title: Hans Werner Henze
text: Hans Werner Henze (Gütersloh, 1 juli 1926 – Dresden, 27 oktober 2012) was een Duitse componist, muziekpedagoog en musicoloog. Als oudste van zes kinderen van een leraar toonde hij al heel jong zijn interesse in kunst en muziek.
  
  Levensloop 
  Henze studeerde eerst in Braunschweig aan de Staatsmuziekschool en in Heidelberg aan het Kirchenmusikalisches Institut aldaar.
  
  Henze kreeg les van dirigent-componist Wolfgang Fortner en componist-dirigent René Leibowitz. Hierna werkte hij in 1948/1949 als muzikaal leider van het Deutsche Theater in Konstanz en in de periode 1950-1953 als artistiek leider van het ballet aan het Staatstheater Wiesbaden.
  
  Hij leefde sinds 1953 in Italië en sinds 1966 in Marino, Rome, regio Latium. Vanaf 1980 doceerde hij in Keulen aan de Staatliche Hochschule für Musik.
  
  Sinds hun kennismaking in 1952 had Henze meer dan twintig jaar een innige vriendschap met schrijfster Ingeborg Bachmann. In eerste instantie baseerde hij zijn compositie Nachtstücke und Arien uit 1957 op haar gedichten Freies Geleit en Im Gewitter der Rosen. Hierna schreef Bachmann de libretti voor zijn opera's Der Prinz von Homburg (naar Heinrich von Kleist) in 1959 en Der junge Lord in 1964 en gebruikte Henze tevens in 1964 gedichten van haar voor de 'koorfantasiën' Lieder von einer Insel. In 1961 schreven W.H. Auden en Chester Kallmann het libretto voor zijn opera Elegie für junge Liebenden/Elegy for Young Lovers, in 1965 gevolgd door het libretto voor Die Bassariden/The Bassarids.
  
  Henze was een maatschappelijk bewogen kunstenaar, wat in zijn composities tot uitdrukking kwam. Zo componeerde hij in 1968 het oratorium Das Floss der "Medusa", geschreven als politiek requiem voor de in 1967 vermoorde Che Guevara en geïnspireerd op het schilderij Het vlot van de Medusa (1819) van Théodore Géricault. De première op 9 december 1968 in Hamburg onder Henze's leiding werd verstoord door studenten die protesteerden tegen onder meer materialisme en consumptiecultuur. Henze stond niet onwelwillend tegenover de actie, maar verdere uitvoering bleek onmogelijk en de politie greep in. Pas in 1971 werd het stuk voor het eerst integraal uitgevoerd. In 1969 ontmoette Henze op Cuba Esteban Montego (1860-1973) en was hij onder de indruk van zijn levensverhaal. Montego was een tot slaaf gemaakte die wist te vluchten en over wie Miguel Barnet in 1966 Biografía de un cimarrón publiceerde. Hierna schreef Hans Magnus Enzensberger op basis van de Duitse vertaling van de biografie een libretto voor El Cimarrón, waarbij Henze de muziek componeerde.
  
  Henze bleef zijn belangstelling voor opera en muziektheater behouden, als een steeds actueel forum voor actuele en algemeen geldende problemen. Zo componeerde hij We Come to the River (1976, tekst: Edward Bond) (boodschap: iedereen is dader en slachtoffer tegelijk), The English Cat (1983, tekst: Edward Bond gebaseerd op Les peines de coeur d'une chatte anglaise van Honoré de Balzac)(ontmaskering van schijnheiligheid en huichelarij) en Das verratene Meer (1989, tekst: Hans-Ulrich Treichel, naar de roman Gogo no eiko (Een zeeman door de zee verstoten, 1963) van Yukio Mishima)(over de emotionele verwaarlozing van jongeren).
  
  In 1995 ontving hij de Westfaalse muziekprijs, die sinds 2001 zijn naam draagt. Op 7 november 2004 ontving Henze een eredoctoraat voor muziekwetenschap aan de Hogeschool voor Muziek en Theater te München.
  
