title: Alexander Calder
text: Alexander Calder (Lawnton, 22 juli 1898 – New York, 11 november 1976) was een invloedrijke Amerikaanse beeldhouwer die een grote bekendheid verwierf vanwege zijn innovatieve mobilen en monumentale publieke sculpturen. Hij introduceerde beweging, abstractie en surrealistische elementen in zijn werk en bracht daarmee vernieuwing in de kinetische kunst.
  
  Leven en werk 
  Alexander Calder stamde uit een beeldhouwersfamilie: zijn grootvader Alexander Milne Calder (afkomstig uit Schotland) heeft de 250 figuren van de Philadelphia City Hall in Philadelphia gebeeldhouwd en ook zijn vader, Alexander Stirling Calder, was een gerenommeerd beeldhouwer. 
  
  Alexander Calder begon als autodidact en vertrok in 1926 naar Parijs. Hier bezocht hij de Académie de la Grande Chaumière en leerde hij avant-gardistische tijdgenoten als Joan Miró, Hans Arp, Piet Mondriaan, Theo van Doesburg en Marcel Duchamp kennen.
  In 1929 ontmoette Calder tijdens een reis naar New York zijn toekomstige echtgenote, Louisa James, een achternicht van de schrijver Henry James. Zij trouwden in 1931.
  
  Uit een ontmoeting in 1930 met Piet Mondriaan in diens Parijse studio ontstonden zijn eerste mobiles, die ogenschijnlijk niet aan de wetten van de zwaartekracht onderworpen waren. Met deze mobiles werd hij uiteindelijk bekend en in 1931 had hij zijn eerste grote tentoonstelling in Parijs. Hij was lid van de kunstenaarsgroep Abstraction-Création, die invloed had op zijn ontwikkeling richting abstractie. In 1934 creëerde Calder zijn eerste voor de buitenruimte geconstrueerde mobile. Daarnaast maakte hij zijn eerste grote abstracte beeldhouwwerken. Deze noemde hij op aanraden van Arp "stabiles", om een onderscheid te maken met de mobiles. Voor hem was het belangrijk, daarin gestimuleerd door Marcel Duchamp en anderen, om abstractie en beweging te verbinden. Zo maakte hij naast mobiles, die door luchtcirculatie bewogen werden, door motoren aangedreven beelden. Een dergelijke "stabile" was Verbogen propeller, die vanaf 1970 werd geëxposeerd op het voormalige World Trade Center in New York. 
  
  Voor de Wereldtentoonstelling van 1937 in Parijs bouwde hij een kwikfontein ter herinnering aan de slachtoffers van de kwikmijnbouw. De fontein bevindt zich sinds 1976 in het museum Fundació Joan Miró in Barcelona. Ook heeft Calder sieraden vervaardigd.
  
  Calder wordt gerekend tot de belangrijkste vertegenwoordigers van de kinetische kunst. Het levenslange contact met zijn vriend Joan Miró beïnvloedde zijn kunstenaarschap.
  
  Lijst van werken in Europa
  
  België 
   The Dog (1958), beeldenpark Openluchtmuseum voor beeldhouwkunst Middelheim, Antwerpen
   The Whirling Ear (1957-1958), Kunstberg, Brussel (geplaatst sinds 1997)
  
  Denemarken 
   Slender Ribs (1963), beeldentuin van het Louisiana Museum, Humlebæk
   Little Janey Waney (1976), beeldentuin van het Louisiana Museum, Humlebæk
   Almost Snow Plow (1976), beeldentuin van het Louisiana Museum, Humlebæk
  
  Duitsland 
   Têtes et Queue (1965), Neue Nationalgalerie, Berlijn
   Les Triangles (1963), Museum Ostwall, Dortmund
   Hextopus (1955), Amerikaans consulaat, Frankfurt am Main
   Le Hallebardier (1971), Sprengel Museum Hannover, Hannover
   Pointes et Courbes (1970), Skulpturengarten Museum Abteiberg, Mönchengladbach
   Cinq Pics (1972), Museum Insel Hombroich, Neuss
   Crinkly avec disc rouge (1973), Schlossplatz, Stuttgart
  
