title: Sjamaan
text: Een sjamaan, vrouwelijk sjamanka, is een soort priester en ziener die in zijn of haar gemeenschap de communicatie met de geestenwereld verzekert en magie aanwendt om zieken te genezen, voorspellingen te doen en gebeurtenissen onder controle te brengen. De methode die daarvoor gebruikt wordt is het opwekken van een toestand van trance of andere bewustzijnsverandering. Hoewel er diverse lokale verschillen zijn, treedt men gewoonlijk op als bemiddelaar tussen de geesten van overleden voorouders en leden van de gemeenschap. Een verwant begrip is medicijnman, die een vergelijkbare functie heeft bij de oorspronkelijke (Indiaanse) volkeren van Noord-Amerika.
  
  Het voornaamste verschil tussen sjamanen uit Siberië en medicijnmannen en -vrouwen bij de Amerikaans-Indiaanse volkeren uit Noord-Amerika is dat de eersten direct in contact met de geestenwereld treden door een extatische vorm van uittreding, terwijl de tweede groep (soms) op indirecte wijze de geestenwereld benadert middels bepaalde ceremonieën en rituelen.
  
  Ook de Jakoeten kennen een sjamaan.
  
  Etymologie 
  Het woord sjamaan komt uit het Siberische Evenks en betekent letterlijk: (hij of zij) die weet. Het begrip is door westerse antropologen en aanhangers van New Age abusievelijk gebruikt om de medicijnmannen van de Amerikaans-Indiaanse volkeren aan te duiden. Het gebruik van de term sjamaan voor medicijnman of -vrouw wordt door velen van hen als beledigend opgevat, omdat het begrip geheel voorbijgaat aan hun eigen cultuur.
  
  Rol  
  De voornaamste rol van de sjamaan is medische zorg te verstrekken en het voorzien in andere communautaire behoeften tijdens crisistijden door gebruik te maken van bovennatuurlijke middelen. De sjamaan communiceert op directe wijze met entiteiten op het "geestelijke vlak" om hulp aan hen te vragen om de behoeften van hun gemeenschappen te dienen. Zowel mannen als vrouwen kunnen sjamaan zijn, afhankelijk van culturele traditie.
  
  Methodes en technieken 
  Een sjamaan gebruikt verschillende methodes, technieken, (systematische manieren en handelingen) en (hulp)middelen, om tot uittreding (extase) of bewustzijnsverandering te komen. De bewustzijnsverandering heeft tot doel in contact te treden met de 'niet-alledaagse werkelijkheid' of de wereld van de geest om zodoende de axis mundi (de wereldas) te kunnen bereizen en met andere geesten in contact te treden. Zo kan er kennis en kracht vanuit andere werelden aangevoerd worden. De methodes en technieken zijn divers en vaak worden er meerdere tegelijk gebruikt. De meest gebruikte (hulp)middelen en methodes staan in onderstaand overzicht.
  
  Afbeeldingen
  
  Trivia 
  De Evenken (Toengoezen) nabij de Amoer beschouwden Mamaldi en Khadau als het eerste mensenpaar, de ouders van de eerste sjamaan. Khadou schiep de zielen en Mamaldi blies ze leven in.
  
  Zie ook 
   Völva
   Grímnismál
   Danoje
   Handoplegging
  
  Literatuur 
   Clottes, Jean en David Lewis-Williams, Les Chamanes de la préhistoire. Transe et magie dans les grottes ornées. Texte intégral, polémique et réponses, 2001. 
   Harner, Michael, The Way of the Shaman. A Guide to Power and Healing. New York, 1980
   Kalweit, Holger, De wereld van de sjamaan. Ontdekkingsreis in het onbekende landschap van de ziel. Met een voorwoord van Elisabeth Kübler-Ross. Utrecht/Antwerpen, 1990
   Hartzema, Robert, Sjamanisme – Het genezende evenwicht. Een universele benadering van ziekte en genezing. Amsterdam, 1983 (Karnak)
   Halifax, Joan, Shaman – The Wounded Healer. Londen, 1982 (Thames & Hudson)
   Uccusic, Paul, De sjamaan in ons – een handboek. Deventer, 1993 (Ankh-Hermes)
   Neckebrouck, Valeer, Beelden van de sjamaan: een inleiding tot de studie van het sjamanisme. Leuven: Davidsfonds, 2003
   Rosenbohm, Alexandra (red.), Wat bezielt de sjamaan?: genezing - extase - kunst. Amsterdam: Koninklijk Instituut voor de Tropen, 1997
  
  Voetnoten 
  
  Sjamanisme