title: Zigeunerlieder (Brahms)
text: De Zigeunerlieder op. 103 en op. 112, 3-6 zijn een liederencyclus voor vier zangstemmen en klavier van Johannes Brahms. De teksten zijn Hongaarse volksliederen hertaald naar het Duits door Hugo Conrat (Cohn), * 2 juni 1845, Breslau – † 22 maart 1906, Berlijn, een bekende van Brahms uit het Weense milieu. De eigenlijke vertaling komt echter van de Hongaarse oppas van de familie Conrat.
  
  Geschiedenis 
  
  De eerste elf Zigeunerlieder, die in een welgekozen volgorde begrepen moeten worden, zoals in een verhaal, aldus Brahms, werden door Brahms op muziek gezet ofwel in Thun in de zomer van 1887 ofwel in de winter 1887/88 in de trein tijdens oponthoud in Boedapest. Er volgden daarna nog vier Lieder in 1891 die samen met de zangkwartetten Sehnsucht en Nächtens (tekst: Franz Theodor Kugler) als op. 112 gepubliceerd. Deze staan inhoudelijk los van de Zigeunerlieder.
  
  De Zigeunerlieder kunnen in het werk van Brahms gezien worden als enerzijds de vocale tegenhanger van de Hongaarse dansen en anderzijds als de exotische tegenhanger van de Liebeslieder-Walzer op. 52 en 65. De cyclus dankt zijn populariteit aan de grote interesse voor de volksmuziek in de 19de eeuw. Ten onrechte werd zigeunermuziek toen grotendeels gelijkgesteld met Hongaarse volksmuziek.
  
  De eerste opvoering van de Lieder op. 103 vond plaats op 31 oktober 1888 in Berlijn. De cyclus was van bij het begin een groot succes, maar voor Brahms gingen de voorstellingen toch gepaard met enig ongenoegen: de Lieder waren door Brahms eigenlijk als solokwartetten geconcipieerd in het kader van kamermuziek. Toch zijn deze Lieder zeer geschikt voor uitvoering door (kleine) koren, wat in de meeste hedendaagse uitvoeringen dan ook meestal de regel is. Opnames zijn hoofdzakelijk te vinden in solo-bezetting.
  
  De liederen 
  
  Zigeunerlieder, op. 103
   He, Zigeuner, greife in die Saiten
   Hochgetürmte Rimaflut
   Wißt ihr, wann mein Kindchen
   Lieber Gott, du weißt
   Brauner Bursche führt zum Tanze
   Röslein dreie in der Reihe
   Kommt dir manchmal in den Sinn
   Horch, der Wind klagt in den Zweigen
   Weit und breit schaut niemand mich an
   Mond verhüllt sein Angesicht
   Rote Abendwolken ziehn
  
  Vier Zigeunerlieder, op. 112
   3. Himmel strahlt so helle
   4. Rote Rosenknospen künden
   5. Brennessel steht an Weges Rand
   6. Liebe Schwalbe, kleine Schwalbe
  
  Zie ook 
   Oeuvre van Johannes Brahms
  
  Literatuur 
   Hans Gebhard (Hrsg.): Harenberg Chormusikführer. Harenberg, Dortmund 1999, ISBN 3-611-00817-6
  
  Externe links 
   Zigeunerlieder: MIDI/MP3-Format, met oefenbestanden voor koorzangers
  
  Compositie van Johannes Brahms
  Liederencyclus