title: Aram Chatsjatoerjan
text: Aram Iljitsj Chatsjatoerjan (Armeens: Արամ Խաչատրյան, Russisch: Арам Ильич Хачатурян) (nabij Tiflis, 6 juni 1903 – Moskou, 1 mei 1978) was een Russische componist en cellist van Armeense afkomst. Hij werd geboren dicht bij Tiflis (het huidige Tbilisi), de hoofdstad van Georgië, in een arme Armeense boekbindersfamilie.
  
  Levensloop 
  Chatsjatoerjan was al vroeg gefascineerd door de Armeense, Georgische en Azerbeidzjaanse volksmuziek in zijn omgeving. Gedurende zijn schooltijd speelde hij althoorn. Hij leerde wat Russisch en verhuisde op negentienjarige leeftijd naar Moskou om er biologie aan de Staatsuniversiteit van Moskou te studeren. Al na enkele maanden stapte hij over naar het instituut voor muziekpedagogie "Gnessin" (nu: Gnessin Staatsacademie voor Muziek), waar hij zich voor cello inschreef. Na drie jaar stapte hij nog een keer over, ditmaal naar de compositieklas en nog een jaar later ging hij naar het Moskou Conservatorium P. I. Tsjaikovski (Russisch: Московская Государственная Консерватория им. П.И.Чайковского), waar hij werd onderwezen door onder meer Nikolaj Mjaskovski en Michael Gnessin. Daar kwam hij - samen met Sergej Prokofjev en Dmitri Sjostakovitsj - tevoorschijn als een van de populairste en meest succesvolle componisten van de Sovjetperiode. In 1933 beëindigde Chatsjatoerjan zijn studie op de leeftijd van 30 jaar en trouwde hij met zijn medestudente Nina Makarova.
  
  Zijn eerste grote werk was zijn eindexamenwerk, zijn eerste symfonie. Door zijn eerste pianoconcert (1937) begon hij internationale bekendheid te krijgen, wat verder toenam met zijn vioolconcert (1940), dat hij voor David Oistrach schreef.
  
  In 1948 werd Chatsjatoerjan door de zogenaamde Zjdanov-resolutie van modernisme en burgerlijke decadentie beschuldigd. Vanwege de dreigende implicaties voelde Chatsjatoerjan zich genoodzaakt zich in het tijdschrift Sovjetskaja Musik te verontschuldigen, waardoor erger werd voorkomen. Toch moet genoemde aantijging hem innerlijk diep geraakt hebben: na de dood van Stalin nam hij openlijk stelling tegen de bureaucratische bevoogding die volgens hem het artistieke creatieve proces tot het niveau van ambtelijke besluitvorming degradeerde.
  
  Vanaf 1950 dirigeerde hij -naast zijn werkzaamheden als componist- in binnen- en buitenland concerten, vooral met eigen werk. In 1951 werd hij als hoogleraar voor compositie aan het Moskou Conservatorium P. I. Tsjaikovski aangesteld en daarnaast ook aan het Gnessin-instituut, nu: Gnessin Staatsacademie voor Muziek. Bovendien was hij jarenlang lid van het organisatiecomité van de Sovjet-Russische componistenvereniging.
  
  In 1984 werd het Huis-Museum Aram Chatsjatoerjan geopend dat gewijd is aan het leven, de carrière en de muziek van de componist.
  
