title: Noardeast-Fryslân
text: Noardeast-Fryslân,  (Nederlandse vertaling: Noordoost-Friesland) is een gemeente in de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente telt  inwoners (, bron: CBS) en is op 1 januari 2019 ontstaan uit de gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadeel en Kollumerland en Nieuwkruisland. Binnen Friesland vormt de gemeente onderdeel van de streek Noordoost-Friesland.
  
  Geschiedenis 
  In eerste instantie was het de bedoeling dat in Noardeast-Fryslân een nog grotere nieuwe gemeente zou ontstaan uit de gemeenten Dantumadiel, Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland c.a. Sinds 1 januari 2017 zijn deze vier gemeenten ambtelijk gefuseerd. Dantumadiel deed echter niet mee met de bestuurlijke fusie en ging na de vorming van de nieuwe gemeente diensten afnemen zonder dat ze zelf een ambtelijk apparaat heeft.
  
  Naam 
  De naam werd op 30 maart 2017 gekozen door de drie gemeenteraden, na een referendum onder de bevolking waarbij de namen Dokkumerlân, en Ie- en Lauwerslân de andere twee kanshebbende namen waren.
  
  Wapen
  Bij de gemeenteraadsvergadering van 2 januari 2019 onthulde waarnemend burgemeester Hayo Apotheker het nieuwe wapen van de gemeente. Het wapen toont bovenin twee golvende balken in blauw en daaronder geel, die aangeven dat het een kustgemeente betreft. Het overige deel is groen, beladen met een gouden ster, die voorkwam in de wapens van de drie oorspronkelijke gemeenten. Het wapen wordt gedekt door een Friese grietenijkroon. Deze is overgenomen van Kollumerland c.a. en Dongeradeel.
  
  Plaatsen
  De gemeente bestaat uit de stad Dokkum en daarnaast 52 dorpen. Deels zijn de Friese namen de officiële, deels de Nederlandse. Op 10 september 2020 besloot de gemeenteraad unaniem tot het harmoniseren van de plaatsnamen door alle resterende Nederlandstalige namen ook een Friese naam te geven.. Dit ging in per 1 januari 2023, met uitzondering van Aalsum, Burum, Hiaure, Munnekezijl, Kollumerpomp, Waaxens en Warfstermolen.
  
  Stad en dorpen 
  In de gemeente bevinden zich de volgende officiële woonplaatsen (steden en dorpen):
  
  Officieel Friestalige namen die afwijken van de Nederlandse vertaling zijn vetgedrukt weergegeven. In alle andere gevallen is de Nederlandse naam officieel of zijn de namen in beide talen gelijk.
  
  Naast deze officiële woonplaatsen zijn er nog een aantal dorpen die (nog) geen officiële woonplaats zijn of buurtschappen die ook wel dorp worden genoemd: Ezumazijl, Tiltjeburen en Westernijkerk.
  
  Buurtschappen 
  Naast de officiële plaatsen en enkele andere bevinden bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:
  
  Daarnaast ligt een stuk van de streek Wildpad in de gemeente, het grootste deel ligt in de gemeente Achtkarspelen, die op 28 maart 2019 besloot dat er eigen plaatsnaamborden komen.
  
  Verkeer & vervoer
  
  Wegen 
  Noard-East Fryslân heeft een aantal N-wegen in de gemeente die functioneren als belangrijk verkeersaders door de gemeente. Deze N-wegen zijn:
   : Nijega - Dokkum (wordt even onderbroken door ) - Holwert
   : Leeuwarden - Holwert
   : Frieschepalen - Buitenpost - Holwert
   : Tietjerk - Dokkum - Lauwersoog - Groningen
   ; Trekweg/Trekwei: Gerkesklooster - Dokkum
  
  De bovenstaande N-wegen sluiten vervolgens weer aan op de grotere verkeersaders:  /  /
  
  Openbaar vervoer 
  De gemeente heeft natuurlijk een groot aantal verschillende openbaar vervoer lijnen. Een aantal belangrijke openbaar vervoerlijnen binnen de gemeente zijn:
  
