title: Rued Langgaard
text: Rud Immanuel (Rued) Langgaard (Kopenhagen, 28 juli 1893 - Ribe, 10 juli 1952) was een Deense componist en organist. Doordat zijn muziek nogal afweek van wat gebruikelijk was in de Scandinavische muziek, werd hij pas jaren na zijn dood erkend als een van de interessantste en eigenzinnigste figuren in het Deense muziekleven. Hij was sinds 1926 gehuwd met Constance Olivia Tetens.
  
  Levensloop
  Langgaard was de enige zoon van de pianisten Siegfried Langgaard (1852–1914) en Emma Foss (1861-1926). Op zijn vijfde jaar begonnen zij hem pianoles te geven en twee jaar later kon hij Schumanns Davidsbündlertänze en mazurka's van Chopin ten gehore brengen. Ook componeerde hij toen al korte pianostukjes. Als tienjarige kreeg hij les in orgel van Gustav Helsted en viool van Christian Petersen.
  
  Zijn eerste publieke optreden als organist vond plaats toen hij elf jaar was en kort daarna begon hij muziektheorie te studeren bij C.F.E. Horneman. Later werd hij student van Vilhelm Rosenberg en ook studeerde hij korte tijd contrapunt bij Carl Nielsen, voor wiens reputatie van grootste Deense componist hij weinig waardering had. Als veertienjarige debuteerde hij als componist op een concert in Kopenhagen met het koorwerk Musae triumphantes. In de jaren die volgden ontwikkelde hij zijn compositorische vaardigheden verder. Zijn ouders lieten hem kennismaken met het Europese muziekleven en hij ontmoette de dirigenten Arthur Nikisch en Max Fiedler, van wie de laatstgenoemde in 1913 met groot succes zijn symfonie nr. 1 Klippepastoraler dirigeerde bij de Berliner Philharmoniker.
  
  Vanaf zijn achttiende jaar was Langgaard assistent-organist bij twee kerken in Kopenhagen, maar pogingen om tot vaste organist te worden benoemd hadden geen succes. Door zijn excentrieke karakter en zijn vaak grillige muziek bleef hij in het behoudende Deense muziekleven een geïsoleerde figuur. Wel werd hem sinds zijn dertigste een staatsstipendium toegekend, maar pas in 1939 kreeg hij een vaste aanstelling als organist van de Dom van Ribe in Jutland. Daar overleed hij kort voor zijn 59e verjaardag, in 1952. De erkenning als componist zou nog tientallen jaren op zich laten wachten.
  
  Werken
  Langgaards muziek is grillig van aard. Zijn laatromantische stijl vertoont invloeden van Richard Wagner en Richard Strauss en grote afwisseling in stemming: stormachtig, groots opgezet, met veel pathos, en dan weer kleinschalig en kamermuzikaal. Binnen hetzelfde werk kunnen zowel moderne als behoudende passages in romantische stijl worden aangetroffen. Hij schreef veel voor symfonieorkest, waaronder 16 symfonieën, en kon uitstekend orkestreren. Al deze symfonieën hebben een titel die de thematiek duidelijk moet maken. Omdat hij zich durfde los te maken van de klassieke vormleer, maken veel werken (zoals Sfærernes musik) een experimentele, pionierende indruk, al doorbrak hij nooit de tonaliteit. Hij liet ook satirische elementen in zijn werken toe. Zo schreef hij een koorwerkje waarin de frase "Carl Nielsen, onze grote componist" eindeloos werd herhaald. Naarmate hij ouder werd, werd zijn componeren steeds behoudender en daarom zijn de vroege symfonieën interessanter dan de latere.
  
  Hij schreef meer dan 400 werken, waaronder 150 liederen, piano- en orgelwerken en een opmerkelijke opera Antikrist. Van veel van zijn werken, onder meer van alle symfonieën en strijkkwartetten, bestaan cd-opnamen in meer dan één uitvoering.
  
  Werkenlijst (selectie)
  
  Symfonieën
   Klippepastoraler, 1908–11
   Vaarbrud (met sopraansolo), 1912–14, rev. 1926–33
   Ungdomsbrus (met pianosolo en koor ad libitum), 1915–16
   Løvfald, 1916/1920
   Steppenatur, 1917-18, rev. 1931
   Det Himmelrivende, 1919–20, rev. 1928–30
   Ved Tordenskjold i Holmens Kirke, 1925–26, rev. 1930–32
   Minder ved Amalienborg (met koor), 1926–34
   Fra Dronning Dagmars By, 1942
   Hin Torden-Bolig, 1944–45
   Ixion, 1944–45
   Hélsingeborg, 1946
   Undertro, 1946–47
   Morgenen (Symfonie-suite met koor), 1947–48, rev. 1951
   Søstormen (met baritonsolo en mannenkoor), 1949
   Syndflod af Sol, 1950-51
  
  Andere orkestwerken
   Drapa (Bij de dood van Edvard Grieg), 1907-09
   Heltedød (1908)
   Sphinx (symfonisch gedicht), 1913
   Mistèrio (Dødssejleren) (1932)
  
  Concertante werken
   Fra Arild, pianoconcert naar composities van Siegfried Langgaard (1937)
   Concert (in een deel) voor viool en orkest (1944)
   Interdikt voor orgel en orkest (1948)
   Søndagssonate voor viool, piano, orgel en orkest (1950)
  
  Kamermuziek 
  Zeven strijkkwartetten
  (1914-15/1936), BVN. 68
  (1918), BVN. 145
  (1924), BVN. 183
  Sommerdage (1914-18/1931), BVN. 215
  (1925/1926-38), BVN. 189
  (1918–19), BVN. 160
  Zonder nummer in As (1918), BVN. 155
  Vijf vioolsonates
  Viole (1915/1945), BVN. 94
  Den store Mester kommer (1920–21), BVN. 167
  (1945–49), BVN. 312
  Parce nobis, Jesu! (1949), BVN. 376
  Onvoltooid, BVN. 41
  Overig
  Septet voor blazers (1915), BVN. 95
  Humoreske (sextet voor blazers en slagwerk, 1922–23), BVN. 176
  
  Koor en orkest
   Drømmen (Sinfonia interna), 1916/1945
   Hav og Sol (sopraan- of mezzosopraansolo; koorversie door Mike Cholewa), 1915/1940s
   Sfærernes musik (sopraan- of mezzosopraansolo en koor), 1918
  
  Opera 
   Antikrist (1921-23)
  
  Externe links
     Website gewijd aan Rued Langgaard
   
  
  20e-eeuws componist
  Deens componist
  Deens organist