title: Lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen
text: Deze lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen geeft een alfabetisch overzicht van beroemde of vaak gebruikte begrippen, spreekwoorden en uitdrukkingen in het Latijn. Inbegrepen zijn namen van verenigingen, instituties en begrippen, van letterkundige werken en van werken van beeldende kunst, alsook opschriften, titels, eretitels, motto's, wapenspreuken, zinspreuken en lijfspreuken.
  De eerst vermelde vertaling is altijd de letterlijke, gevolgd door populaire of toegepaste vertalingen. Daarna volgt eventueel een nadere toelichting of een bronbegripvermelding.
  
  Er is een aparte lijst van Griekse en Latijnse begrippen in de biologie.
  
  A 
  Ab absurdo Uit het ongerijmde 
  Ab alii exspectes, alteri quod feceris Verwacht van anderen wat je anderen aandeed - wie kaatst moet de bal verwachten (Publilius Syrus, Sententiae)
  Ab amicis honesta petamus Laten we van onze vrienden louter eerzame dingen vragen (Cicero, De amicitia 13,44)
  Ab asinis ad boves (transcendere) Van ezels naar ossen - van de hak op de tak (springen) (Plautus, Aulularia 2,2,58)
  Abducet praedam qui occurit prior de buit wordt meegenomen door wie hem als eerste aantreft - wie het eerst komt, het eerst maalt (Plautus, Pseudolus 1198)
  Ab equis ad asinos Van paarden naar ezels - van de hak op de tak (Erasmus, Adagia I)
  Abeunt studia in mores Liefhebberijen worden tot gewoontes (Ovidius, Heroides 15,83)
  Abi ad corvos Loop naar de raven - loop naar de maan
  Ab igni ignem capere Het ene vuur met het andere aansteken - vgl. wat je zaait zul je oogsten (Cicero, De officiis 1,16,52)
  Ab imo pectore Uit het diepst van het hart (Lucretius, De Rerum Natura 3, 57; Vergilius, Aeneis 6,55)
  Ab incunabulis Vanaf de windsels, van jongs af
  Ab initio Vanaf het begin, een ab initio berekening in de exacte wetenschappen gaat uit van eerste principes
  Ab Iove principium Bij Jupiter is het begin - we beginnen met het belangrijkste (Vergilius, Bucolica 3, 60; Aeneis 7,219)
  Ab ipso Lare incipe Begin bij je eigen haardgod - veeg eerst je eigen stoepje schoon
  Abiit, excessit, evasit, erupit Hij vertrok, ging weg, ontsnapte, barstte los (Cicero, In Catilinam 2,1,1)
  Ab obice saevior Verwoeder door de weerstand (Ovidius, Metamorfosen 3,571)
  A bove maiore discit arare minor Van de oude os leert de jonge ploegen - zo de ouden zongen zo piepen de jongen
  Ab ovo Vanaf het begin, namelijk vanaf het tweelingei van Leda (Horatius, De arte poetica 147)
  Ab ovo usque ad mala Vanaf het ei tot de appels, van het begin tot het eind (van de maaltijd) (Horatius, Saturae 1,3,6-7)
  Abrupte cadere in narrationem Met de deur in huis vallen (Quintilianus, Institutiones oratoriae 4,1,79)
  Absens carens De afwezigen worden overgeslagen
  Absentem laedit, qui cum ebrio litigat Hij die met een dronkaard bekvecht, kwetst een afwezige (Publilius Syrus, Sententiae)
  Absint offensae cum fit celebratio mensae Laat beledigingen achterwege als je aan de feesttafel zit
  Absit invidia verbo Niet kwaad bedoeld - men duide het niet euvel (Livius, Ab urbe condita, 9,18,5; 28,39,11; 36,7,7)
  Absit reverentia vero Men moet de waarheid niet ontwijken [om een ander te sparen] (Ovidius, Heroides 5,11)
  Absolvere ab instantia Van het ten laste gelegde vrijspreken [bij gebrek aan bewijs]
  Abundat dulcibus vitiis Hij heeft veel beminnelijke tekortkomingen, hij is rijk aan sympathieke tekortkomingen (Quintilianus, Institutiones oratoriae 10,1,129)
  Ab uno disce omnes Door (de misdaad van) één (Griek) ken je ze (de Grieken) allemaal (Vergilius, Aeneïs 2,65-66)
  Ab urbe condita (AUC) Vanaf de stichting van de stad (Rome), het begin van de Romeinse jaartelling, traditioneel in 753 v.Chr.
  Abusus non tollit usum Misbruik heft het gebruik niet op
  Abyssus abyssum invocat De afgrond roept tot de afgrond - het ene misdrijf veroorzaakt het andere (Psalm 42, 7)
  A cane non magno saepe tenetur aper Een niet al te grote hond vangt dikwijls een wild zwijn - vgl. Je weet nooit hoe een koe een haas vangt (Ovidius Remedia Amoris 422)
  A capella Op de wijze van de [pauselijke] kapel - gezongen muziek zonder begeleiding van instrumenten
  Acceptissima semper munera sunt, auctor quae pretiosa facit Het meest welkom zijn altijd die giften die hun waarde ontlenen aan de gever (Ovidius, Heroides 16,71)
  Accessorium sequitur principale De bijzaak volgt (is afhankelijk van) de hoofdzaak 
  Accidit in puncto quod non speratur in anno In een oogwenk kan gebeuren wat men in een heel jaar niet verwacht (lijfspreuk van keizer Ferdinand I)
  Accipe quam primum, brevis est occasio lucri Neem het meteen aan, kort is de kans op winst – je moet het ijzer smeden terwijl het heet is (Martialis, Epigrammata 8,9,3)
  Accipere quam facere praestat iniuriam Het is beter onrecht te lijden dan het te begaan (Cicero, Tusculanae disputationes 5,19.56)
  A cruce salus Van het kruis (van Christus) komt de redding
  Acta(m rem) agere Gedane zaken weer oppakken - nakaarten, mosterd na de maaltijd (Terentius, Phormio 491)
  Acta probant se ipsa Akten bewijzen zichzelf, een stuk dat eruitziet als een notariële akte geldt als zodanig, tenzij het tegendeel wordt aangetoond
  Acta fabula est Het verhaal is ten einde, laatste woorden van Romeinse toneelstukken - en van keizer Augustus
  Actori incumbit probatio De eiser in een rechtsgeschil moet het bewijs leveren, de bewijslast ligt op de eiser - zie: Affirmanti incumbit probatio
  Actum agere zie Actam rem agere
  Actus non facit reum nisi mens sit rea Een daad maakt een persoon niet schuldig, tenzij de geest (intentie) schuldig (kwaadaardig) is
  Acuto homine nobis opus est, qui pervestiget quid sui cives cogitent Een scherpzinnig iemand hebben wij nodig, om achter de mening in het land te komen (Cicero, De oratore, 1,223)
  Ad astra per aspera Door tegenslag heen tot de sterren, motto van Gouda, van de staat Kansas en van de NASA, ook Per aspera ad astra
  Ad captandam benevolentiam Om welwillendheid te verkrijgen - vgl. Captatio benevolentiae
  Ad captandum vulgus Om het volk (voor zich) te winnen
  Adde parvum parvo, magnus acervus erit Voeg beetje bij beetje toe en het zal een grote hoeveelheid worden (Ovidius)
  Adeo in teneris consuescere multum est Zo belangrijk is het zich van jongs af aan aan iets te wennen (Vergilius, Georgica 2, 272)
  Ad fontes Naar de bronnen, oproep tot gefundeerde bezinning
  Ad fundum Tot de bodem, terug naar de bron, ook gezegd als aansporing een glas in één teug te ledigen.
  Ad hoc Ten behoeve van dit, hiervoor, bij eenmalige maatregelen
  Ad hominem Op de mens, op de man af; zonder omwegen; zie ook Argumentum ad hominem
  Adhuc caelum volvitur Nog steeds draait de hemel - er is nog altijd hoop (Erasmus, Adagia, 4,4,8)
  Adhuc sub iudice lis est De zaak is nog onder de rechter, Zie ook: Grammatici certant  (Horatius, De arte poetica 78)
  Adhuc tua messis in herba est Je oogst is nog in de halm - je moet het vel van de beer niet verkopen voor hij geschoten is (Ovidius, Heroides 16,263-264)
  Ad impossibile nemo tenetur Van niemand kan worden verlangd het onmogelijke te doen 
  Ad incitas redactus Tot onbeweeglijkheid gedwongen (bordspelterm), schaakmat gezet (Plautus, Trinummus 537; Poenulus 906)
  Ad infinitum Tot in het oneindige
  Ad interim Voor de tussentijd, waarnemend, tijdelijk plaatsvervangend
  Ad Jesum per Mariam Tot Jezus door Maria, ook: Per Mariam ad Jesum. Belangrijk principe in het werk van de Heilige Louis de Montfort. Tevens motto van heiligdom Heiloo (Runxputte)
  Ad kalendas Graecas Op de Griekse kalendae, op een dag die nooit komt, met sint-juttemis, de kalendae was een dag in de Romeinse kalender, niet de Griekse (Suetonius, De Vita XII Caesareum, Divus Augustus 87,1)
  Ad libitum (ad lib.) Naar believen 
  Ad Limina (Apostolorum) Naar de drempels (van de apostelen), pauselijke wet uit 1587 die diocesane bisschoppen verplicht om op gezette tijden Rome te bezoeken, waar de graven van de apostelen Petrus en Paulus liggen
  Ad litem Met het oog op het te voeren proces, de rechtsgang
  Ad maiorem Dei gloriam (AMDG) Tot meerdere glorie van God, devies van de Jezuïetenorde
  Ad modum Minelli Op de wijze van Minellius - letterlijk vertalend (Johannes Minellius, de in 1683 overleden rector van het Erasmiaans Gymnasium te Rotterdam, maakte letterlijke vertalingen van klassieke auteurs)
  Ad mores natura recurrit damnatos De natuur vervalt steeds in haar slechte gewoonten (Iuvenalis, Satiren 13,239-240)
  Ad nauseam Tot walgens toe
  Adolescens laudandus, ornandus, tollendus De jongeman moet worden geprezen, onderscheiden en... terzijde geschoven, uitspraak van Marcus Tullius Cicero, die dacht Octavianus te kunnen uitspelen tegen Marcus Antonius (Cicero. Epistulae ad Familiares 11.20,1)
  Ad omne opus bonum paratus Tot elk goed werk bereid (motto van de Premonstratenzers)
  Ad patres ire Naar de vaderen gaan - sterven (Rechters, 2,10)
  Ad perpetuam rei memoriam Te(r) eeuwiger nagedachtenis
  Ad praesens ova cras pullis sunt meliora De eieren van vandaag zijn beter dan de kippen van morgen - beter een vogel in de hand dan tien in de lucht (Rabelais, Gargantua 3,42)
  Ad rem Gericht op de zaak die voorligt, ter zake, gevat, pertinent
  Adsum qui feci Hier ben ik, die het gedaan heeft - ik ben de dader (Vergilius, Aeneis 9,427)
  Ad usum Delphini Ten gebruike van de Dauphin - de gekuiste versie (oorspronkelijk de gecensureerde uitgave van latijnse klassieken ten behoeve van le Grand Dauphin, later ironische term voor censuur)
  Ad valvas Aan de deuren, bij de ingang: verwijst naar het mededelingenbord bij de ingang, voor aanvullende informatie
  Adversae res admonent religionum Tegenslagen sporen aan tot godsdienst - nood doet bidden (Livius, Ab urbe condita V,51,8)
  Advocatus Sancti Sepulchri Beschermer van het Heilig Graf, eretitel van Godfried van Bouillon
  Aegide Met geitenhuid - achter het schild - onder de bescherming van 
  Aegrescit medendo Door de behandeling wordt hij zieker (Vergilius, Aeneïs 12,46)
  Aegri somnia Dromen van een zieke -  waanvoorstellingen van een zieke geest (Horatius, Ars poetica 7)
  Aegroto dum anima est, spes est Zolang een zieke nog reageert is er hoop - zolang er leven is, is er hoop (Cicero, Ad Atticum 9,10,3)
  Aequa lance Met de weegschaal in evenwicht - onpartijdig (Plinius de Oudere, Naturalis historia 7,7,5)
  Aequa lege necessitas sortitur insignes et infimos Volgens een door niemand te ontkomen wet treft het noodlot aanzienlijken en onaanzienlijken (Horatius, Oden 3,1,14-15)
  Aequalis aequalem delectat Gelijk houdt van gelijk - soort zoekt soort. Zie: Similibus enim similia gaudent
  Aequalitas non parit bellum Gelijkheid brengt geen ruzie voort (Erasmus, Adagia 4,2,96)
  Aequam memento rebus in arduis servare mentem Denk erom goede moed te houden in moeilijkheden (Horatius, Oden 2,3,1-2)
  Aequo animo Met gelijkmoedige geest - zonder zijn kalmte te verliezen 
  Aequo animo audienda sunt imperitorum convicia Verwijten van onkundigen moet men met gelatenheid aanhoren (Seneca, Brieven aan Lucilius 76,4)
  Aere perennius Duurzamer dan brons (Horatius, Oden 3,30,1)
  Aer mea arena est De lucht is mijn strijdtoneel
  Aes triplex Driedubbel brons - sterk geharnast (Horatius, Oden 1,3,9)
  Aetatis suae --, (Anno) aetatis suae--  Op de [aangeduide] leeftjd
  Aeternam servans sub pectore vulnus Diep in het hart de aanhoudende wonde voedend - met name in de betekenis: vol eeuwige wrok Vergilius, Aeneis 1,36)
  Affirmanti incumbit probatio De bewijslast ligt bij degene die iets beweert - zie: Actori incumbit probatio
  A fortiori Des te sterker - des te meer
  Age quod agis (of: age si quid agis) Doe wat je doet - als je iets doet, doe het dan goed (Plautus, Miles Gloriosus, 215; Persa 659)
  Agere aut pati fortiora Maatregelen nemen of erger ondergaan (Livius, Ab urbe condita, 2,12). Motto dat Hendrik van Brederode vanaf 1565 als protest tegen de Inquisitie gebruikte.
  Agnus Dei Lam Gods, een uitdrukking die verwijst naar Jezus Christus; een gezang, deel uitmakend van het ordinarium van de katholieke mis
  Ago ergo sum Ik handel, dus ik besta
  Alea iacta est / Alea iacta sit De teerling is geworpen / De teerling zij geworpen, Julius Caesar, toen hij de Rubicon overstak. Volgens Plutarchus in het Grieks uitgesproken (Ἀνερρίφθω κύβος - Anerriphto kubos)
  Aliam vitam, alios mores Een ander leven, andere zeden - andere tijden, andere zeden (Terentius, Andria 189)
  Alias Anders genoemd
  Aliena nobis, nostra plus aliis placent Wat van een ander is bevalt ons meer, en het onze bevalt anderen weer meer (Publilius Syrus, Sententiae 28)
  Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra sunt De gebreken van een ander hebben we voor ogen, de onze zijn achter onze rug - de gebreken van een ander houden we in de gaten, de onze merken we niet op (Seneca, De ira 2,28,8)
  Alibi Op een andere plaats
  Alieni appetens, sui profusus Belust op andermans bezit, kwistig met het zijne (Sallustius, De Catilinae coniuratione 5,4)
  Alieni iuris Van het recht van een ander - vallend onder de wet van een andere macht of het gezag van een andere persoon
  Aliis si licet, tibi non licet Al mogen anderen het, dan mag jij het nog niet (Terentius, Heauton Timorumenos 797), zie Quod licet Iovi non licet bovi
  Aliquando et insanire iucundum est Het is soms prettig ook eens gek te doen (Seneca, De tranquillitate animi 17,10)
  Aliquis malo fuit usus in illo Er was bij dat ongeluk nog iets van nut - een geluk bij een ongeluk (Ovidius, Metamorfosen 2,332)
  Alis volat propriis Zij vliegt op eigen vleugels 
  Alitur vitium vivitque tegendo Het kwaad wordt gevoed en blijft bestaan als men het verbergt (Vergilius, Georgica 3,454)
  Aliud est celare, aliud tacere Iets verzwijgen is wat anders dan erover te zwijgen - iets met opzet verborgen houden is wat anders dan er niet over praten (Cicero, De officiis 3,12,52)
  Alium silere quod voles, primus sile Waarover je wilt dat een ander zwijgt, zwijg daarover zelf als eerste (Seneca, Phaedra, 884)
  Alius aliud dicit Een ander zegt iets anders, ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is
  Alma mater De voedende moeder, onder meer aanduiding voor (iemands) universiteit
  Alta alatis patent Hoogten liggen open voor vleugels, de hoogste sferen liggen open voor wie vleugels heeft. Devies, onder meer van het voormalige vliegveld Ypenburg
  Alta mente repostum Diep in het hart bewaard (Vergilius, Aeneis 1,26)
  Altera pars De andere kant, het tweede deel, zoals in audiatur et altera pars (zie aldaar) of inaudita altera parte: zonder tegenpartij te hebben gehoord (is rechtvaardig handelen niet mogelijk), vermeld in Seneca's Medea
  
