title: Paul Hörbiger
text: Paul Hörbiger (Boedapest, 29 april 1894 - Wenen, 5 maart 1981) was een Oostenrijkse acteur.
  
  Jeugd en opleiding 
  Paul Hörbiger groeide op als zoon van de ingenieur Hanns Hörbiger en zijn echtgenote Leopoldine met drie broers in het keizerrijk Oostenrijk-Hongarije. In 1902 verhuisde de familie naar Wenen. Na het eindexamen aan het Stiftgymnasium St. Paul in het Lavantdal vervulde hij vrijwillig zijn militaire dienstplicht tijdens de Eerste Wereldoorlog in een bergartillerie-regiment. Meermaals onderscheiden werd hij in november 1918 bevorderd tot luitenant. Door de oorlog verloor zijn vader zijn hele vermogen wegens investeringen in oorlogsaandelen.
  
  Carrière
  
  Als theateracteur 
  Door toeval kwam hij in aanraking met het acteren. Hij voltooide de Schauspielschule Otto in Wenen en startte in 1919 een artiestenloopbaan bij het Stadttheater Reichenberg (tegenwoordig Liberec) in Bohemen en van 1920 tot 1926 bij het Deutsche Theater in Praag. Met een verbintenis bij het Deutsches Theater Berlin van Max Reinhardt van 1926 tot 1940 lukte Hörbiger de grote doorbraak. Vanaf 1929 speelde hij vervolgens bij de Baranowsky-podia en bij het Cabaret der Komiker. Van 1940 tot 1943 was hij te zien in het ensemble van het Weense Burgtheater. Hij trad op bij de Salzburger Festspiele in 1943 als Papageno, samen met Gusti Huber in Die Zauberflöte van Wolfgang Amadeus Mozart. In 1936 richtte hij met de regisseur E.W. Emo en de Oostenrijkse consul Karl Künzel in Berlijn de Algefa-Film op.
  
  In 1964 nam hij samen met Hans Moser het muziekalbum Servus Wien op. Vanaf medio jaren 1960 wijdde hij zich meer aan het theaterwerk, omdat hij in zijn filmrollen te erg werd afgerekend op de rol van de gemoedelijke persoon. Vanaf 1965 was hij weer lid van het ensemble van het Burgtheater. Daarnaast speelde hij in talrijke tv-films. Hörbigers laatste première bij het Burgtheater vond plaats in 1979 met Komödie der Eitelkeit van Elias Canetti, waarin hij nogmaals de pet droeg van de diender, zoals eerder in de film Hallo Dienstmann van Franz Antel.
  
  Als filmacteur 
  In de jaren 1930 werd Hörbiger met geluidsfilms een der populairste Duitstalige acteurs. In zijn rollen vertolkte hij het type van een lieftallige, levenslustige persoon. In Hans Moser vond hij een partner. 
  
  Na de oorlog kon Hörbiger in tegenstelling tot zijn schoonzus Paula Wessely zijn carrière zonder onderbreking voortzetten. Bij de commissie ter bevrijding van het nationaalsocialisme getuigde hij ten gunste van zijn broer Attila. Terwijl deze in de jaren 1950 hoofdzakelijk theater speelde, was Paul meestal in film en televisie te zien. Tot zijn bekendste films in deze tijd behoorden onder andere Der dritte Mann, Hallo Dienstmann, Der Raub der Sabinerinnen, Mädchenjahre einer Königin, Die Deutschmeister en Charleys Tante.
  
  Politiek 
  Net als zovele andere artiesten stelde ook Hörbiger zich in 1938 beschikbaar voor de oproep voor de volksstemming over de samenvoeging van Oostenrijk en Duitsland. In zijn autobiografie vermeldde hij, dat hij en zijn vrouw bij de stemming met nee had gestemd.
  
