title: Gökmen Tanis
text: Gökmen Tanis (Turks: Gökmen Tanış, Yozgat, 2 juli 1981) is de tot levenslang veroordeelde dader van de aanslag in Utrecht op 18 maart 2019 in een sneltram op het 24 Oktoberplein in Utrecht.
  
  Leven 
  Tanis groeide op in Turkije en kwam met zijn ouders en twee broers in 1993 naar Nederland. In 2008 scheidden zijn ouders en sindsdien heeft hij geen contact meer met zijn vader. Tot 2017 woonde hij voornamelijk bij zijn moeder. In de Utrechtse wijk Kanaleneiland staat Tanis om zijn haarkleur bekend als 'De Rode Turk' of 'Lokman'. Vanaf 2011 is Tanis met tussenpozen verslaafd aan harddrugs. Volgens zijn familie en buurtbewoners was hij erg agressief als hij drugs gebruikt had, ook werd hij (afgezien van met andere drugsgebruikers) vrijwel altijd alleen gezien.
  
  Ten tijde van zijn arrestatie stond Tanis op het punt om uit huis gezet te worden wegens een huurachterstand, ook had hij openstaande boetes. Hij zou op dat moment alleen wonen, maar wel verloofd zijn en trouwplannen hebben.
  
  Strafblad
  
  Eerdere feiten 
  Er is geen zekerheid of Tanis veroordeeld is voor de lichtere feiten die in de media aan hem toegeschreven werden. In 2011 heeft hij zijn aversie tegen de democratie uitgesproken voor de camera van GeenStijlTV en de verslaggeefster meermaals voor hoer en slet uitgemaakt omdat hij niet te spreken was over haar manier van kleden. Overige feiten waarover is gesproken, betreffen een inbraak in een vrachtwagen in 2012, winkeldiefstal in 2014 en in datzelfde jaar ook het bespugen van een politieagent en rijden onder invloed. In 2016 zou hij zijn cel vernield hebben, nadat hij was gearresteerd voor het ingooien van een ruit. In 2017 zou Tanis ook een verslaggever van GeenStijlTV hebben aangevallen.
  
  Schieten op een flat (2013) 
  In 2013 schoot Tanis met een pistool op een flat in de wijk Kanaleneiland in Utrecht, zonder daarbij iemand te raken. Voor dat laatste feit is hij echter niet veroordeeld tot poging tot doodslag, zoals in de media gemeld werd, maar veroordeeld voor verboden wapenbezit. De rechter legde hem 150 dagen gevangenisstraf op, waarvan 49 voorwaardelijk.
  
  Verkrachting (2017) 
  In juli 2017 heeft Tanis in Utrecht een vrouw verkracht. Op 25 augustus 2017 werd hij voor dit feit in voorlopige hechtenis gezet. Op zijn verzoek schorstte de Rechtbank Midden-Nederland op 21 september 2017 zijn hechtenis onder voorwaarden en kwam hij op vrije voeten. Op 4 januari 2019 werd de hechtenis hervat nadat Tanis zich niet aan de voorwaarden bleek te houden, waaronder het meewerken aan een persoonlijkheidsonderzoek en een rapport van de reclassering. Tanis werd op dat moment weer in de cel gezet, maar verzocht vrijwel direct weer om schorsing onder de belofte dat hij zich nu wel aan de voorwaarden zou gaan houden.
  
  Dit laatste verzoek werd op 22 januari 2019 door de rechtbank afgewezen, maar het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden wees het verzoek per 1 maart 2019 in hoger beroep alsnog toe. Per die datum kwam Tanis dan ook weer op vrije voeten. Op 4 maart 2019 was er een regiezitting bij de rechtbank, waarop de voortgang van het onderzoek naar de persoonlijkheid van Tanis werd besproken, echter er werd niet meer op de voorlopige hechtenis ingegaan na het arrest van het Gerechtshof. Hij is later op 27 mei 2020 schuldig bevonden door de rechtbank. Omdat Tanis al een levenslange celstraf uit zou moeten zitten (vanwege de aanslag), heeft hij geen aanvullende straf gekregen.
  
  Fietsendiefstal en inbraak (2018) 
  Op diezelfde 4 maart 2019 stond Tanis voor de politierechter omdat hij werd verdacht van fietsendiefstal op 15 oktober 2018. Hij werd diezelfde dag veroordeeld tot twee weken gevangenisstraf, waarvan één voorwaardelijk. Een dag later werd hij door de politierechter veroordeeld tot vier maanden cel voor een inbraak op 13 september 2018 in Utrecht. In beide zaken zijn de uitspraken op 18 maart 2019 nog niet onherroepelijk.
  
  Aanslag op het 24 Oktoberplein (2019) 
  
  Tanis is de schutter die op 18 maart 2019 om 10.45 uur in de Utrechtse sneltram het vuur opende op passagiers en later ook buiten op omstanders die te hulp waren geschoten. Hierbij overleden drie mensen ter plekke en raakten zeven anderen zwaargewond (van wie er tien dagen later één persoon alsnog aan zijn verwondingen is bezweken). Aan de hand van beelden van een van de bewakingscamera's in de sneltram herkende de politie al snel Tanis en startte een klopjacht naar hem, waarbij op verschillende plekken in en om Utrecht tevergeefs invallen werden gedaan.
  
