title: Dierenrechten
text: Dierenrechten verwijst naar het toekennen van subjectieve rechten aan alle dieren en niet alleen aan mensen. Voorstanders wijzen erop dat dit irrationeel is. Het niet toekennen van een morele waarde en basisrechten aan andere diersoorten dan de mens wordt ook wel speciesisme genoemd. Velen in de dierenrechtenbeweging vinden dat we dieren niet als eigendom mogen zien, dat dieren niet misbruikt mogen worden, niet mishandeld mogen worden en niet gedood mogen worden voor plezier (ook niet in het kader van de jacht), voedsel, of kleding.
  
  In het huidige recht worden dieren in beginsel gezien als objecten waarop eventueel eigendom uitgeoefend kan worden. De huidige wetgeving is er dan ook vooral op gericht om deze eigendomsrechten te beschermen, of om onnodige wreedheden tegen dieren te bestrijden. Daarnaast bestaat er wetgeving gericht op dieren om de voedselvoorziening veilig te stellen en uitbraak van ziekten te voorkomen.
  
  In Duitsland bevat de grondwet al een grondrecht voor dieren sinds 2002.
  
  Filosofie 
  
  Peter Singer en Tom Regan zijn de bekendste pleitbezorgers van dierenemancipatie, al hebben ze elk hun eigen filosofische benadering. Een derde belangrijke denker is Gary Francione, die de abolitionistische visie vertegenwoordigt: dieren moeten, net als mensen, het fundamentele recht hebben om niet als menselijk eigendom te worden behandeld.
  
  Daar waar het streven naar grondrechten voor ook dieren volgens sommigen de concrete uitwerking is van de notie dat de mens verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van dieren, is dit volgens anderen iets dat veel verder gaat dan het streven naar dierenwelzijn (in de vorm van strafrechtelijke bepalingen en particuliere dierenbeschermingsactiviteiten).
  
  De notie dat dieren in se rechten hebben wordt niet door iedereen aanvaard.
  
  Mensen kunnen in verschillende mate opkomen voor het welzijn van dieren. Zo zetten sommigen zich in ter voorkoming van onnodig leed van dieren (bijvoorbeeld in de cosmetica-industrie, de farmaceutische industrie en de bio-industrie) terwijl anderen veel verder gaan en bijvoorbeeld alle vormen van vertoningen of wedstrijden met dieren willen verbieden (bijvoorbeeld in circussen, dierentuinen of privé-parken).
  
  Classificatie 
  Dat dieren bepaalde rechten hebben, wil niet noodzakelijkerwijs zeggen dat mens en dier in alle aspecten gelijkwaardig zouden zijn. Ook wordt meestal een onderscheid gemaakt tussen de rechten van zelfbewuste dieren en die van andere levensvormen. Onder diegenen die de mening zijn toegedaan dat dieren per se rechten hebben, vindt een deel ervan dat alleen de meer zelfbewuste dieren recht van zelfbeschikking op hun lichaam hebben. Dit heeft als gevolg dat deze dieren niet voor voedseldoeleinden gebruikt behoren te worden. Een minderheid van de dierenrechtenaanhangers zou dit recht aan alle dieren willen toekennen en wil het menselijk gebruik van dieren voor onder meer voedsel, kleding, dierproeven en vermaak verminderen of helemaal afschaffen.
  
  Dierenwelzijn en rechtszaken 
  Het concept dierenwelzijn gaat vooraf aan het eventuele toekennen van bepaalde rechten aan dieren. Door een inschatting te maken van de kwaliteit van het dierenwelzijn kan bepaald worden of en in welke mate aan een bepaalde diersoort bepaalde rechten toegekend zouden moeten worden. In het Belgische goederenrecht werd vanaf 1 september 2021 erkend dat dieren “een gevoelsvermogen en biologische noden” hebben. 
  
