title: Huis Sleeswijk-Holstein-Gottorp
text: Het huis Sleeswijk-Holstein-Gottorp (Duits: Schleswig-Holstein-Gottorf), ook wel huis Holstein-Gottorf geschreven) was een vorstenhuis in de hertogdommen Sleeswijk en Holstein. Het hertogdom Holstein behoorde tot de Neder-Saksische Kreits binnen het Heilige Roomse Rijk. Sleeswijk was een Deens leengebied.
  
  Gottorf is de naam van een slot (oorspronkelijk een burcht) die gelegen is op een eiland in de Schlei bij de stad Sleeswijk.
  
  Inleiding
  Christiaan I van Denemarken werd in 1426 geboren als de zoon van graaf Dietrich van Oldenburg en Hedwig van Holstein-Rendsburg. Hij volgde zijn vader in 1440 op als graaf van Oldenburg en werd in 1448 tot koning van Denemarken gekozen. Het graafschap Oldenburg stond hij in 1454 af aan zijn jongere broer Gerhard VI. In 1459 volgde hij Adolf VIII, de broer van zijn moeder, op als graaf van Holstein. Ten slotte werd hij 1460 door de standen van het hertogdom Sleeswijk tot hertog gekozen. In 1474 werd het graafschap Holstein door de keizer tot hertogdom verheven. Er was dus een unie ontstaan van het koninkrijk Denemarken en de hertogdommen Sleeswijk en Holstein. Het hertogdom Holstein behoorde tot het Heilige Roomse Rijk, het hertogdom Sleeswijk niet.
  
  Het eerste huis te Gottorf (1490-1523)
  Na de dood van koning Christiaan I in 1481 werd hij in de hertogdommen Sleeswijk en Holstein opgevolgd door zijn twee zoons Johan en Frederik I. De oudste zoon Johan was tevens koning van Denemarken. In 1490 vond er in enige mate een deling plaats: koning Johan kreeg het deel met de stad Segeberg en hertog Frederik kreeg het deel met Gottorf. De beide hertogdommen bleven een zekere eenheid behouden. Na de dood van Johan in 1513 werd hij opgevolgd door zijn zoon Christiaan II. Nadat deze in 1523 was afgezet en gevlucht, werd hertog Frederik als Frederik I de nieuwe koning. Ook de beide hertogdommen werden zo weer herenigd.
  
  Het tweede huis Gottorf (1544-1773)
  Na de dood van koning Frederik I in 1533 deelden zijn drie zonen in 1544 de hertogdommen. Hierbij kreeg ieder van de drie broers een aandeel in beide hertogdommen.
   Christiaan III kreeg Sonderburg met Alsen, Arrö, Flensburg, Bredstedt, het gebied om Segeberg, Oldesloe, Plön, Steinburg, Reinfeld en Ahrensbök (hertogdom Holstein-Glückstadt)
   Johan kreeg Haderleben met Rendsburg, Tondern, Lügumkloster en Fehmarn (uitgestorven in 1580)
   Adolf kreeg Gottorf met Apenrade, Südschleswig, Stapelholm, Husum, Eiderstedt, Kiel, Neumünster, Oldenburg, Cismar, Neustadt, Trittau en Reinbeck.
   de kloosters, de ridderschap, de steden, de rechtspraak, het leger en de belasting bleven een gemeenschappelijke aangelegenheid.
  
  Na het uitsterven van Holstein-Hadersleben in 1580 werd het gebied in 1581 verdeeld onder de twee overgebleven takken, waarbij Rendsburg aan de koninklijke tak te Sonderburg kwam en Fehmarn aan de hertogelijke tak te Gottorf. In 1640 kwam het graafschap Pinneberg aan beide takken na het uitsterven van de laatste graven van Holstein uit het huis Schaumburg. Het graafschap werd verdeeld, waarbij het ambt Barmstedt aan Holstein-Gottorp kwam. Hertog Frederik III van Holstein-Gottorp verkocht het ambt Barmstedt met Elmshorn in 1649 aan de koninklijke stadhouder Christiaan Rantzau. Een eigen universiteit voor het hertogdom Holstein werd in 1665 te Kiel gesticht.
  