  De eerste opvoering van de opera L'Upupa und der Triumph der Sohnesliebe, naar een Syrisch sprookje, bij de Salzburger Festspiele in 2003 werd zeer goed ontvangen. Zijn allerlaatste werk, de Ouverture für ein Theater, werd geschreven ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Deutsche Oper te Berlijn. Het werk werd op het jubileumconcert op 20 oktober 2012, een week voor zijn dood, met succes uitgevoerd.
  
  Henze heeft zich als componist op vele vlakken ontwikkeld, hij beheerste een breed scala aan compositie-technieken: van twaalftoontechniek tot aleatoriek en van elektronische synthese tot stijlcitaat.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest
  
  Symfonieën 
   1947 rev. 1963 1991 Symfonie nr. 1, voor kamerorkest
   Allegretto con grazia
   Notturno
   Allegro con moto
   1949 Symfonie nr. 2, voor groot orkest
   Lento. Allegro
   Allegro molto vivace
   Adagio
   1949-1950 Symfonie nr. 3, voor groot orkest
   Anrufung Apolls
   Dithyrambe
   Beschwörungstanz
   1955 Symfonie nr. 4, in een deel voor groot orkest
   1955 Vokalsinfonie uit König Hirsch
   1962 Symfonie nr. 5, voor groot orkest
   Movimentato
   Adagio
   Moto perpetuo
   1969 rev. 1994 Symfonie nr. 6, voor twee kamerorkesten
   1983-1984 Symfonie nr. 7, voor groot orkest
   Tanz
   Ruhig bewegt
   Unablässig in Bewegung
   Ruhig, verhalten
   1992-1993 Symfonie nr. 8
   1995-1997 Symfonie nr. 9, voor gemengd koor en orkest
   Die Flucht
   Bei den Toten
   Bericht der Verfolger
   Die Platane
   Der Sturz
   Die Nacht im Dom
   Die Rettung
   1997-2000 Symfonie nr. 10, voor groot orkest
   Ein Sturm
   Ein Hymnus
   Ein Tanz
   Ein Traum
  
  Concerten voor soloinstrument en orkest 
   1946 Kamerconcert voor piano, fluit en strijkers
   1947 Concert nr. 1 voor viool en orkest
   Largamente, rubato – Allegro molto
   Vivacissimo
   Andante con moto
   Allegro molto vivace
   1949 Suite
   1950 Concerto nr. 1 voor piano en orkest
   Entrée
   Pas de deux
   Coda
   1966 Concert voor contrabas en orkest
   1966 Dubbelconcert voor hobo, harp en strijkers
   1967 Concert nr. 2, in een deel, voor piano en orkest
   1971 rev. 1991 Concert nr. 2, voor soloviool, tape, bas-bariton en 33 instrumentalisten, op tekst van Hans Magnus Enzensberger - Hommage à Gödel
   1972-1973 Tristan, voor piano, geluidsbanden en orkest
   Prolog
   Lamento
   Praeludium und Variationen
   Tristans Wahnsinn
   Adagio, Burla I, Burla II, Burla III, Ricercare II
   Epilog
   1990-1992 Requiem: 9 geistliche Konzerte In memoriam Michael Vyner, voor piano solo, trompet solo en groot orkest
   Introitus
   Dies irae
   Ave verum corpus
   Lux aeterna
   Rex tremendae
   Anus Dei
   Tuba mirum
   Lacrimosa
   Sanctus
   1996 Concert nr. 3 - Three portraits from Thomas Manns "Doctor Faustus", voor viool en orkest
   Esmeralda: nicht eilen, tanzerisch gemutvoll
   Das Kind Echo: Adagio - Tempo giusto
   Rudi S.: Andante - Piu mosso
  
