title: Sankt Pölten
text: Sankt Pölten (; Beiers: St. Pöitn, ) is een statutaire stad in de Oostenrijkse deelstaat Neder-Oostenrijk. Het is de hoofdstad van de deelstaat en wordt omgeven door het district Sankt Pölten-Land. De stad heeft ongeveer 52.100 inwoners (2014).
  
  Geografie 
  Sankt Pölten heeft een oppervlakte van 108,48 km². Het ligt aan de Traisen, een zijrivier van de Donau, in het noordoosten van Oostenrijk, hemelsbreed ca. 60 km ten westen van de hoofdstad Wenen.
  
  Indeling van de gemeente
  De gemeente is onderverdeeld in elf deelgemeenten. Ten westen van de Traisen liggen van noord naar zuid gezien: Radlberg, Viehofen, St. Pölten, Spatzern en St. Georgen. Ten oosten of aan beide zijden van de Traisen liggen van noord naar zuid gezien: Pottenbrunn, Ratzersdorf, Wagram, Stattersdorf, Harland en Ochsenburg.
  
  Geschiedenis 
  Voor de geschiedenis tot 1955 zie
  
  Sankt Pölten tijdens de Tweede Republiek Oostenrijk 
  Na de Tweede Wereldoorlog kwam Neder-Oostenrijk in de Russische bezettingszone van Oostenrijk. Op 15 mei 1955 kwam er door het Oostenrijkse Staatsverdrag een einde aan de bezetting van Oostenrijk door de Sovjet-Unie, de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië. Op 13 september 1955 verliet de laatste soldaat van het Russische bezettingsleger St. Pölten. In 1955 kwamen ook mensen die verdwenen waren tijdens de Russische bezetting weer terug naar St. Pölten.
  
  In 1957 werden de kazernes op de Schießstattring in St. Pölten betrokken door het nieuw opgerichte Oostenrijkse leger ("Bundesheer").
  
  Snelweg 
  In 1958 werd St. Pölten bereikbaar via de Oostenrijkse snelweg A1.
  
  Verdere stadsuitbreiding 
  In 1971 werden de gemeenten Ochsenburg en St. Georgen en in 1972 de gemeente Pottenbrunn bij St. Pölten gevoegd.
  
  Hoofdstad van Neder-Oostenrijk 
  In 1986 stelde Sankt Pölten zich kandidaat als nieuwe hoofdstad van Neder-Oostenrijk, en werd het gekozen, zodat het sinds 10 juli 1986 de hoofdstad van Neder-Oostenrijk is. Sinds 1997 bevindt de regering van de deelstaat zich ook hier.
  
  Eind van de vestiging van Glanzstoff 
  In 2008 brak er brand uit in de fabriek van Glanzstoff, waarna de vestiging van Glanzstoff in St. Pölten werd gesloten.
  
  Burgemeesters vanaf 1945
  april-mei 1945: Günther Benedikt (partijloos)
  1945-1950: Franz Käfer (de Communistische Partij van Oostenrijk, KPÖ)
  1950-1960: Wilhelm Steingötter (de Sociaaldemocratische Partij van Oostenrijk, SPÖ)
  1960-1970: Rudolf Singer (SPÖ)
  1970-1985: Hans Schickelgruber (SPÖ)
  1985-2004: Willi Gruber (SPÖ)
  vanaf 2004: Mattias Stadler (SPÖ) herkozen op 12 mei 2016
  
  Cultuur
  
  Monumenten 
  
   De domkerk, oorspronkelijk een abdijkerk uit de 12de eeuw, is barok herbouwd door Jakob Prandtauer.
   Het stadhuis (16de eeuw) is ook in barokstijl herbouwd.
   De apotheek Zum Goldenen Löwen: de oudste zaak van St.Pölten uit de 16e eeuw met een barokke fassade van Joseph Munggenast
   Herrenplatz: een plein met een dagelijkse markt
   Olbrich-Haus: een gebouw van jugendstil-architectuur
   Institut der Englische Fräulein, gebouwd vanaf 1707 door Jakob Prandtauer of Josef Munggenast
   De Franciscaanse kerk, de kapel van het priesterseminarie van St. Pölten
   Prandtauerkirche en Karmeliterhof, gebouwd vanaf 1707 door Jakob Prandtauer
   Landestheater Niederösterreich: in 1820 door Josef Schwerdfeger gebouwd, in 1893 en 1968 verbouwd en uitgebreid. Tot 2005 stadstheater, sinds 2005 woordtheater.
   De voormalige hoofdsynagoge van St. Pölten uit 1913, in jugendstil-architectuur, werd in 1938 verwoest. In 1980-1984 is ze gerestaureerd. Er is sinds 1988 een instituut gevestigd dat de geschiedenis van de Joden in Oostenrijk bestudeert.
   Slot Ochsenburg in het stadsdeel Ochsenburg. Vroeger zomerresidentie van het bisdom Sankt Pölten, maar in 2010 had het bisdom besprekingen om het te verkopen.
   Slot Pottenbrunn, een renaissanceslot in het stadsdeel Pottenbrunn. Het is in particulier bezit gerestaureerd en wordt bewoond. Het is dus alleen vanaf de buitenkant te bekijken.
   Slot Viehofen in het stadsdeel Viehofen. Het was vervallen na WO II. Het is sinds 2003 in particulier bezit en wordt gerestaureerd.
   Slot Wasserburg, een barokslot met een slotgracht in het stadsdeel Pottenbrunn. Het is in particulier bezit en wordt gedeeltelijk bewoond en gedeeltelijk verhuurd, bijvoorbeeld voor bruiloften.
   andere oude gebouwen
  
