title: Conradin Kreutzer
text: Conradin Kreutzer (eigenlijk: Conrad Kreuzer) (Meßkirch, 22 november 1780 - Riga, 14 december 1849) was een Duitse componist, dirigent, pianist, hoboïst en violist. Hij schreef werken voor naast alle genres, maar vooral zijn vocale muziek lijkt van belang. Vooral door zijn opera Das Nachtlager von Granada bleef zijn naam tot nu toe bekend.
  
  Levensloop
  
  Jeugd en opleiding 
  Kreutzer kreeg zijn eerste muziekles door de koorleider Johann B. Rieger van Meßkirch. Daarna ging hij in der kloosterschool van de Benedictijnenabdij in Zwiefalten. Daar kreeg hij les in muziektheorie en voor orgel bij Pater Ernestus Weinrauch, maar ook voor piano, hobo en viool. In 1796 wisselde hij aan de kloosterschool van de Premonstratenzers Schussenried. Daar ontstond een eerste compositie, een patriottisch lied voor koor en orkest. Op wens van zijn vader studeerde hij vanaf 1799 rechtsgeleerdheid aan de Albert Ludwigs Universiteit in Freiburg im Breisgau. Nadat zijn vader overleden was, begon zijn muzikale carrière. In Freiburg tred ook het eerste keer de voornaam Conradin op, die hij misschien als eerbetoon voor de laatste mannelijke telg uit het vorstengeslacht Hohenstaufen Konradijn koos. Het eerste zangspel ontstond in Freiburg im Breisgau Die lächerliche Werbung, dat rond 1800 met succes door bevriende studenten werd uitgevoerd.
  
  Studie- en concertreizen 
  De volgende jaren reisde hij door Zwitserland en concerteerde in verschillende steden. In 1804 verhuisde hij naar Wenen, om bij Johann Georg Albrechtsberger, de compositieleraar van Ludwig van Beethoven, te studeren. Aldaar werd hij bekend met Joseph Haydn en leefde als muziekleraar en muzikant. Gedurende zijn concertreizen naar Duitsland en Zwitserland zette hij zich voor een nieuw, orkestraal klinkend toetseninstrument, het "Panmelodicon" in, een soort technisch verdere ontwikkeling van de draaiorgel door Franz Leppich.
  
  Operasuccessen 
  In 1812 werden in Stuttgart zijn operette Fedore en de opera Konradin von Schwaben met succes uitgevoerd en hij werd opvolger van Franz Danzi als kapelmeester aan het hof van koning Frederik I van Württemberg in Stuttgart en bleef in deze functie tot 1816. In 1818 ging in Praag zijn opera Orestes in première. Zijn onrustig leven voerde hem als kapelmeester naar Schaffhausen, Donaueschingen, waar hij van 1818 tot 1821 kapelmeester aan het hof van Karel Egon II van Fürstenberg was, en Wenen. Aan het Kärntnertortheater vierde hij grote successen met zijn opera's, in 1822 met Libussa en in 1823 met Sigune en hij was daar van 1822 tot 1827 kapelmeester. Van 1833 tot 1836 was hij als kapelmeester verbonden aan het Theater in der Josefstadt. In 1834 ging zijn opera Das Nachtlager von Granada in dit theater in première en werd door het publiek en de muziekcritici enthousiast opgenomen, zodanig dat het in deze seizoen nog 31 uitvoeringen volgden. Van 1829 tot 1830, maar ook van 1836 tot 1840 was hij kapelmeester aan de Weense hofopera.
  
