title: Collageen
text: Collageen (Grieks: κολλώ, samenbinden) is een lijmvormend eiwit dat een zeer belangrijk onderdeel vormt van het bindweefsel in het lichaam van mensen en dieren. Er zijn in totaal meer dan 28 verschillende typen collageen, maar type I t/m IV zijn verreweg het belangrijkst en meest voorkomend in het menselijk lichaam. Van het totale aantal collagenen is 90% het type I. Huid, botten, pezen, kraakbeen en tanden bestaan grotendeels uit collageen.
  
  Huid 
  Collageen is met 70% een hoofdbestanddeel van het losmazige bindweefsel in de menselijke huid. Het vormt mede de extracellulaire matrix. Collageen is verantwoordelijk voor stevigheid en elasticiteit van de huid. Tijdens het vernieuwingsproces van de huid wordt op jonge leeftijd voldoende collageen gemaakt om de huid jong, stevig en soepel te houden. Na het 25e levensjaar neemt de productie van collageen gestaag af. Hierdoor veroudert de huid en ontstaan er rimpels, de huid wordt slapper en effecten van buitenaf hebben een grotere invloed op de huid.
  
  Opbouw van collageen 
  Collageen is in feite een supramoleculaire structuur. Ze is opgebouwd uit met elkaar verbonden tropocollageeneenheden, die op hun beurt bestaan uit drie met elkaar verstrengelde polypeptideketens. Deze polypeptideketens zijn de meest fundamentele bouwstenen van het collageen en bestaan uit herhalingen van een aminozuurmotief: glycine-X-Y. Hierbij is het aminozuur op de X-positie meestal proline en op de Y-positie meestal hydroxyproline. Hydroxylysine, alanine, arginine, glutaminezuur en asparaginezuur komen ook in significante hoeveelheden voor.
  
  De individuele polypeptideketens nemen een linksdraaiende helixstructuur aan, met slechts 3 aminozuren per winding. Dit is een gevolg van de conformationele restricties die door de aanwezigheid van proline opgelegd worden. Het tropocollageen is een rechtsdraaiende superhelix, ongeveer 300 nm lang en 1,5 nm breed, gevormd uit drie dergelijke polypeptideketens. De aanwezigheid van glycine, dat geen aminozuurresidu bezit, zorgt ervoor dat de drie polypeptideketens elkaar voldoende kunnen naderen en met elkaar intermoleculaire interacties, voornamelijk waterstofbruggen, kunnen aangaan. De afwezigheid van cysteïne zorgt ervoor dat er geen disulfidebruggen kunnen gevormd worden.
  
  De tropocollageenhelices associëren met elkaar tot collageenvezels van 20 tot 200 nm breed.
  
  Gevolgen van inefficiënt collageen 
  De correcte vorming van de drievoudige spiraalstructuur hangt sterk af van het (post-translationeel) hydroxyleren van de proline. Het hydroxylase-enzym dat hiervoor verantwoordelijk is, gebruikt vitamine C als co-enzym om Fe3+ te reduceren tot Fe2+. Tekort aan vitamine C leidt tot inefficiënte hydroxylatie en de gevormde collageenvezels zijn bijgevolg minder stabiel (ze dissociëren al vanaf 20°C). In extreme gevallen leidt dit tot scheurbuik, een ziekte die vroeger vaak voorkwam bij ongevarieerde voeding.
  
  Typen en voorkomen 
  Collageen komt in verschillende typen voor.
  
  Cosmetische toepassing 
  Alle soorten collageen worden in cosmetische producten verwerkt. Rundercollageen en viscollageen worden hiervoor het meest gebruikt. De functie van collageen in cosmetica is om de huid een beschermende laag te geven. Omdat het zo goed weefsel bindt en makkelijk te gebruiken is als opvulling van de huid, wordt collageen ook veel gebruikt in de plastische chirurgie. Ook wordt collageen gebruikt in shampoo om het haar voller te laten lijken (collageen vormt een laag om het haar).
  
  Niet-menselijk collageen 
  Viscollageen
  Viscollageen is het meest verwant aan het type dat voorkomt in de menselijke huid. Dit type collageen wordt in de cosmetica veelvuldig toegepast omwille van de hydraterende eigenschappen.
  Rundercollageen
  Rundercollageen heeft nagenoeg dezelfde eigenschappen. Het collageen wordt sinds het uitbreken van BSE, de gekkekoeienziekte, minder toegepast vanwege het idee dat de ziekte via injecties met rundercollageen zou kunnen worden overgebracht.
  Varkenscollageen
  Sinds enige jaren wordt ook varkenscollageen toegepast bij cosmetische rimpelbehandeling. Hierbij bestaat geen probleem met BSE-besmetting. Bovendien is dit collageen goed bewerkbaar, zodat het gemiddeld 1 jaar in de huid blijft zitten
  Plantencollageen
  Plantencollageen verschilt het meest met dat van de mens. Het wordt in sommige cosmetische producten gebruikt om de huid een beschermende laag te geven.
  
  Zie ook 
   Elastine
   Gelatine
  
  Anatomie
  Proteïne