Politiek centrum
Het politiek centrum (of midden) of centrisme is een politiek ideaal dat een koers voorstaat die zich te midden houdt van links en rechts.

Centristische politici en partijen staan vaak een economisch beleid voor dat socialisme en kapitalisme combineert. Merk op dat het politieke centrum een relatief begrip is. Standpunten die bijvoorbeeld in de Verenigde Staten als centristisch worden gezien, gelden in Europa doorgaans als rechts, terwijl het Europese politieke centrum voor de meeste Amerikanen als links geldt.

Partijen en politici die een gematigd linkse of rechtse politiek voorstaan worden doorgaans centrum-links en centrum-rechts genoemd. Deze partijen vallen ook onder de noemer "partijen van het politieke midden" of "centrumpartijen".

Christendemocratie, agrarisme, vormen van liberalisme en verschillende stromingen die zichzelf de Derde Weg noemen profileren zich vaak als centristisch.

Centrumpartijen in Europa

Europese Unie 
Binnen de Europese Unie is Volt Europa de eerste pan-Europese partij. Vanuit het politiek centrum staat zij een progressief Europese beleid voor en streeft zij naar een federaal Europa.

België 
De traditionele centristische partij van Vlaanderen was de Volksunie die het sociaal liberalisme omarmde en als doel had Nederlandstalige Belgen te vertegenwoordigen die zich cultureel onderdrukt voelden door Franstaligen. De Nieuw-Vlaamse Alliantie is de grootste en sinds 2009 de enige nog bestaande opvolger van die partij. Het is echter voornamelijk samengesteld uit de rechtervleugel van de voormalige Volksunie en heeft de afgelopen jaren een meer liberale conservatieve ideologie aangenomen.

In Vlaanderen presenteert Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V) zich nadrukkelijk als een partij van het politieke centrum. CD&V staat echter rechts van haar Waalse zusterpartij, Centre démocrate humaniste (cdH), die zich eveneens als centrumpartij presenteert. De meeste Belgische partijen behoren min of meer tot het politieke midden.

De liberale partij in Wallonië Mouvement Réformateur en de Franstalige belangenpartij DéFI zijn ook te beschouwen als centrumpartijen.

Nederland 
Het Christen-Democratisch Appèl (CDA) en Democraten 66 (D66) zijn centrum-partijen bij uitstek en presenteren zich ook als zodanig. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het CDA meer naar rechts helt binnen het politieke spectrum, terwijl D66 duidelijker in het politieke midden geworteld is. De confessionele partij ChristenUnie noemt zichzelf christelijk sociaal en combineert een conservatieve kijk op ethische en buitenlandse beleidskwesties met meer centrumlinkse ideeën over economische kwesties. Een andere centristische partij is de populistische ouderenpartij 50PLUS, die sociaaldemocratische, sociaalliberale en sociaal-conservatieve standpunten combineert.

De PvdA is een centrum-linkse politieke partij die zich onder Wim Kok nadrukkelijker als linkse middenpartij positioneerde. De "ideologische veren werden afgeschud". Samenwerking met de rechtse VVD werd hierdoor mogelijk, eerst in een kabinet onder leiding van diezelfde Wim Kok en later ook onder VVD-premier Rutte. Hier dient te worden opgemerkt dat socialistische en liberale partijen vóór de Tweede Wereldoorlog in Nederland werden aangemerkt als "linkse" partijen omdat hun ideologieën teruggaan op het Verlichtingsdenken en het gedachtegoed van de Franse Revolutie. De confessionele partijen werden steevast gerekend tot de "rechtse" partijen.

De Centrumpartij en de Centrum Democraten, partijen die in de jaren tachtig van de vorige eeuw enige populariteit genoten waren in werkelijkheid extreem-rechts. Zij kunnen echter als centrumpartijen worden aangemerkt omdat zij zich presenteerden als partijen die zowel het kapitalisme als het socialisme verwierpen en zich tussen deze twee ideologische stromingen in positioneerden.

Duitsland 
De drie klassieke Duitse partijen, Christlich Demokratische Union Deutschlands (CDU), Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) en de Freie Demokratische Partei (FDP) behoren tot het politieke midden. Het is echter vrij duidelijk dat de CDU rechts van het midden staat en de SPD links van het midden. De reden dat bijvoorbeeld de CDU zich altijd profileert als een middenpartij i.p.v. een partij rechts van het midden heeft te maken met het Duitse verleden. De onvervalst rechtse Alternative für Deutschland (AfD) beschouwt zichzelf als een "eine Partei der Mitte" en toont via onderzoeken (w.o. een eigen onderzoek) aan dat de meeste geënquêteerden de AfD als een middenpartij beschouwen (43%) of als centrum-rechts (23%) of zelfs als centrum-links (18%). De regionalistische Freie Wähler die in de Beierse Landdag en het Europees Parlement zijn vertegenwoordigd wordt ook beschouwd als een goed voorbeeld van het politieke midden.

