title: Koninkrijk Mataram
text: Het koninkrijk Mataram, dat ook wel wordt aangeduid als het koninkrijk Medang, wordt voor het eerst genoemd in de Mantyasih I-inscriptie van koning Balitung die gedateerd wordt in 907. Daarin wordt Sañjaya genoemd als de eerste koning van Mataram. Van deze Sañjaya wordt ook melding gemaakt in de veel oudere Canggal-inscriptie uit 736 gevonden in het district Kedu. Hij heeft volgens deze oorkonde een linga opgericht, een zuil voor god Shiva. Volgens latere bronnen was hij een machtig veroveraar. Bovendien heerste in zijn gebied grote veiligheid.
  
  Zijn opvolger heette Panangkaran. In het laatste kwart van de achtste eeuw veroverde deze Javaanse koning het rijk van Shrivijaya. Panangkaran en zijn opvolgers tot en met Samaratungga worden in verschillende inscripties echter aangeduid als koningen, 'ornamenten', uit de Shailendra-dynastie. Deze Shailendra’s regeerden over een rijk dat Shrivijaya omvatte, en een belangrijk deel van Java, in ieder geval het gebied van wat tegenwoordig het oostelijk deel van Midden-Java en de provincie Yogyakarta behelst. Bovendien hadden deze Shailendra’s een voorkeur voor het boeddhisme.
  
  Lang werd ervan uitgegaan dat er twee rivaliserende vorstenhuizen waren, de shivaïtische Sañjaya-dynastie en de boeddhistische Shailendra-dynastie. Panangkaran zou dan de eerste vertegenwoordiger zijn geweest van de nieuwe Shailendra-dynastie. Maar tegenwoordig raken steeds meer wetenschappers ervan overtuigd dat er sprake was van één vorstengeslacht. Het komt immers wel vaker voor dat een dynastie een andere religie aanneemt en vervolgens gewoon blijft doorregeren. Ook de 16de-eeuwse tekst Carita Parhyangan, afkomstig uit Pasundan (West-Java), suggereert dit. Volgens dit geschrift zou koning Sañjaya zijn zoon Panangkaran opdracht hebben gegeven zich tot het boeddhisme te bekeren, omdat de bevolking van het land angst had voor de eredienst voor Shiva (verwijzing).
  
  Rond 850 kwam het tot een conflict tussen Balaputra en Pramodhavardhani, de dochter van Samaratungga, die ook Shri Kahulunan werd genoemd en getrouwd was met Rakai Pikatan. Balaputra vond dat hij meer recht op de troon had dan Rakai Pikatan, die anders dan hijzelf geen mannelijke nakomeling zou zijn uit het geslacht van Sañjaya. Rakai Pikatan verzamelde de lokale Javaanse edelen om zich heen en versloeg Balaputra, die vervolgens naar Sumatra vertrok. Dit leidde tot een opdeling van het grote rijk, waarbij Rakai Pikatan koning werd over het Javaanse deel en Balaputra over het Sumatraanse deel en andere gebieden aan de Straat van Malakka, zoals Kedah. Tijdens de regering van Samaratungga was de Borobudur voltooid. Onder het bewind van Rakai Pikatan werd begonnen met de aanleg van het grote hindoeïstische tempelcomplex bij Prambanan. Ook na de splitsing bleef de invloed van Shrivijaya groot, aanvankelijk groter dan die van het voormalige rijksdeel op Java. De Sumatraanse tak bleef de Shailendra's heten; de Javaanse tak tooide zich vanaf het begin van de tiende eeuw met de naam Mataram.
  In de eerste helft van de tiende eeuw werd het centrum van het rijk naar Oost-Java verplaatst. Sommigen beweren dat dit kwam door een uitbraak van de vulkaan de Merapi, anderen menen dat een machtsstrijd de oorzaak was van de verplaatsing.
  
  De eerste koning van het Oost-Javaanse Mataram, tevens stichter van de Isyana-dynastie, was Mpu Sindok, die vele inscripties in steen achterliet. Een belangrijke latere Isyana-koning was Dharmawangsa, die het Bharatayuddha-epos (een versie van de Mahabharata) in 996 liet vertalen in het Oud-Javaans.
  
  Vele eeuwen later (kort voor 1600) ontstond op Java het sultanaat Mataram; mataram duidt hier niet op een connectie met het historische hindoeïstische koninkrijk, maar op een bepaald grondgebied.
  
  Koningslijst van Mataram 
   Sanjaya (735–746)
   Panangkaran (746-784)
   Panaraban (784-803)
   Rake Warak Dyah Manara alias Samaratungga (803-827)
   Dyah Gula (827-828)
   Rakai Garung (828-846)
   Pikatan alias Jatiningrat (847–855)
   Kayuwangi (855–885)
   Balitung (885–910)
   Daksa (910–919)
   Tulodong (919–924)
   Wawa (924–929)
   Mpu Sindok (929–947)
   Sri Isyana Tunggawijaya (947–985)
   Dharmawangsa (985–1006).
  
   
  
  Geschiedenis van Java
  Mataram I
  Matarm I
  Midden-Java
  Yogyakarta