title: Doorsteek van Caestert
text: De Doorsteek van Caestert of Doorsteek van Ternaaien (Frans: Tranchée de Caster) is een kunstmatige kloof en afgraving op de grens van de Belgische gemeentes Bitsingen en Wezet. De kloof door de bergrug heeft steile wanden en is uitgegraven voor het Albertkanaal en ligt tussen Klein-Ternaaien in het Maasdal en Kanne in het Jekerdal.
  
  Ten noorden van de kloof ligt op het plateau de Oppidum Caestert, evenals de dagbouwgroeve Verloren Vallei en de ondergrondse Groeve Ternaaien-Beneden. Ten zuiden van de kloof ligt het Fort Eben-Emael en het natuurgebied Thier des Vignes met verschillende kalksteengroeves. Ten oosten van de kloof bevinden zich de Sluizen van Ternaaien.
  
  Over de berg liep de Luikerweg via welke men van Maastricht richting Luik kon reizen. Deze weg werd door het afgraven van de ENCI-groeve onderbroken, en door de doorsteek nog een tweede maal.
  
  Geografie 
  Het Plateau van Caestert waar de Sint-Pietersberg deel van uitmaakt is relatief smal en langgerekt met een lengte van ruim acht kilometer. In het uiterste zuidwesten gaat het over in het Haspengouws Plateau, terwijl het aan de zuidoost- en noordwestzijde begrensd wordt door twee rivierdalen met aan de noordwestzijde het dal van de Jeker en in het zuidoosten het dal van de Maas. De doorsteek deelt het plateau in twee delen die zo door een diepe kloof van elkaar worden gescheiden. 
  
  Ter plaatse was de Sint-Pietersberg tot 119 meter hoog boven de zeespiegel, terwijl de bodem van het kanaal op 56 meter boven de zeespiegel kwam te liggen. De doorsnijding heeft daarmee een hoogte van 63 meter en een lengte door de berg van 1,7 kilometer. In Kanne moest voor het kanaal slechts vier meter uitgegraven worden. De wanden van de doorsteek zijn erg steil.
  
  Geologie 
  De gesteenten in de ondergrond van de Sint-Pietersberg zijn gevormd aan het einde van het Krijttijdperk. De hier aangetroffen gesteenten behoren tot de Formatie van Maastricht en de Formatie van Gulpen, en bestaan voornamelijk uit kalksteen ("Limburgse mergel"), afgewisseld met vuurstenen concreties. Daar bovenop bevinden zich latere afzettingen van zand, grind en löss die het gesteente afdekken.
  
  Ter plaatse was de bovenste 12 tot 15 meter kiezelachtige grond met löss, terwijl de rest bestond uit kalksteen.
  
  Geschiedenis 
  Aan het begin van de 20e eeuw was het stelsel van Belgische en Franse kanalen richting het Maasgebied in het noorden vanaf Luik verbonden via het parallel aan de Maas lopende Kanaal Luik-Maastricht dat aan de noordkant van Maastricht verder verliep via de Zuid-Willemsvaart richting 's-Hertogenbosch. Vanaf daar waren er verbindingen met onder andere de Haven van Antwerpen. Ten noorden van Luik was het scheepvaartverkeer zwaar overbelast, mede als gevolg van de vele sluizen die de schepen vertraagden. Om de problemen aan te pakken was er Belgisch-Nederlands overleg, maar de Nederlanders hielden het uiteindelijk tegen vanwege protectionistische redenen, omdat dit nadelig zou kunnen zijn geweest voor de havens van de steden Rotterdam en Amsterdam en voordelig voor de Haven van Antwerpen.
  
  In 1921 besloot de Nederlandse regering het probleem aan te pakken door op Nederlands grondgebied het Julianakanaal aan te leggen van Maastricht tot Maasbracht. Van 1925 tot 1935 werd dit kanaal aangelegd.
  
  In België besloot de regering in 1928 eveneens tot de aanleg van een kanaal, waarbij het industriebekken van Luik rechtstreeks met het Limburgse kolenbekken werd verbonden en verder liep naar Antwerpen. Om het Limburgse kolenbekken te kunnen bereiken werd onder andere een grote kloof uitgegraven in de Sint-Pietersberg. In 1930 begon men met de bouw die in 1939 werd afgerond.
  