Oostenrijk 
Evenals in Duitsland, beschouwen de meeste Oostenrijkse partijen zich als "Parteien der Mitte". Net als in Duitsland worden "Zentrismus" of "Politische Mitte" door de partijen voornamelijk gebruikt om aan de kiezers of de buitenwereld de indruk te wekken dat zij zich distantiëren van extremistische vormen van linkse of rechtse politiek. De Oostenrijkse Volkspartij (ÖVP) presenteert zich nadrukkelijk als dé centrumpartij van het land: "Wir sind die Partei der politischen und gesellschaftlichen Mitte"

Zwitserland 
De situatie in Zwitserland is niet wezenlijk anders dan die in Duitsland of Oostenrijk.

Frankrijk 
In Frankrijk gelden de gematigde partijen als centrumpartijen. De meeste van deze partijen zijn van christendemocratische origine. De Union pour la Démocratie Française (UDF), in 1978 opgericht door Valéry Giscard d'Estaing en ter ziele gegaan in 2007, gold als een "grand parti centriste" omdat de partij een middenpositie innam tussen de rechtse gaullisten enerzijds en de socialisten anderzijds. De UDF was een losse bundeling van kleinere partijen en clubs die allemaal min of meer tot het centrum (of centrum-rechts) behoorden. Een van de opvolgers van de UDF is Mouvement démocrate (MoDem), de partij van François Bayrou. Bayrou, die al sinds de jaren negentig een belangrijke politieke figuur is in Frankrijk tracht het centrisme als politieke filosofie verder te ontwikkelen.

De belangrijkste centrumpartij van dit moment is La République en marche !, de partij van de huidige Franse President Emmanuel Macron.

Centrum-linkse en centrum-rechtse partijen behoren volgens de Franse politiek deels tot dezelfde politieke familie, die van het politieke midden (centrisme).

De Parti socialiste en Les Républicains zijn respectievelijk centrum-linkse en centrum-rechtse partijen. Binnen beide partijen zijn echter wel stromingen actief die tot het politieke midden behoren.
 Parti socialiste
 Réformisme et Rénovation (R2): sociaalliberalisme (2005)
 Union pour un mouvement populaire/ Les Républicains
 La Droite sociale: sociaalliberalisme, sociaal gaullisme, liberaal conservatisme
 France moderne et humaniste (FMH): liberalisme, christendemocratie

Italië 

In Italië behoren christendemocratie en gematigde vormen van liberalisme en de sociaaldemocratie tot het politieke midden (Centrismo). In het verleden was de term "Centrismo" gereserveerd voor de christendemocraten die een koers voeren tussen die van de sociaaldemocratie en de liberalen in.

Een aantal partijen die zich in Italië presenteren als gematigd of gematigd rechts, zijn in een aantal gevallen eerder conservatieve partijen. Nieuw Centrumrechts, een christendemocratische partij waarbij zich ook liberalen en sociaaldemocraten hebben aangesloten noemt zich centrum-rechts, maar neigt eerder naar uiterst conservatieve standpunten.

Scandinavië 
In de loop van de twintigste eeuw hebben de agrarische partijen in de Scandinavische landen zich ontdaan van het etiket "Agrarisch" en tooien zich met de naam "centrumpartij". De reden tot de naamsverandering was de inkrimpende agrarische sector, waardoor het aantal personen dat op een agrarische partij stemde afnam, maar het was ook een poging om nieuwe, centrumgerichte, kiezers aan zich te binden. De centrumpartijen in de verschillende Scandinavische landen positioneren zich meestal tussen socialistische partijen en neoliberale partijen.

Spanje 
De Partido Popular (PP) en de Partido Socialista Obrero Español (PSOE) gelden respectievelijk als centrum-rechts en centrum-links. Beide partijen domineren het politieke landschap. De Ciudadanos-Partido de la Ciudadanía, een partij die werd opgericht in 2006 is een middelgrote politieke partij die zichzelf omschrijft als centristisch. De partij is echter populistisch en anti-Catalaans en men is het er niet over eens op Ciudadanos nu een centrum-rechtse of juist een centrum-linkse partij is.

