Sureth
Sureth (Aramees: , ) of Sureth Neo-Aramees verwijst naar noordoostelijke Neo-Aramese (NENA) taalvarianten gesproken door etnische Arameeërs. De meeste Sureth-sprekers zijn Arameeërs die behoren tot Oost-Syrische kerken. Een minderheid van de Sureth-sprekers zijn Arameeërs behorend tot de Syrisch-Orthodoxe en Syrisch-Katholieke kerk.

Sureth-sprekers zijn inheems in (oost) Mesopotamië, vanaf de Tigris naar Oosten, Hakkari in het zuidoosten van Turkije, een groot gebied dat zich uitstrekt van de vlakte van Urmia in het noordwesten van Iran tot de Nineveh-vlaktes, Erbil, Kirkuk en Duhok-regio's in Noord-Irak.

Geschiedenis 

Sureth is geëvolueerd uit oost Aramese variëteiten. Het Aramees heeft een vastgelegde geschiedenis tot wel 3000 jaar. Sureth is zwaar beïnvloed door het Aramese dialect (het Syrisch) van Urhoy (Sanliurfa). Het Syrisch werd tegen de 3e eeuw na Christus de liturgische taal van alle Syrische kerken. Het Syrisch werd de dominante taal van de Levant en Mesopotamië totdat het werd verdrongen door het Grieks en het Arabisch.

Moderne tijd 
In Turkije leven bijna geen Sureth-sprekers doordat de Nestoriaanse Arameeërs van Hakkari tijdens de Aramese genocide (Sayfo) werden vervolgd en verbannen uit Turkije. Grote aantallen kwamen om waardoor het aantal sprekers afnam. Overlevenden vluchtten naar buurlanden als Irak en Iran en sloten zich aan bij andere Arameeërs. Andere Arameeërs migreerden in 1933 uit Irak als gevolg van de bloedbaden van Simele en stichtten dorpen langs de Khabur rivier in Syrië. Voor de 21e eeuw waren de meeste Sureth-sprekers gevestigd in Irak en Iran. Tegenwoordig zijn de meeste Sureth-sprekers gevestigd in de Verenigde Staten en Australië.

Dialecten 
De term ''Sureth'' wordt gebruikt als overkoepelende term voor Noord Oost Neo-Aramese varianten die door Christelijke Arameeërs worden gesproken. Academisch staan deze varianten als Noord Oost Neo-Aramees geclassificeerd. Sureth-sprekers verwijzen met verschillende termen naar hun taal. Sureth-sprekers gebruiken bijvoorbeeld (verschillende) termen als  Suráy, Sôreth, Sûrat, Soorath etc.

De gesproken variant en de wederzijdse verstaanbaarheid met andere sprekers kan verschillen van dorp tot dorp. De grootste varianten per streek gedifferentieerd zijn de Christelijke Neo-Aramese varianten van Urmia, Hakkari en de vlaktes van Nineveh. Een van de meest conservatieve varianten is het dialect van Qaraqosh (Bakhdida). Deze variant verschilt van varianten die in dezelfde streek worden gesproken.

Alfabet 
Sureth wordt in oost Syrische karakters geschreven. Dit schrift wordt in het Aramees (ܡܕܢܚܝܐ) Madenhoyo genoemd, dat 'Oosters' betekent. Een andere naam voor het schrift is (ܣܘܕܝܐ) Swodoyo, dat zich vertaald in 'conversationeel' of 'hedendaags', wat het gebruik ervan weerspiegelt bij het schrijven van modern Aramees. Het schrift is ontwikkeld op basis van het Estrangelo en toont grote gelijkenissen. Het Estrangelo is de oudste en klassieke vorm van het Syrische schrift. Aramees wordt van rechts naar links geschreven en gelezen.

Zie ook 
 Syrisch
 Turoyo-Aramees
 Westers Neo-Aramees

Arameeërs
Aramese taal
Semitische taal
Bedreigde taal