Wilhelminakanaal
Het Wilhelminakanaal is een kanaal in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het loopt vanuit de Zuid-Willemsvaart bij Laarbeek naar de Amer bij Geertruidenberg en is 68 kilometer lang. Het gedeelte van Geertruidenberg tot Dongen is bevaarbaar voor schepen tot 1350 ton (klasse IV). Het overige deel is beduidend smaller en daarmee slechts bevaarbaar voor schepen tot 650 ton (klasse II). Gemiddeld is het kanaal 2,30 meter diep (ondiepste punt: 1,90 meter) en 25 tot 30 meter breed. Tussen Dongen en de Dongenseweg wordt het Wilhelminakanaal tot circa 2023 verbreed en verdiept zodat Tilburg door schepen tot 1350 ton bereikt kan worden.

Geschiedenis 

De eerste plannen voor een kanaal dat Tilburg met de Maas verbindt, dateren uit 1794. Tilburg had in die tijd een belangrijke wolindustrie. De stad was echter slecht bereikbaar. Vervoer vond plaats met paard en wagen over vaak slecht begaanbare zandwegen naar de havens in andere plaatsen. De slechte bereikbaarheid vormde niet alleen een belemmering voor de groei van de wolindustrie maar betekende ook dat het onbetaalbaar was om meststoffen aan te voeren waarmee de woeste gronden rondom de stad ontgonnen zouden kunnen worden. Gesteund door plaatselijke fabrikanten en grootgrondbezitters zocht Tilburg naar mogelijkheden van een scheepvaartverbinding die de lokale economie zou stimuleren en ontginning van uitgebreide gebieden mogelijk zou maken. 

Opeenvolgende koningen steunden het Tilburgse streven, echter zonder resultaat. Koning Lodewijk Napoleon deed tijdens zijn bezoek aan Tilburg op 17 april 1809 de toezegging dat hij de mogelijkheid van een kanaal zou laten onderzoeken, maar na zijn afreden in 1810 vond deze belofte geen vervolg. Koning Willem I gaf na een een bezoek aan de stad op 29 juni 1829 opdracht om een waterweg voor Tilburg te ontwerpen. De Belgische Revolutie van 1830 betekende het einde voor dit plan. Koning Willem II, die vaak in Tilburg verbleef, gaf in 1847 opdracht om een plan te ontwerpen voor een kanaal van Tilburg naar het bevaarbare deel van de Donge. In februari 1848 werd begonnen met de aanleg. Als gevolg van de politieke ontwikkelingen werd het werk korte tijd later stilgelegd. Tijdens een bezoek in maart 1849 aan Tilburg overleed de koning. De werkzaamheden werden niet hervat.

Vanaf het midden van de negentiende eeuw werd de aanleg en exploitatie van kanalen veelal overgelaten aan particuliere ondernemingen. Deze konden daartoe bij de overheid een concessie aanvragen. In de jaren 1850 werden meerdere plannen ontworpen voor kanalen die Tilburg bereikbaar maakten voor scheepvaart. De initiatiefnemers slaagden er echter– voor zover ze al een concessie wisten te verkrijgen – niet in om hun plannen te realiseren.

Na 1870 werd het kanaal onderwerp van overheidsplannen. Technische en financiële problemen zaten succes in de weg. Daarnaast werd besluitvorming geblokkeerd door voortdurend terugkerende discussies over de vraag wie verantwoordelijk was voor de aanleg en het onderhoud, de provincie of het rijk. Het duurde tot 1905 voordat de Wet op het Wilhelminakanaal afgekondigd werd. De basis voor de wet was het kanaalontwerp uit 1890 van Ir. F.C. Bake. 

In 1910 begon de daadwerkelijke aanleg van het kanaal, onder leiding van Ir. C.L. Schuller tot Peursum. Eerst werd het gedeelte van de Amer en de Mark naar Tilburg aangelegd. Die stad werd in 1919 via het kanaal bereikbaar, wat feestelijk werd gevierd. Aan het tweede traject, van de Zuid-Willemsvaart naar Tilburg, werd begonnen in 1917. De openstelling van het kanaal vond plaats in 1923. De werkzaamheden hadden vertragingen opgelopen als gevolg van de Eerste Wereldoorlog en mede daardoor waren de kosten opgelopen van 7,5 miljoen naar 28 miljoen gulden.

Toekomst 

Op 7 november 2007 ondertekenden het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, de provincie Noord-Brabant en de gemeente Tilburg een convenant betreffende het kanaal. Dit convenant behelst de verbreding en verdieping van het kanaal, het slopen van sluis II en het omleggen van het kanaal bij sluis III. Dit is nodig omdat de huidige sluis III de laatste bajonetsluis in het Wilhelminakanaal is en aangemerkt is als industrieel erfgoed. In de omlegging komt een nieuwe, grotere sluis. Ten oosten van deze sluis komt een zwaaikom (keerplaats) voor de schepen. Voor deze verbreding en verdieping zijn de kosten als volgt verdeeld:

 Ministerie: € 52 miljoen
 Provincie Noord-Brabant: € 9,8 miljoen
 Gemeente Tilburg: € 9,8 miljoen
Begin 2013 is begonnen met de uitvoering van de plannen.

Dubbelwerkend vijzelgemaal
Sluis III in het Wilhelminakanaal bij Tilburg is voorzien van een waterkrachtvijzel. Deze vijzel wordt gebruikt voor zowel het oppompen van water als voor het opwekken van energie. Dit is de eerste toepassing van een vijzel met dubbele werking in Nederland.  

De belangrijkste functie van het vijzelgemaal is de controle over het waterpeil in het bovenpand van het Wilhelminakanaal. Tevens kan de installatie bij voldoende waterafvoer duurzame energie opwekken met behulp van een generator van 355 kW. De vijzel is 20,5 meter lang en heeft een diameter van 3,4 meter.

Zie ook 
 Lijst van bruggen over het Wilhelminakanaal
 Watersportbaan Tilburg

Externe links 
 Actuele informatie - rijkswaterstaat.nl

Kanaal in Noord-Brabant
Stroomgebied van de Maas