title: Bonn
text: Bonn is een stad in Duitsland, in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, gelegen aan de Rijn op 20 km ten zuiden van Keulen. De stad telt  inwoners () op een oppervlakte van  km². Op  had  van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden  inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.
  
  'Bonn' is ook de naam van een van de vier stadsdelen van de stad Bonn. De stad wordt omringd door de Rhein-Sieg-Kreis.
  
  Bonn was vanaf 1949 de regeringszetel van de Bondsrepubliek Duitsland (West-Duitsland). Na de Duitse hereniging verhuisden de Duitse regering en de Bondsdag in 1999 naar Berlijn. Het blijft echter een belangrijke werkplaats, ongeveer 8.000 van de 18.000 Duitse voor de Bond werkzame ambtenaren zitten nog steeds hier en er zijn enkele Duitse ministeries met hoofdzetel in Bonn, onder meer Defensie en Landbouw. Bonn wordt daarom ook Bundesstadt genoemd.
  
  Geschiedenis
  
  Romeinse tijd 
  
  De geschiedenis van de stad gaat terug naar de Romeinse tijd. In 10 v.Chr. bouwden de Romeinen een houten brug over de Rijn, nabij een plaats met de naam Bonna. Later werd deze plaats vergroot om als grensfort te dienen voor het leger, met ruimte voor 7.000 manschappen.
  
  Zowel de nederzetting van de Ubiërs als de aanwezigheid van Romeinse soldaten zijn gedocumenteerd door archeologische vondsten. De nederzetting Ubic lag op de linkeroever van de Rijn tussen de Rijn en het riviertje Gumme, waar nu de universiteit en de munster zijn. Later, rond het jaar 30 werd de nederzetting verplaatst naar waar de Rijn en Sieg samenvloeien.
  
  Het legioensfort Bonn, dat ongeveer 400 jaar bestond, lag direct aan de Rijn in een overstromingsvrij gebied. De bijna vierkante legioensvesting werd gebouwd door Legio I Germanica rond 35 na Chr onder Keizer Tiberius. Met 27,8 ha is het een van de grootste binnen het Romeinse rijk. Na het jaar 89 waren er het Legio XXI Rapax en Legio I Minervia gelegerd. In het oostelijk deel van het fort waren grote opslaggebouwen (lat. horrea), dicht bij een poort die toegang bood tot de waterkant, waar de meeste goederen werden overgeslagen.
  In de late oudheid werd de muur van het legioensfort versterkt en verbreed tot 2,5 m en een 11-13 m brede sloot werd gebouwd. Het garnizoen werd op dit moment in aantal verminderd, maar de grootte van het fort bleef gedurende 200 jaar onveranderd.
  
  Op 9 januari 2021 is een nominatiedossier voor het werelderfgoed, met daarin het Bonner fort, aan de UNESCO aangeboden.
  
  Middeleeuwen
  Het fort groeide uit tot een stad en werd in 1288 een van de residenties van de keurvorst van Keulen en sinds 1597 de enige hoofdstad van het keurvorstendom.
  
  Nieuwe geschiedenis
  
  Bonn kreeg meer invloed en groeide sterk in deze tijd. De Nederlandse stadhouder Willem III veroverde in 1673 tijdens de Hollandse Oorlog met 12.000 soldaten en een klein Brandenburgs leger de stad op de bisschop van Keulen en Münster, die daardoor gedwongen werd vrede te accepteren. De inname van de stad betekende ook, dat de Franse aanvoerlijnen werden afgesneden, waardoor de Franse koning Lodewijk XIV genoodzaakt was zich terug te trekken uit de Nederlanden na zijn massale aanval met 120.000 man in 1672.
  
  Clemens August, die regeerde tussen 1724 en 1761, liet diverse gebouwen in late barokstijl bouwen, die nog steeds in grote mate het stadsbeeld bepalen.
  
  Een tweede persoon die zijn stempel op de stad heeft gedrukt was aartsbisschop en keurvorst Maximiliaan Frans van Oostenrijk, die de stad tussen 1784 en 1794 onder zijn hoede had. Hij richtte de universiteit op en stichtte het kuuroord Bad Godesberg. Ook was hij de beschermheer van de jonge Ludwig van Beethoven, die in 1770 in de stad geboren werd. Hij financierde onder andere Beethovens eerste reis naar Wenen.
  
  In 1794 werd de stad ingenomen door de Franse troepen, en werd ze bij het revolutionaire – en vanaf 1798 napoleontische – Frankrijk gevoegd. Na het Congres van Wenen 1815 werden Bonn en het gehele Rijnland toegekend aan Pruisen.
  
  In de Tweede Wereldoorlog bleef Bonn tot de herfst van 1944 grotendeels gespaard voor geallieerde bombardementen. Op 18 oktober 1944 verwoestte een bombardement de binnenstad van Bonn. Ten gevolge van de bombardementen kwamen 1500 mensen om het leven. Op 9 maart 1945 werd de stad door de geallieerden veroverd.
  
