title: Bohuslav Martinů
text: Bohuslav Jan Martinů (Polička, 8 december 1890 – Liestal (Zwitserland), 28 augustus 1959) was een Tsjechisch componist, muziekpedagoog en violist.
  Hij geldt naast Leoš Janáček als de belangrijkste Tsjechische componist van de 20ste eeuw.
  
  Levensloop 
  Hij werd geboren in het plaatsje Polička als zoon van Ferdinand en Karolina Martinů. Op zevenjarige leeftijd kreeg hij zijn eerste vioollessen van de lokale kleermaker, Josef Černovský. In 1906 werd Martinů toegelaten op het Praagse Conservatorium, maar in 1908 werd hij daar eerst tijdelijk en in 1910 definitief vanaf gestuurd vanwege “onverbeterlijke achteloosheid”, waarna hij besloot om het vak zichzelf aan te leren. Enkele jaren later, in 1914 slaagde hij voor het staatsexamen (nadat hij in 1911 een keer gezakt was) en ging aan het werk.
  
  In 1923 vertrok hij naar Parijs, om verder te studeren bij Albert Roussel, met als doel zijn componeertechniek te verbeteren en zich een eigen expressietechniek aan te leren. Dankzij zijn uitzonderlijke talent en doorzettingsvermogen slaagde hij in zijn opzet. In 1935 werd hij onderscheiden met de staatsprijs voor Mariaspelen (Hry o Marii), een oratorium waarin onder meer Mariken van Nieumeghen is verwerkt. In Parijs werd Martinů een van de centrale figuren van de Parijse School, die bestond uit componisten uit uiteenlopende landen die zich in de Franse hoofdstad gevestigd hadden.
  
  In 1931 trouwde hij met Charlotte Quennehen. Eind jaren dertig bloeide er een vriendschap op met de componiste Vítězslava Kaprálová.
  Met het begin van de Tweede Wereldoorlog besloten Martinů en zijn vrouw naar de Verenigde Staten te emigreren alwaar zij zich vestigden in New York. De Koude Oorlog weerhield hen ervan om terug te keren naar Tsjechië, dat in die periode tot het Oostblok behoorde. In 1952 werd Martinů Amerikaans staatsburger. Niettemin verliet het paar in 1957 de Verenigde Staten om zich in het plaatsje Schönenberg vlak bij Bazel te vestigen. Hier componeerde hij zijn laatste grote werk, de opera Griekse Passie (Řecké Pašije), op een zelfgeschreven libretto dat gebaseerd is op een roman van de Griekse schrijver Nikos Kazantzakis. Omdat de compositie niet wilde vlotten en hij de instemming met het resultaat van Nikos Kazantzakis erg belangrijk vond, besloot hij het werk eraan tijdelijk te stoppen. In de tussentijd (1958) componeerde hij nog een opera: de eenakter Ariane (Ariadna). In dit werk is de karakterrol van Ariane een eerbetoon aan de sopraan Maria Callas, van wie zijn vrouw een groot bewonderaar was. Uiteindelijk slaagde hij erin, kort voor zijn sterfbed in 1959, de Griekse Passie te voltooien. De première van de Griekse Passie vond plaats op 9 juni 1961 in Zürich, die van Ariane vond plaats in hetzelfde jaar in Brno.
  
  Martinů's oeuvre telt liefst 400 werken. Zijn muziek kent dan ook een grote verscheidenheid, van de meer vocale stukken als het Epos van Gilgamesj (Epos o Gilgamešovi) tot het meer jazzachtige La Revue de Cuisine. Martinů's werk werd gecatalogiseerd door de Belgische musicoloog Harry Halbreich en draagt daardoor een H-nummer.
  
  Martinů publiceerde tevens de eerste encyclopedie over de vernieuwingen in de muzieknotatie gedurende de 20ste eeuw. Het boek bevat zeer weinig tekst, en bestaat overwegend uit afbeeldingen.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest
  
  Symfonieën 
   1942 Symfonie Nr. 1, H 289
   1943 Symfonie Nr. 2, H 295
   1944 Symfonie Nr. 3, H 299
   1945 Symfonie Nr. 4, H 305
   1946 Symfonie Nr. 5, H 310
   1953 Symfonie Nr. 6, H 343 (Symfonische fantasieën)
  