  Andere werken 
   1950 Sinfonische Variationen
   1951 Sinfonische Zwischenspiele
   1952 Tancredi
   1952 rev. 1989 Tanz und Salonmusik
   1953 Ode an den Westwind, muziek voor cello en orkest over het gedicht van Percy Bysshe Shelley
   1955 Quattro poemi, voor orkest
   1956 Sinfonische Etüden (herschreven in 1964 als: Drei sinfonische Etüden)
   1956 Maratona
   1956-1957 rev.1967 Jeux des Tritons
   1957 Hochzeitsmusik
   1957-1958 Sonata per archi (Sonata voor strijkers)
   1958 Drei Dithyramben, voor kamerorkest
   1958 Trois pas des Triton, divertissement uit het ballet "Undine", voor piano en orkest
   1958 Undine, suite nr .1
   1958 Undine, suite nr. 2
   1960 Antifone, voor 11 solostrijkers, blazers en slagwerk
   1963 Los caprichos, fantasie voor orkest
   Nadie se conoce (Keiner kennt sich selbst)
   Tal para cual (Gleich und gleich gesellt sich gern)
   El sueño de la razón produce monstruos (Der Schlaf der Vernunft gebiert Ungeheuer)
   Quién mas rendido? (Wer ist mehr ergeben?)
   El si pronuncian y la mano alargan al primero que llega (Sie sagt ja und reicht ihre Hand dem ersten, der kommt)
   De que mal morirá (An welcher Krankheit wird er sterben?)
   Aquellos pulvos... (Jener Staub...)
   No hubo remedio (Es gab keinen Ausweg)
   Linda maestra! (Schöne Herrin!)
   1964 Zwischenspiele
   1965 Mänadentanz
   1965 In memoriam: die weisse Rose, dubbelfuga voor 12 instrumenten
   1966 Fantasia voor strijkers, uit de filmmuziek "Der junge Törless" van Volker Schlöndorff
   1967 Telemanniana, in een beweging voor groot orkest
   1969-1970 Compases para preguntas ensimismadas muziek voor altviool en 22 instrumentalisten
   1971-1972 rev.1986 Heliogabalus imperator, allegoria per musica, voor orkest
   1975 Katharina Blum, concertsuite voor orkest
   Der vergiftete Strom
   Die Liebenden
   Klage
   Erinnerungen
   Große Fuge (Stoßzeit)
   Angst
   Der vergiftete Strom
   1977 Aria de la folía española, voor orkest
   1977 Il Vitalino raddoppiato, voor viool en kamerorkest
   1979 Apollo trionfante
   1979 Arien des Orpheus, voor gitaar, harp, klavecimbel en klein strijkersbezetting
   1979 Barcarola, voor groot orkest
   1979 Dramatische Szenen aus "Orpheus I."
   1979-1980 Spielmusiken, uit het sprokje voor muziek "Pollicino", voor orkest of amateurorkesten in verschillende bezettingen
   Toskanisches Winterlied
   Marsch
   Allegro con brio
   Sarabande
   Concertino
   Toskanisches Frühlingslied
   1984 Deutschlandsberger Mohrentanz no.1, voor sopraanblokfluit, 1 altblokfluit, 1 tenorblokfluit 1 basblokfluit, vijf slagwerkers, gitaar en strijkers
   1984-1985 Kleine Elegien
   1984-1985 Liebeslieder
   1985 Deutschlandsberger Mohrentanz no.2
   1985 rev.1992 Fandango
   1987 Cinque piccoli concerti e ritornelli, voor orkest
   1991 Drei Mozartsche Orgelsonaten, voor 14 instrumenten
   1991 La selva incantata, aria e rondo, voor orkest
   1992 Introduktion, Thema und Variationen
   1993-1994 Appassionatamente, fantasie over "Das verratene Meer", voor groot orkest
   1996 Erlkönig, fantasia
   1996 Pulcinellas Erzählungen
   1996 Sieben Boleros, voor groot orkest
   La irascible
   La alabanza
   La expectación
   El pavo real
   La soberbia
   Dolor
   El gran paso de la Reina Arábica
   1996 Zigeunerweisen und Sarabanden
   1999 Fraternité, air
   2000 A Tempest, rounds
   2000-2001 Scorribanda Sinfonica
   2001 L’heure bleue
   2002 Olly on the shore
   2012 Ouverture zu einem Theater
  
  Werken voor harmonieorkest 
   1947 Concertino, voor piano en harmonieorkest
   1975 Ragtimes and Habaneras
   1976 Die Abenteuer des Don Quixote
   Morgenritt
   Der tragische Held
   Kampf mit den Schafhirten
   Dulcinea
   Ritornell
   Kampf mit den Windmühlenflügeln
  