  Doorsteek door de Sint-Pietersberg 
  Voordat de kloof werd uitgegraven lag er aan de oostzijde van het plateau de cementfabriek van Ternaaien die daar in de bergwand kalksteen afgroef. De (anno 2021 nog steeds aanwezige) rechte kalksteenwanden in een deel van de Thier des Vignes waren de oude groevewand van de dagbouwgroeve. Deze fabriek lag precies binnen het beoogde tracé, maar wilde aanvankelijk niet voor het kanaal wijken. Er werd toen een alternatief tracé gepland voor het kanaal, waarbij men dan een deel van de Groeve Ternaaien-Beneden zou afgraven. Uiteindelijk gaf de cementfabriek haar verzet op en werd het oorspronkelijke tracé gevolgd. Ter plaatse waar de cementfabriek gestaan had werd het kanaal extra breed om als wachtruimte te dienen voor schepen die moeten wachten voor de Sluizen van Ternaaien.
  
  Vanaf eind februari tot in juli 1930 werd er door de Sint-Pietersberg een tunnel met dubbele tunnelbuis gegraven op de plaats van de geprojecteerde lengteas van het kanaal. Deze tunnelbuizen waren 1300 meter lang, vier meter breed en twee meter hoog. Eveneens werd er ongeveer 1200 meter zuidelijker een 1560 meter lange tunnel met dubbele tunnelbuis gegraven tussen Emael en Ternaaien. Deze tunnels dienden om de miljoenen kubieke meter grond die onder andere vrijkwam bij het graven van het kanaal in de Cannerberg vanuit het Jekerdal te kunnen vervoeren naar het Maasdal. In het Maasdal werd de grond aan de westkant van het oude Kanaal Luik-Maastricht bij Thier de Lanaye en Thier des Vignes gebruikt om daar het grondniveau met tien meter te verhogen en werd er tien miljoen kubieke meter grond gestort. Eveneens werd de grond aan de oostkant van het kanaal tussen Haccourt en Ternaaien gebruikt om de dijken langs het kanaal met tien meter te verhogen en te verbreden tot 200 meter. Over het kanaal werd daarvoor een tijdelijke dubbele ijzeren spoorbrug aangelegd. De treinen met wagons vol grond reden toen vanaf het westen van Kanne (afgraving Cannerberg) naar de noordelijke tunnel door de Sint-Pietersberg tussen Kanne en Klein-Ternaaien en erna over de spoorweg naar de oostzijde van het kanaal om de grond daar te storten voor de dijkverhoging. Ofwel de treinen reden toen vanaf het westen van Kanne (afgraving Cannerberg) naar de zuidelijke tunnel door de Sint-Pietersberg tussen Emael en Ternaaien om de grond ten westen van het kanaal te storten. De grond werd zo maximaal vijftien kilometer vervoerd van de afgraving tot aan de ophoging. In Kanne lag er een spoorknooppunt en passeerde daar in totaal twaalf tot dertien miljoen kubieke meter grond.
  
  Wanneer de doorsnijding door de Cannerberg en verder (tussen Kanne en Kesselt) voltooid zou zijn, zou de noordelijke tunnel gebruikt gaan worden voor de afvoer van grond die vrijkwam bij het graven van de kloof voor het kanaal door de Sint-Pietersberg. Aangezien de afgraving in de Cannerberg nog niet voltooid was, werden er in de Sint-Pietersberg tijdelijke werktunnels aangelegd voor de afvoer van de afgegraven grond op de Sint-Pietersberg. Een van die tunnels was 225 meter lang en lag slechts ongeveer 45 meter onder het oppervlak van het plateau. Na 150 meter waren er verticale schachten geboord naar het plateauoppervlak en die werden gebruikt om de afgegraven grond op de berg naar beneden te storten in de wagonnetjes. Toen de afgraving van de berg ver gevorderd was werden ook de transporttunnels afgegraven. De gewonnen kalksteen zou per trein vervoerd zijn naar de ENCI in Maastricht.
  
  Verbreding kanaal 
  In de jaren 1970 werd het Albertkanaal verbreed en werd er in de doorsteek nog een strook van de Sint-Pietersberg afgegraven. Rond 1970 werd er tussen het Albertkanaal en de ENCI-fabriek een transportweg aangelegd (waarbij de ingang van de Caestertgroeve in het Jekerdal werd dichtgestort). Via deze weg, die de naam Silexweg draagt, werd de afgegraven mergel afgevoerd naar de ENCI.
  
  Bouwwerk in Bitsingen
  Bouwwerk in Wezet
  Kloof in Europa