title: Allan Pettersson
text: Gustaf Allan Pettersson (Västra Ryd, provincie Stockholms län, 19 september 1911 – Stockholm, 20 juni 1980) was een Zweeds componist.
  
  Levensloop
  Allan Pettersson, een van de vier kinderen van een gewelddadige alcoholist en smid en een zeer vrome moeder, groeide op in de armere wijken in Stockholm. Hij bleef altijd in Stockholm wonen. In 1930 begon hij aan een studie viool en altviool aan het Kungliga Musikhögskolan (Koninklijk Conservatorium) in Stockholm. Daarna studeerde hij contrapunt en harmonieleer.
  
  Hij groeide uit tot een goede altist, maar begon toen ook al te componeren, voornamelijk liederen en kamermuziek. Door een beurs van de Jenny Lind Stichting werd hij in staat gesteld in 1939 en 1940 verder altviool te studeren in Parijs bij Maurice Vieux, terwijl hij gelijktijdig violist was van het Stockholms Konsertförenings Orkester, het latere Stockholms Philharmonisch Orkest (tot 1951). Daarna (1951-1953) studeerde hij verder compositie. Hij kreeg les van Arthur Honegger en René Leibowitz. Van de laatste, die hem de beginselen van de dodecafonie probeerde bij te brengen, zei hij niets te hebben geleerd. Hij volgde ook privélessen bij Karl-Birger Blomdahl en Otto Olsson.
  
  In 1953 kreeg hij de eerste signalen van polyartritis, een ziekte die hem vanaf dan zou volgen en uiteindelijk slopen. In 1964 kreeg hij een Staatsprijs, die bestond uit een levenslang gegarandeerd inkomen, zodat hij zich geheel kon toeleggen op componeren. In 1968 won hij nog een prijs van de stad Stockholm. In 1970 lag hij negen maanden in het ziekenhuis. Volgens de overlevering gebruikte hij de verbanden waarin hij gewikkeld was, om notities te maken voor zijn 10e en 11e symfonie. In 1975 kreeg hij ruzie met het Stockholms Philharmonisch Orkest bij het samenstellen van het concertprogramma voor een tournee door de Verenigde Staten. Hij verbood daarna dat het orkest zijn werken uitvoerde; later verviel deze ban weer.
  
  In 1976 waren de gevolgen van zijn ziekte zo ernstig dat hij (van staatswege) verzorgd moest worden. Hij kwam zijn huis niet meer uit. In 1979, een jaar voor zijn dood, werd hem een eredoctoraat verstrekt.
  
  Muziek 
  Qua stijl is Pettersson een buitenbeentje gebleven, want de meeste van zijn tijdgenoten gingen over tot het componeren van seriële muziek. Hij behield de aansluiting met de traditie en wees de atonaliteit resoluut af. Verwantschap met het symfonisch werk van Gustav Mahler, Jean Sibelius en Dmitri Sjostakovitsj is hoorbaar. Zijn composities zijn energiek en kennen vaak lange melodielijnen met obsessief aandoende ostinati van schijnbaar eenvoudige motieven. Daarbij maakt hij ook gebruik van massieve klankclusters. Veel van zijn symfonieën zijn eendelig en langdurig, zodat de uitvoering het uiterste vergt van de musici.
  
  In zijn latere symfonieën horen sommige commentatoren de pijn die behoort bij zijn ziektebeeld, door vele dissonanten en hevige climaxen. Pettersson zei daarover dat de pijn niet hemzelf gold, maar universeel was: "Muziek is een protest tegen de lotsbestemming, de wreedheid tegen de mens, de mens zonder een kans". Programmatisch wilde hij zijn muziek uitdrukkelijk niet noemen: "Ik zie geen beelden voor me, als ik componeer. Alles wat ik wil zeggen, is in mijn muziek uitgedrukt met puur muzikale middelen en dus niet met programma's". Een uitzondering daarop is de emotionele Twaalfde symfonie De döda på torget met koor, op het gedicht Los muertos de la plaza van Pablo Neruda, waarin de slachtoffers van de Chileense staatsgreep van 1973 worden herdacht.
  
