te hoeven dienen. Hij leefde aldaar als pianoleraar en componist. In 1813 werd hij in Denemarken genaturaliseerd en in hetzelfde jaar werd hij lid van de hofkapel. In 1816/1817 was hij koorleider in het koninklijke theater. In 1818 werd hij aangesteld als hofcomponist. 
  
  In het koninklijke theater werden alle muziektheaterwerken van Kuhlau uitgevoerd, waarvan het zangspel Røverborgen (1814), de sprookjesopera Lulu (1824) en de muziek tot het nationaal romantische toneelstuk Elverhøj (1828) een doorslaggevend succes hadden en hem naast Christoph Ernst Friedrich Weyse tot de vooraanstaande Deense componisten van de romantiek maakten. 
  
  Reizen als concertpianist maakte hij in heel Scandinavië, Duitsland en Oostenrijk. Zijn laatste levensjaren werden door meerdere lotgevallen beschaduwd: Zijn bij hem levende ouders overlijden binnen korte tijd, hij zelf had met ziekte, drankzucht en financiële problemen te vechten en als gevolg van een brand in zijn woonhuis in 1831 kreeg hij een zware longziekte, aan die hij in het volgende jaar overlijdt. Hij is begraven op de Assistẹns Kirkegård in Lyngby. 
  
  Kuhlau's opuslijst beslaat 232 nummers; het omvat alle muzikale genres met uitzondering van kerkmuziek. Kuhlau is bekend om zijn sonatines voor piano. Deze worden veel gebruikt voor piano-onderwijs. Diverse werken voor fluit worden eveneens in de pedagogische praktijk tot nu gebruikt. Er bestaat een biografie door Carl Thrane, Friedrich Kuhlau (1886) met een omvangrijke oeuvrelijst, die in 1979 herdrukt werd. Verder bestaat er een thematisch-bibliografisch cataloog van Dan Fog Composities van Friedrich Kuhlau (1977), ISBN 87-87099-09-8; verschillende werken worden met deze cataloog nummers betekend (DF ...).
  
  Composities
  
  Werken voor orkest 
   1812: - Concert in C majeur, voor piano en orkest, op. 7
   1821-1822: Concertino in F majeur, voor 2 hoorns en orkest, op. 45
   - Adagio in a mineur, voor harp, cello en strijkorkest
  
  Werken voor harmonieorkest 
   - Kronings Marsch in Es majeur, voor harmonieorkest
   - Ouverture tot het toneelstuk "Elverhøj", voor harmonieorkest - bewerkt door K. Veenendaal
  
  Muziektheater
  
  Opera's
  
  Zangspel
  
  Toneelmuziek 
   1826: - William Shakespeare, op. 74 - première: 28 maart 1826, Kopenhagen
   1828: - Elverhøj in vier bedrijven, op. 100 - tekst: Johan Ludvig Heiberg
   1830: - Trillingbrødrene fra Damask in vijf bedrijven, op. 115 - tekst: Adam Oehlenschläger
  
  Vocale muziek
  
  Cantates 
   1813: - Ode an die Freude, cantate voor solisten, gemengd koor en orkest (alleen een fragment) - tekst: Friedrich von Schiller
   1814: - Die Feier des Wohlwollens, voor mannenkoor en orkest, op. 36 - tekst: Sander
   1814: - Kantatino, kleine cantate voor 2 sopranen, gemengd koor, dwarsfluit en strijkorkest 
   1816: - Eurydice in Tartarus, voor solisten, gemengd koor en orkest, op. 47 - tekst: Jens Baggesen
   1828: - Formaelingskantate (Huwelijks-cantate), voor sopraan, alt, tenor, bas, gemengd koor en piano
  
  Werken voor koor 
   1817: - Comische Canons, voor mannenkoor
   1825: - Sechs Gesänge, voor vierstemmig mannenkoor (TTBB), op. 67 - tekst: Johann Wolfgang von Goethe, Johannes Falk
   1827: - Acht vierstimmige Gesaenge, voor mannenkoor
   Selinde
   Lebensglück 
   Beim Weine 
   In der Freunde 
   Amor 
   Serenade 
   Die Nacht
   Romanze vom zerbrochenen Teufel
   1827: - Neun vierstimmige Gesänge, voor mannenkoor, op. 82
   Waldessprache 
   Gelegenheit 
   Der Abend 
   Berglied 
   Minnelied 
   Reiters Ausfahrt 
   Alonzo 
   Schifferlied 
   Die Wolke
   1828: - Acht Gesänge, voor vierstemmig mannenkoor (TTBB), op. 89
  