  Concerten voor instrumenten 
   1924 Concertino in c-klein, voor cello, blazers, piano en slagwerk, H 143
   1925 Concert Nr. 1, D-groot, voor piano en orkest, H 149
   1926 Divertimento (Concertino), voor piano (linke hand) en orkest, H 173
   1932-1933 Concert Nr. 1, voor viool en orkest, H 232bis
   1930 rev.1955 Concert Nr. 1, voor cello en orkest, H 196
   1932 Sinfonia concertante Nr. 1, voor twee orkesten, H 219
   1934 Concert Nr. 2, voor piano en orkest, H 237
   1937 Concerto grosso, voor kamerorkest, H 263
   1938 Concertino, voor piano en orkest, H 269
   1938 Dubbelconcert voor 2 strijkorkesten, piano en pauken
   1939 rev.1944 Suite concertante, D-groot , voor viool en orkest, H 276
   1940 Sinfonietta giocosa, voor piano en orkest, H 282
   1940 Sonata da camera, voor cello en kamerorkest, H 283
   1941 Concerto da camera, voor viool en strijkorkest met piano en slagwerk, H 285
   1943 Concert, voor 2 piano's en orkest, H 292
   1943 Concert Nr. 2, voor viool en orkest, H 293
   1945 Concert Nr. 2, voor cello en orkest, H 304
   1948 Concert Nr. 3, voor piano en orkest, H 316
   1949 Sinfonia concertante Nr. 2, voor viool, hobo, fagot, cello en kamerorkest, H 322
   1952 Rhapsody-Concerto, voor altviool en orkest, H 337
   1955 Concert, voor hobo en orkest, H 353
   1956 Concert Nr. 4 "Incantation", voor piano en orkest, H 358
   1958 Concert Nr. 5 "Fantasia concertante", voor piano en orkest, H 366
  
  Andere orkestwerken 
   1924 Half-Time, Rondo, H 142
   1927 La bagarre, H 155
   1938 Tre ricercari, H 267
   1943 Mahnmal für Lidice, H 296
   1946 Toccata e due canzoni, H 311
   1950 Sinfonietta "La Jolla", voor kamerorkest en piano, H 328
   1954-1955 Les Fresques de Piero della Francesca, H 352
   1957 The rock, symfonische prelude
   1957-1958 The parables, voor orkest
   1958 Parabeln, H 367
  
  Werken voor harmonieorkest 
   1939 Polní mše (La Messe aux Champs d'Honneur), voor bariton (solo), mannenkoor en blaasorkest
   Militaire mars voor het Tsjechische leger in Frankrijk, voor harmonieorkest
  
  Vocaal 
   1918 Česká Rapsodie ('Tsjechische rapsodie'), cantate H 118
   1939 Polní mše ('Veldmis'), cantate H 279
   1955 Otvírání studánek ('De opening van de bronnen'), cantate H 354
   1957 Gilgameš ('Het Gilgamesj-Epos'), cantate H 351
  
  Muziektheater
  
  Opera's
  
  Kamermuziek 
   7 strijkkwartetten
   2 nonetten (1924–1925; 1959)
   5 vioolsonates
   3 cellosonates (1939; 1941; 1952)
   fluitsonate (1945)
  
