title: Petrus Naghel
text: Petrus Naghel was misschien de man die een invloedrijke Middelnederlandse vertaling van de Bijbel produceerde, de Hernse Bijbel. Petrus Naghel was een kartuizermonnik die leefde in de 14e eeuw (?-1395). Hij was prior van het kartuizerklooster op 't Kiel (1362-1365) en van het kartuizerklooster van Herne (1366-1369). Volgens Mikel Kors zou Naghel de "Bijbelvertaler van 1360" zijn, zoals men de auteur van de Hernse Bijbel noemde voor men hem geïdentificeerd had. Volgens een aantal wetenschappers zijn er echter onvoldoende argumenten om de "Bijbelvertaler van 1360" met Petrus Naghel te identificeren.
  
  In de periode 1357-1395 vertaalde deze monnik zestien werken uit de christelijke Latijnse literatuur naar het Middelnederlands:
  onder andere Legenda Aurea, een Historiebijbel, Gregorius de Grotes Homiliae in Evangelia en Dialogi, Cassianus' Collationes patrum, Vitae patrum en meer.
  
  Naghels Historiebijbel: de Hernse Bijbel
  Op vraag van de Brusselse patriciër Jan Tay(e), werkte Petrus Naghel aan een historiebijbel. Basis voor deze vertaling was de Vulgaat, maar ook Comestors Historia Scholastica.
  Een eerste deel voltooide hij op 12 juni 1360:
   Pentateuch
   Jozua 
   Richteren 
   Ruth 
   I en II Samuel 
   I en II Koningen 
   Tobias 
   Ezechiël (naar Comestors Historia scholastica)
   Daniël
   Habakuk (naar Comestors Historia scholastica)
  
  Het tweede deel werd voltooid op 23 juni 1361:
   Cyrus 
   Judith 
   Ezra (naar Comestors Historia scholastica)
   Nehemia (naar Comestors Historia scholastica)
   Esther 
   Job
   Alexander
   I Makkabeeën en II Makkabeeën
   Jan Hyrcanus (= III Makkabeeën) 
   Destructie van Jeruzalem (bewerking van de vertaling door Jacob van Maerlant van Josephus Flavius' De Bello Iudaico)
   Evangeliënharmonie (bewerking van een vroegere Middelnederlandse evangeliënharmonie)
   Handelingen van de Apostelen.
  
  Tussen 1361 en 1372 vertaalde Naghel nog meer boeken uit het Oude Testament, eveneens op vraag van Jan Tay:
   Spreuken
   Prediker 
   Hooglied
   De wijsheid van Salomo
   Jezus Sirach (Ecclesiasticus).
  Deze vijf boeken zijn in de meeste handschriften ingevoegd tussen Job en Alexander, maar de vertaling gebeurde wel degelijk na de historische boeken van het Oude en Nieuwe Testament.
  
  Naghel maakte ook een vertaling van de Psalmen, maar de datum van vertaling is niet bekend.
  
  Waarschijnlijk in 1383 vertaalde Naghel ook nog Jesaja, Jeremia, Klaagliederen en Ezechiël (deze keer uit de Vulgaat).
  
  Naghel kwam zo heel dicht bij een complete Bijbel in het Middelnederlands. Opmerkelijke afwezigen zijn de Brieven uit het Nieuwe Testament en de Openbaring van Johannes. I en II Kronieken sloeg Naghel over, omdat de inhoud daarvan al in de boeken van de Koningen te vinden was.
  
  Overzicht van toegeschreven vertalingen
   Jacobus van Voragine, Legenda Aurea, voltooid op 9 januari 1357
   De Hernse Bijbel (ca. 1360-1385)
   Benedictus van Nursia, Regula Monachorum, voltooid op 13 januari 1373
   Gregorius de Grote, Homiliae XL in Evangelia, voltooid tijdens de vasten van 1381
   Johannes Cassianus, Collationes patrum, voltooid op 5 januari 1383
   Ps.-Bonaventura, Stimulus amoris, voltooid in maart 1387
   Gregorius de Grote, Libri IV dialogorum de vita et miraculis patrum Italicorum, voltooid op 4 november 1388
   Vitas patrum, datering onbekend
  
  Verloren en toegeschreven vertalingen
   Gregorius de Grote, Homiliae in Hiezechihelem prophetam
   Bonaventura, Lignum vitae, voltooid op 2 augustus 1386
   Bernardus van Clairvaux, Homiliae IV de laudibus Virginis Matris super verba Evangelii Missus est angelus Gabriel
  
  Literatuur
   Coun, Theo, Exit Petrus Naghel als Bijbelvertaler?, in: Ons Geestelijk Erf, 85 (2014),3-38
   Kors, Mikel / Claassens, Geert H.M. (inl.) De Bijbel voor leken. Studies over Petrus Naghel en de Historiebijbel van 1361, Leuven, 2007, XVII-(3)-208-(4) p., 22 ill.
   recensie van Kors / Claassens, De Bijbel voor leken door Thom Mertens, What's in a name, in: Madoc: Tijdschrift over de Middeleeuwen, 22 (2008), 54-56 
   Kors, Mikel. Het oeuvre van Petrus Naghel: een status quaestionis, in: Mikel Kors & Geert H.M. Claassens (inl.), De Bijbel voor leken. Studies over Petrus Naghel en de Historiebijbel van 1361, Leuven, 2007, 169-184, 8 ill. (= Publicaties van de Stichting Encyclopédie Bénédictine)
   Bosmans, Eva. Petrus Naghel (?-1395): receptie en invloed van zijn vertalingen. Doctoraat KULeuven (promotor: Gerard Claassens)
   De Bundel, Katty. Het vertaalproject van Petrus Naghel (?-1395), kartuizer te Herne. Katholieke Universiteit Leuven, België. Promotor: Prof. Dr. Geert Claassens
   Petrus Naghel (?-1395): de handschriftelijke overlevering en invloed van zijn oeuvre. KULeuven (promotor: Gerard Claassens)
   Petrus Naghel (?-1395): positie, invloed en doorwerking van zijn oeuvre. KULeuven (promotor: Gerard Claassens)
   Kwakkel, Erik. "Die Dietsche boeke die ons toebehoeren". De kartuizers van Herne en de productie van Middelnederlandse handschriften in de regio Brussel (1350-1400). With an English summary. Leuven, Peeters Publishers, 2002. 24 x 16 cm, X-316 p. + 60 afb. (= Miscellanea Neerlandica, 27) 
   Gulden legende. De Middelnederlandse vertaling van de Legenda aurea door Petrus Naghel uitgegeven naar handschrift Brussel, Koninklijke Bibliotheek, 15140 door Amand Berteloot, Geert Claassens en Willem Kuiper. Deel II. Leuven [Brepols] 2011. 621 p.
  
  Externe link
   Cartusiana
  
  Kartuizer
  Middelnederlands schrijver
  14e-eeuws schrijver
  Zuid-Nederlands geestelijke (voor 1830)
  Zuid-Nederlands schrijver (voor 1830)
  Bijbelvertaler
  Persoon in de Nederlanden in de 14e eeuw