title: Stadler Rail
text: Stadler Rail AG is een Zwitserse fabrikant van rollend materieel met wereldwijd circa 6100 werknemers (2014). De hoofdvestiging is in Bussnang in het kanton Thurgau. De omzet was in 2012 ca. CHF 2,2 miljard. Het bedrijf heeft in Nederland onderhoudswerkplaatsen.
  
  Geschiedenis 
  In 1942 werd door Ernst Stadler een ingenieursbureau in Zürich opgericht. Drie jaar later werd begonnen met de productie van accu- en diesellocomotieven voor de rangeerdienst. Na de bouw van de eerste montagehal in Bussnang/TG in 1962 werd Stadler Rail AG in 1976 opgericht. Sinds 1984 worden hier railvoertuigen geproduceerd. Na de dood van Ernst Stadler in 1989 kocht werknemer Peter Spuhler het bedrijf. Onder deze nieuwe directeur-eigenaar heeft Stadler een grote groei doorgemaakt, van 18 naar 1000 man personeel. Spuhler is ook politicus: sinds 1999 is hij lid van de Nationale Raad voor de Zwitserse Volkspartij (SVP). In november 2015 werd Vossloh Rail Vehicles overgenomen door Stadler Rail en gaat verder als Stadler Rail Valencia.
  
  Op zaterdag 20 mei 2017 werd ter gelegenheid van 75 jaar Stadler Rail Open dag gehouden in de werkplaatsen te Altenrhein (SG), Bussnang (TG) en Winterthur (ZH).
  
  Op 12 februari 2013 werd in Stadler-Inbetriebsetzungszentrum te Erlen de 100ste GTW voor Thurbo algeleverd. In 1996 bouwde Stadler Rail de eerste dieselelektrisch aangedreven GTW treinstellen voor de voormalige Mittelthurgaubahn (MThB). Twee jaar later volgden tien elektrisch aangedreven GTW treinstellen.
  
  Stadler Rail is de enige eigenaar van Solaris Tram geworden na het kopen van 40% van de joint venture van CAF, het Zwitserse bedrijf dat op 19 november 2018 werd aangekondigd.
  
  Orders 
  Op 24 augustus 2012 plaatsen de spoorwegondernemingen MBC een order voor 4 treinstellen, TRAVYS een order voor 3 treinstellen, MOB een order voor 4 treinstellen en TPF een order voor 6 treinstellen uit kanton Vaud een gemeenschappelijke order voor 17 treinstellen bestaande uit twee of drie rijtuigen. Later plaatsen TPC voor AOMC een order voor 7 treinstellen en MVR een order voor 4 treinstellen een gemeenschappelijke order voor 11 treinstellen bestaande uit twee rijtuigen (GTW). Alle 28 treinstellen worden tussen 2015 en juni 2016 geleverd.
  
  Op 11 mei 2016 werd bekend dat de Canadese Rocky Mountaineer tien dubbeldeks uitzichtrijtuigen heeft besteld. Deze rijtuigen worden vanaf 2018 door fabrieken in Duitsland en Zwitserland geleverd.
  
