George Nicolaas Itz
George Nicolaas Itz ('s-Hertogenbosch, 26 december 1799 – Dordrecht 7 juli 1869) was een Nederlandse architect, opzichter en schrijver. Zijn meeste werk maakte hij in Dordrecht waar hij in 1832-1867 stadsbouwmeester was. Aanvankelijk bouwde hij in neoclassicistische stijl, later in een meer eclectische stijl. Hij staat bekend als G.N. Itz.

Levensloop 
George Nicolaas Itz werd op 26 december 1799 geboren in 's-Hertogenbosch. In deze stad volgde hij een opleiding tot bouwkundige aan de in 1812 opgerichte Académie Impériale et Royale de peinture, sculpture et architecture, oftewel het Stadstekeninstituut, waar gratis werd lesgegeven. Hij was een vaardig tekenaar en studeerde in 1818 af als een van de besten van zijn klas. Hij was een van de weinige leerlingen die daarna een succesvolle carrière als architect doorliep. Na twee jaar in de nationale militie werd hij in 1820 aangesteld als waarnemend docent bouwkunde aan de Académie. Toen de Académie in 1828 de naam Koninklijke School voor Nuttige en Beeldende Kunsten kreeg, werd hij tweede leraar in de bouwkunde. Samen met de eerste leraar plande en begeleidde hij de verbouwing en uitbreiding van de school.

Op 8 december 1831 werd Itz benoemd tot architect van de gemeente Dordrecht, maar hij ging pas een jaar later, op 31 december 1832 aan de slag. Hij ging wonen op Voorstraat 490. Als stadsarchitect en opzichter van de kerkgebouwen hield hij zich met zowel wereldlijke als religieuze instellingen bezig. Tot de nog bestaande gebouwen die hij ontwierp of verbouwde behoren het stadhuis, de Korenbeurs, de Boterbeurs en het Krankzinnigengesticht (nu Dordrechts Museum). Een geslaagd voorbeeld van kerkelijke architectuur is Maria Maior, de kerk voor de Oud-Katholieke Gemeente aan de Voorstraat. Zijn scholen zijn echter merendeels verdwenen. Van de ijzeren bruggen die hij ontwierp, zijn de Nieuwbrug, de Damiatebrug en de Lange IJzeren Brug nog altijd opvallende verschijningen in het stadsbeeld.

Vanaf 1842 publiceerde hij artikelen in het nieuwe tijdschrift Bouwkundige Bijdragen, onder andere over zijn onderzoek naar de fundering van de verzakkende toren van de Grote Kerk en over de constructie van de Lange IJzeren Brug.

Vanwege overwerktheid en lichamelijke ongemakken kreeg hij op zijn eigen verzoek op 31 december 1866 eervol ontslag. G.N. Itz overleed tweeënhalf jaar later, op 7 juli 1869, in Dordrecht.

Oeuvre

Werk in Dordrecht

Religieuze en wereldlijke gebouwen 
 1833 – Toren Nieuwkerk, Nieuwkerksplein
 1834 – Korenbeurs, Bomkade – rijksmonument
 1834-1841 – verbouwing Stadhuis, Stadhuisplein – rijksmonument
 1834/1856 – Vleeshal, later Synagoge, Varkenmarkt – afgebroken in 1965
 1834 – De Waag (verbouwing Scharlaken), Groenmarkt
 1839 – Kruittoren, Vrieseplein - afgebroken in 1871
 1840 – verbouwing Waalse kerk, hoek Voorstraat-Visstraat – rijksmonument
 1841 – Boterbeurs, Wijnstraat – rijksmonument
 1841-1843 – Maria Maior (kerk Oud-Katholieke Gemeente), Voorstraat – rijksmonument
 1850 – Gasfabriek, Bolwerk/Riedijk/Merwekade - afgebroken
 1852 – verbouwing Krankzinnigengesticht (nu Dordrechts Museum), Museumstraat
 1852 – Post- en Telegrafiekantoor annex politiebureau, Groenmarkt 75-77 – in 1903 ingrijpend verbouwd
 1860-67 – Vereenigd Armen-, Wees- en Nieuw Armenhuis, Kromhout 95-110 – afgebroken

Scholen 
 1837 – School no. 2: Eerste Stads-Tusschenschool in 't Hof, Hofstraat – afgebroken
 1844 – verbouwing Vrouwenhuis (vh. Begijnhof) tot Stedelijke bewaarschool; in 1864 gevolgd door nieuwbouw van de Tweede Stads-Tusschenschool (School no. 3), Bagijnhof – in 1905 vervangen door het inmiddels gesloopte Postkantoor
 1860 – verbouwing Diaconie-bewaarschool (vh. Pesthuis ter Nieuwerkerk) tot Armenschool (School no. 4), hoek Vest-Heer Heymansuysstraat – in 1868 uitgebreid; in 1905 afgebroken voor een nieuwe school
 1860-1862 – School no. 5: Tweede Armenschool aan het Nieuwkerkhof, Nieuwkerksplein – in 1901 afgebroken voor een nieuwe school
 1863-1864 – Burgerschool, achter het Bagijnhof – in 1874 vervangen door het Spaarbankgebouw
 1864 – Eerste Armenschool, Vriesestraat – afgebroken
 1864 – ontwerp H.B.S. / Stedelijk Gymnasium, Nieuwstraat – uitgevoerd na de pensionering van Itz

Bruggen 
 1849-51 – Nieuwbrug – rijksmonument
 1854-57 – Damiatebrug – rijksmonument
 1856 – Lange IJzeren Brug – rijksmonument
 1859 – Boombrug – basculebrug, vervangen door moderne hefbrug
 1859 – Draaibrug (Kalkhaven) – rijksmonument
 1863 – Kippenbrug (loopbrug tussen Groothoofd en Merwekade) – afgebroken in 1927

Overige 
 1832 – Gebouw ter vervanging van de Riedijkspoort (niet uitgevoerd ontwerp)
 1839 – Grafmonument voor J.C. Schotel
 1841 – verbouwing Lombardbrug (niet uitgevoerd ontwerp ?)
 1848 – ontwerp voor de inrichting van het Armhuis als choleraziekenhuis, hoek Stek/Stekstraat – vervangen door het voormalige gebouw van de Gemeentelijke Archiefdienst
 1851 – diverse werkzaamheden aan de Grote Kerk
 1853 – Watermolen, Stadspolder
 1856 – Tolbrug (niet uitgevoerd ontwerp ?)
 1863-1865 – verbetering Merwekade

Werk buiten Dordrecht 
 1833-36 – R.K. Hippolytuskerk, Voorstraat, Delft – afgebroken en in 1884 vervangen door een inmiddels eveneens gesloopte neogotische kerk van P.J.H. Cuypers
 1835 – Raadhuis, Puttershoek – rijksmonument
 1835 – Toegangshek naar Kerkplein, Puttershoek
 lid adviescommissie Zuiderkerk, Rotterdam – verwoest in 1940

Externe links 
 George Nicolaas Itz (website hetnieuweinstituut.nl - Het Nieuwe Instituut)

Bronnen 
  (1985): G.N. Itz: stadsbouwmeester van Dordrecht 1832-1867, Delftse Universitaire Pers
  (1931-1933): Geschiedenis van Dordrecht, Dordrecht: Morks (herdruk uit 1987, Schiedam: Scriptum)
  (1966): Verdwijnend Puttershoek, Puttershoek
  (2000): Geschiedenis van Dordrecht van 1813 tot 2000, Dordrecht / Hilversum: Verloren

Nederlands architect
Neoclassicistisch architect