title: Schildvoetigen
text: Schildvoetigen (Caudofoveata) is een klasse van weekdieren. Het zijn schelploze zeedieren met een wormachtig uiterlijk. De klasse heeft één orde: Chaetodermatida en drie families: Chaetodermatidae, Limifossoridae en Prochaetodermatidae. Hiervan zijn 141 soorten beschreven.
  
  Kenmerken 
  Ze hebben een gestrekt lichaam dat geheel door een mantel met cuticula en schubben is bedekt en variëren in lengte van 3 mm tot 14 cm. Achter of rondom de mond ligt een uit één of meer delen bestaand voetschild (graaf- en waarnemingsplaat). De mantelholte is eindstandig met één paar echte bladkieuwen. Het terminaal zintuig is altijd ongepaard. De middendarm is meestal vergezeld van een spijsverteringszak aan de buikzijde. De spieren tussen de mantel en de buikzijde vertonen talrijke gepaarde bundels, die echter vaak rudimentair geworden zijn. De afvoer van de geslachtscellen gebeurt via de afvoergangen van het hartzakje (coelomoducten). De oorspronkelijke gonoducten ontbreken.
  
  Verspreiding en leefgebied 
  Schildvoetigen leven in de zeebodem.
  
  Voortplanting 
  Schildvoetigen zijn van gescheiden geslacht. De eitjes worden vrij in het water bevrucht.
  
  Europese soorten 
  In West-Europa zijn de volgende soorten bekend:
  Scutopus ventrolineatus Salvini-Plawen, 1968
  Chaetoderma nitidulum Lovén, 1845 (Glimmende franjeschildvoet)
  Falcidens crossotus Salvini-Plawen, 1968
  
  Chaetoderma nitidulum is de enige vertegenwoordiger van de Schildvoetigen die met zekerheid in het Nederlandse deel van de Noordzee voorkomt.
  
  Taxonomie
  Onderstaande onderverdeling bevat de in de Europese wateren voorkomende beschreven soorten.
   Orde Chaetodermatida
   Familie Chaetodermatidae - Théel, 1875
   Geslacht Chaetoderma Lovén, 1844
  Chaetoderma intermedium
  Chaetoderma luitfredi
  Chaetoderma marinae
  Chaetoderma nitens
  Chaetoderma nitidulum
  Chaetoderma pellucidum
  Chaetoderma simplex
  Chaetoderma tetradens
   Geslacht Falcidens Salvini-Plawen, 1968
  Falcidens aequabilis
  Falcidens crossotus
  Falcidens gutturosus
  Falcidens profundus
  Falcidens sagittiferus
  Falcidens sterreri
  Falcidens thorensis
  Falcidens vasconiensis
   Familie Limifossoridae - Salvini-Plawen, 1968
   Geslacht Psilodens Salvini-Plawen, 1977
  Psilodens elongatus
  Psilodens tenuis
   Geslacht Scutopus Salwini-Plawen, 1968
  Scutopus robustus
  Scutopus ventrolineatus
   Familie Prochaetodermatidae - Salvini-Plawen, 1968
   Geslacht Chevroderma Scheltema, 1985
  Chevroderma gauson
  Chevroderma turnerae
   Geslacht Claviderma Scheltema et Ivanov, 2000
  Claviderma gladiatum
  Claviderma tricosum
   Geslacht Prochaetoderma Thiele, 1902
  Prochaetoderma boucheti
  Prochaetoderma breve
  Prochaetoderma iberogallicum
  Prochaetoderma raduliferum
  Prochaetoderma yongei
   Geslacht Spathoderma Scheltema, 1985
  Spathoderma alleni
  Spathoderma clenchi
  Spathoderma grossum
  
  Literatuur
  von Salvini-Plawen, L. (1968). Uber lebendbeobachtungen an Caudofoveata (Mollusca, Aculifera), nebst Bemerkungen zum System der Klasse, Sarsia 31: 105-126
  von Salvini-Plawen, L. (1972). Zur Morphologie und Phylogenie der Mollusken: Die Beziehungen der Caudofoveata und der Solenogastres als Aculifera, als Mollusca und als Spiralia (nebst einem Beitrag zur Phylogenie der coelomatischen Räume) Zeits. wiss. Zool. 184(3-4): 205-394
  von Salvini-Plawen, L. (1972). Die Caudofoveata des Mittelmeeres und das Genus Scutopus (Mollusca, Aculifera), in: Battaglia, B. (Ed.) (1972). Fifth European Marine Biology Symposium. European Marine Biology Symposia, 5: pp. 27-51
  von Salvini-Plawen, L. (1975). Mollusca Caudofoveata. Marine invertebrates of Scandinavia, 4. Universitetsforlaget: Oslo. ISBN 82-00-01491-6. 54 pp.
  Scheltema, A.H. & D.L. Ivanov (2000). Prochaetodermatidae of the eastern Atlantic Ocean and Mediterranean Sea (Mollusca: Aplacophora). Journal of Molluscan Studies 66(3):313-362.