title: Paul Celan
text: Paul Celan (Cernauti, nu Tsjernivtsi in Oekraïne, 23 november 1920 - Parijs, rond 20 april 1970) was een Duitstalige dichter. Paul Celan was het meest gebruikte pseudoniem van Paul Antschel (De Duitse schrijfwijze van zijn Roemeense achternaam Ancel). Celan stond op de Duitse uitspraak van zijn naam: [pɑʊl 't͡selaːn].
  
  Biografie 
  Paul Celan werd geboren in Roemenië als enig kind van Duitstalige joodse ouders. Hij leefde ook in Oostenrijk en lange tijd in Frankrijk. Zijn ouders werden door de nazi's vermoord, hijzelf ontsnapte in een werkkamp ternauwernood aan de dood. In 1952 trouwde hij met Gisèle Lestrange, met wie hij twee kinderen kreeg, François en Eric; François overleed kort na de geboorte. Rond 1960 werden de zware en ongegronde plagiaatbeschuldigingen van Claire Goll, weduwe van de Joodse dichter Yvan Goll, sterker. Deze beïnvloedden zijn correspondentie 1) en vervolgden hem tot zijn dood. In 1970 maakte Celan een einde aan zijn leven.
  
  Betekenis 
  Celan schreef in het Duits, zijn moedertaal. Door gedichten in deze taal te schrijven herdacht hij zijn moeder (zie gedicht 'Wolfsbohne').
  Naast zijn werk als dichter bezorgde hij de Duitse literatuur ook een groot aantal vertalingen van poëzie uit het Frans, Engels, Russisch, Italiaans, Roemeens, Portugees en Hebreeuws.
  
  Paul Celan wordt algemeen beschouwd als een der grootste dichters van de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij schreef, beïnvloed door het symbolisme en het surrealisme, gedichten waarin hij op zijn eigen wijze zijn ervaringen met de Holocaust verwerkte. Een van zijn bekende gedichten is Todesfuge, waarin hij bezwerend het lot van de Joden in de Tweede Wereldoorlog oproept en zijn moeder herdenkt. Zijn poëzie wordt gaandeweg hermetischer, al bevatten veel van zijn gedichten verwijzingen naar historische en politieke gebeurtenissen.
  
  Celan gaat spaarzaam met woorden om en schrijft op de rand van het zwijgen. Hij gebruikt gewaagde metaforen en neologismen, die hij voor een deel haalde uit lectuur van geologische boeken.
  
  In 1960 ontving hij de Georg-Büchner-Preis.
  
  Werk 
   Todesfuge (1948)
   Mohn und Gedächtnis (1952)
   Von Schwelle zu Schwelle (1955)
   Sprachgitter (1959)
   Die Niemandsrose (1963)
   Atemwende (1967)
   Fadensonnen (1967)
   Lichtzwang (1970)
   Schneepart (postuum 1971)
   Zeitgehöft (postuum gedichten uit de nalatenschap 1976)
  
  Vertalingen 
  In alfabetische volgorde de door Paul Celan vertaalde auteurs:
   Guillaume Apollinaire
   Tudor Arghezi
   Antonin Artaud
   Charles Baudelaire
   Alexander Blok
   André Breton
   Jean Cayrol
   Aimé Césaire
   René Char
   Emil Cioran
   Welimir Chlebnikow
   Jean Daive
   Robert Desnos
   Emily Dickinson
   John Donne
   André Du Bouchet
   Jacques Dupin
   Paul Éluard
   Robert Frost
   Alfred Edward Housman
   Sergei Jessenin
   Jewgeni Jewtuschenko 
   Michail Lermontow
   Maurice Maeterlinck
   Stéphane Mallarmé
   Osip Mandelstam
   Andrew Marvell
   Henri Michaux
   Marianne Moore
   Gellu Naum
   Gérard de Nerval
   Henri Pastoureau
   Benjamin Péret
   Saint-John Perse
   Fernando Pessoa
   Pablo Picasso
   Arthur Rimbaud
   David Rokeah
   William Shakespeare
   Georges Simenon
   Konstantin Slutschewskij
   Jules Supervielle
   Virgil Teodorescu
     Henri Thomas, nagelaten fragment
   Anton Tsjechov
   Giuseppe Ungaretti
   Paul Valéry
  
  Correspondenties 
  Uitgegeven correspondenties, in het Duits of in het Frans, deels of in zijn geheel met:
   Nelly Sachs
   Franz Wurm
   Erich Einhorn
   zijn vrouw Gisèle Celan-Lestrange en zijn zoon Eric
   Hanne en Hermann Lenz
   Diet Kloos-Barendregt, uitgegeven in het Nederlands
   Peter Szondi
   Ilana Shmueli
   Ingeborg Bachmann
   Klaus Reichert
  
  Online teksten
  
  Duitse teksten 
   Gedichten (selectie)
   Gedichten (complete werken)
  
  Nederlandse vertalingen 
   Gedichten (Vertaald door Frans Roumen)
  
  Bibliografie
  
  Nederlandse vertalingen 
   Een dramatische liefde. Briefwisseling Ingeborg Bachmann-Paul Celan. Aansluitend de briefwisseling tussen Paul Celan en Max Frisch en tussen Ingeborg Bachmann en Gisèle Celan-Lestrange. Vertaald door Paul Beers. Amsterdam, Meulenhoff, 2010. 
   Paul Celan: Roemeense gedichten. Vertaald door Jan H. Mysjkin. Gent, PoëzieCentrum, 2008.  
   Paul Celan: Verzamelde gedichten, uit het Duits vertaald door Ton Naaijkens. Meulenhoff, Amsterdam 2003. Tweetalige editie.  (bevat alle bundels van Celan met vertalingen door Naaijkens)
    'Alles is te zwaar, omdat alles te licht is'. De brieven van Paul Celan aan Diet Kloos-Barendregt. Bezorgd door Paul Sars; vertaald door C.O. Jellema. Amsterdam, Lubberhuizen, 1999. 
   Paul Celan: Gedichten. Een keuze uit zijn poëzie met commentaren van Paul Sars en vertalingen door Frans Roumen, Ambo, Baarn 1988. Tweetalige Editie.   
   Paul Celan: De bloeiende steen. Vertaald door Paul Vanderschaeghe. Brugge, Pablo Nerudafonds, 1986.  
   Paul Celan: Gesprek in de bergen.  Vertaald door Jan Gielkens. Utrecht, Athabasca, 1984.  
   Paul Celan: Ademkristal Vertaald door Alfonso Nypels. 's Gravenhage, Boucher, 1978.  
   Paul Celan: Spreektralie. Gedichten 1948-1970 & De meridiaan. Vertaald door Peter Nijmeijer. Amsterdam, Meulenhoff, 19786. 
  
  Pseudoniem
  Frans dichter
  20e-eeuws schrijver
  Roemeens dichter
  Persoon overleden door zelfdoding