title: De mulieribus claris
text: De mulieribus claris (Over beroemde vrouwen) is een verzameling van levensbeschrijvingen van beroemde historische, Bijbelse en mythische vrouwen geschreven door Giovanni Boccaccio in Certaldo tussen de zomer van 1361 en die van 1362. Het was opgedragen aan Andrea Acciaiuoli, gravin van Altavilla en zus van zijn goede vriend Niccolo Acciaiuoli. Het was de eerste verzameling van biografieën van vrouwen die in de westerse literatuur tot stand kwam. Boccaccio bleef het werk aanpassen tot aan zijn dood in 1375.
  
  Ontstaan 
  In het voorwoord schreef Boccaccio dat hij dit werk ondernam geïnspireerd door het werk van zijn vriend Petrarca over beroemde mannen, De viris illustribus. Dat zette hem aan een gelijkaardig werk te schrijven over beroemde vrouwen om voor het nageslacht de herinnering te bewaren aan vrouwen die bekend waren om hun grote daden. Hij voelde zich verplicht zowel de daden van slechte als van goede vrouwen te beschrijven, omdat volgens hem de weerzin die gewekt zou worden door de daden van slechte vrouwen des te meer zou aanzetten tot de deugdzaamheid getoond door de goede vrouwen.
  
  Het werk ontstond volgens de studie van Zaccaria in negen fases. De hoofdmoot, een voorwoord en 102 hoofdstukken, werden geschreven in Certaldo in de zomer van 1361. In juni 1362 wordt hij uitgenodigd naar Napels door zijn vriend Niccolo Acciaiuoli. In Napels schrijft hij de opdracht aan Andrea Acciaiuoli, maar hij beschouwde zijn werk nog niet als voltooid. Vervolgens schrijft hij de huidige hoofdstukken XXXI en LXXX en aan enkele reeds bestaande hoofdstukken voegt hij moraliserende secties toe. Boccaccio zou overwogen hebben om het boek op te dragen aan koningin Johanna van Napels, maar zag daar uiteindelijk van af. Hij gaat nog jaren verder met het maken van kleine aanpassingen en het is pas tegen het einde van zijn leven dat hij een kopie maakt in een goed leesbaar script.
  
  Omschrijving 
  Het werk bestaat in zijn finale versie uit 104 hoofdstukken met 106 biografieën. De huidige publicaties bevatten meestal 106 hoofdstukken, één per biografie, maar in het  origineel waren XI en XII en XIX en XX samengevoegd omdat ze het levensverhaal van respectievelijk Marpesia en Lampedon en Orithya en Antiope beschreven, die nauw met elkaar waren verbonden.
  
  Receptie en invloed 
  Het werk werd door de tijdgenoten van Boccaccio erg geapprecieerd, te oordelen naar de meer dan honderd manuscripten die bewaard zijn gebleven en gezien het feit dat het bijna onmiddellijk vertaald werd naar het vernaculair door Donato degli Albanzani en fra Antonio de San Lupido. Ook in gedrukte versie werd het werk zeer populair; de editio princeps werd gedrukt door Johann Zainer in Ulm in 1473 en er volgden talrijke andere incunabelen, zowel van de Latijnse versie als van vertalingen. De eerste editie in de Nederlanden was van Aegidius van der Heerstraten in Leuven in 1487. De eerste Nederlandse vertaling verscheen in 1525 bij Claes de Grave in Antwerpen.
  
  Daarnaast inspireerde het werk ook tal van andere schrijvers zoals onder meer Christine de Pizan in haar Livre de la Cité des dames, en Geoffrey Chaucer was de eerste Engelse vertaler van een deel van het werk: zijn Monk's Tale van de Canterbury Tales bevat een vertaling van het volledige hoofdstuk van Zenobia uit de De mulieribus claris als een van de verhalen. Maar ook in de 15e en 16e eeuw waren er nog tal van auteurs die zich lieten inspireren door Boccaccio's werk, zoals Alonso van Cartagena in zijn De las mujeres ilustres, Thomas Elyot in zijn Defense of Good Women, Giovanni Sabbadino degli Arienti met Gynevera de la clare donne, Iacopo Filippo Forest met zijn De plurimis claris selectisque mulierbus en Jean Lemaire de Belges in zijn Couronne margaritique.
  
  Bronnen 
  De enige bronnen die Boccaccio zelf opgeeft zijn de Bijbel, de apostel Paulus en Hieronymus, maar uit de tekst van de biografieën blijkt duidelijk dat hij gebruik maakte van de werken van de klassieke auteurs zoals Titus Livius, Ovidius, Vergilius, Valerius Maximus, Plinius de oudere,  Publius Papinius Statius, Suetonius, Marcus Iunianus Iustinus, Lactantius en Orosius. Voor de biografieën van middeleeuwse dames gebruikte hij waarschijnlijk geschriften van tijdgenoten en kronieken.
  
