title: Boris Pasternak
text: Boris Leonidovitsj Pasternak (Russisch: Бори́с Леони́дович Пастерна́к) (Moskou,  – Peredelkino, 30 mei 1960) was een Russisch dichter, schrijver en componist die in 1958 de Nobelprijs voor Literatuur kreeg toegekend.
  
  Leven en werk 
  
  Pasternaks vader, Leonid, was portretschilder en docent op de Kunstacademie te Moskou; zijn moeder, Rosa Kaufmann, was pianiste. Hij groeide op in een kosmopolitisch en intellectueel milieu: tot regelmatige bezoekers van de familie behoorden onder anderen de componisten Sergej Rachmaninov en Aleksandr Skrjabin, de dichter Rainer Maria Rilke en schrijver Leo Tolstoj.
  
  Boris Pasternak begint op dertienjarige leeftijd aan zijn compositiestudie van Joeri Engel: hiervan zijn onder andere een pianosonate en pianopreludes het gevolg. Na zijn eindexamen gaat hij aan de universiteit rechten studeren, maar hij voltooit tegelijkertijd zijn studie compositie aan het Conservatorium van Moskou bij Reinhold Glière. In 1909 neemt hij het besluit om met de muziek op te houden en in 1910 ging hij filosofie studeren. Al snel echter wijdde hij zich aan het schrijverschap. In 1914 maakte hij zijn debuut met de kleine gedichtenbundel Tweeling in de wolken, geïnspireerd door Aleksandr Blok en de ideeën van Kant. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werkte hij in een chemische fabriek te Perm, welke ervaring hij later deels verwerkte in Dokter Zjivago.
  
  In 1922 publiceerde Pasternak de gedichtenbundel Mijn zuster het leven. Daarna volgden in hoog tempo de bundels Thema’s en variaties (1923), Het jaar 1905, (1926) en Luitenant Schmidt (1927), plus de prozawerken De jeugd van Ljoewers (1922), Brieven uit Toela (1922) Een verhaal (1929) en het autobiografische Vrijgeleide (1929). Deze werken vestigden de reputatie van Pasternak als een van de grootste schrijvers van de Russische literatuur.
  
  Pasternaks poëzie wordt gekenmerkt door een intens meebeleven met het gevoel van het onderwerp. Het gaat om de emoties, de extase van gevoelens. Zijn gedichten kenmerken zich door een hoge muzikaliteit. Kern van zijn poëzie is de metafoor die berust op een vluchtige associatie. Zeker in zijn beginperiode zijn de gedichten niet altijd even toegankelijk.
  
  Dokter Zjivago 
  
  Internationale bekendheid verwierf Pasternak met zijn roman Dokter Zjivago. Hierin beschreef hij de lotgevallen van een jonge arts en zijn geliefde Lara (geïnspireerd door zijn maîtresse Olga Ivinskaja) in de periode van de Eerste Wereldoorlog, de Russische Revolutie en de Russische Burgeroorlog. Pasternak voltooide deze roman in 1955, maar door de Russische autoriteiten werd de publicatie ervan verboden, zodat het werk pas in 1957 voor het eerst gepubliceerd werd, niet in de Sovjet-Unie maar in Milaan.
  
  Nobelprijs 
  In 1958 werd aan Pasternak de Nobelprijs voor Literatuur toegekend voor het schrijven van Dokter Zjivago, maar het werd hem door de regering niet toegestaan de prijs te aanvaarden. De Sovjetautoriteiten noemden de prijs "een politieke daad tegen de Sovjet-Unie". Geïntimideerd door een hetze vanuit de Schrijversbond zag Pasternak uiteindelijk "vrijwillig" van de prijs af. Op 25 oktober 1958 stuurde hij nog een telegram naar de Zweedse Academie waarin hij verklaarde Immensely thankful, touched, proud, astonished, abashed te zijn. Op 29 oktober stuurde hij echter opnieuw een telegram waarin hij verklaarde de "onverdiende" prijs bij nader inzien te weigeren, "de betekenis in aanmerking nemend die eraan gegeven is in de maatschappij".
  
  In 1958 publiceerde Pasternak nog zijn Autobiografisch essay. Ondermijnd door de lastercampagne stierf hij in 1960 aan longkanker. In de Sovjet-Unie stond men toen juist op het punt hem zijn staatsburgerschap te ontnemen en hem naar het buitenland te verbannen.
  
  In 1987 kreeg Pasternak uiteindelijk postuum volledig eerherstel in zijn eigen land, onder het glasnost en perestrojka-beleid van Michail Gorbatsjov (destijds secretaris-generaal van de CPSU). Pasternaks zoon Jevgeni nam in 1989 namens zijn vader alsnog de Nobelprijs voor Dokter Zhivago in ontvangst.
  