  De staatsrechterlijke positie van de hertogen binnen Sleeswijk was een bron van veel strijd met Denemarken. Door de Vrede van Roskilde in 1658 verwierf de hertog de volledige soevereiniteit in zijn aandeel. In het vergelijk van Rendsburg moest de hertog de leenheerschappij van Denemarken erkennen, maar de Vrede van Fontainbleau in 1679 herstelde de soevereiniteit van de hertog. De leenheerschappij moest opnieuw erkend worden in 1684 en het vergelijk van Altona in 1689 herstelde de soevereiniteit van de hertog weer. In de vrede van Traventhal in 1700 werd de soevereiniteit van de hertog bevestigd. De Vrede van Fredriksborg in 1721 maakt een definitief eind aan de strijd. De hertog moest zijn aandeel in Sleeswijk afstaan aan Denemarken. Het hertogdom Sleeswijk was dus herenigd. Wat de hertog resteerde was het hertogelijk aandeel in Holstein. De hoofdstad werd dan ook verplaatst naar Kiel.
  
  In 1762 veranderde de machtsverhouding grondig, toen hertog Karel Peter Ulrich, die via zijn moeder een kleinzoon was van tsaar Peter de Grote, als Peter III de Russische troon besteeg. In 1767 sloten Rusland en Denemarken een vergelijk, waarin Holstein-Gottorp werd geruild tegen het graafschap Oldenburg. In 1773 werd het hertogdom Holstein-Gottorp overgedragen aan de koning van Denemarken. Oldenburg werd gegeven aan vorst Frederik August uit een jongere tak van het huis Holstein-Gottorp en werd in 1777 een hertogdom. Zijn familie noemde zich sindsdien Holstein-Oldenburg. De hoofdtak die op de Russische troon terechtkwam, ging de naam Romanov voeren maar behield daarnaast de titel van prins van Holstein-Gottorp.
  