  Laatste jaren 
  In 1840 reisde hij samen met zijn oudste dochter Cäcilie Kreutzer (1820-1901/1902), uit het huwelijk met Anna Huber, een zangeres (sopraan) door verschillende steden in Oostenrijk en Duitsland: (München, Graz, Braunschweig en Keulen). In Keulen kreeg hij zijn laatste vaste aanstelling als kapelmeester en muziekdirecteur van 1840 tot 1842 en leidde het 23e "Rheinische Musikfest" in 1841. Ook zijn dochter werd vast lid van een operaensemble in Keulen. Rond 1842 werd hij erelid van de zangersvereniging "Sankt Pauli" van de universiteit Leipzig. In 1842 verliet hij Keulen en reisde samen met zijn dochter Marie Kreutzer (1828-1888) uit het tweede huwelijk met Anna, geboren Speil von Ostheim, eveneens een zangeres (sopraan), door verschillende steden (Mainz, Wiesbaden, Parijs, Hamburg, Graz, Praag en in België). In 1846 werd hij erelid van de mannenzangvereniging in Graz. In 1848 voltooide hij zijn opera König Konrad en vertrok naar Riga, waar hij een mislukt optreden van zijn dochter meemaakte en waar hij overleed.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest 
   1818 Concert nr. 1 in Bes majeur, voor piano en orkest, op. 42
   1822 Concert nr. 2 in C majeur, voor piano en orkest, op. 50
   Variationen, voor piano en orkest, op. 35
   Variationen, voor klarinet en orkest, op. 36
   Variationen in Bes majeur, voor fagot en orkest, KWV 4202
   Variationen in G für die cromatische Trompette, voor trompet en orkest
   Concert nr. 3 in Es majeur, voor piano en orkest, op. 65
   Entre-Actes, voor orkest, op. 110
  
  Werken voor harmonieorkest 
   Ouverture tot de opera "Das Nachtlager von Granada" - bewerkt door Antonius Adrianus Maria Tierolff
  
  Missen en andere kerkmuziek 
   1814 Moses Sendung, oratorium in twee delen - tekst: Johann Adam Osiander
   Te Deum in D majeur, KWV 3301
   Missa de Sancta Francisca in Es majeur, KWV 3105
   Missa di Sancti Conradi in D majeur, voor vijfstemmig gemengd koor (SSATB), orkest en orgel
   Missa in Bes majeur - Meßkircher mis, KWV 3111
   Missa Solennis in a mineur, voor gemengd koor, orkest en orgel, KWV 3101
   Pastoralmesse in A majeur, voor solisten, gemengd koor, 2 klarinetten, 2 trompetten, 2 trombones, strijkorkest, pauken en orgel, KWV 3104
  
  Muziektheater
  
  Opera's
  
  Zangspelen
  
  Operettes
  
  Vocale muziek
  
  Werken voor koor 
   ca. 1830 Sechs Gesänge, voor mannenkoor (of vrouwenkoor) - opgedragen aan: Zürcher Männer Singverein o.l.v. Hans Georg Naegeli
   ca. 1835 Drei- und vierstimmige Männergesänge, voor mannenkoor a capella, KWV 7104, 7105, 7107, 7108
   12 vierstimmige Gesaenge, voor mannen- of gemengd koor, op. 24 - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Fest-Hymne zur allerh. Geburtsfeyer Seiner Majestät des Kaisers Ferdinand I. von Oesterreich, voor gemengd koor en piano
   Forschen nach Gott ich suche dich, voor gemengd koor - tekst: J. Ulrich Hegner
   Hymne, voor driestemmig vrouwenkoor
   Hymne: Im Aufgang zuckt, voor solisten, gemengd koor en orkest
   Märznacht, voor mannenkoor a capella, op. 24
   Schäfers Sonntagslied "Das ist der Tag des Herrn ...", voor gemengd koor, op. 24 nr. 5 - tekst: Johann Ludwig Uhland
   6 Lieder, voor mannenkoor, op. 79
   6 Quartette, voor mannenkoor, op. 85
   6 Lieder und Chöre, voor mannenkoor en piano, op. 88
  
