title: Pantserjuffers (geslacht)
text: Lestes is een geslacht van libellen (Odonata) uit de familie van de pantserjuffers (Lestidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1815 voorgesteld door William Elford Leach. Leach wees geen typesoort aan en noemde geen namen van soorten die hij in het geslacht plaatste. In 1890 wees William Forsell Kirby Agrion sponsa Hansemann, 1823 als type aan.
  
  De soorten in dit geslacht houden in rust hun vleugels half uitgespreid, onder een hoek van ongeveer 90 graden ten opzichte van elkaar. Vrijwel alle andere juffers houden hun vleugels in rust ongeveer tegen elkaar.
  
  Soorten
  Lestes omvat ruim 80 soorten: De Nederlandstalige namen zijn, voor zover niet voorkomend in het Nederlands Soortenregister, ontleend aan Libellen van Europa.
   Lestes alacer Hagen, 1861
   Lestes alfonsoi González & Novelo, 2001
   Lestes amicus Martin, 1910
   Lestes angularis Fraser, 1929
   Lestes apollinaris Navás, 1934
   Lestes auripennis Fraser, 1955
   Lestes auritus Hagen, 1862
   Lestes australis Walker, 1952
   Lestes barbarus (Fabricius, 1798) – Zwervende pantserjuffer
   Lestes basidens Belle, 1997
   Lestes bipupillatus Calvert, 1909
   Lestes concinnus Hagen, 1862
   Lestes congener Hagen, 1861
   Lestes curvatus Belle, 1997
   Lestes debellardi De Marmels, 1992
   Lestes dichrostigma Calvert, 1909
   Lestes disjunctus Selys, 1862
   Lestes dissimulans Fraser, 1955
   Lestes dorothea Fraser, 1924
   Lestes dryas Kirby, 1890 – Tangpantserjuffer
   Lestes elatus Hagen, 1862
   Lestes eurinus Say, 1840
   Lestes falcifer Sjöstedt, 1918
   Lestes fernandoi Costa, De Souza & Muzón, 2006
   Lestes forcipatus Rambur, 1842
   Lestes forficula Rambur, 1842
   Lestes garoensis Lahiri, 1987
   Lestes helix Ris, 1918
   Lestes henshawi Calvert, 1907
   Lestes ictericus Gerstäcker, 1869
   Lestes inaequalis Walsh, 1862
   Lestes japonicus Selys, 1883
   Lestes jerrelli Tennessen, 1997
   Lestes jurzitzai Muzón, 1994
   Lestes macrostigma (Eversmann, 1836) – Grote pantserjuffer
   Lestes malabaricus Fraser, 1929
   Lestes malaisei Schmidt, 1964
   Lestes minutus Selys, 1862
   Lestes nigriceps Fraser, 1924
   Lestes nodalis Selys, 1891
   Lestes numidicus Samraoui, Weekers & Dumont, 2003 – Late pantserjuffer
   Lestes ochraceus Selys, 1862
   Lestes pallidus Rambur, 1842
   Lestes patricia Fraser, 1924
   Lestes paulistus Calvert, 1909
   Lestes pictus Hagen in Selys, 1862
   Lestes pinheyi Fraser, 1955
   Lestes plagiatus (Burmeister, 1839)
   Lestes praecellens Lieftinck, 1937
   Lestes praemorsus Hagen in Selys, 1862
   Lestes praevius Lieftinck, 1940
   Lestes pruinescens Martin, 1910
   Lestes quadristriatus Calvert, 1909
   Lestes quercifolius Selys, 1878
   Lestes rectangularis Say, 1840
   Lestes regulatus Martin, 1910
   Lestes scalaris Gundlach, 1888
   Lestes secula May, 1993
   Lestes sigma Calvert, 1901
   Lestes silvaticus (Schmidt, 1951)
   Lestes simplex Hagen, 1861
   Lestes simulatrix McLachlan, 1895
   Lestes spatula Fraser, 1946
   Lestes sponsa (Hansemann, 1823) – Gewone pantserjuffer
   Lestes spumarius Hagen, 1862
   Lestes sternalis Navás, 1930
   Lestes stultus Hagen, 1861
   Lestes temporalis Selys, 1883
   Lestes tenuatus Rambur, 1842
   Lestes tikalus Kormoondy, 1959
   Lestes trichonus Belle, 1997
   Lestes tricolor Erichson, 1848
   Lestes tridens McLachlan, 1895
   Lestes uncifer Karsch, 1899
   Lestes undulatus Say, 1840
   Lestes unguiculatus Hagen, 1861
   Lestes urubamba Kennedy, 1942
   Lestes vidua Hagen, 1861
   Lestes vigilax Hagen, 1862
   Lestes virens (Charpentier, 1825) – Tengere pantserjuffer
   Lestes virgatus (Burmeister, 1839)
   Lestes viridulus Rambur, 1842
  