  Alter ego Een andere ik (Ovidius, Amores 1,7,32)
  Alteri vivas oportet, si vis tibi vivere Je moet voor anderen leven als je voor jezelf wil leven (Seneca, Epistulae Morales ad Lucilium 48,2)
  Alterius non sit, qui suus esse potest Wie op zichzelf kan staan, moet niet van een ander afhankelijk zijn (motto van Paracelsus)
  Alterum alterius auxilio eget Het ene heeft de hulp van het andere nodig (Sallustius, De Catilinae coniuratione 1,7)
  
  Alterutrum, neutrum utrumque Een van beide: geen of allebei
  Altiora Hogere dingen
  Altissima quaeque flumina minimo sono labuntur Juist de diepste rivieren stromen met het minste geluid - stille waters hebben diepe gronden (Curtius, Historiarum Alexandri Magni Macedonis Libri Qui Supersunt 7,4,13)
  Altum silentium Diep stilzwijgen
  Ama et fac quod vis Bemin en doe wat je wilt - Vervorming (meestal in verband met verliefden) van Augustinus' uitspraak Dilige et quod vis fac
  Ama nesciri (et pro nihilo reputari) Hou ervan onbekend te blijven (en als nietswaardig beschouwd te worden) (Thomas a Kempis, De imitatione Christi 1,2,15)
  Amantes amentes Verliefden zijn verdwaasden - klucht (1609) van Gabriel Rollenhagen, titel waarschijnlijk variatie op 'amens amansque
  Amantium irae amoris integratio est De ruzies van verliefden zijn een vernieuwing van hun liefde (Terentius, Andria 555)
  Amare et sapere vix deo conceditur Tegelijk verliefd en wijs zijn is voor een god nauwelijks mogelijk (Publilius Syrus, Sententiae 22)
  
  A mari usque ad mare Van zee tot zee, Psalm 71(72): 8, motto van Canada
  Amat victoria curam De overwinning houdt van zorg - een overwinning eist inzet (Catullus, Carmina 62,16)
  Amens amansque Verdwaasd en verliefd (Plautus, Mercator 82)
  Amici mores noveris, non oderis Het karakter van een vriend moet men kennen, niet haten (Publilius Syrus, Sententiae 58)
  Amicis inimicis promptus Voor vriend en vijand paraat (motto Vliegbasis Leeuwarden)
  Amicitiae immortales esse debent, inimicitiae mortales Vriendschappen moeten onsterfelijk zijn, vijandschappen sterfelijk (Livius, Ab urbe condita 40,46,12)
  Amicitia fortior Sterker door vriendschap
  Amicus certus in re incerta cernitur Een echte vriend wordt in onzekere tijden opgemerkt (Cicero, Laelius de amicitia 17,64)
  Amicus curiae Vriend van de rechtbank
  Amicus optimae vitae possessio Een vriend is het beste bezit in het leven (lijfspreuk van koning Albrecht II)
  Amicus Plato, sed magis amicus veritas Plato is mijn vriend, maar de waarheid is nog meer mijn vriend - ik verkies de waarheid boven Plato (later werd ook de naam Socrates of Aristoteles in plaats van Plato genoemd) (naar Aristoteles, Ethica Nicomachea 1,4,1096a,16)
  Amore, more, ore, re, nascuntur amicitiae Uit liefde, gewoonte, mondeling verkeer, en daden, ontstaan vriendschappen (middeleeuwse spreuk)
  Amor et melle et felle est fecundissimus De liefde is overmatig rijk aan honing en aan gal (Plautus, Cistellaria 69)
  Amor fati Liefde voor het noodlot, lotsaanvaarding
  Amoris vulnus idem sanat, qui facit De wond van de liefde kan slechts door degene geheeld worden die haar maakt (Publilius Syrus, Sententiae)
  Amor non talia curat De liefde bekommert zich niet om dergelijke [kleine] dingen (Vergilius, Bucolica 10,28)
  Amor omnibus idem De liefde is voor allen gelijk (iedereen is onderworpen aan de macht van de liefde) (Vergilius, Georgica 3,244)
  Amor patriae nostra lex Vaderlandsliefde is onze wet
  Amor sceleratus habendi Misdadige hebzucht (Ovidius, Metamorfosen 1,131
  Amor tollit timorem De liefde heft de vrees op - liefde is sterker dan angst (Eerste brief van Johannes 4,18)
  Amor tussisque non celatur Liefde en hoest kan men niet verbergen (Erasmus, Adagia 5,1,63)
  Amor vincit omnia Liefde overwint alles, zie ook Omnia vincit amor
  Ana partes aequales (a.a.) Van elk gelijke delen - geeft in een doktersrecept aan dat er gelijke hoeveelheden van stoffen in het geneesmiddel moeten worden verwerkt
  Anima candida Een blanke ziel - een oprecht, argeloos karakter [over Vergilius] (Horatius, Satiren 1,5,41)
  Anima Christi Ziel van Christus, titel (eerste woorden) van een veertiende-eeuws gebed
  Anima cogitativa Denkende ziel - de ziel, zoals Aristoteles die aan de mensen toeschreef (Aristoteles, Over de ziel)
  Animae dimidium meae [amicus] De helft van mijn ziel - mijn boezemvriend (Horatius, Oden 1,3,8)
  Anima eterna Eeuwige ziel, naam van een internationaal projectorkest, in 1987 opgericht door Jos Van Immerseel
  Animal bipes implume Tweevoetig ongevederd dier - defintie door Plato van de mens (ζῷον δίπουν ἄπτερον - dzoon dipoun apteron)
  Animalium hominumque saluti Tot heil van mens en dier
  Animal laborans Het werkende dier - definitie door Hannah Arendt van de mens
  Anima mundi Wereldziel, volgens Plato de geest die alles in de wereld doordringt (ψυχή κόσμου - psychè kosmou)
  Anima sensitiva Voelende ziel - de ziel zoals Aristoteles die aan de dieren toeschreef (Aristoteles, Over de ziel)
  Anima vegetativa Plantaardige ziel - de ziel, zoals Aristoteles die aan de planten toeschreef (Aristoteles, Over de ziel)
  Animo deliberato Met vastbesloten wil - met voorbedachten rade
  Animo nunc huc nunc fluctuat illuc In zijn hart neigt hij nu eens tot dit, dan weer tot dat (Vergilius, Aeneis 10,680)
  Animum fortuna sequitur Het geluk volgt de moed. Devies van het Regiment Huzaren Prins van Oranje. Vgl. Audentes fortuna iuvat, Fortes fortuna adiuvat, het geluk is met de dapperen 
  Animus hominis semper appetit agere aliquid De geest van een mens verlangt er altijd naar iets te bereiken (Cicero, De finibus bonorum et malorum 5,20)
  Animus in consulendo liber Een geest, vrij om te beraadslagen (motto vergaderzaal NAVO-hoofdkwartier, Brussel) (Sallustius, Catilinae Coniuratio 52,21, Cato de Jongere citerend)
  An nescis, mi fili, quantilla prudentia regitur orbis? Weet je dan niet, mijn zoon, met hoe weinig wijsheid de wereld geregeerd wordt? (Axel Oxenstierna)
  An nescis longas regibus esse manus? Weet je dan niet dat de armen van vorsten lang zijn? (Ovidius, Heroides 16,166)
  (Anno) aetatis suae In het jaar van zijn/haar leven, op de leeftijd van, ook afgekort aetas, aet., A.A.S. of A.S.: betreft het vermelden, op grafstenen en kunstwerken (bijvoorbeeld schilderijen), van de leeftijd van de geportretteerde; in een necrologie voluit: obiit anno... ætatis suæ, om de ouderdom van de overleden persoon aan te geven 
  Anno Domini In het jaar van de Heer, het aantal verstreken jaren sinds de geboorte van Jezus Christus, het begin van de christelijke jaartelling
  Antebellum, ook ante-bellum "voor de oorlog", verwijzend naar (iedere) vooroorlogse periode, in het bijzonder naar de tijd voor de Amerikaanse Burgeroorlog
  Ante coenam (a.c.) Voor de maaltijd - geeft in een doktersrecept aan dat het medicijn voor het eten moet worden ingenomen
  Ante meridiem (A.M.) Voor het middaguur, het tijdvak van 12 uur 's nachts tot 12 uur 's middags, zie ook Post meridiem
  Antiqua virtute et fide Van ouderwetse eer en trouw (Terentius, Adelphoe 3,3,86)
  Antiquus amor cancer est Oude liefde is een kanker - oude liefde roest niet (Petronius, Satyricon 42,7)
  Aperto libro Waar het boek opengeslagen is - à l'improviste
  A posse ad esse non valet consequentia Van het kunnen kan men niet concluderen tot het zijn - uit de mogelijkheid dat iets bestaat kan men niet de gevolgtrekking maken dat het bestaat
  A posteriori Achteraf gedacht, vanuit de ervaring
  Apparent rari nantes in gurgite vasto Hier en daar verschijnen ze zwemmend in de uitgestrekte zee, meestal kort (en ironisch) als Rari nantes (Vergilius, Aeneis 1,118)
  A priori Van tevoren, voorafgaand aan de zintuiglijke waarneming
  Aqua regia Koningswater, triviale naam voor het 3:1-mengsel van geconcentreerd zoutzuur en geconcentreerd salpeterzuur. Zo genoemd omdat goud en ook andere edelmetalen erin oplossen.
  Aqua turbida piscosior est Troebel water is visrijker (dan zuiver water), Peter van Blois. - In troebel water is goed vissen. Vgl. Est captu facilis turbata piscis in unda. Uit de miserie van een ander is meer profijt te trekken, of ook: uit een moeilijke situatie toch nog voordeel trekken.
  Aquila non captat muscas Een arend vangt geen vliegen, belangrijke mensen houden zich niet met beuzelarijen bezig, (Erasmus, Adagia 3,2,65)
  Arare litus Het strand ploegen - zich onnodig druk maken (Ovidius, Tristia 5,4,48)
  Ardeat vita Het leven brande, het leven bruise, zinspreuk van de Amsterdamsche Vrouwelijke Studenten Vereeniging
  Ardet nec consumitur Het brandt, maar wordt niet verteerd, motto van de Abdij van Grimbergen
  Argumentum ad baculum Argument met de knuppel, beroep op de stok, drogreden: er is geen sprake van argumenteren, maar van bedreigen
  Argumentum ad crumenam Beroep op rijkdom, drogreden: de veronderstelling dat iemand gelijk heeft omdat hij rijk is
  Argumentum ad hominem Beroep op de man, drogreden van de persoonlijke aanval: er wordt op de man gespeeld, niet op wat hij zegt
  Argumentum ad lazarum Beroep op armoede, beroep op (de Nieuwtestamentische armoedzaaier) Lazarus, drogreden: de veronderstelling dat iemand gelijk heeft, omdat hij arm is
  Argumentum ad populum Beroep op het volk, beroep op de massa, drogreden: de veronderstelling dat de meerderheid gelijk heeft
  Argumentum ad verecundiam Argument uit eerbied, beroep op autoriteit, de veronderstelling dat iemand gelijk heeft omdat hij als respectabel wordt gezien
  Ars Aemula Naturae De kunst wedijvert met de natuur, naam van een Leidse kunstenaarsvereniging, opgericht in 1694
  Ars amatoria De kunst van de liefde, Minnekunst, (in feite: de kunst van het verleiden), titel van een leerdicht van Ovidius; ook geciteerd als ‘’’Ars Amandi’’’, De kunst van het liefhebben
  Ars gratia artis Kunst uit liefde voor de kunst, motto van filmmaatschappij Metro-Goldwyn-Mayer (MGM)
  Ars longa, vita brevis De kunst (professionele vaardigheid) is lang, het leven kort, uitspraak van de Griek Hippocrates in een Latijnse vertaling door Horatius. Het vak van Hippocrates was de geneeskunst, het duurde langer dan een leven om die te leren.
  
  Ars medica  Geneeskunst
  Ars vivendi De levenskunst, het opgewassen zijn tegen het leven
  Artem non odit nisi ignarus Slechts een onwetende haat de kunst
  Arti et Amicitiae Voor de kunst en de vriendschap; een Amsterdamse vereniging van beeldende kunstenaars en kunstliefhebbers
  Asinus ad lapidem non bis offendit eundem Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen
  Assistens Throno Pontificio Bisschop-assistent bij de pauselijke troon; een eretitel
  Audacia pro muro et scuto opus Durf is onze muur, de daad is ons schild, Cornelis Jol
  Audacter calumniare, semper aliquid haeret Laster maar brutaal, er blijft altijd iets van hangen (Francis Bacon, De dignitate et augmentis scientiarum). Ten onrechte toegeschreven aan Pierre Beaumarchais als Calomniez, calomniez, il en reste toujours quelque chose
  Aude audenda Waag wat gewaagd moet worden, motto van het Belgische 40e smaldeel
  Audemus jura nostra defendere Wij durven onze rechten te verdedigen, motto van Alabama
  Audendum est, fortes adiuvat ipsa Venus Men moet durven, Venus zelf staat de dapperen bij - men moet dapper zijn, het geluk helpt de moedigen Tibullus, Elegieën 1,2,16). Zie ook: Audentes fortuna iuvat
  Audentes Deus ipse iuvat God zelf helpt hen die durven (Ovidius, Metamorfosen 10,586)
  Audentes fortuna iuvat Het lot begunstigt de dapperen - wie niet waagt, die niet wint (Vergilius, Aeneis 10,284). Zie: Fortes fortuna adiuvat
  Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace Hoor, zie en zwijg, als je in vrede wilt leven
  Audi alteram partem Luister naar de andere kant, hoor en wederhoor, ook als:
   Audi et alteram partem: Hoor ook de tegenpartij, gevelopschrift op het voormalige gerechtsgebouw te Alkmaar
   Audiatur et altera pars: Ook de tegenpartij worde gehoord (Seneca, Medea 199)
  Aurea mediocritas De gouden middelmaat, de gulden middenweg
  Aurum potestas est Goud is macht
  Aut Caesar, aut nullus Of de keizer, of niemand
  Aut dosce, aut disce, aut discede Onderwijs, leer of ga weg (inscriptie op St. Paul's School in Londen volgens Samuel Pepys
  Aut nunc, aut numquam Nu of nooit (ook: Nunc aut numquam)
  Aut omnia, aut nihil Alles of niets
  Aut viam inveniam, aut faciam Of ik vind een weg, of ik maak er een
  Ave verum corpus natum de Maria VirgineGegroet waarlijk lichaam (van Christus), geboren uit Maria, de maagd. Aanhef van een hymne uit de veertiende eeuw, ter gelegenheid van het feest van Sacramentsdag.
  Avoca teAmuseer je, veel plezier
  
  B 
  Balnea vina venus corrumpunt corpora nostra, sed vitam faciunt balnea vina venus Baden, wijn en seks vernielen onze lichamen, maar baden, wijn en seks maken het leven
  Barba non fecit filosofum Een baard maakt nog geen filosoof (beter is: Barba non facit philosophum)
  Barba tenus sapientes Tot aan de baard zo wijs, ogenschijnlijk wijs (Erasmus, Adagia)
  Barbarus hic ego sum, quia non intellegor ulli Ik ben hier een vreemdeling omdat ik door niemand begrepen word
  Beati pauperes spiritu Zalig zijn de armen van geest (Mattheüs 5:3; Lucas 6:20)
  Beatus dies luna proximo est Gelukkig is het bijna maandag (motto van 2e peloton A-cie 44e Painfbat)
  Beatus homo qui invenit sapientiam Gelukkig is de mens die wijsheid vindt/gevonden heeft (Spreuken 3:13, motto van Gymnasium Apeldoorn)
  Beatus ille, qui procul hominibus Gelukkig is hij die ver van de mensen woont
  Beatus, qui prodest, quibus potest Hij die iedereen helpt die hij kan helpen, is een gelukkig man
  Bene agere et nil timere Goed doen en niets vrezen (familiespreuk van Albada Jelgersma)
  Bene diagnoscitur, bene curatur Iets dat goed gediagnosticeerd wordt, kan genezen worden
  Benigno numine Met de geest van de Voorzienigheid. Als Benigno Numine motto van William Pitt, tevens van het grootzegel van Pittsburgh
  Bellum ita suscipiatur, ut nihil aliud nisi pax quaesita videatur De oorlog moet zo opgenomen worden, dat niets anders tenzij de vrede schijnt gezocht te worden (Cicero)
  Bis dat, qui cito dat Hij geeft tweemaal, die snel geeft (Erasmus, Adagia)
  Bis repetita manent Wat men tweemaal herhaald heeft, blijft in de herinnering
  Bis repetita non placent Herhalingen vallen niet in goede aarde (Horatius, Ars Poetica 365)
  Bona diagnosis, bona curatio Een goede diagnose is een goed medicijn
  Bonafide Te goeder trouw
  Bona malis paria non sunt  Het geluk is niet opgewassen tegen het ongeluk (Plinius Maior)
  Bona valetudo melior est quam maximae divitiae Goede gezondheid is meer waard dan de grootste rijkdom
  Boni pastoris est tondere pecus, non deglubere Een goede herder scheert zijn schapen, maar trekt hen niet het vel over de oren.
  Bonis nocet qui malis parcit  Wie de slechteriken spaart, benadeelt de goeden (Seneca)
  
