title: Betty Wright
text: Betty Wright, geboren als Bessie Regina Norris (Miami, 21 december 1953 – aldaar, 10 mei 2020), was een Amerikaanse soulzangeres.
  
  Jeugd 
  Betty Wright was de jongste van zeven kinderen van Rose Akins Braddy-Wright en haar tweede echtgenoot McArthur Norris. 
  
  Ze begon haar professionele carrière toen haar broers/zusters de gospelgroep The Echoes of Joy oprichtten. Wright droeg bij met haar zang op het tweede album van de groep in 1956. Wright en haar broers/zusters traden samen op tot midden jaren 1960. In 1965 na de ontbinding van de groep, besloot Wright op 11-jarige leeftijd om haar muzikale stijl te veranderen van gospel naar r&b. Ze zong bij plaatselijke talentenjachten, totdat ze werd ontdekt door de eigenaar van een platenlabel uit Miami, die haar in 1966 een contract aanbood. Ze bracht de singles Thank You Baby en Paralyzed uit, die Wright plaatselijke bekendheid brachten in Miami.
  
  In 1967 was de tiener verantwoordelijk voor het ontdekken van andere plaatselijke talenten als George en Gwen McCrae en hielp hen aan een contract bij Alston Records, onderdeel van het TK opname- en distributiebedrijf van Henry Stone. Haar eerste album My First Time Around werd uitgebracht toen ze 14 jaar was. Haar eerste single was Girls Can't Do What Guys Do van Judy White. Toen Wright nog op school zat in 1970, bracht ze op 16-jarige leeftijd Pure Love uit.
  
  Carrière
  
  De jaren 1970 
  Op 17-jarige leeftijd bracht Wright haar herkenningsmelodie Clean Up Woman uit, geschreven door Clarence Reid en Willie Clarke. De song plaatste zich in de r&b-hitlijst op de 2e plaats en handhaafde zich daar acht weken. In de Billboard Hot 100 plaatste de song zich op de 6e plaats en bleef daar 14 weken. Uiteindelijk werden er meer dan een miljoen exemplaren van verkocht, goed voor goud op 30 december 1971, negen dagen na haar 18e verjaardag. Wright worstelde tot 1972 met een succesvol vervolg toen de single Baby Sitter (een van Wrights eerste composities) de top 50 bereikte van de Billboard Hot 100 met een 6e plaats in de r&b-hitlijst. Een andere hit die verscheen tijdens deze vroege periode was Let Me Be Your Lovemaker (1973, #55 Hot 100; #10 r&b ). Het was ook de eerste keer (na Baby Sitter) dat Wright haar krachtige fluittoon demonstreerde. Een andere succesvolle compositie was het vroege disconummer Where is the Love met de producenten Harry Wayne Casey en Richard Finch van K.C. & the Sunshine Band (#15 r&b-hitlijst; #2 dancehitlijst; #25 Britse hitlijst). Vanaf dan had ze overzeese optredens. Wright won later een Grammy Award voor de beste song voor Where Is the Love.
  
  Een tweede bekende overzeese hit was het andere vroege disconummer Shoorah! Shoorah!, geschreven door Allen Toussaint. Beide songs verschenen op een van Wrights populairste albums Danger! High Voltage!, uitgebracht eind 1974. Het was dat album, dat Wrights meest succesvolle compositie bevatte met de bevallige soulballade Tonight Is the Night, die Wright toekende aan haar eerste seksuele ervaringen. De oorspronkelijke versie haalde de 28e plaats in de r&b-hitlijst. Vier jaar later bracht Wright een liveversie uit van de song. De vernieuwde versie, die een nu bekende monoloog en delen van Wrights hit Pure Love bevatte, bereikte de 11e plaats in de r&b-hitlijst in 1978.
  
  In hetzelfde jaar ontdekte Wright ook de talenten van de muzikant Peter Brown en zong ze in de achtergrond van Browns hits You Should Do It en Dance With Me. In 1978 trad ze op in een duet met shockrocker Alice Cooper met de song No Tricks en een jaar later opende ze het concert van Bob Marley van zijn reggae-Survival Tour.
  
