title: Zandberg (Breda)
text: Zandberg is een oude stadswijk ten zuiden van het centrum van Breda. De wijk is ontstaan in de jaren dertig en is opgesplitst in twee delen: West en Oost gescheiden door de Ginnekenweg. West bestaat uit drie delen: De statige Baronielaan, die naar het Mastbos leidt, met grote herenhuizen, het Zandbergplein met daar omheen typische middenstandswoningen uit de jaren dertig en een groot gedeelte kleine arbeiderswoningen uit begin 20e eeuw. De wijk is gedrongen van opzet en er is weinig openbare ruimte en groen. Stadsvernieuwing in de jaren 50 en 60 heeft hier veel meer vrij spel gehad en de congruentie met de beginjaren van de buurt, van eind 19e eeuw tot en met 1930, is verloren gegaan.
  
  Oost bestaat uit drie delen: een villabuurt, een groot gedeelte middenklasse- en herenwoningen uit de jaren dertig van de twintigste eeuw en kleinere gezinswoningen. Qua opzet is Oost ruimer bedeeld en relatief veel straten met bomen en oude klinkerbestrating. De typische jaren dertig stijl is goed bewaard gebleven.
  
  Zandberg is een rustig stadsdeel met veel groen en speelvoorzieningen voor kinderen op loopafstand van de binnenstad en het Mastbos. Op de Ginnekenweg en op de Generaal Maczekstraat zijn diverse winkels, supermarkten en horeca gevestigd. Ook zijn er twee basisscholen, KBS De Zandberg en Nutsschool Dirk van Veen, in de wijk.
  
  Geschiedenis 
  Tussen Breda en Ginneken lag buurtschap de Zandberg, die onder de gemeente Teteringen viel. In 1869 richtte de gemeenteraad van Breda zich tot de koning met een verzoek om de Zandberg en de Belcrum bij de gemeente Breda te voegen omdat er ruimte nodig was voor woningbouw. Deze eerste annexatiepoging van Breda mislukte, maar in 1927 vond ze uiteindelijk toch plaats. Een groot deel van de gemeente Teteringen met de  Koninginnestraat en de oostzijde van het Wilhelminapark kwam toen bij Breda. Het eerste woningbouwplan met als hoofdstraat de Wethouder Romboutsstraat was in de voorgaande jaren al gerealiseerd. Belangrijke redenen om de annexatie van Zandberg op Teteringen door  te voeren, zijn te lezen in de verslagen van de toenmalige gouverneur Mr. A.E.J. baron Van Voorst tot Voorst Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant:
  
  "De woningnood in Breda is verschrikkelijk; er is geen terrein om woningen te bouwen; het bouwen door Breda in de omliggende gemeenten wordt door deze besturen belet. Hierin ligt wel een groote reden, waarom het noodig is, dat Breda hare grenzen verlegt. Een tweede reden daarvoor is de toestand van de Baronielaan, welke onder drie gemeenten ressorteert: Ginneken, Princenhage en Teteringen. Een derde reden is de Zandberg, heele rijen heerenhuizen behoorende tot Teteringen, liggende aan een niet-bestrate weg van Breda; we hadden groote moeite, om er met onze auto door te komen. In Ginneken vond men, dat deze toestand onhoudbaar was, en dat de Zandberg noodzakelijk bij Breda moest gevoegd worden."
  
  Beschrijving 
  Het hart van Zandberg wordt gevormd door het Hyacintplein, met speelvoorzieningen en een fontein, en de Wethouder Romboutsstraat. Deze lommerrijke laan met aan weerszijden statige eikenbomen en ruime herenhuizen opgetrokken in art-decostijl met glas-in-loodramen, granitovloeren en hoge rijk gestucte plafonds, is vernoemd naar wethouder W.G.H. Rombouts van Breda die in 1927 de annexatie van dit Teterings grondgebied doorzette. Aanvankelijk wilde Rombouts dit gebied vrijhouden van woningbouw ten behoeve van het behoud van het vrije schootsveld buiten de stadsmuur, maar omdat Teteringen en Ginneken gewoon doorgingen met woningbouw tot aan de gemeentegrens met Breda, veranderde hij van standpunt. In plaats van ook woningbouw door Breda toe te staan, annexeerde hij het gebied en vergrootte daarmee het grondgebied van de gemeente Breda.
  
  Zandberg had per 1 januari 2021 5.158 inwoners, waarvan 3.900 in Oost-Zandberg (ten oosten van de Ginnekenweg) en 1.450 in West-Zandberg. Van de 2.170 woningen in deze wijk is het merendeel (90%) koopwoningen.Zandberg heeft een totale oppervlakte van 74 hectare land (100 hectare is 1 km2). De gemiddelde dichtheid van adressen is 3.257 adressen per km2. Er wonen 2.410 huishoudens in Zandberg. Postcode 4818 is de meest voorkomende postcode in de buurt Zandberg. Zandberg ligt binnen de wijk Breda Oost in de gemeente Breda.
  
  Een bekend gebouw in Zandberg is de Sacramentskerk. Gemeenschapshuis Zandberg is gevestigd op de Zandberglaan. Ten noorden van de wijk ligt het Wilhelminapark. Het park is ontworpen is door de bekende Nederlandse tuinarchitect Leonard A. Springer en het is het op één na oudste stadspark van Breda.
  
  Afbeeldingen 
  
  Wijk in Breda