  C 
  
  Caelestia cude arma smeed hemelse wapens (Jan Baptist de Smet)	
  Calcanda semel via leti De weg des doods moet eenmaal betreden worden
  Calcat iacentem vulgus Het volk geeft de liggende een trap na
  Calculus Rekensteentje (e.g. in een telraam) (een tak van wiskunde, een verstening in het lichaam)
  Camera obscura Donkere kamer (een optisch instrument, een werk van Hildebrand)
  Candida pax homines, trux decet ira feras Oprechte vrede past mensen goed, zoals woeste woede dieren past (Ovidius)
  Candore notabilis albo Opmerkelijk door haar blanke onschuld
  Canes latrantes non mordent Blaffende honden bijten niet
  Canis timidus vehementius latrat quam mordet Een bange hond blaft heftiger dan hij bijt
  Captatio benevolentiae Het verkrijgen van de welwillendheid (van de toehoorders, bij het begin van een toespraak)
  Caput sapientiae est reverentia Domini De vreeze des Heeren is het begin der wijsheid (Psalm 111:10, motto van meerdere confessionele studentenverenigingen, waaronder de voormalige SSR)
  Carmen perpetuum primaque ab origine mundi ad tempora nostra Een lied voor de eeuwigheid, en van het begin van de wereld tot onze tijd (naar Ovidius' Metamorfosen, boek I, vers 3-4)
  Carpe diem quam minimum credula postero Pluk de dag, zo min mogelijk vertrouwend op de volgende (Horatius)
  Casu quo (c.q.) in welk geval; in dit geval, hier
  Casus belli (onmiddellijke) aanleiding tot oorlog. Een term uit het internationaal recht
  Cave canem Pas op voor de hond (op een mozaïek in Pompeï)
  Caveat Men zij op zijn hoede
  Caveat emptor Laat de koper op zijn hoede zijn
  Caveant consules Laten de consuls oppassen
  Cede maiori Ga opzij voor uw meerdere
  Cedo nulli Ik wijk voor niemand (lijfspreuk van Erasmus, tevens naam van de slakkensoort Conus cedonulli, ook Concedo nulli)
  Ceteris paribus De overige omstandigheden gelijk blijvend
  Ceterum censeo Carthaginem delendam esse Overigens ben ik van mening dat Carthago verwoest moet worden (Cato de Oude)
  Christus Mansionem Benedicat Christus zegene dit huis, huiszegen, veelal als C+M+B bij de voordeur
  Cibi condimentum est fames Honger maakt elke maaltijd gekruid, Honger maakt rauwe bonen zoet
  Cito ignominia fit superbi gloria Voor hoogmoedigen verandert roem snel in schande, Hoogmoed komt voor de val
  Citius, altius, fortius Sneller, hoger, sterker . Dit motto presenteerde de dominicaan Henri Didon (1834-1900) op de vergadering van het Eerste Olympisch Congres in 1894,voorgezeten door baron Pierre de Coubertin (1861-1937), initiatiefnemer
  Civis Romanus sum Ik ben een Romeins burger (verwijzing naar rechten en plichten in het Romeins burgerrecht)
  Civium in moribus rei publicae salus  Het welzijn van de Staat (hangt af van) de moraal der burgers, devies van de Universiteit van Florida
  Codex Alimentarius Het voedselboek, een verzameling standaarden en richtlijnen met betrekking tot voedsel, productie van levensmiddelen en voedselveiligheid, opgesteld, sinds 1962, onder auspiciën van de Verenigde Naties
  Codex Eyckensis Het Maaseyckse boek, een samengesteld evangeliarium uit de 8e eeuw, bewaard te Maaseik, waarschijnlijk vervaardigd in de Abdij van Echternach
  Coitus interruptus Onderbroken geslachtsgemeenschap, "voor het zingen de kerk uit"
  Cogito ergo sum Je pense donc je suis, Ik denk, dus ik ben. (Descartes)
  Communis opinio De gemeenschappelijke mening, de publieke opinie
  Compos mentis Bij zijn volle verstand
  Concedo nulli Ik wijk voor niemand;  zie ook Cedo nulli 
  Concordia civium murus urbium Harmonie onder haar bewoners is de dikste muur van elke stad
  Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur De kleinen groeien door eendracht, de grootsten gaan ten onder door tweedracht
  Concordia res parvae crescunt Door eensgezindheid groeien kleine dingen, Eendracht maakt macht
  Conditio sine qua non Voorwaarde zonder welke (het gevolg) niet (zou zijn ingetreden), noodzakelijke voorwaarde
  Confer Vergelijk (met)
  Confiteor Ik beken, ik belijd
  Coniunctis viribus Met vereende krachten (ook: Viribus unitis)
  Conscia mens recti, famae mendacia ridet Wie zich bewust is van de waarheid, lacht om de leugens van het gerucht
  Consensus Overeenstemming; algemene gelijkheid van opvatting
  Conserva et aedifica Handhaaf en bouw, Behou en bou (wapenspreuk van de conservatieve studentenvereniging KVHV-Antwerpen)
  Consuetudinis vis magna est De macht der gewoonte is groot
  Consuetudo alter alios prohiberea natura est Gewoonte is een tweede natuur
  Contradictio in terminis Tegenspraak in termen, een interne tegenspraak
  Contra vim mortis non est medicamen in hortis Tegen de dood is geen kruid opgewassen
  Contraria contrariis curantur Tegenstanders worden verzorgd/geholpen door tegenstanders
  Corpus Christi Het Lichaam van Christus (benaming voor de Sacramentsdag in de rooms-katholieke kerk, naam van colleges in Oxford en Cambridge en een stad in Texas)
  Corpus delicti Voorwerp van misdaad, het juridisch bewijs van een strafrechtelijk feit
  Corruptio optimi pessima Het allerbeste wordt het allerslechtste als het in zijn tegendeel omslaat, bijvoorbeeld op zedelijk of religieus gebied, te vergelijken met de Engelse uitdrukking The sweetest wine makes the sharpest vinegar
  (Felix ille tamen) corvo quoque rarior albo (Een gelukkig man is) zeldzamer dan een witte raaf (Juvenalis, Satiren VII, 202)
  Creatio ex nihilo Schepping uit het niets
  Credo in unum Deum Ik geloof in één God. Aanhef geloofsbelijdenis
  Credo quia absurdum Ik geloof erin omdat het absurd is (toegeschreven aan Tertullianus)
  Cui bono? Wie heeft er baat bij? (Cicero, richtlijn in de rechtspraak))
  Cuius regio, eius religio Wiens regio, diens religie (principe opgesteld bij de Vrede van Augsburg in 1555)
  Cuiusvis hominis est errare Iedereen maakt fouten (Cicero)
  Cum grano salis Met een korrel zout
  Cum laude Met lof (gebruikt bij diploma's en promoties met uitmuntende resultaten)
  Cum non tum age Zo niet, dan toch
  Cum suis (c.s.) Met de zijnen/haren/hunnen, met aanhang
  Cum tacent, clamant Wanneer ze zwijgen, roepen ze
  Cum tempore (c.t.) Met tijd. Met (enige) tijd (erbij); met een professoraal kwartiertje
  Cura, ut valeas Draag zorg, opdat het je goed zou gaan
  Curriculum vitae (cv) De loop van het leven, Levensloop
  Custodes Septentrionum Bewakers van het Noorden
  
  D 
  
  Dabit deus his quoque finem Een god zal ook hieraan een einde maken (Vergilius, Aeneis 1,119)
  Da mihi factum, dabo tibi ius Geef mij de feiten, ik geef u het recht (rechtsspreuk)
  Debito cum re (detenta) iunctum De schuldvordering is verbonden met de zaak (rechtsspreuk):(Er moet een nauwe band bestaan tussen de zaak en de verzekerde schuldvordering.)
  De facto In feite, in werkelijkheid, tegenhanger van De jure
  De gustibus (et coloribus) non disputandum (est) Over smaken (en kleuren) valt niet te twisten
  De imitatione Christi Over de navolging van Christus, een middeleeuws stichtelijk boek, toegeschreven aan Thomas a Kempis
  De jure Volgens het recht, formeel, tegenhanger van De facto (klassiek is: de iure)
  De minimis non curat praetor (rex, lex) Triviale zaken zijn niet de zorg van de autoriteit (koning, wet)
  De mortuis nil nisi bene (Spreek) over de doden slechts op goede/heuse wijze (toegeschreven aan Chilon; de Nederlandse spreuk Over de doden niets dan goeds zou in het Latijn luiden: De mortuis nil nisi bonum)
  De novo Van/uit het nieuwe, nieuw ontstaan (in de genetica en biochemie)
  De profundis clamavi ad te Domine Uit de diepten heb ik U aangeroepen, Heer (Psalm 130)
  Defectus natalis Geboortedefect (een onwettig kind, historische aanduiding)
  Deleo hostem Ik vernietig de vijand (motto van Groep Geleide Wapens van de Nederlandse Koninklijke Luchtmacht)
  Deliriant isti Romani Ze zijn gek, die Romeinen (René Goscinny in Asterix bij monde van Obelix; beter is: Delirant)
  Deo optimo (et) maximo De beste (en) grootste god
  Deo vindice God zal [ons] verdedigen (motto van de Geconfedereerde Staten van Amerika)
  Deo volente Als God het wil
  Desinit in piscem mulier formosa superne De uitkomst beantwoordt niet aan de verwachtingen (Horatius, Ars Poetica)
  Deus ex machina Een god uit een machine, een verhaallijn, een niet logische, onverwachte ontknoping; als Deus Ex Machina de naam (sinds 1976) van een Belgisch literair tijdschrift en van een computerspel uit 1984; als Deus ex Machina een Italiaanse rockband
  Deus in adjutorium meum intende God, kom mij te hulp. Opening van het kerkelijk morgengebed.
  Deus vult God wil het, Het is Gods wil
  Dicendo discentes discimus Wij die leren, leren door te spreken (naam van de eerste vrouwelijke Amsterdamse studentenvereniging DDD, voorloper van de AVSV)
  Diem perdidi Ik heb de dag verloren (Titus)
  Dies ater Een ongeluksdag
  Dies diem docet De dag leert de dag, Wij zijn nooit klaar met leren
  Dies natalis Geboortedag, in het bijzonder de stichtingsdag van een universiteit of van een studentenvereniging
  Difficile dictu Moeilijk om te zeggen
  Difficile est deponere longum amorem Het is moeilijk een lang gekoesterde liefde op te geven (Catullus)
  Dilige et quod vis fac Bemin [God] en doe wat je wilt - als je God liefhebt kun je niets verkeerds doen (Augustinus, Epistolam Sancti Johannes Tractatus 8,8)
  Discendo Discimus Door te leren, leren wij, Koninklijk 's-Gravenhaags Schaakgenootschap Discendo Discimus, opgericht 1852
  Disciplina Vitae Scipio Orde is de steunstok van het leven; motto van de letterkundige vereniging van het Barlaeus Gymnasium te Amsterdam
  Dico Romanos hostes vincere posse Ik zeg dat de Romeinen hun vijanden kunnen overwinnen óf Ik zeg dat de vijanden de Romeinen kunnen overwinnen (Romanos en hostes kunnen allebei de subjectsaccusativus zijn bij posse)
  Dispar vulgo Afwijkend van de grote massa
  Divide et impera Verdeel en heers
  Do ut des Ik geef opdat U zou geven
  Docendo discimus Door te onderwijzen leren wij
  Dolus an virtus, quis in hoste requirat?  List of dapperheid, wie vraagt daarnaar, waar het een vijand geldt? (Vergilius, Aeneis II 390), Het doel heiligt de middelen
  Dolus bonus een leugentje om bestwil
  Domine dirige nos Heer, leid ons, Heer, geef ons richting (motto van de City of London)
  Domine salvum fac regem Heer, bewaar de koning, gebed na de Tridentijnse zondagsmis (Psalm 20, 10)
  Domine salvam fac reginam Heer, bewaar de koningin
  Dominus illuminatio mea De Heer is mijn licht (Psalm 27(26):1, motto van de Universiteit van Oxford)
  Domus dulcis domus Home sweet home of Oost west, thuis best
  Donec eris felix multos numerabis amicos Zo lang je gelukkig bent, zul je veel vrienden hebben (Ovidius, Tristia I,9,5)
  Draco dormiens nunquam titillandus Kietel nooit een slapende draak (wapenspreuk van Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus in de Harry Potterverhalen)
  Duae tabulae rasae in quibus nihil scriptum est Twee schone leien waarop niets geschreven staat, Twee zielen, geen enkele gedachte (Stan Laurel, leus van de Laurel & Hardy-fancluborganisatie Sons of the Desert)
  Duc in altum  Vaar naar het diepe (water), vrij vertaald: Steek van wal; tekst uit de Vulgaat, (Lc. 5, 4); begin van de Apostolische brief Novo millennio ineunte; devies van de Abdijschool van Zevenkerken te (Brugge); naam van een Voetbalvereniging (RKVV DIA) te Teteringen en ook een scheepsnaam
  Ducunt fate volentem, nolentem trahunt Het lot voert de welwillenden, het sleurt de onwilligen (Seneca)
  Dulce est desipere in loco Het is aangenaam dwaas te doen op bepaalde tijdstippen (Horatius)
  Dulce et decorum est pro patria mori Het is zoet en goed om voor het vaderland te sterven (Horatius, Oden iii.2.13)
  Dulcia non meruit, qui non gustavit amara Hij verdient het zoete niet, die 't bittere niet heeft gesmaakt (Ovidius, Ars Amatoria III, 5, 11)
  Dum anima est, spes est Zolang er leven is, is er hoop (Cicero, Ad Atticum 9,10,3)
  Dum spiro, spero Zo lang ik adem, hoop ik
  Duobus litigantibus, tertius gaudet Als twee mannen bekvechten, is de derde blij
  Dura lex, sed lex De wet is hard, maar het is de wet (rechtsspreuk)
  Dura necessitas Noodzaak is hard
  
  E 
  
  E causa ignota Met onbekende oorzaak, afgekort als e.c.i. In de medische wereld veelgebruikte term om aan te geven dat de arts niet weet waar de klachten door veroorzaakt worden, zoals een diagnose: Rugpijn e.c.i.
  E fructu arbor cognoscitur Aan de vruchten herkent men de boom
  E lingua stulta veniunt incommoda multa Vele ongemakken komen voort uit dwaze taal
  E pluribus unum Uit velen één, Eenheid uit veelheid (devies van de Verenigde Staten)
  Ecce homo Ziehier de persoon in kwestie; Dit is 'm (Johannes 19:5)
  Ecclesia vivit lege Romana De Kerk leeft volgens de Romeinse wetten (het Romeins recht lag aan de basis van het canoniek recht)
  Editio vulgata  Vulgaat, Volkseditie; vertaling door Hiëronymus van de Bijbel in het Latijn
  Elephantum ex musca facere Van een vlieg een olifant maken
  Epistula non erubescit Een brief bloost niet
  Epistulae ex Ponto Brieven uit Pontus, een bundel gedichten van Ovidius, geschreven tijdens zijn (gefingeerde ?) verbanning naar Tomis aan de Zwarte Zee
  Equo ne credite, Teucri Vertrouw dat paard niet, Trojanen (Vergilius, Aeneis, 2, 49, waarschuwing door Laocoön aan zijn stadsgenoten voor het Paard van Troje, zie ook Timeo Danaos et dona ferentes)
  Ergo ego nec amicum habeo, nec inimicum? Dus heb ik noch vrienden, noch vijanden? (Nero)
  Eripiendo victorae prosum Al helpende dien ik de overwinning (regimentsspreuk Regiment Geneeskundige Troepen)
  Errare humanum est. Perseverare diabolicum Zich vergissen is menselijk. Volharden is des duivels (Seneca)
  Erro ergo sum Ik maak fouten, dus ik besta, uitspraak van de Poolse schaakgrootmeester Sawielly Tartakower, variant op de uitspraak Cogito ergo sum van René Descartes
  Errore excepto behoudens vergissing(en)
  Esse est percipi Zijn is waargenomen worden (George Berkeley)
  Essentia nostra in distillato est Onze essentie is in gedistilleerd, Ons diepste wezen ligt in gedistilleerd, zinspreuk van Koninklijke De Kuyper
  Est captu facilis turbata piscis in unda In troebel water wordt makkelijk een vis gevangen - In troebel water is goed vissen. Vgl. Flumen confusum reddit piscantibus usum
  Est modus in rebus, sunt certi denique fines Er is maat in de dingen, er zijn tenslotte zekere grenzen (Horatius, Satiren I, 1, 106)
  Et ab nato mei, et nunc, et ad mortuum mei, bibi, bibo et bibibo Vanaf mijn geboorte, nu, en tot mijn dood, dronk ik, drink ik, en zal ik drinken (M. Soltani en T. Baar in hun Memoriae)
  Et alii (et al.) En anderen
  Et cetera (etc.) En andere zaken, enzovoort
  Evangelii Gaudium De Vreugde van het Evangelie, postsynodale apostolische exhortatie van Paus Franciscus (2013)
  Eventus docebit De afloop zal het leren (Livius)
  Eventus stultorum magister est Ondervinding is de leermeester der dommen, Door schade en schande wordt men wijzer
  Ex aequo Op gelijke voet, gelijkelijk (ook wel ex equo)
  Ex ante Van tevoren, vooraf, tegengestelde van ex post
  