  Kenmerken van zijn werk 
  
  Chatsjatoerjans muziek valt op door haar melodiek, de kleurrijke orkestratie, en de karakteristieke ritmiek. Invloeden uit de Armeense volksmuziek zijn prominent in zijn werken aanwezig. Men heeft Chatsjatoerjan vaak verweten dat hij zich als staatskunstenaar geheel in de ideologie van het sovjet-realisme voegde. Daardoor zouden zijn werken zich beperken tot oppervlakkige indrukken, grenzend aan folkloristische smartlappen. Wie echter zijn viool- en celloconcert beluistert, zal daarin het tegendeel van sovjet-realisme horen. Het celloconcert was zelfs de aanleiding om Chatsjatoerjan van "formalisme" te beschuldigen. Formalisme stond in de stalinistische tijd gelijk aan verraad aan het volk. Met deze term bedoelde het dictatoriale bewind aan te geven dat een bepaald kunstwerk geen inhoud zou hebben, waarmee dan specifiek een gebrek aan socialistisch-realistische inhoud werd bedoeld (alle overige soorten van inhoud werden als oneigenlijk beschouwd). Door het ontbreken van inhoud, zou een dergelijk werk slechts uiterlijke vorm hebben en daardoor het volk misleiden.
  
  Chatsjatoerjans composities omvatten symfonieën en andere werken voor orkest, film- en theatermuziek, werken voor harmonieorkest, kamermuziek, en een groot aantal patriottische en populaire liederen. In het westen is hij voornamelijk bekend geworden als componist van instrumentale concerten en levendige composities voor ballet, zoals Gajaneh (met name de Sabeldans daaruit is erg bekend) en Spartacus (waarvan het adagio later werd gebruikt als thema bij de televisieserie The Onedin Line). Ook zijn toneelmuziek voor Lermontovs Masquerade geniet bekendheid.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest
  
  Symfonieën 
   1934 1e Symfonie
   Andante maestoso con passione - allegro
   Adagio sostenuto
   Allegro risoluto
   1943/1944 "Symfonie met de Klok" in e mineur
   1947 3e Symfonie "Symfonie-Poëem", in één beweging voor orkest, orgel en 15 trompetten
  
  Concerten voor instrument(en) en orkest 
   1936 Concert in Des majeur, voor piano en orkest
   Allegro maestoso
   Andante con anima
   Allegro brillante
   1940 Concert in d mineur, voor viool en orkest (opgedragen aan David Oistrach); transcriptie voor fluit door Jean-Pierre Rampal uit 1968
   1946 Concert, voor cello en orkest
   Allegro moderato
   Andante sostenuto
   Allegro a battuta
   1961 Concertrapsodie voor viool en orkest in bes mineur
   1963 Concertrapsodie voor cello en orkest (opgedragen aan Mstislav Rostropovitsj)
   1967 Concertrapsodie voor piano en orkest in Des majeur Suites voor orkest 
   1933 Danssuite 1940 Suite uit de muziek voor Félix Lope de Vega y Carpio's komedie "La viuda valenciana (The Valencian Widow)", voor orkest
   Introduction
   Serenade
   Song
   Humoresque
   Intermezzo
   Dance
   1943 1e Suite uit het ballet "Gajaneh" voor orkest
   Introduction - Andane
   Dance of the Rose-Maidens
   Ayesha's Awakening and Dance
   Mountaineers' Dance
   Lullaby
   Scene of Gajaneh and Giko
   Gajanehs Adagio
   Lezghinka
   1943 2e Suite uit het ballet "Gajaneh" voor orkest
   Greeting Dance
   Lyrical Duet
   Russian Dance
   Variation Nunes
   Dance of the Elderly and the female Carpetweavers
   Dramatical Scene
   1943 3e Suite uit het ballet "Gajaneh" voor orkest
   Cotton Harvest
   Dance of the Young Kurds
   Introduction and Dance of the Elderly
   Scene of the Carpetweavers
   Sabeldans
   Gopak
   1944 Suite uit Michail Joerjevitsj Lermontovs drama "Masquerada" voor orkest
   Waltz
   Nocturne
   Mazurka
   Romance
   Galop
   1950 Suite uit de film "De Slag om Stalingrad" (ook voor harmonieorkest)
   1955 1e Suite uit het ballet "Spartacus", voor orkest
   Introduction and Dance of Nymphs
   Introduction, Adagio of Aegina and Harmodius
   Variations of Aegina and Bacchanalia
   Scene and Dance with Crotalums
   Dance of the Gaditanian Maidens and Victory of Spartacus
   1955 2e Suite uit het ballet "Spartacus", voor orkest
   Adagio of Spartacus and Phrygia
   Entrance of the merchants, Dance of a Roman Courtesan, General Dance
   Entrance of Spartacus, Quarrel, Harmodius' Treachery
   Dance of the Pirates
   1955 3e Suite uit het ballet "Spartacus", voor orkest
   The Market
   Dance of a Greek Slave
   Dance of an Egyptian Girl
   Dance of Phrygia and the Parting Scene
   Sword Dance of the Young Thracians
   1956 Suite uit de muziek voor de film "Othello", voor orkest
   Prologue and Introduction
   Desdemona's Arioso
   Vineyards
   Venice - Nocturne
   Nocturnal Murder (Roderigo's Death)
   Othello's Despair
   A Fit of Jealousy
   Othello's Arrival
   The Striking of Desdemona (The Slap)
   Othello's Farewell from the Camp
   Finale
   1959 Suite uit de muziek voor Boris Lavrenevs toneelstuk "Lermontov", voor orkest
   Introduction - On the Death of a Poet
   Mazurka
   Waltz
  
