title: Minister van staat (Nederland)
text: De titel minister van staat is in Nederland een eretitel die in uitzonderlijke gevallen wordt toegekend per Koninklijk besluit, op voordracht van de ministerraad. De titel wordt tegenwoordig toegekend aan politici of staatslieden die geen publieke functie meer vervullen en zich verdienstelijk hebben gemaakt in het openbaar bestuur. De titel heeft geen wettelijke basis. Er zijn geen criteria voor het verkrijgen van de eretitel. Al hebben ministers van staat geen officiele taken, worden zij occasioneel gevraagd om de overheid te adviseren, het formatieproces te begeleiden of de regering diplomatiek te vertegenwoodigen.
  
  Geschiedenis 
  Minister van Staat was aanvankelijk de benaming voor een minister, dat wil zeggen het hoofd van een departement. Artikel 5 van de Derde Afdeeling van de Constitutioneele Wetten van Staat (1806) luidde: "De Algemeene bestiering des Koningrijks is, onder 't onmiddellijk beleid van vier Ministers van Staat, door den Koning te benoemen, te weten: Een Minister van Buitenlandsche Zaken; Een Minister der Zee- en Landmagt; Een Minister der Financiën; en Een Minister der Binnenlandsche Zaken." Ook de Constitutie voor het Koninkrijk Holland (1806) sprak in deze zin van Ministers van Staat: "Het Generaal Bestuur des Koningrijks is onder het onmiddellijk toevoorzigt van Ministers van Staat; de Koning benoemt dezelve, en bepaalt hun getal en werkzaamheden." (artikel 27). De Grondwet van 1814 sprak niet langer over ministers van Staat maar over "hoofden der ministeriële departementen". Toch benoemde Koning Willem I bij koninklijk besluit van 16 september 1815 (Stcrt. nr. 223) twee "ministers van Staat", die toegang kregen tot de bij datzelfde KB ingestelde kabinetsraad, een adviesorgaan van de Koning. Deze ministers van Staat waren te vergelijken met ministers zonder portefeuille: ze stonden niet aan het hoofd van een departement maar kregen wel, zij het vaak weinig omvangrijke, taken toegewezen. De benoeming van Gijsbert Karel van Hogendorp tot minister van staat wijst er volgens Engels op dat de functie op dat moment reeds aan het veranderen was in de richting van een ereambt. De functionele inhoud van de minister van staat verdween volledig in 1849, toen de kabinetsraad niet meer bijeenkwam. Dat was het gevolg van de instelling in 1823 van de Raad van Ministers, waartoe ministers van staat geen toegang hadden. Sindsdien is 'minister van staat' nog slechts een eretitel.
  
  Tegenwoordige functie 
  De ministers van staat maken geen deel uit van de ministerraad, maar kunnen in sommige situaties door het staatshoofd worden geraadpleegd, bijvoorbeeld bij gecompliceerde staatsrechtelijke kwesties. Ministers van staat kunnen door de regering worden ingeschakeld als adviseur, worden belast met speciale opdrachten of gevraagd worden de regering bij bepaalde gebeurtenissen te representeren. Max van der Stoel, voormalig minister van Buitenlandse Zaken, speelde als minister van staat bijvoorbeeld een belangrijke rol in het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima. Als minister van staat verzocht van der Stoel de vader van Máxima om niet aanwezig te zijn bij het huwelijk, in een poging om een diplomatieke oplossing te vinden voor de omgang met het omstreden politieke verleden van Jorge Zorreguieta, de vader van Máxima.
  
  De titel wordt toegekend voor het leven, tezamen met de aanspreekvorm excellentie (hoewel het laatste alleen nog gebezigd wordt in meer formele, schriftelijke correspondentie). Niettemin is de titel aan zes dragers ontnomen. Naast aan een aantal dissidenten tijdens de Belgische Revolutie, is hij ontnomen aan Gijsbert Karel graaf van Hogendorp in 1819 (vanwege zijn kritiek op het financiële beleid van koning Willem I) en aan Dirk Jan de Geer in 1947 (vanwege zijn houding in de Tweede Wereldoorlog).
  
  Voor de Tweede Wereldoorlog kwam het regelmatig voor dat ministers van staat publieke functies vervulden. Zo waren bijvoorbeeld Cort van der Linden en Colijn minister van staat, terwijl ze premier waren. Na de Tweede Wereldoorlog is Louis Beel de enige persoon die nog zitting had in de ministerraad, terwijl hij minister van staat was.
  
