title: Ove Sprogøe
text: Ove Wendelboe Sprogøe Petersen (Odense, 21 december 1919 – Tårnby, 14 september 2004) was een Deense acteur, die actief was van 1944 tot 1998 en talloze rollen speelde in 140 theaterstukken, 157 speelfilms en tientallen tv-series. Hij werd vooral populair door zijn centrale rol in de veertien bioscoopfilms over de Olsen-Bende.
  
  Leven en werk 
  Ove Sprogøe werd geboren als zoon van de boekdrukker Hans Arthur Sprogøe Petersen (1884–1967) en Inger Marie Lund (1888–1959). Hij groeide deels op in Odense en later in Kopenhagen, waar hij zijn toneelopleiding volgde. In Folketeatret aan de Nørregade in die stad stond hij in 1944 voor het eerst op de planken in het kersttoneelstuk Nøddebo Præstegård (De pastorie van Nøddebo). Na zijn filmdebuut twee jaar later, in Hans Store Aften (Zijn grote avond), maakte Sprogøe al snel carrière als een buitengewoon wendbaar acteur, die in vele genres inzetbaar was. Hij kon met evenveel gemak duistere, diabolische figuren en misdadigers spelen als goedaardige, introverte of elegante personages. Bovendien had hij komisch talent en vormde hij in zijn jonge jaren een duo met de komiek Dirch Passer.
  
  Tot zijn 140 toneelrollen behoorden Mephisto in Goethes Faust, de hoofdrol in Strindbergs De Vader, diverse personages in komedies van Molière en in stukken van Bertolt Brecht.
  
  Sprogøe had ook vaste rollen in langlopende Deense televisieseries. Zo speelde hij in de eerste Deense sitcom Huset på Christianshavn (1970-1977) de charmante verzekeringsagent Larsen met een crimineel verleden, en in de kleinsteedse dramaserie Matador (1978-1982) de bescheiden en verstandige Dr. Hansen. Beide series kregen een iconische status in Denemarken en worden met regelmaat herhaald door de tv-zenders van de publieke omroep DR.
    
  Hij kon ook zingen en was te zien en te horen in musicals, shows en revues. Zijn vertolking van Fandens Oldemor (De overgrootmoe van de duivel), de Deense versie van Cigarettes, whiskey and wild, wild women, werd alom populair in Denemarken. In 1982 bracht hij onder de titel Det Er Så Sundt (Het is zo jammer) een elpee uit met liedjes van Holger Laumann op teksten van Hans Scherfig. Als stemacteur sprak hij vele tekenfilms in - zo was hij de Deense Asterix, de Deense Lucky Luke en de sultan in Walt Disney's Aladdin. Minder bekend was dat hij vele romans uit de Deense literatuur insprak als luisterboek.
  
   
  Waarschijnlijk is hij het meest bekend door Olsen-banden ("De Olsen-Bende"), veertien films uit de jaren 1968 tot 1998, waarin hij met Morten Grunwald en Poul Bundgaard een satirisch boeventrio speelde. Als de 'geniale' maar slechtgehumeurde bendeleider Egon Olsen in streepjespak, met onafscheidelijke sigaar, werd hij een cultfiguur, ook buiten Denemarken. De zesde film in 1974 Olsen-bandens sidste bedrifter zou de laatste worden, maar het succes was zo groot - ook in de rest van Scandinavië en een aantal toenmalige Oostbloklanden - dat er tot 1981 nog zeven films volgden. Daarna werd in 1998 nog de allerlaatste film Olsen-bandens sidste stik uitgebracht, waarmee Sprogøe zijn acteercarrière afsloot.
  
  Ondanks zijn grote populariteit leidde Ove Sprogøe een teruggetrokken leven. Hij was in 1945 getrouwd met de drie jaar jongere Eva Rasmussen. Pas na hun beider dood in 2004 werd bekend dat ze een grote verzameling moderne kunst hadden opgebouwd. Van hun drie kinderen werd Henning Sprogøe ook acteur en theaterdirecteur.
  