  Ex asse Geheel, volkomen. Ex asse heres, universeel erfgenaam
  Ex asse tuus Geheel de uwe aan het eind van een brief in het Latijn of Nederlands vóór de ondertekening, zie illustratie (Brief van Spinoza aan Leibniz, Den Haag 9 november 1671). Vergelijk totus tuus
  Ex cathedra Vanaf de zetel (gesproken vanaf de kansel)
  Ex falso sequitur quodlibet Uit het ongerijmde volgt wat je maar wilt
  Ex libris (Een exemplaar) uit de boekenverzameling (+ naam eigenaar) (voor in een boek uit een particuliere bibliotheek)
  Ex nihilo nihil fit Uit niets wordt niets (de behoudswet in de filosofie en de exacte wetenschappen)
  Ex nunc Vanuit het heden, Zoals de situatie momenteel is (in de rechtspraak)
  Ex officio (e o.) Vanuit het ambt, Vanwege de functie, ambtshalve
  Ex Oriente Lux Uit het oosten (komt) het licht (waar de zon opkomt, en waar vanuit Europees gezichtspunt de beschaving is begonnen; motto van de Orde van Sint-Cyrillus en Sint-Methodius en naam van een vereniging voor de bestudering van het Oude Nabije Oosten)
  Ex post Na afloop, Achteraf, tegengestelde van ex ante
  Ex post facto Op grond van achteraf vastgestelde feiten (redenering, conclusie, theorie); achteraf, met terugwerkende kracht op een bepaalde handeling toegepast (wetgeving)
  Ex vivo Buiten het levende, buiten het lichaam (in de medische wetenschap)
  Exempla contraria Voorbeeld van het tegenovergestelde, een beleringstechniek via omkering
  Exempla sunt odiosa voorbeelden zijn aanstootgevend; noem, om geen aanstoot te geven, liever geen namen
  Exempli causa Omwille van het voorbeeld, Bijvoorbeeld. Niet te verwarren met id est (i.e.))
  Exempli gratia (e.g.) Bijvoorbeeld  
  Excusatio non petita accusatio manifesta Een excuus waar niet om werd gevraagd, is een duidelijke (zelf)beschuldiging
  Exegi monumentum aere perennius Ik heb een monument opgericht dat het langer houdt dan brons (Horatius, Odes III, 30, 1)
  Exitus acta probat Het doel heiligt de middelen (Ovidius, Heroides II, 85)
  Experientia docet (stultos) Al doende leert men (zelfs de dwazen) (lijfspreuk van het 130e squadron van de Koninklijke Luchtmacht)
  Extra ecclesiam nulla salus Buiten de kerk geen heil (redding of zaligheid)
  Extra muros Buiten de muren (van de stad), tegenhanger van Intra muros
  
  F 
  
  Faber quisque fortunae suae Ieder is de maker van zijn eigen geluk
  Fabricando fit faber Door te smeden wordt men smid.
  Facta, non verba Geen woorden maar daden (het motto van voetbalclub Feyenoord)
  Factum stultus cognosit Na de daad komt de dwaas tot inzicht
  Fallit imago Beeld misleidt, Schijn bedriegt
  Fallitur augurio spes bona saepe suo Een goede verwachting wordt dikwijls teleurgesteld
  Falsa demonstratio Foute uitleg, verkeerde beschrijving
  Falsa fides in me semper est In mij is altijd ontrouw
  Falsa lectio Foute lezing, fout in de interpretatie
  Fama nihil est celerius Niets is sneller dan een gerucht (Livius)
  Fari argentum aurum tacere Spreken is zilver, zwijgen is goud
  Fas est ab hoste doceri Het is goed ook van zijn vijanden te leren
  Fasces Roedenbundel, oud Romeins symbool van gezag, inspiratie van het fascisme
  Fata morgana Gezichtsbedrog (van Morgan le Fay)
  Fatetur facinus is, qui iudicium fugit Hij geeft zijn misdaad toe, die het gerecht ontvlucht, Wie het gerecht ontvlucht, bekent schuld
  Felix qui potuit rerum cognoscere (causas) Gelukkig is hij die de reden van dingen kon herkennen (variatie op Vergilius, Georgica 2, 490)
  Fervet opus IJverig werk gaat voort
  Festina lente Haast je langzaam, Haastige spoed is zelden goed (motto van keizer Augustus)
  Fiat iustitia, ruat caelum Laat rechtvaardigheid geschieden, ook al valt de hemel naar beneden (Ferdinand I)
  Fiat lux Laat er licht zijn, Er zij licht (Genesis 1:3, motto van de UCLA)
  Fide et Literis (Motto van St. Paul's School in Londen)
  Fide, sed cui vide Vertrouw, maar zie toe, wie
  Fidei Defensor Verdediger van het Geloof, eretitel van de Engelse koningen sinds 1521, door de paus toegekend aan Hendrik VIII en later weer ingetrokken
  Fides facit fidem Vertrouwen schept vertrouwen
  Fides servanda est Trouw moet worden onderhouden
  Finis coronat opus De kroon op het werk (Wapen van de Seychellen)
  Floruit (afkorting fl.) Bloeide, had zijn bloeitijd: gebruikt in genealogie, kunstgeschiedenis en geschiedschrijving, wanneer de geboorte- en/of overlijdensgegevens van een persoon onbekend zijn.
  Fluctuat nec mergitur Geschud door de golven, maar zij zal niet zinken (wapenspreuk van Parijs)
  Flumen confusum reddit piscantibus usum Een woelige rivier komt vissers goed van pas - In troebel water is goed vissen. Vgl. Aqua turbida piscosior est
  Fons et origo Bron en oorsprong
  Fons sapientiae verbum Domini Het woord van de Heer is een bron van wijsheid
  Fortes creantur fortibus Sterken brengen sterken voort (wapenspreuk van Gorinchem)
  Fortes adiuvat ipsa Venus Venus zelf staat de dapperen bij - het geluk helpt de moedigen (Tibullus, Elegieën 1,2,16). Zie ook: Audentes fortuna iuvat
  Fortes fortuna adiuvat Het geluk helpt de dapperen (Terentius, Phormio, 203). Zie ook: Audentes fortuna iuvat, Animum fortuna sequitur
  Fortis et Liber Sterk en vrij
  Fortiter in re, suaviter in modo Streng wat de principiële kant van een zaak betreft, soepel in de uitvoering van de regels.  (Claudio Aquaviva, jezuïetengeneraal)
  Fortuna favet fortibus zie: Fortes fortuna adiuvat
  Fortuna non mutat genus Het lot verandert de afkomst niet, De omstandigheden hebben geen invloed op de herkomst (Horatius, Epoden 4)
  (Non est tuum) fortuna quod fecit (Het is niet van jou) wat het geluk/toeval je heeft gebracht (Seneca, Epistula 8)
  Fortuna vitrea est; tum cum splendet, frangitur Het geluk is van glas; als het schittert, breekt het
  Frater, ave atque vale Gegroet broeder, en vaarwel (op het einde van een gedicht van Gaius Valerius Catullus)
  Fraus creditorum Bedrog van de schuldenaar(s) (t.a.v. de schuldeisers) (rechtsspreuk)
  Fraus omnia corrumpit Bedrog breekt alles (recchtsspreuk)
  Fronti nulla fides Het uiterlijk is onbetrouwbaar, Schijn bedriegt (Juvenalis, Satiren II,8)
  Frustra laborat, qui omnibus placere studet Hij doet vergeefse moeite, die tracht allen te behagen
  
  G 
  Gallia est omnis divisa in partes tres Gallië is in zijn geheel verdeeld in drie delen (eerste woorden uit De bello Gallico van Caesar)
  Generatio spontanea Spontane generatie, een vanzelf ontstaan van leven, een (onjuiste) klassieke opvatting (Aristoteles)
  Genius loci De geest van een plaats; de geestelijke atmosfeer, de bepalende kenmerken, de “aura” van een plek
  Gens una sumus Wij zijn allen één volk (motto van de wereldschaakbond FIDE)
  Gladiator in arena consilium capit Een zwaardvechter vormt in het strijdperk zijn plan
  Gloria in excelsis Deo Eer aan God in den hoge. Hymne uit de kerstliturgie, waarin engelen de geboorte aankondigen van Jezus van Nazaret. Zij heffen volgens Lucas het lied aan: Glorie aan God in den hoge, vrede daalt neer op de aarde, hij heeft in mensen welbehagen! Lucas 2:14. De achtste paus Thelesphorus nam deze hymne op bij de aanvang van de nachtmis op Kerstmis.
  Gloria victis Glorie aan de verslagenen
  Graeca sunt, non leguntur Het is Grieks, het wordt niet gelezen
  Graecia capta ferum vicit victorem Het verslagen Griekenland overwon zijn wilde veroveraar (na de Romeinse verovering van Griekenland namen de Romeinen de Griekse cultuur over)
  Grammatici certant (et adhuc sub iudice lis est) De geleerden (taalkundigen) twijfelen (en de zaak is nog onder de rechter) (Horatius, De arte poetica 78)
  Gutta cavat lapidem, non vi sed saepe cadendo De druppel holt de steen uit, niet met geweld, maar door keer op keer te vallen
  
  H 
  Habeas corpus Gij zult het lichaam krijgen (De eerste woorden van een Engelse wet uit 1679 die burgers moest beschermen tegen gerechtelijke willekeur.)
  Habemus papam! We hebben een paus!, in: Annuncio vobis gaudium magnum: Habemus papam! Ik verkondig u met grote vreugde; we hebben een Paus! (afkondiging van af de loggia van de Sint-Pietersbasiliek door de kardinaal-protodiaken dat een nieuwe paus is gekozen)
  Habent sua fata libelli Boekjes hebben hun lotsbestemming - voluit: Pro captu lectoris habent sua fata libelli. Wat er met boeken gebeurt hangt af van het begripsvermogen van de lezer (Terentius Maurus, De litteris, de syllabis, de metris 1286. Grammatici Latini VI,363) 
  Hannibal ante portas / Hannibal ad portas Hannibal voor de poorten, oftewel Er is een zeer groot gevaar nabij (gebruikt door onder anderen Cicero in De finibus IV (9, 22) en Philippica I (5, 11) en door Livius in Ab urbe condita XXIII)
  Hic domus dei est et porta coeli Dit is het huis van God en de poort van de hemel (gevelopschrift op de Hartebrugkerk te Leiden)
  Hic finis fandi Dit was het einde van het gesprek
  Hic locus est ubi mors gaudet succurrere vitae Hier is de plaats waar de dood blij is het leven te helpen (vaak te zien in anatomiezalen)
  Hic Rhodus, hic salta Dit is Rhodos, spring hier (Aisopos, fabel 203)
  Hodie mihi, cras tibi Vandaag voor mij, morgen voor jou. Vandaar: heden ik, morgen gij (dikwijls als spreuk op grafstenen. Naar Jezus Sirach, Ecclesiasticus 38:22)
  Homines dum docent discunt Mensen leren terwijl ze lesgeven (Seneca)
  Homines quod volunt credunt Mensen geloven wat ze willen geloven (Julius Caesar)
  Homo fugit velut umbra De mens is vluchtig als een schaduw
  Homo homini lupus (est) De mens (is voor) de mens een wolf (Terentius of Plautus (Asinaria), bekend geworden door Thomas Hobbes)
  Homo homini penis De mens is voor de (mede)mens een roede, dichtregel van Fritzi Harmsen van Beek
  Homo ludens De spelende mens. Titel van een boek uit 1938 van Johan Huizinga
  Homo politicus De politieke mens. Titel van een boek uit 2016 van Coos Huijsen
  Homo proponit, Deus disponit De mens wikt, God beschikt
  Homo sapiens non urinat in ventum Een wijs man plast niet tegen de wind in (potjeslatijn, spreuk op het fries van het Max Euweplein in Amsterdam)
  Homo sum, humani nihil a me alienum puto Ik ben een mens, niets menselijks is mij vreemd (Terentius, Heauton Timorumenos, 25 (77)). Als citaat gebruikt door Cicero in De Officiis I, 9, 30 en door Seneca in Epistula 95, 53. Alienum (vreemd of buiten-) werd oorspronkelijk gebruikt in de betekenis van irrelevant, aangezien deze zin het antwoord vormde op een opmerking waarbij de spreker werd gemaand om zich met zijn eigen zaken te bemoeien. Nu wordt het vaak gebruikt als oproep om andere culturen te respecteren en meer algemeen om humaan te zijn. Puto (ik beschouw) wordt niet vertaald omdat het geen betekenis heeft buiten de context van de zin binnen het toneelstuk. Nihil wordt ook wel verkort geschreven als nil
  Honestum petimus usque Onafgebroken zoeken wij het eervolle (zinspreuk van het Amsterdamsch Studenten Corps)
  Honores non quaero, fidelis sum Ik zoek geen eerbewijzen, ik ben trouw, wapenspreuk van de Belgische militair arts en verzetsman Albert Guérisse
  Honos praemium virtutis Eer is de loon der deugd (Cicero, De claris oratoribus 81, 281)
  Hora est Het uur is er, Het is tijd, uitgesproken door de pedel na een academische promotie
  Hora finita De tijd is verstreken, uitgesproken op Rijksuniversiteit Groningen, bij voorkeur in plaatselijke tongval, door de pedel na een promotie
  Hora fugit Het uur vlucht, De tijd vliegt (ook Tempus fugit)
  Hora ruit, tempus fluit Het uur snelt heen, de tijd vloeit weg
  Horresco referens Ik huiver als ik er aan denk (Virgilius, Aeneas 2, 204)
  Horror Coeli  Angst voor de hemel; poëziebundel van Willem Frederik Hermans uit 1946
  Horror vacui Afkeer van de leegte, bijvoorbeeld ter verklaring van de werking van een zuigpomp, het ontstane vacuüm wordt opgevuld; ook een begrip in de kunstgeschiedenis
  Hortus botanicus Botanische tuin, plantentuin
  Horum omnium fortissimi sunt Belgae Van al die lieden zijn de Belgen de dappersten (Julius Caesar), eerste geschiedkundige vermelding van de Oude Belgen, een Keltische stam
  Hypotheses non fingo Ik verzin geen hypotheses (Newton, Principia)
  Hostes ad pulverem ferire Sla al uw vijanden tot pulp (Grand Theft Auto)
  