   Andere werken voor orkest 
   1935 Twee dansen 1944 Choreografische Wals 1944/1945 Fantasie op Russische thema's 1949 Ode in memoriam van Vladimir Iljitsj Oeljanov (Lenin), voor orkest
   1952 Feestelijk gedicht in D majeur, voor orkest
   1959 Begroetingsouverture in Des majeur, voor de opening van de XXIe Partijdag van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie
   1975 Triomfantelijke fanfares in F majeur, voor trompetten en drums
  
   Werken voor harmonieorkest 
   1929 Mars voor een Veldeenheid Nr. 1 1930 Mars voor een Veldeenheid Nr. 2, voor de 10e verjaardag van de Armeense SSR 1930
   1933 Twee stukken op thema's uit Armenië 1933 Twee stukken op thema's uit Oezbekistan 1938 Zangezur-mars, uit de gelijknamige film
   1939 Een lied voor Stalin, mars
   1940 La Viuda Valenciana Suite
   Preludio
   Serenata
   Canción
   Danza cómica
   Danza final
   1942 Aan de helden van de Patriottische oorlog (Tweede Wereldoorlog) As majeur
   1949 Suite uit de film "De Slag om Stalingrad" een film van Vladimir Petrov - bewerkt voor harmonieorkest door Georgi Kalinkovitsj
   Town on the Volga
   The Invasion
   Stalingrad in Flames
   The Enemy is Doomed
   Battle for Our Motherland; To the Attack!
   Eternal Glory to the Heroes
   To Victory
   There is a Cliff on the Volga
   1973 Mars van de Moskouse rode vaan militie in Es majeur Cantates 
   1956 Ode aan de vreugde, cantateachtig lied voor mezzosopraan, gemengd koor, ensemble van violen, ensemble van harpen en orkest - tekst: Smirnov
  