  Theaters
   theater van de deelstaat Neder-Oostenrijk
   Bühne im Hof
   Festspielhaus St. Pölten
  
  Musea
   het museum van de deelstaat Neder-Oostenrijk ("Landesmuseum"), ontworpen door Hans Hollein
   museum van de stad St. Pölten
   het museum van het bisdom St. Pölten ("das Diözesanmuseum")
   Museum im Hof
   historisch museum
   documentatieinstituut voor moderne kunst van Neder-Oostenrijk
   museum van "sier- en gebruiksborden van Wilhelmsburg" (een particulier museum)
   arbeidersmuseum
   stadhuis
  
  Regelmatig terugkerende evenementen 
   Film am Dom: filmvoorstelling in de open lucht op het plein met de dom
   FM4 Frequency Festival. Dit muziekfestival trekt jaarlijks tienduizenden jeugdige bezoekers.
  
  Verkeer 
  St. Pölten is een belangrijk verkeersknooppunt in het westen van Neder-Oostenrijk.
  
  Belangrijke wegen
   A1 (West Autobahn), een snelweg van Salzburg over Linz naar Wenen. Ze maakt deel uit van de E 60. De maximumsnelheid voor personenauto's en motoren bedraagt 130 km per uur. Men moet er een vignet voor hebben.
   B1 (Wiener Straße), loopt tussen Linz en Wenen. Ze dient na de aanleg van de Oostenrijkse A1 vooral voor het lokale verkeer. Er is geen vignet voor nodig.
   B1a (Wiener Straße), verbinding tussen de B1 en de S33 in St. Pölten
   S33 (Kremser Schnellstraße), een autoweg van St. Pölten naar Krems. Een geldig vignet is verplicht op deze weg.
   B20 (Mariazeller Straße), loopt van de rotonde Europaplatz, St. Pölten, naar Kapfenberg
   B39 (Pielachtal Straße), loopt van St. Pölten naar Winterbach
   gepland: S34 (Traisental Schnellstraße), een geplande autoweg van St. Pölten naar Wilhelmsburg
  
  Spoorwegen
  Sankt Pölten heeft twaalf treinstations voor passagiers en goederen. Het hoofdstation is St. Pölten Hauptbahnhof (Hbf) aan de spoorlijn Salzburg-Wenen, 'die Westbahn'. Hier stoppen internationale treinen, zoals de InterCityExpress-treinen (ICE), railjet en (andere) treinen van ÖBB en Westbahn. Er stoppen onder andere directe treinen van en naar Dortmund, Keulen, Frankfurt, München, Zürich, Bazel, Venetië en Boedapest. De ÖBB heeft Railjets, Intercity's (IC) en de regionale REX200-, REX- en R-treinen. De Railjet-treinen kunnen in ca. 25 minuten op station Wien Hauptbahnhof in Wenen zijn, de IC's in 30 minuten. De Regional Express-treinen (REX) gaan om het uur en stoppen in een aantal plaatsen onderweg. De Regional-treinen (R) stoppen in de meeste plaatsen onderweg en rijden langzamer.
  
  De treinen van de nieuwe spoorwegmaatschappij Westbahn rijden sinds december 2011 tussen Freilassing in Beieren en Wenen. Ze stoppen alleen in grotere plaatsen zoals St. Pölten en kunnen vanaf St. Pölten in 29 minuten op station Wien Hauptahnhof zijn. In tegenstelling tot de treinen van de ÖBB, waar men vooraf een kaartje moet kopen, moet men bij de Westbahn het kaartje in de trein kopen. De treinen hebben gratis Wifi-internet en elektrische contactdozen.
  