  Toch stuiten rechtszaken uit naam van een dier vaak op het bezwaar dat menselijke rechten niet zonder meer toepasbaar zijn op dieren. Dat was het motief waarom een Amerikaanse rechtbank in 2012 de klacht verwierp in een zaak van vermeende “slavernij” en “vrijheidsberoving” van orka’s in een waterpark. Maar in Islamabad (Pakistan) beval een rechtbank in 2020 de vrijlating van Kaavan, een vereenzaamde Aziatische olifant die in een dierentuin was vastgeketend. Het dier kon verhuizen naar een reservaat in Cambodja na een campagne met de steun van de Amerikaanse zangeres Cher.
  
  Bekende voorvechters van dierenrechten
  
  Personen 
  
   Gary Lawrence Francione, Amerikaans jurist en filosoof.
   Pamela Anderson, Amerikaanse actrice en model. Woordvoerster voor PETA.
   Brigitte Bardot, Frans actrice en model.
   Bob Barker, Amerikaans presentator.
   Jeremy Bentham, Engels filosoof die via zijn utilitarisme voor dierenrechten claimde.
   Floris van den Berg, Nederlands filosoof. Hij schreef onder andere De vrolijke veganist.
   Paul Cliteur, Nederlands filosoof en rechtsgeleerde op het gebied van dierenrechten.
   Doris Day, Amerikaans actrice.
   Ellen DeGeneres, Amerikaans presentatrice.
   Ricky Gervais, Engels komiek en acteur. Spreekt zich regelmatig uit tegen dierenmishandeling.
   Jane Goodall, primatoloog en activist.
   Dion Graus, Tweede Kamerlid voor Partij voor de Vrijheid. Dierenambassadeur en grondlegger van de Dierenpolitie.
   Volkert van der Graaf, Nederlands dierenrechtenactivist.
   Woody Harrelson, Amerikaans acteur.
   Femke Halsema en Ineke van Gent, Tweede Kamerleden voor GroenLinks en indieners van het voorstel om dierenrechten in de Grondwet op te nemen.
   Paul McCartney, Engels muzikant van The Beatles, en diens echtgenote Linda McCartney, oprichter van het vegetarische voedselmerk Linda McCartney Foods.
   Rod McKuen, Amerikaans dichter en zanger. 
   Moby, Amerikaans muzikant die veel politieke statements maakt, onder meer over veganisme.
   Morrissey, Engels zanger van The Smiths. Schrijver van het album en de gelijknamige klaagzang Meat is murder.
   Joaquin Phoenix, Amerikaanse acteur. Woordvoerder voor PETA.
   Tom Regan, Amerikaanse filosoof en professor emeritus van filosofie. Hij schreef onder andere The case for animal rights samen met Peter Singer.
   Arthur Schopenhauer, Duits filosoof die schreef over morele rechten voor dieren en zich tegen vivisectie keerde.
   Peter Singer, Australische filosoof en professor in bio-ethiek. Hij schreef onder andere Animal liberation.
   Marianne Thieme, Nederlands politica, auteur en fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren.
   Michel Vandenbosch, Belgisch directeur van GAIA.
   Ine Veen, Nederlands actrice, ballerina en auteur.
  
  Juridische en wetenschapsgerichte dierenrechtenorganisaties 
  
   People for the Ethical Treatment of Animals (PETA)
   Stichting Animal Freedom
  
  Activistische dierenrechtenorganisaties 
  
  Animal Liberation Front
  Animaux en Péril
  Animal Rights
  Bite Back
  Een Dier Een Vriend
  Global Action in the Interest of Animals (GAIA)
  People for the Ethical Treatment of Animals (PETA)
  Respect voor Dieren (RvD)
  
  Dierenwelzijnsorganisaties 
  
  Bont voor Dieren
  Dier&Recht
  CAS International (het voormalige Comité Anti-Stierenvechten)
  De Dierenbescherming
  Koningin Sophia-Vereeniging tot Bescherming van Dieren
  Stichting Dierennood
  Stichting Proefdiervrij
  Stichting Rechten voor al wat leeft
  Stichting Stem voor Dieren (educatie)
  Stichting Save The Moonbears
  Stichting Zinloos Geweld Tegen Dieren
  Varkens in Nood
  Wakker Dier
  World Animal Protection
  