   Muziektheater 
   Balletten 
  
   Andere toneelwerken 
   1927 Muziek voor A. Paronians toneelstuk "Oom Bagdasar" 1928 Muziek voor Gabriel Sundukians toneelstuk "Khatabala" 1933 Muziek voor William Shakespeares tragedie "Macbeth" 1937 Muziek voor Vladimir Michailovitsj Kirsjons toneelstuk "De groote dag" 1937 Muziek voor N. Nikitins toneelstuk "Bakoe" 1940 Muziek voor Lope de Vega's comedie "De Valenciaanse Weduwe" 1941 Muziek voor Michail Joerjevitsj Lermontovs drama "Masquerada" 1942 Muziek voor Nicolaj Pogodins toneelstuk "De klokken van het Kremlin" 1943 Muziek voor A. Krons toneelstuk "Detailed Reconnaissance" 1945 Muziek voor Vasili Sjkvarkins toneelstuk "De laatste dag" 1947 Muziek voor Margarita Aligers toneelstuk "A Tale of Truth" 1947 Muziek voor Arkadii Aleksejevitsj Perventsevs toneelstuk "The Southern Junction" 1949 Muziek voor Sergej Michalkovs toneelstuk "Ilia Golovin" 1953 Muziek voor Anatolii Leopoldovitsj Jakobsons toneelstuk "The Angel-Protector from Nebraska" 1953 Muziek voor IUlii Chepurins toneelstuk "Spring Stream" 1954 Muziek voor Boris Lavrenevs toneelstuk "Lermontov" 1955 Muziek voor William Shakespeares tragedie "Macbeth" 1958 Muziek voor William Shakespeares tragedie "King Lear" Werken voor koor en orkest 
   1937-1938 Gedicht over Stalin voor orkest en gemengd koor - tekst: L. Oshanin
   1944 Armeens volkslied voor orkest en gemengd koor - tekst: A. Sarmen
  
   Vocaalmuziek met orkest of instrumenten 
   1946 Drie concert arias voor hoge stem en orkest
   1961 Ballade over het moederland voor bas en orkest - tekst: Asjot Garnakerjan
  
   Kamermuziek 
   Dans nr. 1, voor viool en piano
  
   Werken voor piano 
   1932 Suite Toccata
   Wals-caprice
   Dans
   1961 Sonate voor piano solo
  
   Filmmuziek 
   1935 Pepo 1938 Zangezur historisch revolutionaire film
   1939 The Garden 1941 Salavat Joelajev 1945 Prisoner No. 217 1948 De Russische kwestie 1948/1949 Vladimir Iljitsj Lenin 1949 De slag om Stalingrad 1950 They Have a Native Country 1950 Secret Mission 1953 Admiral Ushakov 1953 Ships Storming the Bastions 1955 Saltanat 1956 The Bonfire of Immortality/Undying Flame 1956 Othello 1957 The Duel 1960 Spartacus 1962 The Tocsin of Peace 1971 " The Onedin Line"
  
   Publicaties 
   Sobranie socinenij - v dvadcati cetyrech tomach. T. 23, Proizvedenija dija duchovogo orkestra. Muzyka, Moskou. 1985. 293 S.
   "Tvorchestvo moe prinadlezhit moey rodine" : iz pisem kompozitora, Sovetskaya Muzyka N7:56-67 Jul 1983
   Pis'ma (1928-1978) - (brieven (1928-1978), Erevan: Sovetakan groch 1983. 234 S.
   Stranicy zizni i tvorcestva. Iz besed. s. G.M. Sneersonom. (Aram Chatsjatoerjan: Uit zijn leven en zijn werk.), Moskva: Sov. kompozitor 1982. 198 S.
   Stat'i vospominanija, Moskva: Sov. kompozitor 1980. 422 S.
   "Sovetskoe iskusstvo velikoe i bol'loe" Po stranicam pisem kompozitora. ("Die sowjetische Kunst ist herrlich und groß" Auszüge aus den Briefen des Komponisten, erste Veröffentlichung), Sovetskaja muzyka. 1980, H. 7, S. 4-17 u. H. 8, S. 62-75.
   O muzyke, muzykantsch, o sebe. (Over de muziek, over muzikanten, over mij zelf), Erevan: Izd-vo AN ArmSSR 1980. 325 S.
  
