title: Duitse talen en dialecten
text: De Duitse talen en dialecten in het Duits aangeduid als , is een groep West-Germaanse talen en dialecten die gesproken worden in Duitsland, België (de Duitse kantons), Luxemburg, Frankrijk (Elzas-Lotharingen), het Duitstalige gedeelte van Zwitserland, Liechtenstein, Oostenrijk en Italië (Zuid-Tirol en een aantal enclaves).
  
  Indeling 
  De Duitse talen en dialecten zijn ten eerste opdeelbaar in drie hoofdgroepen: het Nederduits, het Middelduits en het Opperduits. Binnen deze groepen bestaan er nog weer een aantal subgroepen die op zich weer opdeelbaar zijn in dialecten. Bij elke subgroep worden een aantal van deze dialecten genoemd. 
  
  De term 'Duits' komt van het Germaanse woord "Diets" dat historisch een bredere betekenis had dan wat we vandaag de dag als de Duitse taal zien. Het betekende "van het volk", "volks" of "populair". Op de Britse eilanden verloor het woord al snel de betekenis van volkstaal (dus Engels). Op het vaste continent bleef de aanduiding langer gehandhaafd. Na de Middeleeuwen, toen zich een standaardisatie van de volkstalen voltrok, kwam er ook behoefte aan een duidelijkere naamgeving; zo ontstonden de taalnamen Duits en Nederlands, terwijl in het Engels Nederlands wordt aangeduid als Dutch, dat terug gaat op hetzelfde "Diets". 
  
  De dialecten hebben lang van het oude continuüm van de vele West-Germaanse taalvarianten getuigd, maar ze zijn overal - behalve in Zwitserland - aan het verdwijnen en komt de standaardtaal er als dagelijkse omgangstaal voor in de plaats.
  
  In de opsommingen hieronder wordt steeds een - vaak niet meer dan hypothetisch - kerndialect aangegeven dat in vele vormen overgaat in naburige dialecten, of zelf een overgangsvorm bezit.
  
  Nederduits (Niederdeutsch) 
   West-Nederduits
   Noord-Nedersaksisch - gesproken in het noorden van de deelstaat Nedersaksen en de deelstaat Sleeswijk-Holstein
   Oost-Fries Nedersaksisch
   Westfaals - gesproken in het Eemsland en Westfalen.
   Oostfaals - gesproken in het zuidoosten van de deelstaat Nedersaksen en delen van Hessen en Saksen-Anhalt
   Oost-Nederduits - gesproken in Mecklenburg-Voor-Pommeren, het noorden van Brandenburg en het oosten van Saksen-Anhalt.
   Mecklenburgs-Voorpommers
   Mark-Brannenborger Platt
   Oost-Pommers, ook: Achterpommers (na 1945 verdreven)
   Middenpommers (na 1945 verdreven)
   Nederpruisisch (ook: Oostpruisisch, na 1945 verdreven)
   Plautdietsch
  
  Kleverlands (Kleverländisch) 
  gesproken in het Nederrijngebied
  
  Middelduits (Mitteldeutsch) 
   Westmiddelduits
   Middelfrankisch - gesproken in het Middelrijngebied, Luxemburg, de Oostkantons in België, het departement Moselle in Frankrijk en het noordwesten van Baden-Württemberg. 
   Ripuarisch
   Moezelfrankisch waarbij het verdwijnende Lotharings aansluit
   Luxemburgs als variant van het Moezelfrankisch
   Rijnfrankisch
   Hessisch
   Paltsisch
   Lothringisch
   Oostmiddelduits - gesproken in het oosten van Saksen en het zuiden van Brandenburg
   Thürings
   Hoogsaksisch
   Nordobersächsisch
   Nordobersächsisch-Südmärkisch
   Silezisch (na 1945 verdreven)
   Hoogpruisisch (na 1945 verdreven)
  
  Opperduits (Oberdeutsch) 
   Zuid-Frankisch
   Oost-Frankisch
   Alemannisch - gesproken in het midden en zuiden van Baden-Württemberg, het zuidwesten van Beieren (Zwaben), de Elzas, Liechtenstein, het westen van Oostenrijk (Vorarlberg) en het midden en oosten van Zwitserland.
   Zwabisch
   Nederalemannisch
   Elzassisch
   Hoogalemannisch
   Beiers of Beiers-Oostenrijks - gesproken in het midden en zuiden van Beieren, Oostenrijk zonder Vorarlberg, en in (Zuid-Tirol)
   Noord-Beiers (of Oberpfälzisch)
   Midden-Beiers
   Zuid-Beiers
  
  N.B. Sommige aanduidingen betreffen een verdubbeling wanneer beide namen verwijzen naar (een deel van) hetzelfde dialectcluster.
  Met 'na 1945 uitgestorven dialecten' zijn de talen aangemerkt van de uit Polen en Tsjecho-Slowakije verdreven Duitsers, zie hiervoor Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog.
  
  Duitse streektaal of dialect