  I 
  I ad Graecum pi Loop naar de Griekse pi, Loop naar de galg (de archaïsche Griekse letter pi zag eruit als een galg)
  Ibidem (Ibid.) Op dezelfde plaats (als in de vorige voetnoot)
  Id est (i.e.) Dat wil zeggen, met andere woorden of soms in dit geval (afhankelijk van context) Niet te verwarren met exempli gratia (e.g.)
  Idem dito precies hetzelfde (beter is: idem ditto)
  Idem velle, idem nolle, id vera amicitia est Hetzelfde willen en hetzelfde niet willen, dat is ware vriendschap (Sallustius)
  Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum Jezus van Nazareth, koning der Joden (opschrift op het kruis)
  Ignis natura renovatur integra Door vuur wordt de gehele natuur vernieuwd (gevelsteen Scheikundegebouw Dreien, Wageningen University)
  Ignorante portum, nullus ventus secundus Als je niet weet naar welke haven je vaart, is geen enkele wind gunstig
  Ignorantia iuris nocet De wet niet kennen schaadt
  Ignorantia legis non excusat De wet niet kennen is geen excuus
  Ignoscito saepe alteri, numquam tibi Vergeef vaak een ander, nooit jezelf
  Ignoti nulla cupido Onbekend maakt onbemind
  Illud quod medium est atque inter utrumque probamus Dit, wat het midden is en tussen elk van beide is, keuren wij goed (Martialis)
  Impetu feroci letterlijk Met felle aanval, de wapenspreuk van het 323e squadron van de Koninklijke Luchtmacht
  Impossibilium nulla obligatio est Niemand kan verplicht worden het onmogelijke te doen (Corpus Iuris Civilis)
  Imprimatur Dat het gedrukt worde (zie ook Nihil obstat)
  In Aeternum Voor eeuwig
  In casu In dit geval
  In cauda venenum Het venijn zit in de staart
  In concordia humilitate Eendrachtig bescheiden
  In Dei nomine feliciter Mogen wij in Gods naam gelukkig voortgaan (motto van Radboud Universiteit Nijmegen)
  In dubio abstine In geval van twijfel onthoude men zich
  In dubio pro libertate  Als er een twijfel is over schuld, mocht de beklaagde vrijgelaten worden (rechtsspreuk)
  In dubio pro reo Bij twijfel, dan voor de beschuldigde (rechtsbeginsel, het voordeel van de twijfel)
  In dulci jubilo In zoete vreugde, eerste regel (en titel) van een 14e-eeuws Duits kerstlied
  In extremis in de laatste ogenblikken, tot het uiterste, op de valreep
  In fide fides Trouw in het geloof, o.m. wapenspreuk van bisschop Franciscus Boermans en van de studentenvereniging KSV St. Franciscus Xaverius
  In flagrante delicto Op heterdaad betrapt
  In hoc signo (vinces), In hoc signo (victor eris) In dit teken zul je overwinnen (overwinnaar zijn) (visioen van Constantijn de Grote over een goddelijk teken voor zijn strijd tegen Maxentius). Vaak afgekort als IHS.
  In lumine tuo videmus lumen In Uw licht zien wij het licht (Psalm 36:10, motto van Theologische Universiteit Kampen, PKN)
  In manu medici (i.m.m.)  (Geef) in handen van de arts, vermelding op recept
  In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum In uw handen, Heer, beveel ik mijn geest. Gebed van Jezus van Nazareth, vlak vóór zijn sterven. Lucas 23:46. Iets dergelijk ook in Psalm 31:5 of 31:6.
  In mari meri miri mori muri necesse est In een zee van bewonderenswaardige wijn moet een muis wel sterven (ezelsbruggetje om Romeinse kinderen de klinkers te leren)
  In manibus vestris victoria est De overwinning ligt in jullie handen
  In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas In het benodigde eenheid, in het betwijfelde vrijheid, in alles liefdadigheid
  In partibus infidelium in de (lands)delen van de ongelovigen, aanduiding bij de naam van de zetel van een RK titulair bisschop
  In odium fidei Uit haat voor het geloof
  In omnibus omnia In alles zit alles vervat
  inscientia
  gebrek aan vaardigheden
  In situ Op zijn plaats
  In statu nascendi In de toestand van geboorte; in wording, in prille toestand
  In solemnibus forma dat esse rei Plechtige vorm (van een zaak) geeft die zaak zijn vorm, contracten moeten aan bepaalde vormvereisten voldoen om niet te riskeren nietig verklaard te worden (rechtspraak)
  In vacuo In de leegte, in vacuüm
  In vino veritas In wijn zit waarheid (Plinius de Oudere)
  In virtute Spiritus Sancti In de kracht van de Heilige Geest. Wapenspreuk van bisschop Antoon Hurkmans van het Bisdom 's-Hertogenbosch
  In vitro In glas, in een reageerbuis
  In vivo In het leven, biologische technieken die in het complete levende lichaam van een organisme plaatsvinden
  In nomine patris, filii et spiritus sancti In de naam van de vader, de zoon en de heilige geest
  Initium est saluti notitia peccati Het begin van je behoud is het bemerken van je fout (Seneca)
  Inquietum est cor nostrum, donec requiescat in Te Onrustig is ons hart, totdat het rust vindt in U (Augustinus)
  Inspice et cautus eris Aanschouw uzelf en u zult op uw hoede zijn (zinspreuk van het Delftsch Studenten Corps)
  Inter alia Tussen andere dingen, Onder andere
  Inter arma caritas Liefdadigheid tussen de wapens (wapenspreuk van het Rode Kruis)
  Inter arma enim silent leges In tijden van oorlog zijn de wetten stil (ook: Inter arma enim silent Musae: In tijden van oorlog zijn de kunsten stil, variërend op Silent enim leges inter arma uit de Oratio Pro Annio Milone IV van Cicero)
  Inter Scaldes Tussen de Schelden (namelijk tussen Oosterschelde en Westerschelde); een restaurant in Kruiningen met Michelinsterren
  Inter utrumque tene Houd [het] tussen beide uitersten, Houd het midden
  Interbellum (van het Latijnse inter (tussen) en bellum (oorlog)) Periode tussen twee oorlogen; met het interbellum wordt meestal verwezen naar de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog
  Interdum lacrimae pondera vocis habent Tranen hebben soms de kracht van woorden
  Intra muros Binnen de muren (van de stad), tegenhanger van Extra muros
  Intuitu personæ met betrekking tot de persoon
  Intus et in cute Van binnen en van buiten, door en door (Persius)
  Intus ut libet, foris ut moris est Denk wat je wil, maar in het openbaar voeg je je naar wat gebruikelijk is. Motto van de filosoof Cesare Cremonini, die weigerde door Galileo's telescoop te kijken
  Io vivat, Io vivat, nostrorum sanitas Hoera, zij leve lang, hoera, zij leve lang, de gezondheid van de onzen. Eerste strofe van een klassiek studentenlied
  Ira furor brevis est Boosheid is een korte woede (Horatius, Epistulae I, 2, 62)
  Is fecit, cui prodest Gedaan door hem die ervan profiteert
  Ita feri ut se mori sentiat Sla hem zo, dat hij voelt dat hij sterft (Caligula)
  Ipsa scientia potestas est Wetenschap (kennis) is macht (Confucius)
  Iure uxoris, jure uxoris Het recht van de echtgenote (klassiek is: iure vxoris of vxoris iure)
  Iuris utriusque doctor Doctor in de beide rechten. Dat is in het wereldlijk en in het kerkelijk recht
  Ius curia novit, Ius novit curia De rechter kent het recht
  Ius sanguinis, jure sanguinis het recht van het bloed (recht op grond van afstamming)
  Ius soli, jus soli, ius loci burgerschap op grond van geboorteplaats
  Iustitia omni auro carior Gerechtigheid is meer waard dan al het goud
  Iustitia omnibus Gerechtigheid voor allen
  Iuvat inconcessa voluptas Verboden genot is zoet
  Iuris prudentia Door de bezigheden van kenners
  
  J 
  Voor de beginletter J: zie bij I (zie ook Klassiek Latijns alfabet)
  
  L 
  Labor omnia vincit Arbeid overwint alles; motto van de Amerikaanse staat Oklahoma; ook als Laborare omnia vincit, Werken overwint alles
  Laedere facile, mederi difficile Kwetsen is gemakkelijk, een wonde genezen is moeilijk
  Lapsus calami Fout van de pen, een schrijffout
  Lapsus linguae Fout van de tong, een spreekfout
  Lapsus memoriae Fout van het geheugen, een vergissing
  Latinitas culinaria Keukenlatijn, potjeslatijn; spottende aanduiding voor gebrekkig latijn
  Latinitas piscatorum Visserslatijn; grootspraak, in het bijzonder met betrekking tot visvangst
  Lauda, Sion, Salvatorem Loof, Sion, uw verlosser. Aanhef hymne van Thomas van Aquino - 1225-1274 - geschreven in 1264 voor het koorgebed - de Lauden - op het feest van Sacramentsdag op initiatief van paus Urbanus IV
  Laudare, benedicere, praedicare God lof toezingen, elkaar tot zegen zijn, het evangelie verkondigen. Spreuk van de Orde der Dominicanen
  Laus plurima Deo Gode zij de hoogste lof; de grootste lof voor God
  Lectori salutem (L.S.) Aan den lezer heil; Lezer gegroet
  Legenda aurea Gouden legenden, een verzameling heiligenlevens en kerkelijke feesten, opgetekend door Jacobus de Voragine (1228-1298)
  Legio patria nostra Het legioen is ons vaderland, motto van het Vreemdelingenlegioen
  Lex barbarorum De wet van de barbaren, gedicht van H. Marsman
  Lex dura, sed lex De wet is hard, maar het is de wet
  Lex naturae Wet van de natuur (regels in de theologie, filosofie en ethiek, ook ius naturale, natuurrecht)
  Libellus de conscribendis epistolis  Een boekje over het schrijven van brieven; geschrift uit 1521 van Desiderius Erasmus
  Liber floridus Bloemrijk boek, Een middeleeuwse encyclopedie in Latijns handschrift, geschreven door Lambert van Sint-Omaars
  Linea recta In rechte lijn; zonder omwegen
  Linquenda tellus, et domus, et placens uxor  Grond, huis en dierbare echtgenote moeten achtergelaten worden (Horatius Odes 2.14, regel 21, voluit regel 21-22: Linquenda tellus, et domus, et placens uxor, neque harum, quas colis, / arborum, te, præter invisas cupressos, ulla brevem dominum sequetur. Vertaling: Je landgoed, huis en dierbare echtgenote zul je moeten achterlaten, en geen boom die je kweekt zal met jou, hun kortstondige baas, meegaan, behalve de akelige cipressen (kerkhofbomen).
  Littera apostolica Apostolische brief; een brief die door een paus is geschreven
  Littera cursiva  Schuinschrift, verzamelnaam voor snel schrijfbaar Gotisch schrift
  Littera hybrida  Verzamelnaam voor een type van Gotisch schrift
  Littera textualis  Tekstletter, verzamelnaam voor een type van Gotisch boekschrift
  Litterae communionis  geschriften van de gemeenschap; internationaal Engelstalig religieus tijdschrift, thans Traces geheten
  Loci communes Gemeenschappelijke plaatsen, algemene grondbeginselen (boek van de Lutherse theoloog Melanchthon)
  Loco citato (l.c.) Te aangehaalder plaatse, op de geciteerde plaats
  Locus delicti Plaats waar de misdaad is gepleegd
  Longa via est De weg is lang
  Luctor et emergo Ik worstel en kom boven, motto van de Nederlandse provincie Zeeland
  Lucratori te salutant Zij die zich gaan verrijken, groeten u (variatie op Morituri te salutant
  Lupos apud oves custodes relinquere De wolven bij de schapen achterlaten als bewakers (Plautus)
  Lupus in fabula De wolf in het verhaal (Terentius)
  Lux et libertas Licht en vrijheid (motto van NRC Handelsblad)
  Lux et veritas Licht en waarheid (wapenspreuk van Yale-universiteit)
  Lux inens nos agit Het licht dat in ons is drijft ons voort (gnostisch gezegde, tevens motto van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus)
  
  M 
  Magna cum laude Met groot lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)
  Maxima cum laude Met de hoogste lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)
  Magna res libertas  De belangrijkste zaak is vrijheid
  Maior e longinquo reverentia Van afstand bezien is alles mooi Cornelius Tacitus, Annales 1.47
  Maior famae sitis est quam virtutis De dorst naar roem is groter dan die naar dapperheid (Juvenalis)
  Mala herba difficulter moriturOnkruid vergaat niet
  Mala sunt vicina bonis  Het kwade is de buur van het goede (Ovidius)
  Maledicus a malefico non distat nisi occasione Een kwaadspreker verschilt niet veel van iemand die kwaad doet tenzij wat betreft de gelegenheid (Quintilianus)
  Malis avibus Onder slechte voortekenen. Letterlijk: met slechte vogels.
  Malo accepto stultus sapit Een dwaas wordt door schade en schande wijs
  Malo mori quam foedari Ik sterf liever, dan ik onteerd word (wapenspreuk op het grafmonument van de familie Van Reede Ginkel, Amerongen, XIXe eeuw)
  Malus bonum ubi se simulat, tum est pessimus Nooit is een slechter mens slechter dan wanneer hij zich als een goed mens voordoet
  Manet alta mente repostum Het blijft diep in het hart bewaard (Vergilius, Aeneis 1,26)
  Manibus pedibusque Met handen en voeten
  Manu militari Gewapenderhand
  Manus manum lavat De ene hand wast de ander
  Mater semper certa estDe moeder is altijd zeker
  Maximae cuique fortunae minime credendum est Ieder grootste geluk moet allerminst geloofd worden (Livius)
  Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa Door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn allergrootste schuld
  Mea vota Mijn wens of mijn stem
  Medicus curat, natura sanat De dokter zorgt voor zijn patiënt, maar de natuur geneest hem
  Melior est vicinus juxta quam frater procul Beter een naaste buur dan een verre broer
  Memento, homo, quia pulvis es et in pulvem reverteris Bedenk, mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren
  Memento mori Gedenk je sterfelijkheid, Gedenk te sterven
  Mendacem memorem esse oportet Een leugenaar moet veel onthouden (Marcus Fabius Quintilianus)
  Mens agitat molem De geest beweegt de massa (motto van Technische Universiteit Eindhoven)
  Mens et manus Verstand en hand (motto van MIT)
  Mens sana in corpore sano Een gezonde geest in een gezond lichaam (Juvenalis Satyra X, 356)
  Mens sana non potest vivere in corpore sicco Een gezonde geest kan niet leven in een droog lichaam (motto van studentenvereniging Icterus Antwerpen)
  Metuite Deum Vreest God
  Mille periculis supersum Duizend gevaren kom ik te boven (motto van Bergen op Zoom)
  Minuentur atrae Carmine curae Door een lied zullen de duistere zorgen kleiner worden gemaakt (Horatius)
  Mirabile dictu Wonderlijk om te zeggen
  Misce stultiam consiliis brevem; dulce est decipere in loco Meng wat schalksheid in je beraadslagingen, af en toe een dwaas zijn is wel zo aangenaam
  Miscemus utile dulci Laten we het nuttige en het aangename verenigen
  Miscere utile dulci Het nuttige met het aangename combineren (Horatius)
  Mobile vulgus Het wispelturige volk, het veranderlijke volk
  Modo praescripto Op de voorgeschreven wijze
  Modus acquirendi Wijze waarop men iets verkrijgt
  Modus operandi Manier van werken, in het bijzonder de specifieke werkwijze van een misdadiger
  Modus procedendi Procesorde. Wijze van (systematische) aanpak
  Modus vivendi Manier van leven, afspraak hoe om te gaan met onderlinge verschillen; ook: Modus Vivendi, titel van een dichtbundel (1950) van Bergman
  Moniti meliora sequamur Laat ons op gewaarschuwde wijze verder handelen
  Morituri te salutant Zij die sterven gaan, groeten u (gladiatoren)
  Moriae encomium, sive Stultitiae laus Lof der zotheid (een werk van Desiderius Erasmus uit 1511)
  Moribus antiquis naar oude gewoonten (lijfspreuk van Justus Lipsius)
  Mors certa, hora incerta De dood is vast, het uur is onvast. (op een zonnewijzer)
  Mors tua, vita mea Jouw dood, mijn leven (om te overleven, moet je op het slagveld doden)
  Motu proprio Uit eigen beweging; een handgeschreven pauselijke brief met de werking van een decreet
  Multa ceciderunt, ut altius surgerent Vele dingen zijn gevallen, om hoger te herrijzen (Seneca)
  Multatuli eigenlijk multa tuli, Ik heb veel (leed) gedragen, pseudoniem van Eduard Douwes Dekker
  Multi sunt vocati, pauci vero electi Velen zijn geroepen, slechts weinig uitverkoren
  Multi multa; nemo omnia novit Veel mensen weten veel, maar niemand weet alles
  Multis parasse divitias non finis miseriarum fuit, sed mutatia Voor velen was verworven rijkdom niet het einde van hun ellende, maar heeft het veranderd (Epicurus)
  Mundus vult decipi, ergo decipiatur De wereld wil bedrogen worden, laat haar dus bedrogen worden (toegeschreven aan Petronius)
  Musis sacrum Gewijd aan de Muzen, concertgebouw te Arnhem, voormalige concertzaal te Baarn en te Schiedam, voormalige vereniging te Leiden
  Mutua Fides Wederzijds vertrouwen, naam van de sociëteit van het Groninger Studenten Corps
  Mutatis mutandis De dingen die veranderd moeten worden, veranderd zijnd, nadat veranderd is wat veranderd moet worden
  
  N 
  Natura abhorret vacuum De natuur verdraagt geen vacuüm
  Natura artis magistra De natuur is de leermeesteres van de kunst (volledige naam dierentuin Artis in Amsterdam)
  Natura naturans De natuur doet wat de natuur moet doen
  Naturam mutare difficile est Het is moeilijk je aard te veranderen (Seneca)
  Navigare necesse est, vivere non est necesse Het is nodig te varen, niet te leven (handelen is soms belangrijker dan om zijn leven bekommerd zijn; dankzij het handelen kan men blijven leven)
  Navita de ventis, de tauris narrat arator De schipper vertelt over de winden, de boer over de stieren
  Ne bis in idem Geen twee keer (vonnissen) over dezelfde zaak (algemeen rechtsbeginsel, ook Non bis in idem)
  Ne praeter modum Niet over de schreef (zinspreuk van de groensenaat van het ASC/AVSV)
  Ne quid nimis Niets te veel, alles met mate
  Nec fasces nec opes sola artis sceptra perennant Noch macht, noch rijkdom, maar slechts het gezag van de wetenschap blijft bestaan (opschrift op Uraniborg, Tycho Brahe)
  Nec Hercules contra plures Zelfs Hercules kan er geen twee tegelijk aan
  Nec impar viribus onus Het gewicht evenaart de inspanning
  Nec jactantia, nec metuZonder woorden, zonder vrees (Regiment Para Commando)
  Nec plus ultra Dat wat door niets wordt overtroffen.
  Nec pluribus impar Ik ben de grootste
  Nec temere, nec timide Noch roekeloos, noch vreesachtig (Luchtmobiele Brigade)
  Nec timide, nec tumide Zonder vrees, zonder overmoed
  Necessitas non habet legem  Nood heeft geen wet; nood breekt wet
  Nemo auditur (propriam turpitudinem allegans) Niemand vindt gehoor (bij de rechter) wanneer hij zich beroept op zijn eigen schandelijk gedrag
  Nemo censetur ignorare legem Niemand wordt geacht de wet niet te kennen, eenieder wordt geacht de wet te kennen
  