  Eerbewijzen 
   Sprogøe kreeg driemaal de Bodil, de belangrijkste Deense filmprijs, in 1956 voor de beste mannelijke bijrol en in 1972 en 1975 voor de beste mannelijke hoofdrol. 
   In 1999 werd aan Sprogøe de Æres-Bodil (ere-Bodil) uitgereikt als oeuvreprijs. 
   Daarnaast werden hem voor zijn acteerwerk minstens tien andere prijzen toegekend.
  Postuum
   De weg naar de staatsgevangenis Vridsløselille bij Albertslund kreeg de officiële naam 'Egon Olsens Vej', omdat de films van de Olsen-bende doorgaans beginnen met de vrijlating uit die gevangenis van Sprogøe in zijn populairste rol van draaideurcrimineel Egon Olsen. 
   In 2005 stelde Nordisk Film onder de naam 'Ove Sprogøe' een stipendium in voor veelbelovende acteurs.
   Ook in 2005 werd in het centrum van zijn geboortestad Odense een plein naar hem vernoemd, Ove Sprogøes Plads. 
   Sinds 2006 wordt jaarlijks op zijn geboortedag 21 december Ove Sprogøe Prisen uitgereikt, een cultuurprijs voor een uitzonderlijke prestatie op het gebied van theater, film en televisie. Tot de gelauwerden behoren Nicolaj Kopernikus (2007), Lene Maria Christensen (2008), Nikolaj Lie Kaas (2011), Pilou Asbæk (2012), Ulrich Thomsen (2015), Nikolaj Coster-Waldau (2017) en Mille Dinesen (bekend als "Rita", 2020).
  
  Filmografie (selectie) 
   1946: Hans store aften
   1953: Far til fire
   1957: Ingen tid til kærtegn
   1959: Poeten og Lillemor
   1960: Forelsket i København
   1960: Baronessen fra benzintanken
   1962: Journey to the Seventh Planet
   1962: Det tossede paradis 1963: Pigen og pressefotografen 1963: Frøken Nitouche 1964: Majorens oppasser 1965: Flådens friske fyre 1965: Een pige og 39 sømænd 1965: Pigen og millionæren 1965: Slå først, Frede 1966: Slap af, Frede! 1966: Der var engang 1966: Pigen og greven 1967: Martha 1967: Min kones ferie 1967: Elsk din næste 1968: Soldaterkammerater på bjørnetjeneste 1968–1998: Olsen-banden (De Olsen-Bende, 14 speelfilms)Olsen-banden (De Olsen Bende) 1968Olsen-banden på spanden (De Olsen Bende in problemen) 1969Olsen-banden i Jylland (De Olsen Bende in Jutland) 1971Olsen-bandens store kup (De grote coup van de Olsen Bende) 1972Olsen-banden går amok (De Olsen Bende draait door) 1973Olsen-bandens sidste bedrifter (De laatste prestaties van de Olsen Bende) 1974 Olsen-banden på sporet (De Olsen Bende op het spoor) 1975Olsen-banden ser rødt (De Olsen Bende ziet rood) 1976Olsen-banden deruda (De Olsen Bende in volle vaart) 1977Olsen-banden går i krig (De Olsen Bende op het oorlogspad) 1978Olsen-banden overgiver sig aldrig (De Olsen Bende geeft zich nooit gewonnen) 1979Olsen-bandens flugt over plankeværket (De vlucht van de Olsen Bende over de schutting) 1981Olsen-banden over alle bjerge (De Olsen Bende met de noorderzon vertrokken) 1981Olsen-bandens sidste stik (Het laatste kunstje van de Olsen Bende) 1998
   1969: De 5 og spionerne 1969: Pigen fra Egborg 1970: De 5 i fedtefadet 1970: Præriens skrappe drenge 1970: Ballade på Christianshavn 1970: Rend mig i revolutionen 1970–1977: Huset på Christianshavn (tv-serie, 49 afleveringen)
   1972: Lenin, din gavtyv 1978: Du er ikke alene 1978–1982: Matador (tv-serie, 21 afleveringen)
   1983: Kurt og Valde 1984: Midt om natten 1984–1985: Anthonsen (tv-serie, 5 afleveringen, spin-off van Rend mig i revolutionen uit 1970)
   1986: Mord i mørket 1992: Krummerne 2 – Stakkels Krumme 1992: Det skaldede spøgelse 1996: Charlot og Charlotte (tv-miniserie, 2 afleveringen)
  
   Over Ove Sprogøe 
    Jacob Wendt Jensen: Ove Sprogøe, People´s Press, Kopenhagen, 2010. 
    Vertaald door Janine Strahl-Oesterreich als Mächtig gewaltig, Egon – Die Biografie von Ove Sprogøe, Das Neue Berlin, Berlijn, 2012. 
    Nina Vedel-Petersen, En fynsk vulkan – en hyldestbog til Ove Sprogøe'', JP/Politikens Forlagshus A/S. .
  
  Externe link 
   
    Complete filmografie van Ove Sprogøe, Filmdatabasen, Det Danske Filminstitut
    Ter herinnering aan Ove Sprogøe
  
  Deens filmacteur
  Deens televisieacteur
  Deens toneelacteur