title: Frits Peutz
text: Fredericus Petrus Josephus (Frits) Peutz (Uithuizen, 7 april 1896 – Heerlen, 24 oktober 1974) was een Nederlands architect.
  
  Levensloop 
  Peutz werd in 1896 geboren in Uithuizen (provincie Groningen) als zoon van katholieke ouders, die hem in 1910 naar het jongensinternaat Rolduc (bij Kerkrade) stuurden voor zijn opleiding. Vanaf 1914 studeerde hij aan de Technische Hogeschool in Delft, met de bedoeling ingenieur te worden. In 1916 besloot hij echter architect te worden. Nog voordat hij zijn opleiding had voltooid keerde hij terug naar Limburg en begon in 1920 een eigen architectenbureau in Heerlen. In 1925 sloot hij zijn studie alsnog af. Hij betrok verschillende stijlvormen bij zijn werk, maar had een bijzondere affiniteit met het nieuwe bouwen, met een duidelijk eigen interpretatie.
  
  Tijdens de oorlog weigerde Peutz lid te worden van de Nederlandsche Kultuurkamer, waardoor hij zijn werk aan het raadhuis van Heerlen tijdelijk moest staken. Hij werkte in deze periode onder andere aan een boek over architectuur, Ordenatlas genaamd. Na de oorlog was hij hoogleraar aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht, nadat hij daar al eerder les had gegeven aan de Academie voor Bouwkunst.
  
  Frits Peutz was de broer van internist Jan Peutz. Hij was gehuwd met Leonie (ook Bella) Tissen. Het echtpaar kreeg veertien kinderen, waaronder de akoesticus Victor Peutz. Frits Peutz overleed op 78-jarige leeftijd te Heerlen.
  
  Werk 
  
  Peutz is als architect lang ondergewaardeerd geweest, waarschijnlijk doordat hij niet in de Randstad maar in  Limburg bouwde. Bovendien ontwierp hij zowel modernistische als traditionalistische gebouwen, wat hem bij meerdere richtingen in de architectuur omstreden maakte. Veel van zijn modernistische gebouwen staan in Heerlen. Peutz maakte vooral naam door het warenhuis dat hij in 1933 ontwierp voor de Heerlense stoffenkoopman Peter Schunck. Tegenwoordig staat het bekend als het Glaspaleis. Het is door de Union Internationale des Architectes opgenomen op een lijst van de duizend belangrijkste gebouwen van de twintigste eeuw, wat waarschijnlijk heeft gezorgd voor een grotere belangstelling voor de modernist Peutz. Andere belangrijke Heerlense bouwwerken van Peutz, die tot het nieuwe bouwen gerekend worden zijn allereerst het woonhuis/atelier dat hij voor zichzelf ontwierp, het zogenaamde Huis op de Linde. Daarnaast het Retraitehuis, de Bioscoop Royal en de Stadsschouwburg, en 't Sonnehuys, dat hij voor het gezin van zijn schoonzus, de familie Swaen in Maastricht, bouwde.
  
  Ook als architect van kerken was Peutz vrij succesvol; hierbij hanteerde hij veelal op het eerste oog traditioneel aandoende bouwstijlen en maakte hij gebruik van lokale materialen zoals mergel en Kunrader kalk, waardoor zijn kerken goed aansloten bij de traditionele Limburgse architectuur. Als gevolg van deze houding was hij binnen het bisdom Roermond aanvankelijk minder omstreden dan meer vernieuwende collega's als Alphons Boosten en Jos Wielders. Buiten Limburg kreeg Peutz echter nauwelijks kerkelijke opdrachten, met name doordat hij zich sterk afzette tegen de Delftse School, een groep architecten onder leiding van M.J. Granpré Molière, en de daaruit voortgekomen Bossche School, onder leiding van Dom Hans van der Laan. Deze bewegingen waren vanaf de jaren 1930 tot in de jaren 1960 dominant in de katholieke kerkelijke architectuur in Nederland. Tot Peutz' kerkelijk oeuvre behoren onder meer kerken in Maastricht, Ransdaal, Oirsbeek en Berg en Terblijt, die alle, naast het traditionalistische uiterlijk, postmodernistische elementen bevatten.
  
