title: Marcel Landowski
text: Marcel François Paul Landowski (Pont-l'Abbé, 18 februari 1915 – Parijs, 23 december 1999) was een Frans componist, muziekpedagoog en dirigent. Hij was het derde kind van vier kinderen van de beeldhouwer Paul Landowski. Marcel is van moeders zijde een achterkleinzoon van de violist en componist Henri Vieuxtemps. Zijn oudere zuster was de kunstschilderes Nadine Landowski (1908–1943) en zijn jongere broer Françoise Landowski-Caillet (1917-2007) was pianist en eveneens kunstschilder.
  
  Levensloop 
  Landowski kreeg heel vroeg pianoles bij Marguerite Long, bij wie hij ook later aan het conservatorium compositie en orkestdirectie studeerde. Vanaf 1935 studeert hij aan het Conservatoire national supérieur de musique in Parijs bij Noël Gallon (schriftuur) en bij Henri Büsser (compositie). Zijn eerste werken Les Sorcières en Les Sept Loups werden in 1937, net voor de Tweede Wereldoorlog, onder leiding van Pierre Monteux uitgevoerd, toen hij nog aan het conservatorium studeerde. Gedurende deze periode raakt hij bevriend met leden van de Groupe des Six, vooral met Arthur Honegger en Darius Milhaud. De stijlen van deze componisten zullen zijn eigen composities erg beïnvloeden.
  
  Zijn belangrijkste composities schreef hij na de oorlog, zoals Le Rire de Nils Halerius (1944-1948), die zijn debuut op het toneel betekenen en Symfonie nr. 1 "Jean de la Peur" (1949). Hij bereikte spoedig nationale en internationale bekendheid en werd in 1950 met de Grand Prix de composition van de stad Parijs bekroond. Het volgende decennium kenmerkt een vruchtbare periode in die onder anderen het Concert voor ondes-Martenot en strijkorkest en de opera Le Fou (1956) boven uit schieten.
  
  Vanaf 1960 begon hij een zeer belangrijke administratieve carrière. Van 1962 tot 1965 was hij muziekdirecteur van de Comédie-Française. In 1966 werd hij door Andre Malraux benoemd tot verantwoordelijke directeur voor culturele zaken (muziek, opera en dans) in het Franse Ministerie van Cultuur, een functie die hij bekleedde tot 1975. Gedurende deze periode was hij onder anderen verantwoordelijk voor de opstelling en definitie van een tienjarenplan voor de muziek, de oprichting van het Orchestre de Paris in 1967, waarvan de leiding wordt toevertrouwd aan Charles Münch, de modernisering van het onderwijs aan de conservatoria en de vestiging van grote orkesten in de Franse regio's. Daarna werd hij benoemd tot inspecteur-generaal in het Franse ministerie van onderwijs (1975) en ten slotte tot directeur van Culturele Zaken van de Stad Parijs (1977-1979). Hij werd ook verkozen als lid tot het Institut de France - Académie des Beaux-Arts (Academie voor Schone Kunsten) in 1975, en vervangt zijn voormalige leraar Henri Büsser.
  
  Als wethouder van Boulogne-Billancourt beïnvloedde hij de vooruitgang van het voormalig stedelijk conservatorium tot het latere  Conservatoire à rayonnement régional de Boulogne-Billancourt en benoemd in 1972 zijn voormalige leerling Alain Louvier tot directeur van deze institutie. Hij was als opvolger van Emmanuel Bondeville voorzitter van de stichting Maurice Ravel. In 1991 richtte hij de L'Association Musique nouvelle en liberté op. Door al deze drukke werkzaamheden was de tijd voor het componeren natuurlijk heel beknopt, alhoewel hij in deze periode bijvoorbeeld de werken L'Opéra de poussière (1962), de Messe de l'Aurore (1977), twee symfonieën (1963-1964), Un enfant appelle (1979) en de opera Montségur (1985) schreef.
  
  Als componist liet Landowski zich door een tonale "taal" inspireren en heeft zich altijd verzet tegen de principes van het serialisme. Hij schreef onder anderen vijf symfonieën, een tiental concerten voor diverse solisten, vocale muziek (oratorium, koor en liederen) en kamermuziek. In 1973 ontving hij de Prix Maurice Ravel van de Société des Auteurs, Compositeurs et Editeurs de Musique (SACEM), de Franse auteursrechtsvereniging. In 1980 werd hij benoemd tot ere-doctor van de Federale Universiteit van Rio de Janeiro (UFRJ) in Rio de Janeiro en in 1987 werd hij onderscheiden met een benoeming als Commandeur in het Franse Legioen van Eer en in 1994 als Grootofficier in de Nationale Orde van Verdienste. In 1995 werd hij gekozen als lid van de Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest
  
  Symfonieën 
   1949 Symfonie nr 1 "Jean de la Peur"
   1963 Symfonie nr. 2
   1964 Symfonie nr. 3 "Des Espaces"
   1988 Symfonie nr. 4
   1998 Symfonie nr. 5 "Les Lumières de la nuit"
  