  Hij gebruikte zijn populariteit om veel Joodse collega's uit de Weense artiestenwereld te helpen vluchten naar Zwitserland. In 1944 werd hij door Joseph Goebbels op de Gottbegnadeten-Liste geplaatst als onvervangbare artiest, die geen dienstplicht of verplicht werk hoefde te verrichtten en een bepaalde bewegingsvrijheid genoot. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog sloot Hörbiger zich aan bij een kleine verzetsgroep, die was opgericht in Wenen door Richard Patsch en kon meerdere persoonlijkheden overhalen voor het verzet, waaronder Theo Lingen en Oskar Sima. Zijn politieke status en zijn onaantastbaarheid had hij blijkbaar onderschat na overhandiging van een cheque van 3000 Reichsmark aan de verzetsgroep met zijn handtekening. Nadat dit bekend werd, werd hij door het nazi-regime gearresteerd en wegens hoogverraad ter dood veroordeeld. Het einde van de oorlog redde hem waarschijnlijk het leven.
  
  Sport 
  Van 1947 tot 1949 was Hörbiger president van de voetbalclub First Vienna FC 1894.
  
  Privéleven en overlijden 
  Paul Hörbiger was sinds 1921 getrouwd met de actrice Josepha 'Pipa' Gettke. Hij had vier kinderen: Christl (geb. 1922), Hansi (1926 – 1929), Monica (geb. 1930) en Thomas, die ook acteur werd.
  
  Privé investeerde Paul Hörbiger in de jaren 1950 veel energie in het onderzoek naar de mysterieuze dood van zijn derde broer Alfred op 31 juli 1945, die op 54-jarige leeftijd in de Innsbrucker Universiteitskliniek was overleden. Terwijl zijn andere broer Attila geloofde in een natuurlijke oorzaak, deed Paul aangifte tegen onbekend van moord. Er volgden 15 processen met opgravingen en autopsies van het lichaam. Zijn verhouding met zijn broer raakte hierdoor ontwricht. Wegens een gebrek aan bewijs werden in 1963 meerdere gerechtsprocedures gestaakt. Later verzoende hij zich weer met zijn broer.
  
  Paul Hörbiger overleed op 5 maart 1981 op 86-jarige leeftijd in Wenen. Hij werd bijgezet in een eregraf van de stad Wenen op de Weense Zentralfriedhof.
  
  Onderscheidingen 
   1942: Staatsacteur
   1964: Ereteken van de Republiek Oostenrijk
   1964: Eremedaille van de bondshoofdstad Wenen
   1969: Kameracteur
   1969: Goldenes Filmband voor jarenlang en voortreffelijk werk in de Duitse film
   1972: Girardi-Ring
   1974: Österreichisches Ehrenkreuz voor Wetenschap en Kunst Eerste Klasse
   1977: Erering van de stad Wenen
   1980: Nestroy-Ring
  
  Filmografie (selectie) 
  
   1928: Dyckerpotts Erben
   1928: G'schichten aus dem Wienerwald
   1928: Heut' spielt der Strauß
   1928: Das letzte Souper
   1928: Die Räuberbande
   1928: Schmutziges Geld
   1928: Sechs Mädchen suchen Nachtquartier
   1928: Spione
   1928: Die große Abenteuerin
   1928: Der fesche Husar
   1928: Die Dame mit der Maske
   1928: Die tolle Komteß
   1928: Die Wochenendbraut
   1929: Asphalt
   1929: Möblierte Zimmer
   1929: Wer wird denn weinen, wenn man auseinandergeht
   1929: Der Sträfling aus Stambul
   1929: Drei um Edith
   1929: Die Frau, die jeder liebt, bist du!
   1929: Das grüne Monokel
   1929: Ein kleiner Vorschuß auf die Seligkeit
   1929: Frauen am Abgrund
   1930: Das alte Lied
   1930: Drei Tage Mittelarrest
   1930: Der Herr auf Bestellung
   1930: Nur Du
   1930: Ich glaub nie mehr an eine Frau
   1930: Delikatessen
   1930: Wie werde ich reich und glücklich?
   1930: Der unsterbliche Lump
   1930: Zwei Herzen im Dreivierteltakt
   1931: Arm wie eine Kirchenmaus
   1931: Ihre Hoheit befiehlt
   1931: Der Kongreß tanzt
   1931: Kyritz – Pyritz
   1931: Mein Herz sehnt sich nach Liebe
   1931: Der Zinker
   1931: Der verjüngte Adolar
   1931: Die lustigen Weiber von Wien
   1931: Walzerparadies
   1931: Kabarett-Programm Nr. 4
   1931: Die Försterchristl
   1931: Der ungetreue Eckehart
   1931: Der Stumme von Portici
   1931: Reserve hat Ruh
   1931: Grock
   1931: Sein Scheidungsgrund
   1932: Ein blonder Traum
   1932: Friederike
   1932: Johann Strauß, k. u. k. Hofkapellmeister
   1932: So ein Mädel vergißt man nicht
   1932: Ein steinreicher Mann
   1932: Ein toller Einfall
   1932: Die unsichtbare Front
   1932: Quick
   1932: Paprika
   1932: Zwei glückliche Tage
   1932: Scampolo, ein Kind der Straße
   1932: Annemarie, die Braut der Kompanie
   1932: Peter Voß, der Millionendieb
   1932: Es war einmal ein Walzer
   1932: Lügen auf Rügen
  