  De 106 beroemde vrouwen
  1. Eva, de eerste vrouw volgens de Bijbel
  2. Semiramis, een legendarische Assyrische koningin
  3. Ops, de vrouw van Saturnus
  4. Juno, de heerseres van de hemelen
  5. Ceres, godin van de oogst en koningin van Sicilië
  6. Minerva, een personificatie van de goddelijke macht van het verstand.
  7. Venus, de Romeinse godin van de liefde en koningin van Cyprus
  8. Isis, koningin en godin van Egypte
  9. Europa, een Fenicische prinses op wie oppergod Zeus het wellustig oog liet vallen
  10. Libya, koningin van Libië
  11 en 12. Marpesia en Lampedo, koninginnen van de Amazones
  13. Thisbe, een meisje uit Babylon
  14. Hypermnestra, koningin van the Argiven en priesteres van Juno
  15. Niobe, koningin van Thebe
  16. Hypsipyle, koningin van Limnos
  17. Medea, koningin van Colchis
  18. Arachne, de spinster
  19 en 20. Orithyia en Antiope, koninginnen van de Amazones
  21. De Sibille van Erythrae
  22. Medusa, de dochter van Phorcys en Ceto
  23. Iole, de dochter van koning Eurytus van de mythische stad Oechalia.
  24. Deianira, de vrouw van Herakles
  25. Iocaste, koningin van Thebes
  26. Almathea de Sibille van Cumaea
  27. Carmenta, dochter van koning Ionius
  28. Prokris, de vrouw van Cephalus
  29. Argia, de vrouw van Polynices en dochter van koning Adrastus
  30. Manto, de dochter van Tiresias
  31. De vrouwen van de Minyers
  32. Penthesilea, koningin van de Amazones
  33. Polyxena, dochter van koning Priamus van Troje
  34. Hecuba, koningin van Troje
  35. Cassandra, dochter van koning Priamus van Troje
  36. Clytemnestra, koningin van Mycene
  37. Helena, de vrouw van koning Menelaos
  38. Circe, dochter van de zon
  39. Camilla, koningin van de Volsken
  40. Penelope, de vrouw van Odysseus
  41. Lavinia, koningin van Laurentum
  42. Dido, of Elissa, koningin van Carthago
  43. Koningin van Sheba, koningin van Ethiopië
  44. Pamphile, de dochter van Platea
  45. Rhea Ilia, een Vestaalse maagd
  46. Tanaquil, de vrouw van koning Tarquinius Priscus
  47. Sappho, dichteres van het eiland Lesbos
  48. Lucretia, de vrouw van Lucius Tarquinius Collatinus
  49. Tamyris, koningin van Scythië
  50. Leaena, een hetaere
  51. Atalja, koningin van Juda
  52. Cloelia, een Romeinse maagd
  53. Hippo, een Griekse vrouw
  54. Megullia Dotata, een Romeinse vrouw
  55. Veturia, een Romeinse vrouw
  56. Thamyris, een Griekse schilderes
  57. Artemisia I, koningin van Halicarnassus
  58. Verginia, een Romeinse maagd, dochter van Virginius
  59. Eirene, een Griekse schilderes
  60. Leontium, een leerlinge van Epicurus
  61. Olympias, koningin van Macedonië en moeder van Alexander de Grote
  62. Claudia, een vestaalse maagd
  63. Virginia, de vrouw van Lucius Volumnius Flamma Violens
  64. Flora de godin van de lente en de bloemen
  65. Een jonge Romeinse vrouw
  66. Marcia, een Romeinse schilderes
  67. Sulpicia, de vrouw van Quintus Fulvius Flaccus
  68. Harmonia, de dochter van  Gelon, zoon van Hiëro II van Syracuse
  69. Busa of Canosa di Puglia, een dame van adel uit Canosoa in Puglia
  70. Sophonisba, een Carthaagse, koningin van Numidië
  71. Theoxena, dochter van prins Herodicus van Thessalië
  72. Laodice van Cappadocia of Berenice, koningin van Cappadocië
  73. Chiomara, de vrouw van Orgiagon the Galatiër
  74. Aemilia Paula Tertia, de vrouw van Scipio Africanus
  75. Dripetrua, de dochter van Laodice van Cappadocië
  76. Sempronia, de dochter van Gaius Sempronius Gracchus
  77. Claudia Quinta, een Romeinse vrouw
  78. Hypsicratea, Koningin van Pontus
  79. Sempronia, een Romeinse vrouw
  80. De vrouwen van de Cimbri
  81. Julia, dochter van Julius Caesar
  82. Portia, dochter van Cato Uticensis
  83. Curia, de vrouw van Quintus Lucretius
  84. Hortensia, dochter van Quintus Hortensius Hortalus
  85. Sulpicia, de vrouw van Lucius Cornelius Lentulus Crus
  86. Cornificia, een Romeinse dichteres
  87. Mariamne, koningin van Juda, de vrouw van Herodes de Grote
  88. Cleopatra, koningin van Egypte
  89. Antonia Minor, de dochter van Marcus Antonius
  90. Agrippina, de vrouw van Germanicus
  91. Paulina, een Romeinse vrouw
  92. Agrippina, de moeder van keizer Nero
  93. Epicharis, een vrijgekochte Romeinse slavin die deelnam aan een samenzwering tegen Nero
  94. Pompeia Paulina, de vrouw van Seneca
  95. Poppaea Sabina, de vrouw van Nero
  96. Triaria, de vrouw van Lucius Vitellius
  97. Faltonia Betitia Proba, een Romeinse christelijke dichteres
  98. Faustina de Jongere, de vrouw van Marcus Aurelius
  99. Julia Soaemias, Romeinse keizerin
  100. Zenobia, koningin van Palmyra
  101. Pausin Johanna, een legendarische vrouwelijke paus
  102. Irene van Byzantium, keizerin van het Byzantijnse Rijk
  103. Gualdrada, een meisje uit Florence
  104. Constance, keizerin van het Heilige Roomse Rijk en koningin van Sicilië
  105. Camiola Turinga, een Sienese rijke weduwe
  106. Johanna I van Napels, koningin van Napels
  
  Weblinks 
   Franse vertaling van De mulieribus claris op Gallica.
  
  Latijnse literatuur
  14e-eeuwse literatuur
  Latijns manuscript