  Bibliografie 
   Annalen van de operagezelschappen in Nederland 1886-1995, Amsterdam: Den Uitgave van Theater Instituut Nederland, 1996, 1276 p.
   Miroslav K. Cerny: De Griekse Passie: Martinů's levenswerk, Adem 28:82-4+ N2 1992
   Jarmila Gabrielová: Von der ”Tschechischen Rhapsodie“ zu ”Der Soldat und die Tanzerin“ – Wandlungen der Idee der Nationalmusik im frühen Schaffen von Bohuslav Martinů,
   Jaroslav Mihule: Martinů. Osud skladatele (”Martinu. Ein Komponistenschicksal“), Praha 2002, S. 67.
   Jaroslav Mihule: Martinu: Na tema z Prodane nevesty, Hudebni Rozhledy 46:231-2 N5 1993
   Arístides Incháustegui, Blanca Delgado Malagón: Indice Onomastico, in: Vida musical en Santo Domingo (1940-1965), Banco de Reservas, Publicación Especial, Editora Corripio, C. por A. Santo Domingo, D. N., 1998. 529 p., 
   Wanda Dobrovska: Bohuslav Martinu Festival '95, Czech Music N1:10-11 1996
   Stewart Gordon: Other European Composers of the Twentieth Century, in: A History of Keyboard Literature. - Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., 
   Milan Kuna: Bohuslav Martinu Vaclavu Talichovi po roce 1945, Hudební věda 32:187+ N2 1995
   K. B. Jiraka, Milan Kuna: Bohuslav Martinu: trauma K, Hudební věda 31:99-105 N1 1994
   Joachim Braun, Vladimír Karbusický, Heidi Tamar Hoffmann: Die Komponisten, in: Verfemte Musik: Komponisten in den Dikaturen unseres Jahrhunderts - Dokumentation des Kolloquiums vom 9-12 Januar 1993 in Dresden, Frankfurt am Main: Peter Lang, 1995, 460 p., 
   Jaromír Havlík: Martinu Symfonie Da Requiem (nekolik poznamek ke III. symfonii), Hudební věda 32:249-56 N3 1995
   Milena Dosoudilová: Martinu by the Berlin Philharmonic, Music News From Prague N5-6:8 1994
   Milena Dosoudilová: Martinu in his native town, Music News From Prague N1:5-8 1991
   T. Berny, Tomislav Volek: Z dopisu Josefu Huttrovi (I): dopisy Bohuslava Martinů, Hudební věda 31:452-63 N4 1994
   Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, 
   Katerina Mayrova: Z cinnosti Nadace Bohuslava Martinů v Praze v roce 1992, Hudebni Rozhledy 46:187 N4 1993
   Václav Nosek: The Greek Passion, Music News From Prague N1-2:1-3, 1993
   Václav Nosek: Introducing works by Bohuslav Martinu, Music News From Prague N5-6:1-2 1993
   Václav Nosek: Introducing opera works by Bohuslav Martinu: The Theatre behind the Gate, Music News From Prague N9-10:1-2 1993
   Helena Havlikova: Introducing opera works by Bohuslav Martinu: Jeux de Marie (The Miracle of Our Lady), Music News From Prague N11-12:1-2 1993
   Helena Havlikova: Introducing opera works by Bohuslav Martinu: Ariadne, Music News From Prague N3-4:1-3 1993
   Helena Havlikova: Introducing opera works by Bohuslav Martinu: Mirandolina, Music News From Prague N7-8:1-2 1993
   Helena Havlikova: An introduction to the opera works by B. Martinu, Music News From Prague N9-10:1-2 1992
   Jacques-Emmanuel Fousnaquer, Claude Glayman, Christian Leble: Musiciens de notre temps depuis 1945, Paris: Editions Plume, 1992, 542 p., 
   Franco Rossi, Michele Girardi: Il teatro la Fenici: chronologia degli spettacoli 1938-1991, Venezia: Albrizzi Editore, 1992, 650 p., 
   Hanns-Werner Heister, Walter-Wolfgang Sparrer: Komponisten der Gegenwart, Edition Text & Kritik, München, 1992, 
   Jaroslav Jiránek: Narodni rysy hudebni reci Bohuslava Martinů (Die nationalen Züge der Musiksprache von B.Martinů), Hudební věda 28:115-24 N2 1991
   J. Mackova: Bohuslav Martinu in Bulgaria, Music News From Prague N7-8:12 1991
   Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music: composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, 
   Marija Bergamo: Brno Bohuslav Martinů, njegovi ucenici, pritjatelji i suvremenici, 1-3. 10. 1990, Arti Musices 22:101-4 N1 1991
   V. Vyslouzilova: Martinu-Kolloquium und Workshop der zeitgenössischen Musik in Brünn 1990, Österreichische Musikzeitschrift 46:163-4 Mar-Apr 1991
   Z. Petraskova: An exhibition on Bohuslav Martinu's world, Music News From Prague N2-3:4-5 1991
   Harry Halbreich: Bohuslav Martinů, Fayard, 1968. 
   Harry Halbreich: Bohuslav Martinů Werksverzeichnis, Dokumentation und Biographie. Zürich: Atlantis Verlag, 1968 (384 p.), tweede herziene en uitgebreide uitgave, Edition Schott, Mainz 2007. 
   Karel Van Eycken: Bohuslav Martinu, eigen uitgave, 1984, 422 p.
  
  Referenties
  
  Externe links 
   / Bohuslav Martinu Foundation in Praag
   // Bohuslav Martinu Centre in Policka
  
  Tsjechisch componist
  Tsjechisch muziekpedagoog
  Tsjechisch violist
  Amerikaans componist
  20e-eeuws componist