title: Busmaterieel van NZH (1947-1967)
text: Hieronder een overzicht van het autobusmaterieel van het voormalige openbaarvervoerbedrijf NZH te Haarlem in de periode 1947-1967. De bussen zijn ingedeeld bij soort, tijdperk en (waar mogelijk) een aparte vermelding van aanschaf door vorige eigenaren. Nummers tussen haakjes wil zeggen dat de bussen later zijn vernummerd.
  
  Verklaring van gebruikte typebenaming
  Men komt in dit artikel typebenamingen tegen als Leyland Royal Tiger Verheul. Leyland is daarbij het merk, Royal Tiger of Royal Holland Coach slaat op het type chassis dat bij de bus gebruikt is, en Verheul, Hainje of Den Oudsten is de bouwer van de carrosserie.
  
  De eerste standaardbussen
  In de jaren na de bevrijding werd het wagenpark opnieuw opgebouwd met grote aantallen bussen in groen-crème standaardkleuren, die centraal waren ingekocht via het moederbedrijf Nederlandse Spoorwegen. Deze bussen werden vaak uitgewisseld tussen de verschillende NS-dochterondernemingen Citosa, EDS, GADO, LTM, NACO, NBM, NOF, NTM, NZH, Salland, SBM, SW, VAD, Velox, WSM, de tot Zuidooster gefuseerde MBS en Vitesse en de NS zelf, die dit materieel gebruikte voor treinvervangende busdiensten. Sommige Crossley-bussen, vooral uit de serie 1000/1100, waren nomaden die van de ene naar de andere eigenaar zwierven en soms meermalen bij een bepaald bedrijf terugkeerden, zo ook bij de NZH. Een gedetailleerde specificatie zou hier te veel ruimte vergen.
  
  Een aantal NZH-Crossleys werd tot eenmanswagens verbouwd met onder andere een gewijzigde deurindeling ten behoeve van de stadsdiensten in Haarlem. Aan het eind van de jaren vijftig was een beperkt aantal Crossley-bussen in de grijze NZH-kleuren overgebracht. De Fords en Scania's waren toen al uit het wagenpark verdwenen. De laatste Crossley-bussen werden in juni 1962 afgevoerd.
  
  De eerste DAF-bussen
  
  Bussen met geknikte voorruit
  Vergeleken met zusterbedrijven als NBM, WSM en Zuidooster, die zeer actief waren in het touringcarvervoer en eigen reisbureaus bezaten, had de NZH maar een bescheiden toerafdeling. Men was aangesloten bij het Reisbureau Cebuto van het gezamenlijke streekvervoer en verder werden dagtochten en rondritten georganiseerd. Uiteraard konden ook NZH-bussen worden gehuurd voor uitstapjes en schoolreisjes. Pas in 1966, bij het (overigens mislukte) Eagle-avontuur dat zich richtte op Amerikaanse toeristen, werden de zaken groots aangepakt.
  
  De acht Crossleys uit de serie 2000/2100 die in 1951 tot reiswagen waren verbouwd, verloren die status alweer in 1954, waarna er 9 bussen in dienst kwamen die jarenlang de gehele NZH-toervloot vormden. Een bijzonderheid was het feit dat deze wagens namen hadden.
  
  Bussen van overgenomen bedrijven
  
  Oosterom-bussen
  Het busbedrijf Gebr. Oosterom reed de stadsdienst Beverwijk (onder andere naar Wijk aan Zee) en werd per 1 januari 1970 door de NACO overgenomen.
  
  701 (Scania Vabis BF5553/Domburg)
  In 1960 nam Oosterom een Scania-bus in dienst onder het nummer 16; als 701 werd hij vlak na de overgang naar NZH afgevoerd.
  
  646 (DAF TB160DD520/Domburg)
  In 1964 kwam deze DAF in dienst onder het nummer 27; bij de NACO werd hij tot 646 vernummerd en als NZH-bus in oktober 1975 afgevoerd.
  
  NHADO-bussen
  De NHADO exploiteerde vanuit Alkmaar de lijnen naar Bergen en Camperduin. In 1971 werd het bedrijf door de NACO overgenomen.
  
  647, 648 (DAF TB102DD520/Verheul)
  In 1960 en 1961 nam de NHADO twee DAF/Verheul-bussen (10, 1) in dienst. De 10, met slechts een instapdeur, had nog de ronde vormen van de jaren vijftig; de met middendeur uitgeruste 1 had het strakkere model van de jaren zestig. Bij de NACO werd het tweetal geel geschilderd en vernummerd tot 647 en 648. Na de overgang naar NZH zijn ze tot oktober 1975 in dienst gebleven.
  
  808, 809 (Leyland Royal Tiger Worldmaster/Den Oudsten)
  Naast de twee DAF's bestond de non-streekstandaarderfenis van de NHADO uit twaalf Leylands met underfloor-motor. De eerste twee kwamen in 1957 (17; NS-nummer 5136) en 1958 (4) in dienst. De 17 had een achterdeur en de 4 een middendeur. Bij de NACO werd het tweetal geel geschilderd en vernummerd tot 808 en 809. Bij de NZH verdwenen ze in, respectievelijk, 1974 en 1976 naar de sloper.
  
  810-818 (Leyland Royal Tiger Worldmaster/Verheul)
  Tussen 1959 en 1965 nam de NHADO negen Leylands in dienst (5, 6, 3, 7, 18, 19, 9, 20, 21) die op Worldmaster-chassis waren gebouwd. Bij de overname door de NACO werden alle bussen geel geschilderd en vernummerd tot 810-818 (onbewust van het feit dat de 5 en de 6 de NS-nummers 5137 en 5138 hadden). De van oorsprong eendeursbussen 810-814 waren al verbouwd met een middendeur zoals de 814 die had; de 815 en de 816 kregen die bij hun tweede eigenaar alsnog. Na de overgang naar NZH zijn ze tot 1976 in dienst gebleven; de 817 en de 818 (achterdeurbussen) begonnen een vierde leven bij de Vagu te Oudewater.
  
  819 (Leyland Leopard PSU3 1L/Verheul)
  In 1967 kwam de op lichter chassis gebouwde 14 (met achterdeur) in dienst als laatste Leyland voor de komst van de standaardstreekbus. Bij de NACO werd hij geel geschilderd en vernummerd tot 819. Na de overgang naar NZH is hij tot 1976 in dienst gebleven om samen met de 817 en de 818 aan de Vagu te worden verkocht.
  
  Bolramerbussen
  
  Verheul LV-bussen
  
  Overige toerbussen
  
  Bronvermelding
  Autobuskroniek
  Tussen tram en bus, Ad van Kamp 2003, Uitgeverij Adriaan Hagenaar, Heiloo 
  
  NZH
  NZH