title: Prinsbisdom Chur
text: Het prinsbisdom Chur was een tot de Zwabische Kreits behorend prinsbisdom binnen het Heilige Roomse Rijk.
  
  In 451 werd de eerste bisschop van Chur vermeld. Het bisdom behoorde toen bij de kerkprovincie Milaan. In 799/806 werd het graafschap Chur gescheiden van het bisdom, waardoor de wereldlijke rechten verloren gingen. In 843 werd het bisdom bij de kerkprovincie Mainz gevoegd. In 952/5 werd de tweede helft van de stad Chur verworven en in 960 Bergell. In 1055 kwam de rijksvoogdij en het halsgerecht aan de bisschop, een belangrijke stap voor het vormen van een vorstendom. In 1089 werd de bisschop graaf in Raetien. Oberengadin en Chiavenna (Duits: Cläven) werden in 1139 verworven. Sinds 1170 was de bisschop rijksvorst.
  
  In de 12e eeuw bestond het prinsbisdom uit:
   de dalschappen: Vier Dörfer, Bergell, Oberhalbstein, Oberengadin, Domleschg en Münstertal
   de lage rechtspraak in Unterengadin en Vintschgau
   Bormio(=Worms), Bivio on Stalla en Poschiavo
  
  Verdere uitbreidingen waren: Räms en Oberhalbstein (1258), Aspermont (1275), Greifenstein en Bergün (1394), Trimmis (1400),
  Obervatz en Schams (1456), Heintzenberg en Vals (1475), 1483: Gruob, Flims, Lugnetz en Ilantz (1483).
  
  Al met al omvatte het wereldlijke gebied van de bisschop van Chur in Zwitserland grote delen van het huidige Graubünden, Chiavenna, Bormio en de Vinschgau.
  
  Al in de 14e eeuw gingen de graafschappen van Chiavenna en Bormio verloren aan de hertog van Milaan. De Vinschgau kwam feitelijk onder controle van de graaf van Tirol. De bisschop zelf dreigde onder Habsburgse controle te komen.
  
  De stad Chur, het domkapittel en de boeren uit de omliggende dalen vormden daartegen in 1367 de Gotteshausbund (Bond van Gods Huis). Onder soortgelijke omstandigheden ontstond in 1395 de Grauer Bund (Grijze Bond) in het westen in het bisdom Disentis. In 1436 ontstond in Noord Raetië Zehngerichtenbund (Bond van de Tien Rechtsgebieden). In 1450 sloten de drie bonden zich aaneen als de Drei Bünde. De Drei Bünde werd tot 1798 beschouwd als een vrijstaat.
  
  In 1524/6 verloor de bisschop de wereldlijke rechten in de stad Chur, die daarmee de facto een vrije rijksstad werd. In 1717 werd de heerlijkheid Grossenengstingen met het bezit in Honau verkocht aan de abdij Zwiefalten. Op 15 maart 1798 verloor de bisschop zijn rechten die bij de landshoogheid hoorden.
  
  In 1801 gingen de laatste rechten van de bisschop verloren, en werden deze overgedragen aan Graubünden. De historische staat moet worden onderscheiden van het rooms-katholieke bisdom Chur dat nog steeds bestaat, zelfs als de bisschop tot de ontmanteling van het prinsbisdom dezelfde man was.
  
  Regenten
   800- 820: Remigius
   820- 833: Victor II
   833- 844: Wernhar II (Warin)
   844- 849: Gerbrach ?
   844/9-879:Hessi
   879- 887: Rudhar
   887- 914: Dietholf
   914- 949: Waldo I
   949- 968: Hartbert
   969- 995: Hildbold
   995-1002: Waldo II
   1002-1026: Ulrich I van Lenzburg
   1026-1039: Hartmann I van Rapperschwyl
   1039-1070: Dietmar van Montfort
   1070-1078: Hendrik I van Montfort
   1079-1088: Norbert van Hohenwart
   1089-1095: Ulrich II van Tarasp
   1095-1122: Wido
   1122 1150: Koenraad I van Bibereck
   1150-1160: Sankt Adelgod (Berber/Urber)
   1160-1170: Egino van Ehrenfels
   1170-1179: Ulrich III van Tägerfelden (abt van Sankt Gallen)
   1179-1180: Bruno van Ehrenfels (abt van Räzüns ?)
   1180-1193: Hendrik II van Arbon
   1194-1200: Arnold I van Mätsch
   1200-1209: Reginhar
   1209-1209: Walther
   1210-1221: Arnold II van Mätsch
   1221-1222: Hendrik III van Realt
   1221-1222: Albrecht van Güttingen
   1222-1226: Rudolf van Güttingen
   1226-1233: Berchtold I van Helfenstein
   1233-1237: Ulrich IV van Kyburg
   1237-1251: Volkhard van Neuenburg
   1251-1272: Hendrik IV van Montfort
   1272-1282: Koenraad II van Belmont
   1282-1290: Frederik I van Montfort
   1290-1298: Berchtold II van Heiligenberg
   1298-1298: Hugo van Montfort
   1298-1321: Siegfried van Geilenhausen
   1321-1324: Rudolf II van Montfort (1322-1333: bisschop van Konstanz; 1330-1333: abt van Sankt Gallen)
   1324-1325: Herman van Eschenbach (1324-1325: abt van Pfäfers)
   1325-1331: Johan I van Pfeffenhardt
   1331-1355: Ulrich V van Lenzburg
   1355-1368: Peter I Jelito (1372-1381: aartsbisschop van Maagdenburg; 1381-1387: bisschop van Olmütz)
   1368-1376: Frederik II van Mentzingen (1376-1396: bisschop van Brixen)
   1376-1388: Johan II van Lenzburg
   1388-1390: Bartholomaeus
   1390-1416: Hartman II van Werdenberg-Sargans
   1416-1417: Johan III Habundi/Ambundi (1318-1324: aartsbisschop van Riga)
   1417-1440: Johan IV Naso
   1440-1441: Koenraad III van Rechberg
   1441-1452: Hendrik V van Hewen (administrator; 1436-1462: bisschop van Konstanz)
   1453-1458: Leonhard Wissmayer
   1458-1491: Ortlieb van Brandis
   1491-1503: Hendrik VI van Hewen
   1503-1541: Paul Ziegler van Ziegelberg
   1541-1548: Lucius Yter
   1548-1565: Thomas van Planta
   1565-1581: Beatus van Porta
   1581-1601: Peter II Rascher
   1602-1627: Johan V Flugi van Aspermont
   1627-1635: Joseph Mohr
   1636-1661: Johan VI Flugi van Aspermont
   1661-1692: Ulrich VI van Monte
   1692-1728: Ulrich VII van Federspiel
   1728-1754: Joseph Benedict van Rost
   1755-1777: Johann Anton van Federspiel
   1777-1793: Dionysius van Rost
   1794-1833: Karl Rudolf Buol van Schauenstein
  
  Zie ook
   Geschiedenis van Graubünden
  
  Chur
  Geschiedenis van Graubünden
  Chur
  Geschiedenis van Tirol
  Chur
  Chur