title: Monarch (staatshoofd)
text: Een monarch of vorst is het hoofd van een staat of deelstaat, aan wie de soevereiniteit over het gebied waarover hij of zij regeert in theorie of praktijk alleen toebehoort, of in enkele gevallen door het soevereine volk is opgedragen. De wijze waarop een monarch deze soevereiniteit uitoefent kan zeer verschillend zijn. In de geschiedenis bestaan voorbeelden van monarchen met absolute macht en van monarchen waarvan de bevoegdheden worden geregeld in een constitutie. Het woord is afgeleid van de samenstelling van de Griekse woorden monos (één) en arkhein (heersen). Het synoniem van 'monarch' is daarom 'alleenheerser'. In werkelijkheid is de macht van de meeste tegenwoordige monarchen beperkt of zelfs bijna verdwenen. De meeste monarchen worden aangewezen door erfopvolging maar er zijn uitzonderingen. In het verleden bijvoorbeeld de koning van Duitsland, de koning van Polen en de koning van Denemarken. Moderne voorbeelden van gekozen monarchen zijn de paus, de co-vorsten van Andorra en de koning van Maleisië.
  
  De staat waar een monarch hoofd van is, heet een monarchie.
  
  Titels van monarchen naar regio
  
  Afrika 
   Bei - Tunesië
   Farao - Oude Egypte (zie ook de lijst van farao's)
   Negus - Ethiopië
   Kabaka - Boeganda
  
  Amerika 
   Cacique - Indiaans opperhoofd
  
  Azië 
   Chögyal - Sikkim (India)
   Huang Di - keizerlijk China
   Maharadja - India
   Nizam - Hyderabad (India)
   Tenno of mikado - Japan
   Wang - voor-keizerlijk China
   Sultan - sultanaat
   Radja / Rani - radjanaat
  
  Europa 
   Paus - Heilige Stoel (Vaticaanstad, voorheen Kerkelijke Staat) (zie ook de lijst van pausen)
   Rí (soms ook ríoch) - koningen van Ierland; de hoge koning werd Árd Rí genoemd
   Tsaar / tsarina - Rusland, Bulgarije
   Keizer(in) - keizerrijk
   Koning(in) - koninkrijk
   Groothertog(in) - groothertogdom
   Vorst(in) (soms: prins) - vorstendom (prinsdom)
  
  Midden-Oosten en Centraal-Azië 
   Emir - Arabisch-islamitische heilige titel
   Kan of Khan - Turkse of Mongoolse leider
   Sjah of padishah - Perzië/Iran, Afghanistan (zie ook de lijst van koningen van Perzië)
   Sjeik - Arabische leider
   Sultan - Arabische koning
  
  Landen geregeerd door een monarch 
  De volgende landen worden geregeerd door een monarch (al dan niet gecontroleerd door een parlementaire democratie):
   Andorra (2 co-vorsten)
   Bahrein (koning)
   België (koning)
   Bhutan (koning)
   Brunei (sultan)
   Cambodja (koning)
   Denemarken (koning)
   Vaticaanstad (paus)
   Japan (keizer)
   Jordanië (koning)
   De Kanaaleilanden Guernsey en Jersey (koning, Brits kroonbezit)
   Koeweit (emir)
   Lesotho (koning)
   Liechtenstein (vorst)
   Luxemburg (groothertog)
   Maleisië (gekozen monarch)
   Man (koning, Brits kroonbezit)
   Marokko (koning)
   Monaco (vorst)
   Nederland (koning)
   Noorwegen (koning)
   Oman (sultan)
   Qatar (emir)
   Saoedi-Arabië (koning)
   Spanje (koning)
   Swaziland (koning)
   Thailand (koning)
   Tonga (koning)
   Vaticaanstad (paus)
   Verenigd Koninkrijk en 15 van de overige Gemenebestlanden (koning)
   Antigua en Barbuda
   Australië
   Bahama's
   Barbados
   Belize
   Canada
   Grenada
   Jamaica
   Nieuw-Zeeland
   Papoea-Nieuw-Guinea
   Saint Kitts en Nevis
   Saint Lucia
   Saint Vincent en de Grenadines
   Salomonseilanden
   Tuvalu
   Wallis en Futuna (gekozen koningen)
   Zweden (koning)
  
  Huidige monarchen 
  
  Overzicht van monarchen die momenteel aan de macht zijn.
   Koning Abdoellah II van Jordanië sinds 7 februari 1999
   Koning Abdullah van Pahang van Maleisië sinds 31 januari 2019
   Prins Albert II van Monaco sinds 12 juli 2005
   Koning Felipe VI van Spanje sinds 19 juni 2014
   Koning Filip van België van België sinds 21 juli 2013
   Prins Emmanuel Macron van Andorra sinds 14 mei 2017
   Paus Franciscus van Vaticaanstad sinds 13 maart 2013
   Koning Hamad van Bahrein sinds 14 februari 2002
   Vorst Hans Adam II van Liechtenstein sinds 14 november 1989
   Koning Harald V van Noorwegen sinds 17 januari 1991
   Sultan Hassanal Bolkiah van Brunei sinds 5 oktober 1967
   Groothertog Hendrik van Luxemburg sinds 7 oktober 2000
   Koning Jigme Khesar Namgyel Wangchuk van Bhutan sinds 2008
   Koning Karel XVI Gustaaf van Zweden sinds 19 september 1973
   Sjeik Khalifa van de Verenigde Arabische Emiraten sinds 3 november 2004
   Koningin Margrethe II van Denemarken sinds 14 januari 1972
   Koning Mohammed VI van Marokko sinds 23 juli 1999
   Koning Mswati III van Swaziland sinds 25 april 1986
   Keizer Naruhito van Japan sinds 1 mei 2019
   Koning Norodom Sihamoni van Cambodja sinds 14 oktober 2004
   Sultan Haitham van Oman sinds 11 januari 2020
   Koning Rama X van Thailand sinds 1 december 2016
   Emir Nawaf van Koeweit sinds 29 september 2020
   Koning Salman van Saoedi-Arabië sinds 22 januari 2015
   Sjeik Tamim van Qatar sinds 25 juni 2013
   Koning Tupou VI van Tonga sinds 18 maart 2012
   Bisschop Joan Enric Vives i Sicília van Andorra sinds 12 mei 2003
   Koning Willem-Alexander van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 30 april 2013