Symfonisch gedicht
Een symfonisch gedicht is een muzikaal werk voor orkest, waarbij de componist een buitenmuzikaal thema met muzikale middelen beschrijft. Dat thema kan bijvoorbeeld een (deel van een) sage of legende zijn, een schilderij of een landschap. Deze vorm van programmamuziek speelt een belangrijke rol in de romantische muziek in de 19e eeuw. Ook voor het ontstaan van de nationalistische school in de muziek is het symfonisch gedicht van belang geweest.

Franz Liszt, die er dertien schreef, geldt als uitvinder van het genre en in elk geval als de naamgever van de sinfonische Dichtung, die in het Duits ook Tondichtung heet. De laatste term had de voorkeur van Richard Strauss, eveneens een componist waarvan een groot deel van zijn belangrijkste werken tot dit genre wordt gerekend. Met terugwerkende kracht worden ook werken van vóór Liszt als symfonisch gedicht aangeduid, bijvoorbeeld Berlioz' Roméo et Juliette, dat van de componist de genreaanduiding "symphonie dramatique" kreeg.

Een symfonisch gedicht bestaat meestal uit slechts één deel. Wanneer de compositie uit meerdere delen bestaat, spreekt men gewoonlijk van een suite in de romantische zin (dus niet in de barokke zin) van het woord. Ook spreekt men wel van een symfonische cyclus, zoals bij Smetana's Mijn vaderland.

Lijst van symfonische gedichten
 Mili Balakirev: Roes (Russia), Tamara
 Béla Bartók: Kossuth
 Hector Berlioz: Symphonie fantastique 
 Aleksandr Borodin: In de steppen van Centraal-Azië
 Frank Bridge: Mid of the night, Isabella, Zomer
 Ernest Chausson: Viviane
 Claude Debussy: Prélude à l'après-midi d'un faune; La Mer
 Mikalojus Konstantinas Čiurlionis: Miške (In het bos) 
 Antonín Dvořák: Erben-cyclus (De waterman, De middagheks, Het gouden spinnewiel, De woudduif); Heldenlied
 Paul Dukas: De tovenaarsleerling
 Edward Elgar: In the south, Cockaigne
 César Franck: Ce qu’on entend sur la montagne; Les Éolides, op. 43; Le chasseur maudit, op. 44; Les Djinns, symfonisch gedicht met solo piano, op. 45; Psyché, op. 47
 Percy Grainger: Train Music
 Arthur Honegger: Pacific 231
 Franz Liszt: Ce qu'on entend sur la montagne, S95 (‘Bergsymphonie’); Tasso, lamento et triomfo, S96; Les Préludes, S97; Orpheus, S98; Prometheus, S99; Mazeppa, S100; Festklänge, S101; Heroïde funèbre, S102; Hungaria, S103; Hamlet, S104; Hunnenschlacht, S105; Die Ideale, S106; Von der Wiege bis zur Grabe, S107
 Frederik Magle: Cantabile (symfonische suite) - drie symfonische gedichten
 Modest Moessorgski: Een nacht op de Kale Berg
 Richard Mohaupt: Town Piper Music (Stadtpfeifermusik)
 Sergej Rachmaninov: Dodeneiland, op.29
 Max Reger: 4 Tondichtungen nach Arnold Böcklin, op.128
 Silvestre Revueltas: Sensemayá
 Nikolaj Rimski-Korsakov: Sadko, Shéhérazade (door de componist zelf een "symfonische suite" genoemd)
 Camille Saint-Saëns: Phaéton, Danse macabre, Le rouet d'Omphale
 Arnold Schönberg: Verklärte Nacht; Pelleas und Melisande
 Jean Sibelius: En Saga, op.9; Skogsrået, op. 15 (De woudnimf); Vårsång, op. 16 (Lentelied); Finlandia, op.28; Dryadi, op. 45 (De druïde); Öinen ratsastus ja auringonnousu, op. 55 (Nachtelijke rit en zonsopgang); Barden, op. 64 (De bard); Aallottaret, op. 73 (De Oceaniden); Tapiola op. 112
 Aleksandr Skrjabin: Le poème de l'extase
 Bedřich Smetana: cyclus Mijn vaderland (waaronder De Moldau); Richard III; Valdštýnův tábor (Wallenstein's Legerplaats); Haakon Jarl (Hakon Jarl)
 Richard Strauss: Aus Italien, op.16; Macbeth, op.23; Don Juan, op.20; Tod und Verklärung, op. 24; Till Eulenspiegels lustige Streiche - ("Nach alter Schelmenweise - in Rondoform"), op. 28; Also sprach Zarathustra, op. 30; Don Quichote - ("Phantastische Variationen über ein Thema ritterlichen Charakters"), op. 35; Ein Heldenleben, op. 40
 Igor Stravinsky: Le Chant du Rossignol
 Josef Suk: Pohádka Léta (Een Zomersprookje), op.29
 Johan Wagenaar: Saul en David
 Richard Wagner: Siegfried-Idyll
 Anton Webern: Im Sommerwind
 Alexander Zemlinsky: Die Seejungfrau
 Peter Benoit: Symphonische Gedichte Op. 43a voor fluit en orkest
 George Gershwin: An American in Paris