  Liederen 
   1806: - 6 Leichte Stücke, voor zangstem en piano
   1806: - Die Blumen, 6 liederen voor zangstem en piano 
   1806: - 3 Gesänge, voor zangstem en piano, op. 5b 
   1813/1819: - 3 Canzonetti, voor zangstem en piano 
   1814: - 6 Canzoni, voor zangstem en piano, op. 9 
   1814: - 10 Deutsche Lieder, voor zangstem en piano, op. 11a
   Das Grab - tekst: Johann Gaudenz von Salis-Seewis (1765-1834)
   Einladung ins Thal la Cava - tekst: Friedrike Brun, geb. Münter (1765-1835)
   Lied um Regen - tekst: Matthias Claudius
   Stimme aus dem Grabe 
   Schlachtgesang - tekst: Karl Mastalier (1731-1795) 
   Aladdin auf dem Grabe seiner Mutter - tekst: Adam Oehlenschläger
   Engel der Unschuld - tekst: Aloys Wilhelm Schreiber
   Fremdlings Abendlied - tekst: Georg Philipp Schmidt
   Zartes Herz - tekst: Aloys Wilhelm Schreiber
   Auf ein Lautenband - tekst: Friedrich Kind
   1819: - 10 Deutsche Gesänge, voor zangstem en piano, op. 19 
   1820: - 3 Gedichte, voor zangstem en piano, op. 21 - tekst: Heinrich Wilhelm von Gerstenberg
   1820: - 12 Deutsche Lieder, voor zangstem en piano, op. 23
   1823: - 3 Gesänge, voor zangstem en piano, op. 72b
   Die Mitternachtssterne - tekst: Frederik Høegh-Guldberg (1771-1852)
   Mein Lied - tekst: August Friedrich Cranz (1737-1801)
   Der Sterbende - tekst: Frederik Høegh-Guldberg
   1826: - 2 Gedichte, voor zangstem en piano, op. 78 - tekst: Ignaz Franz Castelli
   1826-1830: - 6 Romanzen und Lieder, voor zangstem en piano, op. 106 - tekst: Friedrich de la Motte Fouqué
  
  Kamermuziek 
   1812: - Sonate in D majeur, voor viool ad libitum en piano, op. 6b 
   1814: - 3 Duetten, voor 2 dwarsfluiten (e mineur, D majeur, G majeur), op. 10a 
   1815: - 3 Trios, voor 3 dwarsfluiten (D majeur, g mineur, F majeur), op. 13 
   1822: - 3 Duetten, voor 2 dwarsfluiten (e mineur, Bes majeur, D majeur), op. 39 
   1822: - 3 Kwintetten, voor dwarsfluit, viool, 2 altviolen en cello (D majeur, E majeur, A majeur), op. 51
   1824: - 3 Grote solo's, voor dwarsfluit en piano ad libitum (F majeur, a mineur, G majeur), op. 57
   1825: - Introduktion und Variationen über ein Thema "Unter blühenden Mandelbäumen" aus Carl Maria von Webers "Euryanthe" in G majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 63
   1825: - Sonate in E majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 64
   1825: - 6 Divertissements, voor dwarsfluit en piano ad libitum (G majeur, D majeur, Bes majeur, E majeur, G majeur, c mineur), op. 68
   1826: - Sonate in e mineur, voor dwarsfluit en piano, op. 71 
   1827: - 3 Duetten, voor 2 dwarsfluiten (G majeur, C majeur, e mineur), op. 80 
   1827: - 3 Duetten, voor 2 dwarsfluiten (D majeur, F majeur, g mineur), op. 81 
   1827: - 3 Sonates, voor dwarsfluit en piano (G majeur, C majeur, g mineur), op. 83
   1827: - Grande sonate concertante, voor dwarsfluit en piano, op. 85
   1827: - 3 Trios, voor 3 dwarsfluiten (e mineur, D majeur, E majeur), op. 86
   1827: - 3 Duetten, voor 2 dwarsfluiten (A majeur, g mineur, D majeur), op. 87 
   1828: - Trio in b mineur, voor drie dwarsfluiten, op. 90 
   1829: - Variationen über "Pour des filles" von Onslows "Le colporteur" in Bes majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 94 
   1829: - 3 Fantaisies, voor dwarsfluit en piano ad libitum (g mineur, e mineur, D majeur), op. 95
   1829: - 3 Briljante duetten, voor 2 dwarsfluiten, op. 102
   1830: - Rondo über "Ah! quand il gèle" aus "Le colporteur" von George Onslow in e mineur, voor dwarsfluit en piano, op. 98 
   1830: - Introduktion und Rondo, voor dwarsfluit en piano, op. 98 (a)  
   1830: - Variationen über "Toujours de mon jeune âge" aus "Le colporteur" von George Onslow in a mineur, voor dwarsfluit en piano, op. 99 
   1830: - Introduktion und Variationen über ein Duett "Schönes Mädchen" aus Louis Spohrs "Jessonda" in G majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 101
   1830: - 3 Duetten, voor 2 dwarsfluiten (D majeur, e mineur, A majeur), op. 102
   1830: - Kwartet in e mineur, voor vier dwarsfluiten, op. 103
   1830: - Variationen über ein schottische Ballade "Durandarte and Belerma" in F majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 104
   1830: - Variationen über das irische Lied "Tis the last rose of summer" in G majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 105
   1830: - Trois duos brillant, voor dwarsfluit en piano (Bes majeur, G majeur, D majeur), op. 110
   1832: - Trio in G majeur, voor 2 dwarsfluiten en piano, op. 119
   - Große Sonate in G majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 69
   - Strijkkwartet, op. 122
  
