title: Zwitserse parlementsverkiezingen 2019
text: De Zwitserse parlementsverkiezingen van 2019 vonden plaats op 20 oktober 2019. Gedurende de daaropvolgende maand november 2019 volgde in verschillende kantons nog tweede rondes. Hierbij werd de samenstelling van de Nationale Raad en de Kantonsraad volledig vernieuwd. Na de verkiezingen volgde de 51e legislatuur van de Bondsvergadering.
  
  De vier partijen vertegenwoordigd in de Bondsraad verloren zetels, terwijl de groene partijen fors zetels bijwonnen. De Groene Partij van Zwitserland (GPS/PES), die geen regeringspartij is, werd voor het eerst groter dan de Christendemocratische Volkspartij (CVP/PDC), een regeringspartij. De grootste partij van Zwitserland, de Zwitserse Volkspartij (SVP/UDC) was met een verlies van 12 zetels in de Nationale Raad de grootste verliezer van deze verkiezingen, maar de partij bleef wel de grootste van het land.
  
  Na deze parlementsverkiezingen eiste de Groene Partij van Zwitserland een zetel op in de Bondsraad. De partij stelde haar voorzitter Regula Rytz voor als kandidaat-lid. De verkiezing van Rytz in de Bondsraad zou evenwel geen evidentie zijn. Hiertoe zou namelijk de zogenaamde toverformule moeten worden herzien en dit ligt gevoelig in de Zwitserse politiek. Bij de verkiezing van de Bondsraad op 11 december 2019 behaalden de groenen en Rytz echter geen meerderheid en werd het zittende college bevestigd.
  
  Kiessysteem 
  
  De Bondsvergadering is het Zwitsers federaal parlement, dat bestaat uit een tweekamerstelsel met enerzijds de Nationale Raad en anderzijds de Kantonsraad. Beide kamers worden om te vier jaar volledig vernieuwd door middel van rechtstreekse verkiezingen.
  
  De Nationale Raad telt 200 zetels en wordt verkozen in 26 kieskringen, die samenvallen met de 26 kantons van Zwitserland. Zes (kleine) kantons hebben recht op één volksvertegenwoordiger die wordt verkozen volgens een uninominaal meerderheidssysteem in één ronde. De overige 194 worden in de overige twintig kantons verkozen volgens het systeem van de evenredige vertegenwoordiging volgens de methode-Hagenbach-Bischoff, een variant op de methode-D'Hondt. Het aantal volksvertegenwoordigers per kanton is afhankelijk van hun inwonersaantallen. De kieslijsten zijn 'open', wat betekent dat kiezers de mogelijkheid hebben om namen van kandidaten te doorstrepen of zelf toe te voegen, of om te stemmen op kandidaten van verschillende lijsten. Zwitserland kent geen kiesdrempel.
  
  De Kantonsraad telt 46 zetels. Ieder kanton heeft in beginsel recht op twee zetels. Enkel de kleinere kantons Obwalden, Nidwalden, Basel-Stadt, Basel-Landschaft, Appenzell Ausserrhoden en Appenzell Innerrhoden hebben slechts één zetel. De kantons zijn bevoegd om de verkiezing van hun senatoren te regelen. 24 kantons verkiezen hun senatoren volgens een plurinominaal meerderheidssysteem in één of twee rondes. Jura en Neuchâtel hanteren het systeem van de evenredige vertegenwoordiging. In het kanton Appenzell Innerrhoden wordt hun senator verkozen door de Landsgemeinde, het kantonnaal parlement. In Obwalden en Nidwalden was op de uiterste datum van neerlegging van de kandidatenlijsten telkens maar één kandidaat voorgedragen, waardoor geen verkiezing diende te worden georganiseerd. In verschillende kantons vonden in de maand november 2019 tweede rondes plaats in de verkiezing van de senatoren: op 3 november 2019 in Wallis, op 10 november in Fribourg, Genève en Vaud, op 17 november 2019 in Bern, Sankt Gallen, Solothurn, Ticino, Zürich en Zug en op 24 november 2019 in Aargau, Basel-Landschaft en Schwyz.
  
  Electoraat 
  Volgende personen zijn kiesgerechtigd en zijn gerechtigd zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen van de Nationale Raad:
   alle Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in Zwitserland wonen;
   en alle Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in het buitenland wonen, op voorwaarde dat ze op de kiezerslijsten zijn ingeschreven.
  Volgende personen zijn kiesgerechtigd en zijn gerechtigd zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen van de Nationale Raad:
   alle Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in Zwitserland wonen;
   en de Zwitsers met de volle leeftijd van achttien jaar die in het buitenland wonen en die zijn ingeschreven in een van volgende kantons: Bern, Basel-Landschaft, Fribourg, Genève, Graubünden, Jura, Neuchâtel, Solothurn, Schwyz of Zürich of die afkomstig zijn van het kanton Ticino;
  Volgende personen zijn kiesgerechtigd maar zijn niet gerechtigd zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen van de Nationale Raad:
   de inwoners van het kantons Glarus met de leeftijd van zestien en zeventien jaar;
   en de vreemdelingen en de staatlozen met de volle leeftijd van achttien jaar die minstens vijf jaar in het kanton Neuchâtel wonen of die minstens tien jaar in Zwitserland wonen en één jaar in het kanton Jura.
  
  De kiezers in het buitenland noemt men ook weleens het Vijfde Zwitserland.
  
  Uitslagen
  
  Overzicht 
  Aan de parlementsverkiezingen nemen tal van partijen deel. Hieronder een overzicht van de belangrijkste partijen en ideologie. De partijen die voor de verkiezingen waren vertegenwoordigd in de Bondsraad (de federale regering) zijn vetgedrukt.
  
  Nationale Raad
  
  Stemmen per partij per kanton
  
  Grootste partij per gemeente
  
  Kantonsraad 
  Uitslag van de verkiezingen voor de Kantonsraad van 2019
  
  Verkozenen
  
  Nationale Raad
  
  Verdeling van de zetels over de kanton
  
  Niet-herkozen kandidaten
  
  Kantonsraad
  
  Verkozen senatoren 
  In meerdere kantons werden in de maand november 2019 tweede rondes georganiseerd.
  
  Niet-herkozen senatoren
  
  Zie ook 
   Zwitserse parlementsverkiezingen 2019/Resultaten Kantonsraad
   Verkiezingen in Zwitserland
  
  Verkiezingen in 2019
  Verkiezingen in Zwitserland