  Concerten voor instrumenten en orkest 
   1940 Concert nr. 1 (Premier concerto), voor piano en orkest
   1944-1945 Concert, voor cello en orkest
   1954 Concert, voor ondes-Martenot en strijkorkest 
   1957 Concert, voor fagot en orkest
   1963 Concert nr. 2 (Deuxième concerto), voor piano en orkest 
   1968 Concert, voor dwarsfluit en strijkorkest 
   1973 Le triomphe du Petit Poucet, voor accordeon 
   1975-1976 Au bout du chagrin, une fenêtre ouverte, concert voor trompet, orkest en bandrecorder
   Cantique d’un soir 
   Chant pour une feuille morte 
   Cortège
   1979 Un enfant appelle, concert voor sopraan, cello en orkest - tekst: Marie Noël - geschreven voor de cellist Mstislav Rostropovitsj en zijn vrouw, de mezzosopraan Galina Visjnevskaja
   Un enfant appelle, loin, très loin... 
   Je crois très bas
   La Nuit-même où il fut livré
   1983 Improvisation, voor trombone en orkest
   1990 Souvenir d’un jardin d’enfance, voor hobo en strijkorkest
   1990 Concertino, voor trombone en strijkorkest 
   1993 Symphonie concertante, voor orgel en orkest
   1995 Concert, voor viool en orkest
   1998 Concert nr. 2, voor dwarsfluit en orkest
  
  Andere werken voor orkest 
   1943 Brumes, symfonisch gedicht voor spreker en orkest - tekst: Paul Verlaine en Patrice de La Tour du Pin
   Légende (Patrice de La Tour du Pin) 
   Il pleure dans mon cœur (Paul Verlaine) 
   La Traque (Patrice de La Tour du Pin)
   1946 Edina, symfonisch gedicht
   1946 Le Petit Poucet, symfonische suite
   1948 Ballet des Jeux du Monde uit de 2e akte van het operaballet "Le Rire de Niels Halerius"
   1950 Trois Histoires de la prairie, kleine suite voor orkest
   1960 L’Orage, symfonisch gedicht
   1982 L'Horloge, symfonisch gedicht 
   1985 Les Orchestrades, voor orkest
   1987 La Symphonie de Montségur, voor sopraan, bariton en orkest
   1989 Quatre Préludes pour l’Opéra des Bastilles, voor viool en strijkorkest (en pauken ad libitum)
   1991 Adagio Cantabile, voor hobo, althobo, slagwerk en strijkorkest 
   1997 À Sainte Dévote, voor orkest
  
  Werken voor harmonieorkest of koperensemble 
   1997 Ouverture pour un opéra imaginaire, voor koperensemble (4 hoorns, waarvan 2 Wagnertubas, 4 trompetten, 3 trombones, tuba, pauken en 2 slagwerkers)
   Le petit Poucet - bewerkt door Mora
  
  Muziektheater
  
  Opera's
  
  Balletten
  
  Toneelmuziek 
   1943 Les Travaux et les jours - tekst: Jean Vilar
   1944 Retour par Dunkerque, in 3 bedrijven en 15 taferelen - tekst: Jacques Chabannes
   1945 Le Procès de Jeanne d’Arc 
   1949 Agnès de rien
   1949 Le Petit Poucet (Klein Duimpje), in 4 bedrijven en 10 taferelen - tekst: Charles Perrault
   1952 Un dieu a dormi dans la maison - tekst: Guilherme Figueiredo
   1953 Le Songe d’une nuit d’été (A Midsummer Night's Dream) - tekst: William Shakespeare
   1960 Le Chalet sous la neige muziek voor een toneelstuk voor de televisie 
   1962 Candide, muzikale illustratie voor een verhaal van Voltaire
   1963 Le Cid, muziek voor het toneelstuk van Pierre Corneille
   1964 Cyrano de Bergerac, muziek voor het toneelstuk van Edmond Rostand
  
  Multimedia en openluchtevenementen 
   1952 Paris a deux-mille ans vuurwerkmuziek (Spectacle pyrotechnique)
   1956 Prestige de Toulouse, Klank-en lichtspel - tekst: Duc Antoine de Lévis-Mirepoix
   1958 Reflets de Lyon, Klank-en lichtspel
   1960 Sortilèges, Klank-en lichtspel
  
  Vocale muziek
  
  Oratoria 
   1939-1941 Rythmes du Monde, oratorium voor spreker, sopraan, alt, tenor, bas, gemengd koor en orkest - tekst: gedichten van de componist
   1943-1944 La Quête sans fin, oratorium voor spreker, gemengd koot en orkest - tekst: gedichten van de componist
   1977 Messe de l'Aurore, oratorium voor sopraan, tenor en bariton, gemengd koor en orkest - tekst: Pierre Emmanuel
   1980 Le Pont de l’espérance, scenisch oratorium in 6 taferelen voor sopraan, bariton, gemengd koor, 2 dansers en orkest - tekst: van de componist en Alphonse de Lamartine
  
