title: Markiezaat Bergen op Zoom
text: Het markiezaat Bergen op Zoom was een gewest rondom de Brabantse stad Bergen op Zoom. Bij dit markizaat wordt meestal de afwijkende spelling gebruikt met /ie/, en soms ook de genitiefvorm met /van/, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld het markgraafschap (markizaat) Antwerpen.
  
  Ligging 
  Het markiezaat strekte zich uit van de huidige gemeenten Bergen op Zoom, Woensdrecht, delen van het huidige Moerdijk en een gebied ten oosten van Roosendaal. De westkant lag aan de Schelde, daarnaast werd het markiezaat begrensd door de baronie Breda in het oosten, het markgraafschap Antwerpen in het zuiden en in het noorden door de baronie Steenbergen.
  
  Geschiedenis 
  De stad Bergen op Zoom heeft tot 1287 deel uitgemaakt van de baronie Breda en werd dus tot die tijd bestuurd door de heer van Breda. Toen Arnoud van Leuven als heer kinderloos stierf werd ervoor gekozen om het Land van Breda te verdelen tussen de nakomelingen van de twee dochters van Godfried II: Beatrix en Sophia. Hierdoor werd het land in twee heerlijkheden gesplitst, waardoor naast het Land van Breda het Land van Bergen op Zoom ontstond met de stad als kern. Sophia, die gehuwd was met Rasso van Gaveren kreeg Breda, Beatrix en haar man Arnold II van Wesemaele kregen het land van Bergen op Zoom. Hun zoon Gerard van Wesemale werd hierdoor de eerste heer van Bergen op Zoom.
  
  In 1533 werd de heer Anton van Glymes door keizer Karel V verheven tot markies en werd deze heerlijkheid een markizaat, waarmee zij formeel een hogere rang verwierf dan de baronie Breda. Haar feitelijk belang werd daarmee echter niet groter. Karel V bepaalde wel dat de markiezen onderdanen en leenmannen van het hertogdom Brabant moesten blijven.
  
  In 1795 kwam er een einde aan het markiezaat Bergen op Zoom. De laatste heer was Karel Theodoor van Beieren. In 1801 werd het markiezaat gekocht door de Bataafse Republiek. In paragraaf 2 van de Reichsdeputationshauptschluss werd bij de opsomming van de gebieden die de keurvorst van Beieren had afgestaan het markiezaat Bergen op Zoom vermeld.
  
  Rechterlijke indeling in schepenbanken 
  I. Stad Bergen op Zoom
   Bergen op Zoom
  
  II. Baljuwschap van Halsteren
   Halsteren
   Oud en Nieuw Beimoer
   Auvergnepolder en Oud Glimes
   Noordgeest
  
  III. Drossaardschap van het Zuid- en Westkwartier
   Moerstraten
   Wouw
   Voornseinde
   Borgvliet
   Zuidgeest
   Woensdrecht
   Huijbergen
   Hoogerheide
   Ossendrecht
   Putte
  
  IV. Drossaardschap van het Oostkwartier
   Nieuw Gastel
   Oud Gastel
   Oudenbosch
   Sint Maartenspolder
   Hoeven
   Zegge
   Rucphen
  
  V. Baljuwschap van Fijnaart
   Fijnaart
   Heijningen
  
  VI. Baljuwschap van Standdaarbuiten
   Standdaarbuiten
  
  Benaming 
  Ook al behoort de regio niet meer tot het markiezaat van Bergen op Zoom, de naam markiezaat wordt nog steeds vaak gebruikt:
   Het Markiezaatsmeer
   Het Markiezaatcollege
   Bibliotheek Het Markiezaat
   Wijk De Markiezaten
   Markiezaats Musicalkoor
   Tafeltennisvereniging Het Markiezaat
   Rolschaats Vereniging Het Markiezaat
   Markiezaats, de regionale (tegen westelijke dialecten aanleunende) varianten van het Brabants
   Politiedistrict de Markiezaten (met basisteams B1 Bergen op Zoom en B2 Roosendaal).
  
  Zie ook 
   Lijst van heren en markiezen van Bergen op Zoom
   Verdronken land van het Markiezaat van Bergen op Zoom
   Markiezaatsmeer
  
  Geschiedenis van Bergen op Zoom
  Hertogdom Brabant
  Bergen op Zoom
  Bergen op Zoom