  Muziektheater
  
  Opera
  
  Radio- en tv-opera's
  
  Balletten
  
  Andere toneelwerken 
   1967 Moralities, Three morality plays voor alt- en tenor solo, spreker, gemengd koor en klein orkest - libretto: Wystan Hugh Auden naar Aesopus
   1970-1971 Der langwierige Weg in die Wohnung der Natascha Ungeheuer, Show met 17 - libretto: Gastón Salvator
   1973 Streik bei Mannesmann, scenische cantate (in coöperatie met: Dietrich Boekle, Niels Fr. Hoffmann, Thomas Jahn, Luca Lombardi, Wilfried Steinbrenner) - libretto: Erika Runge
   1982 Le Miracle de la Rose - Imaginäres Theater II voor klarinet en 13 spelers
  
  Werken voor koor 
   1947 Fünf Madrigäle
   1948 rev.1964 Chor gefangener Trojer
   1948 Wiegenlied der Mutter Gottes
   1960 Jüdische Chronik
   1962 Novae de infinito laudes
   1963 Cantata della fiaba estrema
   1964 Lieder von einer Insel
   1966 Muzen Siziliens
   1968 rev.1990 Das Floss der "Medusa"
   1974-1976 Mad People's Madrigal
   1981-1983 Orpheus Behind the Wire - teksten: Edward Bond
   Wie war die Hölle? - voor SSSAAATTTBBB koor
   Der Sinn liegt hier - voor SSAA koor
   Du der du die Zeit der Mörder überlebtest - voor SATBB koor
   Nun ist alles anders - voor TTTBBB koor
   Orpheus - voor SSAATTBB koor
   1993-1995 Hirtenlieder, uit de opera "Venus und Adonis"
   Der Morgen steigt auf
   Ungestüm ist Adonis
   Der Wind, er spricht zum Laub
   Die Flüsse stehen still
  
  Vocale muziek 
   1945 Sechs Lieder
   1948 rev.1999 Whispers from Heavenly Death
   1948 Der Vorwurf
   1948-1949 Apollo et Hyazinthus, improvisaties over het gedicht "Im Park", voor klavecimbel, alt en 8 soloinstrumenten
   1950 Chanson Pflastersteine
   1956 Fünf neapolitanische Lieder, "Canzoni 'e copp' 'o tammurro" op anonieme teksten uit de 17e eeuw, voor bariton en kamerorkest
   1957 Nachtstücke und Arien, voor sopraan en groot orkest
   1958 rev.1963 Kamermuziek
   1958 Drei Fragmente nach Hölderlin
   1960 rev.1993 Three Arias
   1963 Ariosi
   1963 Being Beauteous
   1964 Ein Landarzt
   1968 Versuch über Schweine
   1969-1970 El Cimarrón
   1973 Voices
   1975 Heb doch die Stimme an
   1975 Kindermund
   1979 El rey de Harlem
   1983 Three Auden Songs, voor tenor en piano
   1989 Drei Lieder über den Schnee, voor sopraan, bariton en acht instrumenten (klarinet in Bes, hoorn in F, fagot, 2 violen, altviool, cello en contrabas)
   Schnee, den ich loben will
   Es ist ein Schnee gefallen
   Als die Erde verlassen war
   1991 An Sascha
   1991 Zwei Konzertarien
   1992-1993 Lieder und Tänze
   1993 Heilige Nacht, een kerstlied voor solozang en blokfluit
   1994 Heimlich zur Nacht
   1996 Nocturnal Serenade
   1997 Sechs Gesänge aus dem Arabischen, voor tenor en piano
   Selim und der Wind
   Die Gottesanbeterin
   Ein Sonnenaufgang
   Cäsarion
   Fatumas Klage
   Das Paradies
  
