title: Koninklijk Parktheater
text: Het Koninklijk Parktheater (Frans: Théâtre royal du Parc) is het op een na oudste Brusselse theater dat nog in gebruik is. Het werd aanvankelijk opgericht als onderdeel van de 'Waux-Hall' van Brussel, een amusementscomplex gelegen in het Warandepark. Aanvankelijk werd het dan ook vooral gebruikt voor opvoeringen van het lichtere repertoire zoals de vaudeville. In de tweede helft van de 19de eeuw groeide het uit tot de meest vooraanstaande Franstalige scène van de Belgische hoofdstad. Beroemde Franse acteurs zoals Sarah Bernhardt of François Coppée stonden er regelmatig op de planken.
  
  Geschiedenis
  
  Het theater werd in 1782 gebouwd naar ontwerp van de architect Louis Montoyer. Aangeduid met de naam 'Petit-Théâtre' (1782-1787) en later 'Théâtre du Waux-Hall ou du Parc' (1787-1793) was het in feite een bijhuis van de Koninklijke Muntschouwburg. De gebroeders Alexandre Bultos en Herman Bultos baatten beide theaters tegelijkertijd uit, waarbij het Park gebruikt werd voor toneelstukken waarin jonge acteurs meespeelden. Op die manier diende het als een soort toneelschool van de Muntschouwburg.
  
  Het theater veranderde veelvuldig van directie en van repertoire. Zo werden er in de jaren 1790 ook circusacts opgevoerd. Tussen 1799 en 1814 werd de zaal vooral door rondreizende (amateur)gezelschappen bespeeld of voor benefietvoorstellingen voor en door het gezelschap van de Muntschouwburg. In 1803 werd het theater zelfs tijdelijk tot een manège voor het opvoeren van paardendressuur omgebouwd. Het theaterdecreet van Napoleon Bonaparte van 1806 stond in Brussel maar één vast gezelschap toe, verbonden aan het 'Grand Théâtre' (Muntschouwburg).  Na de val van het Keizerrijk in 1814 werd het theater even bespeeld door een Brits toneelgenootschap, waarna het een paar maanden werd overgenomen door een Nederlandse groep.
  
  Vanaf 1819 deelde de Stad Brussel, die beide koninklijke schouwburgen bezat, vergunningen uit aan de ene theaterdirecteur na de andere. Beiden waren identiek qua uitbaters en repertoire, maar het Parktheater specialiseerde zich eerder in vaudeville en komedie, al werden er ook drama's en zelfs lyrische stukken opgevoerd. Daarom bezat het parktheater ook gedurende enige tijd een eigen orkest en zelfs ballet naast dat van de Muntschouwburg.
  
  Na het seizoen 1853-1854 ging de directie Letellier alleen nog de Muntschouwburg bespelen. Tussen 1854 en 1859 waren er in het Parktheater, aangeduid met de naam 'Schouwburg der Warande' of 'Schouwburg van 't Park', alleen Nederlandstalige producties van Vlaamse gezelschappen te zien. Tijdens het directeurschap van Delvil (1859-1867) - die het Parktheater een tijdlang samen met het Théâtre des Galeries zou uitbaten - specialiseerde het theater zich in operettes en opéra comique. Doordat de Koninklijke Muntschouwburg zich tot het lyrische repertoire ging beperken kon het parktheater zich in de laatste twee decennia van de 19de eeuw ontpoppen tot de vooraanstaande bühne voor het Franstalig gesproken toneel in de Belgische hoofdstad.
  
  Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden beide theaters gevorderd door de bezetter; het Parktheater werd toen een toneelhuis voor het Duitse garnizoen. Vanaf 1919 bracht de schouwburg opnieuw Franstalige stukken, waaronder veel klassieke toneelwerken waarin Belgische acteurs meespeelden.
  
  Gebouw
  
  Het Petit-Théâtre van Montoyer (1782) 
  Het theater werd in 1782 opgetrokken volgens de plannen van Louis Montoyer. Het kleine theater was geconcipieerd als onderdeel van de Waux-Hall van Brussel, een amusementscomplex gelegen in het Warandepark dat verder onder meer een balzaal, salons, een restaurant, winkeltjes met luxeartikelen en een zomerterras met muziekkiosk omvatte. De gevel langs de Wetstraat was een uiterst sobere witgepleisterde constructie in neoclassicische stijl, met pilasters onder een ongedecoreerd fronton. Over de binneninrichting van de oorspronkelijke theaterzaal is niet veel bekend. Volgens Fétis, die naar eigen zeggen zijn informatie haalde bij een oud personeelslid van het theater, had de zaal aanvankelijk een ovaal grondplan en waren er twee balkons zonder loges.
  