  Tanis wist tot iets na 18.00 uur die avond uit handen van de politie te blijven maar logde kort voor zijn arrestatie voor internetbankieren in bij zijn bank op een mobiele telefoon die hij van een vriend had geleend. Deze actie werd herleid naar een huis aan het Oudenoord in Utrecht, waar een team van de Dienst Speciale Interventies van de politie Tanis even na zessen oppakte.
  
  Proces 
  Tanis werd ten laste gelegd dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan moord (artikel 289 van het Wetboek van Strafrecht) of doodslag (artikel 287 van het Wetboek van Strafrecht) en bedreiging (artikel 285 van het Wetboek van Strafrecht) met een terroristisch motief (artikel 83 en 83a Wetboek van Strafrecht). Het Openbaar Ministerie baseerde deze verdenking "met een terroristisch oogmerk" op uitlatingen tijdens zijn verhoor en een briefje dat de (toen nog) verdachte in de vluchtauto had achtergelaten.
  
  Het proces tegen Tanis ging op 1 juli 2019 van start met een eerste pro-formazitting. Tanis weigerde zich in zijn proces te laten bijstaan door een advocaat en zei, omdat hij geen democraat is, ook de rechtbank niet te erkennen. Tijdens de zitting toonde Tanis geen berouw. Op de vraag van de rechtbank wie hij was om vier onschuldige mensen dood te schieten, reageerde Tanis; "wie zijn jullie om moslims te doden?".
  
  In de zomer van 2019 werd hij, gedurende zeven weken, voor onderzoek omtrent zijn geestvermogens, overgebracht naar het Pieter Baan Centrum. Uit dat onderzoek kwam onder meer naar voren dat hij een lichte verstandelijke beperking heeft alsmede persoonlijkheidsstoornissen.
  
  De rechtbank bepaalde in december 2019 dat Tanis ondanks het verzoek van zijn advocaat André Seebregts niet alsnog zijn eigen verdediging mag voeren omdat er een vermoeden is van een gebrekkige ontwikkeling bij de verdachte, en heeft daarbij Mr. Seebregts toch aangesteld als advocaat.
  
  Op 5 maart 2020 eiste het Openbaar Ministerie een levenslange gevangenisstraf tegen Tanis.
  
  Tanis werd vanwege zijn gedrag tijdens het proces meerdere keren de rechtszaal uitgezet. Zo stak hij zijn middelvinger op naar de rechters en naar de vader van een van de overleden slachtoffers, maakte kusgebaren naar de officieren van justitie, spuugde naar zijn eigen advocaat en naar de voorzitter van de rechtbank, glimlachte toen slachtoffers en nabestaanden gebruikmaakten van hun spreekrecht, weigerde vragen van de rechter te beantwoorden, maakte voortdurend tikkende geluiden op de tafel en daagde de agenten uit. Nadat een van zijn slachtoffers, die blijvend letsel had overgehouden, tegen hem had gezegd "Gökmen, je hebt me niet verslagen", reageerde hij met "Jammer, jammer", wat leidde tot zeer emotionele reacties bij het slachtoffer en woedende reacties onder de aanwezigen in de rechtszaal. Toen hem gevraagd werd wat hij ervan vond dat er levenslange gevangenisstraf tegen hem geëist werd, zei hij tegen de voorzitter van de rechtbank: "Ik pis op jullie allemaal, hoerenkinderen." en "Doe de groeten aan jouw moeder". Tijdens het proces toonde Tanis geen enkele vorm van spijt of berouw.
  
  Uitspraak 
  Op 20 maart 2020 werd Tanis door de rechtbank in Utrecht schuldig bevonden aan viervoudige moord, drie keer poging tot moord en bedreiging met een terroristisch misdrijf. De rechtbank achtte de kans op herhaling groot en vond een levenslange gevangenisstraf de enige optie. Tanis ging niet in hoger beroep. Onduidelijk is echter of hij na vijfentwintig jaar een verzoek kan doen voor herziening van zijn straf. Advocaat Sébas Diekstra bepleitte namens een van de nabestaanden om dit 'wegingsmoment' bij voorbaat te blokkeren, zo vertelde Diekstra in de RTL-talkshow Jinek.
  
  Gedrag tijdens gevangenschap 
  Op 17 februari 2021 heeft Tanis een bewaker van de Penitentiaire Inrichting Rotterdam, afdeling: De schie, in het gezicht gestoken met een shank, een zelf vervaardigd steekwapen. Op 17 oktober 2021 heeft Tanis na te zijn aangesproken op zijn gedrag vernielingen aangericht in de recreatieruimte en een pan met hete vloeistof naar een gevangenismedewerker gegooid. In december 2021 werd bekend dat Tanis hiervoor zal worden vervolgd en waarschijnlijk in de eerste helft van 2022 voor de rechter komt. Dit ondanks het gegeven dat Tanis een levenslange gevangenisstraf opgelegd heeft gekregen. Tanis kan in 2044 (na vijfentwintig jaar gedetineerd te zijn) gratie aanvragen, de nieuwste veroordelingen zullen die gratie bemoeilijken.
  
  In maart 2022 werd Tanis vanwege zijn terroristische daad het Nederlanderschap ontnomen. Bij eventuele gratie is hij ongewenst vreemdeling en moet hij het land verlaten.
  
  Turks crimineel
  Nederlands crimineel
  Spree killer