  Kamermuziek 
   1945 Kleines Quartett
   1946 Sonata
   1947 Sonatina, voor fluit en piano
   1947 Strijkkwartet no. 1
   1948 rev.1963 Kammersonate
   1952 Strijkkwartet no. 2
   1952 Blazerskwintet
   1956 Concerto per il Marigny
   1963 Quattro fantasie, voor klarinet, fagot, hoorn, 2 violen, altviool, cello en contrabas
   1964 Divertimenti
   1966 Der junge Törless, voor drie violen, twee altviolen en cello
   1970 L'usignolo dell'imperatore
   1971 Fragmente aus einer Show
   1971 Prison Song
   1974 Carillon, Récitatif, Masque, voor mandoline, gitaar en harp
   1975-1976 Strijkkwartet no. 3
   1976 Amicizia!, voor klarinet, trombone, cello, slagwerk en piano
   1976 Strijkkwartet no. 4
   1976 Strijkkwartet no. 5
   1977-1985 Konzertstück
   1977 L'autunno, voor fluit (altfluit, piccolo), hobo (hobo d'amore), klarinet, (klarinet in (Es)/basklarinet (B)), hoorn (ad lib. ook Wagnertuba), fagot (contrafagot)
   Moderato - Più mosso - Lo stesso tempo (klarinet cadenza) (quasi attacca)
   Allegretto
   Allegramente (Hoorn cadenza) - Malincolia - Allegretto (Bossoon cadenza) - attacca
   Vivace - Allegramente - Molto meno mosso - Vivace e burlesco - Con moto - Un poco meno mosso - Ancora meno mosso
   Quia respexit humilitatem ancillae suae
   1977 Trauer-Ode für Margaret Geddes, voor zes celli
   1978-1979 Sonata
   1979 Sonatina, uit het sprokje voor muziek "Pollicino", voor viool en piano
   1981 Le miracle de la rose (Imaginäres Theater II)
   1981 Variation
   1982 Five Scenes from the Snow Country, voor marimba
   1981 Von Krebs zu Krebs
   1982 Canzona, voor hobo, piano, harp, 3 violen en cello
   1983 Sonata, voor viool en piano
   1983 Sonata, voor altviool en piano
   1984-1985 Selbst- und Zwiegespräche, voor altviool, gitaar en kleine orgel
   1985-1986 Ode an eine Äolsharfe, voor concerteerende gitaar en 15 soloinstrumenten
   1986 Eine kleine Hausmusik
   1987 Allegra e Boris
   1990 Fünf Nachtstücke
   Elegie
   Capriccio
   Hirtenlied I
   Hirtenlied II
   Ode
   1990 Paraphrasen über Dostojevski
   1990-1991 Pianokwintet
   1992 Adagio
   1993 Adagio adagio, serenade voor viool, cello en piano
   1994-1996 Drei geistliche Konzerte
   1995 Notturno
   1996 Leçons de danse, uit het ballet "Le fils de l'air - Der Sohn der Luft", voor twee piano's en slagwerk
   Tango
   Tempo die Minuetto
   Foxtrott
   Finale
   1996 Minotauros Blues
   1996 Neue Volkslieder und Hirtengesänge, voor fagot, gitaar en strijktrio
   Pastorale
   Morgenlied
   Ballade
   Tanz
   Rezitativ
   Abendlied
   Ausklang
   1996 Voie lactée ô soeur lumineuse, avondmuziek voor een oud vriend - Toccata voor 19 instrumentalisten (kamerorkest)
   1997 Drei Märchenbilder
   2000 Ein kleines Potpourri
  
  Werken voor orgel 
   1979 Toccata senza Fuga, uit de opera "Orpheus"
  
  Werken voor piano 
   1949 Variationen, voor piano, op. 13
   1959 Sonata per pianoforte
   1964 Divertimenti, tussenspelen uit de opera "Der junge Lord", voor twee piano's vierhandig
   1980 Zes stukken voor jonge pianisten
   1981 Cherubino, drie miniatures
   1994 Toccata mistica
   La mano sinistra, stuk voor Leon - voor de linke hand
   Piece for Peter
  
  Werken voor klavecimbel 
   1963 Six Absences
   Molto mesto e lento
   Andante cantabile
   Pesante, molto mosso
   Andantino
   Lento
   Allegramente • Agrèment de la Sixième Absence
   1965 Lucy Escott Variations
   1986 Euridice, Framenti per il clavicembalo dal balletto "L'Orfeo"
   Con calma e grazia
   Sarabanda
   Gran lamento
   Colori splendenti
  