  Aanpassingen door Partoes (1844) 
  Tegen de jaren 1840 was het theater zo verouderd dat het in opdracht van het Brusselse stadsbestuur door stadsarchitect Partoes in september 1844 in een korte tijdspanne werd gerenoveerd. De investering was waarschijnlijk ook bedoeld om het hoofd te bieden aan de op hand zijnde concurrentie van nieuwe theaters als het Théâtre des Nouveautés (1844), Théâtre du Cirque (1846) en het Théâtre des Galeries (1847). In nauwelijks een maand tijd voerde men voor 50.000 frank omvangrijke werken uit. De som is niet onbeduidend als men bedenkt dat de afgewerkte nieuwbouw van het Théâtre des Nouveautés, inclusief decors en machinerie, 120.000 frank had gekost. De vestibule, gangen en trappen werden aangepast om de circulatie te verbeteren, en aan de voorgevel werd een door zuilen ondersteund balkon toegevoegd waaronder de rijtuigen konden stoppen om de bezoekers droog te laten uitstappen. Partoes bouwde verder nog een opslagplaats voor de decors en liet de toeschouwersruimte herinrichten en opnieuw decoreren. Toen het theater op 21 september 1844 heropende reageerde de pers alvast verrukt: 'Il est impossible de se figurer que se petit réduit, si sale, si noir, si mal disposé, deux mois auparavant, ait pu subir une métamorphose si complète, et soit devenu un théâtre coquet, brillant, et offrant toutes les commodités désirables.  De toeschouwersruimte was gedecoreerd met vergulde ornamenten op een witte ondergrond met blauwe arabesken. Het plafond was versierd met vergulde rozetten en lijstwerk waarin tabletten met de namen van vooraanstaande theaterauteurs waren opgenomen.  De zitplaatsen en wanden van de loges waren bekleed met blauw fluweel, brokaat en gesatineerd behang. Op het derde balkon werd de achtergrond gevormd door een geschilderde gouddraperie met festoenen die ook boven de toneelopening doorliep. Het toneelgordijn was door Dhr. Rivière geschilderd in trompe-l'oeil als een draperie van wit zijdedamast. Een nieuwe kroonluchter met gasvlammen, geleverd door het Brussels huis Trossaert, en vier grote kandelaars op de borstwering van de twee voorste loges, verdubbelde de intensiteit van de verlichting.
  
   Vernieuwde toeschouwersruimte (1860) 
  Tijdens het zomerreces na het seizoen 1859-1860 werd de toeschouwersruimte opnieuw ingrijpend verbouwd volgens de nieuwste mode. De banken op de parterre en het parket verdwenen ten gunste van meer comfortabele 'stalles' en 'fauteuils d'orchestre'. De balkons werden wat naar voren gebracht, met een uitspringende ronding tegen de prosceniumloges aan, en ze werden versierd met vergulde guirlandes en cartouches. De blauwe wandbekleding moest wijken voor een oranje tint, terwijl de zitmeubels werden bekleed met dieprode stoffen (ponceau foncé'). De prosceniumloges werden helemaal herbouwd, veel overdadiger met stucwerk versierd, en van binnen behangen met oranje damast. Een nieuwe, veel grotere kroonluchter, voorzien van 70 gasvlammen deed alles in een overvloedig licht baden. De toeschouwersruimte heeft sindsdien in grote lijnen deze vorm behouden. Vandaag telt de zaal ongeveer 850 zitplaatsen.
  
  Enkele bekende historische gasten
   Jacques Offenbach
   Coquelin
   Madame Réjane
   Sarah Bernhardt
   Théâtre Antoine
   Maurice Maeterlinck
   François Coppée
   Eleonora Duse
   Yvette Guilbert
   Cécile Sorel
   Elvire Popesco
   Maurice Escande 
   Jean-Eugène Robert-Houdin
  
  Directeurs
   1782-1787: Herman Bultos en Alexandre Bultos
   1787-1793: Herman Bultos en Jean-Pierre-Paul Adam
   1793-1794: Herman Bultos
   1798-1799: Louis-François Ribié
   1814-1815: John Jonas en Sampson Penley (Engelse groep)
   1815-1815: Obelt, Kup et De Koning (Nederlandse groep)
   1816-1816: Wilson
   1819-1823: Bernard
   1823-1830: Joseph Langle
   1831-1831: Charles Laffillé
   1831-1835: Claude-Charles Cartigny
   1835-1836: Bernard-Léon
   1840-1841: Charles-Louis-Joseph Hanssens, Louis Jansenne, Guillemin en Van Caneghem
   1842-1843: Charles-Louis-Joseph Hanssens, Philippon, Guillemin en Van Caneghem
   1843-1845: Charles-Louis-Joseph Hanssens, Philippon en Van Caneghem
   1845-1846: Charles-Louis-Joseph Hanssens en Van Caneghem
   1846-1847: Charles-Louis-Joseph Hanssens, Van Caneghem en Valmore
   1847-1847: Auguste Nourrit
   1848-1848: Édouard Duprez
   1848-1849: Eugène Massol
   1849-1850: Adolphe Grognier
   1850-1851: A. de Balathier
   1851-1852: Charles-Louis Hanssens
   1852-1854: Letellier
   1854-1859: Vlaamse groep
   1859-1867: Delvil
   1867-1869: Letellier
   1869-1871: Michaud
   1871-1879: Mademoiselle Michaud
   1879-1892: Candeilh
   1892-1898: Alhaiza Paul
   1898-1899: Garraud et Maubel
   1899-1914: Victor Reding
   1914-1918: Duitse bezetting
   1918-1925: Victor Reding
   1925-1946: René Reding
   1947-1964: Oscar Lejeune
   1964-1970: Roger Reding
   1970-1987: Jean Nergal
   1987-2010: Yves Larec
   2010-: Thierry Debroux
  
  Ligging en bereikbaarheid 
  Het theater ligt aan de Wetstraat 3 te Brussel. Hij is gebouwd aan de rand van het Warandepark en staat tegenover het Federaal Parlement van België.  De metrostations die zich het dichtste bij dit theater bevinden zijn Kunst-Wet en Park.
  
  Muntschouwburg
  Bouwwerk in Brussel (stad)
  Operagebouw in België
  Theaterzaal in Brussel
  Concertzaal in Brussel
  Neoclassicistische architectuur in België