12 Monkeys (film)
12 Monkeys is een sciencefictionfilm uit 1995 uit de Verenigde Staten van Terry Gilliam met in de hoofdrol acteur Bruce Willis. Het scenario is gebaseerd op de korte film La Jetée uit 1962 van Chris Marker.

Verhaal

Eind 1996 wordt er door een onbekende een dodelijk virus verspreid waardoor de mensheid gedwongen wordt ondergronds te leven. Tegen 2035 heeft slechts 1 procent het overleefd. Aan de oppervlakte heersen nu opnieuw de wilde dieren.

De veroordeelde sociopaat James Cole (Bruce Willis) wordt vanwege zijn scherpe observatievermogen geselecteerd om terug te gaan in de tijd naar 1996, om de oorzaak van de epidemie te achterhalen. Doel is het virus te lokaliseren voordat het muteert, zodat wetenschappers het kunnen onderzoeken. Bekend was wel dat het mysterieuze "Army of the Twelve Monkeys" (Leger van de Twaalf Apen) verantwoordelijk was voor de verspreiding.

Cole wordt echter per ongeluk teruggestuurd naar 1990, zes jaar te vroeg dus. Hij wordt gearresteerd en opgesloten in een psychiatrisch ziekenhuis waar hij de psychiater Kathryn Railly (Madeleine Stowe) ontmoet. Aan haar probeert hij de situatie uit te leggen, maar zij heeft grote moeite hem te geloven. Een van zijn medepatiënten is Jeffrey Goines (Brad Pitt), de gestoorde zoon van een beroemde wetenschapper en virusexpert.

Cole wordt door de wetenschappers die hem naar 1990 stuurden teruggehaald naar 2035 en opnieuw terug in de tijd gestuurd. Ditmaal komt hij wel in het juiste jaar terecht, namelijk 1996. In 1996 ontvoert hij Kathryn Railly en gebruikt haar om de Army of the Twelve Monkeys te vinden. Daardoor krijgt hij de autoriteiten achter zich aan die hem nu verdenken van moord en ontvoering. Terug naar de toekomst ontsnappen is geen optie voor Cole, hij is verliefd geworden op Kathryn.

Rolverdeling

|-
|||Jonge James Cole
|-
|||James Cole
|-
|||Jose
|-
|||Scarface
|-
|||Tiny
|-
|||Botanicus
|-
|||Geoloog
|-
|||Zoöloog
|-
|||Astrofysicus
|-
|||Microbioloog
|-
|||Ingenieur
|-
|||Dichter
|-
|||Kathryn Railly
|-
|||Rechercheur Franki
|-
|||Politieman 1
|-
|||Politieman 2
|-
|||Billings
|-
|||Jeffrey Goines
|-
|||Afdelingsverpleegster
|-
|||L.J. Washington
|-
|||Dr. Casey
|-
|||Dr. Fletcher
|-
|||Dr. Goodin
|-
|||Lastiggevallen moeder
|-
|||Dansende vrouwelijke patiënt
|-
|||Oude man (patiënt)
|-
|||Patiënt bij de poort
|-
|||Röntgenarts
|-
|||Kapitein WO I
|-
|||Sergeant WO I
|-
|||Dr. Peters
|-
|||Professor
|-
|||Marilou
|-
|||Officier 1
|-
|||Nieuwslezeres
|-
|||Evangelist
|-
|||Louie
|-
|||Boef 1
|-
|||Boef 2
|-
|||Teddy
|-
|||Fale
|-
|||Bee
|-
|||Agent 1
|-
|||Agent 2
|-
|||Dr. Goines
|-
|||Agent 3
|-
|||Nieuwslezer
|-
|||Pompeuze man
|-
|||Lt. Halperin
|-
|||Rechercheur Dalva
|-
|||Wayne
|-
|||Kweskin
|-
|||Hotelklerk
|-
|||Wallace
|-
|||Agent in burger
|-
|||Winkelbediende
|-
|||Weller
|-
|||Taxichauffeuse
|-
|||Kaartverkoper
|-
|||Luchthavenrechercheur
|-
|||Dikke zakenman
|-
|||Winkelbediende
|-
|||Luchthavenveiligheidsagent 1
|-
|||Luchthavenveiligheidsagent 2
|-
|||Luchthavenveiligheidsagent 3
|-
|||Ongeduldige reiziger
|-
|||Bange reiziger
|-
|||Student in luchthaven
|-
|||
|-
|||Psychiatrische patiënt
|-
|||Franse oorlogsfotograaf
|-
|||Geesteszieke patiënt
|-
|||Bange reiziger 2
|-
|||Buspassagier
|-
|||Drugverslaafde
|-
|||Prostituee
|-
|||Gevangene (Joey)
|-
|||Man die schoenveter knoopt in hotel
|-
|||Ongeduldige
|-
|||Man in transit lounge
|}

Achtergrond
De "Army of the Twelve Monkeys" is geïnspireerd door een passage uit L. Frank Baums roman "The Magic of Oz", waarin de Nome King en Kiki Aru twaalf apen weten over te halen om voor hen te gaan vechten, in ruil voor voedsel. De plot daarentegen lijkt grotendeels op de 28 minuut durende film "La Jetée" (1962) van Chris Marker.

Thema's van de film:
Tijdreizen en de paradoxen die dat met zich meebrengt
Maatschappelijke relevantie van psychosen en waandenkbeelden
De aard van de werkelijkheid
Rechten van de dieren
De mogelijk catastrofale gevolgen van ongebreidelde wetenschappelijke vooruitgang

De film refereert regelmatig aan Alfred Hitchcocks film Vertigo uit 1959:
De aftiteling is eender
Er wordt een lang fragment uit Vertigo getoond
Net als actrice Kim Novak in Vertigo wordt dokter Railly geblondeerd. Het eindresultaat lijkt echter op de actrice Eva Marie Saint in de film North by Northwest uit 1959, ook een Alfred Hitchcock-klassieker.
De soundtrack van Vertigo is hoorbaar zodra Railly met een blonde pruik op uit de wc komt op het vliegveld.

Film uit 1995
Amerikaanse film
Sciencefictionfilm
Cultfilm
Film van Universal Studios
Film van Terry Gilliam
Post-apocalyptische film