  Bonn werd in 1949 uitgeroepen tot de voorlopige hoofdstad van de Bondsrepubliek. Berlijn kon op dat moment als viermogendhedenstad midden in de Sovjet-bezettingszone deze functie niet vervullen. Ook Frankfurt am Main was kandidaat om de voorlopige hoofdstad te worden. De voorzitter van de Parlementaire Raad, Konrad Adenauer, die uit het nabijgelegen Keulen kwam, wist een meerderheid in de Parlementaire Raad geporteerd te maken voor Bonn als hoofdstad. De Britten hadden beloofd Bonn in geval van verkiezing los te zullen maken uit hun bezettingszone, terwijl de Amerikanen voor Frankfurt zo'n belofte niet konden doen, omdat er veel Amerikaanse instellingen waren ondergebracht.
   
  Op 10 oktober 1981 betoogden ruim 250.000 mensen en op 22 oktober 1983 ruim 400.000 mensen in Bonn tegen de plaatsing van nieuwe Amerikaanse kernraketten op Duitse bodem. Het zijn de grootste demonstraties tot dan toe in de geschiedenis van de Bondsrepubliek.
  
  De hoofdstadstatus bleef gelden tot de hereniging van Duitsland in 1990, waarna Berlijn weer de hoofdstad werd. Er is daarna veel gesproken over of het nodig was dat het parlement naar Berlijn zou verhuizen. In 1999 verhuisden de Bondsdag en verschillende andere overheidsdiensten naar Berlijn. De Bondsraad deed in 2000 hetzelfde. Wel hebben zes ministeries tot op heden Bonn behouden als vestigingsplaats. Ook hebben de ministeries met hoofdzetel Berlijn een dependance in Bonn.
  
  Stadsdelen 
  
   Bad Godesberg: Alt-Godesberg, Friesdorf, Godesberg-Nord, Godesberg-Villenviertel, Heiderhof, Hochkreuz, Lannesdorf, Mehlem, Muffendorf, Pennenfeld, Plittersdorf, Rüngsdorf, Schweinheim
   Beuel: Beuel-Mitte, Beuel-Ost, Geislar, Hoholz, Holtorf, Holzlar, Küdinghoven, Limperich, Oberkassel, Pützchen/Bechlinghoven, Ramersdorf, Schwarzrheindorf/Vilich-Rheindorf, Vilich, Vilich-Müldorf
   Bonn: Auerberg, Bonn-Castell (tot 2003: Bonn-Nord), Bonn-Zentrum, Buschdorf, Dottendorf, Dransdorf, Endenich, Graurheindorf, Gronau, Ippendorf, Kessenich, Lessenich/Meßdorf, Nordstadt, Poppelsdorf, Röttgen, Südstadt, Tannenbusch, Ückesdorf, Venusberg, Weststadt
   Hardtberg: Brüser Berg, Duisdorf, Hardthöhe, Lengsdorf
  
  Demografie
  
  Kunst en cultuur
  
  Bezienswaardigheden
  
  Musea 
  De meeste musea staan aan de Museumsmeile. In de negentiger jaren ontstonden in korte tijd, ten zuiden van het centrum van Bonn, diverse nieuwgebouwde musea naast de reeds bestaande gebouwen. Alle vijf musea liggen min of meer langs de B9 en het drie kilometer lange parcours, dat begint bij de Adenauerallee en eindigt bij de Ahrstraße, een zijstraat van de Kennedyallee, kreeg de bijnaam Museumsmeile.
  
  De volgende musea maken deel uit van het aanbod:
   Museum Koenig, een zoölogisch museum aan de Adenauerallee
   Haus der Geschichte aan de Willy-Brandt-Allee
   Kunstmuseum Bonn aan de Friedrich-Ebert-Allee, gelegen naast de Bundeskunsthalle
   Kunst- und Ausstellungshalle der Bundesrepublik Deutschland of Bundeskunsthalle
   Deutsches Museum (Bonn) aan de Ahrstraße (een filiaal van het Deutsches Museum in München)
  
  Andere musea in Bonn:
   LVR-LandesMuseum Bonn (voorheen het Rheinische Landesmuseum)
   Beethovenhaus
   Schumannhaus
  
  Architectuur 
  Het Munster van Bonn is het oudste kerkgebouw van Bonn en tevens een van de belangrijkste Romaanse kerken in het Rijnland. In het stadsdeel Schwarzrheindorf/Vilich-Rheindorf op de rechteroever van de Rijn ligt de 12e-eeuwse Sint-Clemenskerk, een dubbelkapel die oorspronkelijk deel uitmaakte van een klooster van benedictinessen. De kerk is bekend vanwege de fraaie romaanse muurschilderingen.
  