  Frankrijk 
   Crinkly (1969), Île d'Or, Amboise
   Caliban (1964), Maison de la Culture de Bourges, Bourges
   Monsieur Loyal (Mr. Loyal) (1967), beeldenpark, Musée de Grenoble, Grenoble
   Trois pics (Three Peaks) (1967), Station Grenoble, Grenoble
   Stabile-mobile (1970), Théâtre National de Nice/Musée d'Art Moderne et d'Art Contemporain, Nice
   L'araignée rouge (The Red Spider) (1976), Place de la Défense, La Défense, Courbevoie
   Nageoire (Fin) (1964), Musée National d'Art Moderne, Centre Georges Pompidou, Parijs
   La Spirale (1958), UNESCO, Parijs
   Les ailes brisées (The Broken Wings) (1967), Saint Exupéry College, Perpignan
   Totem-Saché (1974), Saché
   Les trois ailes (The Three Wings) (1963), Musée d'art Moderne, Saint-Étienne
   Les Renforts (The Reinforcements) (1963), Fondation Maeght, Saint-Paul-de-Vence
   Empennage (Airplane Tail) (1953), Fondation Maeght, Saint-Paul-de-Vence
   onbekend, donjon de Vez (The Keep of Vez), Vez
   Guillotine pour huit (Guillotine for Eight) (1963), Lille Métropole Museum voor Moderne kunst, Hedendaagse kunst en Art brut, Villeneuve-d'Ascq
   Reims croix du sud (Southern Cross of Reims) (1969), Lille Métropole Museum voor Moderne kunst, Hedendaagse kunst en Art brut, Villeneuve-d'Ascq
  
  Italië 
   Teodelapio (1962), Piazzale Giovanni Polvani, Spoleto
   Sabot (1963), Sculpture Garden, Peggy Guggenheim Collection, Venetië
  
  Ierland 
   Cactus provisoire (1967), Trinity College, Dublin
  
  Nederland 
   Le Tamanoir (1963), deelgemeente Hoogvliet, Rotterdam - onderdeel van de Internationale Beelden Collectie
  
  Portugal 
   Untitled (1968), Centro Cultural de Belém, Lissabon
  
  Spanje 
   Quatre ailes (Four Wings) (1972), Fundació Joan Miró, Barcelona
   onbekend, Central Patio, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madrid
  
  Zweden 
   Three Wings (1963), Göteborg
   The Four Elements (1938/1961), Moderna Museet, Stockholm
  
  Tentoonstellingen (selectie)
  
   1965 - internationale beeldententoonstelling bij honderdjarig bestaan Vondelpark, Amsterdam
   1972 - Sieraad 1900-1972, De Zonnehof, Amersfoort
   2000 - Het versierde ego, het kunstjuweel in de 20ste eeuw, Koningin Fabiolazaal, Antwerpen
   2012 - Alexander Calder - De grote ontdekking, Gemeentemuseum Den Haag in Den Haag
   2013 - Alexander Calder - Avantgarde in Bewegung, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf
   2014 - Alexander Calder, Rijksmuseumtuinen Rijksmuseum Amsterdam
  
  Foto's
  
  Literatuur 
   Jacob Baal-Teshuva: Alexander Calder 1898 - 1976. Verlag Taschen, Keulen 2002, 
   Besten, L. den (2011) On Jewellery, A Compendium of international contemporary art jewellery. Stuttgart: Arnoldsche Art Publishers. 
   Pedro E. Guerrero: Calder at Home. The Joyous Environment of Alexander Calder. Stewart, Tabori & Chang, New York 1998 
   Marla Prather: Alexander Calder 1898 - 1976. National Gallery of Art, Washington D.C. 1998 
   Margaret Calder Hayes: Three Alexander Calders: A Family Memoir. Paul S. Eriksson, 1977, 
   Alexander Calder: An Autobiography With Pictures. Harper Collins. 
   Walgrave, J. (2000) Het versierde ego, het kunstjuweel in de 20ste eeuw. Antwerpen: Danny Toelen.
  
  Zie ook 
   Lijst van Amerikaanse beeldhouwers
  
  Externe links 
   Calder Foundation
   Alexander Calder op Artcyclopedia
  
  Amerikaans beeldhouwer
  Abstracte kunst
  Moderne kunst
  Amerikaans sieraadontwerper