  Marga Klompé was jarenlang de enige vrouwelijke minister van staat ooit, tot de benoeming van Els Borst in 2012. In 2018 volgden Winnie Sorgdrager en Sybilla Dekker.
  
  Ministers van staat (huidig)
  
  Ministers van staat (overleden) 
  naar datum van benoeming
   Els Borst, 21 december 2012
   Pieter Kooijmans, 13 juli 2007
   Wim Kok, 11 april 2003
   Jos van Kemenade, 5 april 2002 
   Hans van Mierlo, 24 oktober 1998
   Willem Scholten, 1 juli 1997
   Ruud Lubbers, 31 januari 1995
   Max van der Stoel, 17 mei 1991
   Emiel van Lennep, 29 april 1986
   Ivo Samkalden, 22 januari 1985
   Edzo Toxopeus, 22 januari 1985
   Jelle Zijlstra, 30 april 1983
   Marinus Ruppert, 29 november 1980
   Jaap Burger, 4 januari 1975
   Carl Romme, 16 december 1971
   Jan Donner, 16 december 1971
   Marga Klompé, 17 juli 1971
   Jo Cals, 5 december 1966
   Pieter Oud, 9 november 1963
   Willem Drees, 22 december 1958
   Louis Beel, 21 november 1956
   Alidius Tjarda van Starkenborgh Stachouwer, 28 juni 1956
   Pieter Sjoerds Gerbrandy, 5 april 1955
   Josef van Schaik, 15 maart 1951
   Eelco van Kleffens, 4 juli 1950
   Willem Lodewijk baron de Vos van Steenwijk, 11 juli 1946
   Frans Beelaerts van Blokland, 22 december 1936
   Piet Aalberse, 31 december 1934
   Dirk Jan de Geer, van 31 augustus 1933 tot 12 november 1947
   Johannes Theodoor de Visser, 31 augustus 1931
   Hendrikus Colijn, 31 augustus 1929
   Dirk Fock, 24 augustus 1928
   Charles Ruijs de Beerenbrouck, 25 juli 1927
   Herman Adriaan van Karnebeek, 25 juli 1927
   Theo Heemskerk, 27 augustus 1926
   Alexander Willem Frederik Idenburg, 22 augustus 1923
   Wiel Nolens, 22 augustus 1923
   Pieter Wilhelm Adriaan Cort van der Linden, 28 januari 1915
   Alexander Frederik de Savornin Lohman, 31 augustus 1909
   Abraham Pieter Cornelis van Karnebeek, 1 mei 1909
   Abraham Kuyper, 31 augustus 1908
   Tobias Asser, 27 augustus 1904
   Johannes Willem Bergansius, 20 maart 1903
   Johan Æmilius Abraham van Panhuys, 28 december 1898
   Johan George Gleichman, 31 augustus 1898
   Gerrit de Vries Azn., 5 april 1898
   Joseph Louis Heinrich Alfred baron Gericke van Herwijnen, 19 april 1895
   Æneas baron Mackay jr., 19 augustus 1891
   Jacob Pieter Pompejus baron van Zuylen van Nijevelt, 10 mei 1889
   Gerlach Cornelis Joannes van Reenen, 7 mei 1889
   Eppo Cremers, 5 december 1887
   Frans van Eysinga, 5 december 1887
   Pieter Joseph August Marie van der Does de Willebois, 31 oktober 1885
   Jan Heemskerk Azn., 28 juli 1885
   Constantijn Theodoor graaf van Lynden van Sandenburg, 29 april 1883
   Anthony Ewoud Jan Modderman, 29 april 1883
   Michel Henry Godefroi, 10 maart 1881
   Louis Gaspard Adrien graaf van Limburg Stirum, 30 december 1877
   Jacobus Arnoldus Mutsaers, 23 februari 1877
   Jacob Derk Burchard Anne baron van Heeckeren tot Enghuizen, 14 juli 1872
   Pieter Philip van Bosse, 6 juli 1872
   Johan Antoni Philipse, 15 september 1871
   Charles Nepveu, december 1867
   Leonardus Antonius Lightenvelt, 25 mei 1867
   Rudolf Thorbecke, 9 februari 1866
   Æneas baron Mackay sr., 1 april 1865
   Frederik Lodewijk Willem baron de Kock, 10 oktober 1863
   Schelto baron van Heemstra, 31 januari 1862
   Johannes Servaas Lotsy, 13 maart 1861
   Willem Boreel van Hogelanden, 1 mei 1860
   Jan Karel baron van Goltstein, 23 februari 1860
   Willem Gerard van de Poll, 1 april 1858
   Anthony Gerhard Alexander ridder van Rappard, 12 maart 1858
