title: Belgische Antarctische expeditie
text: De Belgische Antarctische expeditie, onder leiding van Adrien de Gerlache op het schip de Belgica, was de eerste expeditie die (ongepland) overwinterde in de Antarctische regio. Ze vormde het begin van de Heroïsche Tijd van Antarcticaverkenningen.
  
  Reis
  
  Proloog
  Na een intensieve periode van lobbyen kocht marine-officier Adrien de Gerlache in 1896 het Noorse schip Patria. De Noor Christen Christensen voerde een grondige verbouwing uit. Daarna werd het schip omgedoopt tot expeditieschip de Belgica. Het schip bereikte Antwerpen op 5 juli 1897. Omdat er nog 80.000 Belgische frank te kort was om met een gerust gemoed de expeditie aan te vangen werd de Belgica tentoongesteld in het Amerikadok. Iedereen kon de overwinteringshutten, de toestellen voor diepzeevisserij, de lodingsinstallatie voor dieptepeiling, de sleeën, tenten, ski’s, kledij en sneeuwschoenen komen bezichtigen op de kade en men kon aan boord gaan van het schip. Er was nog een feest in het Stadspark en de gemeenteraad stemde een aanzienlijk krediet goed. Maar het was pas na de toekenning van een regeringskrediet van 60.000 frank dat de expeditie
  kon vertrekken. Het schip voer uiteindelijk uit op 16 augustus 1897 te Antwerpen met een internationale bemanning waaronder Roald Amundsen, Frederick Cook en Henryk Arctowski.
  
  Doorreis
  
  Na het vertrek te Antwerpen deed de expeditie Madeira, Rio de Janeiro en Montevideo aan. Tijdens een storm op 22 januari 1898 viel matroos Wiencke over boord. Bij de reddingsactie sprong kapitein Georges Lecointe, verbonden met een touw, de drenkeling achterna en kon hij Wiencke even vastpakken. Door de hevige golven kon de greep niet gehouden worden en verdween de matroos spoorloos. In januari 1898 bereikte de Belgica de kust van Grahamland. Toen het schip tussen Grahamland en een lange reeks van eilanden doorvoer, noemde de Gerlache de doorgang naar zijn schip Détroit du Belgica. Later werd deze doorgang naar hem vernoemd, de Straat van Gerlache. Ook kregen verschillende eilanden in de Palmerarchipel een naam van de Gerlache, zoals Antwerpeneiland, Genteiland, Luikeiland en Brabanteiland. Vervolgens passeerde de expeditie de Antarctische cirkel op 15 februari 1898.
  
  Overwintering
  De Belgica kwam vast te zitten in het ijs, nabij Peter I-eiland, op 28 februari 1898 nadat ze niet geslaagd waren om een weg te vinden door de Weddellzee. De bemanning en het schip waren niet voorbereid op een overwintering en bijgevolg hadden ze dus te weinig kledij en eten aan boord. Er werd op pinguïns en zeehonden gejaagd om een voedingsbron te hebben. 
  
  De Poolnacht duurde van 17 mei 1898 tot 23 juli 1898.
  
  Adrien de Gerlache vond de smaak van opgeslagen zeehonden- en pinguïnvlees maar niets en probeerde eerst om de consumptie ervan tegen te houden, maar later zou hij het aanmoedigen. Tekenen van scheurbuik verschenen bij de bemanningsleden. Lecointe en de Gerlache werden zo ziek dat ze zelfs hun testament opmaakten. Enkele bemanningsleden vertoonden tekenen van een psychische stoornis en de moreel was enorm laag. Emile Danco stierf op 5 juni 1898 wegens een zwak hart. Dancoeiland en de Dancokust werden naar hem vernoemd. Verschillende matrozen geraakten geestelijk gestoord, er was zelfs een matroos die het schip verliet om 'terug naar België te gaan'. 
  
  Frederick Cook en Roald Amundsen namen het bevel over het schip over omdat de Gerlache en Lecointe te ziek waren door de scheurbuik. Cook spoorde alle bemanningsleden aan om pinguïn- en zeehondenvlees te eten. Traag keerde ieders gezondheid terug.
  
  Op 15 februari 1899, kon het schip een klein kanaal binnengetrokken worden dat de bemanning de weken ervoor had gegraven. Het duurde bijna een maand om ongeveer elf kilometer af te leggen. Op 14 maart lieten ze het ijs achter zich en op 5 november keerde het schip in Antwerpen terug.
  
  Bemanning
  
   Adrien de Gerlache (1866–1934): Belg – expeditieleider
   Georges Lecointe (1869–1929): Belg – kapitein en hydrograaf (tweede in commando)
   Roald Amundsen (1872–1928): Noor – eerste officier
   Frederick Cook (1865–1940): Amerikaan – chirurg, antropoloog en fotograaf.
   Henryk Arctowski (1871–1958): Pool – geoloog, oceanograaf en meteoroloog
   Emile Danco (1869–1898): Belg – geofysische observaties (overleed tijdens de overwintering)
   Emil Racoviță (1868–1947): Roemeen – bioloog (zoöloog en botanicus) en speleoloog
   Antoni Bolesław Dobrowolski (1872–1954): Pool – assistent-meteoroloog
   Jules Melaerts (1876–1954): Belg – derde officier
   Henri Somers (1863– 1937): Belg – hoofdwerktuigkundige
   Max Van Rysselberghe (1878–1961): Belg – werktuigkundige
   Louis Michotte (1868–1926): Belg – kok
   Adam Tollefsen (1866–1943): Noor – matroos
   Ludvig-Hjalmar Johansen (1872– 1914): Noor – matroos
   Engelbret Knudsen (1876–1900): Noor – matroos
   Gustave-Gaston Dufour (1876–1940): Belg – matroos
   Jan Van Mirlo (1877–1964): Belg – matroos
   Carl August Wiencke (1877–1898): Noor – matroos (overleed onderweg naar Antarctica)
   Johan Koren (1877–1919): Noor – matroos en assistent-zoöloog
  
  Literatuur 
   Johan Lambrechts, Antarctica. De Belgen op de pool, 2011. ISBN 9081833502
   Julian Sancton, Waanzin aan het einde van de Aarde. De noodlottige ontdekkingsreis van de Belgica door de donkere Antarctische nacht, 2021. ISBN 9048846854 (orig. Engels: Madhouse at the End of the Earth)
   Roald Amundsens Belgica-dagboek, 1998, ISBN 90 5240 5719
  
  Externe link 
  De eerste Antarctische expeditie: in het kielzog van de Belgica (KBR)
  
  Antarctische expeditie
  Geschiedenis van België in de 19e eeuw