  Nemo censetur ignorare legem  Niet kennen van de wet is geen geldig excuus om de wet te overtreden (rechtsspreuk)
  Nemo contra se edere tenetur Niemand wordt geacht tegen zichzelf te bewijzen (verbod of zelf-incriminatie)
  Nemo dat quod non habet Niemand kan geven wat hij niet heeft
  Nemo in amore videt In de liefde ziet niemand, liefde maakt blind (Propertius, Elegieën 2,14,18)
  Nemo iudex in properiā causā  Niemand is rechter in zijn eigen zaak (rechtsspreuk)
  Nemo liberalis nisi liberatus Men kan pas giften doen, als men zelf geen schulden heeft (rechtsspreuk, vrij vertaald)
  Nemo me impune lacessit Niemand zal me ongestraft tergen (wapenspreuk van de Orde van de Distel, van de Engelse koninklijke familie in Schotland en van Schotse regimenten in het Britse leger)
  Nemo sine vitiis nascitur Niemand wordt zonder gebreken geboren (Horatius, Satirae)
  Neque ignorare (medicum) oportet quae sit aegri natura Noch betaamt het (de dokter) het temperament van de zieke man te negeren (Aulus Cornelius Celsus, De Medicina, Proemium)
  Nescis quid vesper vehat Je weet niet wat de avond brengt
  Nescitis quo hora dominum veniet Jullie weten niet op welk uur de heerser zal komen (inscriptie boven de klok van de Dom van Trier)
  Nihil est ab omni parte beatum Niets is in alle opzichten/van alle kanten gelukzalig (Horatius)
  Nihil est incertior vulgo Niets is wispelturiger dan de massa
  Nihil lacrima citius arescit Niets droogt sneller dan een traan
  Nihil sine Labore  Niets zonder arbeid; ook als Nil sine labore (Horatius) of als Sine labore nihil
  Nihil sub sole novum Er is niets nieuws (onder de zon) (Prediker 1:9)
  Nihil obstat Niets staat in de weg, er is geen enkel bezwaar (om dit document te drukken) (zie ook Imprimatur)
  Nil desperandum Wanhoop niet (ook: Nihil desperandum, wanhoop nooit)
  Nil nobis absurdum Niets is ons te dol (Korps Aan- en Afvoertroepen van de Nederlandse Landmacht)
  Nil satis nisi optimum Alleen het beste is goed genoeg (motto van de Engelse voetbalclub Everton FC)
  Nil scire tutissima fides Niets weten is het veiligste geloof/vertrouwen/garantie (Oldenbarnevelt)
  Nil sine labore Niets zonder arbeid (Horatius, motto van scholen en van het Royal Canadian Army Service Corps); ook als Nihil sine labore en als Sine labore nihil
  Nil sine sole Niets zonder zon
  Nil volentibus arduum Niets is onmogelijk voor hen die willen; naam en motto van het 17e-eeuws Amsterdams kunstgenootschap Nil volentibus arduum (NVA)
  Nitimur in vetitum semper cupimusque negata Wij streven altijd naar het verbodene en begeren hetgeen ons ontzegd is (Ovidius, Amores III, 4, 17)
  Nobilitas obligat Adeldom verplicht
  Nolens volens Niet willende willend, tegen wil en dank
  Noli me tangere Raak mij niet aan
  Nomen correctum Verbeterde naam (in de taxonomie)
  Nomen est omen Een naam is een voorteken
  Nomen nescio (NN of N.N.) Ik weet de naam niet (waar een onbekende naam moet staan)
  Nomen nominandum (NN of N.N.) De naam moet nog genoemd worden (variant op Nomen nescio)
  Nomina odiosa sunt Namen zijn hatelijk
  Non fortis, ced tenax Niet sterk, maar taai (familie Van Elzakker)
  Non fui, fui, non sum, non curo Ik was niet, ik was, ik ben niet, het kan mij niet schelen
  Non libet Het bevalt (mij) niet
  Non licet omnibus adire Corinthum Niet iedereen mag Korinthe bereiken (Horatius, Epistulae I, 17, 36)
  Non nobis solum nati sumus We zijn niet alleen voor onszelf geboren (Cicero, De Officiis 1, 22)
  Non olet Het stinkt niet, zie Pecunia non olet
  Non omnia possumus omnes Niet iedereen kan alles doen (Vergilius)
  Non omnis moriar Ik zal niet geheel sterven (Horatius, Odes III, 30 LDR)
  Non plus ultra Tot hier en niet verder (opschrift op de zuilen van Hercules, Jezus)
  Non scholae sed vitae discimus Je leert niet voor school, maar voor het leven (Seneca, die in werkelijkheid het omgekeerde zei: Non vitae sed scholae discimus, De jeugd doet niet zijn best voor de toekomst maar alleen omdat de leraar het van hem vraagt)
  Non sequitur Het volgt er niet uit, het volgt niet uit de premissen
  Non semper arcum tendit Apollo De boog van Apollo kan niet steeds gespannen zijn (Horatius)
  Non si male nunc et olim sic erit Wie zijn doel wil krijgen, ook de middelen (Horatius)
  Non sum qualis eram Ik ben niet (meer) zoals ik geweest ben (Horatius)
  Non ut edam vivo, sed ut vivam edo Ik leef niet om te eten, ik eet om te leven
  Non vi, sed arte  niet door geweld, maar door kunst; niet door geweld, maar door overleg
  Non vi sed disputando Niet met kracht maar door rede(voering)
  Non vincit nisi veritas Niets overwint dan de waarheid (motto van L.V.V.S. Augustinus)
  Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum De kleren maken niet de man, de man maakt de kleren
  Nondum amabam, et amare amabam Ik had nog niet lief, en verlangde ernaar lief te hebben
  Nosce orbis Ken de wereld
  Nosce te ipsum Ken uzelf, ken u zelve (naar Cicero, gebaseerd op de Griekse spreuk γνῶθι σεαυτόν (gnothi seauton), gegrift op de tempel van Apollo in Delphi)
  Nos iungit amicitia Ons verbindt de vriendschap (zinspreuk van Sociëteit NIA van het Amsterdams studentencorps)
  Nota bene Noteer goed, Let op
  Nova et vetera Het nieuwe en het oude
  Novum in Vetere latet, Vetus in Novo patet Het Nieuwe is verborgen in het Oude aanwezig, de ware betekenis van het Oude komt in het Nieuwe aan het licht (Augustinus)
  Nulla dies sine linea Geen dag zonder lijn Spreuk van de Griekse schilder Apelles ca. 375-370 v. Chr. Genoteerd door Plinius de Oudere in zijn encyclopedie Naturalis Historia (77-100).
  Nulla est medicina sine lingua Latina Geen medicijnen zonder Latijn
  Nulla poena sine lege Geen straf zonder wetten
  Nullum crimen, nulla poena, sine praevia lege poenali Er is geen misdaad, (dus) geen straf als er geen voorafgaande (straf)wettelijke bepaling is (legaliteitsbeginsel uit artikel 1 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht)
  Nulla regula sine exceptione Geen regel zonder uitzondering
  Nulla tenaci invia est via Voor de aanhouder is geen weg onbegaanbaar (motto van de Nederlandse autofabrikant Spyker)
  Nulli cedo Ik wijk voor niets (motto van Algemene Infanterie, en in de vorm Cedo Nulli lijfspreuk van Erasmus)
  Nullius in verba Geloof niemand op zijn woord (motto van de Royal Society).
  Nullum humani mihi alienum Niets menselijks is mij vreemd
  Numquam iterum Nooit meer
  Numquam tui obliviscar Ik zal je nooit vergeten
  Nunc aut nunquam Nu of nooit (Korps Commandotroepen)
  Nunc est bibendum Nu is het tijd om te drinken (Horatius, Odes I, 37, 1)
  
  O 
  O crassum ingenium! Suspicor fuisse Batavum Wat een plompe geest! Ik vermoed dat het een Nederlander was (Erasmus)
  O fortunatos nimium sua si bona norint, agricolas O gelukzalige landbouwers, die te weinig begrijpen hoe goed hun leven is (Vergilius, Georgica 2, 458ff.)
  O tempora, o mores! Wat een tijden, wat een zeden! (Cicero)
  Obscuris vera involvens Obscuriteit verbergt waarheid (Vergilius)
  Obscurum per obscurius, ignotum per ignotius het duistere (verklaren) door het duisterdere, het onbekende door het onbekendere (een verklaring geven die meer vragen oproept dan beantwoordt)
  Occasio furem facit De gelegenheid maakt een dief
  Oculi plus vident quam oculus Meerdere ogen zien meer dan slechts een
  Oculi sunt in amore duces De ogen zijn de leiders in de liefde (Propertius)
  Oderint dum metuant Ze mogen me haten, als ze me maar vrezen (Caligula)
  Odi profanum vulgus et arceo Ik haat het onbeschaafde gepeupel en houd het op een afstand (Horatius, Carmina 3.1)
  Odi et amo Ik haat en ik bemin (Catullus)
  Omne animal post coitum triste,e st sive gallus et mulier Elk dier is na de coïtus terneergeslagen, behalve de haan en de vrouw (Galenus)
  Omne ignotum pro magnifico est Al het onbekende wordt als wonderbaar aanzien (Tacitus)
  Omne principium difficile est In alles de eerste zijn is moeilijk
  Omne tulit punctum qui miscuit utile dulci  Hij heeft aller bijval gekregen, die het nuttige met het aangename heeft verenigd (Horatius)
  Omnes eodem cogimur Wij worden allemaal naar één enkel punt samengedreven, iedereen is sterfelijk
  Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, saepe autem omnia, quae valetudini contraria sunt, faciunt Alle mensen willen gezond zijn, maar vaak doen ze alles dat nadelig is voor hun gezondheid
  Omnes viae Romae ducunt Alle wegen leiden naar Rome. Oorspronkelijk: mille viae ducunt homines per saecula Romam - duizend wegen leiden de mensen voor altijd naar Rome (1175, Alanus van Rijsel, Liber parabolarum)
  Omnibus Voor allen
  Omnia mea mecum porto Ik draag al mijn bezittingen bij me
  Omnia mutantur, nihil interit Alles verandert, niets vergaat (Ovidius, Metamorfosen, XV, 165)
  Omnia obliviscar Vergeet alles
  Omnia sponte fluant absit violentia rebus Laat alles vrij lopen (eigenlijk: stromen) zonder zaken geweld aan te doen
  Omnia vincit amor (nos et cedamus amori) Liefde overwint alles (laten wij ons ook overgeven) (Vergilius, Eclogae 10.69)
  Omnium artium medicina nobilissima est Van alle kunsten is de geneeskunde de edelste
  Optant senectam omnes, adepti despuunt Allen worden graag oud, maar zodra ze dat zijn verafschuwen ze het
  Optimum est pati quod emendare non possis Het is beter te verdragen wat je niet terug goed kan maken (Seneca)
  Optimum medicamentum quies est Rust is het beste medicijn'
  Ora et labora Bid en werk (motto van de Benedictijnen)
  Oratio de hominis dignitate “Oratie over de waardigheid van de mens” (geschrift van Giovanni Pico della Mirandola)
  Oratio pro domo pleidooi voor eigen zaak, preek voor eigen parochie, pleidooi van eigen advocaat (zie ook: Pro domo (sua))
  Ordo Fratrum Minorum (OFM) Orde van de Minderbroeders. (Klooster)orde van de Franciscanen
  Ordo Franciscanus Saecularis (OFS) (letterlijk) Orde van de Franciscaanse Seculier. Orde van Franciscaanse Seculieren
  O sacrum convivium O heilig gastmaal, antifoon (of beurtzang) over het geheim van de eucharistie, toegeschreven aan Thomas van Aquino
  
  P 
  Pacta sunt servanda Overeenkomsten moeten worden nagekomen
  Panem et circenses Brood en spelen (Juvenalis, Satire X)
  Pange lingua gloriosi Bezing, mijn tong, het mysterie. Hymne geschreven vóór 1264 door Thomas van Aquino (1225-1274) gezongen bij de processie op Witte Donderdag en op Sacramentsdag. De twee laatste coupletten Tantum ergo worden gebruikt in het Lof. Initiatief van paus Urbanus IV.
  Parcere subiectis, sed debellare superbos Spaar de onderworpenen, maar vernietig hen die zich hardnekkig blijven verzetten (Vergilius, Aeneis 6.853, stelregel van de Romeinse politiek)
  Pars pro toto Een deel in plaats van het geheel
  Pari passu met gelijke pas; op gelijke voet, van gelijke rang, proportioneel. In de effectenhandel: zonder preferentie
  Pars sanitatis velle sanari fuit Deel van het genezen is het genezen willen worden (Seneca)
  Parvus numero, magnus merito Gering in aantal, groot in daden (motto van Koninklijke Luchtmacht)
  Parvi sed magni Klein maar Dapper (motto van 1e Regiment Carabiniers Prins Boudewijn)
  Pater noster Onze vader (naam en begin eerste regel van het betreffende christelijke gebed; een rozenkrans; een liftsysteem)
  Patris corde Met een vaderhart. Aanhef (en naam) van een Apostolische brief van paus Franciscus van 8 december 2020
  Pauperis est numerare pecus Het is des armen (de arme eigen) zijn vee te tellen (Ovidius)
  Pax Christi De vrede van Christus, zegenwens; de naam van een internationale katholieke vredesbeweging
  Pax intrantibus Vrede zij de binnentredenden (boven de entree van een huis)
  Pax melior est quam iustissimum bellum Vrede is beter dan de rechtvaardigste oorlog
  Pax quaeritur bello Vrede wordt verkregen door oorlog
  Pax Romana Romeinse vrede, langdurige politieke stabiliteit; zie ook: Pax Americana, Pax Britannica, Pax Ottomana, Pax Neerlandica
  Pecunia non olet Geld stinkt niet (toegeschreven aan keizer Vespasianus)
  Per aspera ad astra Langs moeilijkheden naar de sterren (motto van de NASA en de stad Gouda, ook Ad astra per aspera)
  Perfer et obdura, dolor hic tibi proderit olim Verdraag en volhard, eens zal dit leed je tot voordeel strekken
  Periculum in mora Er is risico in uitstel (Livius, Ab urbe condita, 38.25.13)
  Pericula non timeo Ik vrees het gevaar niet; ik ga het gevaar niet uit de weg (wapenspreuk van Belgische ontmijningsdienst DOVO)
  Perpetuum mobile Voortdurend bewegend, een denkbeeldig apparaat dat eenmaal in beweging uit zichzelf blijft bewegen
  Persona non grata Ongewenst persoon
  Philosophiae Naturalis Principia Mathematica De wiskundige beginselen van de natuurfilosofie. Een werk van Isaac Newton, kortweg ook de Principia genoemd
  Pia fraus Vrome leugen, leugentje om bestwil
  Pie Iesu, domine, dona eis requiem Heilige Heer Jezus, geef hun zielerust
  Pigmaei gigantum humeris impositi plus quam ipsi gigantes vident Dwergen, staande op de schouders van reuzen, zien verder dan die reuzen (Isaac Newton, naar de 12e-eeuwse filosoof Bernard van Chartres)
  Pluralis majestatis Meervoud van verhevenheid, koninklijk meervoud
  Placet Hic Requiescere Musis Hier behaagt het de Muzen te vertoeven (Het sociëteits-gebouw van het Utrechts Studenten Corps)
  Pluralitas non est ponenda sine necessitate Men moet (aan een formule) geen dingen toevoegen zonder noodzaak
  Poena potest demi, culpa perennis erit De straf kan verminderd worden, de schuld zal eeuwig zijn (Ovidius)
  Poeta nascitur, orator fit Een dichter wordt geboren, een redenaar gemaakt
  Pontifex maximus Hogepriester / opperpriester, een Romeinse titel
  Post aut propter? Erna? Of erdoor veroorzaakt?
  Post hoc ergo propter hoc Daarna, dus daardoor, een drogreden
  Post mortem  Na de dood
  Postscriptum (PS) Naschrift
  Poscimur Wij worden opgeëist, wij zijn niet vrij in ons doen en laten
  Post meridiem (P.M.) Na het middaguur, de tijd van 12 uur 's middags tot 12 uur 's nachts, tegenhanger van Ante meridiem
  Potior est, qui prior est Wie het eerst komt, wie het eerst maalt
  Potius sero quam numquam Liever laat dan nooit (Livius)
  Praeparatus Esto Wees voorbereid, embleem-spreuk van de Dienst Speciale Interventies der Nederlandse politie
  Praepositus generalis generaal-overste (algemeen overste der Jezuïetenorde)
  Praesens absens (Lichamelijk) aanwezig, (geestelijk) afwezig
  Praesidium atque decus quae sunt et gaudia vitae - Formant hic animos Graeca Latina rudes Om eens tot steun, sieraad en bron van vreugde in het leven te zijn, vormen Grieks en Latijn hier de nog ongepolijste geest (opschrift boven de poort van de Latijnse School in Gouda)
  Praesidium libertatis Bolwerk der vrijheid, devies van de Universiteit Leiden
  Prima facie Op het eerste gezicht
  Primum non nocere Het belangrijkste is om niet te schaden (uit de Eed van Hippocrates, die beginnende artsen moeten afleggen)
  Primus inter pares De eerste onder zijn gelijken
  Primus perpetuus Steeds de eerste (van de klas)
  Principiae Beginselen. Zie:Philosophiae Naturalis Principia Mathematica
  Pro bono (publico) Ten goede (van het publiek), voor de publieke zaak
  Pro Deo Voor God, onbezoldigd
  Pro domo (sua) Voor zijn eigen huis, voor zichzelf. Naar een toespraak van Cicero voor de pontifices, 57 v. Chr., waarin hij poogde bezit terug te krijgen dat Clodius hem had ontnomen
  Pro Ecclesia et Pontifice Voor Kerk en Paus (een pauselijke onderscheiding voor bewezen diensten)
  Pro forma voor de vorm (zie ook: pro-formazitting)
  Pro Juventute Voor de jeugd, naam van voormalige vereniging ter bestrijding van jeugdcriminaliteit, thans van de Stichting Steunfonds Pro Juventute Nederland
  Pro Patria Voor het vaderland, Koninklijke Leidsche Studenten Vereeniging tot Vrijwillige Oefening in den Wapenhandel Pro Patria, opgericht 1866, studentenweerbaarheid te Leiden
  Pro Patria Crescunt Groeien voor het vaderland (zinspreuk van de Voorbereidende Divisie tot de Koninklijke Militaire School)
  Pro Patria Semper Altijd voor het vaderland, wapenspreuk van Hubert Pierlot
  Procul dubio Buiten twijfel, zonder enige twijfel
  Procul o, procul este profani Blijft op grote afstand, jullie niet-ingewijden
  Promissum cadit in debitum Het beloofde komt terecht bij het verschuldigde, belofte maakt schuld
  Proximus sum egomet mihi Ik ben mijzelf het naast; confer (vergelijk) Quisque sibi proximus: Ieder is zichzelf het naast
  Pugnans in tenebris Strijdend in de duisternis (nacht) (wapenspreuk van het 500e Squadron KLu, thans 620 sqd)
  Pulchri Studio Uit ijver voor het schone. Een schilderkundig genootschap in Den Haag
  Pulchrum est digito monstrari et dicier, hic est Het is mooi met de vinger nagewezen te worden en te horen zeggen: hij is het, het is leuk om bekend te zijn (dicier = archaïsme voor dici)
  Pulvis et umbra sumus Wij zijn slechts stof en schaduw (Horatius, Carmina, boek IV, 7, 16).
  Pus bonum et laudabile Goede en prijzenswaardige etter
  