  Bus 
   Lijn 355 (HOV): Dokkum - Leeuwarden
   Lijn 356 (HOV): Dokkum - Feanwâlden - Quatrebras - Drachten
   Lijn 166: Leeuwarden - Holwert Veerdam (voor veerdienst naar het eiland Ameland)
   Lijn 155: Leeuwarden - Veenwouden - Dokkum - Anjum - Lauwersoog (voor veerdienst naar het eiland Schiermonnikoog)
  
  Boot 
   Holwert Veerdam - Ameland
   De Skâns - Oostmahorn - Schiermonnikoog
  
  Trein 
   Lijn RE1 (Sneldienst): Leeuwarden - Feanwâlden - Buitenpost - Groningen
   Lijn RS1 (Stoptrein): Leeuwarden - Leeuwarden Camminghaburen - Hurdegaryp - Feanwâlden - De Westereen - Buitenpost - Grijpskerk - Zuidhorn - Groningen
  
  Wateren 
  In de provincie Friesland zijn in veel gemeenten, waaronder de gemeente Noardeast-Fryslân, de Friese namen van de oppervlaktewateren de officiële namen.
  
  Meren en poelen 
  In de gemeente bevinden zich de volgende meren en poelen:
  
  Rivieren, kanalen en sloten 
  Diverse kanalen, sloten en watergangen in de gemeente zijn:
  {|
  | width="50%" valign="top" |
  
  | width="50%" valign="top" |
  {| class="wikitable"
  !Nederlandse naam||Officiële naam
  |-
  |Miedvaart||Miedfeart
  |-
  |Moersloot||Moerssleat
  |-
  |Morrastervaart||Moarster Feart
  |-
  |Muizenrid||Mûzerid
  |-
  |Nesseropvaart||Nesser Opfeart
  |-
  |Niawiersteropvaart||Nijwierster Opfeart
  |-
  |Nieuwe Zwemmer||Nije Swemmer
  |-
  |Nieuwe Vaart||Nije Feart
  |-
  |Nieuwlandsried||Nijlandsryd
  |-
  |Noordergracht||Noardergracht
  |-
  |Oostrumer Opvaart||Eastrumer Opfeart
  |-
  |Oud Dokkumerdiep||Alde Lunen
  |-
  |Ouddiep||Alddjip
  |-
  |Oude Hulp||Alde Hulp
  |-
  |Oude Beyried||Beiryd
  |-
  |Oude Peasens||Alde Peazens
  |-
  |Oude Meer||Aldmear
  |-
  |Oude Ried||Alde Ryd
  |-
  |Oude Zwemmer||Aldswemmer
  |-
  |Olde Lauwers||Olde Lauwers
  |-
  |Oudlandsried||Oldlansryd
  |-
  |Paesens||De Peazens
  |-
  |Parkstergracht||Parkstergracht
  |-
  |Petsleat||Petsleat
  |-
  |Pompsterried||Pompster Ryd
  |-
  |Raardervaart||Raarder Feart
  |-
  |De Rijd||De Ryd
  |-
  |Rijpstervaart||Rypster Feart
  |-
  |Stroobossertrekvaart||Strobosser Trekfeart
  |-
  |Stroomkanaal Willem Lorésluis||Streamkanaal Willem Loréslûs
  |-
  |Ternaardervaart||Ternaarder Feart
  |-
  |De Traan||De Traan
  |-
  |Verbindingkanaal||Ferbiningskanaal
  |-
  |Wierumeropvaart||Wierumer Opfeart
  |-
  |Woudvaart||Wâldfeart (Dokkum)|Wâldfeart|-
  |Zijlsterrijd||Sylster Ryd|-
  |Zuidergracht||Sudergracht|-
  |Zuider Ee||Suderie|-
  |Zwadde||De Swadde|-
  |Zwaddesloot||Swaddesleat|}
  |}
  
   Politiek 
  
   Gemeenteraad 
  De gemeenteraad van Noardeast-Fryslân bestaat uit 29 zetels.
  
