title: Prudens van Duyse
text: Prudentius Joannes Maria (Prudens) van Duyse (Dendermonde, 17 september 1804 – Gent, 13 november 1859) was een voorvechter van de Nederlandse taal, auteur van een omvangrijk oeuvre (dichtwerk, geschiedenis, essays) en vanaf 1838 stadsarchivaris van Gent.
  
  Levensloop
  
  Van Duyse studeerde filosofie in Gent en in Leuven, begon zijn loopbaan als notarisklerk in Laken, maar studeerde daarna rechten aan de Universiteit Gent, waar hij in 1832 promoveerde tot doctor in de rechten.
  
  Hij schreef aanvankelijk zogenoemde nationale dichtkunst, maar zijn echte debuut maakte hij in 1829 met het gedicht 'Lofdicht op de Nederlandsche taal'. De Belgische Revolutie was bij hem als orangist niet welkom en hij week een tijdje uit naar Noord-Nederland, waar hij deel uitmaakte van de redactie van de Journal de La Haye, een krant die de politiek van koning Willem tegenover de zuidelijke separatisten steunde. Na zijn terugkeer liet hij zich, samen met zijn vrienden en stadgenoten, de gebroeders Leon en Gustave de Burbure de Wesembeek bij herhaling opmerken als orangist en ontsnapte hij ternauwernood aan veroordelingen. Na de erkenning van de scheiding (Verdrag van Londen (1839)) legde hij zich ook neer bij het koninkrijk België en droomde hij van een grote toekomst voor zijn land.
  
  Hij publiceerde zijn meest gewaardeerde gedichten in de bloemlezingen 'Het Klaverblad' en 'Nazomer'. Van Duyse schreef vooral 'vaderlandslievende' poëzie en schetsen uit het Vlaamse volksleven in een plechtstatige en hoogdravende stijl. Van Duyse vertaalde ook uit het Latijn, Oudnoors en Oudhoogduits. Zijn Verhandeling over den Nederlandschen dichtbouw werd in 1851 bekroond. In 1860 werd hem postuum de vijfjaarlijkse Staatsprijs voor de Vlaamse letterkunde toegekend.
  
  Hij is de vader van musicoloog Florimond van Duyse.
  
  Vlaamse Beweging
  Als medeoprichter in 1836 van het genootschap 'De tael is gansch het Volk' gaf hij een belangrijke impuls aan de Vlaamse Beweging.
  
  Hij nam actief deel aan de polemieken rond het invoeren van de commissiespelling (1839-1842). Hij was stichtend lid van het 'Vlaemsch Gezelschap' (1846) en was redacteur van 'De Eendragt' (1846).
  
  In 1846 richtte hij samen met Etienne Evarist Van Maldeghem het Vlaemsch-Duitsch Zangverbond op te Brussel, dat in de daaropvolgende paar jaar zowel in Brussel als in Keulen zangfeesten organiseerde met Vlaamse en Duitstalige liederen.
  
  In 1849 richtte hij mee het 'Nederlandsch Taal- en Letterkundig Congres' op.
  
  Eerbetoon
   In 1893 werd in Dendermonde een standbeeld voor Van Duyse onthuld nabij zijn geboortehuis. Het is een beeld door Godefroid Devreese op een sokkel van Victor Horta. 
   Er is ook een Prudens Van Duysestraat in Dendermonde en een Prudens Van Duyseplein in Gent.
  
  Publicaties
  
  Dichtwerk
   Dichtstuk over den heldenmoed der Vlamingen tegen de Franschen betoond onder het bestuur van den graaf Guy van Dampière (1825)
   Griekenland, lierzang. Waterloo, kantate (1826)
   Lofdicht op de Nederlandsche tael (1829)
   De wanorde en omwenteling op den Vlaemschen zangberg (1830)
   Gedichten (1831)
   De Gentsche waterbeul (1839)
   Vaderlandsche poëzy (1840)
   Anton Van Dyck, of De reis naar Italië (1841)
   De spellingsoorlog (1842)
   Godfried, of De godsdienst op het veld (1842)
   Natalia (1842)
   Groentje (1843)
   De zang van den Germaanschen slaaf (1848)
   Het klaverblad, Romancen, legenden, sagen (1848)
   Gedichtjes voor kinderen (1849)
   Nieuwe kindergedichten (1849)
   Verhandeling over den Nederlandschen dichtbouw (1854, 2 volumes)
   Jacob Van Artevelde (1859)
   Nazomer (1859)
   Nagelaten gedichten, 10 delen, (1882-1885)
   Bloemlezing uit zijn dichtwerk (1942)
  