  Liederen 
   1818 Fünf Frühlingslieder, voor hoge zangstem en piano, op. 33 - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Frühlingsahnung: O sanfter, süßer Hauch
   Frühlingsglaube: Die linden Lüfte sind erwacht
   Frühlingsruhe: O legt mich nicht ins dunkle Grab
   Frühlingsfeier: Süßer, goldner Frühlingstag
   Lob des Frühlings: Saatengün, Veilchenduft
   1818 Neun Wanderlieder, voor hoge zangstem en piano, op. 34 - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Lebewohl
   Scheiden und Meiden
   In der Ferne
   Morgenlied
   Nachtreise
   Winterreise
   Abreise
   Einkehr
   Heimkehr
   1821 Sechs Lieder, voor zangstem en piano, op. 23 - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Schäfers Sontagslied "Das ist der Tag des Herrn"
   Des Hirten Winterlied "O Winter, schlimmer Winter"
   Jägerlied "Kein bessre Lust in dieser Zeit"
   Der Schmied "Ich hör meinen Schatz"
   Lied eines Armen "Ich bin so gar ein armer Mann und gehe ganz allein"
   Harfner Lied am Hochzeitmahle "Festlich ist der Freude"
   1822 Gesänge aus Goethe's Faust, liederencyclus voor zangstem en piano - tekst: Johann Wolfgang von Goethe
   Introduction
   Ein Bettler vor dem Tor
   Soldatenchor
   Bauern unter der Linde
   Faust im Studierzimmer
   Chor der Geister
   Chor der Geister
   Auerbach's Keller in Leipzig. Zeche lustiger Gesellen
   Recitativo und Tempo di Bolero
   Strasse (Faust - Margarethe vorübergehend)
   Abend
   Romanze: Es war ein König in Thule
   Gretchen allein, nach dem Gespräch im Garten
   Recitativo und Arioso
   Wald in Höhle
   Gretchens Klage
   In Marthens Garten
   Am Brunnen
   Zwinger
   Nacht. Straße vor Gretchens Tür
   Recitando und Romanze
   Dom. Amt, Orgel und Gesang
   1825 Rastlose Liebe, duet voor sopraan, alt en piano - tekst: Johann Wolfgang von Goethe
   ca. 1826 Lieder und Romanzen, voor zangstem en piano - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Abschied: Was klinget und singet die Straße herauf
   Die Zufriedenen: Ich saß bei jener Linde
   Lauf der Welt: An jedem Abend geh' ich aus
   Der Schäfer: Der schöne Schäfer zog so nah
   Gretchens Freude: Was soll doch dies trommeten sein?
   Der König auf dem Thurme: Da liegen sie alle, die grauen Höh'n
   ca. 1830 Andenken von Matthisson: Ich denke dein, wenn durch den Hain, voor twee zangstemmen en piano, op. 75, nr. 12 - KWV 9111-12
   1830 Vier Wald-Lieder, voor zangstem en piano - tekst: Wilhelm Kilzer
   ca. 1830 Folko und Isula: Sieben Lieder eine Troubadours, voor zangstem en piano, op. 22 - tekst: Friedrich Heinrich Karl, Freiherr de la Motte Fouqué
   Vorspiel
   Der Festschmuck
   Ein Lied vor der Herrin
   Ausforderung
   Der Hingang
   Der Heimweg
   Rückblick
   1839 Der Wirthin Töchterlein, ballade voor zangstem en piano - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Drei Salomonische Lieder, voor zangstem en piano, op 22 - tekst: Christoph August Tiedge
   Das Mühlrad, voor zangstem, hoorn, cello en piano - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Der kastillische Ritter - Romance in fünf Gesängen, voor een tot drie zangstemmen en piano - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Der teutsche Rhein: Sie sollen ihn nicht haben, voor zangstem en piano - tekst: N. Becker
   Die Sehnsucht, voor tenor en piano - tekst: Friedrich von Schiller
   Hobellied uit de opera "Der Verschwender", voor tenor (of sopraan) en piano
   Lieder und Romanzen, voor zangstem en piano, op. 64 - tekst: Johann Ludwig Uhland
   Wiedersehn, voor tenor en piano - tekst: Georg Friedrich Treitschke
   Zwölf Lieder und Romanzen, voor zangstem en piano, op. 76 - opgedragen aan: Nanette Schechner
  
