title: Sprundel
text: Sprundel is een dorp in de gemeente Rucphen in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het ligt tussen St. Willebrord en Rucphen. Dichtstbijzijnde grote plaatsen zijn Etten-Leur en Roosendaal. Op  had het dorp  inwoners (CBS).Sprundel is tevens een voormalige gemeente.
  
  Etymologie
  De naam Sprundel valt niet goed te verklaren. Diverse theorieën doen opgeld, doch eenduidigheid is daar niet in te vinden. Mogelijk is de uitgang -el ontstaan vanuit -lo, evenals bij een aantal andere Brabantse plaatsnamen.
  
  Geschiedenis
  Sprundel werd voor het eerst genoemd in 992, toen nog onder de naam Castellum Sprundelheim, in een schenkingsacte van de Abdij van Thorn. De plaats is ongetwijfeld nog ouder dan de acte. Schriftelijke documenten uit die tijden zijn echter schaars.
  
  Ook in de omgeving van Sprundel werd turf gewonnen, van omstreeks 1300 tot 1500, waarna het veen uitgeput raakte en de streek in armoede verviel. In 1583 werd Sprundel geplunderd door de troepen van Armand de Gontaut. De bevolking was gevlucht en keerde pas in 1592 weer terug naar het verwoeste dorp, alwaar men begost de kercke te repareren alsoe die seer verwoest ende vervallen lach door misbruijk van veel diversche ruyteren ende soldaten. Pas in 1620 kwam de kerk weer gereed. In 1609 telde het dorp ongeveer 450 inwoners.
  
  Sprundel was tot 1810 bestuurlijk verdeeld: er bestond, analoog aan de situatie in Baarle, een Sprundel-Nassau en een Sprundel-Hertog. Het Nassau-gedeelte was in de Middeleeuwen onder de heren van Breda, de graven van Nassau komen te vallen, en het Hertog-gedeelte viel onder de bezittingen van de hertog van Brabant. Er waren vier heerlijkheden (Hage, Etten, Rucphen en Vorenseinde) bij Sprundel betrokken, alsmede de Abdij van Thorn. Deze partijen ruzieden over opbrengsten en lasten, en aldus zorgde de verdeeldheid voor een chaotisch bestuur.
  
  In 1810 ontstond echter de gemeente Sprundel, die verschillende namen droeg en ook Rucphen omvatte en tegenwoordig de naam van het buurdorp draagt.
  
  In 1868 kwamen de Franciscanessen van Etten naar Sprundel. Zij verzorgden het onderwijs en vanaf 1924 ook de wijkverpleging. In 1909 werd een nieuw klooster gebouwd.
  
  De bevolking nam slechts langzaam toe, maar in de jaren '20 van de 20e eeuw kwam kunstmest beschikbaar en kwam de landbouw op hoger peil, terwijl bovendien veel ontginningen plaatsvonden. In 1868 kwam er een openbare school en in 1917 een katholieke school. In 1952 werd Rucphen een kerngemeente en aldus werd de industrialisatie gestimuleerd. Tussen Sprundel, Rucphen en St. Willebrord ontstond een bedrijventerrein. Door nieuwbouwwijken verschoof het zwaartepunt van het dorp in westelijke richting.
  
  Bezienswaardigheden
   De Heilige Joannes de Doperkerk, aan de Hertogstraat 1, is een driebeukige kruisbasiliek uit 1922, ontworpen door Wolter te Riele, met een toren uit eind 15e eeuw. In 2015 is de kerk aangekocht door woningstichting Thuisvester en is verbouwd tot een multifunctionele accommodatie. Heden zijn hier dorpshuis De Trapkes en de parochie van Sprundel gevestigd.
   De bijbehorende pastorie stamt uit 1842. Thans in gebruik als brasserie. 
   Windmolen De Hoop is een ronde stenen beltmolen uit 1840, gelegen aan Molenerf 2.
   Het Fatimapark of Sprundels bos is een processiepark nabij de kerk, ingewijd in 1948.
   Het voormalig klooster van de Franciscanessen van Etten, aan de Hertogstraat, uit 1909. In 1967 werd dit in gebruik genomen als gemeenschapshuis De Trapkes. In 2015 werd het afgebroken.
  
  Zie ook
   Lijst van rijksmonumenten in Sprundel
  
  Natuur en landschap
  Sprundel ligt naar het noorden en westen toe vrijwel ingeklemd tussen de kom van St. Willebrord en een bedrijventerrein met aansluitend de kom van Rucphen. Naar het oosten toe vindt men een landbouwgebied met daarin voormalige turfvaarten, zoals de Oude Vaart en de Oude Turfvaart.
  
  Ten zuidoosten van het dorp liggen de natuurgebieden Pannenhoef en Lange Maten.
  
  Evenementen
   Met Carnaval heet Sprundel Nachtuilenrijk
   In het eerste weekend van juni vind altijd de jaarlijkse dorpskermis plaats
   Sint Jansfeesten, jaarlijkse dorpsfeesten in het laatste weekend van juni met een braderie en een grote feesttent met dans- en zangoptredens. In de week ervoor vindt altijd de jaarlijkse avondvierdaagse plaats 
   Beachsoccer, georganiseerd door de plaatselijke voetbalvereniging
   November is al jaren het toneel voor 2 dagen feest tijdens Anita's Polderparty in de feesttent in polder van Sprundel
   In december wordt altijd de jaarlijkse kerstmarkt met kerstmannenloop georganiseerd.
  
  Sport 
  Op zondag 21 augustus 2022 liep de route van de derde etappe (van Breda naar Breda) van de Ronde van Spanje 2022 door Sprundel.
  
  Verenigingen
   Voetbalvereniging SV Sprundel
   Scouting Sint Jan
  
  Voorzieningen
   Gemeenschapshuis De Trapkes
   Basisschool Vinkenbos
  
  Verkeer en vervoer
  Sprundel is bereikbaar via de A58 en de N640.
  
  Geboren in Sprundel 
  Hendrik Detmers (1761-1825), militair
  Thijs Roks (1930-2007), wielrenner
  
  Bekende inwoners
   Berry van Peer, darter
   Frits Pirard, wielrenner
  
  Galerij
  
  Nabijgelegen kernen
  Etten-Leur, Klein-Zundert, Rijsbergen, Rucphen, Schijf en St. Willebrord.
  
  Plaats in Noord-Brabant
  Rucphen