title: Clavier-Übung
text: Johann Sebastian Bach koos de naam Clavier-Übung voor een verzameling klavierwerken in navolging van Johann Kuhnau, die in 1689 zijn Neue Clavier-Übung, een verzameling van zeven klaviersuites, uitbracht. In 1692 bracht Kuhnau een tweede deel uit. Bach stelde vier van deze 'klavieroefeningen' samen, met muziek voor klavecimbel en orgel. In tegenstelling tot wat de naam zou kunnen doen vermoeden gaat het bij Bach niet – overigens ook niet bij Kuhnau - om eenvoudige oefenstukjes voor beginners of lesboeken of –boekjes. Bachs vier verzamelingen, waarvan overigens alleen de eerste drie genummerd zijn, stellen hoge tot zeer hoge eisen aan de technische en muzikale kwaliteiten van de uitvoerder. 
  
  De vier delen bestaan uit:
  
  Clavier-Übung I (1726-1731): de zes partita's, BWV 825-830. De titelpagina vermeldt:
  
  C l a v i r · Ü b u n g
  bestehend in
  Praeludien, Allemanden, Couranten, Sarabanden, Giguen,
  Menuetten, und andern Galanterien,
  Denen Liebhabern zur Gemüths Ergoetzung verfertigt von
  JOHANN SEBASTIAN BACH
  Hochfürstl: Sächsisch-Weisenfelsischen würklichen Capellmeistern
  und
  Directore Chori Musici Lipsiensis.
  OPUS 1.
  In Verlegung des Autoris.
  1731
  
  Clavier-Übung II (1735): het Italiaans concert ('Concerto nach italienischen Gusto'), BWV 971, en de Ouverture in de Franse stijl (Ouverture nach französischer Art), BWV 831. De titelpagina uit 1735 kondigt aan: 
  
  Zweyter Theil
  der
  C l a v i e r U b u n g
  bestehend in
  einem C o n c e r t o nach Italiaenischen Gusto
  und
  einer O v e r t u r e nach Französischer Art,
  vor ein
  Clavicÿmbel mit zweÿen
  Manualen.
  Denen Liebhabern zur Gemüths-Ergötzung verfertiget
  von
  Johann Sebastian Bach
  Hochfürstl: Saechßl: Weißenfelßl: Capellmeistern
  und
  Directore Chori Musici Lipsiensis.
  in Verlegung
  Christoph Weigel Junioris.
   =
  
  eveneens enkele merkwaardige spellingsmomenten ingesloten.
  
  Clavier-Übung III (1739): 'Deutsche Orgel-Messe', liturgische orgelmuziek, BWV 552i/ii, BWV 669-689 en BWV 802-805. De titelpagina vermeldt:
  
  Dritter Theil
  der
  Clavier Übung
  bestehend
  in
  verschiedenen Vorspielen
  über die
  Catechismus- und andere Gesaenge,
  vor die Orgel:
  Denen Liebhabern, und besonders denen Kennern
  von dergleichen Arbeit, zur Gemüths Ergezung
  verfertigt von
  JOHANN SEBASTIAN BACH,
  Koenigl. Pohlnischen, und Churfürstl. Saechs.
  Hoff-Compositeur, Capellmeister, und
  Directore Chori Musici in Leipzig.
  In Verlegung des Authoris.
  
  Clavier-Übung IV (1741): de Aria met verschillende variaties 'Goldbergvariaties', BWV 988. De titelpagina vermeldt geen rangnummer. Er staat:
  
  Clavier Übung
  bestehend
  in einer
  A R I A
  mit verschiedenen Veraenderungen
  vors Clavicimbal
  mit 2 Manualen.
  Denen Liebhabern zur Gemüths·
  Ergetzung verfertiget von
  JOHANN SEBASTIAN BACH
  Königl. Pohl. und Churfl. Saechsl. Hoff-
  Compositeur, Capellmeister, u. Directore
  Chori Musici in Leipzig.
  Nürnberg in Verlegung
  Balthasar Schmids.
  
  Barokmuziek
  Compositie van Johann Sebastian Bach