  In het centrum van de stad liggen enkele barokke bouwwerken. Dit zijn onder andere het Oude Raadhuis aan de Markt, het Poppelsdorfer Schloss, en het Keurvorstelijk Slot (waarin de Rheinische Friedrich-Wilhelms Universiteit gevestigd is).
  
  Sport 
  Bonn organiseerde in 2008 het wereldkampioenschap schaken. Viswanathan Anand uit India werd wereldkampioen. Bonner SC is de grootste voetbalclub van Bonn. Bonner SC werd een keer amateurkampioen van Duitsland en speelde in 1976/77 mee in de 2. Bundesliga (tweede niveau), Bonner SC werd 16e van de 20 maar kreeg geen licentie voor het volgende seizoen. In 1979/80 werd Bonner SC in de 3e ronde (laatste 32) van de DFB-Pokal uitgeschakeld door de Bundesligaclub Schalke 04.
  
  Partnersteden 
    Oxford (Verenigd Koninkrijk)
    Potsdam (Duitsland)
    Tel Aviv (Israël)
    Windsor (Verenigd Koninkrijk)
    Opole (Polen)
  
  Geboren in Bonn 
  
   Johan van Beethoven (1740-1792), tenorzanger, vader van Ludwig van Beethoven
   Ludwig van Beethoven (1770-1827), componist
   Ferdinand Ries (1784-1838), componist en pianist
   Peter Joseph Lenné (1789-1866), tuinarchitect
   Nikolaus Becker (1809-1845), advocaat en dichter uit de romantiek
   Johanna Kinkel (1810-1858), componiste en pianiste
   Julius von Haast (1824-1887), geoloog
   Johann Wilhelm Hittorf (1824-1914), natuurkundige
   Friedrich Gaedcke (1828-1890), chemicus
   Wilhelm Küpper (1838-1892), fotograaf
   Max Wilhelm Carl Weber (1852-1937), Nederlands zoöloog van Duitse origine
   Philip Kohnstamm (1875-1951), Nederlands filosoof, natuurkundige en pedagoog
   Emma Morel (1883-1957), Nederlands filmactrice
   Eduard Krebsbach (1894-1947), was in de Tweede Wereldoorlog arts in het concentratiekamp Mauthausen
   Paul-Ludwig Landsberg 1901-1944), Duits-Joods filosoof
   Heinz London (1907-1970), Duits-Brits natuurkundige
   Gerhard Gustmann (1910-1992), roeier
   Ernst Friedrich Schumacher (1911-1977), invloedrijk economisch denker met een statistische achtergrond
   Walter Horten (1913-1998), piloot en pionier bij de ontwikkeling van de vliegende vleugel
   Reimar Horten (1915-1994), piloot en pionier bij de ontwikkeling van de vliegende vleugel
  Carel Enkelaar (1920-1996), Nederlands journalist
   Hans Riegel (1923-2013), ondernemer, zoon van de oprichter van Haribo
   Walter Gotell (1924-1997), acteur
   Theo Olof (1924-2012), Nederlands violist en concertmeester
   Hermann von der Dunk (1928-2018), Nederlands historicus
   Felicitas van Pruisen (1934-2009), prinses (Huis Hohenzollern)
   Johannes Geffert (1951), organist en dirigent
   Thomas de Maizière (1954), politicus
   Jörg Monar (1960), hoogleraar
   Johannes B. Kerner (1964), televisiepresentator
   Burkhard Garweg (1968), geldt als voormalig lid van de Rote Armee Fraktion (RAF)
   Julia Hülsmann (1968), componiste en jazzpianiste
   Lone van Roosendaal (1969), Nederlands actrice en sopraan
   Juli Zeh (1974), schrijfster
   Christoph Dieckmann (1976), beachvolleyballer
   Markus Dieckmann (1976), beachvolleyballer
   Bushido (1978), rapper
   Sebastian Stahl (1978), autocoureur
   David Kopp (1979), wielrenner
   Natalie Horler (1981), zangeres
   Marc Zwiebler (1984), badmintonner
   Benedikt Fernandez (1985), doelman in het betaald voetbal
   Julia Reda (1986), politica
   Célia Šašić (1988), voetbalster
   Gerrit Klein (1991), acteur
   Levina (1991), zangeres
   Lukas Kübler (1992), voetballer
   Konstanze Klosterhalfen (1997), atlete
   Fabian Schiller (1997), autocoureur
  
  Trivia 
   Villa Hammerschmidt in Bonn, het "Witte Huis aan de Rijn", is de tweede ambtswoning van de Bondspresident.
  
  Zie ook 
   Lijst van burgemeesters van Bonn
  
  Galerij
  
  Externe link 
    Website van de gemeente Bonn
  
  Panorama 
  
   
  NUTS-3-regio