  Q 
  Quadragesimo Anno In het veertigste jaar, “Veertig jaar later”, een encycliek van Paus Pius XI (1931)
  Quae caret ora cruore nostro Welke kust kent ons bloed niet?, Horatius
  Quae nocent, docent Wat schaadt, onderwijst
  Qualis artifex pereo! Als wat een groot kunstenaar ga ik ten onder!, Nero
  Qualitate qua Ambtshalve, uit hoofde van zijn ambt
  Qua Patet Orbis Zo wijd de wereld strekt, devies van het Korps Mariniers
  Quando peritura nemo scit Wanneer ze zal vergaan weet niemand
  Quanti canicula ille in fenestra How much is that doggy in the window, wapenspreuk van de fictieve stad Ankh-Meurbork van de Engelse schrijver Terry Pratchett
  Qui beneficium dedit, taceat; narret, qui accepit Hij, die een weldaad heeft gegeven, moet zwijgen; hij die het ontvangen heeft, moet spreken. (Seneca)
  Qui bono? Wie profiteert?, foutieve variant van Cui bono?, Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino
  Qui(s) custodiet ipsos custodes Wie houdt toezicht op de toezichthouders, Wie bewaakt de bewakers, Juvenalis, Satiren
  Qui cantat, bis orat Wie zingt, bidt dubbel (Augustinus)
  Qui habet aures audiendi audiat Wie oren heeft om te horen moet horen (Openbaring 2:7 e.v.)
  Qui rogat, non errat Wie vraagt, dwaalt niet
  Qui scribit, bis legit Wie schrijft, leest twee keer
  Qui tacet, consentire videtur Wie zwijgt, lijkt het ermee eens te zijn, Wie zwijgt, stemt toe, Paus Bonifatius VIII
  Qui vult dare parva non debet magna rogare Hij die wenst weinig te geven, zou niet veel moeten vragen
  Quicumque vult Al wie wil. Aanhef van de Geloofsbelijdenis van Athanasius
  Quid pro quo Voor wat hoort wat
  Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem Wat je ook doet, doe het verstandig en denk na over het einde
  Quidquid discis, tibi discis Alles wat je leert, leer je voor jezelf
  Quidquid latine dictum sit, altum videtur Wat in het Latijn gezegd wordt, klinkt diepgaand
  Quidvis egestas imperat Schaarste eist al wat je wilt, Plautus
  Quiescat plebs Moge het volk kalm zijn
  Quieta non movere Wat in rust is, niet verstoren, Geen slapende honden wakker maken
  Quirites! Burgers!, tekst van 'de kortste toespraak ooit', Julius Caesar in 47 v.Chr. voor het Xe legioen
  Quisque sibi proximus Ieder is zichzelf het naast; confer (vergelijk) Proximus sum egomet mihi, Ik ben mijzelf het naast
  
  Quo vadis? Waar gaat gij heen?
  Quod erat demonstrandum (Q.E.D.) Hetgeen moest worden aangetoond
  Quod licet Iovi non licet bovi Wat Jupiter mag, mag een rund nog niet. Wat de baas mag doen, mag de ondergeschikte nog niet.
  Quod me non necat me certe confirmat Wat mij niet doodt, maakt me zeker sterker
  Quod medicina aliis, aliis est acre venenum Het medicijn van de een is het vergif van de ander
  Quod nocet, saepe docet. Wat pijn doet, leert vaak.
  Quod non Hetgeen niet het geval is
  Quod non est in actis non est in mundo Wat niet schriftelijk is vastgelegd, bestaat niet
  Quod scripsi, scripsi Wat ik geschreven heb, heb ik geschreven, Johannes 19:22
  Quod sis, esse velis nihilque malis Je moet willen zijn wie je bent en niets liever willen, Martialis, Epigrammen
  Quos vult perdere Iuppiter dementat prius Degenen die Jupiter in het verderf wil storten, ontneemt hij eerst hun zinnen
  Quot capita, tot sententiae Zoveel hoofden, zoveel meningen
  Quot homines, tot sententiae Zo veel mensen, zo veel meningen (Cicero)
  Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? Hoelang nog, Catilina, zul je ons geduld op de proef stellen?, openingszin van Cicero's aanklacht tegen Catilina
  
  R 
  Radix malorum est cupiditas Hebzucht is de wortel van alle kwaad (thema van The Pardoner's Tale uit The Canterbury Tales, ontleend aan 1 Timoteüs 6:10)
  Rara avis Een zeldzame vogel (zie ook corvo quoque rarior albo)
  Rara est fides Trouw is zeldzaam
  Rari nantes Zeldzame zwemmers - verkorte weergave van Apparent rari nantes in gurgite vasto (Vergilius, Aeneis 1,118)
  Ratio fatum vincere nulla potest Geen enkele berekening kan het lot overwinnen (Ovidius)
  Rector magnificus Luisterrijke bestuurder; titel van de hoogleraar-directeur van een universiteit, voorheen de voorzitter van een academische senaat (college van hoogleraren)
  Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari Geef de Keizer wat des Keizers is (Mattheüs 22:21)
  Regina coeli ‘’Koningin des hemels”, Maria-antifoon in de katholieke kerk, ook een voormalig meisjespensionaat, thans taleninstituut te Vught.
  Regina regit colorem De dame voert de kleur (van het veld), een regel in het schaakspel
  Remedia amoris Middelen tegen de liefde, titel van een ironisch leerdicht van Ovidius
  Repetitio est mater studiorum Repetitie (herhaling) is de moeder van studie (studeren)
  Requiescat in pace (R.I.P.) Hij/zij ruste in vrede
  Rerum cognoscere causas De oorzaken der dingen doorzien (motto van LSE, naar Vergilius, zie Felix qui potuit rerum cognoscere (causas))
  Rerum novarum “Over nieuwe dingen, “Van een omwenteling”, een encycliek van Paus Leo XIII (1891)
  Res ad triarios rediit De zaak is teruggekomen tot de triarii, wanneer er sprake is van een crisissituatie, oorspronkelijk gebruikt voor een gevecht dat zich verkeerd ontwikkelt
  Res, non verba Daden, geen woorden, Geen woorden maar daden
  Rete non tenditur milvio Het net wordt niet uitgebreid tot de vlieger
  Reteneo hostes pacis abs te Llnge Wij houden de vijand van de vrede verre
  Retrorsum causa et effectus Omkering van oorzaak en gevolg, een onjuiste redenering door het verwisselen van oorzaak en gevolg
  Ridentem dicere verum quid vetat? Wat is er op tegen al lachend de waarheid te zeggen? (Horatius, Satiren I, 1, v. 24-25)
  Rideo ergo sum Ik lach, dus ik besta (aansporing tot optimisme)
  Rigor mortis lijkstijfheid (verstijving van spieren na intrede van de dood, begint binnen 2-6 uur na overlijden)
  Risus abundat in ore stultorum De gek lacht om alles
  Rogo vos, quis potest sine offula vivere? Ik vraag jullie, wie kan zonder worstjes leven? (Claudius)
  Roma locuta, causa finita Rome heeft gesproken, de zaak is beëindigd (Sint Augustinus), een zaak is afgelopen en valt niet meer te betwisten
  Romani ite domum "Romeinen ga naar huis" uit Monty Python's Life of Brian. Brian wordt door een centurion betrapt op het bekladden van het paleis van de Romeinse prefect Pontius Pilatus. Hij had op de paleismuur de grammaticaal incorrecte tekst Romanes eunt domus geschreven. De centurion corrigeert hem hardhandig, daarna dwingt hij Brian om voor straf 100 keer de correcte vertaling Romani ite domum op te schrijven.
  Rustica progenies semper villana fuit Het kroost van de boeren is altijd boer geweest
  
  S 
  Sacris solemniis Verenigd rond dit feest. Hymne (1264) van Thomas van Aquino (1225-1274) voor het koorgebed van Sacramentsdag. Initiatief van paus Urbanus IV. Het zesde couplet 'Panis angelicus' (het brood van de engelen) is wereldbekend geworden door de compositie van César Franck in 1872 voor tenor, orgel, harp en cello.
  Saepe morborum gravium exitus incerti sunt Vaak is de afloop van ernstige ziekten onzeker
  Saevis tranquillus in undis Rustig te midden van woeste golven (lijfspreuk van Willem van Oranje)
  Salus aegroti suprema lex Het welzijn van de patiënt is de belangrijkste wet
  Salus patriae suprema lex Het welzijn van het vaderland is de hoogste wet: een spreuk aan de hand waarvan het gebruik van buitengewone machtenwetten in België tijdens (en na) de Tweede Wereldoorlog werd gerechtvaardigd.
  Salus populi suprema lex esto Het welzijn van het volk zal de hoogste wet zijn (motto van Missouri).
  Salvator Mundi Verlosser van de wereld, naam van een schilderij door Leonardo da Vinci met afbeelding van Jezus
  Salvo errore et omissione Behoudens fouten en weglatingen (soms afgekort tot s.e. & o.)
  Sanis libris, vita lacuna Zonder boeken is het leven ledig
  Sapere aude Durf te weten (motto van de filosoof Immanuel Kant, maar reeds van Romeinse oorsprong)
  Sator Arepo tenet opera rotas De zaaier Arepo houdt de wielen bezig (betekenisloze spreuk, aangetroffen in magische vierkanten)
  Saxa loquuntur de stenen spreken (motto in de archeologie)
  Scientia sol mentis est Kennis is het licht van de geest
  Scientia vincere tenebras Door wetenschap de duisternis overwinnen (spreuk van de Vrije Universiteit Brussel)
  Sed quis custodiet ipsos custodes? Maar wie bewaakt de bewakers? (Juvenalis)
  Semper aliquid haeret Er blijft altij iets hangen [van laster]. Voluit als Audacter calumniare, semper aliquid haeret (laster maar brutaal, er blijft altijd iets hangen) (Francis Bacon, De dignitate et augmentis scientiarum)
  Semper crescendo Altijd hoger, Steeds toenemend in toonsterkte
  Semper idem Altijd hetzelfde (wapenspreuk van conservatieve Italiaanse curiekardinaal Alfredo Ottaviani)
  Semper excelsius Altijd beter (wapenspreuk van K.A.V. Lovania Leuven)
  Semper fidelis Altijd trouw (ook wel afgekort als Semper Fi, wapenspreuk van het United States Marine Corps)
  
  Semper paratus pro justitia Altijd paraat voor gerechtigheid (embleemspreuk van de Unit Interventie Mariniers van Nederland)
  Semper primus Altijd de eerste (wapenspreuk van de 1st Infantry Regiment, VS)
  Senatus populusque Romanus (S.P.Q.R.) De senaat en het volk van Rome
  Servatis a periculum Bewaar ons voor het kwade
  Si decem habeas linguas, mutum esse addecet Zelfs al zou je tien tongen hebben, dan moet je ze toch stilhouden
  Si monumentum requiris, circumspice Als je zijn monument wilt zien, kijk om je heen (op het graf van Christopher Wren in St Paul's Cathedral)
  Si parva licet componere magnis Als het toegestaan is kleine dingen met grote dingen te vergelijken
  Si quaeris peninsulam amoenam circumspice Als je een lieflijk schiereiland zoekt, kijk dan om je heen (motto van Michigan)
  Si tacuisses, philosophus mansisses Als je had gezwegen, was je een filosoof gebleven
  Si vis amari, ama Als je bemind wilt worden, bemin (dan)
  Si vis pacem, para bellum Als je vrede wilt, bereid je voor op oorlog (door Vegetius in Epitoma rei militaris verwoord als Qui desiderat pacem, bellum praeparat)
  Si vis pacem, para iustitiam Als je vrede wilt, bereid gerechtigheid voor
  Si vis vivam Als jij wilt, zal ik leven
  Sic Precies zo (de tekst is precies geciteerd zoals hij er stond, inclusief de taalfout)
  Sic iubeo, sic volo, et sit pro ratione voluntas mea Zo beveel ik, zo wens ik het en laat mijn wil u tot reden zijn
  Sic semper tyrannis Zo vergaat het iedere tiran (toegeschreven aan Brutus bij de moord op Caesar, geroepen door John Wilkes Booth na de moord op Abraham Lincoln, motto van Virginia)
  Sic transit gloria mundi Alzo vergaat 's werelds schoonheid (gezegd tot de pausen na hun verkiezing)
  Sic gorgiamus allos subjectatos nunc We gladly feast on those who subdue us, Wij houden een feestmaal op hen die ons onderdrukken (motto van The Addams Family)
  Sidera somnum suadent De sterren raden ons de slaap aan
  Signum perfectionis Teken van perfectie
  Silent enim leges inter arma zie Inter arma enim silent leges
  Similibus enim similia gaudent Gelijken scheppen genoegen in gelijken - soort zoekt soort (Macrobius, Saturnalia, 7,7,12); soms ook als : Aequalis aequalem delectat
  Similia similibus dissolventur Gelijke zaken worden opgelost in gelijke zaken (spreuk van Griekse natuurfilosofen en alchemisten)
  Sine anno (s.a.) Zonder jaar (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine dato, of: sine die
  Sine dato (s.d.) Zonder datum (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine die, of: sine anno
  Sine die (s.d.) Zonder dag (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine dato, of: sine anno
  Sine editore (s.e.) Zonder uitgever(in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de uitgever is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine nomine
  Sine ira et studio Zonder haat of liefde, Zonder wrok of sympathie (Tacitus), zonder vooringenomenheid voor of tegen
  Sine labore nihil Zonder werk (krijgt men) niets (Horatius); ook als Nil (of nihil) sine labore ; naam van een woning te Leiden
  Sine labore non erit panis in ore Zonder arbeid zal er geen brood in de mond zijn
  Sine loco (s.l.) Zonder plaats (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de plaats van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld)
  Sine nobilitate (s.nob.) zonder adel, niet van adel, zie ook Snob (persoon)
  Sine nomine (s.n.) Zonder naam (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de uitgever is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine editore
  Sine sole sileo Zonder de zon ben ik stil (spreuk op zonnewijzers)
  Sit tibi terra levis Moge de aarde zachtjes op je drukken (Romeinse grafspreuk)
  Sol iustitiae illustra nos Zonne der gerechtigheid verlicht ons; motto van Universiteit van Utrecht; vergelijk Maleachi 4:2 of 3:19)
  Sol lucet omnibus De zon schijnt voor iedereen
  Sola fide Alleen door geloof
  Sola gratia Alleen door genade, een van de vijf sola's tijdens de protestante Reformatie
  Sola scriptura Alleen door de Bijbel (christendom)
  Sola victoria satiat Alleen de overwinning schenkt voldoening (tatoeage van voetballer Steven Defour)
  Soli Deo gloria Alleen aan God de eer, de laatste van de vijf sola's; ondertekening van Bach
  Species decipit Schijn bedriegt
  Spes bona Goede hoop
  Spes Salutis Hoop op heil; scheepsnaam van de Urker kotter UK171 en, sinds 1986, naam van de veerpont tussen Beusichem en Wijk bij Duurstede
  Spiritus intus alit De geest voedt zich van binnenuit (Vergilius, Aeneis VI, 726)
  Stante pede Op staande voet, onmiddellijk
  Stare decisis (et non quieta movere) Bij de onderhavige zaak blijven (en het onverstoorde niet verstoren) (in de rechtspraak)
  Status quo De bestaande toestand
  Status quo ante bellum De situatie van voor de oorlog; term uit de diplomatie
  Studium generale Algemene studie; collegereeks voor algemene vorming
  Stultorum infinitus numerus est Het aantal dwazen is oneindig (Prediker 1:15 in de oude Vulgaat, Carrasco in Don Quichot II-3)
  Stultus non seccurritur De dwazen worden niet geholpen
  Stupor mundi De verbazing van de wereld (titel van Frederik II)
  Stultitiae laus Lof der zotheid, voluit: '’Moriae encomium, sive Stultitiae laus’’, een werk van Desiderius Erasmus uit 1511
  Stultus stulte loquitur Een dwaas spreekt op dwaze wijze
  Suamet ipse fraude captus In zijn eigen list gevangen (Livius, Ab Urbe Condita, 27.28.13)
  Sub iudice Onder de rechter, nog in behandeling bij een rechterlijke instantie - volledig citaat: "Grammatici certant et adhuc sub iudice lis est" (Horatius, De arte poetica 78)
  Sub rosa Onder de roos (volgens Dan Browns De Da Vinci code gebruikt door de Tempeliers)
  Sui generis Aangepast aan de omstandigheden, met een typisch eigen aard
  Summa cum laude Met de hoogste lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)
  Summum ius summa iniuria Het recht tot op de spits drijven is het onrecht tot op de spits drijven (Cicero, De Officiis I, 10, 33)
  Summum nec metuas diem nec optes Je moet de laatste dag niet vrezen noch wensen (Marcus Valerius Martialis)
  Sum quod eris Ik ben wat jij zult zijn (tekst op grafstenen)
  Sunt pueri pueri, pueri puerilia tractant Kinderen zijn kinderen, kinderen gedragen zich als kinderen
  Sunt quidem homines non re sed nomine Zij zijn ongetwijfeld mensen niet in werkelijkheid maar door de naam (Cicero)
  Sutor ne ultra crepidam Schoenmaker, niet boven het sandaal, Schoenmaker, blijf bij je leest (Plinius de Oudere, Naturalis Historia XXXV, 36, 85-86)
  Suo jure In zijn/haar eigen recht
  Suum cuique Ieder het zijne (ieder krijgt wat hem toekomt). Motto van de Pruisische Orde van de Zwarte Adelaar.
  Suus rex reginae placet Aan de koningin bevalt haar koning (het meest)
  Syllabus Errorum Lijst van dwalingen(geschrift van Paus Pius IX, 1864)
  
