title: Ritornel
text: Een ritornel (soms: ritournelle) is een van oorsprong Italiaanse dichtvorm die bestaat uit 16 regels (strofes), waarbij de eerste zes in omgekeerde volgorde terugkomen in de laatste zes, soms in iets gewijzigde vorm.
  
  Voorbeeld
  Ritournelle
   Het licht doet met me wat het wil, 
   of ik al ga, of ik sta stil, 
   of ik iets neem, of iets leg neer, 
   bij alles is het licht mijn heer. 
   Zo word ik, man, toch nog een vrouw; 
   ik die van rood houd, word een blauw; 
   ik die van dag wil zijn, een ding 
   van avond met in de schemering 
   een rode streep, die duidt op wind, 
   tot ik het licht van mijn eigen vind 
   en met mijn rood sla naar dat blauw 
   en ik mijn man graaf uit die vrouw. 
   Eerst dan word ik mijn eigen heer, 
   of ik iets neem, of iets leg neer, 
   of ik al ga of ik sta stil, 
   omdat mijn eigen licht dat wil. 
  Pierre Kemp
  
  Andere betekenissen
  Het woord ritornel wordt ook wel gebruikt voor:
  het refrein
  een steeds herhaald drieregelig volksliedje
  bij de muziek verwijst een ritornello naar een terugkerend instrumentaal intermezzo in een lied
  
  Dichtvorm