title: Wolf Vostell
text: Wolf Vostell (Leverkusen, 14 oktober 1932 – Berlijn, 3 april 1998) was een vooraanstaand Duits kunstschilder, beeldhouwer en performancekunstenaar, actief in de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij wordt gezien als een pionier van de installatie, van de videokunst, van de environmentkunst, van de décollage, van de happening en van de Fluxusbeweging. Hij gebruikte in zijn werk verschillende methoden om tot een beeld te komen, zoals 'Dé-coll/age', Verwischung (vervaging), assemblage en betongieten.
  
  Levensloop 
  Vostell maakte in 1950 eerst tekeningen en schilderijen. In 1953 begon hij een studie lithografie en bezocht hij de kunstnijverheidsschool in Wuppertal. Na een bezoek aan Parijs vervaardigde hij in 1954 zijn eerste Dé-coll/ages. In 1955/1956 studeerde hij aan de École nationale supérieure des beaux-arts in Parijs en in 1957 aan de Kunstacademie Düsseldorf. In 1958 nam hij deel aan de eerste happening in Europa, die in Parijs plaatsvond en maakte zijn eerste werken met televisietoestellen en auto-onderdelen. Onder invloed van het werk van Karlheinz Stockhausen in de studio van de WDR uit 1954 maakte hij in 1959 ook een aantal elektronische werken die hij TV-Dé-coll/agen noemde. Dit werk gaat al in de richting van Fluxus, een kunststroming waarvan hij begin jaren 60 deel uitmaakt.
  
  De openbare kunstacties van Wolf Vostell intensiveren zich in 1958 met zijn eerste happenings en het gebruik van televisietoestellen in zijn werk. Parallel aan het begin van zijn uitgebreide creatieve loopbaan begon hij in 1959 met zijn archief. Met grote volharding en continuïteit begon Vostell met het verzamelen van fotografische documenten, artistieke teksten, persartikels, uitnodigingen tot artistieke events, evenals persoonlijke correspondentie met kunstenaars zoals Nam June Paik, Joseph Beuys, Dick Higgins en vele anderen, en vooral boeken, die de kunstbewegingen weerspiegelden waarin hij zelf ook wekte.
  
  In het begin van de jaren zestig was Vostell de pionier en essentiële figuur van de happening, de Fluxus en de videokunst, en het Vostell-archief is daarmee een belangrijke bron van documentatie over deze artistieke bewegingen. Een wezenlijk deel van het Vostell-archief is de fotocollectie die zijn omvangrijke en veelzijdige werk documenteert.
  
  Het Vostell-archief bevat ook een algemene bibliotheek van ongeveer 6000 boeken over alle genres van de kunstgeschiedenis. Het totale archief omvat een kleine 50.000 documenten en vormt een belangrijke bron van informatie, onderzoek en inspiratie. Het archief is sinds 2006 gevestigd in het Museo Vostell in Malpartida en is toegankelijk voor belangstellende onderzoekers en publicisten.
  
  Vostell was organisator van vele happenings, onder andere in New York, Berlijn, Keulen, Wuppertal en Ulm. In 1962 nam hij deel aan de voorbereidingen van het Festum Fluxorum in Wiesbaden en had daarvoor contact met Nam June Paik en George Maciunas.
  
  In 1963 werd Vostell met zijn installatie 6 TV Dé-coll/age nu in Museum Reina Sofia in Madrid een voorloper in de videokunst en de installatie. In 1967 gaf hij zijn commentaar op de Vietnam-oorlog in de happening Miss Vietnam. Hij was in 1958 de eerste kunstenaar die een TV-toestel in zijn werk integreerde. Dit werk met de titel Das schwarze Zimmer is tegenwoordig opgenomen in de verzameling van de Berlinische Galerie. Andere vroege werken met TV's zijn Transmigratie I-III, (1958) en het environment Elektronischer dé-coll/age Happening Raum (1968). Vostell wordt soms ook gezien als een vertegenwoordiger van het kapitalistisch realisme. Hij richtte een aantal treinwagons in met zijn werk, de Fluxus Zug, die in 1981 in vijftien steden in Noordrijn-Westfalen te zien was.
  
  In 1992 presenteerde de gemeente Keulen een grote retrospectieve tentoonstelling van Wolf Vostell, die in zes musea te zien was: Stadtmuseum Köln, Kunsthalle Köln, Reinisches Landesmuseum Bonn, Kunsthalle Mannheim, Museum Morsbroich in Leverkusen en Städtisches Museum Mülheim Ruhr. David Vostell maakte over deze retrospectieve een documentaire onder de titel Vostell 60 – Rückblick 92.
  