  Proza
  
   (met Joos Schollaert), De Vastenavondfeest te Geeraerdsberge, in: Belgisch museum voor de Nederduitsche tael- en letterkunde en de geschiedenis des vaderlands, 1837
   Anneessens (1719), in: idem, 1837
   De torenbrand van Mechelen, naer het latijn van L. de Meyer, in: idem, 1837
   Sidronius Hosschius, in: idem, 1838
   Lierzang van Sarbievius, aen de latijnsche dichters van Belgie, in: idem, 1838
   De invloed des toneels op de volksbeschaving, in: idem, 1838
   Rosiana Coleners, in: idem, 1838
   Aen den slaep. Elegie, in: idem, 1838
   Willem Becanus, in: idem, 1839
   Verlof om van den steen gesneden te worden, in: idem, 1840 
   De wilde man te Dendermonde, in: idem, 1840
   M. van Rysingen, in: idem, 1841
   Ragnar Lodbrog, Yslandsche saga, in: idem, 1841
   Zegezang op Lodewyk III, verwinnaer der Noordmannen ten jare 883, in: idem, 1841
   Spreekwoorden aen geestelyke zaken ontleend, in: idem, 1841
   Nalezingen, in: idem, 1841
   Nayver der Gentsche schilders jegens die van Antwerpen, in: idem, 1842
   Een zegbrief of arbitragie van den abt van Drongen, van het jaer 1360, in: idem 1842
   Lalus, in: idem, 1842
   Karel van Mander, in: idem, 1842
   Brief van Sanderus over eene stadsbibliotheek, te Gent, in: idem, 1842
   Pieter Johan Robyn, in: idem, 1843
   Zonderling vonnis van het jaer 1443, in: idem, 1843
   A.E. Vanden Poel, Vlaemsch dichter, in: idem, 1843
   Herman Hugo, in: idem, 1843
   Klagten der zieke poorters in het gasthuis te Gent, ten jare 1349, in: idem, 1843
   Pieter-Judocus de Borchgrave, in: idem, 1844
   Belgisch museum voor de Nederduitsche tael- en letterkunde en de geschiedenis des vaderlands, in: idem, 1845
   Michiel de Swaen, in: idem, 1845
    Kaspar Hendrik van Boekel, Jan Frans Brouwenaar, Prudens van Duyse, Frans Rens, Theodoor van Rijswijck, C.P. Serrure en F.A. Snellaert, Redevoeringen en gedichten op het graf van Willems uitgesproken, in: idem, 1846
   De bekroonde Else der Gentsche Schoenmakers, in: idem, 1846
   Justus Harduyn, in: idem, 1846
   Pater Verhegghen, in: idem, 1846
   De rederykkamer van den Heiligen Geest, te Brugge, in: idem, 1846
   Levensberigt van Josef Bernard Cannaert, in: idem, 1849
   Levensberigt van Norbert Cornelissen, in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1850 
   Verhandeling over den Nederlandschen versbouw, 1854
   De Trommelaer en eens Graven Dochter, in: De Vlaemsche zanger, 1856
   Middelnederlandsche poëzie, deels hersteld, deels voor 't eerst uitgegeven door Mr Prudens van Duyse, in: Dietsche Warande, 1858
   Verhandeling over den drievoudigen invloed der rederijkerskameren, voorafgegaan door een overzicht harer geschiedenis, 1861
   Cat's invloed op de Vlaamsche letterkunde, 1861
   De trommelaer en eens graven dochter, in: Oude en nieuwe liedjes, 1864
   Werkmans-lied, in: Oude en nieuwe liedjes, 1864
   De Rederijkerskamers in Nederland. Hun invloed op letterkundig, politiek en zedelijk gebied, 1900-1902
  
