title: Christus Victor
text: De term Christus Victor staat voor een bekende christelijke verzoeningsleer: volgens de diverse theologische modellen die onder deze term worden geschaard, heeft Jezus de barrières tussen God en mens overwonnen en zo een nieuwe samenleving tussen God en mens mogelijk gemaakt (verzoening).
  
  Geschiedenis  
  Samen met het 'losprijs'-model (waarin Christus' dood wordt gezien als het losgeld dat de Satan ontvangt om de mensen die hij gevangen houdt vrij te laten) was 'Christus Victor' de belangrijkste manier om de betekenis van Jezus uit te leggen in de vroege kerk (de 'losprijs'-modellen worden overigens ook wel onder de 'Christus Victor'-modellen geschaard). Kerkvaders als Ireneus, Origenes, Athanasius, Basilius de Grote, Gregorius van Nyssa, Gregorius van Nazianze, Gregorius de Grote, Chrysostomos, Ambrosius en Augustinus worden vaak in verband gebracht met deze theorie. De Zweedse (lutherse) theoloog Gustaf Aulén (1879-1977) identificeert Maarten Luther's opvatting over de verzoening met die van Christus Victor. Dit wordt bestreden door o.m. Ritschl en Brunner.
  
  In de 11de eeuw volgde echter een belangrijke wending door de nieuwe verzoeningsleer van Anselmus: hij kwam in diens beroemde Cur Deus Homo met zijn eigen theorie van verzoening door voldoening. Die groeide in populariteit en werd, m.n. door de invloed van Calvijn, vanaf de Reformatie binnen het protestantisme de belangrijkste verzoeningsleer. In de 20ste eeuw beleefde de Christus Victor-modellen echter een hernieuwde belangstelling, mede door de opkomst van de charismatische beweging en de bevrijdingstheologie. Sindsdien zijn er diverse denkers in orthodoxe en vrijzinnige kring die een of andere vorm ervan aanhangen.
  
  Inhoud van de zienswijze  
  Aanhangers van de Christus Victor-visie (die zich bevinden binnen het hele christelijke spectrum: charismatisch, gereformeerd, vrijzinnig, rooms-katholiek, luthers en vooral Oosters-orthodox) baseren zich op diverse Bijbelteksten, zoals Johannes 12:31, Kolossenzen 2:15, 1 Johannes 3:8 en Hebreeën 2:14-15. Hierin wordt Jezus getypeerd als overwinnaar op de Satan of de kwade machten. Dat geldt ook voor diverse teksten waarin Paulus spreekt over 'de machten en krachten'. Een belangrijke overweging betreft het godsbeeld: aanhangers vinden het niet bij God passen om 'losgeld' te eisen voor zijn eigen kinderen. Dit past volgens hen veel beter bij een Satan-figuur.
  
  Er zijn diverse manieren waarop aanhangers van de Christus Victor-visie zich verhouden ten opzichte van andere visies op de betekenis van Jezus. Veel theologen stellen dat geen enkele visie het totale beeld genoegzaam weergeeft, maar wel elk een deel ervan, zodat ze uiteindelijk elkaar aanvullen. Anderen zien wel een hiërarchie in de visies, hoewel ze andere perspectieven daarmee niet uitsluiten. Weer anderen willen exclusief een enkele verzoeningsleer.
  
  Kritiek  
  Het was vooral Anselmus die de kritiek op het Christus Victor-model aanzwengelde. Hij liet de 'losprijs' niet betaald worden aan Satan, maar aan God. Deze theoloog stelde dat de Christus Victor- en losprijs-modellen te veel 'eer' toekennen aan de Satan-figuur en de kwade machten. Een ander belangrijk kritiekpunt voor hem was dat in deze zienswijzen Jezus het kwaad in de val lokt; Jezus wordt bijvoorbeeld vergeleken met een aas, dat God uitgooit om de Satan uit de wereld te halen. Het bezwaar van Anselmus cs. is dat God hier zou bedriegen en dat past niet bij zijn eigenschappen. Bij de Anselmiaanse verzoeningsleer gaat de verzoening weliswaar van God uit, maar de rol van de mens, het subjectieve element, valt niet te ontkennen, daar het de mens Jezus Christus is die geofferd wordt.
  
  Hedendaagse aanhangers  
  Internationaal
   Gustaf Aulén
   Rob Bell
   Greg Boyd
   Shane Claiborne
   Peter Enns
   René Girard
   Brad Jersak
   Tony Jones
   Stanley Hauerwas
   David Bentley Hart 
   Alan Hirsch
   Gregory MacDonald
   Brian McLaren
   J.D. Myers
   Robin Parry
   Walter Wink
   Tom Wright
   Brian Zandt
  
  Nederland
   Henk Bakker
   Erik Borgman
   Justinus van der Brugghen
   Paul van Geest
   Wilkin van de Kamp
   Evert Jan Ouweneel
   Reinier Sonneveld
  
  Zie ook 
   Christus vincit!
   Verzoeningsleer
   Plaatsvervanging (theologie)
   Verzoening door voldoening (satisfactio)
   Subjectieve verzoeningsleer
   feest van Christus Koning
   Genade (christelijk geloof)
  
  Literatuur 
   G. Aulén: De Christelijke Verzoeningsgedachte, uit het Zweeds vertaald door J. Henzel, H.J. Paris, A'dam 1931
   F.W. Korff: Christologie. De Leer van het Komen Gods, dl. II, Callenbach N.V., Nijkerk 1942, pp. 66-68
  
  Externe links 
   The Christus Victor View of Atonement door Greg Boyd
   Healing the Gospel door Derek Flood
   Penal Substitution vs. Christus Victor door Derek Flood
  
  Dogmatiek