Griekenland 
Vóór de staatsgreep van de kolonels in 1967 kende Griekenland de Unie van het Centrum (EK) een partij die opereerde vanuit het politieke midden. Restanten van deze partij gingen in 1978 op in Nieuwe Democratie (ND). ND gaat door voor behoudender dan de EK, maar binnen de partij is een gematigde, op het centrum gerichte vleugel actief.

Verenigd Koninkrijk 
In het Verenigd Koninkrijk zijn de Liberal Democrats een middenpartij, op economisch gebied nemen ze klassiek liberale of sociaal-liberale standpunten in, op ethisch en maatschappelijk vlak nemen ze sociaal-liberale standpunten in. Nick Clegg, de voormalige leider van de LibDems is een centrist.

Binnen de Conservative Party (Tory Reform Group, One-nation Conservatism e.d.) en de Labour Party (New Labour, Blue Labour, libertarische socialisten) bevinden zich gematigde (en goed georganiseerde) groepen die tot het politieke midden kunnen worden gerekend. Oud-premiers Tony Blair (Labour) en Theresa May (Conservative) zijn centristen.

Ierland 
In Ierland maken zowel Fianna Fáil als Fine Gael er aanspraak op partijen van het centrum te zijn. De partijen hellen echter over naar centrum-rechts. Fine Gael wordt beschouwd als behoudender dan Fianna Fáil, hoewel de eerste partij aan de wieg staat van het openstellen van het huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht. De voormalige partij Progressieve Democraten (PDs) nam op economisch vlak klassiek liberale standpunten en op ethisch/sociaal vlak sociaal-liberale standpunten in.

Polen 
In Polen geldt de partij Burgerplatform van de voormalige voorzitter van de Europese Raad (en oud-premier) Donald Tusk als een centrumpartij. De partij is aangesloten bij de Europese Volkspartij en neemt zowel christendemocratische als liberaal-conservatieve standpunten in. De Poolse Volkspartij (PSL) die teruggaat op een gematigd nationalistische partij die al bestond vóór de Eerste Wereldoorlog, is een christendemocratische middenpartij. Op economisch vlak is de partij tegen het versneld privatiseren van de staatsbedrijven en het behoud van het progressieve belastingstelsel, op ethisch vlak neemt de partij behoudende standpunten in. Op dit moment (2016) nemen de centrumpartijen nauwelijks een rol van betekenis in: de macht licht bij rechts-populistische partijen die op economisch vlak linkse standpunten innemen.

Europa 
De Europese Democratische Partij, opgericht door MoDem-oprichter François Bayrou is een verzameling van centristische partijen in Europa en maakt deel uit van de Renew Europe-fractie.

Het politieke midden in de Verenigde Staten 
De Amerikaanse politiek wordt gedomineerd door twee grote politieke partijen, de Democratische Partij en de Republikeinse Partij. Beide partijen werden in de negentiende eeuw opgericht als gematigde partijen. Oorspronkelijk waren de Democraten voorstander van vrije handel en de Republikeinen van protectionisme. De Democraten waren vooral in de zuidelijke staten bijzonder conservatief, terwijl ze in het noordoosten progressief waren. De Republikeinen gingen tot het eerste kwart van de twintigste eeuw juist door voor een gematigd progressieve partij (hoewel een deel van de partij-elite en de achterban conservatief was). Nadien zijn de Republikeinen naar rechts opgeschoven (soms zover naar rechts dat ze het politieke midden hebben verlaten), terwijl de Democraten langzaam maar zeker opschoven naar centrum-links. Binnen de Democratische Partij, die tegenwoordig doorgaat voor progressief-liberaal, kent ook een centrum(-rechtse) vleugel, de Blue Dog Coalition (Conservative Democrats) en de Republikeinen kennen de gematigde Main Street Partnership.

De politieke organisatie Americans Elect (Amerikanen Kiezen) ondersteunt gematigde kandidaten van de Republikeinse en Democratische Partij, alsook onafhankelijke kandidaten.

Zie ook 
 Christendemocratie, christelijk-sociaal
 Liberalisme: sociaalliberalisme, klassiek liberalisme
 Socialisme: sociaaldemocratie, Blue Labour, Derde weg (sociaaldemocratie)
 Conservatisme: liberaal conservatisme, One-nation Conservatism, progressief conservatisme

Politieke stroming