  De jaren 1980 en 1990 
  Wrights andere albums van eind jaren 1970 waren minder succesvol en in 1981, toen ze in aanvaring kwam met TK, wisselde ze naar het grotere Epic Records, waar haar gelijknamige album werd uitgebracht. Het album werd bekend door de bescheiden hit What Are You Gonna Do With It, gecomponeerd door Stevie Wonder. In hetzelfde jaar werkte ze mee met zang op het album Dimples van Richard 'Dimples' Fields, speciaal bij de hit She's Got Papers On Me. In 1983 bracht ze het album Wright Back at You uit, dat composities van Marlon Jackson van The Jackson 5 bevatte. In 1985 richtte Wright haar eigen label Miss B Records op en bracht het daaropvolgende jaar het album Sevens uit.
  
  In 1988 maakte ze furore als de eerste Afro-Amerikaanse vrouw die een gouden album kreeg bij haar eigen label, toen haar album Mother Wit (1987) de certificatie kreeg. Het album was bekend door de terugkerende hits After the Pain en No Pain, No Gain, dat voor de eerste keer in een decennium de top 20 haalde van de r&b-hitlijst.
  
  In 1990 had ze een hitduet met Grayson Hugh met de nieuwe versie van How 'Bout Us (1981) van Champaign en arrangeerde ze later de samenklank voor Coming Out of the Dark van Gloria Estefan, dat zich plaatste op nummer 1 in 1991. Ze ging verder met het uitbrengen van solomateriaal tijdens de jaren 1990. Haar album B-Attitudes (1994) bevatte een geremixt duet van Distant Lover van Marvin Gaye. Vanaf dan had ze verscheidene zelf-uitgebrachte opnamen, hoewel ze steeds met succes optrad als liveact.
  
  De jaren 2000 
  
  In 2001 werd het compilatiealbum The Very Best of Betty Wright uitgebracht, samen met Fit for a King, haar eerste studioalbum sinds meerdere jaren. In 2008 was Wright te horen op een nummer Playing with Fire van Lil Wayne, echter via een rechtszaak werd de song verwijderd van het online-album.
  
  In 2006 trad ze op bij de tv-show Making the Band, aangesteld door Sean Combs als zangcoach voor de nieuwe meidengroep Danity Kane. Ze adviseert nu jonge zangers en had zangproducties gedaan voor artiesten als Gloria Estefan, Jennifer Lopez en Joss Stone. Naast producenten als Steve Greenberg en Michael Mangini werd Wright in 2005 genomineerd voor een Grammy Award in de categorie «Best Popalbum» voor de productie van het album Mind Body & Soul van Joss Stone.
  
  Wright, Greenberg en Mangini produceerden ook de twee nummers The Hitter, een cover van Bruce Springsteen en More Than Memories, geschreven door Carla Thomas, op het album 24 Hours van Tom Jones. Het trio produceerde ook het debuutalbum van Diane Birch in 2009. In december 2010 kreeg Wright weer een nominatie voor de Grammy Award voor de song Go in de categorie «Best Traditional R&B Vocal Performance». In januari 2011 werd aangekondigd dat Wright haar eerste album zou uitbrengen na tien jaar. Het album Betty Wright: The Movie, werd toegeschreven aan Betty Wright & the Roots, geproduceerd door Wright en Ahmir 'Questlove' Thompson en werd uitgebracht in november 2011 bij Ms. B Records/S-Curve Records. Het album bevatte ook samenwerkingen met Joss Stone, Snoop Dogg, Lil Wayne en Lenny Williams. Het nummer Surrender van het album, werd in 2011 genomineerd voor een Grammy Award in de categorie «Best Traditional R&B Performance». Het nummer Grapes on a Vine van het album werd voor de eerste keer gezongen door de zangeres Lola op haar officiële site.
  
  Op oudejaarsdag 2011 trad ze op bij BBC Two bij de Jools's Annual Hootenanny Show, gesteund door het Jools Holland Rhythm & Blue Orchestra. Ze vertolkte haar singles Clean Up Woman en Shoorah! Shoorah! naast In the Middle of the Game (Don't Change the Play) van Betty Wright: The Movie.
  
  In 2019 trad ze op in Paradiso te Amsterdam.
  
  Persoonlijk 
  Wright was drie keer getrouwd en kreeg vijf kinderen, van wie één in 2005 op 21-jarige leeftijd werd doodgeschoten. Het nummer Dry Well werd aan hem opgedragen. 
  
  In mei 2020 overleed Wright op 66-jarige leeftijd, ze leed aan kanker.
  