  Politieke partijen 
   Partij voor de Dieren (Nederland)
   DierAnimal (België)
   Die Tierschutzpartei (Duitsland)
   V-Partei3 (Duitsland)
   Veganerpartiet (Denemarken)
   Parti Animaliste (Frankrijk)
   Rassemblement des écologistes pour le vivant - REV (Frankrijk)
   Partido Animalista - PACMA (Spanje)
   Partito Animalista Italiano (Italië)
   Animal Welfare Party (Verenigd Koninkrijk)
   Party for Animal Welfare (Ierland)
   Pessoas-Animais-Natureza - PAN (Portugal)
   Djurens parti (Zweden)
   Eläinoikeuspuolue - EOP (Finland)
   Tierpartei Schweiz (Zwitserland)
   Animal Party Cyprus (Cyprus)
   Justice for All party (Israël)
   Trees Party (Taiwan)
   Animal Protection Party of Canada (Canada)
   Humane Party (Verenigde Staten)
   Partido ANIMAIS (Brazilië)
   Animal Justice Party (Australië)
  
  Literatuur 
    "Dierenactivist is geen terrorist - Nederland gaat grof om met dieren en er zijn steeds meer mensen die zich daartegen verzetten", in dagblad Trouw, katern deVerdieping, vrijdag 27 maart 2009, pag.28.
     Beyond "compassion and humanity", uitg. The Belknap Press of Harvard University Press (2006).Nederlandse vertaling: Een waardig bestaan: over dierenrechten, uitg. Ambo, Amsterdam (2007) 
   J.P. Loof & P.B. Cliteur (red.) Mensenrechten, dierenrechten, ecosysteemrechten : opstellen over het toekennen van fundamentele rechten aan mannen, vrouwen, kinderen, dieren en de rest van de natuur, naar aanleiding van de studiedag "Dragers van fundamentele rechten: ontwikkelingen en perspectieven", 9 oktober 1996 te Leiden, uitg. Stichting NJCM-Boekerij, Leiden (1997) 
    De eeuw van het dier uitg. Houtekiet, Antwerpen (2004, 3e herz. editie 2007)  en 
   Bald de Vries & Ton Hol Idealia en realia rond de omgang met productiedieren: welzijn en productdoel als beoordelingskaders voor de dierhouderij, beschouwd binnen het perspectief van recht, politiek en moraal, uitg. Boom Juridische uitgevers, Den Haag (2006) 
    Donald M. Broom e.a. Animal welfare, uitg. Council of Europe Publishing, Straatsburg (2006)  
    Cass R. Sunstein & Martha C. Nussbaum (red.) Animal rights - current debates and new directions Oxford University Press, Oxford (2004) ,  en 
     Unsanctifying human life: essays on ethics, uitg. Blackwell, Oxford (2002)  en 
   P.B.Cliteur Darwin, dier en recht, uitg. Boom, Amsterdam (2001) 
     Friedrich Niewöhner & Jean-Loup Seban (red.) Die Seele der Tiere, uitg. Harrassowitz, Wiesbaden (2001) 
    Georges Chapouthier & Jean-Claude Nouët (red.) The universal declaration of animal rights: comments and intentions, uitg. Ligue Française des Droits de l'Animal (LFDA), Parijs (1998) 
    Ethics into action: Henry Spira and the animal rights movement, uitg. Rowman & Littlefield, Lanham MD (1998) 
    Animal minds & human morals: the origins of the Western debate, uitg. Duckworth, Londen (1993)  en 
   Michael P.T. Leahy Against liberation: putting animals in perspective, uitg. Routledge, Londen (1991)
  
  Zie ook 
   Dierenmishandeling
   Dierenbescherming
   Lijst van internationale dierenwelzijnsverdragen
   Vissenbescherming
   Vegetarisme
   Veganisme
   Neohumanisme
   Rechten van de natuur
   Abolitionisme (dierenrechten)