title: Kniptorren
text: Kniptorren (Elateridae) zijn een familie van kevers.
  
  Kenmerken
  Er zijn meerdere geslachten en soorten, die uiteenlopende afmetingen en kleuren hebben. Het lichaam is vaak langwerpig tot ovaal en versmalt geleidelijk achterwaarts. De lichaamslengte varieert van 0,2 tot 7 cm. In Nederland ligt de lengte om en nabij de centimeter. De antennes zijn vaak ongeveer de helft van de lichaamslengte en kunnen net zoals de pootjes in een groef op de buik worden teruggetrokken bij gevaar. Kniptorren kunnen ook vliegen, maar niet vanuit stand. Ze klimmen eerst op een tak of halm voordat de vleugels uitgevouwen worden.
  
  De larve van de kniptor heet ritnaald en kan grote schade aan gewassen toebrengen.
  
  Leefwijze 
  De kever eet wortels en knollen van planten, maar ook bloemen, nectar en bladeren. Het volwassen insect is echter niet zo vraatzuchtig als zijn beruchte larve.
  
  Verdediging
  De naam dankt deze kever aan het vermogen om liggend op de rug omhoog te springen met een knapje of tikje. Bij het neerkomen zal hij soms op de buik landen. Het is ook een techniek die gebruikt wordt als de kever wordt beet gepakt, zodat de aanvaller schrikt en het dier zal laten vallen. 
  
  Bij het springen maakt de kever gebruik van de randen tussen borststuk en achterlijf. Deze randen bestaan uit vele kleine tandjes en karteltjes die niet met het blote oog te zien zijn. Het mesosternum heeft een uitsparing aan de buikzijde en vanaf het prosternum ontspruit een uitstekende pin die hierin past. (Zie de grote versie van de detailfoto van de muisgrijze kniptor, hieronder.) De kever buigt prosternum en kop naar beneden om de pin in de uitsparing te steken. Daarna trekt die zo hard aan de pin totdat deze losschiet en de kop hard tegen de grond slaat en de hele kever omhoog geworpen wordt. Dit wordt net zo lang herhaald tot de kever op de buik landt, en gaat gepaard met een 'klik'-geluid, vergelijkbaar met twee knippende vingers.
  
  Verspreiding en leefgebied
  Deze familie komt wereldwijd voor op en om planten, rottend hout en in de grond.
  