  Bibliografie 
   
   Piero Sonti: Repertorio di musica sinfonica - Gli autori, le composizioni dal Seicento a oggi, Ricordi, 2001, 1060 p., ISBN 978-88-09-02255-3
   Birgit Rauhaut, Michael Rauhut: Personenindex, in: Amiga : die Diskographie aller Rock- und Pop-Produktionen 1964-1990; mit uber 1500 teilweise farbigen Abbildungen, Berlin: Schwarzkopf & Schwarzkopf, 1999, 575 p.
   Stewart Gordon: Russian Keyboard Music, in: A History of Keyboard Literature. Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., ISBN 978-0-534-25197-0
   S. Arzruni: Starring Armenians : the music of Arno Babadjanyan, Keyboard Classics & Piano Stylist: 14:54-9 N1 1994
   Frans C. Lemaire: La musique du xx siecle en Russie et dans les anciennes Republiques sovietiques, Paris: Fayard, 1994, 519 p.
   Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, ISBN 3-923058-07-1
   Wolfgang Suppan: Das neue Lexikon des Blasmusikwesens, 3. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1988, ISBN 3-923058-04-7
   Wolfgang Suppan: Lexikon des Blasmusikwesens, 2. eränzte und erweiterte Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Fritz Schulz, 1976
   Leonid Yakobson: Pis'ma Noveru, ili Stsenicheskaya zhizn' Spartaka i kritika kritiki, Muzykal'Naya Akademiya N2:179-92 1993
   Jurij Semenovic Korev: Nepoverzhennaya klassika, Muzykal'Naya Akademiya N4:52-3 1993
   Jurij Semenovic Korev: Vstreca s geroem Chacaturjana. (Über das neueste Schaffen von Aram Chacaturjan), Sovetskaja Muzyka. 25 (1961), H. 10, S. 25-29.
   N. Shakhnazarova: Muzyka, pomogayushchaya vyzhit, Muzykal'Naya Akademiya N4:53-4 1993
   Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7
   James L. Limbacher, H. Stephen Wright: Keeping score : film and television music, 1980-1988 (with additional coverage of 1921-1979), Metuchen, N.J.: Scarecrow Press, 1991. 928 p., ISBN 978-0-8108-2453-9
   John L. Holmes,: Composers on composers, New York: Greenwood Press, 1990, 189 p., ISBN 978-0-313-26602-7
   S. Arzruni: Master class: Khachaturians In the Folk Idiom, Keyboard Classics & Piano Stylist: 10:40-41 N5 1990
   Marie Biesold: Aram Chatschaturjan (1903-1978), Komponist zwischen Kaukasus und Moskau. Studie zur transkaukasischen Musik und zum Klavierwerk des armenischen Nationalkomponisten. Wittmund 1989. ISBN 3-9802019-1-0
   Kurtz Myers: Performer Index : Conductors, in: Index to record reviews 1984-1987 : based on material originally published in "Notes", the quarterly journal of the Music Library Association between 1984 AND 1987, Boston, Massachusetts: G.K. Hall, 1989, 639 p., ISBN 978-0-8161-0482-6
   Kurtz Myers: Performer Index : Conductors, in: Index to record reviews, 1978-1983 : based on material originally published in "Notes", the quarterly journal of the Music Library Association, between 1978 and 1983, 1st Suppl., Boston, Massachusetts: G K Hall, December 1985, 873 p., ISBN 978-0-8161-0435-2
   Allan Benedict Ho, Dmitry Feofanov: A biographical dictionary of Russian and Soviet composers, New York : Greenwood Press, 1989. xxv, 739 p.
   Ingeborg Allihn: Konzertbuch : kammermusik A-G, Leipzig: VEB Deutscher Verlag fur Musik, 1988
   Helmut Steffens: Musikersilhouetten : Achtzig Schattenbilder von Komponisten und Dirigenten aus der Entstehungszeit der Silhouette bis zur Gegenwart, Leipzig: Edition Peters, 1987, 116 p.
