title: Baptisme
text: Het baptisme is een stroming binnen het protestantisme, ontstaan in 1609 onder puriteinse vluchtelingen van Engeland in Amsterdam na contacten met Nederlandse doopsgezinden. Twee Engelse predikanten John Smyth en Thomas Helwys worden als stichters gezien. Baptisten verwerpen de kinderdoop en zijn voorstander van de volwassenendoop (ook wel geloofsdoop genoemd) door onderdompeling.
  
  Baptisten verenigen zich in zelfstandige, plaatselijke gemeenten. Baptisten worden onderscheiden van anabaptisten (wederdopers), met wie geen verwantschap bestaat en ook van doopsgezinden, met wie er wel een verwantschap bestaat.
  
  In de Verenigde Staten vormen de baptisten een van de grootste kerkgenootschappen. In Nederland zijn de meeste gemeenten aangesloten bij de Unie van Baptistengemeenten. In België zijn de baptisten verenigd in de Bond van Evangelische Baptistenkerken.
  
  Leer en kerkgenootschappen 
  
  Kenmerkend voor baptisten is dat men zich laat dopen nadat men tot geloof in Jezus Christus is gekomen en door middel van een openbare belijdenis Jezus als Verlosser en Heer heeft aangenomen. De doop geschiedt door volledige onderdompeling in water. De vorm van dopen waarbij zuigelingen worden besprenkeld met water (de kinderdoop) wordt verworpen omdat baby's nog niet bewust geloven.
  
  Het woord baptist is afgeleid van het Griekse woord βαπτιστής (baptistés, "baptist"), dat verwant is met het werkwoord βαπτίζω (baptízo, "dopen, wassen, onderdompelen"), en het Latijnse baptista.
  
  Vooral in de Engelstalige wereld heeft deze stroming erg veel aanhang. Charles Spurgeon was een bekende baptistenprediker. Er zijn binnen het baptisme ook weer allerlei stromingen die variëren van vrijzinnig tot orthodox. In de VS is het baptisme een van de grootste christelijke stromingen omdat veel baptisten in Europa vervolgd werden en naar Amerika vluchtten. Met name in de zuidelijke staten hebben zij veel aanhang. De Southern Baptist Convention staat bekend om haar orthodoxie en is het grootste protestantse kerkgenootschap in de VS.
  
  In Nederland 
  De eerste Nederlandse baptistengemeente is ontstaan te Gasselternijveen. Johannes Elias Feisser was tot 1 januari 1844 predikant in Gasselternijveen. Eind 1843 was hij door conflicten over onder andere de kinderdoop uit zijn ambt gezet. Hierna komt Feisser in contact met Duitse baptisten in Hamburg. Op 15 mei 1845 liet Feisser zich met enkele volgelingen in een veenkanaal te Gasselternijveen door de Duitse baptist J. Köbner door middel van onderdompeling dopen. Na deze volwassenendoop werd Feisser gekozen tot voorganger van de eerste Nederlandse baptistengemeente (genoemd 'Gemeente van Gedoopte Christenen'). Op 15 mei 2005 is op de vermoedelijke plaats van genoemde doop door de baptisten een herinneringszuil onthuld ter herdenking van deze eerste baptische onderdompeling in Nederland.
  
  In Nederland is een groot aantal baptistengemeenten aangesloten bij de Unie van Baptistengemeenten in Nederland. Gemeenten die niet zijn aangesloten bij deze unie noemt men onafhankelijke of vrije baptistengemeenten. Overigens werkt een aantal vrije baptistengemeenten samen in de ABC-gemeenten (voluit Alliantie van Baptisten en CAMA-gemeenten), een fusie van de Broederschap van Baptistengemeenten in Nederland (BBN) en de Christian and Missionary Alliance (CAMA). De Unie van Baptistengemeenten en ABC-gemeenten onderzoeken sinds 2011 een samensmelting van beide kerkgenootschappen, waarvan men hoopt dat deze in 2019 leidt tot een nieuw gezamenlijk kerkgenootschap.
  
  Ook zijn er zevendedagsbaptisten die de eredienst niet op zondag houden en de rustdag niet op zondag vieren, maar op sabbat (zaterdag) net zoals de joden en zevendedag adventisten. Men baseert dit op het oudtestamentische vierde gebod, waarin gesproken wordt van de rustdag als zevende dag van de week.
  
  In België 
  In 1895 werd in Ougrée de eerste predikant bevestigd. Deze gemeente ontstond doordat twee Waalse seizoenarbeiders uit Ougrée in het Franse Denain, ten zuidwesten van Valenciennes, in contact waren gekomen met een lokale baptistenkerk. Terug in Ougrée stichtten ze daar zelf een baptistenkerk, die in 1893 haar eerste predikant, Achille Brognies aantrok. In de loop van de 20e eeuw ontstonden er ook in Vlaanderen enkele baptistenkerken.
  