  Werken voor gitaar 
   1958 Drie Tentos
   Tranquillamente
   Allegro rubato
   Lento
   1976 Royal Winter Music: gitaarsonate nr. 1, portretten van personages van William Shakespeare
   Gloucester
   Romeo and Juliet
   Ariel
   Ophelia
   Touchstone, Audrey and William
   Oberon
   1979 Royal Winter Music: gitaarsonate nr. 2
   Sir Andrew Aguecheek: Marcia, non troppo funebre – Sempre incalzando
   Bottom’s Dream: Adagietto, con comodo – Adagio
   Mad Lady Macbeth: Fiercely – Meno mosso – Piu mosso – Tempo 1... With Noisy Vulgarity
   Charakterstukken, voor twee gitaren
  
  Filmmuziek 
   1966 Der junge Törless
   1983 Un amour de Swann
  
  Bibliografie 
   Ingeborg Bachmann en Hans Werner Henze, Briefe einer Freundschaft, München: Piper Verlag, 2006, 
   Annalen van de operagezelschappen in Nederland 1886-1995, Amsterdam: Den Uitgave van Theater Institute Nederland, 1996, 1276 p.
   Mário Moreau: Concertos, in: O Teatro de S. Carlos: Dos Séculos de História, Vol. II, Lisboa: Hugin Editores, 1999, 1440 p., , 
   Colin Larkin: The encyclopedia of popular music, Third edition, New York: Macmillan, 1998, 8 v., 
   Stewart Gordon: Keyboard Music of Nontonal Composers in Europe, in: A History of Keyboard Literature. Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., 
   G. Rohde: Hans Werner Henzes Opern-Welt-Theater - Zum siebzigsten Geburtstag des Komponisten, Opernwelt N7:20-21 Jul 1996
   W. M. Grimmel: Ein Heide schaut der Messe zu : Hans Werner Henzes Requiem, Neue Zeitschrift für Musik N4:40-45 Jul-Aug 1996
   P. Gervasoni: L'Allemagne des adieux de chirants, Diapason (France) N423:34-5 Feb 1996
   P. Gervasoni: Radio France : Hans Werner Henze, l'activiste romantique, Diapason-Harmonie (Currently Diapason (France)) N398:14 Nov 1993
   A. Krause: Erlkönig als Tanzmeister; Hans Werner Henzes Orchesterfantasie nach Goethe, Schubert; und Cocteau, Neue Zeitschrift für Musik N4:36-9 Jul-Aug 1996
   Wulf Konold: Venus und Adonis : Hans Werner Henzes Komposition eines Mythos, Neue Zeitschrift für Musik N4:16-21 Jul-Aug 1996
   Hanns-Werner Heister: Nolens volens politisch - Einige Aspekte der Aesthetik Hans Werner Henzes, Neue Zeitschrift für Musik N4:12-15 Jul-Aug 1996
   Gerhard Schepelern: Operaens historie i Danmark 1634-1975, Kobenhaven: Rosinante, 1995, 366 p., 
   Guy Rickards: Hindemith, Hartmann and Henze, London: Phaidon Press Limited, 1995, 240 p., 
   Joan Peyser, Milton Babbitt, Rosalyn Tureck: The music of my time: Collected essays and articles by a gited musicologist, on the modern classical scene (Something About the Music : Guide to Contemporary Repertory, Vol 1), London: Kahn & Averill, 1995, 474 p., 
   Musikalmanach 1996/97. Date und Fakten zum Musikleben in Deutschland, Kassel: Bärenreiter Verlag, 1995, 1146 p.
   P. Catalano: Boston Symphony : Henze, Symphony No. 8, American Record Guide 57:42 N1 1994
   G. Asche: Die Inszenierung als Werkdeutung und Werkkritik zugleich, Opernwelt N1:45 Jan 1994
   Hans Werner Henze : Fontenay-sous-Bois, salle Jaques Brel, les 5 et 6, Diapason-Harmonie (Currently Diapason (France)) N401:65 Feb 1994
   Vera Lumpe: Von den Ängsten und Nöten der Menschen erzählen ... : Henzes Requiem in Köln uraufgeführt, Neue Zeitschrift für Musik 154:53-4 May 1993
   Henze-Oratorium unter Elgar Howarth : Das Floss der Medusa in Münchens Musica Viva, Das Orchester, 41:553 N5 1993
  
  Zie ook 
   Lijst van balletten
   Lijst van opera's
   Lijst van operettes
  
  Duits componist
  Duits musicoloog
  Duits muziekpedagoog
  20e-eeuws componist
  Duits operacomponist