   1932: Das Geheimnis um Johann Orth
   1932: Drei von der Kavallerie
   1932: Trenck
   1932: Kaiserwalzer
   1933: Liebelei
   1933: Walzerkrieg
   1933: Heimkehr ins Glück
   1933: Zwei gute Kameraden
   1933: Ein Lied für Dich
   1933: Skandal in Budapest
   1933: Gruß und Kuß – Veronika
   1933: Pardon, tévedtem
   1933: Keinen Tag ohne Dich
   1933: Der große Bluff
   1934: … heute abend bei mir
   1934: Frühjahrsparade
   1934: Rosen aus dem Süden
   1934: Der Herr ohne Wohnung
   1934: Ich heirate meine Frau
   1934: Die Czardasfürstin
   1934: Mein Herz ruft nach dir
   1934: Spiel mit dem Feuer
   1934: Besuch am Abend
   1934: Die Abschieds-Symphonie
   1934: Herz ist Trumpf
   1934: Fräulein Frau
   1935: Petersburger Nächte. Walzer an der Newa
   1935: Königswalzer
   1935: Endstation
   1935: Liebeslied
   1935: Das Einmaleins der Liebe
   1935: Wenn die Musik nicht wär
   1935: Frischer Wind aus Kanada
   1936: Die Puppenfee
   1936: Seine Tochter ist der Peter
   1936: Lumpacivagabundus
   1936: Drei Mäderl um Schubert
   1936: Schabernack
   1936: Fiakerlied
   1936: Kinderarzt Dr. Engel
   1937: Peter im Schnee
   1937: Der Scheidungsgrund
   1937: Florentine
   1937: Die Landstreicher
   1938: Der Blaufuchs
   1938: Einmal werd' ich Dir gefallen
   1938: Es leuchten die Sterne
   1938: Heimat
   1938: Heiraten – aber wen?
   1938: Immer wenn ich glücklich bin
   1938: Des jungen Dessauers große Liebe
   1938: Die kleine Prinzessin (Prinzessin Sissy)
   1938: Liebelei und Liebe
   1939: Maria Ilona
   1939: Mutterliebe
   1939: Opernball
   1939: Salonwagen E 417
   1939: Hochzeitsreise zu dritt
   1939: Drunter und drüber
   1939: Ich bin Sebastian Ott
   1939: Unsterblicher Walzer
   1939: Kitty und die Weltkonferenz
  
   1939: Männer müssen so sein
   1940: Falstaff in Wien
   1940: Herzensfreud – Herzensleid
   1940: Der liebe Augustin
   1940: Operette
   1940: Wunschkonzert
   1940: Wiener G'schichten
   1941: Oh, diese Männer
   1941: Wir bitten zum Tanz
   1942: Die große Liebe
   1942: Die heimliche Gräfin
   1942: So ein Früchtchen
   1942: Wen die Götter lieben
   1942: Brüderlein fein
   1943: Lache Bajazzo
   1943: Schwarz auf Weiß
   1943: I Pagliacci
   1944: Romantische Brautfahrt
   1944: Schrammeln
   1944: Die Zaubergeige
   1947: Der Hofrat Geiger
   1948: Leckerbissen
   1948: Der Engel mit der Posaune
   1948: Kleine Melodie aus Wien
   1948: The Mozart Story
   1949: The Third Man
   1949: Der Bagnosträfling
   1949: Die seltsame Geschichte des Brandner Kaspar
   1950: Epilog – Das Geheimnis der Orplid
   1950: Glück muß man haben
   1950: Schwarzwaldmädel
   1950: Eine Nacht im Separee
   1950: Der Seelenbräu
   1951: Verklungenes Wien
   1951: Wenn die Abendglocken läuten
   1951: Frühlingsstimmen
   1951: Die Frauen des Herrn S.
   1951: Der Teufel führt Regie
   1951: Der alte Sünder
   1951: Der fidele Bauer
   1951: Was das Herz befiehlt
   1952: Hallo Dienstmann
   1952: Das Land des Lächelns
   1952: Mein Herz darfst du nicht fragen
   1952: 1. April 2000
   1952: Mikosch rückt ein
   1952: Ich hab' mein Herz in Heidelberg verloren
   1952: Man lebt nur einmal
   1952: Ich heiße Niki
   1952: Ich tanze mit Dir in den Himmel hinein
   1953: Von Liebe reden wir später
   1953: Die Rose von Stambul
   1953: Das tanzende Herz
   1953: Die Perle von Tokay
   1953: Der Feldherrnhügel
   1953: Junges Herz voll Liebe
   1953: Die Privatsekretärin
   1953: Mit siebzehn beginnt das Leben
   1953: Die Fiakermilli
   1954: Die schöne Müllerin
   1954: Mädchenjahre einer Königin
   1954: Schützenliesel
  
   1954: Bruder Martin
   1954: Der Raub der Sabinerinnen
   1954: Der Zigeunerbaron
   1954: Meine Schwester und ich
   1954: Una Parigina a Romantische
   1955: Die Stadt ist voller Geheimnisse
   1955: Banditen der Autobahn
   1955: Du mein stilles Tal
   1955: Der fröhliche Wanderer
   1955: Ehesanatorium
   1955: Die Deutschmeister
   1955: Eine Frau genügt nicht
   1955: Ein Herz bleibt allein
   1955: Die Försterbuben
   1955: Hilfe – sie liebt mich
   1955: An der schönen blauen Donau
   1956: Lügen haben hübsche Beine
   1956: Charleys Tante
   1956: Die Christel von der Post
   1956: … und wer küßt mich?
   1956: Lumpazivagabundus
   1956: Manöverball
   1956: Bademeister Spargel
   1956: Was die Schwalbe sang
   1956: Das Donkosakenlied
   1956: Der schräge Otto
   1957: Wien, du Stadt meiner Träume
   1957: Heiratskandidaten
   1957: Heimweh … dort, wo die Blumen blühn
   1957: Der schönste Tag meines Lebens
   1957: … und die Liebe lacht dazu
   1957: Hoch droben auf dem Berg
   1957: Die Winzerin von Langenlois (Und so was will erwachsen sein)
   1957: Ober, zahlen!
   1958: Hallo Taxi
   1958: Sebastian Kneipp – Ein großes Leben
   1958: Hoch klingt der Radetzkymarsch
   1959: Heimat – Deine Lieder
   1960: Kauf Dir einen bunten Luftballon
   1961: … und du mein Schatz bleibst hier
   1961: Der Orgelbauer von St. Marien
   1962: Drei Liebesbriefe aus Tirol
   1962: Tanze mit mir in den Morgen
   1962: … und ewig knallen die Räuber
   1963: Sing, aber spiel nicht mit mir
   1963: Die lustigen Vagabunden
   1963: Unsere tollen Nichten
   1963: Die ganze Welt ist himmelblau (Rote Lippen soll man küssen)
   1963: Ferien vom Ich
   1963: Im singenden Rössel am Königssee
   1964: Das hab ich von Papa gelernt
   1964: Die große Kür
   1964: Happy-End am Wörthersee
   1965: Leinen aus Irland
   1965: Der Alpenkönig und der Menschenfeind
   1965: Ruf der Wälder
   1969–1970: Der alte Richter (tv-serie)
   1971: Tatort: Mordverdacht
   1972: Sie nannten ihn Krambambuli
  
  Oostenrijks acteur