  Producten 
  De volgende type treinen zijn per onderneming aangegeven:
   Variobahn, lagevloertram (overgenomen van Adtranz)
   TINA, lagevloertram
   Tango, stadtbahnvoertuig
   Citylink, tramtrein
   Spurt, is treinstel voor Arriva
   Velios, was treinstel voor Veolia
   Be 4/8, treinstel voor onder andere Trogenerbahn (TB)
   Be 4/6, treinstel voor onder andere Forchbahn (FB)
   Diakofto - Kalavrita, BDmh 2Z+A/12, treinstel voor Diakofto Kalavrita Railway
   Diamant, treinstel voor BDWM Transport AG (BDWM)
   Diamant, treinstel voor Frauenfeld - Wil Bahn (FW)
   Diamant, treinstel voor Mariazellerbahn
   FC M4c-500, dieselelektrisch treinstel met tandrad aandrijving (FC)
   Komet, treinstel met tandrad aandrijving voor Matterhorn Gotthard Bahn (MGB)
   NExT, driedelig treinstel voor Regionalverkehr Bern-Solothurn (RBS)
   FINK, driedelig treinstel met tandrad aandrijving voor Zentralbahn (ZB)
   ADLER, zevendelig treinstel met tandrad aandrijving voor Zentralbahn (ZB)
   Spatz, driedelig treinstel zonder tandrad aandrijving voor Zentralbahn (ZB)
   STAR, treinstel voor Aare Seeland Mobil (ASm)
   Allegra, driedelig treinstel voor Rhätische Bahn (RhB)
   Allegra, vierdelig treinstel voor Rhätische Bahn (RhB)
   Retica30, vierdelig treinstel voor Rhätische Bahn (RhB)
   SURF, tweedelig treinstel met tandrad aandrijving voor Transports Publics du Chablais (TPC)
   SURF, tweedelig treinstel met tandrad aandrijving voor Transport Montreux-Vevey-Riviera (MVR)
   Alpina, tweedelig treinstel zonder tandrad aandrijving voor Montreux–Berner Oberland-Bahn (MOB)
   Alpina, tweedelig treinstel zonder tandrad aandrijving voor Chemin de fer Nyon-St.Cergue-Morez (NStCM)
   Alpina, driedelig treinstel zonder tandrad aandrijving voor TRAVYS
   Alpina, driedelig treinstel zonder tandrad aandrijving voor Transports Publics Fribourgeois (TPF)
   Alpina, treinstel zonder tandrad aandrijving voor Chemin de fer Bière-Apples-Morges (MBC)
   BOB ABt8, rijtuigen voor de Berner Oberland-Bahnen (BOB)
  
  De volgende type treinen zijn als overzicht aangegeven:
   KISS, dubbeldeks treinstel, materieel voor onder meer Duitse en Zwitserse S-Bahn en Regiobahn.
   FLIRT (Flinker Leichter Innovativer Regional Triebzug), materieel voor onder meer Duitse en Zwitserse S-Bahnen.
   GTW (GelenkTriebWagen)
   WINK (Wandelbarer, Innovativer Nahverkehrs-Kurzzug), materieel voor onder andere Arriva 
  
   Regio-Shuttle (product is overgenomen van Adtranz)
   SMILE ook bekend als Giruno, 29 elfdelige hogesnelheidstreinstellen vanaf 2019 voor SBB tussen Zwitserland en Italië.
  EuroDual, een zes-assige elektrische locomotief met een dieselmotor voor niet- geëlektrificeerde spoorlijnen. Inzetbaar voor ieder stroomsysteem. 
  
  Verder produceert Stadler spoorwegmaterieel op maat voor smalspoor- en/of tandradspoorlijnen.
  
  Locaties 
   Zwitserland
   Bussnang; hoofdvestiging sinds 1962; 1067 medewerkers (incl. Stadler Rail hoofdkantoor)
  productie van de GTW, Flirt, sinds 2010 (diesel)lokomotieven, kleine opdrachten en tandradvoertuigen.
   Stadler Bussnang AG
  
   Industriepark Altenrhein; 1997 van Schindler overgenomen; 400 medewerkers
   Stadler Altenrhein AG. In 2019 vernoemd in Stadler Rheintal AG.
   productie van personenwagens (Glacier Express), tussenwagens voor GTW, tussenwagens voor (SBB RABe 514), Niederflur-Express-Triebzug NExT voor (RBS) en Flirt (SOB), (TRN), Dosto treinen.
   Stadler Rheintal AG 
   Winterthur; ex Winpro AG (ex SLM) op 7 september 2005 overgenomen; 250 medewerkers
   productie: draaistellen, revisie, service en tot 2010 (diesel)lokomotieven.
   Stadler Winterthur AG
   Biel/Bienne; 2004 van Swiss Metal Casting AG uit faillissement overgenomen
   Stadler Stahlguss AG
   Erlen (Thurgau); begin bouw: september 2009, op 22 oktober 2010 in gebruik genomen
   Controle- en inregelcentrum (IBS-Zentrum).
   Stadler Rheintal AG
   Sankt Margrethen
   Duitsland
  
