title: Federmessercultuur
text: De Federmessercultuur is een cultuurgroep uit het Laat-paleolithicum van ongeveer 10.000 tot 9.000 jaar voor het begin van onze jaartelling. Deze cultuur volgde op die van de rendierjagers van de Hamburgcultuur en begon tijdens het Allerød-interstadiaal, toen het iets warmer werd en het toendralandschap veranderde in een berken- en dennenbos.
  
  De cultuur komt voor op de Noord-Europese Laagvlakte, van Noord-Frankrijk tot Polen, onder de benamingen Tarnowian en Witowian.
  
  In meer noordelijke streken bestond in dezelfde periode de Brommecultuur. Deze cultuur werd opgevolgd door de Ahrensburgcultuur, die we vinden in een tijdvak na het interstadiaal, toen het weer wat kouder werd en de laatste fase van de ijstijd (het Weichselien) inging.
  
  Amateurarcheoloog Pieter Horjus (Makkum 1887 – Harns 1962) ontdekte tussen 1925 en 1942 bij Oostermeer een belangrijke collectie laatpaleolithische artefacten behorend tot deze cultuur die worden gekenmerkt door invloeden vanuit Frankrijk (Azilien). Het was een cultuur van jagers, die echter een gevarieerder wildaanbod aan edelherten, wilde zwijnen, reeën en damherten hadden dan hun voorgangers en opvolgers. Bij een oude Tjongermeander bij Lochtenrek bij het Friese Makkinga zijn enkele sites van deze cultuur aangetroffen.
  
  Naamgeving 
  De cultuur komt aan haar Nederlandse naam op basis van vondsten die door Hendrik Jan Popping werden gedaan in de jaren '20. Popping noemde deze cultuur de Kuindercultuur, naar het riviertje de Kuinder/Tjonger, waar hij de vondsten gedaan had. Er werden daar verschillende vindplaatsen door hem opgegraven bij Prandinge, Donkerbroek en Lochtenrek (drie dorpen dichtbij de Tjonger). Deze cultuurnaam werd later door Assien Bohmers aangepast naar Tjongercultuur, vanwege zijn Friese sympathie. 
  
  In de jaren '30 introduceerde Hermann Schwabedissen het begrip Federmesser-gruppen, een verzamelnaam of overkoepelende term voor de Tjongergroep, de Rissengroep en de Wehlengroep. Deze drie cultuurgroepen zouden volgens hem sterk op elkaar lijken en regionale varianten van dezelfde cultuur vertegenwoordigen. Bij later onderzoek werd de indeling van Schwabedissen grotendeels verworpen, waardoor nu enkel nog de overkoepelende term wordt gebruikt.
  
  Laat-paleolithische cultuur in Europa
  Geschiedenis van Friesland