title: Psalm 22
text: Psalm 22 is een psalm uit de Psalmen in de Hebreeuwse Bijbel (in de Septuagint en de Vulgaat Psalm 21). Traditioneel wordt de psalm toegeschreven aan koning David. In het Latijn worden vaak de eerste woorden van de psalm als naam ervan gebruikt, Deus, Deus meus.
  
  Inhoud
  Psalm 22 vertelt het verhaal van een man of vrouw die het naar God uitschreeuwt. Hij of zij beklaagt zich tegen God over zijn vijanden en over zijn positie tegenover die tegenstanders, afgewisseld met lof voor God. Ook wordt God gedankt voor de hulp die Hij biedt. Deze hoofdpersoon is volgens de joodse traditie David of Ester. In de psalm wordt de herinnering gelezen aan perioden van nood, zoals ten tijde van de Babylonische ballingschap.
  
  Een psalm (Hebreeuws: מִזְמוֹר, mizmor) was een tekst die op melodie was gezet en die instrumentaal begeleid werd, een zogenoemde contrafact. Psalm 22 heeft in het opschrift Op de wijze van de hinde van de dageraad staan. Die melodie is niet overgeleverd. De zin zou ook een allusie kunnen zijn, een metafoor voor de hoofdpersoon. Deze aanwijzing wordt voorafgegaan van de woorden "Voor de koorleider" of "Voor de opperzangmeester". De exacte betekenis van deze figuur is niet helemaal duidelijk. 
  
  Het opschrift bevat de tekst "Een psalm van David", een opschrift van 73 psalmen hebben die aan David worden toegeschreven. Van oudsher werd het gebruikte voorvoegsel van dit opschrift vertaald als 'door', maar nieuwe inzichten geven als mogelijke vertalingen 'over' en 'voor'. Los daarvan blijkt uit historisch-kritische exegese dat de persoon David of zijn koningschap als metafoor gebruikt zouden kunnen zijn.
  
  Ontstaan 
  Volgens historisch-kritische exegese is deze psalm ontstaan uit twee onafhankelijke delen, namelijk vers 1-22 en 23-33. Het laatste deel zou een aanvulling zijn op een bestaande psalm, maar de exacte scheiding tussen beide delen blijft onderwerp van discussie.
  
  Van het eerste deel wordt aangenomen dat het voor het beleg van Jeruzalem (587 v.Chr.) ontstond. Het tweede deel zou van na de Babylonische ballingschap dateren omdat er duidelijk sprake is van de redding van de hoofdpersonage, die vaak als metafoor wordt gelezen voor de Israëlieten. De verzen 28-32 hebben een veel universeler karakter dan de voorgaande. Vanwege hun hellenistisch karakter dateren deze verzen vermoedelijk uit de vierde eeuw v.C.
  
  Gebruik
  
  Jodendom
  In het jodendom leest men delen van psalm 22 in verschillende gebeden. In zijn geheel wordt de psalm gelezen op Taäniet Ester, het Vasten van Esther. en tijdens Poerim, ookwel Lotenfeest. De Sefardim en de Mizrachim doen dat tijdens ma'ariew (het avondgebed). Samen met de Asjkenazim gebruiken zij psalm 22 als psalm van de dag om op Poerim te gebruiken in de ochtend.
  
  Christendom
  De bekendste verwijzing naar deze psalm in het Nieuwe Testament is die van de kruiswoorden, de laatste woorden van Jezus aan het kruis: Eli, Eli, lema sabachtani? (Matteüs 27:46) en Eloï, Eloï, lema sabachtani? (Marcus 15:34). Beide zijn afkomstig uit Psalm 22:2: "Mijn God, mijn God! waarom hebt Gij mij verlaten?", vermoedelijk in het Aramees, de volkstaal in die tijd.
  
  Verzen als "[...] zij hebben mijn handen en mijn voeten doorboord" (vers 17) en "Ik kan al mijn beenderen tellen Zij kijken vol leedvermaak toe..." (vers 18) worden door christenen soms als profetie gezien over Jezus' kruisdood.
  
  De laatste verzen van de psalm gaan over voorspoed, gerechtigheid en geboorte. Zodoende kunnen de kruiswoorden geïnterpreteerd worden als die van de messias, zonder de goddelijke van de twee naturen van Jezus in twijfel te trekken.
  
  Bij het leegmaken van het altaar op Witte Donderdag werd Psalm 22 traditioneel gebruikt in de Rooms-Katholieke Kerk bij het opdragen van de Tridentijnse mis. Dit gebruik verdween toen de Ordo Missae (Romeinse ritus) werd vervangen door de Novus Ordo Missa (Mis van Paulus VI). In de Anglicaanse Kerk is het gebruik wel blijven bestaan. Verder maakt psalm 22 onderdeel uit van priem op de vrijdagen, of wanneer deze vervalt een ander gebed op de vrijdagochtend.
  
  022