  Er staan in beton gegoten auto-sculpturen van zijn hand in Keulen Ruhender Verkehr (1969), in Berlijn Zwei Beton Cadillacs in Form der nackten Maja (1987) en in Museo Vostell Malpartida VOAEX (1976) in Spanje en in Chicago Concrete Traffic (1970).
  
  Citaten (selectie) 
   „Kunst ist Leben, Leben ist Kunst“, 1961
   „Ich erkläre den Frieden zum größten Kunstwerk“, 1979
   „Jeder Mensch ist ein Kunstwerk“, 1985
  
  Eerbetoon (selectie)
   1981: Dozent, Internationale Sommerakademie Salzburg
   1982: Premio Pablo Iglesias, Madrid
   1990: Medaille de Paris
   1992: Ereprofessoraat, Berlijn
   1996: Berliner Bär, (B.Z.-Kulturpreis)
   1997: Hannah Höch-prijs
   1998: Medalla de Extremadura, Spanje (postuum)
   1998: Paseo Wolf Vostell, Malpartida de Cáceres, Spanje (postuum)
   1998: Ehrenbürger von Malpartida de Cáceres, Spanje (postuum)
   2001: Wolf Vostell Straße, Leverkusen (postuum)
  
  Oeuvre (selectie) 
   Korea Massaker, 1953
   Zyklus Guadalupe, 1958
   Das schwarze Zimmer, 1958, Berlinische Galerie, Berlin
   Transmigracion, I-III, 1958
   Das Theater ist auf der Straße, 1958 (happening)
   Rue de Buci, 1960 (Dé-coll/age)
   Ihr Kandidat, 1961, Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland (Dé-coll/age)
   Coca-Cola, 1961, Museum Ludwig, Keulen (Dé-coll/age)
   Cityrama, 1961 (happening)
   Wochenspiegel Beatles, 1961, Saarlandmuseum (Dé-coll/age)
   Marilyn Monroe, 1962, (Dé-coll/age / Verwischung)
   Zyklus Kleenex, 1962, [Verwischung]
   Marilyn Monroe Idolo, 1963, (Dé-coll/age)
   9-Nein-dé-coll/agen, Wuppertal, 1963 (happening)
   6 TV Dé-coll/age, 1963, Installatie, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Madrid
   You, 1964 (happening)
   Phaenomene, Berlijn, 1964 (happening)
   Miss Vietnam, Keulen, 1967 (happening)
   Goethe Heute, 1967, Sprengel Museum Hannover
   Hommage an Henry Ford und Jaqueline Kennedy, 1967, Ludwig Museum (installatie)
   Elektronischer Dé-coll/age Happening Raum, Installatie, 1968, Neue Nationalgalerie, Berlin
   Hours of fun, 1968, Dé-coll/age und Verwischung, Berlinische Galerie, Berlijn
   Miss America, 1968, Verwischung Museum Ludwig, Keulen
   Jetzt sind die Deutschen wieder Nr.1 in Europa, 1968, Germanisches Nationalmuseum
   B-52 - statt Bomben, 1968
   Ruhender Verkehr, 1969, Keulen (betonnen beeld)
   Concrete Traffic, 1970, Chicago
   Heuschrecken, 1970, Museum Moderner Kunst Stiftung Ludwig Wien, MUMOK
   Auto-Fieber, 1973, Museo Vostell Malpartida, Malpartida de Cáceres
   VOAEX, 1976, (Viajes de (H)ormigon por la Alta Extremadura), Museo Vostell Malpartida
   Meine Kämme sind aus Zucker, 1980
   Die Winde, 1981
   Die Steine, 1981
   Taxistand, 1983
   Beton Tango, 1985
   Zyklus Milonga, 1986
   Zyklus Majas, 1986
   Mythos-Berlin, 1987, Museo Vostell Malpartida
   Zwei Beton Cadillacs in Form der nackten Maja, 1987, Rathenauplatz, Berlijn
   La Tortuga, 1988, Marl
   Schule von Athen, 1988, Rheinisches Landesmuseum Bonn, Bonn
   Tauromaquia mit BMW-Teil, 1988
   Zyklus Der Fall der Berliner Mauer, 1989
   9. November 1989, 1989
   Berlin, 1990
   Le Choc, 1990
   Tauromaquia mit Geige, 1991
   Auto-TV-Hochzeit, 1991, Zentrum für Kunst und Medientechnologie
   Kafkas Boot , 1991
   Zyklus Weinende, Hommage an Anne Frank, 1992
   Arc de Triomphe N°1, 1993
   A-Z, 1995, Museo Extremeño e Iberoamericano de Arte Contemporáneo
   Drei Grazien auf dem Weg zum Ende des XX. Jahrhunderts, 1995
   Jesus mit TV Herz, 1996
   Shoah, 1997
   Blaue Maja I, 1997
   Ritz, 1998
  
