title: Aosta
text: Aosta (Frans: Aoste, Arpitaans: Aoûta of Veulla) is de hoofdstad van de autonome Italiaanse regio Aostavallei, waar gedeeltelijk Arpitaans gesproken wordt. Frans is er een erkende taal. De stad ligt op 583 meter hoogte en heeft ongeveer 34.000 inwoners. Het is een oude Romeinse stad met restanten van een forum, een amfitheater en stadsmuren met poorten. Geografisch bevindt Aosta zich aan de Italiaanse kant van de Mont Blanctunnel, midden tussen de hoogste bergen van Westelijk Europa, zoals de Mont Blanc, de Matterhorn, de Monte Rosa en de Gran Paradiso.
  
  Dwars door het dal stroomt de Dora Baltea ( Doire Baltée) die wordt gevoed door de enorme gletsjers van de Mont Blanc en de Gran Paradiso. Mont Émilius rijst hoog boven de stad uit (3.559 meter).
  
  Geschiedenis 
  
  Reeds in de oudheid bewoonde een megalithische bevolking het gebied, dat werd overgenomen door de Salassi ( Salasses), een Kelto-Ligurische stam. Ze werden in 25 voor Christus verslagen door keizer Augustus en zijn bereden legioenen en er werd een stad gesticht met zijn naam: Augusta Prætoria Salassorum - nu afgesleten tot Aosta. Na het jaar 11 v.Chr. werd het de hoofdstad van de provincie Grajische Alpen. Na eeuwen van keizerlijke overheersing en kerstening wist Aosta dankzij de Alpen en haar stadsmuren met succes invasies af te slaan. De Franken van Pepijn de Korte bereikten de stad eenmaal om de Longobarden Italië uit te slaan. Na het jaar 888 ontstond het Italiaanse rijk van Arduin van Ivrea en Berengarius I van Friuli. De geboorte van het rijk van Savoye met als hoofdstad Chambéry bracht de stad uiteindelijk in de Italiaanse unie.
  
  Toerisme 
  De streek kent rode wijnen en het Nationaal park Gran Paradiso er niet ver vandaan. Aosta biedt vele sportieve en recreatieve mogelijkheden zoals trektochten door de bergen, kajakken, kanovaren, hydrospeed, raften, rotsklimmen (in/outdoor), tennis enzovoort.
  
  Door de streek loopt de middeleeuwse weg en pelgrimsroute Via Francigena.
  
  Bezienswaardigheden 
   De Boog van Augustus 25 v.Chr. aan de oostelijke poort
   De stadspoort van Augusta Prætoria uit de 1e eeuw voor Chr.
   Het Romeinse amfitheater
   De 12e-eeuwse kathedraal Santa Maria Assunta e San Giovanni Battista
   Het Émile-Chanoux-plein met het neoclassicistische stadhuis uit 1839
   Archeologisch museum
   Het collegiale kerk Sint-Ursus (Frans: Collégiale de Saint-Ours) met klokkentoren uit 1131
   De Romeinse cryptoporticus, ondergrondse galerijen ten noorden en onder de kathedraal, vergelijkbaar met het Forum van Trajanus in Rome. Waarschijnlijk was dit een bestuurlijk en commercieel centrum. Twee gangen van 130 en 90 meter zijn voor het publiek toegankelijk.
  
  Geboren 
  
   Anselmus van Canterbury (ca.1033-1109), aartsbisschop van Canterbury en heilige
   Joseph Henriet (1945), politicus en taalkundige
   Marco Albarello (1960), langlaufer
   Martina Caregaro (1992), tennisspeelster
   Samuela Comola (1998), biatlete
   Calvin Bassey (1999), Nigeriaans-Engels voetballer
   Didier Bionaz (2000), biatleet
  
  Galerij
  
  Zie ook 
   Hertog van Aosta
  
  Externe links 
    Website van de gemeente Aosta
  
   
  Hoofdstad van een Italiaanse regio