title: Itinerarium van Tongeren
text: Het Itinerarium of de Mijlpaal van Tongeren is een Romeinse wegwijzersteen die vermoedelijk rond het jaar 200 opgesteld stond in Atuatuca Tungrorum. Van het oorspronkelijk achthoekige basaltblok zijn drie zijden fragmentarisch bewaard.
  
  Geschiedenis 
  De vondst is in 1817 gedaan bij graafwerken aan de Sint-Truidersteenweg in Tongeren, net buiten de Sint-Truiderpoort. De gemeenteraad maakte het stuk in 1844 bij gebrek aan een geschikte locatie over aan de Belgische staat. Het origineel is te zien in het Museum Kunst & Geschiedenis in Brussel, een replica in het Gallo-Romeins Museum. Na de herinrichting van het museum is de replica opgesteld in het straatbeeld.
  
  Beschrijving 
  Hoewel ook wordt gesproken over een mijlpaal (milliarium), is de informatie erop zo uitgebreid dat de kwalificatie reisbeschrijving (itinerarium) correcter is. De steen vermeldde voor diverse routes de halteplaatsen en tussenliggende afstanden in leugae (ca. 2,2 km).
  
  De best bewaarde zijde beschreef de weg Tongeren–Keulen–Bonn–Worms–Straatsburg (bewaard fragment betreft Bonn–Worms):
  
  [Bonna] I(eugae) XI (Bonn 11 leugae)
  [Rigo]magus I(eugae) VIIII (Remagen 9 leugae)
  [Antu]nnacum I(eugae) VIII (Andernach 8 leugae)
  [Conf]luentes I(eugae) VIII (Koblenz 8 leugae)
  [Bo]udobriga I(eugae) VIII (Boppard 8 leugae)
  [Vo]solvia I(eugae) VIII (Oberwesel 8 leugae)
  [B]ingium I(eugae) VIII (Bingen 8 leugae)
  [Mo]gontiac(um) I(eugae) XII (Mainz 12 leugae)
  [Bu]conica I(eugae) VIIII
  [Borb]etomag(us) of [Borb]itomag(us) I(eugae) XI (Worms 11 leugae)
  
  De volgende zijde schetste het traject Tongeren–Reims–Amiens–Boulogne (bewaard fragment Reims–Amiens):
  [-] I(eugae) XV
  [Nov]iomag(us) I(eugae) XV (La Noue Maga (?) 15 leugae)
  Durocorter(um) I(eugae) XII (Reims 12 leugae)
  Ad Fines I(eugae) XII (Fismes 12 leugae)
  Aug(usta) Suessionum (Soissons)
  I(eugae) XII
  Isara I(eugae) XVI (Oise 16 leugae)
  Roudium I(eugae) VIIII (Roye 9 leugae)
  Seeviae of Sefulae I(eugae) VIII
  Samarabriva (Amiens)
  I(eugae)
   
  Op de laatste bekende zijde waren minstens twee secundaire wegen aangegeven, één van Kassel tot Arras, een tweede die vertrok vanuit Bavay:
  Item
  a CaS-
  tello (vanaf Kassel)
  Fines Atrebatiu[m] (grens van de civitas van de Atrebaten)
  I(eugae) XIIII
  Nemetac(um) I(eugae) [-] (Arras)
  Item
  a Ba[gaco -] (vanaf Bavay)
  
  Uitgaven 
  CIL, XIII, 2, 2, 9158
  ILS, 5839
  ILB, 135
  
  Literatuur 
   Alfred de Loë, Musées royaux d'art et d'histoire. Belgique ancienne. Catalogue descriptif et raisonné, vol. III, La période romaine, 1937, p. 51-54
   Henry Baillien, "Dokumenten over de Romeinse mijlpaal te Tongeren", in: Limburg, 1959, p. 1-10
   Robert Nouwen, Over de wegen van de keizer. Mijlpalen en de imperiale communicatiepolitiek in de Gallische en Germaanse provincies, in: Vlaanderen, 2004, p. 159-161
  
  Externe links 
  Colonne itinéraire (BALaT)
  Tongeren Milestone (Trismegistos)
  
  Voetnoten 
  
  Romeinen in België
  Geschiedenis van Tongeren
  Archeologie in België