title: Hessenweg
text: Een hessenweg is een type weg en meerdere wegen in Nederland en Noord-Duitsland hebben deze als naam gekregen. Deze naam wordt op verschillende manieren verklaard. Traditioneel is de verklaring dat de naam naar kooplieden verwijst die afkomstig waren uit het Landgraafschap Hessen-Kassel of omgeving. Binnen de etymologie wordt de naam hessenweg anders verklaard: het zou een verbastering van hers zijn, dat paard betekent. Hessenweg is dan paardenweg. Fockema Andreae meent echter dat de naam verwijst naar het gebruik van de breedsporige hessenkarren en dat er geen verband is met de kooplieden uit Hessen.
  
  Hessenweg als handelsweg 
  Hessenwegen waren handelswegen door Noord-Duitsland en Oost-Nederland richting Utrecht. Er waren verschillende hessenwegen. Volgens de overlevering hebben de hessenwegen hun benaming te danken aan Duitse kooplieden uit de buurt van Kassel in Hessen. Deze wegen meden de dorpen en steden omdat de handelaren gebruik maakten van hessenwagens die een bredere spoorwijdte (157cm, 173cm - belading: 1800-3000kg) hadden dan in de Nederlanden was toegestaan (128cm - belading tot: 1100kg) en daardoor niet pasten in de karrensporen van hier gebruikte karren en wagens. Ze volgden daarom routes over de woeste gronden.
  
  Op veel plaatsen is de aanwezigheid van een hessenweg nog terug te vinden in de straatnaam Hessenweg. Hessenwagens trokken diepe wielsporen door de heide. Deze sporen waren op sommige plaatsen honderden meters breed omdat de zware wagens steeds een route namen die nog niet kapotgereden was. Hierdoor zijn de sporen ook nu nog te herkennen op sommige plaatsen in bijvoorbeeld heidevelden.
  
  De hessenwegen dateren uit de zeventiende eeuw, maar gedeeltelijk maakten ze gebruik van oudere routes, zoals de hanzewegen. De meeste hessenwegen liepen van oost naar west, bijvoorbeeld via Varsseveld en Ede, en kwamen uit in Utrecht of Amersfoort. Daar werden de goederen overgeslagen op schepen richting Amsterdam. Tussen de verschillende oost-westverbindingen liepen ook dwarsverbindingen.
  
  Omdat de hessenwegen de dorpen en steden meden waren de Hessen een prooi voor struikroverij en dergelijke. Ze reisden daarom in konvooi. Op verschillende plekken langs de hessenwegen kwamen herbergen op vaak afgelegen plekken, die dan namen droegen als bijvoorbeeld de Woeste Hoeve. Barneveld was een belangrijk knooppunt binnen het netwerk van hessenwegen. Er liep ook een hessenweg via Groningen en Kollum naar Friesland.
  
  Hessenweg betekent paardenweg 
  Het woord hessen is een verbastering van hers dat paard betekent. Op de oude kaarten van Friesland komen de namen horsa, horsawey en hoersewey voor. Horsa is een oud woord voor paard, vergelijk het Engelse horse. Het is etymologische verwant aan het Nederlandse ros. Maar ook de naam hessen in hessenweg is hiervan afkomstig. Vergelijk de Herseweghe in 1439 bij Emden. Ook in Duitstalige etymologische bronnen wordt de voorkeur gegeven voor deze naamverklaring. Het Zweedse woord voor paard is häst - paarden: hästar. Een Noors woord voor een pony of koudbloed paard is hest.
  
  Hessenweg genoemd naar hessenwagen 
  S.J. Fockema Andreae wees er in 1957 op dat de naam Hessenweg pas vanaf het einde van 17e eeuw in zwang kwam. De hessen hadden inderdaad een grote betekenis voor het vrachtvervoer binnen Europa, maar toch verwijst de naam daar niet naar. Eerder gaat het om een weg voor hessenkarren die een breed spoor hadden. De hessenwegen waren geschikt voor deze karren. Later is de naam foutief verbonden met voerlieden uit Hessen. De verklaring dat de naam Hessenweg een verbastering zou zijn van herseweg en dus eigenlijk paardenweg zou betekenen, acht hij onwaarschijnlijk.
  
  Plaatsen met Hessenweg 
   Aalten
   Apeldoorn; zie Woeste Hoeve
  Arnhem; op voormalig Kema-terrein (de Hes, op de grens met Oosterbeek)
   Achterveld
   Barneveld
   De Bilt
   Dalfsen
   De Wijk (Drenthe)
   Doornspijk
   Ede
   Enschede, in De Bothoven
   Hardenberg
   Hattem
   Heemse
   Hierden
   Holten
   Hoog-Keppel
   Hummelo
   Kollum
   Laag Keppel
   Leusden
   Leuvenum
   Lochem
   Lunteren zie Goudsberg en Geografisch middelpunt van Nederland
   Neede
   Ommen
   Oudleusen
   Putten
   Rogat
   Ruurlo
   Terschuur
   Varsseveld
   Vierhouten - zie Pas-Opweg
   Voorthuizen
   Wezep
   Zwolle - Ommen zie Provinciale weg 340
  
  Zie ook 
   Heerweg
   Kar
   Paard en wagen
   Postweg
   Spoorwegen
   Wagen
   Witte Paal
   Zandweg
  
  Externe link 
   Kort filmpje van een reconstructie Hessentocht in de gemeente Aalten
  
  Handelsroute
  Historische weg