  Niet meer in dit geslacht, of gesynonymiseerd 
   Lestes albicaudus nu: Indolestes albicaudus (McLachlan, 1895)
   Lestes analis nu: Austrolestes analis (Rambur, 1842)
   Lestes annulosus nu: Austrolestes annulosus (Selys, 1862)
   Lestes aridus nu: Austrolestes aridus (Tillyard, 1908)
   Lestes bellax nu: Indolestes bellax (Lieftinck, 1930)
   Lestes bilineatus nu: Indolestes bilineatus (Selys, 1891)
   Lestes cyaneus nu: Indolestes cyaneus (Selys, 1862)
   Lestes dajakanus nu: Indolestes dajakanus (Lieftinck, 1948)
   Lestes divisus nu: Indolestes divisus (Hagen, 1862)
   Lestes exoletus nu: Archilestes exoletus (Hagen, 1862)
   Lestes extraneus nu: Indolestes extraneus (Needham, 1930)
   Lestes gracilis nu: Indolestes gracilis (Hagen, 1862)
   Lestes grandis nu: Archilestes grandis (Rambur, 1842)
   Lestes io nu: Austrolestes io (Selys, 1862)
   Lestes leda nu: Austrolestes leda (Selys, 1862)
   Lestes lundquisti nu: Indolestes lundquisti (Lieftinck, 1949)
   Lestes luxatus nu: Indolestes luxatus (Lieftinck, 1932)
   Lestes lygisticercus nu: Indolestes lygisticercus (Lieftinck, 1932)
   Lestes orientalis nu: Sinhalestes orientalis (Hagen, 1862)
   Lestes parvidens nu: Chalcolestes parvidens (Artobolevskii, 1929) – Oostelijke houtpantserjuffer
   Lestes platystylus nu: Platylestes platystylus (Rambur, 1842)
   Lestes psyche nu: Austrolestes psyche (Hagen, 1862)
   Lestes risi nu: Indolestes risi (Van der Weele, 1909)
   Lestes tenuissimus nu: Indolestes tenuissimus (Tillyard, 1906)
   Lestes trinitatis nu: Hypolestes trinitatis (Gundlach, 1888)
   Lestes umbrinus Selys, 1891, zie Lestes concinnus Hagen, 1862
   Lestes viridis nu: Chalcolestes viridis (Vanderlinden, 1825) – Houtpantserjuffer
   Lestes wallacei nu: Orolestes wallacei (Kirby, 1889)
  
  Determineertabellen voor pantserjuffers van de Benelux 
  In deze tabellen wordt ook de niet langer in het geslacht Lestes geplaatste houtpantserjuffer (Chalcolestes viridis) meegenomen.
  