   Vasilij Fedosevic Kucharski: Erinnerungen an Aram Chatschaturjan, Musik in der Schule. 36 (1985), S. 130-132.
   Enzo Valenti Ferro: Los directores : Teatro Colon 1908-1984, Buenos Aires: Ediciones de Arte Gaglianone, 1985, 406 p., ISBN 978-950-9004-58-0
   Lothar Schubert: Für den Frieden der Welt : Werke sowjetischer Komponisten im Unterricht, Musik in der Schule 36:55+ N2-3 1985
   Steven D. Wescott: A comprehensive bibliography of music for film and television, Detroit: Information Coordinatores, 1985, 432 p.
   V. Zemlemerov: V rabote nad Gayane, Sovetskaya Muzyka N2:139-41 Feb 1984
   Walter Salmen, Gabriele Busch-Salmen: Musiker im Porträt, München: C. H. Beck, 1982-1984, 5 Bände p. (I. "Von der Spätantike bis 1600", 1982., 200 S.: ISBN 3-406-08450-8; II. "Das 17. Jahrhundert", 1983., 184 S.: ISBN 3-406-08451-6; III. "Das 18. Jahrhundert", 1983., 186 S.: ISBN 3-406-08452-4; IV. "Das 19. Jahrhundert", 1983., 187 S.: ISBN 3-406-08453-2; V. "Das 20. Jahrhundert", 1984., 191 S.: ISBN 3-406-08454-0)
   Z.G. Ter Kazarjan: Rannyj erap formirovanija tvorcestva A. Chacaturjana. V sverc rradicij Vostoka i Zapada, Erevan. 1984. dissertation. 207 S. Mit Ill. (Note: "1984/85")
   Na. Mikojan: Kinomuzyka Arama Chacaturjana. (Die Kinomusik von Aram Cbadaturjan.), Moskva: Sov. kompozitos 1984. 73 S.
   K. Chebotarevskaya: Ego muzyka prinadlezhit narodu, Sovetskaya Muzyka N7:126-7 Jul 1984
   Dewil Amajakowicz Arutjunov: A. Chacaturjan i muzyka Sovetskogo Vostoka. Jaz., stil' i tradicii. Muz.-teoret. issled. (A. Chacaturjan und die Musik des Sowjetischen Ostens. Sprache, Stil, Traditionen.), Moskva: Muzyka 1983. 396 S.
   Madelaine Karacasian: Amintiri despre Aram Haciaturian. De vorba cu compozitorul Theodor Grigoriu. (Herinneringen aan Aram Chatsjatoerjan. In het gesprek met de componist Theodor Grigoriu), Muzica. 33 (1983), Nr. 6, S. 22-23.
   Reinhard Szeskus: Nationale Züge im Schaffen russischer und sowjetischer Komponisten, Musik in der Schule 33:397-9 N12 1982
   Christof Ruger: Konzertbuch Klaviermusik A-Z, Leipzig: 1982
   K. Dzhagatspanyan: Dom-muzey Arama Khachaturyana, Sovetskaya Muzyka N2:124-5 Feb 1982
   V. Vagramian-Nishanian: A journey to the cradle of civilization and a musical profile of Aram Khachaturian, Music Clubs Magazine 62:22-3 N1 1982
   Zvuchi vulshebniyat vals, Bulgarska Muzika 33:92-3 Jun 1982
   Yu. Belkin: "Muzyka : eto delo serdtsa", Sovetskaya Muzyka N2:123-4 Feb 1982
   David Ewen: Composers since 1900 - A biographical and critical guide, First supplement, New York: H. W. Wilson Company, 1981, 328 p., ISBN 978-0-8242-0664-2
   A. Grigoryan: Zhivaya, plodotvornaya traditsiya, Sovetskaya Muzyka N2:118-23 Feb 1981
   G.G. Tigranov: Aram Il'ic Chacaturjan, Leningrad: Muzyka 1978. 191 S.
   Nachruf zum Tode von Aram Iljitsch Chatchaturjan., Mitteilungen. Akademie der Künste der Deutschen Demokratischen Republik. 16 (1978), Nr. 5, S. 13.
   Friedbert Streller: Aram Chatschaturjan''. Leipzig 1968
  
  Externe link 
    Biografie van Aram Chatsjatoerjan (gearchiveerd)
  
  Armeens componist
  20e-eeuws componist
  Russisch cellist
  Russisch componist
  Russisch muziekpedagoog
  Compositie van Aram Chatsjatoerjan