title: JCJ Vanderheyden
text: Jacobus Cornelis Johannes (J.C.J., roepnaam: Jacques) van der Heyden ('s-Hertogenbosch, 23 juni 1928 – aldaar, 27 februari 2012), ook wel JCJ Vanderheyden genoemd, was een Nederlands beeldend kunstenaar, werkzaam als kunstschilder, fotograaf, graficus, collagekunstenaar, beeldhouwer en cineast in een non-figuratieve stijl. JCJ van der Heyden was Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
  
  Levensloop 
  Van der Heyden werd geboren in 's-Hertogenbosch. Hij studeerde van 1946 tot 1956 aan de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving in 's-Hertogenbosch en aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht. In 1956 vestigde hij zich weer in Den Bosch, waar hij zijn artistieke carrière begon als schilder van abstracte werken in een tijd dat de Cobrakunst populair was.
  
  Tussen 1964 en 1975 experimenteerde hij met film, computergraphics, elektroakoestiek en ademhalingsoefeningen en schilderde hij nauwelijks. Hij had toen contact met Leon Adriaans, Richard Menken en andere academiestudenten.
  
  In de jaren 1970 legde Van der Heyden zich verder toe op fotografie, grafische druktechnieken, video en televisie, media, gefascineerd door de eigen reproductie van de werkelijkheid. Hierbij reproduceerde hij zijn eigen en ander werk van bijvoorbeeld Jeroen Bosch, Pieter Breugel of Velázquez. Van een verzameling schilderijen construeerde hij installaties in zijn atelier, die hij vervolgens via fotografie of video opnieuw weergaf.
  
  In de jaren 1980 legt Van der Heyden zich toe op de constructie van afgesloten installaties, waarin hij zijn werken verkleind of gefragmenteerd weergaf. Met het combineren van deze afbeeldingen uit verleden en heden was hij op zoek naar betekenisvolle verbanden dwars door ruimte en tijd.
  
  JCJ Vanderheyden was een veelgevraagd docent; naast zijn werk aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten (vanaf 1987) werd hij vaak als gastdocent gevraagd, bijvoorbeeld in 1971 voor experimenten en videografie. In 1989 ontving hij de David Röell Prijs.
  
  In 2012 overleed hij na een hersenbloeding op 83-jarige leeftijd in Den Bosch. Onder andere het Gemeentemuseum Den Haag en Museum van Bommel van Dam in Venlo bezitten werken van Van der Heyden.
  
  Werk 
  
  Een verblijf in het Verre Oosten (1977), reizen naar China (1989) over de Noordpool (1990) en de Himalaya (1979, 1986) inspireerden hem tot werken die de aandacht vestigen op begrenzing en deling, leegte en weerkaatsing. Onder andere vanuit zijn vliegtuigraam bestudeerde hij tijd, licht en ruimte. De zo ontstane series zijn een belangrijk hoofdstuk van zijn omvangrijke oeuvre.
  
  'Van der Heyden onderzoekt het schilderij in zijn grondvorm', stelde Rudi Fuchs (1967) eind jaren 1960, als "een onbepaald, vlak stuk linnen, gespannen op een spieraam dat elke gewenste vorm en elk gewenst formaat kan hebben". Die grondvorm wordt door hem vooral als een strikt optisch vlak-zijn ervaren. Hij beschilderde soms de smalle zijkanten van zijn schilderijen om deze als ruimtelijk object te kunnen ervaren. Ook heeft hij enige tijd de achterkant van zijn schilderijen beschilderd.
  
  Zijn uiteindelijke oeuvre als kunstenaar laat zich volgens Ad de Visser (1998), niet eenvoudig classificeren. Het valt volgens hem te beschouwen als "een neerslag van processen in onze geest, waar voortdurend nieuwe beelden en noties worden opgeslagen en in verband gebracht met eerdere gewaarwordingen, die op hun beurt weer tot leven worden gebracht. Zijn schilderijen, foto's, reproducties en videobeelden geven "een blik in het hoofd van Van der Heyden: het "laboratorium" of "archief" waarin hij op zoek is naar De grote analogie de Dingen."
  
  Tentoonstellingen 
  Een selectie van solo-, groeps- en overzichtstentoonstellingen:
   1971 Sonsbeek 71: Sonsbeek buiten de perken, Arnhem
   1977 Gemeentemuseum Den Haag
   1978 Van Abbemuseum, Eindhoven
   1981 Centraal Museum, Utrecht
   1982 Documenta VII, Kassel
   1989 Vleeshal, Middelburg
   1990 Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam
   1998 Gemeentemuseum Den Haag
   2001 Stedelijk Museum, Amsterdam (catalogus)
  2002 ICAR Foundation, Parijs
  2009 Culturgest, Lissabon
   2011 Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam tot 29 januari 2012
  2012 Noord-Brabants Museum ‘s-Hertogenbosch
  2019 Galerie Boers-Li, New York
  
  Werk in openbare collecties (selectie)
   Gemeentemuseum Den Haag
   Museum van Bommel van Dam, Venlo
   Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch
   Rijkscollectie (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)
   Rijksmuseum Amsterdam
  
  Bibliografie (selectie) 
   Johannes Lodewijk Locher (1977), J. C. J. van der Heyden. Uitgever Van Dooren, 1977.
   J.C.J. van der Heyden (1983), J. C. J. van der Heyden. Van Abbemuseum, 1983.
   J.C.J. van der Heyden (1990), J. C. J. van der Heyden. Uitgever Museum Boijmans Van Beuningen, 1990, ISBN 90 6918 071 5.
   JCJ Vanderheyden (2000), JCJ VANDERHEYDEN, uitgave in eigen beheer, ISBN 9090144986 (fout in boek: 90901449816).
   J.C.J. van der Heyden, Marja Bloem & Dirk van Weelden (2001), JCJ Vanderheyden. Stedelijk Museum Amsterdam, ISBN 9050061494 (fout in boek: 905061494)
   J.C.J. Vanderheyden (2009), The Analogy of the Eye. Roma Publications, Amsterdam, ISBN 9789077459317
   J.L. (Hans) Locher (2011), JCJ VANDERHEYDEN, Licht Tijd en Ruimte. Uitgeverij de Kunst i.s.m. Noordbrabants Museum 's-Hertogenbosch, ISBN 9789491196102
  
  Zie ook 
   Lijst van deelnemers aan Documenta
  
  Externe links 
   JCJ Vanderheyden bij galeries.nl
   Video: interview met JCJ Vanderheyden op arttube.nl
  
  Nederlands beeldend kunstenaar
  Nederlands kunstschilder
  Nederlands collagist