  De snelle REX200-treinen rijden sinds 9 december 2012. Ze zijn met name bedoeld voor forensen richting Wenen. Tussen 4.48 en 7.12 uur gaan er vijf REX200-treinen van de ÖBB over het nieuwe traject van de Westbahn naar Wenen, die in circa 35 minuten op station Wien Hauptbahnhof kunnen zijn. Tussen 15.08 en 19.08 uur rijden er vijf REX200-treinen in omgekeerde richting vanaf Wien Hauptbahnhof.
  
  Dicht bij het station van St. Pölten staat een parkeergarage waar treinreizigers gratis mogen parkeren.
  
  Andere spoorlijnen die vanuit St. Pölten vertrekken zijn:
   de Mariazellerbahn, de spoorlijn die van het hoofdstation van St. Pölten (St. Pölten Hbf) door bergachtig gebied naar de katholieke bedevaartsplaats en wintersportplaats Mariazell gaat;
   de 'Tullnerfelderbahn', de spoorlijn naar Krems en Tulln;
   de 'Leobersdorferbahn', de spoorlijn naar Leobersdorf.
  
  Ander openbaar vervoer
   Wieselbus, een streekbus met 12 lijnen naar andere plaatsen in Neder-Oostenrijk. Alle lijnen stoppen bij het hoofdstation Sankt Pölten Hauptbahnhof (St. Pölten HBf) en in het Landhausviertel, het regeringscentrum van Neder-Oostenrijk.
   "LUP", een net van 11 buslijnen door de stad St. Pölten.
   "Touristenzug", een gratis treintje voor toeristen, dat in de zomer tussen het oude centrum en het regeringcentrum van Neder-Oostenrijk (das Landhausviertel) rijdt.
   "Sternschnuppe", een nachtbus met 16 bushalten voor de jeugd tot 24 jaar, rijdt van donderdag tot zaterdag en op feestdagen van 20.20 uur tot 6.00 uur.
   "Anruf-Sammeltaxi", een taxi die 's nachts tussen alle bushaltes voor een vast tarief rijdt.
  
  Bedrijven in St. Pölten 
  De belangrijkste bedrijven in St. Pölten zijn Voith (machines; turbines), Salzer (papier; kunststof), Sunpor (isolatie- en verpakkingsmateriaal), Kika (meubels, interieur), Leiner (meubels), Fritz Egger (spaanplaten en een brouwerij), Biomin, Strabag (bouw), Schubert & Franzke, de supermarktketen Spar, de restaurantketen Rosenberger en Geberit (sanitair).
  De vestiging van Glanzstoff Austria in St. Pölten werd in 2008 na een brand gesloten. In februari 2015 werd bekend dat Voith zijn fabriek voor papiermachines in St. Pölten, onderdeel van Voith Paper gaat sluiten. Hierdoor verdwijnen 200 arbeidsplaatsen in St. Pölten. Voith Hydro en Voith Turbo houden wel vestigingen in St. Pölten met 280 resp. 50 arbeidsplaatsen.
  
  Overheidsinstellingen en andere openbare instellingen
  
  Regeringen
   de regering van Neder-Oostenrijk in het Landhausviertel
   Bezirkshauptmannschaft, het bestuur van het district
  
  Justitie
   de rechtbank van de deelstaat Neder-Oostenrijk (Landesgericht). In 2008-2009 behandelde deze rechtbank de incestzaak rond Josef Fritzl. Hij werd veroordeeld tot levenslang, nadat hij z'n dochter jarenlang in een kelder opgesloten had gehouden en zeven kinderen bij haar had verwekt.
   de rechtbank van het district Sankt Pölten (Bezirksgericht).
   Rechtsanwaltskammer Niederösterreich
  
  Financiën
   Finanzamt
   Bezirksstelle der Wirtschaftskammer
  
  Landbouw
   NÖ Agrarbezirksbehörde
   Landes-Landwirtschaftskammer
   Bezirksbauernkammer
  
  Overige instellingen
   Vermessungsamt (geodesie)
   Arbeitsmarktservice
   Bezirksstelle der Arbeiterkammer
   Niederösterreichische Gebietskrankenkasse (de hoofdvestiging van het regionale ziekenfonds)
  
  Onderwijs
  St. Pölten kent circa vijftig onderwijsinstellingen, waaronder:
  
  Scholen voor algemeen vormend onderwijs 
   Bundesgymnasium en Bundesrealgymnasium St. Pölten
   Bundesreal- en Bundesoberstufenrealgymnasium (BORG)
   Gymnasium der Englischen Fräulein
  