  Literatuur
   Frans DE POTTER, Prudens Van Duyse herdacht, Gent, 1860. 
   Frans DE POTTER, Volledige chronologische lijst der werken van Prudens Van Duyse (poëzie, proza, muziek-kompositiën), Gent, 1861. 
   Jan MICHEELS, Prudens van Duyse, zijn leven en zijn werken, Gent, 1893. 
   Hendrik CLAEYS, Herdenking der honderdste verjaring van den geboortedag van Prudens van Duyse, in: Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde, 1904, p. 31-35. 
   Jan BOUCHERY, Prudens van Duyse. Bij de Honderdste verjaring zijner geboorte, in: Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde, 1904, p. 35-45. 
   Karel VAN DE WOESTIJNE, Prudens van Duyse, in: Verzameld werk. Deel 5. Beschouwingen over literatuur, P.N. van Eyck e.a. (ed.), Bussum, 1949, p. 393-409.
   Johan DECAVELE, Prudens van Duyse als stadsarchivaris van Gent, in: Heemkundige Kring De Oost-Oudburg. Jaarboek, 11 (1973-1974), p. 19-29.
   Jozef HUYGHEBAERT, De Orangist Prudens van Duyse tegen de antihollandse dichters Domien Cracco en David De Simpel in 1832, in: Biekorf, 1974.
   Siegfried BRACKE, Prudens Jan Marie van Duyse, in: Nationaal biografisch woordenboek, T. VIII, Brussel, 1979, kol. 244-260.
   Johan DECAVELE, Prudens Van Duyse, 1804-1859, Dendermonde, 1986.
   Ada DEPREZ, Prudens van Duyse 1804-1859, Dendermonde, 1988.
   Aimé STROOBANTS, Prudens Van Duyse 1804-1859, Dendermonde, 1993.
   Jan PAUWELS, Het boekenbezit van Jan Frans Willems, Prudens van Duyse en Philippe Marie Blommaert, in: Spiegel der letteren, 42 (2000), p. 259-295.
   Marcel RYSSEN, Om en in Prudens van Duyses Reynaertbewerking. Een fervent Reynaerdist, in: Tiecelijn, 14 (2001), p. 185-211.
   Jan PAUWELS, Dichter in ballingschap? Prudens van Duyse en de Belgische omwenteling, in: Spiegel der letteren, 44,2002, p. 148-168.
   Jan PAUWELS, Van Duyse, Prudens, in: Literair Gent, 2009.
   Karel DE CLERCK, Prudens van Duyse wil Edmond Ronse aanmoedigen, in: Biekorf, 2010.
   Michel NUYTTENS, Inventaris van het archief van en over Prudens van Duyse (1804-1859) bewaard in de KANTL te Gent, Gent, 2012.
   Sophie GYSELINCK, 'Het Vlaemsch-Duitsch Zangverbond (1846-1848). Waerde Zangbroeders!', in: ADVN-Mededelingen, 2013, nr. 39, p. 10-12.
  Timo VAN HAVERE, Dichter en archivaris. Prudens Van Duyse en het Stadsarchief van Gent, in: @rchieflink, 13 (2013), nr. 3, p. 1-3.
   Els WITTE, Het verloren koninkrijk. Het harde verzet van de Belgische orangisten tegen de revolutie. 1828-1850, Antwerpen, 2014, p. 161.
   Janneke WEIJERMARS, De romantische auteur. Prudens van Duyse (1804-1859), in: Schrijverstypen. De moderne auteur tussen individu en collectief, E. Van Boven en P. Verstraeten (ed.), Hilversum, 2016, p. 13-23.
   Johan VANHECKE, De verzamelaar in Prudens van Duyse, in: Zuurvrij, nr. 37, 2019.
  
  Zie ook 
   Vlaamse literatuur
  
  Externe links 
  
   Enkele gedichten van van Duyse
   Prudens van Duyse
  
  Vlaams dichter
  Persoon binnen de Vlaamse Beweging in de 19e eeuw
  Belgisch orangist (19e eeuw)
  Duyse, P
  Stadsarchivaris van Gent