  Werken voor piano 
   1810: - Rondo in C majeur, op. 1
   1810: - Rondo in a mineur, op. 2
   1810: - Rondo in F majeur, op. 3 
   1810: - Sonate in E majeur, op. 4
   1810: - Sonate in F majeur, voor piano vierhandig, op. 8b
   1812: - Sonate in d mineur, op. 5a
   1812: - 3 Sonates, (a mineur, D majeur, F majeur), op. 6a 
   1813: - Rondo über ein Thema von Rode in a mineur
   1813: - Variationen über das Dänische Lied "Manden med Glas I Haand" in C majeur, op. 14 
   1814: - Sonate in a mineur, op. 8a
   1815: - Variationen über "Guide mes pas" aus Cherubini's "Les deux journées" in E majeur, op. 12  
   1816: - Variationen über das Norwegische Volkslied "God dag, Rasmus Jansen" in a mineur, op. 15
   1818: - Variationen über das Dänische Lied "Kong Christian stod ved højen mast" in D majeur, op. 16
   1818: - Sonatina in F majeur, voor piano vierhandig, op. 17
   1819: - Variationen über "Willkommen, Purpurschale" aus "Røverborgen" in a mineur, op. 18
   1820: - 3 Sonatines, (C majeur, G majeur, F majeur), op. 20
   1820: - Sonatine, op. 21 
   1820: - Variationen über ein Dänisches Lied in f mineur, op. 22
   1821: - 8 Walsen, voor piano vierhandig, op. 24 
   1821: - Fantaisie et Variations sur le airs et danses Suedoises, op. 25
   1821: - 3 Sonates, (G majeur, C majeur, E majeur), op. 26 
   1821: - 6 Walsen, voor piano vierhandig, op. 28 
   1821: - Sonate in Bes majeur, op. 30 
   1821: - Rondo über Themen aus "Don Giovanni", "Le nozze di Figaro" und Boieldieu’s "Le petit chaperon rouge", (C majeur, G majeur, C majeur), op. 31
   1821: - Variationen über ein Dänisches Lied in F majeur, op. 35
   1822: - Sonate in G majeur, op. 34 
   1822: - 6 Rondos, op. 40
   1822: - 8 Rondos, op. 41
   1822: - Variaties over 6 Oostenrijkse liederen, op. 42 
   1822: - Variationen über "Wir winden dir" aus Weber's "Der Freischütz" in C majeur, op. 48
   1822: - Variationen über "6 Themen" aus "Der Freischütz", (E majeur, F majeur, D majeur, G majeur, A majeur, Bes majeur), op. 49 
   1823: - 3 Sonatines, voor piano vierhandig, op. 44
   1823: - 3 Sonates, (G majeur, d mineur, C majeur), op. 46
   1823: - 3 Sonates, (F majeur, Bes majeur, A majeur), op. 52
   1823: - Variationen über "3 Themen" aus Weber's "Preciosa", (G majeur, D majeur, F majeur), op. 53
   1823: - Variationen über Bianchi's canzonetta "Silenzio che sento" in G majeur, op. 54
   1823: - 6 Sonatines, (C majeur, G majeur, C majeur, F majeur, D majeur C majeur), op. 55 
   1823: - Rondos über Themen aus "Le nozze di Figaro", (C majeur, G majeur, F maejur), op. 56 
   1824: - Variationen über "Deh calma o ciel" aus Rossini's "Otello" in A majeur, voor piano vierhandig, op. 58 
   1824: - 3 Sonates, (A majeur, F majeur, C majeur), op. 59
   1824: - 3 Sonates met variaties over thema's van Rossini, (F majeur, A majeur, C majeur), op. 60
   1824: - Variationen über "3 Themen" aus Weber's "Euryanthe", (A majeur, C majeur, A majeur), op. 62
   1825: - 3 Sonates, voor piano vierhandig, op. 66 
   1826: - 3 Rondos, voor piano vierhandig, op. 70 
   1826: - Variations on "Herz, mein Herz, was soll das geben", op. 72
   1826: - Variationen über Beethoven’s "Herz, mein Herz" in C majeur, voor piano vierhandig, op. 72a 
   1826: - 3 Rondos über Themen aus Auber's "La neige" und Rossini's "Il barbiere di Siviglia", (F majeur, G majeur, D majeur), op. 73
   1826: - Variationen über Beethoven's "Der Wachtelschlag" in F majeur, voor piano vierhandig, op. 75
   1826: - Variationen über Beethoven's "Lebensglück" in A majeur, voor piano vierhandig, op. 76 
   1826: - Variationen über Beethoven's "Sehnsucht" in Bes majeur, voor piano vierhandig, op. 77 
   1827: - 3 Rondos über Themen aus Boieldieu's "La dame blanche" und Auber's "Le maçon", (C majeur, F majeur, A majeur), op. 84
   1827: - 4 Sonatines, (C majeur, G majeur, a mineur, F majeur), op. 88 
   1828: - Variationen über das Schwedische Lied "Och liten Karin tjente" in e mineur, op. 91
   1828: - Rondo "Les charmes de Copenhagen" über Dänische Lieder in D majeur, op. 92 
   1828: - Rondo über Themen aus Onslow's "Le colporteur" in Bes majeur, op. 96 
   1829: - Rondo über Themen aus Hérold's "Marie", op. 97 
   1830: - Rondos über Themen aus Rossini's "Semiramide" und Französische und Deutsche Lieder, (G majeur, C majeur, F majeur), op. 109
   1831: - 3 Rondos, voor 2 piano's, op. 111
   1831: - 3 Airs variés über Themen von Vincenzo Bellini, Johann Nepomuk Hummel und ein Österreichisches Lied, (C majeur, G majeur, F majeur), op. 112 
   1832: - 3 Rondos über Themen aus Rossini's "Ricciardo e Zoraide" und "Tancredi" und Isouard's "Joconde", (C majeur, D majeur, A majeur), op. 113  
   1832: - Variationen über 3 Themen, voor piano vierhandig, op. 114
   1832: - Variationen über "2 Themen" aus Rossini's "Guillaume Tell", (C majeur, G majeur), op. 116
   1832: - Rondos über Lieder von Beethoven, (G majeur, Bes majeur, C majeur), op. 117 
   1832: - Rondos über Themen aus Auber's "Fra Diavolo", (G majeur, A majeur, G majeur), op. 118
   1832: - La légèrete, rondeau brillant sur une theme de Paganini, op. 120
   1832: - Rondeau "La clochette" sur une theme de Paganini, op. 121
   1832: - Allegro pathétique in c mineur, voor piano vierhandig, op. 123
   1832: - Adagio und Rondo, voor piano vierhandig, op. 124 
   1833: - Rondo in C majeur, op. 125
   1833: - Sonate in E majeur, op. 127
  