  Scholen voor beroepsonderwijs 
   Nationale onderwijsinstelling voor kleuterschoolpedagogie en sociale pedagogie
   Nationale handelsacademie en handelsschool
   vakschool, hogere technische leergang (HTL) en avondschool aan de HTBLuVA St. Pölten
   takken: elektronische dataverwerking en -organisatie, elektronica, elektrotechniek, machines, economie
   Hogere nationale opleidingsinstelling voor economische beroepen en vakschool voor sociale beroepen.
   Hoger opleidingsinstituut voor toerisme aan het Wirtschaftsförderungsinstitut Niederösterreich
  
  Hogescholen 
   Fachhochschule St. Pölten (Universiteit van Toegepaste Wetenschappen St. Pölten)
   takken: sociaal werk, diëtiek, fysiotherapie, media, media- en communicatieadvisering, computersimulatie, IT security, telecommunikatie en media, techniek van de infrastructuur van spoorwegen
   Fachhochschule für Machinenbau und -konstruktion an der HTBLuVA St. Pölten (een schriftelijke beroepsopleiding machinebouw en -constructie)
   New Design University (NdU) (binnenarchitectuur en grafisch design)
   Filosofisch-theologische hogeschool van het bisdom St. Pölten, gevestigd in het voormalige Franciscaanse klooster
  
  Overige onderwijsinstellingen 
   Niederösterreichische Landesbibliothek, de bibliotheek van de deelstaat St. Pölten
   Niederösterreichische Landesakademie
   Volkshochschule, een volksuniversiteit
   Wirtschaftsförderungsinstitut Niederösterreich
  
  Sport 
  o.a. voetbalvereniging SKN Sankt Pölten, spelend in de NV Arena.
  
  Bekende inwoners van Sankt Pölten
  
  Geboren 
  
   Johann Josef Schindler (1777-1836), schilder en grafisch kunstenaar
   Otto Freiherr Ellison von Nidlef (1868-1947), officier
   Franz Aigner (1882-1945), natuurkundige
   Adolf Eigl (1883-1958), eerste gouverneur van Opper-Oostenrijk na de Tweede Wereldoorlog
   Julius Raab (1891-1964), politicus (ÖVP) en bondskanselier van Oostenrijk (1953-1961). Hij onderhandelde met Molotov over de onafhankelijk van Oostenrijk en bereikte het "Oostenrijkse Staatsverdrag".
   Maria Emhart (1901-1981), politica (SPÖ)
   Rudolf Kriesch (1904-1992), schilder
   Franz Binder, "Bimbo" (1911-1989), voetballer en trainer (in 1960-1962 van  PSV Eindhoven)
   Georg Prader (1917-1985), politicus
   Bernhard Wicki (1919-2000), dichter en filmregisseur
   Otto Prokop (1921-2009), patholoog-anatoom en forensisch onderzoeker
   Robert Herfert (1926), schilder en beeldhouwer
   Peter Minich (1927-2013), Kammersänger
   Jörg Demus (1928- 2019), pianist
   Lolita (1931-2010), zangeres van schlagers
   Günther Stingl (1939), schrijver
   Hans Bankl (1940-2004), professor pathologische anatomie
   Friedemann Kupsa (1943), cellist
   Konrad Berger (1945), schrijver
   Otto Kapfinger (1949), architect
   Erwin Leder (1951), filmacteur, toneelspeler en regisseur
   Johanna Ignjatovic (1952), cartooniste
   Karl Daxbacher (1953), voetbaltrainer
   Alfred Brader (1956), politicus
   Renate Habinger (1957), grafisch kunstenaar en illustrator
   Alfred Gusenbauer (1960), bondskanselier van Oostenrijk (2007-2008), opgegroeid in Ybbs an der Donau
   Willi Langer (1960), bassist
   Bernhard Rassinger (1963), wielrenner
   Manfred Wieninger (1963), schrijver
   Martin Fiala (1964), componist
   Christian Häckl (1964), meteoroloog
   Matthias Stadler (1966), politicus (SPÖ), huidige burgemeester van St. Pölten
   Tom Haydn (1967), zanger
   Alexander Millecker (1973), journalist
   Mario Ranieri (1980), producer en DJ van hardtechno
   Benjamin Karl (1985), snowboarder
  
  Woonachtig 
   Heidemaria Onodi (1957), plaatsverbangend gouverneur van Neder-Oostenrijk, afgevaardigde in het parlement van Neder-Oostenrijk
  
  Stedenband 
    Altoona, Verenigde Staten
    Brno, Tsjechië
    Clichy, Frankrijk
    Heidenheim, Duitsland
    Kurashiki, Japan
    Nyíregyháza, Hongarije
    Wuhan, China
  
  Aangrenzende gemeenten 
  
   
  District van Neder-Oostenrijk
  Hoofdstad van een Oostenrijkse deelstaat