title: Cornelis Peters
text: Cornelis Hendrik Peters (Groningen, 1 januari 1847 - Den Haag, 19 december 1932), in de literatuur doorgaans kortweg C.H. Peters genoemd, was een Nederlands architect en architectuurhistoricus. Hij is vooral bekend door zijn vele ontwerpen voor postkantoren en andere overheidsgebouwen en schreef een aantal belangrijke publicaties op het gebied van architectuurgeschiedenis.
  
  Biografie 
  Peters groeide op als enig kind in een Nederlands-hervormd gezin in de stad Groningen. Met het oog op een toekomstige positie als dominee bezocht hij het Stedelijk Gymnasium, dat hij echter voortijdig verliet. In 1863 ging hij in de leer bij architect A. Breunissen Troost te Sneek, die tevens directeur was van de gasfabriek aldaar. In zijn vrije tijd hield hij zich bezig met het inventariseren en beschrijven van middeleeuwse kerken en andere bouwwerken in de provincies Groningen en Friesland.
  
  Dankzij de bemiddeling van zijn werkgever kon Peters in mei 1867 zijn opleiding vervolgen op het bureau van P.J.H. Cuypers in Amsterdam, waar hij op dat moment de enige protestant was. Bij Cuypers maakte Peters kennis met het werk van de Franse neogoticus E.E. Viollet-le-Duc. Nog in november van hetzelfde jaar stuurde Cuypers Peters terug naar Friesland als hoofdopzichter bij de bouw van de Sint-Vituskerk in Blauwhuis. In 1869 werd hij, mede dankzij zijn contacten met Breunissen Troost, directeur van de gasfabriek in Bolsward. Tegelijkertijd vestigde hij zich als particulier architect, overigens zonder grote opdrachten te krijgen.
  
  In 1870 was hij wederom hoofdopzichter bij een project van Cuypers, ditmaal bij de bouw van de Sint-Martinuskerk in Sneek. Datzelfde jaar trouwde hij met Leentje Knoop, met wie hij tot 1882 drie kinderen zou krijgen.
  
  In 1873 verhuisde Peters met zijn gezin naar Roermond om bureauchef te worden bij de firma Cuypers & Stoltzenberg, het mede door P.J.H. Cuypers opgerichte atelier voor kerkelijke kunst. Waarschijnlijk vanwege gezondheidsklachten verruilde hij deze functie in 1875 voor een nieuwe bij de Maastrichtse behangfabriek Zeller & Co., waar hij overigens al na enkele maanden weer vertrok. Terwijl hij van zijn spaargeld leefde, publiceerde hij dat jaar zijn eerste boek Overzicht der boerenplaatsenbouw in Nederland. In 1876 werd Peters, dankzij Cuypers en diens medestander Victor de Stuers, benoemd tot Rijksbouwkundige voor de Gebouwen van Financiën.
  
  Met deze benoeming hoopten Cuypers en De Stuers hun positie bij het streven naar een nationale bouwstijl te versterken. Deze bouwstijl moest een combinatie zijn van neogotiek en elementen uit de renaissance. Door een protestant tot overheidsarchitect te benoemen hadden Cuypers en De Stuers een argument tegen beschuldigingen uit protestantse kringen dat de overheidsbouw overheerst werd door katholieken.
  
  Peters’ officiële taak werd het ontwerpen van post- en telegraafkantoren, waaraan sinds de invoering van de Postwet in 1870 een grote behoefte bestond. De eerste jaren in zijn nieuwe functie stonden echter vooral in het teken van de bouw van een nieuw ministerie van Justitie aan de noordzijde van het Plein in Den Haag, een opdracht die officieel niet tot zijn werkterrein behoorde maar die hij op initiatief van De Stuers kreeg toegewezen. In 1878 werd Peters benoemd in de nieuwe functie van Rijksbouwkundige voor de Landsgebouwen bij het ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Hij kreeg nu de beschikking over een bouwkundig bureau met assistenten. Zijn werkterrein werd uitgebreid; hij werd nu ook betrokken bij restauraties, onder andere van de Ridderzaal en het Stadhouderlijk Kwartier, aan het Binnenhof in Den Haag.
  
  In 1884 werd de Dienst Landsgebouwen gesplitst in twee afdelingen, respectievelijk gericht op een noordelijk en zuidelijk district. Peters, die zich inmiddels Rijksbouwmeester mocht noemen, kreeg het noorden van Nederland als werkgebied. Zijn bureau was in het laatste kwart van de 19e eeuw verantwoordelijk voor het ontwerp van ongeveer veertig postkantoren, in eerste instantie steeds uitgevoerd in de door Cuypers bedoelde neogotische stijl met renaissance-invloeden. Geleidelijk liet hij zich steeds meer inspireren door de Groningse romanogotiek uit de 13e eeuw, wat vooral tot uiting kwam in met nissen versierde topgevels. De invloed van de renaissance nam af, al verdween deze nooit helemaal uit zijn werk. Het hoofdpostkantoor in Amsterdam uit 1895-1899 geldt als Peters' belangrijkste en meest extravagante bouwwerk.
  