  Werken voor dwarsfluit 
   1807: - Twaalf variaties en solo's, op. 10b
   1822: - 3 Fantaisies, (D majeur, G majeur, C majeur), op. 38
  
  Bibliografie 
   Gorm Busk: Friedrich Kuhlau's Operas and Theatre Music and their Performances at the Royal Theatre in Copenhagen (1814–1830): a Mirror of European Music Drama and a Glimpse of the Danish Opera Tradition, in: Music in Copenhagen, ed. N. Krabbe, Kopenhagen, 1996. pp. 93–127 (gearchiveerd)
   Moritz Fürstenau: Friedrich Kuhlau in: Allgemeine Deutsche Biographie, (ADB). Band 17, Duncker & Humblot, Leipzig 1883, S. 320 f.
   Walter Haseke: Friedrich Kuhlau in: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 13, Duncker & Humblot, Berlin 1982, ISBN 3-428-00194-X, S. 252 f.
  
  Externe links
    Biografie op de internetpagina van "Kulturkreis Uelzen" (gearchiveerd)
    International Friedrich Kuhlau Society, met overzicht composities
    Biografie door Jørgen Erichsen op de internetpagina van "josebamus.dk"
   
  
  Duits componist
  Deens componist
  Deens muziekpedagoog
  19e-eeuws componist