  Petterssons werk wordt weinig uitgevoerd, maar kent vooral in Scandinavië en Duitsland een trouwe aanhang van fervente bewonderaars. Zo bestaan er diverse Allan Pettersson Societies (zie externe links) en verschijnt er sinds 1986 jaarlijks een Allan-Pettersson-Jahrbuch. Een dirigent die zich al vroeg inzette voor Petterssons muziek is Sergiu Comissiona, aan wie de Negende symfonie is opgedragen. De relatief meest gespeelde symfonieën zijn de nummers 6, 7 en 8. Van de Zevende betekende de opname van Antal Doráti een doorbraak voor Pettersson. Door diezelfde Zevende kreeg Pettersson echter ruzie met het Stockholms Philharmonisch Orkest en Gennadi Rozjdestvenski, die na enkele slecht verlopen repetities weigerde het werk te dirigeren. Delen uit de Zevende symfonie zijn gebruikt door de Zweedse regisseur Roy Andersson in zijn korte film Härlig är jorden (World of Glory) uit 1991.
  
  Oeuvre
  1934: Twee elegieën voor viool en piano
  1935: Zes liederen 
  1936: Fantasie voor altviool
  1936: Vier improvisaties voor viool, altviool en cello
  1938: Andante expressivo voor viool en piano
  1942: Romance voor viool en piano
  1943-1945: Barfotasånger (Blootvoetsliederen): 24 liederen gebaseerd op verhalen van Indianen 
  1945: Lamento voor piano
  1948: Fuga voor hobo, klarinet en fagot 
  1949: Concert voor viool en strijkkwartet (Vioolconcert nr. 1)
  1949-1950: Concert voor strijkorkest nr. 1
  1951 Symfonie nr. 1 (onvoltooid)
  1951 Zeven sonates voor twee violen
  1952-1953: Symfonie nr. 2
  1954-1955: Symfonie nr. 3 
  1956: Concert voor strijkorkest nr. 2
  1956-1957: Concert voor strijkorkest nr. 3 waarin Mesto
  1958-1959: Symfonie nr. 4
  1960-1962: Symfonie nr. 5
  1963-1966: Symfonie nr. 6
  1966-1967: Symfonie nr. 7 
  1968-1969: Symfonie nr. 8 
  1970: Symfonie nr. 9
  1972: Symfonie nr. 10
  1973: Symfonie nr. 11 
  1973: Symfonisk sats (Symfonisch deel) 
  1974: Symfonie nr. 12, De döda på torget (De doden op het plein) met gemengd koor, gebaseerd op gedichten van Pablo Neruda
  1974: Vox Humana (cantate) 
  1976: Symfonie nr 13 
  1977-1978: Concert voor viool en orkest (vioolconcert 2) 
  1978: Symfonie nr. 14 
  1978: Symfonie nr. 15 
  1979: Symfonie nr. 16 
  1979: Concert voor altviool en orkest 
  1980: Symfonie nr. 17 (alleen fragment)
  