  In enkele gevallen nam Peters ook opdrachten aan die buiten zijn werkgebied vielen. Een belangrijk werk was bijvoorbeeld het station in Nijmegen. Als particulier architect ontwierp hij het raadhuis van Winschoten.
  
  In 1915 ging Peters met pensioen. Het jaar daarop overleed zijn vrouw. Tot op hoge leeftijd bleef hij actief als schrijver en als restauratie-architect. Als lid van de Haagse kunstenaarsvereniging Pulchri Studio hield hij geregeld voordrachten over de meest uiteenlopende onderwerpen. Hij overleed in 1932 in Den Haag.
  
  Peters' archief wordt bewaard in het Nederlands Architectuurinstituut te Rotterdam.
  
  Familie 
  Cornelis Peters was de oom van Adriaan Peters, stadsrestaurateur van Middelburg
  
  Selectie van bouwwerken 
  
   1876-1883 Den Haag: ministerie van Justitie
   1878-1883 Den Haag: restauratie Ridderzaal
   1880 Den Haag: restauratie Stadhouderlijk Kwartier
   1880-1881 Breda: postkantoor
   1880-1883 Den Haag: eigen woonhuis Surinamestraat 42
   1883 Sleen: restauratie Nederlands-hervormde kerk
   1883 Groningen: belastingkantoor
   1887 Arnhem: stationspostkantoor
   1888 Arnhem: hoofdpostkantoor
   1888 Edam: postkantoor
   1890-1893 Nijmegen: station
   1891 Amsterdam: nieuwbouw van het Bushuis, zijvleugel van het voormalig hoofdkwartier van de VOC aan de Kloveniersburgwal
   1894 Groningen: Groningsch Museum van Oudheden
   1895 Harlingen: postkantoor
   1895-1896 Winschoten: raadhuis
   1895-1898 Amsterdam: hoofdpostkantoor
   1898 Oude Pekela: postkantoor
   1901 Veendam: postkantoor
   1901 Kampen: postkantoor
  1902-1903 IJsselstein: postkantoor
   1903-1916 Utrecht: uitbreiding Rijks Veeartsenijschool, inclusief manege
  1904 Leeuwarden: Hoofdpostkantoor
   1904-1909 Apeldoorn: Koninklijke Stallen paleis Het Loo
   1905-1907 Winschoten: restauratie Marktpleinkerk
   1905 Rhenen: postkantoor
   1906 Winschoten: postkantoor
   1907 Deventer: postkantoor
   1907-1911 Utrecht: 's Rijks Munt
   1907 Apeldoorn: postkantoor
   1908 Groningen: Hoofdpostkantoor (Groningen)
   1908 Nijmegen: postkantoor
   1908 Zuidhorn: postkantoor
   1908 Zwolle: postkantoor
   1909 Groenlo: postkantoor (ontwerp 1904)
   1909 Schellingwoude: hulppostkantoor
   1910 Velp: Postkantoor + directeurswoning
   1910 Emmen: postkantoor
   1910-1914 Apeldoorn: restauratie Paleis Het Loo
   1912 Baarn: postkantoor
   1915 Zevenaar: postkantoor
  
  Selectie van publicaties 
   1875 Overzicht der boerenplaatsenbouw in Nederland
   1892 Oud-Drentsche kunst
   1894 Oud-Nederlandsche baksteen-bouw
   1896 Vitruvius
   1897 Het klooster te Ter Apel
   1900 Opmerkingen over den bouw en ontwikkeling der Nederlandsche steden : eene historisch-bouwkundige studie
   1901 Protestantsche kerkgebouwen : de Zuider-, Wester- en inzonderheid de Noorder-kerk te Amsterdam, tevens eene bijdrage tot de geschiedenis van het fabriek-ambt aldaar
   1905 De Groote Zaal op het Binnenhof te 's-Gravenhage
   1907 Oud-Groningen
   1909-1911 Oud-Nederlandsche steden in haar ontstaan, groei en ontwikkeling
   1921 Oud Groningen : stad en lande
  
  Zie ook 
   Lijst van Nederlandse architecten
  
  Externe link 
   Vindplaats Nederlandse geschiedenis± CH Peters
  
  Referenties 
  
  Nederlands architect
  Spoorwegen in Nederland
  Rijksbouwmeester