title: Proosdij van Sint-Jan
text: De Proosdij van Sint-Jan was een proosdij die verbonden was aan de kapittelkerk van Sint-Jan te Utrecht.
  
  De proost stond oorspronkelijk aan het hoofd van een seculier kapittel. Met het proostambt in het middeleeuwse bisdom Utrecht was het ambt van aartsdiaken verbonden. De proost had daardoor veel macht en was ook veel afwezig in verband met zijn taken. 
  
  Tussen 1150 en 1250 ontwikkelde zich in de bisdommen van het Heilige Roomse Rijk een nieuwe situatie: de proost verloor zitting en stemrecht in het kapittel, dat onder leiding van de deken kwam te staan. Hiermee gepaard ging een scheiding van de bezittingen in proosdij goederen en kapittelgoederen.
  
  De proost werd aanvankelijk door het kapittel gekozen, maar later wist de paus zich van het benoemingsrecht meester te maken. 
  
  Na de reformatie beschouwden de Staten van Utrecht zich als opvolger van de paus en benoemden zij vanaf 1595 een gereformeerde proost. Na de Bataafse Revolutie van 1795 werden de heerlijkheden en gerechten vervangen door gemeenten en verloor de proosdij zijn publieke functie. De laatste resten van de proosdij verdwenen bij de opheffing van de Utrechtse kapittels in 1811 door Napoleon.
  
  Bezittingen
  De bezittingen van de proosdij bestonden onder meer uit:
  1. De Proosdijlanden in de Ronde Venen. De proost bezat hier de hoge rechtsmacht, die hij uitoefende vanuit zijn kasteel in Mijdrecht. Onder deze Proosdijlanden vielen de gerechten:
   Mijdrecht
   Thamen
   Wilnis en Westveen
   Uithoorn, Kudelstaart, Blokland en Kromme Meijert
  2. De hoge heerlijkheid Achttienhoven
  3. Het gerecht Roode Brug in de Stadsvrijheid van Utrecht
  4. Het minigerecht Slagmaten-Sint Jan, een enclave in het gebied van Bunnik.
  
  Lijst van proosten
  1264-1291: Willem van Amstel
  1383-1422: Arnold van Tricht
  1422-1465: Diderik van Wassenaer
  1465-1471: Henrick Daelman
  1471-1489: Johan Nijs
  1489-1492: Willem Calagranus
  1492-1496: Gijsbert van Stoutenborch
  1496-1504: Steven van Rumelaer
  1506-1535: Johan Ingenwinkel
  1535-1542: Albert Pigge
  1542-1562: Carel Perrenot
  1562-1594: Bucho van Montisima
  1596-1633: Johan van Renesse van der Aa
  1633-1648: Johan Albert van Solms-Braunfels
  1648-1693: Hendrik Trajectinus van Solms-Braunfels
  1693-1706: vrucht gebruik door zijn weduwe
  1706-1728: Kornelis Beerninck
  1728-1767: Anthonij Pieter van Dishoeck
  1767-1770: Willem Lodewijk Karel van Nassau-Weilburg
  1770-1795: Frederik Willem van Nassau-Weilburg
  
  Literatuur
   Doeleman, Frits (1982) De heerschappij van de proost van Sint Jan in de middeleeuwen, 1085-1594 : een rechtshistorische studie van de institutionele aard van een hoge heerlijkheid in het veen van Wilnis, Mijdrecht, Tamen, Kudelstaart en Zevenhoven, in het grensgebied van Holland en het Nedersticht, alsmede in Achttienhoven. Zutphen : De Walburg Pers. Proefschrift, Utrecht. 
  
  Sint-Jan
  Geschiedenis van Utrecht