  Tentoonstellingen (selectie) 
   1966: Bilder, Verwischungen, Happening-Notationen 1961-1966, Kölnischer Kunstverein, Keulen
   1970: happening & fluxus, Kölnischer Kunstverein, Keulen
   1974: Retrospektive, Neue Nationalgalerie, Berlijn
   1974: Retrospektive, Musée d’art moderne de la Ville de Parijs
   1977: documenta 6, Kassel
   1978: Bilder 1959–1974, Museo de Arte Contemporaneo, Madrid
   1980: Bilder 1959–1979, Kunstverein Braunschweig
   1980: Fluxus Zug in Nordrhein-Westfalen
   1982: Die gesamte Druckgrafik, Bibliothèque nationale de France, Parijs
   1992: Retrospektive, Rheinisches Landesmuseum Bonn, Josef-Haubrich-Kunsthalle, Keulen, Kölnisches Stadtmuseum, Museum Morsbroich Leverkusen, Städtische Kunsthalle Mannheim
   2006: Die gesamte Druckgrafik, Kunsthalle Bremen
   2007: Wolf Vostell Meine Kunst ist der ewige Widerstand gegen den Tod, Rheinisches Landesmuseum Bonn
   2008: Wolf Vostell Mon art est la résistance éternelle à la mort, Carré d´Art-Musée d´Art Contemporain de Nîmes
   2010: Das Theater ist auf der Straße, Die Happenings von Wolf Vostell, Museum Morsbroich, Leverkusen
   2010: Wolf Vostell Artista Europeo, Fondazione Mudima, Milaan
   2014: Beuys Brock Vostell. Aktion Demonstration Partizipation 1949-1983. ZKM - Zentrum für Kunst und Medientechnologie, Karlsruhe.
   2022: Boris Lurie & Wolf Vostell: Kunst na Auschwitz. Kunstmuseum Den Haag
  