  Literaire werken (selectie) 
  
   Tweeling in de wolken (, 1914)
    Mijn zuster het leven  (, 1922)
   De jeugd van Ljoewers (1922)
   Brieven uit Toela (1922)
   Thema’s en variaties (1923)
   Luchtwegen (1924)
   Luitenant Schmidt (poëzie, 1927),
   Het jaar 1905 (, poëzie, 1926/27)
   Vrijgeleide (1931)
   Spektorskij. Versroman (poëzie, 1931)
   Op vroege treinen (, 1943)
   De aardse ruimte (, 1945)
   Dokter Zjivago (, 1958/1987)
   Autobiografisch essay (1958)
  
  Nederlandse uitgaven 
  
   Boris Pasternak: Brieven. (Vert. Petra Couvée.) Amsterdam, Van Oorschot, 2018. 
   Boris Pasternak: Verhalen. (Vert. Froukje Slofstra.) Amsterdam, Van Oorschot, 2017. 
   Boris Pasternak: Gedichten. (Vert. Margriet Berg en Marja Wiebes.) Amsterdam, Van Oorschot, 2016. 
   Boris Pasternak: Dokter Zjivago. (Vert. Aai Prins.) Amsterdam, Van Oorschot, 2016. 
   Boris Pasternak: Dokter Zjivago. (Vert. Nico Scheepmaker.) Utrecht, Bruna, 1958-1959 (2 delen). Geen ISBN. Andere edities (ook in de vertaling van Nico Scheepmaker):
   Utrecht, Bruna, 1958. (Grote Beren, deel 1.) Geen ISBN.
   Utrecht, Bruna, 36e druk, 1974. 
   Andere reeks: Bruna, Utrecht, 1989, . (1991: ; 3e druk, 1993: )
   Amsterdam, Muntinga (Rainbow Essentials), 1999. 
   Amsterdam, Reader's Digest, 2000. 
   Utrecht, Signatuur, 2009. 
   Boris Pasternak: Peredelkino. (Vert. Petra Couvée.) Rotterdam, Uitgeverij Douane, 2005. 
   Boris Pasternak en Olga Freidenberg: Contradans in brieven 1910-1954. (Vert. Kristien Warmenhoven.) Amsterdam, De Arbeiderspers, 1998. Privé-domein nr. 142. 
   Boris Pasternak: Autobiografische geschriften ("Vrijgeleide" en "Autobiografisch essay"). (Vert. Charles B. Timmer.) Amsterdam, Arbeiderspers, 1990 Privé-domein nr. 162. 
   Boris Pasternak: De gedichten van Jurij Zivago. (Vert. Frans-Joseph van Agt.) Leiden, De Lantaarn, 1985. 
   Kwartet: Osip Mandelstam, Anna Achmatova, Marina Tsvetajeva en Boris Pasternak. (Vert. Charles B. Timmer.) Amsterdam, De Arbeiderspers, 1982. 
   Boris Pasternak: Vier verhalen ("Il tratto di Apelle", "De jeugd van Ljoewers", "Luchtwegen", "Een verhaal"). (Vert. Charles B. Timmer.) Amsterdam, De Arbeiderspers, 1979. Russische Miniaturen, deel 8. 
   Boris Pasternak: Autobiografische geschriften, gedichten, verhalen en essays. (Vert. Charles B. Timmer.) Den Haag, 1970. Geen ISBN.
   Boris Pasternak: Brieven aan mijn Georgische vrienden. (Vert. Margaretha Ferguson.) Utrecht, Bruna, 1969. (Witte Beertjes, nr. 1236.) Geen ISBN.
   Boris Pasternak: Autobiografisch essay. (Vert. en inl. Charles B. Timmer.) Amsterdam, Polak & Van Gennep, 1967. Geen ISBN.
   Boris Pasternak en anderen: Russische verhalen van deze tijd. (Vert. Jeanne Liedmeier.) Utrecht, Het Spectrum, 1963. Geen ISBN.
   Moedertje Rusland: een keur der beste verhalen van Pasternak, Dostojewskij, Tsjechow [en] Gogolj. (Vert.: Christof Kobelt.) (Bevat onder meer: "Shenja's kinderjaren" van Pasternak.) Amsterdam, Meulenhoff, 1959. Geen ISBN.
   Boris Pasternak: Vrijgeleide. (Vert.: Charles B. Timmer.) Baarn, Hollandia, 1959. Geen ISBN.
   Boris Pasternak: Gedichten. (Vert.: Charles B. Timmer.) Amsterdam, Van Oorschot, 1958. Geen ISBN.
  
  Muzikale werken 
  Er zijn weinig composities van Pasternak bewaard gebleven (of teruggevonden). De enige voltooide werken die bekend zijn, zijn twee preludes en een eendelige sonate:
   Prelude in dis 1906
   Prelude in gis 1906
   Sonate in b 1909
  
  Zie ook
  Boris Pasternakmetrobrug
  
  Russisch schrijver
  Russisch dichter
  Winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur
  Kunstenaar in het keizerrijk Rusland