  Cantates 
   1948 Jésus, là, es-tu ?, cantate nr. 1 voor alt, vrouwenkoor, strijkorkest en slagwerk (of piano)
   1966 Aux mendiants de Ciel, cantate nr. 6 voor sopraan en orkest
   1999 Le Mystère de la création, cantate voor kinderzangstem, sopraan, bariton, gemengd koor en orkest (georkestreerd door: Guillaume Connesson) - tekst: Rainer Maria Rilke, Teilhard de Chardin, het boek Job
  
  Werken voor koor 
   1937 Les Sept loups, ballade voor vrouwenkoor en orkest - tekst: vertaalde gedichten van Johann Wolfgang von Goethe
   1937 Les Sorcières, ballade voor vrouwenkoor en orkest - tekst: William Shakespeare "Macbeth"
   1981 La Prison, muzikaal en dramatisch recital in 3 delen voor sopraan, cello en instrumentaal ensemble - tekst: van de componist
   l’Attente 
   L’Interrogatoire 
   La Prison
   1985 Chant de Paix « Ecoute ma voix... », voor sopraan (of kindersopraan), bariton, kinderkoor (of gemengd koor) en orkest (of orgel) - tekst: Paus Johannes Paulus II - Franse vertaling: Pierre Emmanuel
   1985 Help-Help Vatelot, voor sopraan, cello, gemengd koor en klein instrumentaal ensemble - tekst: van de componist - gecomponeerd ter gelegenheid van de 60e verjaardag van Etienne Vatelot
   1991 Les Leçons de Ténèbres
   versie I: voor zangstem; 
   versie II: voor sopraan, bas, gemengd koor, orgel, cello en instrumentaal ensemble (hobo, oboe d'amore (of althobo), pauken en strijkorkest); 
   versie III: sopraan, bas, gemengd koor, cello en groot orkest
  
  Liederen 
   1946 Trois Révérences à la mort, voor sopraan en piano - tekst: Rabindranath Tagore
   1960 Chant de Solitude, voor vier vrouwenstemmen en orkest - tekst:
  
  Kamermuziek 
   1954 Trio, voor hoorn, trompet en piano
   1963 Quatre Préludes, voor slagwerk en piano 
   1977 Souvenir d’un jardin d’enfance, voor hobo en piano
   1977 Cahier pour quatre jours, voor trompet en orgel
   1985 Blanc et feu, voor koperkwintet
   1987 Petite chanson de l’amitié, voor vier celli
   1992 Sonate en duo, voor klarinet en piano 
   1993 Pas de deux en deux variations, voor viool en piano
   1995 La Méditation de Jean-Pierre, voor dwarsfluit en piano
   1995 L'Interrogation, voor strijkkwartet
  
  Werken voor orgel 
   1997 Paris sur orgues
  
  Werken voor piano 
   1940 Sonatine
   1945 Deux Nocturnes
   1945 Le Petit Poucet, zes lichte stukken
   1959 En trottinant sur le sentier
  
  Filmmuziek 
   1948 La Femme sans passé
   1948 Gigi
   1948 Sombre dimanche
   1948 Premier prix du conservatoire
   1949 La Lanterne des morts
   1950 Chéri
   1950 La Rue sans loi
  
  Bibliografie 
   Alain Lacombe, François Porcile: Les musiques du cinéma français, Paris: Bordas, 1995. 328 p., 
   Francis Claudon: Dictionnaire de l'opéra-comique français, Paris: Peter Lang, 1995, 531 p., 
   Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, 
   Martial Leroux, Christine Farge-Houssin: Histories musicales des Hauts-de-Seine, Châtillon: La Couronne d'Euterpe, 1993. 490 p., 
   Bertrand Pouradier Duteil: Les musiciens et les Hauts-de-Seine, Sogemo, 1991, 159 p., 
   Guy Vivien, préface de René de Ceccatty: Musique en tête: portraits de compositeurs contemporains, Editions Michel de Maule, 1987, 189 p., 
   Pierre Ancelin: Marcel Landowski, le musicien de l'espérance, Richard-Masse, 1984. 166 p., 
   Antoine Goléa: Marcel Landowski: L'homme et son oeuvre : catalogue des oeuvres, discographie, Paris : Seghers, 1969. 192 p.
   Claude Baignères, prés. de René Nicoly: Marcel Landowski, Paris : Ventadour, 1959. 44 p.
  
  Externe links 
    Biografie op de internetpagina van "IRCAM - Centre Pompidou"
    Necrologie door Eric Dahan op de internetpagina van het dagblad "Libération"
    Volledige catalogus met werken van Landowski (gearchiveerd)
   
  
  Frans componist
  Frans dirigent
  Frans muziekpedagoog
  20e-eeuws componist