  Taxonomie 
  De volgende taxa zijn bij de familie ingedeeld:
    Geslacht Adocetus Scudder, 1900
    Geslacht Artinama Lin, 1986
    Geslacht Bilineariselater Chang & Ren, 2008
    Geslacht Cretoelaterium Alekseev, 2008
    Geslacht Cryptocoelus Dolin & Nel, 2002
    Geslacht Curtelater Chang & Ren, 2008
    Geslacht Elateridium Tillyard, 1918
    Geslacht Elaterites Heer, 1847
    Geslacht Elaterium Westwood, 1854
    Geslacht Gripecolous Lin, 1986
    Geslacht Ludiophanes Wickham, 1916
    Geslacht Mercata Lin, 1986
    Geslacht Ovivagina Zhang, 1997
    Geslacht Protocardiophorus Dolin, 1976
    Geslacht Pseudocardiophorites Dolin, 1976
    Geslacht Silicernius Heyden, 1859
    Geslacht Sinoelaterium Ping, 1928
    Geslacht Tetraraphes Iablokoff-Khnzorian, 1961
    Geslacht Turonelater Alekseev, 2011
   Onderfamilie Agrypninae
   Geslachtengroep Agrypnini
    Geslacht Ageratus Dolin, 1980
    Geslacht Compsoderus Dolin, 1980
    Geslacht Litholacon Dolin, 1980
    Geslacht Macropunctum Tröster, 1991
    Geslacht Plagioraphes Iablokoff-Khnzorian, 1961
   Geslachtengroep Anaissini
   Geslachtengroep Cleidecostini
   Geslachtengroep Cryptocardiini
    Geslacht Cryptocardius Dolin, 1980
   Geslachtengroep Drilini Geslacht Drilorhinus Kovalev, Kirejtshuk & Shapovalov, 2019
   Geslacht Drilus Drilus A. G. Olivier, 1790
   Geslacht Malacogaster Geslacht Paradrilus Geslacht Selasia Geslachtengroep Hemirhipini
   Geslachtengroep Oophorini
   Geslachtengroep Platycrepidiini
   Geslachtengroep Pseudomelanactini
   Geslachtengroep Pyrophorini
    Geslacht Eopyrophorus Haupt, 1950
   Geslachtengroep Tetralobini
   Onderfamilie Campyloxeninae
   Onderfamilie Cardiophorinae
    Geslacht Mionelater Becker, 1963
   Onderfamilie Cebrioninae
   Onderfamilie Dendrometrinae
   Geslachtengroep Dendrometrini
    Geslacht Athousiomorphus Iablokoff-Khnzorian, 1961
    Geslacht Paralimonius Iablokoff-Khnzorian, 1961
   Geslachtengroep Dimini
    Geslacht Alaodima Dolin, 1980
   Geslachtengroep Hypnoidini
    Geslacht Cryptagriotes' Wickham, 1916
   Onderfamilie Elaterinae
    Geslacht Crioraphes Iablokoff-Khnzorian, 1961
   Geslachtengroep Ampedini
    Geslacht Octamenogonoides Iablokoff-Khnzorian, 1961
   Geslachtengroep Elaterini
    Geslacht Diaraphes Iablokoff-Khnzorian, 1961
    Geslacht Elatron Iablokoff-Khnzorian, 1961
    Geslacht Holopleurus Iablokoff-Khnzorian, 1961
    Geslacht Orthoraphes Iablokoff-Khnzorian, 1961
   Onderfamilie Eudicronychinae
   Onderfamilie Hemiopinae
   Onderfamilie Lissominae
   Onderfamilie Morostomatinae
   Onderfamilie Negastriinae
    Geslacht Ganestrius Dolin, 1976
    Geslacht Protoquasimus Dolin, 1976
   Onderfamilie Omalisinae
    Geslacht Jantarokrama Kirejtshuk & Kovalev, 2015
   Onderfamilie Oxynopterinae
   Onderfamilie Physodactylinae
   Onderfamilie Pityobiinae
    Geslacht Cretopityobius Otto, 2019
    Onderfamilie Protagrypninae
    Geslacht Paralithomerus Chang, Zhang & Ren, 2008
   Geslachtengroep Desmatini
    Geslacht Anoixis Chang, Kirejtshuk & Ren, 2010
    Geslacht Apoclion Chang, Kirejtshuk & Ren, 2010 
    Geslacht Desmatinus Chang, Kirejtshuk & Ren, 2010
    Geslacht Desmatus Dolin, 1975
    Geslacht Paradesmatus Chang, Kirejtshuk & Ren in Chang et al., 2009
    Geslacht Plesiorhaphes Dolin, 1980
   Geslachtengroep Hypnomorphini
    Geslacht Abrotus Dolin, 1980
    Geslacht Adiagnostus Dolin, 1980
    Geslacht Codemus Dolin, 1980
    Geslacht Elaterophanes Handlirsch, 1906
    Geslacht Graciolacon Dolin, 1980
    Geslacht Hypnomorphoides Dolin, 1980
    Geslacht Hypnomorphus Dolin, 1975
    Geslacht Dolinelater Huber, Marggi & Menkveld-Gfeller, 2017
    Geslacht Lapidiconides Dolin, 1980
    Geslacht Lapidostenus Dolin, 1980
    Geslacht Lithoptychus Dolin, 1980
    Geslacht Lithosomus Dolin, 1980
   Geslachtengroep Hypnomorphini
    Geslacht Necrocoelus Dolin, 1980
    Geslacht Negastrioides Dolin, 1980
    Geslacht Parahypnomorphus Dolin, 1980
    Geslacht Platyelater Dolin, 1980
   Geslachtengroep Pollostelaterini
    Geslacht Pollostelater Alekseev, 2011
   Geslachtengroep Protagrypnini
    Geslacht Acheonus Dolin, 1980
    Geslacht Archaeolus Lin, 1986
    Geslacht Clavelater Dong & Huang, 2011
    Geslacht Koreagrypnus Sohn & Nam in Sohn et al., 2019
    Geslacht Lithocoelus Dolin, 1975
    Geslacht Lithomerus Dolin, 1980
    Geslacht Megalithomerus Sohn & Nam in Sohn et al., 2019
    Geslacht Micragrypnites Dolin, 1973
    Geslacht Paragrypnites Dolin, 1980
    Geslacht Paraprotagrypnus Chang, Zhao & Ren, 2009
    Geslacht Protagrypnus Dolin, 1973
    Geslacht Sinolithomerus Dong & Huang, 2009
   Onderfamilie Semiotinae Golbach, 1970 
   Geslachtengroep Semiotini
   Geslacht Semiotus Eschscholtz, 1829
   Onderfamilie Sinopyrophorinae
   Onderfamilie Subprotelaterinae
   Onderfamilie Tetralobinae
   Onderfamilie Thylacosterninae
  
  Geslachten 
   Aeolus
   Agriotes
   Alaus
   Anchastus
    Artinama Lin, 1986
   Brachylacon
   Cardiophorus
   Chalcolepidus
   Conoderus
   Ctenicera
   Dacnitus
   Drasterius
   Eopenthes
   Horistonotus
   Hypolithus
   Itodacne
   Lacon
   Limonius
   Melanotus
   Melanoxanthus
   Prodrasterius
   Pyrophorus
   Simodactylus
  
  Soorten 
  
  Er zijn kleinere en grotere soorten, de meeste zijn bruin tot grijs, maar ook rode kniptorren komen voor. De bekendste soorten zijn:
  Muisgrijze kniptor (Agrypnus murinus)Zwart met vele kleine grijze en witte vlekjes en een lichte beharing. Algemeen in bosranden en heidevelden. Deze soort wordt ongeveer 13 mm.
  Bloedrode kniptor (Ampedus sanguineus)Bloedrood schild, zwarte kop, ongeveer 11 mm lang. De larven en kevers leven in dennenhout.
  CorymbitesBruin, iets geveerde antennes, donkerbruine kop en donkerbruin tot zwart achterlijf. Deze soort leeft meer in graslanden.
  CteniceraVan dit geslacht komen in Nederland in grasland de volgende twee soorten voor:
   Ctenicera cuprea en Ctenicera pectinicornis
  
  Galerij
  
  Zie ook 
   Lijst van kniptorren in Nederland