   Noot 1: Op 14 april 2023 kondigde gemeenteraadslid Tineke Admiraal haar vertrek aan bij S!N. Zij neemt nu deel aan de gemeenteraad als eenmansfractie onder de naam Fractie Tien.
  
   College van burgemeester en wethouders 
  2022-2026
  Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2022-2026 wordt gevormd door een coalitie van FNP, S!N en Gemeentebelangen Noardeast-Fryslân (15 van de 29 zetels na de verkiezingen van 2022).
  
  De voorzitter van het college van B en W is:
   Burgemeester Johannes Kramer (FNP): Bestuur, Openbare orde en Veiligheid, APV, Burgerzaken / verkiezingen, Bestuurlijke betrekkingen, Bestuurlijke samenwerking gemeente Dantumadiel, Huisvesting ambtelijk apparaat, Voorlichting en communicatie, Bestuurlijke betrekkingen, Toezicht en handhaving, Bedrijfsvoering.
  
  De wethouders (5) zijn:
   Aant Jelle Soepboer (FNP): Beleid dorpen en wijken, Sociale verbondenheid, Betrokkenheid van burgers, Voorzieningsniveau, Cultuur en media, Meertaligheid, Monumenten en erfgoed, Beheer openbare ruimte, Biodiversiteit;
   Bert Koonstra (FNP): Ruimtelijke ontwikkeling / Ruimtelijke kwaliteit, Leven, Basisbeleid, Omgevingswet, Bedrijfsvoering + Dienstverlening, ICT, Centrale huisvesting;
   Jouke Douwe de Vries (S!N): Sociaal Domein, Onderwijs, Gezond leven, Vacaturemap, Financiën, Verkoop gemeentehuizen Kollum en Ferwert, Bestuurlijke samenwerking gemeente Dantumadiel;
   Pieter Braaksma (Gemeentebelangen Noardeast-Fryslân): Landbouw, Holwerd aan Zee, Verkeer en vervoer, Meerjarig onderhoudsbeleid infrastructuur (Kapitaalgoederen), Arbeidsparticipatie, Regiodeal/Versnellingsagenda;
   Rebecca Slijver (S!N): Duurzaamheid, Energietransitie, Recreatie en toerisme, Sport, Beheer en onderhoud van sportvelden, LHBTI+.
  
  Ontwikkeling van het bevolkingsaantal
   1 januari 2005: 47 195 inwoners**
   1 januari 2015: 45 556 inwoners**
   1 januari 2017: 45 463 inwoners**
   1 januari 2018: 45 287 inwoners**
   1 januari 2019: 45 181 inwoners
   1 oktober 2019: 45 274 inwoners
   1 augustus 2020: 45 433 inwoners
   31 januari 2022: 45 601 inwoners
  
  (** bevolking Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland bij elkaar opgeteld, bron: CBS Statline)
  
  Taal
  Op het grondgebied van de gemeente wordt voornamelijk Fries gesproken. De gemeente is de enige in de provincie Friesland waar naast het Fries en het Nederlands ook een Gronings dialect gesproken wordt: in de dorpen Kollumerpomp, Munnekezijl, Warfstermolen en Burum wordt Kollumerlands of Kollumerpompsters gesproken.
  
  Monumenten
  De gemeente kent de volgende rijksmonumenten en oorlogsmonumenten.
   Lijst van rijksmonumenten in Noardeast-Fryslân
   Lijst van oorlogsmonumenten in Noardeast-Fryslân
  
  Aangrenzende gemeenten
  
  Externe links
   Officiële website
   NEFnijs.nl - Nieuws uit alle dorpen in Noordoost Friesland
   Kenniscentrum Landschap: Oostergo; Lauwersland; Noordelijke Friese Wouden (ca. 2012)
  
   Literatuur 
  
   Dennis Worst & Susanne Coppens, Landschapsbiografie van Noardeast-Fryslân. It Ferhaal van it Lânskip'', z.pl. 2021