title: Sacramentstoren
text: Een sacramentstoren of theoteca (Grieks: Godskast) is een vrijstaand, meestal uit steen gehouwen, tabernakel in de vorm van een toren, dat zich in een kerk bevindt. Een niet-vrijstaande sacramentstoren wordt meestal aangeduid als sacramentshuis(je).
  
  Beschrijving en geschiedenis 
  In de beschrijving van de kerkornamentiek in de periode van de, vooral late, gotiek wordt vaak de term 'sacramentshuis(je)' gebezigd. Tot aan het Concilie van Trente, dat een verandering in de presentatie van het Allerheiligste voorschreef, werd de gewijde hostie geplaatst in een rijk gedecoreerde, uiteindelijk op een gotische torenspits lijkende houder aan de, wanneer men naar het altaar kijkt, linkerkant (vaak de noordkant) van het (hoog)altaar. Gotische kerken, waar nog een monumentaal sacramentshuis(je) aanwezig is, zijn in Duitsland talrijk.
  
  Een dergelijk architectonisch ornament dient om geconsacreerde hosties te herbergen en de aanwezigheid ervan te benadrukken. Meestal is de toren een zuil die in het koor is gebouwd, in de vorm van een torenmonstrans versierd met beeldjes en snijwerk. In het hart werd hiervoor een sacrarium voorzien. Veel sacramentstorens zijn ontworpen door vooraanstaande kunstenaars, zoals bijvoorbeeld de 18 meter hoge sacramentstoren van Cornelis Floris de Vriendt in Zoutleeuw. Tijdens de beeldenstorm werden veel torens in de Nederlanden verwoest, waardoor ze tegenwoordig vrij zeldzaam zijn. Alle sacramentstorens in Vlaanderen zijn nationaal beschermd erfgoed, vanwege hun hoge kunsthistorische waarde en zeldzaamheid. Ze zijn over het algemeen grondig bestudeerd en gedocumenteerd.
  
  Bekende sacramentstorens
  
  In België
  
  In Nederland 
   Basiliek van het H. Sacrament, Meerssen
   Sacramentstoren Kruisherenkerk, Maastricht (fragmenten in depot Bonnefantenmuseum)
   Dom van Utrecht (beelden van sacramentshuis in het Centraal Museum)
  
  In Duitsland 
   Sint-Laurentiuskerk (Neurenberg)
   Munster van Ulm 
   Munster van Salem
   Munster van Bad Doberan
   Sint-Liudgerkerk (Norden)
   Sint-Urbanuskerk (Dorum)  en de Bonifatiuskerk (Arle), beide in Oost-Friesland
   Stadskerk te Friedberg (Hessen)
  
  In andere landen 
   Bedevaartkerk te Mauer bei Melk, gem. Dunkelsteinerwald, Oostenrijk
   Mariakerk (Gdańsk),  Polen
   Notre-Dame (collegiale Mariakerk), Semur-en-Auxois, Bourgondië, Frankrijk
  
  Onderdeel van een kerkgebouw
  Toren