  Samples 
  Veel van Wrights werken werden gesampled over de jaren door hiphop-, rock- en r&b-muzikanten. De riff van Clean Up Woman werd voortdurend gesampled door acts als Afrika Bambaataa, SWV, Mary J. Blige, Sublime en Chance the Rapper. Wrights eerste hit Girls Can't Do What Guys Do werd gesampled van Upgrade U van Beyonce. In 1992 liet Wright de producers achter I Wanna Seks You Up van Color Me Badd vervolgen, nadat deze eisten om de sample van haar live-versie te kunnen gebruiken zonder licentie en zonder toestemming en eisten ze licentiegelden. Wright won de rechtszaak en incasseerde 35% licentiegelden voor het schrijven van de song.
  
  Discografie
  
  Singles 
   1967: Good Lovin 1967: Mr. Lucky
   1968: Girls Can't Do What the Guys Do
   1968: He's Bad Bad Bad
   1968: The Best Girls Don't Always Win
   1969: After the Smoke Is Gone (met Steve Alaimo)
   1969: Soldier Boy
   1969: The Joy of Becoming a Woman
   1970: I Found That Guy
   1970: Pure Love
   1971: Clean Up Woman
   1971: I Love the Way You Love
   1972: Baby Sitter
   1972: If You Love Me Like You Say You Love Me
   1972: I'm Gettin' Tired Baby (b-kant van If You Love Me Like You Say You Love Me)
   1972: Is It You Girl
   1973: It's Hard to Stop (Doing Something When It's Good to You)
   1973: Let Me Be Your Lovemaker
   1974: It's Bad for Me to See You (origineel: Yvonne Fair, 1972)
   1974: Secretary
   1974: Shoorah! Shoorah! / Tonight Is the Night (origineel (a-kant): Frankie Miller, 1974)
   1975: Ooola La La
   1975: Slip and Do It
   1975: Where Is the Love? (Grammy (beste r&b-Song))
   1976: Everybody Was Rockin'''
   1976: If I Ever Do Wrong 1976: Life 1977: Man of Mine 1977: You Can't See for Lookin
   1978: Dance with Me (Peter Brown feat. Betty Wright)
   1978: No Tricks (Alice Cooper feat. Betty Wright)
   1978: Tonight Is the Night (Parts 1 & 2, live)
   1978: You Should Do It (Peter Brown feat. Betty Wright)
   1979: Lovin' Is Really My Game (origineel: Brainstorm, 1977)
   1979: My Love Is 1979: Thank You for the Many Things You've Done 1981: Goodbye You Hello Him 1981: What Are You Going to Do with It 1983: She's Older Now 1984: One Step Up, Two Steps Back 1986: Pain 1986: The Sun Don't Shine 1988: A Christmas to Remember 1988: After the Pain 1988: No Pain, No Gain 1989: From Pain to Joy 1989: Keep Love New 1989: Quiet Storm 1989: We Down 1990: Help Is on the Way 1990:	How 'Bout Us (met Grayson Hugh) soundtrack van de film True Love Origineel: Champaign, 1981
   1992: It's Crucial 1994: Distant Lover 1994:	For Love Alone 1997: Every Breath You Take 2007:	Baby (Angie Stone feat. Betty Wright)
   2013: In the Middle of the Game (Don't Change the Play) 2014: Clean Up Woman (Jim Sharp Edit)
   2016:	Holy Key (DJ Khaled feat. Big Sean, Kendrick Lamar en Betty Wright)
  
   Albums 
   1968: My First Time Around (Atco)
   1972:	I Love the Way You Love (Alston)
   1973:	Hard to Stop (Alston)
   1975: Danger High Voltage (Alston)
   1976: Explosion (Alston)
   1977: This Time It's Real (Alston)
   1978:	Betty Wright Live (Alston)
   1979:	Betty Travelin' in the Wright Circle (Alston)
   1981:	Betty Wright (Epic Records)
   1983:	Wright Back at You (Epic Records)
   1987: Sevens (Fantasy)
   1988:	Mother Wit (Ms. B)
   1989:	4U2NJOY (Ms. B)
   1990: Passion & ComPassion (Vision)
   1992: All the Way Live (Permanent)
   1993: B-Attitudes (Solar)
   1995: Distant Lover (Ms. B)
   1995: Hard Times Dance (Black Tiger)
   2001: Fit for a King (Vision)
   2011:	Betty Wright:The Movie (S-Curve / Ms. B) (met The Roots)
  
   Compilaties 
   1992: The Best of Betty Wright 1993: Greatest Hits 1994: The Best of Betty Wright: The TK Years 1999: Clean Up Woman and Other Hits 2000: The Very Best of Betty Wright 2002: The Essentials 2004: It's Hard to Stop 2007: The Platinum Collection''
  
  Amerikaans soulzanger