title: Lijst van -ismen
text: Deze pagina bevat een (incomplete) lijst met ismen die een lemma hebben in de Nederlandstalige Wikipedia.
  
  A
  Abolitionisme - de overtuiging dat slavernij moet worden afgeschaft.
  Abstract expressionisme
  Absurdisme - filosofische stroming waarin wordt gesteld dat het leven in essentie geen betekenis heeft, het onmogelijk is rationeel te verklaren waarom er leven is en dat iedere poging om de essentie van het heelal te ontrafelen gedoemd is te mislukken. 
  Activisme - het zich ergens actief voor inzetten
  Adoptianisme - een in de 2e eeuw ontstane opvatting, dat Christus in feite een door God uitverkoren profeet was.
  Agnosticisme - de overtuiging dat men niet weet/kan weten of er een God of goden bestaan.
  Alcoholabsenteïsme
  Alcoholisme - de verslaving aan ethanol.
  Alfabetisme - het tegenovergestelde van analfabetisme
  Altruïsme - onbaatzuchtig handelen.
  Amerikanisme
  Anabaptisme (of mennonisme) - stroming binnen het protestantisme, bekend vanwege de volwassendoop.
  Analfabetisme - het niet kunnen lezen of schrijven
  Anarchafeminisme - stroming binnen het anarchisme die zich richt op het feminisme
  Anarchisme - politieke stroming die streeft naar een samenleving zonder regering.
  Anarchocommunisme - stroming binnen het anarchisme die streeft naar een communistische samenleving.
  Anarchokapitalisme - stroming binnen het anarchisme die streeft naar een volledig vrije markt.
  Anarchopacifisme - stroming binnen het anarchisme die streeft naar geweldloosheid.
  Anarchoprimitivisme - stroming binnen het anarchisme die streeft naar een niet-technologische, primitieve samenleving.
  Anarchosyndicalisme - stroming binnen het anarchisme die streeft naar organisatie binnen syndicaten, of vakbonden.
  Andersglobalisme - beweging die zich verzet tegen een neoliberale manier van globalisering.
  Anglicanisme - christelijke stroming, verenigd in de Anglicaanse Kerk.
  Anglicisme - aan het Engels ontleende taalwending
  Animisme - wereldbeeld of religie, waarbij alle wezens en dingen een ziel hebben.
  Antiamerikanisme - weerzin tegen Amerika.
  Anticommunisme - beweging die zich verzet tegen het communistische gedachtegoed en communistische organisaties.
  Antifascisme - beweging die zich verzet tegen het fascistische gedachtegoed en fascistische organisaties.
  Antifeminisme - beweging die zich verzet tegen het feminisme of tegen vrouwenkiesrecht en andere vrouwenrechten.
  Antiglobalisme - beweging die zich verzet tegen alle vormen van globalisering.
  Antiklerikalisme - beweging die zich verzet tegen de invloed van de clerus.
  Anti-intellectualisme - afkeer van intellectuelen en intellectuele instellingen.
  Antisacerdotalisme - (sacerdotium = geestelijke stand) was een nieuwe religieuze beweging die zich verzette tegen het onderscheid tussen de leken en de clerici binnen de hiërarchie van de Katholieke Kerk.
  Antisemitisme - vijandige houding ten opzichte van joden.
  Antitheïsme - stroming die vindt dat theïsme de theïst zelf geestelijk aantast.
  Antropomorfisme
  Antwerps maniërisme
  Archaïsme - als verouderd beschouwd woord of als verouderd beschouwde uitdrukking.
  Arianisme - de leer van de Alexandrijnse priester Arius (gest. 336), die Christus’ godheid ontkende en in hem een schepsel zag, zij het ook het allerhoogste schepsel, nl. de vóór de tijd door God voortgebrachte Logos.
  Atavisme - het verschijnsel, dat een individu in een bepaald kenmerk op een verre voorouder lijkt en niet op de directe ouders.
  Atheïsme - de afwezigheid van een geloof in een god of meerdere goden.
  Austroslavisme - politieke stroming die streefde naar hervorming van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie.
  Autisme - de belangrijkste stoornis binnen het ASS-spectrum.
  Automatisme (psychologie)
  Automatisme (kunst)
  Autonomisme - het streven naar autonomie of naar een alternatieve orde buiten de gevestigde samenleving.
  
