title: Kegelhoek
text: Het begrip kegelhoek of, in het Engels, ligand cone angle (afgekort tot LCA) is een maat voor de grootte van een ligand. Wanneer het ligand binnen een denkbeeldige omgeschreven kegel geplaatst wordt, is de kegelhoek de tophoek van deze denkbeeldige kegel.
  
  De kegelhoek werd geïntroduceerd door Chadwick A. Tolman en voor het eerst toegepast bij tertiare fosfineliganden. De hoek werd in eerste instantie bepaald door nauwkeurige metingen aan modellen van de liganden.
  
  Asymmetrische liganden 
  De kegelhoek is het eenvoudigst in te zien bij symmetrische liganden als de tertiaire fosfines (PR3). Het begrip is echter uitgebreid tot asymmetrische liganden (waarbij de R-groepen op fosfor verschillen van elkaar) en ook difosfines kunnen ermee beschreven worden. In zulke gevallen wordt de waarde van de kegelhoek berekend uit de kegelhoekwaarden voor de verschillende symmetrische liganden waaruit het gevormd kan worden. In het geval van de difosfines wordt een waarde van 74°, 85° of 90° genomen voor liganden met respectievelijk een methyleen-, ethyleen- of propyleenbrug.
  
  Verschillende manieren van meten 
  De door Tolman gedefinieerde kegelhoek maakt gebruik van empirisch vastgestelde bindingslengtes en definieert de buitenste rand van de waterstofatomen als het maximale bereik van een vrij draaibare substituent. Daarnaast wordt ook gebruikgemaakt van de via kristallografische metingen verkregen bindingslengtes.
  
  Toepassingen 
  Het concept heeft praktische betekenis in de homogene katalyse omdat de grootte van de substituent de reactiviteit van het metaalcentrum beïnvloedt. Een bekend voorbeeld hiervan is de selectiviteit die waargenomen wordt bij de hydroformylering. Vooral het feit dat fosfineliganden wel eenwaardig zijn, maar soms ook meer dan de helft van de coördinatieruimte rond een metaal kunnen bezetten, speelt hierbij een rol.
  
  Waarden voor kegelhoeken 
  Onderstaande tabel geeft een overzicht van de kegelhoeken van enkele veelvoorkomende liganden.
  
  Zie ook 
   Sterische hindering
  
  Stereochemie
  Organometaalchemie