  T 
  
  Tacitum vivit sub pectore vulnus De wonde leeft stilzwijgend onder de borst (Vergilius)
  Tale quale Zoals het reilt en zeilt (zoals het is)
  Tantae molis erat Romanam condere gentem Zoveel inspanning kostte het een Romeinse bevolking te vestigen (Vergilius, Aeneis, 1, 33)
  Tarde venientibus ossa De botjes (zijn) voor de laatkomers.
  Te amo Ik hou van je
  Temet nosce Ken uzelf - (uit het Oudgrieks: Γνῶθι σεαυτόν. Deze spreuk stond op een steen in Delphi, zie ook: Nosce te ipsum!)
  Tempora mutantur, et nos mutamur in illis De tijden veranderen en wij veranderen mee (Audoënus)
  Tempus fugit De tijd vlucht/vliegt
  Tempus omnia revelat De tijd onthult alles
  Tempus præteritum nihil. Futurum incertum. Præsens instabile. Cave ne perdas hoc tuum Het verleden is niets. De toekomst is ongewis. Het heden is wankel. Pas op en verdoe uw tijd niet. - Op de zonnewijzer in de Groningse Prinsentuin.
  Tempus valet volat velat De tijd is waardevol, zij vliegt, zij verhult.
  Tene quod bene Behoud het goede
  Tentanda via est De weg moet men uitproberen - Laten we deze methode eens onderzoeken.
  Terminus ante quem Limiet (eindpunt) waarvoor... in een relatieve chronologie
  Terminus post quem Limiet (eindpunt) waarna... in een relatieve chronologie
  Terna voordracht van drie kandidaten voor een bisschopsbenoeming in de Rooms-Katholieke Kerk
  Terra marique potens Machtig te land en ter zee (wapenspreuk van de O'Malleys)
  Testiculos habet et bene pendentes Hij heeft testikels en ze hangen goed
  Testimonium paupertatis Bewijs van onvermogen
  (Quidquid id est,) timeo Danaos et dona ferentes (Hoe dan ook,) ik vrees de Grieken, zelfs al geven zij geschenken (Vergilius, Aeneis, 2, 49)
  Theatrum Anatomicum Anatomisch theater, Ontleedkundig schouwspel - een ruimte waarin colleges ontleedkunde worden gegeven. Een gereconstrueerd exemplaar in het Rijksmuseum Boerhaave te Leiden; tevens opschrift boven het toegangspoortje van de chirurgijns in het gebouw de Waag te Amsterdam.
  Timeo hominem unius libri Ik vrees (in het debat) de man die slechts één boek (goed) heeft gelezen (Thomas van Aquino)
  Tolle, lege Neem en lees - woorden die Augustinus van Hippo hoorde en die hem ertoe brachten de Bijbel te gaan lezen
  Tolle moras, semper nocuit differre paratis Hef elk oponthoud op, voor wie voorbereid is, is uitstellen altijd nadelig geweest. (Lucanus)
  Totus tuus (soms afgekort tot TT) Geheel de uwe - aan eind van een brief in het Latijn voor de ondertekening, vergelijk Uw dienstwillige, Frans Tout à toi en Latijn Ex asse tuus. Wapenspreuk van Paus Johannes Paulus II
  Tractatus Logico-Philosophicus  Traktaat (verhandeling) over de logische filosofie - hoofdwerk van de Oostenrijks-Britse filosoof Ludwig Wittgenstein
  Tres faciunt collegium Met z'n drieën vormt men een gezelschap - naam van voormalig adellijk dispuut van het Utrechtsch Studenten Corps
  Trias politica Driemachtenleer - een theorie van de staatsinrichting uitgaande van de scheiding der macht(en)
  Tu es sacerdos in aeternum U bent priester voor altijd - bij de wijding van een katholieke priester - Psalm 110(109),4
  Tu Marcellus eris Jij zult Marcellus worden - van jou heeft men grote verwachtingen [maar of je ze zal waarmaken...] (Vergilius, Aeneis, 6,883)
  Tum podex carmen extulit horridulum Toen stiet de aars een ruw lied uit.
  Tum tua res agitur, paries cum proximus ardet Dan staat jouw zaak op het spel, wanneer de wand van de buren in brand staat (Horatius, Epistulae 1,18,84).
  Tunica pallio propior est De tuniek zit dichterbij dan de mantel - Het hemd is nader dan de rok.
  Tu quoque, fili mi? Jij ook, mijn zoon? - Julius Caesar in Latijnse vertaling vanuit het Grieks, tegen Brutus, die hij tussen de aanvallers zag; of 
  Tu quoque, Brute! Jij ook, Brutus! - Zie ook: Et tu, Brute?
  
  U 
  Ubi amici, ibidem opes Waar vrienden zijn, is tegelijk rijkdom (Plautus)
  Ubi bene, ibi patria Waar men zich goed voelt, daar is zijn vaderland
  Ubi caritas, Deus ibi est Waar zorgzaamheid is, daar is God
  Ubi caritas et amor, Deus ibi est Waar betrokkenheid is en liefde, daar is God. Een herhaalde strofe, die gezongen wordt bij de Voetwassing in de liturgie van Witte Donderdag.
  Ubi concordia, ibi victoria Waar harmonie is, daar heerst victorie
  Ubi dubium, ibi libertas Waar twijfel is, is vrijheid
  Ubi fumus, ibi ignis Waar rook is, is vuur
  Ubi maior minor cessat Waar er een meerdere is, is de mindere niet meer relevant
  Ubi mel ibi apes Waar honing is, zijn bijen
  Ubi pus evacua Waar pus zit, verwijder het
  Ubi societas, ibi ius Waar een maatschappij is, daar is recht
  Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia Waar gij zijt Gaius, zal ik, Gaia, zijn
  Ubi volentia est, via est Waar een wil is, is een weg
  Ultra posse nemo obligatur Niemand kan verplicht worden meer te doen dan waartoe hij in staat is
  Una salus victis, nullam sperare salutem De enige zekerheid voor de verliezers is geen heil te verwachten (Vergilius, Aeneis II, 354)
  Unde habeas, quaerit nemo, sed oportet habere Vanwaar je het hebt, vraagt niemand, maar je behoort het te hebben (Juvenalis)
  Uno sumus animo Wij zijn een van geest (motto van het Stedelijk Gymnasium Leiden)
  Ubi sunt gaudia waar de vreugden zijn, gezang (canon), op melodie van Philip Hayes
  Unum castigabis, centum emendabis Door er één te straffen, kan men er honderd tot beter inzicht brengen
  Unus pro omnibus, omnes pro uno Een voor allen, allen voor één. Het nationale devies van Zwitserland en het motto van de De drie musketiers uit het verhaal van Alexandre Dumas
  Unus testis, nullus testis Eén getuige is geen getuige, Een enkele getuigenis is onvoldoende
  Urbem marmoream relinquo, quam latericiam accepi Ik laat een marmeren stad achter, die ik in steen heb gekregen (Augustus)
  Urbi et orbi Voor de stad (Rome) en voor de wereld (de pauselijke zegen)
  Usque ad tempus divi Gratiani Tot het tijdstip van de goddelijke Gratian (Vegetius)
  Usus magister est optimus Ervaring is de beste leermeester (Cicero)
  Utinam populus Romanus unam cervicem haberet Had het Romeinse volk maar één nek (Caligula, die hoopte het volk uit te roeien met maar één slag van het zwaard)
  Ut ameris, amabilis esto Om te kunnen beminnen, moet ge beminnelijk zijn (Ovidius)
  Ut incepit fidelis sic permanet Loyaal is ze begonnen, loyaal blijft ze
  
  Ut desint vires, tamen voluntas laudanda est Hoewel de krachten ontbreken, moet toch de wil geprezen worden (Ovidius, Epistulae ex Ponto III, 4, 79)
  Ut omnes unum sint Opdat zij allen een zijn (uit Johannes 17:21, motto van de Johannes Gutenberg Universiteit en de YMCA)
  Ut sementem feceris ita metes Zoals je zaait zal je oogsten
  Ut sis nocte levis, sit cena brevis! Laat het avondmaal kort zijn, opdat je 's nachts licht bent
  Ut vivat, crescat et floreat! Opdat ze leve, groeie en bloeie! (studentikoos monogram, lijfspreuk onder studentenverenigingen)
  Uxor formosa et vinum sunt dulcia venena Mooie vrouwen en wijn zijn zoet venijn
  
  V 
  Vacate et scire Wees stil en weet (motto van de Universiteit van Sussex).
  Vae victis Wee de overwonnenen (volgens de overlevering gezegd door de Gallische leider Brennus toen de verslagen Romeinen protesteerden tegen de hoogte van de schatting die hij hun oplegde)
  Vana est sine viribus ira Haat, zonder macht om er aan te voldoen, is ijdel
  Vanitas vanitatum et omnia vanitas IJdelheid der ijdelheden en alles is ijdelheid (Prediker 1:2)
  Varietas delectat Afwisseling is prettig, Verandering van spijs doet eten (Seneca c.s.)
  Varium et mutabile semper femina Iets altijd veranderlijks en wispelturigs is de vrouw (Vergilius, Aeneas 4, 569-570), te vergelijken met La donna è mobile en Une femme souvent n'est qu'une plume au vent (Victor Hugo)
  Velle non discitur Willen kun je niet leren
  Velut arbor aevo Zoals een boom bij het verstrijken van de tijd (Horatius, Oden I, 12, 45)
  Veni, bibi, vomui Ik kwam, ik dronk, ik gaf over
  Veni, vidi, vici Ik ben gekomen, ik heb gezien, ik heb overwonnen, Ik kwam, ik zag, ik overwon (Julius Caesar na zijn snelle overwinning op koning Pharnacus van Pontus)
  Veni, vidi et capiebar ad anum Ik kwam, ik zag en werd vanachter belaagd (volgens Carthaagse overlevering gezegd door Hannibal na zijn tocht over de Alpen toen zijn leger bloedig van achteren werd overrompeld door dat van Fabius Maximus)
  Veni, vidi, fugi Ik kwam, ik zag, ik vluchtte. Parodie op Veni, vidi, vici, vermoedelijk door Henryk Sienkiewicz
  Venite ad me omnes Komt allen tot mij (Matteüs 11:28)
  Ventis secundis, tene cursum Als de wind gunstig is, behoud koers (Go with the flow)
  Verba docent, exempla trahunt Woorden onderwijzen, voorbeelden doen navolgen
  Verba volant,scripta manent Woorden vervliegen, het geschrevene blijft
  Verbum domini lucerna pedibus nostris Het woord van de Heer is een lamp voor onze voeten (Psalm 119:105, oorspronkelijk motto van de Rijksuniversiteit Groningen)
  Verbum supernum Hemels woord Beginregel van de hymne uit 1264 van Thomas van Aquino (1225-1274), geschreven voor het Officie van Sacramentsdag.
  Veridis quo Waar de waarheid is
  Veritas temporis filia De waarheid is de dochter van de tijd. (Maria Tudor)
  Veritas odium paret Waarheid zaait haat
  Veritas vos liberabit De waarheid zal jullie bevrijden (naar Johannes 8:32, motto van de Johns Hopkins-universiteit en andere onderwijsinstellingen)
  Vestis virum facit Kleren maken de man
  Vi coactus Door geweld gedwongen (bijschrift ondertekening verdrag met Engeland door Johan de Witt)
  Vi veri veniversum vivus vici Met de kracht van de waarheid heb ik levend het universum veroverd
  Vi victa vis Geweld is door geweld geveld
  Via Dolorosa “Lijdensweg”, een route door de oude stad van Jeruzalem naar de Heilig Grafkerk, volgens de christelijke traditie de weg waarlangs Jezus werd geleid naar zijn executieplaats Golgotha
  Via mala Slechte weg; de Via Mala is een smalle - tegenwoordig vooral toeristische - weg in een kloof van de Achter-Rijn
  Vice versa (v.v.) Omgekeerd; heen en terug, over en weer
  Vicit vim virtus Moed heeft het geweld overwonnen (wapenspreuk van de stad Haarlem)
  Victrix causa diis placuit sed victa Catoni De Goden stonden aan de kant van de overwinnaar, maar Cato de Jongere aan die van de overwonnene
  Video et taceo Ik zie en zeg niets (motto van Elizabeth I van Engeland)
  Video meliora proboque, deteriora sequor Ik zie het betere en sta erachter, maar toch volg ik het slechtere (Ovidius, Metamorfosen, bij monde van Medea)
  Vidimus Wij hebben gezien. Een gelegaliseerd afschrift van een oorkonde
  Videre vincere est Zien is overwinnen
  Vigilat ut quiescant Hij waakt opdat zij rusten (oude lijfspreuk van de Nederlandse gemeentepolitie, in 2008 vervangen door een Nederlands motto)
  Vigilate Deo confidentes Waakt, vertrouwend op God, wapenspreuk van onder meer het Graafschap Holland en de Nederlandse provincie Zuid-Holland
  Vincit omnia veritas waarheid overwint alles.
  Vindicat atque polit Handhaaft en beschaaft (volledige naam van het Groningse studentencorps Vindicat, opgericht op 4 februari 1815)
  Vinum et musica laetificant cor Wijn en muziek verlichten het gemoed
  Vires acquirit eundo Al gaande neemt zij in kracht toe
  Virgo intacta Ongerepte maagd
  Virtus concordia fides Deugd, eenheid en trouw (zinspreuk van het Leids Studenten Corps, opgericht 1 maart 1839)
  Virtute decet, non sanguine niti Het past te steunen op dapperheid/deugd, niet op afkomst (Claudianus)
  Virtute et fide van eer en trouw, zie Antiqua virtute et fide (Terentius, Adelphoe 3,3,86)
  Vis unita fortior Vereende kracht is sterker (onder andere zinspreuk van de Nederlandse provincie Groningen)
  Vivat, crescat, floreat Hij leve, groeie, bloeie
  Volenti non fit iniuria Door hetgeen men zelf wil, kan men geen onrecht ondergaan
  Vox nihili Stem van niets (een spookwoord, een betekenisloos woord, een schrijffout, een nutteloze opmerking)
  Vox populi, vox Dei De stem van het volk [is] de stem van God (in een brief van Alcuinus aan Karel de Grote uit 798, maar mogelijk al ouder)
  Vox Studiosorum Studentenstem; de stem van de studenten. Utrechts studentenweekblad
  Vulgare amici nomen, sed rara est fides De naam van een vriend is gewoon, maar zeldzaam is trouw. (Phaedrus)
  Vulneratus nes victus Gewond maar niet verslagen. Verwond maar niet overwonnen. (Spreuk vermeld op het Draaginsigne Gewonden.)
  Vulpes pilum mutat, non mores Een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken
  
  Literatuur
  Bartelink, G. J. M. (1989): Prisma van de Latijnse citaten en gezegden. Utrecht: Het Spectrum 
  Cox, Heinrich Leonard et al. (1994): Spreekwoordenboek in zes talen. Utrecht/Antwerpen: Van Dale 
  De Ley, Gerd, en Wannes Gyselinck (2010): Verba volant, scripta manent, en andere Latijnse spreuken die de tand des tijds doorstonden. Tielt: Lannoo 
  Oldekalter, Jos (2003): Ad fundum. Latijnse spreekwoorden, gezegden en citaten en hun betekenis. Libro Books 
  Vanden Berghe, Gaby (1991): Veni, Vidi, Vici. Gevleugelde woorden uit het klassiek en middeleeuws Latijn. Tielt: Lannoo
  
  Externe links
  
   Lijst van Latijnse spreekwoorden
   Bouwe Brouwer: Latijnse citaten en gezegden
   Pinkhof Geneeskundig Woordenboek
   
  
   
   
  Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen