title: Lijst van paardenjargon
text: Dit is een lijst met termen die in de paardensport gebruikt worden.
  
  Anatomie 
   achterhand - dat deel van het paardenlijf achter het zadel
   appelschimmel - grijs paard met donker gekleurde 'appels' (cirkels)
   behang - lange beharing; manen, staart en aan de koten
   benen - de ledematen van een paard worden door paardenkenners 'benen' genoemd omdat ze vinden dat paarden 'edele dieren' zijn.
   borst - gedeelte aan de voorkant boven de voorbenen.
   droge benen - 'vel over been' op de benen, de gewrichten, spieren en aderen zijn goed zichtbaar; dit wordt erg gewaardeerd; men spreekt wel over 'glashard beenwerk'
   hoef - harde hoorn om de laatste anderhalve vinger/ teenkootjes. Te vergelijken met de menselijke nagel
   hoefgewricht - het gewricht binnen in de hoef tussen het 2e en 3e vinger/teenkootje
   hoofd - kop van een paard (zie opmerking bij 'benen')
   koffer - het gedeelte van het lichaam tussen de voorhand en de achterhand, bijvoorbeeld: een paard kan 'een diepe koffer' hebben, dat wil zeggen een brede borstkas
   koot - onderste gedeelte van het been nèt boven de hoef, anatomisch gezien twee vinger- of teenkootjes
   kogel - gewricht, plm. 10 cm boven de hoef (bij een mens: de knokkels tussen handrug en vingers/ voet en tenen)
   maantop - langere haren (manen) vooraan boven op het hoofd en tussen de oren
   manen - rij langere haren in de mediaanlijn van de nek tot de schoft
   mond - de bek (zie opmerking bij 'benen')
   nek - een gedeelte van ongeveer vijf centimeter net achter het hoofd, het gewricht tussen schedel en eerste halswervel; de rest van de nek heet bij een paard 'de hals
   schoft - de kleine welving waar de rug overgaat in de hals
   schofthoogte - afstand van de grond tot de schoft, ook stokmaat
   spronggewricht - gewricht halverwege het achterbeen; de 'enkel' van het paard, aan de achterbenen. Veel leken zouden dit de knie noemen maar dit gewricht buigt de andere kant op. De achterknie zit hoger, tegen de romp aan. Paarden lopen in feite op de toppen van hun tenen.
   voorhand - deel van het paardenlijf voor het zadel
   voorknie - de pols van het paard halverwege het voorbeen. De elleboog zit weer hoger.
  
  Gangen 
   stap(voets) - gewoon lopen
   draf - lopen met kruislings geplaatste benen
   galop - sprongsgewijs lopen
   linkergalop, rechtergalop
   gestrekte galop ruimgrijpende galop die kan overgaan in rengalop
   tact - dressuurterm, die vaak met 'snelheid' wordt verward. De tact is het ritme waarin de hoeven op de grond komen. Een dribbelstap heeft een hoge/snelle tact, maar omdat het stap is, een relatief lage snelheid. Kalmeert het paard, dan kan de snelheid gelijk blijven, maar met de ruimere passen krijgt het dier een correcte, lagere tact.
   telgang - gang waarbij twee benen links tegelijk worden verplaatst, gevolgd door twee benen rechts, zoals ook bij kamelen.
   tölt - een bijzondere gang die voorkomt bij IJslanders
  
  Hoefverzorging 
  
   bekappen - hoeven korter maken ter algemene verzorging en ter correctie van de stand
   beslaan - ijzers onder hoeven aanbrengen
   hoefbeslag - de ijzers onder de hoeven, soms met rubber als vering
   hoefijzer - ijzeren bescherming die onder de hoef aangebracht wordt tegen excessieve slijtage
   hoefnagel - spijker waarmee hoefijzers vastgezet worden
   hoefsmid - deskundige voor hoefbeslag en hoefverzorging
   hoefstal - stevige open stellage om het paard vast te zetten tijdens het beslaan
   kalkoenen - ijzeren punten die in een speciaal hoefijzer gedraaid kunnen worden, tegen uitglijden op ijs of sneeuw
  
  Kleuren 
  
   aftekeningen - witte voeten of benen, witte vlekken aan het hoofd.
   bles - witte streep tussen de ogen, kol - middelgrote witte plek, vlek - kleine witte plek.
   bont paard - om het even welk paard met permanent haren in twee verschillende kleuren.
   bruin paard - paard met bruin lijf en met zwarte punten (manen, staart, onderbenen en oorpunten); bij moderne rassen een veelvoorkomende kleur.
   maanoog - zeldzame blauw-witte vlek in een van de ogen.
   panterbont - witte vacht met bruine of zwarte stippen; het geassocieerde gen kent vele variaties.
   pinto - gekleurd paard met een patroon van witte vlekken.
   schimmel - grijs paard dat donker geboren is en later wit wordt.
   vos - roodbruin paard, ook aan de benen en de staart (maar zie: bruin paard).
   wildkleur - vaalbruine vacht met aalstreep, tweekleurige manen en soms 'zebrastrepen' op voor- en achterbenen en op de schouder.
   wit paard - in enge zin een paard met pigmentloze huid, witte haren bij de geboorte en blauwe ogen.
   zwart paard - paard met zwart vel en gewoonlijk donkerbruin haar.
   zweetvos - vos met blonde manen en staart.
  