  Discografie
  Symfonie Nr. 1
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Symfonie Nr. 2 (1952/53)
  Swedish Radio Symphony Orchestra, Stig Westerberg
  BBC Scottish Symphony Orchestra, Alun Francis
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Symfonie Nr. 3 (1954/55)
  Rundfunk-Sinfonieorchester Saarbrücken, Alun Francis
  Norrköping Symphony Orchestra, Leif Segerstam
  Symfonie Nr. 4 (1958/59)
  Göteborgs Symphoniker, Sergiu Comissiona
  Rundfunk-Sinfonieorchester Saarbrücken, Alun Francis
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Symfonie Nr. 5 (1960/62)
  Berliner Sibelius Orchester, Andreas Peer Kähler
  Malmö Symphony Orchestra, Moshe Atzmon 
  Rundfunk-Sinfonieorchester Saarbrücken, Alun Francis
  Symfonie Nr. 6 (1963/66)
  Norrköping Symphony Orchestra, Okko Kamu
  Deutsches-Sinfonie-Orchester Berlin, Manfred Trojahn
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Symfonie Nr. 7 (1966/67)
  Stockholm Philharmonic Orchestra, Antal Doráti
  Swedish Radio Symphony Orchestra, Sergiu Comissiona
  Philharmonisches Staatsorchester Hamburg, Gerd Albrecht
  Norrköping Symphony Orchestra, Leif Segerstam
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg - BIS SACD 2240
  Symfonie Nr. 8 (1968/69)
  Baltimore Symphony Orchestra, Sergiu Comissiona
  Radio-Symphonie-Orchester Berlin, Thomas Sanderling 
  Philharmonisches Staatsorchester Hamburg, Gerd Albrecht 
  Norrköping Symphony Orchestra, Leif Segerstam
  Symfonie Nr. 9 (1970)
  Göteborgs Symfoniker, Sergiu Comissiona
  Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Alun Francis
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Symfonie Nr. 10 (1971/72)
  Swedish Radio Symphony Orchestra, Antal Doráti 
  Radio-Philharmonie Hannover des NDR, Alun Francis
  Norrköping Symphony Orchestra, Leif Segerstam
  Sinfonie Nr. 11 (1971/73)
  Norrköping Symphony Orchestra, Leif Segerstam 
  Radio-Philharmonie Hannover des NDR, Alun Francis
  Symfonie Nr. 12 De döda på torget (1973/74)
  Stockholms Filharmoniska Orkester, Stockholms Filharmoniska Kör, Uppsala Akademiska Kammarkör, Carl Rune Larsson
  Swedish Radio Symphony Orchestra, Swedish Radio Choir, Eric Ericson Choir, Manfred Honeck 
  Symfonie Nr. 13 (1976)
  BBC Scottish Symphony Orchestra, Alun Francis
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Skånegatan V (Virtual) Orkester, Markus Brylka producer
  Symfonie Nr. 14 (1976)
  Stockholms Filharmoniska Orkester, Sergiu Comissiona 
  Radio-Symphonie-Orchester Berlin, Johan M. Arnell
  Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Symfonie Nr. 15 (1978)
  Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Peter Ruzicka 
  Norrköping Symphony Orchestra, Leif Segerstam
  Symfonie Nr. 16 (1979)
  Frederick L. Hemke (saxofoon), Stockholm Philharmonic Orchestra, Yuri Ahronovitch
  John-Edward Kelly (saxofoon), Rundfunk-Sinfonieorchester Saarbrücken, Alun Francis
  Jörgen Pettersson (saxofoon), Norrköping Symphony Orchestra, Christian Lindberg
  Concert Nr. 1 voor viool en strijkkwartet (1949)
  Ulf Hoelscher, Mandelring-Quartett
  Concert Nr. 2 voor viool en orkest (1977/78)
  Ida Haendel (viool), Swedish Radio Symphony Orchestra, Herbert Blomstedt
  Isabelle van Keulen (viool), Swedish Radio Symphony Orchestra, Thomas Dausgaard
  Zeven Sonates voor twee violen (1951)
  Duo Gelland
  Lamento voor piano (1945)
  Volker Banfield
  Lennart Wallin
  
  Literatuur 
  Göran Bergendal: 33 svenska komponister. Lindblad, Stockholm, 1972. ISBN 91-3-240374-7
   Leif Aare: Allan Pettersson. Norstedt, Stockholm, 1978. ISBN 91-1-783412-0
   Paul Rapoport: Opus est. Six composers from Northern Europe, hoofdstuk V: Allan Pettersson and his Symphony No. 2, p. 109-132. Kahn & Averill, London, 1978. ISBN 0-900707-88-7. 2e druk, Taplinger, New York, 1985. ISBN 0-8008-5845-X
   Markus Brylka: Kompositionstechnik und Formdenken bei Allan Pettersson unter dem Aspekt der Einsätzigkeit als symphonische Form im 20. Jahrhundert. Internationale Allan Pettersson-Gesellschaft, Wuppertal, 1993.  
   Mechthild Nicolin (red.): Musik von Allan Pettersson. Sekretariat für gemeinsame Kulturarbeit in Nordrhein-Westfalen, Wuppertal, 1994.
   Laila Barkefors: Gallret och stjärnan. Allan Petterssons väg genom Barfotasånger till symfoni. Dissertatie Universiteit van Göteborg, 1995. ISBN 91-8-597434-X
   Michael Kube (red.): Allan Pettersson (1911-1980): Texte, Materialen, Analysen. Von Bockel, Hamburg, 1994. ISBN 3-928770-30-6
   Michael Kube: Allan Pettersson Symphonie Nr. 8. Florian Noetzel, Wilhelmshaven, 1996. ISBN 3-7959-0708-X
   Laila Barkefors: Allan Pettersson: det brinner en sol inom oss - en tonsättares liv och verk. Sveriges Radios Förlag, Stockholm, 1999. ISBN 91-522-1822-8
   Allan Pettersson-Jahrbuch. Pfau-Verlag, Saarbrücken (verschijnt jaarlijks sinds 1986).
   Gerard Scheltens: Op zoek naar een zon die nooit doorbreekt. Groeiende belangstelling voor Allan Pettersson. In: Luister, jrg. 43 (1995) nr. 510.
  
  Externe links 
   Swedish Allan Pettersson Society
   International Pettersson Society
   Paul Cauthen’s Allan Petterson Page, red. Markus Brylka
   Mark Shanks's Allan Pettersson Pages
   Gerard Scheltens: Allan Pettersson: Drama in optima forma
  
  Zweeds componist
  20e-eeuws componist