  Uitgekleurde mannetjes
  Gewone pantserjuffer en tangpantserjuffer hebben lange onderste achterlijfsaanhangsels, dus vier lange aanhangsels. Bij de andere soorten zijn de onderste aanhangsels kort, dus zie je maar twee lange aanhangsels.
  1 Zwervende pantserjuffer: pterostigma voor de helft tot tweederde bruin, verder wittig; achterlijf nooit met blauwe berijping + achterzijde kop altijd licht van kleur.
  2 Houtpantserjuffer: pterostigma gelig tot lichtbruin; achterlijf nooit met blauwe berijping + achterzijde kop donker; op de zijkant van het borststuk een donker 'schiereilandje' of 'doorntje'. (Let op of het lichte pterostigma niet betekent dat het een jong mannetje betreft.)
  3 Tengere pantserjuffer: blauwe berijping op segment 9-10 en segment 1, rest onberijpt; pterostigma bruin tot donkerbruin met meestal lichte zomen + achterhoofd altijd licht.
  4 Tangpantserjuffer: blauwe berijping op segment 9-10 en meestal ook vaag op 8, bovendien op 1 en voor twee derde op de rug van segment 2; pterostigma donkerbruin tot zwart met vaak lichte zijaders + achterhoofd altijd donker of berijpt; stevige soort.
  5 Gewone pantserjuffer: blauwe berijping op segment 9-10 en meestal niet op 8, bovendien op 1 en meestal op de hele rug van segment 2; pterostigma donkerbruin tot zwart met soms lichte zijaders + achterhoofd altijd donker of berijpt, minder stevige soort. (Let op als segment 2 niet geheel berijpt is: scherp begrensd groen of bronskleurig rechthoekje is tangpantserjuffer, vager begrensd en/of minder duidelijk rechthoekig betekent gewone pantserjuffer.)
  
  Jonge mannetjes
  Een donker achterhoofd betekent dat het geen zwervende of tengere pantserjuffer is, een licht achterhoofd kan alle soorten betreffen.
  1 Gewone pantserjuffer: vier lange aanhangsels + weinig groen op het halsschildje + weinig groen op het heupschildje; lichte delen beetje oranje-achtig.
  2 Tangpantserjuffer: vier lange aanhangsels + vrij veel groen op het halsschildje + veel groen op het heupschildje; vaak een 'schiereilandje' of 'doorntje' op de zijkant van het borststuk; lichte delen wittig of gelig.
  3 Houtpantserjuffer: altijd op de zijkant van het borststuk een donker 'schiereilandje' of 'doorntje'.
  4 Zwervende pantserjuffer: weinig groen op het halsschildje + weinig groen op het heupschildje.
  5 Tengere pantserjuffer: vrij veel groen op het halsschildje + veel groen op het heupschildje.
  
  Vrouwtjes
  Jonge dieren hebben allemaal lichte pterostigma's, let dan op de andere kenmerken. Een donker achterhoofd betekent dat het geen zwervende of tengere pantserjuffer is, een licht achterhoofd kan alle soorten betreffen.
  1 Zwervende pantserjuffer: pterostigma voor de helft tot tweederde bruin, verder wittig; achterzijde kop altijd licht van kleur + weinig groen op het halsschildje + weinig groen op het heupschildje.
  2 Tengere pantserjuffer: pterostigma bruin tot donkerbruin met meestal lichte zomen + achterhoofd altijd licht + vrij veel groen op het halsschildje + veel groen op het heupschildje.
  3 Houtpantserjuffer: pterostigma wittig tot lichtbruin; altijd op de zijkant van het borststuk een donker 'schiereilandje' of 'doorntje'. (Let op of het lichte pterostigma niet betekent dat het een jong dier van een andere soort betreft.)
  4 Tangpantserjuffer: zeer fors legapparaat + vrij veel groen op het halsschildje + veel groen op het heupschildje; vaak een 'schiereilandje' of 'doorntje' op de zijkant van het borststuk;
  5 Gewone pantserjuffer: fors legapparaat + weinig groen op het halsschildje + weinig op het heupschildje
  Toelichting. Deze determinatietabellen gelden voor Nederland en België. Als de kenmerken bij stap 1 niet opgaan gaat men naar stap 2. Bij elke stap staat tussen puntkomma's een uniek kenmerk (voor die stap en volgende stappen) of een unieke combinatie van kenmerken (met plusteken). Elk van die unieke dingen is op zich voldoende voor de determinatie, maar het is verstandig ook de overige unieke dingen te bekijken. Tussen haakjes staan kenmerken die juist niet mogen kloppen. Foto's maken vaak meer duidelijk dan woorden, bekijk daarom onderstaande foto's of klik door naar de soorten.
  
  Pantserjuffers