  Medisch 
  
   dop - melkkies die op blijvend gebitselement blijft zitten
   droes - luchtweginfectie veroorzaakt door bacterie streptococcus equi
   drukking - ontsteking of wond veroorzaakt door klemmend of schurend tuig, naderhand herkenbaar aan witte haargroei
   klophengst - hengst met cryptorchisme
  
  Ontwikkelingsfasen en geslachten
   enter of jaarling - eenjarig paard
   hengst - vruchtbaar mannelijk paard
   klophengst - half gelubde hengst
   merrie - vrouwelijk paard
   ruin - door castratie onvruchtbaar gemaakte hengst
   twenter - tweejarig paard
   veulen - paardenjong (tot één jaar)
  
  Rassen en fokkerij
  
   dekhengst - een hengst die is toegelaten tot het stamboek
   paardenkeuring - bijeenkomst van eigenaars en fokkers om hun paarden te laten beoordelen
   e-pony - een paardje met een stokmaat tussen 148 en 158 centimeter (soms ook: 'damespaard')
   koudbloed - zwaargebouwd trek- of werkpaard met een rustig (koelbloedig) temperament
   pony - klein paard met gewoonlijk een forse bouw (bovengrens ligt bij 148 cm)
   sober - een ras is 'sober' als het toe kan met sober voedsel, zoals schrale weiden, en nauwelijks krachtvoer nodig heeft
   stamboek - een organisatie die lijsten bijhoudt met individuele gegevens en de afstamming van dieren
   stoeterij - paardenfokkerij (vergelijk Duits Stute = merrie)
   warmbloed - tussen koud- en volbloed in; een veelvoorkomend en veelzijdige kruising, bijvoorbeeld gebruikt in de springsport, de mensport en in de dressuur
   volbloed - een Arabier of een Engelse volbloed: paarden met een edel hoofd en 'droge' bouw (ranke benen en een gewelfde hals), geschikt voor paardenraces
  
  Training 
   beleren - zadelmak maken
   buitenbak - onoverdekte zandbaan voor het beoefenen van rijsport
   cavaletti - lage hindernisbalk om paarden te leren hun benen op te tillen
   drafsport - ingespannen snelheidswedstrijden met sulkys
   dressuur - gymnastische oefeningen voor paard en ruiter
   jockey - een ruiter in de rensport
   longeren - het paard aan een lange lijn in een cirkel laten lopen
   manege - overdekte rijhal met rijschool of stalhouderij
   mennen - een aangespannen kar of wagen besturen
   mensport - wedstrijden met aangespannen paarden
   optuigen - het tuig op het paard leggen en vastmaken
   rensport - bereden galopsport, paardenrennen
   springen - hindernisrijden
   vierspan - vier paarden twee-aan-twee voor een wagen
   volte - een grote of een kleine cirkel die gereden wordt tijdens de dressuur
  
  Uitrusting 
   bit - metalen dwarsstaaf in de mond bij het diasteem
   gareel - leren halskraag om karren, koetsen, wagens, rijtuigen en dergelijke te trekken
   haam - houten halsjuk om wagens, ploegen en dergelijke te trekken
   hoofdstel - stelsel van riemen om het paardehoofd teneinde het bit en de leidsels te bevestigen
   koets - aangespannen rijtuig
   rijbroek - een elastische nauwsluitende kniebroek met leren versterking aan binnenkant van de knieën
   rijlaars - hoge nauwsluitende laarzen van leer of van rubber/vinyl
   rijzweep - hulpmiddel voor het geven van aanwijzingen en correcties
   sporen - getand wieltje aan de rijlaars om het paard 'aan te sporen'
   stijgbeugels - voetsteunen ter weerszijden van het paard
   stijgbeugelriem - een in lengte verstelbare riem die de stijgbeugels draagt
   strengen - lange riemen waaraan een tuigpaard het voertuig voorttrekt
   tuig - het samenstel van riemen om het paardehoofd en -lichaam
   tuigage - tuig voor rij- of trekdieren algemeen
   zadel - een lederen zitkussen op de rug van het dier
  
  Verzorging 
   groom - paardenverzorger, ook: assistentkoetsier
   hoevenkrabber - dunne metalen haak om de onderkant van de hoeven te reinigen van modder en mest
   liksteen - zoutsteen om in de behoefte aan mineralen als natrium te voorzien
   manenkam - groftandige metalen kam om de manen te kammen of toiletteren
   roskam - ijzeren borstel voor de verzorging van paarden
   toiletteren - verzorgen van manen, staart en behang door knippen, scheren, trekken of vlechten van haren
   zweetmes - flexibele metalen strip om overtollig vocht uit de vacht van een paard te verwijderen
  
  Externe links 
   Anatomie van het paard
  
  Jargon
  Paard
  Paardensportterminologie
   Paardenjargon
  Glossarium