  Kamermuziek 
   1818 6 pièces faciles, voor dwarsfluit (of viool) en piano, op. 31
   1821 Twee trio's, voor dwarsfluit (of viool), cello en piano, op. 23
   in Bes majeur
   in G majeur
   Duo in C majeur, voor 2 klarinetten
   Fantasie sur un théme suisse, voor klarinet, altviool, cello en piano, op. 55
   Fantasie et variations sur un air suisse, voor klarinet, viool en piano, op. 66
   Groot kwartet in e mineur, voor viool, altviool, cello en piano
   Kwartet in Es majeur, voor klarinet, viool, altviool en cello
   Kwintet in A majeur, voor dwarsfluit, klarinet, altviool, cello en piano
   Romance favorite - Partant pour la Syrie et varie, voor klarinet en piano
   Sechs Walzer, voor blazerssexter (2 klarinetten, 2 hoorn en 2 fagotten)
   Septet in Es majeur (Grand Septuor), voor viool, altviool, cello, klarinet, hoorn, fagot en contrabas, op. 62
   Septet in F majeur, voor klarinet, fagot, hoorn, 2 violen, altviool, cello en contrabas
   Sonate concertante in G majeur, voor dwarsfluit en piano, op. 35
   Trio, voor csakan (stockfluit), altviool en gitaar
   Trio, voor klarinet, fagot en piano
   Trio, voor 2 klarinetten en altviool
   Trio, voor 2 klarinetten en bassethoorn
   Trio in Es majeur, voor klarinet, fagot en piano, op. 43, KWV 5105
  
  Werken voor piano 
   1819 Pièces faciles, voor piano vierhandig, op. 34
   1825 Sonatine ou Fantaisie, voor piano vierhanig, op. 61
   Acht kleine Clavierstücke
   Sonatine en fantasie, voor piano vierhandig, op. 25
  
  Bibliografie 
   Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, ISBN 3-923058-07-1
   Andrea Hartmann: Klavierlieder nach Gedichten von Ludwig Uhland und Justinus Kerner. Ein Beitrag zum musikalischen Biedermeier am Beispiel von fünf schwäbischen Komponisten, Frankfurt am Main: Peter Lang, 1991. 170 p., ISBN 978-3-631-42973-0
   Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The Heritage Encyclopedia of Band Music - Composers and Their Music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7
   Wilhelm Zentner: Conradin Kreutzer in: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 13, Duncker & Humblot, Berlin 1982, ISBN 3-428-00194-X, pp. 27 f
   Joachim Toeche-Mittler: Armeemärsche, 2. Teil - Sammlung und Dokumentation, 2. Auflage, Neckargmünd, Kurt Vowinckel Verlag, 1977, 161 S.
   Theophil Antonicek: Conrad(in) Kreutzer in: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Band 4. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1969, pp. 267-268
   Fest-Schrift zum 100. Todesjahr des Meßkircher Heimatsohnes Conradin Kreutzer: geb. am 22. Nov. 1780 zu Meßkirch, gest. am 14. Dez. 1849 zu Riga, Messkirch, Männer- und gemischter Chor "Conradin Kreutzer" 1847, Meßkirch, ca. 1949.
   Richard Roßmayer: Konradin Kreutzer als dramatischer Komponist, Dissertation. Wien, 1928.
   Robert Eitner: Biographisch - Bibliographisches Quellen-Lexikon der Musiker und Musikgelehrten der christlichen Zeitrechnung bis zur Mitte des neunzehnten Jahrhunderts, Leipzig: Breitkopf & Härtel, 1901.
   Moritz Fürstenau: Conradin Kreutzer in: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 17, Duncker & Humblot, Leipzig 1883, pp. 145–148.
   Constant von Wurzbach: Conradin Kreutzer, auch Kreuzer, in: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich, 13. Teil, Wien 1867, pp. 207–211
  
  Externe links 
    Biografie op de internetpagina van "Österreichisches Musiklexikon"
   Conradin Kreutzer in: Choral Public Domain Library (ChoralWiki)
    Conradin Kreutzer: Briefe – Gesamtausgabe
   
  
  Duits componist
  Duits dirigent
  Duits hoboïst
  Duits pianist
  Duits violist
  18e-eeuws componist
  19e-eeuws componist