Dichterliebe
Dichterliebe is een liederencyclus van de 19e-eeuwse componist Robert Schumann. De cyclus stamt uit mei 1840 en is in slechts enkele dagen tot stand gekomen. De tekst van de zestien liederen is afkomstig uit het Lyrisches Intermezzo van Heinrich Heine, die de gedichten schreef in 1822-23 en had gepubliceerd als deel van Das Buch der Lieder uit 1827. In februari van hetzelfde jaar schreef Schumann al een Liederkreis op negen gedichten van Heine.

In alle cycli die Schumann componeerde, liet hij zich inspireren door de natuur, de eenzaamheid en vooral door zijn liefde voor zijn vrouw Clara. Schumann koos uit het vijfenzestig gedichten tellende Lyrisches Intermezzo twintig verzen. De componist zette de volgorde van de gedichten van Heine naar eigen hand en bracht ook herhalingen en wijzigingen aan in de tekst ter wille van de cadans. De titel van de cyclus “Twintig liederen uit het Lyrisches Intermezzo in het Liederenboek voor Een zanger en Piano” werd tussen 1840-43 door ten minste drie uitgevers geweigerd. Uiteindelijk was uitgever C.F. Peters uit Leipzig in november 1843 bereid tot publicatie. Hij verwijderde vier liederen en de cyclus kreeg uiteindelijk de titel Dichterliebe waaronder deze cyclus sindsdien bekend staat.

Thematiek 
De held is een ongelukkige en wat naïeve minnaar. Hij is de speelbal van tegenstrijdige gevoelens, naast bitterheid en het verlangen zich terug te trekken uit de wereld is er eveneens sprake van verlossing en vergevingsgezindheid. Lyrisches Intermezzo kenmerkt zich thematisch door zowel uitbundige liefdesgevoelens als door teleurgestelde hoop en verwachtingen. De toon is volks eenvoudig en de woordenschat bewust beperkt. Tevens is er sprake van distantiëring door het ironisch gebruik van typische beelden uit de romantische liefdespoëzie. Ook speelt een sociaal contrast tussen enerzijds de droomwereld van de lyrische dichter, die zijn gevoelens in de natuur projecteert en anderzijds de wereld van de “Philister” of de benardheid van de burgerlijke samenleving waarin de geliefde verkeert en die daarmee voor de ik-figuur onbereikbaar en onbegrepen wordt. De manier waarop Schumann deze thematiek in zijn liederen vertolkt, schijnt wel voorbij te gaan aan het stijlmiddel van de ironie waarvan Heine zich royaal bedient en waarmee deze de zielenpijn maskeert. Schumanns liederen lijken meer een uitbreiding te zijn van zijn eerdere pianostukken dan composities voor een stem. De piano neemt het meest van de melodie voor zijn rekening en de uitgebreide preluden en postluden, die niet allen de autonomie van de muziek lijken te moeten beklemtonen, leveren zowel commentaar als uitdaging ten opzichte van de zangstem.

Schumann en Heine 

Schumann was een groot bewonderaar van Heine. Ze hebben elkaar eenmaal ontmoet in het voorjaar van 1827. De achttienjarige componist vreesde een “mürrischen menschenfeindlichen Mann” te ontmoeten, maar ontmoette “einem freundlichen, menslichen griechischen Anakreon, nur um seinen Mund lag ein bittres ironisches Lächelen über die Kleinigheiten des Lebens und ein Hohn über die kleinlichen Menschen”. Meteen na de publicatie van zijn Dichterliebe stuurde hij Heine de uitgave. Maar deze zou de liederenbundel nooit ontvangen hebben.

Tekst 

Compositie van Robert Schumann
Compositie voltooid in 1840
Liederencyclus