  Stamboom
  
   Adolf (1526-1586), hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp Christina van Hessen (1543-1604), dochter van Filips I van Hessen
   Frederik II (1568-1587), hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp
   Sophia (1569-1634)  Johan VII van Mecklenburg (1558-1592)
   Filips (1570-1590)
   Christina (1573-1625)  Karel IX van Zweden (1550-1611)
   Elisabeth (1574-1587)
   Johan Adolf (1575-1616), aartsbisschop van Bremen, prins-bisschop van Lübeck, hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp Augusta (1580-1639), dochter van Frederik II van Denemarken
   Frederik III (1597-1659), hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp  Maria Elisabeth (1610-1684), dochter van Johan George I van Saksen
   Sophia Augusta (1630-1680)  Johan van Anhalt-Zerbst (1621-1667)
   Magdalena Sibylla (1631-1719)  Gustaaf Adolf van Mecklenburg-Güstrow (1633-1695)
   Maria Elisabeth (1633-1665)  Lodewijk VI van Hessen-Darmstadt (1630-1678)
   Hedwig Eleonora (1636-1715)  Karel X Gustaaf van Zweden (1622-1660)
   Johan George (1638-1655)
   Anna Dorothea (1640-1713)
   Christiaan Albrecht (1641-1695), hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp  Frederika Amalia (1649-1704), dochter van Frederik III van Denemarken
   Sophia Amalia (1670-1710)  August Willem van Brunswijk-Wolfenbüttel (1662-1731)
   Frederik IV (1671-1702), hertog van Sleeswijk-Holstein-Gottorp  Hedwig Sophia (1681-1708), dochter van Karel XI van Zweden
  Karel Frederik (1700-1739), hertog van Holstein-Gottorp  Anna Petrovna (1708-1728), dochter van Peter I van Rusland
  Karel Peter Ulrich (1728-1762), hertog van Holstein-Gottorp en tsaar van Rusland  Catharina Aleksejevna (1729-1796), dochter van Christiaan August van Anhalt-Zerbst (later bekend als Catharina de Grote)
   Paul I van Rusland (1754-1801), hertog van Holstein-Gottorp en tsaar van Rusland 1  Wilhelmina Louisa (1755-1776), dochter van Lodewijk IX van Hessen-Darmstadt 2  Sophia Dorothea Augusta Louisa (1759-1828), dochter Frederik Eugenius van Württemberg
  Zie verder: Huis Romanov
  Christiaan August (1673-1726), prins-bisschop van Lübeck  Albertina Frederika (1682-1755), dochter van Frederik VII van Baden-Durlach
  Hedwig Sophia (1705-1764), abdis van Herford
  Karel August (1706-1727), prins-bisschop van Lübeck
  Frederika Amalia (1708–1731)
  Anna (1709-1758)  Willem van Saksen-Gotha-Altenburg (1701-1771)
  Adolf Frederik (1710-1771), koning van Zweden  Louisa Ulrika (1720-1782), dochter van Frederik Willem I van Pruisen
  Gustaaf III (1742-1796), koning van Zweden  Sophia Magdalena (1743-1813), dochter van Frederik V van Denemarken
  Gustaaf IV Adolf (1778-1837), koning van Zweden  Frederika (1781-1826)
  Gustaaf (1799-1877)  Louise (1811-1854), dochter van Karel van Baden
  Carola van Wasa (1833-1907)  Albert van Saksen (1828-1902)
  Sophie Wilhelmina (1801-1856)  Leopold van Baden (1790-1852)
  Amalia Maria (1805-1853)
   Cecilia (1807-1844)  August van Oldenburg (1783-1783)
  Karel XIII (1748-1818), koning van Zweden  Hedwig Elisabeth Charlotte (1759-1818), dochter van Frederik August van Oldenburg
  Frederik Adolf (1750-1803)
  Sophia Albertina (1753-1829), adbis van Quedlinburg
  Frederik August (1711-1785), prins-bisschop van Lübeck, hertog van Oldenburg  Ulrika Frederika Wilhelmina (1722-1787), dochter van Maximiliaan van Hessen-Kassel
  Peter Frederik Willem (1754-1823), hertog van Oldenburg
   Hedwig Elisabeth Charlotte (1759-1818)  Karel XIII van Zweden (1748-1818)
  Johanna Elisabeth (1712-1760)  Christiaan August van Anhalt-Zerbst (1690-1747)
   George Lodewijk (1719–1763)  Sophia Charlotte (1722-1763), dochter van Frederik Willem II van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Beck
   Willem (1753-1774)
   Peter Frederik Lodewijk (1755-1829), hertog van Oldenburg  Frederika (1765-1785), dochter van Frederik Eugenius van Württemberg
   Zie verder: Huis Oldenburg
   Maria Elisabeth (1678-1755), abdis van Quedlinburg
  August Frederik (1646-1705), prins-bisschop van Lübeck  Christina (1656-1698), dochter van August van Saksen-Weißenfels
   Augusta Maria (1649-1728)  Frederik VII van Baden-Durlach (1647-1709)
  Elisabeth Sophia (1599-1627)  August van Saksen-Lauenburg (1577-1656)
  Adolf (1600-1631)
  Dorothea Augusta (1602-1682)  Joachim Ernst van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Plön (1595-1671)
  Hedwig (1603-1657)  August van Palts-Sulzbach (1582-1632)
  Anna (1604-1623)
  Johan (1606-1655), prins-bisschop van Lübeck  Julia Felicitas (1619-1661), dochter van Julius Frederik van Württemberg-Weiltingen
   Anna (1575-1625)  Enno III van Oost-Friesland (1563-1625)
   Agnes (1578-1627)
   Johan Frederik (1579-1634), aartsbisschop van Bremen, prins-bisschop van Verden en Lübeck
  
  Verwante linies
   Hertogen van Sleeswijk
   Hertogen van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg
   Hertogen van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Beck
   Hertogen van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Augustenburg
   Hertogen van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg
   Hertogen van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Plön
   Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg
  
  Externe links
   De hertogdommen Sleeswijk en Holstein 1622 (het hertogelijk aandeel in geel, het deens-koninklijke aandeel in roze)
  
  Geschiedenis van Sleeswijk-Holstein
  Geschiedenis van Jutland