   Hendrik Frederik Christoph baron Forstner van Dambenoy, 30 november 1857
   A.J. Duymaer van Twist, 1 augustus 1857
   Dirk Donker Curtius, 23 juni 1856
   Daniël Jacob van Ewijck van Oostbroek en De Bilt, 1 oktober 1855
   Willem Boudewijn Donker Curtius van Tienhoven, 3 september 1855
   Jean Chrétien Baud, 8 september 1854
   Robbert baron Fagel, 28 december 1853
   Arnold Adolf baron Bentinck van Nijenhuis, 21 november 1848
   Floris Adriaan baron van Hall, 1 januari 1848
   James Albert Henry de la Sarraz, 26 december 1847
   Willem Hendrik Alexander Carel baron van Heeckeren van Kell, 1 april 1846
   Willem Anne baron Schimmelpenninck van der Oye, 15 februari 1846
   Jan Willem baron Huyssen van Kattendijke, 21 september 1843
   Frans Adam graaf van der Duyn van Maasdam, 8 juli 1843
   Jan Jacob Rochussen, 25 juni 1843
   Felix van Maanen, 1 april 1842
   François Joseph Marie Thérèse baron de Pélichy de Lichtervelde, 31 maart 1842
   Johan Gijsbert baron Verstolk van Soelen, 13 september 1841
   Hendrik Merkus baron de Kock, 1 juni 1841
   Henri baron van Doorn van Westcapelle, vanaf januari 1841
   Alexander Wilhelmus Johannes Joseph baron van Hugenpoth tot Aerdt, 28 november 1840
   Godert Alexander Gerard Philip baron van der Capellen, 28 november 1840
   Gerard Beelaerts van Blokland, 9 januari 1840
   Arnoldus van Gennep, 1840
   Johannes graaf van den Bosch, 25 december 1839
   Gerrit graaf Schimmelpenninck, 1 december 1836
   Jean Gijsberto baron de Mey van Streefkerk, 12 november 1835
   Gerard George Clifford, januari 1834
   Hugo baron van Zuylen van Nijevelt, 1833
   Anton Reinhard Falck, 26 september 1832
   Hendrik baron Fagel, 1830
   Cornelis Theodorus Elout, 6 september 1829
   Johan Hendrik baron Mollerus, 21 mei 1829
   Melchior Joseph François Ghislain baron Goubau d'Hovorst, 1829 tot 18 oktober 1830
   André Charles Membrede, 1829
   Charles-Joseph hertog d'Ursel, 1829 tot 18 oktober 1830
   Leonard Pierre Joseph burggraaf du Bus de Gisignies, 9 mei 1828 tot 18 oktober 1830
   Frederik Willem Floris Theodorus baron van Pallandt van Keppel, mei 1828
   Patrice Claude Ghislain ridder de Coninck, 16 maart 1826
   Anne Willem Carel baron van Nagell, 1826
    Willem Frederik graaf van Reede, 1825
   Jean Henry Appelius, 21 december 1820
   Cornelis Charles baron Six van Oterleek, 21 december 1820
   Ocker Repelaer van Driel, 25 maart 1818
   Willem Frederik baron Röell, 19 februari 1817
   Gijsbert Karel graaf van Hogendorp, van 20 september 1815 tot 22 mei 1819
   Charles de Thiennes de Lombise, van 16 september 1815 tot 20 oktober 1830
  
  Titel ontnomen 
   Dirk Jan de Geer, op 12 november 1947, wegens zijn standpunt in de Tweede Wereldoorlog;
   Charles de Thiennes de Lombise, op 20 oktober 1830, naar aanleiding van de Belgische Revolutie;
   Leonard Pierre Joseph burggraaf du Bus de Gisignies, op 18 oktober 1830, naar aanleiding van de Belgische Revolutie;
   Melchior Joseph François Ghislain baron Goubau d'Hovorst, op 18 oktober 1830, naar aanleiding van de Belgische Revolutie;
   Charles-Joseph hertog d'Ursel, op 18 oktober 1830, naar aanleiding van de Belgische Revolutie;
   Gijsbert Karel graaf van Hogendorp, op 22 mei 1819, wegens kritiek op het financiële beleid van de Koning.
  
  Al snel na de totstandkoming van het zelfstandige koninkrijk België in 1831 voerde dat land zelf ook de eretitel minister van staat in.
  
  Externe link 
   Ministers van Staat (Rijksoverheid.nl)
  
   
  Nederlandse politieke functie