  Literatuur (selectie) 
   Vostell. Retrospektive 1958 – 1974. Neue Nationalgalerie Berlin, Staatliche Museen Preußischer Kulturbesitz, Berlin, 1974.
   Vostell. Environments / Happenings 1958-1974, Arc2, Musée d'art Moderne de la Ville de Paris, 1974.
   Wilhelm Salber, Das Ei als Mediengrammatik zum Documenta-Projekt von Vostell, Kassel, 1977.
   Vostell. Fluxus-Zug. Das mobile Museum. 7 Environments über Liebe Tod Arbeit, Berlin, 1981.
   Vostell. Das Plastische Werk 1953-87. Mult(H)ipla, Milano, 1987.
   Vostell. Galerie Lavignes-Bastille, Paris, 1990, 
   Vostell. Retrospektive 92, Rolf Wedewer, Edition Braus, 1992, 
   Vostell. Extremadura. Asamblea de Extremadura, 1992, 
   Wolf Vostell. Leben = Kunst = Leben, Kunstgalerie Gera, E. A. Seemann, 1993, 
   Wolf Vostell in nordrheinwestfälischen Sammlungen, Kulturabteilung Bayer AG, Leverkusen, 1997.
   Wolf Vostell. Automobile Herausgegeben von Pablo J. Rico. Wasmuth Verlag, 1999, 
   Vostell. I disastri della pace / The Disasters of Peace. Varlerio Dehò, Edizioni Charta, Milano, 1999, 
   Wolf Vostell. The Fall of the Berlin Wall. Museo Vostell Malpartida, 2000, 
   10 Happenings de Wolf Vostell. José Antonio Agúndez García, Editora Regional de Extremadura, 2001, 
   Wolf Vostell. Television Galeria Miejska Arsenal w Poznania, Polonia, 2002, 
   Wolf Vostell. Museo Vostell Malpartida, MVM, Catalogo, 2002, 
   Wolf Vostell. Giacomo Zaza, La Nuova Pesa, Roma, 2004, 
   Wolf Vostell. Maria del Mar Lozano Bartolozzi, Editorial Nerea, Serie Arte Hoy, 2005, 
   Wolf Vostell. Die Druckgrafik. von Dr. Wolfgang Vomm, Prof. Dr. Wulf Herzogenrath u. José Antonio Agúndez García, Hrsg.: Städtische Galerie Villa Zanders in Zusammenarbeit mit dem Galerie + Schloßverein e.V. Bergisch Gladbach 2006, 
   sediment: Wolf Vostell. auf Straßen und Plätzen durch die Galerien Mitteilungen zur Geschichte des Kunsthandels, Heft 14/2007. Zentralarchiv des internationalen Kunsthandels, Verlag für moderne Kunst, Nürnberg, 
   Wolf Vostell. Meine Kunst ist der ewige Widerstand gegen den Tod. LVR-LandesMuseum Bonn, 2007, 
   Wolf Vostell. Mon art est la résistance éternelle à la mort. Carré d´Art-Musée d´Art Contemporain de Nîmes, 2008, 
   Wolf Vostell. Dé-coll/age, Editorial Pintan Espadas No.10, 2008, 
   Das Theater ist auf der Straße, Die Happenings von Wolf Vostell. Museum Morsbroich Leverkusen. Kerber Verlag, 2010, 
   Wolf Vostell. Artista Europeo, Mudima Edizioni, Milano, 2010, 
   Dé-coll/age und Happening. Zum Werk des Aktions- und Videokünstlers Wolf Vostell, Ludwig, Kiel, 2012, 
   Beuys Brock Vostell. Aktion Demonstration Partizipation 1949-1983. ZKM - Zentrum für Kunst und Medientechnologie, Hatje Cantz, Karlsruhe, 2014, 
   Dick Higgins, Wolf Vostell. Fantastic Architecture. Primary Information, 2015, 
   Vostell. Stills. Rooster Gallery New York, The Wolf Vostell Estate, 2016
   Boris Lurie and / und Wolf Vostell. Art after the Shoah / Kunst nach der Shoah. Hatte Cantz, Berlin, 2022, ISBN 978-3-7757-5216-9
  
  Audiovisueel (selectie) 
   1966: Kunst und Ketchup (über das 24-Stunden-Happening). Südwestfunk, regie: Elmar Hügler.
   1967: Wolf Vostell und Hansjoachim Dietrich - Hommage an Henry Ford. Autohaus Maletz. Keulen, regie: Manfred Montwé.
   1968: Wolf Vostell. WDR. Köln und Wuppertal, regie: Paul Karalus.
   1969. Vostell und andere oder Lippenstifte für Vietnam. WDR, regie: Paul Karalus.
   1973: Wolf Vostell - Berlin Fieber, documentaire over happening, regie: Ulrike Ottinger
   1980: Endogen Depression, documentaire, regie: David Vostell.
   1982: Elektronischer dé-coll/age Happening Raum. In der Ausstellung Kunst wird Material. Neue Nationalgalerie Berlin, 1982, regie: David Vostell.
   1982: Wolf Vostell - Mitten am Rande der Welt. NDR, regie: Jürgen Böttcher.
   1982: Reisewege zur Kunst, Extremadura. SFB, regie: Jürgen Böttcher.
   1983: Wolf Vostell - Miss America. NDR, regie: Hannelore Schäfer.
   1986: Wolf Vostell. Miss America (1968). WDR, 1000 Meisterwerke.
   1988: Wolf Vostell - Kunst ist Leben, Leben ist Kunst. NDR. Menschengesichte, regie: Rudij Bergmann.
   1991: Der Ruhende Verkehr - Wolf Vostell und das Auto. WDR, regie: Doris Netenjakob.
   1992: Wolf Vostell, Vostell 60 - Rückblick 92. WDR, documentaire over Wolf Vostell Retrospektive in NRW 1992.
   1992: Vostell 60 - Rückblick 92, regie: David Vostell
   1994: Traumziele. Zwischen Berlin und Malpartida-auf den Spuren von Wolf Vostell. WDR, regie: Werner Filmer.
   1997: Wolf Vostell. SDR. BergmannsArt, regie: Rudij Bergmann.
   2015: Malpartida Fluxus Village, regie: María Pérez.
  
  Afbeeldingen
  
  Zie ook 
   Lijst van deelnemers aan documenta
  
  Duits kunstschilder
  Duits beeldhouwer
  Fluxus
  Performancekunstenaar