  Bekende baptisten
  
  Nederland 
   Jan Willem Weenink (1886-1975), predikant
  
   Arie van den Hoef (1940-2020), penningmeester Unie
   Orlando Bottenbley (1951), predikant
   Wigle Tamboer (1955), predikant
   Henk Stoorvogel (1977), voorganger en christelijk schrijver
  
  Verenigd Koninkrijk 
   John Bunyan (1628-1688), Engels predikant en christelijk schrijver
   William Carey (1761-1834), Engels zendeling ('vader van de moderne zending')
   Johannes Elias Feisser (1805-1865), Nederlands predikant en theoloog, stichter van het baptisme in Nederland
   Hudson Taylor (1832-1905), Brits arts en zendeling
   Charles Spurgeon (1834-1892), Engels predikant, evangelist en christelijk schrijver van boeken en liederen
   David Pawson (1930), Brits predikant, theoloog, spreker en christelijk schrijver
   Teun van der Leer (1958), Nederlands theoloog, rector van het baptisten seminarium Amsterdam
  
  Verenigde Staten 
  Presidenten en vicepresidenten
   Harry S. Truman (1884-1972), president (1945-1953)
   Jimmy Carter (1924), president (1977-1981)
   Bill Clinton (1946), president (1993-2001)
   Al Gore (1948), vicepresident (1993-2001) en milieuactivist
  Ook het conservatief-christelijke methodisme heeft de nodige presidenten en vicepresidenten opgeleverd.
  Andere Amerikanen
   William Miller (1782-1849), predikant en theoloog
   Adoniram Judson (1788-1850), zendeling
   John Piper (1946) Amerikaans predikant en christelijk schrijver
   John D. Rockefeller (1839-1937), filantroop en ondernemer
   Walter Rauschenbusch (1861-1918), theoloog van het Social Gospel
   Mahalia Jackson (1911-1972), gospelzangeres
   Billy Graham (1918-2018), predikant, evangelist en christelijk schrijver
   Jesse Helms (1921-2008), senator
   Bettie Page (1923-2008), fotomodel
   Doc Watson (1923-2012), folkmuzikant
   Coretta Scott King (1927-2006), burgerrechtenactiviste, echtgenote van Martin Luther King
   Martin Luther King (1929-1968), predikant en leider van de Amerikaanse Burgerrechtenbeweging
   Fred Phelps (1929), predikant en advocaat (Westboro Baptist Church)
   Johnny Cash (1932-2003), countryzanger
   Jerry Falwell (1933-2007), televisiepredikant
   John McCain (1936-2018), politicus, Republikeins presidentskandidaat 2008
   Dick Gephardt (1941), advocaat en politicus
   Jesse Jackson (1941), predikant, politicus en burgerrechtenactivist
   Jerry B. Jenkins (1949), christelijk schrijver
   Kent Hovind (1953), evangelist en jonge aarde creationist
   Al Sharpton (1954), predikant, mensenrechtenactivist en politicus
   Rick Warren (1954), predikant en christelijk schrijver
   John Grisham (1955), schrijver van juridische thrillers
   Mike Huckabee (1955), predikant en politicus (een van de Republikeinse presidentskandidaten van 2008)
   Brian Littrell (1975), pop- en gospelzanger
   Rebecca St. James (1977), christelijk (musical)actrice, schrijfster en zangeres
  
  Elders 
   Tommy Douglas (1904-1986), Canadees predikant, politicus en vrijmetselaar (in 2004 verkozen tot The Greatest Canadian)
   Olusegun Obasanjo (1937), Nigeriaans president (1976-1979 en 1999-2007)
   Levy Mwanawasa (1948-2008), Zambiaans president (2002-2008)
  
  Aantal baptisten in de wereld
  Het aantal baptisten in de wereld neemt globaal toe, op dit moment zijn er ongeveer 47 miljoen baptisten (2017). In 2009 (BBC): 40 miljoen . In de Verenigde Staten en zeker in Europa lijden ze sterk onder de ontkerkelijking en neemt hun aantal sterk af.
  
  Aantallen 31-12-2017 
  
  Aantallen (jaar?)
  
  Literatuur
  R.G. Torbet, A history of Baptism (1950)
  E. A. Payne, The fellowship of believers (1952)
  John D. Hughey jr., Die Baptisten (1959)
  Alec E. Gilmore (ed.), The Pattern of the Church (Lutterworth Press, 1963)
  J. Reiling, Gemeenschap der heiligen (1964)
  J. D. Hughey, Die Bpatisten, in Kirchen der Welt, II (1964)
  
  Externe links
   www.baptisten.nl, Unie van Baptistengemeenten in Nederland
   www.abcgemeenten.nl, ABC gemeenten