  B
  Bahaïsme - het geheel aan denkwijzen rond het Bahai-geloof, ook wel het geloof zelf.
  Baptisme - stroming binnen het protestantisme, ontstaan in Engeland, variant op Anabaptisme
  Barbarisme - vreemd, onaangepast leenwoord
  Behaviorisme
  Belgicisme
  Boeddhisme - religieuze-filosofische stroming, gesticht door Gautama Boeddha.
  Bonapartisme - Franse politieke stroming, geïnspireerd door Napoleon Bonaparte
  Botulisme - vergiftiging door botuline.
  Brahmanisme - religieuze stroming, voorloper van het hindoeïsme
  
  C
  Calvinisme - stroming binnen het protestantisme, gebaseerd op de leer van Johannes Calvijn.
  Catalaans modernisme
  Centralisme - het streven een organisatie of land vanuit één centraal punt te laten besturen.
  Chauvinisme - ingenomenheid met het eigen land of volk.
  Christenanarchisme - stroming binnen het anarchisme, waarbij men zich beroept op (elementen van) het christendom.
  Classicisme
  Classicisme (literatuur)
  Classicisme (muziek)
  Collectivisme - het belang van de gemeenschap boven dat van het individu stellen. 
  Commensalisme
  Communisme - politieke stroming die streeft naar een maatschappijvorm waarbij de productiemiddelen gemeenschappelijk eigendom zijn.
  Confessionalisme - politieke stroming die er naar streeft religieuze overtuigingen binnen de politiek ten uitvoer te brengen.
  Conformisme
  Confucianisme - Chinese filosofische leer, gebaseerd op de ideeën van de wijsgeer Confucius.
  Congregationalisme
  Consequentialisme - gevolgenethiek (wat goed is moet worden afgeleid van de gevolgen, niet van het  motief van een handeling)
  Conservatisme - politieke stroming die streeft naar het behoud van traditie en normen en waarden. 
  Constructivisme (filosofie)
  Constructivisme (kunst)
  Constructivisme (wiskunde)
  Conventionalisme
  Corporatisme - politieke stroming die er naar streeft de wetgevende macht onder te brengen bij burgervergaderingen van verschillende belangengroeperingen.
  Creationisme
  
  D
  Dadaïsme - cultuurbeweging die is begonnen tijdens de Eerste Wereldoorlog
  Darwinisme
  Deïsme - de overtuiging dat God of de goden transcendent zijn (boven en buiten de schepping staan).
  Democratisch centralisme - aanduiding voor de partijstructuur van communistische partijen.
  Determinisme (filosofie)
  Dialectisch materialisme
  Dialectisme
  Dimorfisme
  Docetisme
  Druïdisme
  Dualisme - in de filosofie het uitgaan van twee tegengestelde grondbeginselen, in de politiek de scheiding der machten binnen het bestuur
  
  E
  Eclecticisme - het combineren van kenmerken van verschillende stijlen of stromingen
  Ecologisme
  Egalitarisme - de overtuiging dat mensen in politiek en/of sociaal opzicht gelijk moeten zijn.
  Egocentrisme
  Egoïsme - Overtuigd (verblind) zijn van zichzelf
  Elitarisme - de overtuiging dat een elite de meeste inspraak moet hebben in de bestuurlijke zaken van de samenleving.
  Emotivisme
  Encratisme
  Epicurisme
  Etatisme - de opvatting dat de overheid de samenleving in alles moet sturen
  Etnisch nationalisme
  Eurocentrisme - het gericht zijn op Europa en de Europese cultuur, en die hoger inschatten dan andere culturen.
  Eurocommunisme - politieke stroming binnen het West-Europese communisme
  Exceptionalisme
  Existentialisme
  Expressionisme
  Extremisme
  
  F
  Fallibilisme
  Fascisme - politieke stroming die streeft naar een autoritair bestuurde samenleving, waarbij de natie boven het individu wordt gesteld.
  Fauvisme
  Feminisme - is een algemene aanduiding voor een verzameling maatschappelijke en politieke stromingen of bewegingen die ongelijke (machts-)verhoudingen tussen mannen en vrouwen kritisch analyseert.
  Fenomenalisme
  Filosofisch behaviorisme
  Filosofisch scepticisme
  Finitisme
  Formalisme (kunstbeschouwing)
  Formalisme (literatuurwetenschap)
  Formalisme (wiskunde)
  Fouriérisme
  Frans-classicisme
  Frisisme - aan het Fries ontleende taalwending
  Fundamentalisme - het vasthouden aan de grondbeginselen van een historisch gesitueerd gedachtegoed
  Futurisme - een kunststroming aan het begin van de twintigste eeuw
  Fysicalisme
  