   Berlin-Pankow; 2000/2001 van Adtranz overgenomen; 550 medewerkers
  Productie, Flirt voor Duitsland, Regio-Shuttle overgenomen van ADtranz en diverse trams.
   Stadler Pankow GmbH
   Berlin-Reinickendorf; 2011 Nieuwe vestiging.
  Productie, GTW en Dosto voor Duitsland.
   Stadler Pankow GmbH
   Berlin-Hohenschönhausen; 2011 Nieuwe vestiging.
  Productie, Variobahn (ook wel Variotram) voor Duitsland, Noorwegen en Engeland.
   Stadler Pankow GmbH
   Velten; 2002 Nieuwe vestiging.
   Stadler Pankow GmbH
   Weiden; 2005 van Partner für Fahrzeugausstattung (PFA) uit faillissement overgenomen; 90 medewerkers
   Stadler Weiden GmbH
   Ombouw spoor- en tramwegmaterieel, in 2008 gesloten.
   Diverse landen
   Boedapest (Hongarije);
   Stadler Szolnok Kft
   marketing en distributie en onderhoud
  
   Siedlce (Polen); opgericht: 2006
  Eindproductie, FLIRT, GTW
   Stadler Polska Sp. z o.o.
   Kouba, Algerije; opgericht: 2008
   Stadler Algérie Eurl
   Minsk, Wit-Rusland; opgericht: 2013
   Stadler Wit-Rusland
   Meran, Italie;
   Stadler Italien
   Linz, Oostenrijk
   Stadler Österreich
   Szolnok Vasuti Jarmügyarto, Hongarije
   Stadler Hongarije Kft
   Praag, Tsjechië
   onderzoek en ontwikkeling
   Stadler Praha, s.r.o.
   Valencia, Spain
   Stadler Rail Valencia S.A.U.
   Sydney, Australia
   Stadler Australia Pty Ltd
  
  Onderhoud 
  Stadler Rail heeft langlopende onderhoudscontracten in Duitsland, Hongarije, Algerije, Oostenrijk, Italië, Polen, Noorwegen en Zweden en heeft werkplaatsen in deze landen.­
  
  Nederland 
  Aanvankelijk werd het onderhoud uitgevoerd bij Voith Railservices B.V. maar in februari 2014 zijn de Nederlandse vestigingen van Voith overgenomen door Stadler Service Nederland B.V. In Nederland heeft Stadler vier werkplaatsen voor onderhoud: Leeuwarden, Venlo, Hengelo en Blerick. Het hoofdkantoor is gevestigd in Apeldoorn.
  
  Werkplaatsen 
   Leeuwarden, onderhoud treinstellen van het type Spurt in gebruik bij Arriva
   Venlo, voorheen onderhoud treinstellen van het type Velios in gebruik bij Veolia, sinds eind 2016 voor onderhoud treinstellen van het type GTW, Lint en FLIRT in gebruik bij Arriva tevens ook het onderhoud van de Breng GTW van Connexxion
   Hengelo, onderhoud van treinstellen van het type Keolis FLIRT   en een aantal FLIRT's van eurobahn.
   Blerick is een refit-locatie.
  
  Oostenrijk 
  ÖBB-Technische Services-GmbH en Stadler Rail gaan een Joint Venture aan onder de naam ÖBB Stadler Service GmbH.
   Wenen, vanaf 2018 onderhoud treinstellen van het type KISS van WESTbahn Management GmbH.
  
  Externe link 
     Officiële website
  
  Zwitsers bedrijf
  Thurgau