  Een geheel eigen positie in het oeuvre van Peutz neemt het Raadhuis van Heerlen in, dat aan de buitenkant vrij functionalistisch oogt, maar met klassiek aandoende, postmodernistische details. De klassieke monumentaliteit van het gebouw - men zou zelfs kunnen zeggen dat de met travertin beklede gevels een fascistische uitstraling hebben - wordt echter tenietgedaan door enkele van Peutz' befaamde 'knipogen': het balkon aan de voorkant, waar een potentiële dictator zich aan het volk zou willen vertonen, lijkt al bij voorbaat onder dat gewicht een stuk naar beneden gezakt; het door machtige zuilen ondersteunde balkon aan de zijgevel ontbeert een vloer, waardoor het bij voorbaat ongeschikt is voor machtsvertoon. Eenmaal binnen, bevindt men zich in een modernistische omgeving met veel glas en staal, witgesausde betonnen muren, zwevende trappen, paddenstoelkolommen en vides.
  
  Selectie van werken 
   1919 Heerlen: Villa notaris Wijnands
   1921 Heerlen: Broederschool en Broederhuis Molenberg (tegenwoordig Joseph Wresinskihuis)
   1922-23 Brunssum: Kerk van de H. Vincentius à Paolo
   1927 Maastricht: 'Peutzhal' (fabriekshal ENCI), in samenwerking met H.A.H. de Ronde.
   ca. 1927 Utrecht: Bioscoop Olympia met bovenwoningen
   1929 Heerlen: Kerk van de H. Antonius van Padua
   1929 Houthem: Huize Casa Blanca
   1930-31: Maastricht: Sint-Theresiaschool
   1931 Heerlen: Huis op de Linde
   1931 Heerlen: ULO-school
   1932 Heerlen: Monseigneur Laurentius Schrijnenhuis (Retraitehuis)
   1932 Ransdaal: Sint-Theresiakerk
   1933 Heerlen: Glaspaleis (oorspronkelijk: Modehuis Schunck)
   1933 Maastricht: 't Sonnehuys
   1933 Berg: Sint-Monulphus en Gondulphuskerk
   1933 Abdissenbosch: Sint-Bernadettekerk
   1936 Maastricht: Onze-Lieve-Vrouw-van-Lourdeskerk
   1936-42: Raadhuis van Heerlen
   1937 Horst: Mèrthal
   1937 Heerlen: Bioscoop Royal
   1937 Heerlen: Oliemolenstraat 1 / Akerstraat 65 A / Akerstraat 65 B
   1938 Maastricht: Kerk van Sint-Pieter beneden
   1939 Heerlen: Pand Kneepkens (Nu Nederlands Mijnmuseum)
   1939 Heerlen: Rijksmonument Winkelwoonhuis Geleenstraat 7
   1940 Tegelen: Gemeentehuis
   1948 Maastricht: Johannes Berchmansschool
   1951 Oirsbeek: St. Lambertuskerk
   1951 Posterholt: Sint-Matthiaskerk
   1953 Heerlen: Sint-Annakerk
   1954-55 Meijel: Sint-Nicolaaskerk
   1955-56 Roermond: Heilige Geestkerk
   1956-1957 Treebeek: Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkranskerk
   1958 Heerlen: Gebouw Vroom & Dreesmann (gesloopt ca. 2018)
   1959 Heerlen: Stadsschouwburg
   1959 Maastricht: Jan van Eyck Academie
   1963 Den Haag: Provinciehuis Zuid-Holland
   1966 Sittard-Geleen: Gebouw Vroom & Dreesmann (gesloopt in 2022 gesloopt)
  
  Fotogalerij 
  Fotogalerij met de werken van Frits Peutz op volgorde van ontwerpjaar
  
  Zie ook 
   Lijst van Nederlandse architecten
  
  Externe links
    Beschrijving en een lijst met gerealiseerde gebouwen
   Website Peutz Architecten
   Retraitehuis
  
  Peutz, Frits