title: Opper-Germaans-Raetische limes
text: De Opper-Germaans-Raetische limes was het deel van de Romeinse buitengrens van het toenmalige Romeinse Rijk in Opper-Germanië en Raetia. UNESCO heeft dit deel van de limes samen met de delen in het Verenigd Koninkrijk op de Werelderfgoedlijst geplaatst.
  
  Geschiedenis 
  De limes is ontstaan toen de Romeinen in 47 na Chr. definitief van de verovering van Germania afzagen. Belangrijk daarbij was de Varusslag in 9 na Chr. in het Teutoburgerwoud waarbij drie Romeinse legioenen in een hinderlaag werden afgeslacht. Op bevel van keizer Claudius I trokken de Romeinen zich terug op de Rijn, die de grens werd. Daarbij speelde ook een rol dat bevoorrading van de legioenen via de Rijn aanzienlijk eenvoudiger was vanuit het centrum van het Rijk dan via de Elbe.
  
  De versterkingslijn door het Odenwald en Zwarte Woud (de Germaans-Raetische limes) was van hout, al werd het oostelijk deel later met steen herbouwd.
  
  Literatuur 
   Tilmann Bechert en Willem Willems, De Romeinse Rijksgrens tussen Moezel en Noordzeekust (1995)
   Bernard Colebrander, MUST (redactie), Limes Atlas, (Uitgeverij 010, 2005 Rotterdam)
   Margot Klee, Grenzen des Imperiums. Leben am römischen Limes (2006 Stuttgart)
   Dr. Vojislav Vujovic, Marlies Vujovic Der Limes, Limes - Von der Nordsee bis zum Schwarzen Meer, Wieser Verlag, 2008 Klagenfurt,
  
  Zie ook 
   Zugmantel
   Muur van Hadrianus
   Neder-Germaanse limes
  
   
  Germania Superior
  Werelderfgoed in Duitsland