  G
  Gallicisme - aan het Frans ontleende taalwending 
  Geocentrisme 
  Germanisme - aan het Duits ontleende taalwending 
  Globalisme - hetzelfde als mondialisering
  Gnosticisme
  Goeroeisme
  Grootneerlandisme
  
  H
  Hacktivisme
  Hebraïsme - aan het Hebreeuws ontleende taalwending 
  Hedonisme
  Heliocentrisme
  Hindoeïsme - een dharmische religie, een groep van religieuze opvattingen en praktijken, of een groep van religieuze tradities, die zijn oorsprong heeft op het Indische subcontinent.
  Historisch materialisme
  Holisme
  Hollands classicisme
  Hollandisme
  Humanisme
  Humanisme (levensbeschouwing)
  Renaissance-humanisme
  
  I
  Idealisme - een begrip met meerdere, aan elkaar soms zelfs tegenstrijdige betekenissen. Het wordt door de een gebruikt als nauwkeurig afgebakende beschrijvende term in (bijvoorbeeld) de filosofie, terwijl het elders slechts als polemische term gebruikt wordt.
  Ietsisme
  Imperialisme - het proces waarbij landen hun macht in andere delen van de wereld uit willen breiden door gebieden te veroveren en te beheersen.
  Impressionisme
  Impressionisme (muziek)
  Indifferentisme
  Individualistisch anarchisme
  Infantilisme - de neiging zich als een kind te gedragen
  Indeterminisme
  Instrumentalisme
  Internationalisme
  Intuïtionisme
  Islamisme 
  Isma'ilisme
  
  J
  Jaïnisme
  Jansenisme - religieuze en politieke beweging uit de 17e en 18e eeuw
   Jihadisme
  Jongeaardecreationisme
  
  K
   Kannibalisme - het eten van individuen van dezelfde soort
  Kapitalisme - een politiek-economisch systeem dat onder andere gekenmerkt wordt door privé-eigendom van de productiemiddelen (zoals: machines, grond, gebouwen, grondstoffen en arbeid).
  Katholicisme
  Keynesianisme
  Kolonialisme
  Kritisch rationalisme
  Kubisme
  
  L
  Laxisme
  Leninisme
  Lesbianisme
  Liberalisme
  Libertarisme
  Libertarisch socialisme
  Links-extremisme
  Links-liberalisme
  Linksnationalisme
  Logisch positivisme
  Lusitanisme - aan het Portugees ontleende taalwending
  Lutheranisme - naast het calvinisme, de belangrijkste stroming binnen het protestantisme
  
  M
  Manicheïsme
  Maniërisme
  Maoïsme
  Marcionisme
  Marhaenisme
  Martinisme
  Marxisme - de theoretische grondslag voor het moderne communisme, gebaseerd op de ideeën en denkbeelden van Karl Marx en Friedrich Engels.
  Materialisme (filosofie)
  Materialisme (levenshouding)
  Mechanisme (filosofie)
  Mechanisme (biologie)
  Mechanisme (techniek) - iets dat mechanisch functioneert (ook figuurlijk)
  Medisch specialisme
  Mesmerisme
  Methodisme
  Militarisme
  Minarchisme
  Modern humanisme
  Modernisme - een kunststroming uit de eerste helft van de twintigste eeuw
  Modernisme (design)
  Modernisme (rooms-katholiek)
  Monarchianisme
  Monarchisme
  Monisme (filosofie)
  Monisme (internationaal recht)
  Monisme (politiek)
  mono-energisme
  Monofysitisme
  Monotheïsme - (van het Grieks μονος (monos): één en θεος (theos): god) is het geloof in het bestaan van één god
  Monotheletisme
  Montanisme
  Moralisme
  
  N
  Narcisme - zelf-obsessie.
  Nationaalsocialisme
  Nationalisme - een politieke ideologie, waar geen vaste en onbetwistbare definitie voor bestaat. Verschillende uitleggingen kunnen zijn: vaderlandsliefde, het streven naar congruentie van natie en staat (natiestaat) of het ophemelen of verdedigen van het eigene.
  Naturalisme (filosofie)
  Naturalisme (literatuur)
  Naturalisme (schilderkunst)
  Nazisme
  Neoclassicisme
  Neoclassicisme (muziek)
  Neoconservatisme
  Neoliberalisme (historisch)
  Neoliberalisme (hedendaags)
  Neologisme - nieuwvorming, nieuw woord in een taal
  Neomalthusianisme
  Nepotisme - het begunstigen van de eigen familieleden ten opzichte van anderen
  Nestorianisme
  Nihilisme
  Noordelijk realisme
  Novatianisme
  Nudisme
  
  O
  Obscurantisme - het doelbewuste streven om andere mensen in onwetendheid te houden en zelfstandig denken te verhinderen.
  Occultisme
  Onafhankelijk realisme
  Opportunisme
  Optimisme
  Oriëntalisme
  
  P
  Pacifisme
  Panafrikanisme
  Panarabisme
  Panentheïsme
  Pangermanisme
  Panslavisme
  Pantheïsme
  Panturkisme
  Peronisme
  Piëtisme - vroomheidsbeweging in de Lutherse Kerk uit de 17e/18e eeuw
  Polypersonalisme - een kenmerk van werkwoorden in polysynthetische talen
  Polytheïsme 
  Positivisme
  Postmodernisme - een kunststroming uit de tweede helft van de twintigste eeuw
  Postmodernisme (architectuur)
  Postmodernisme (internationale betrekkingen)
  Pragmatisme
  Presbyterianisme
  Precisionisme
  Priapisme
  Progressivisme
  Protestantisme
  Pseudoscepticisme
  Psychologisme
  Puerilisme - kinderachtigheid en kwajongensachtigheid in de politiek
  Purisme (beeldende kunst) - een latere vorm van het kubisme
  
  R
  Racisme
  Raëlisme
  Radencommunisme
  Radicalisme
  Realisme (filosofie)
  Realisme (internationale betrekkingen)
  Realisme (kunststroming)
  Realisme (literatuur)
  Reductionisme
  Rechts-extremisme
  Reformisme
  Regionalisme
  Relativisme
  Religieus humanisme
  Republikanisme - een politieke stroming die vindt dat de staatsvorm van een natie een republiek moet zijn: de erfopvolging is per definitie uitgesloten; een president bezit de uitvoerende macht en is door een volk, dat de soevereiniteit bezit, verkozen.
  Restaurationisme
  Rigorisme
  Russisch formalisme
  
  S
  Sabellianisme
  Saint-simonisme
  Salafisme
  Satanisme
  Scepticisme
  Sciëntisme
  Secularisme
  Seksisme
  Separatisme
  Shaivisme
  Shaktisme
  Shintoïsme
  Sikhisme
  Situationisme
  Sjamanisme
  Sjiisme
  Smartisme
  Sociaal-anarchisme
  Sociaal darwinisme
  Socialisme - een maatschappijvorm gebaseerd op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en solidariteit
  Soefisme
  Soennisme
  Soevereinisme
  Solidarisme
  Spatialisme
  Specialisme
  Spiritisme
  Speciesisme
  Stalinisme
  Stoïcisme - filosofische stroming die rond 300 v.Chr. begonnen is in Griekenland 
  Supranationalisme
  Surrealisme
  Syllogisme
  Symbolisme
  Syncretisme (religie)
  Syncretisme - het verdwijnen of samenvallen van morfologische uitgangen, deflexie
  
  T
  Taalpurisme
  Tachisme
  Talmidaïsme
  Taoïsme
  Terrorisme
  Thatcherisme
  Theïsme
  Theïstisch evolutionisme
  Thomisme
  Transfeminisme
  Trotskisme
  
  U
  Uniformitarianisme
  Universalisme
  Utilitarisme
  
  V
  Vandalisme
  Vaishnavisme
  Veganisme
  Vegetarisme
  Verlichtingsfundamentalisme
  Volksnationalisme
  
  W
  Wahabisme
  Wetenschappelijk scepticisme
  
  Z
  Zionisme
  Zoroastrisme
  
  Ismen