title: Vojtěch Matyáš Jírovec
text: Vojtěch Matyáš Jírovec (Tsjechisch later aangepaste naam van bij doop ingeschreven Adalbert (Mathias) Gyrowetz, ook: Gyrowez of Gürovetz) (Böhmisch Budweis (České Budějovice), 20 februari 1763 – Wenen, 19 maart 1850) was een Boheems componist. Hij was de zoon van de dirigent van het koor van de kathedraal in Böhmisch Budweis, České Budějovice.
  
  Levensloop 
  Jírovec kreeg al vroeg zangles van zijn vader en in zijn schooltijd kreeg hij lessen in muziektheorie en orgel van de organist van de kathedraal van České Budějovice, Hapanorsky, die ook componist was. Hij ging op het gymnasium bij de Piaristen en schreef in deze tijd al zijn eerste eenvoudige liedjes, meestal kerkmuziek en serenades. Hij studeerde filosofie en rechten in Praag, maar bij gebrek aan financiële steun, keerde hij terug naar huis. Al spoedig vertrok hij naar Brno en trad in dienst  van de graaf Jan František Fünfkirchen op het slot Chlumec. Aldaar studeerde hij viool bij Václav Sauczek. Hij speelde in de hofkapel van het kasteel en componeerde naar het voorbeeld van Joseph Haydn zijn eerste zes symfonieën. Vooral met zijn symfonieën had hij groot succes.
  
  Op advies en met financiële steun van graaf Troyer ging hij naar Wenen waar hij lid werd van de cirkel bij Franz Bernhard Ritter von Keeß. Daar werkte hij met de beste Weense componisten Karl Ditters von Dittersdorf, Joseph Haydn, Johann Georg Albrechtsberger en Wolfgang Amadeus Mozart. Mozart trad zelfs in 1785 op met een van de symfonieën van Jírovec. Vervolgens kreeg hij een baan als secretaire en muziekleraar bij de Venetiaanse Vorst Ruspoli . Die steunde hem en hij kon concerteren in Venetië, Bologna en in Rome geven. Toen werd hij ook erelid van het filharmonisch gezelschap in Bologna. Hij werd financieel onafhankelijker en vertrok naar Napels, waar hij twee jaar contrapunt bij Nicola Sala (1713-1801) en compositie bij Giovanni Paisiello studeerde.
  
  Van Napels reisde hij naar Parijs, maar al spoedig (in 1789) vluchtte hij voor de revolutie naar Londen. In Londen bleef hij 3 jaar en kwam aldaar in 1791/1792 opnieuw met Joseph Haydn samen, die zijn stijl en de harmoniek van de aldaar gecomponeerde kamermuziek en symfonieën beïnvloedde.
  
  Na een kort bezoek aan Bohemen vertrok hij in 1793 opnieuw naar Wenen, waar hij van 1804 tot 1831 kapelmeester aan het hoftheater was. In deze functie was hij er ook verantwoordelijk voor, dat elk jaar een nieuwe opera en/of een ballet gecomponeerd werd. Als componist schreef hij kerkmuziek, opera's, meer dan 60 symfonieën, strijkkwartetten en andere kamermuziek. Met een van zijn concerten voor piano en orkest debuteerde de achtjarige Frédéric Chopin.
  
  Hij overleed op 87-jarige leeftijd in Wenen en werd op de Zentralfriedhof in de buurt van het graf van Ludwig van Beethoven en Franz Schubert begraven.
  
  Trivia 
  In 1894 werd in de Weense wijk Penzing (14e district) de Gyrowetzgasse naar hem genoemd.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest 
   1792 Symfonie in Es groot, voor orkest, Op. 6, nr. 2
   Adagio - Allegro maestoso
   Adagio
   Menuetto
   Rondo
   Symfonie in F groot, Op. 6, nr. 3
   Symfonie in D groot, Op. 12, nr. 1
  
  Missen en kerkmuziek 
   rond 19 missen
  
  Muziektheater
  
  Opera's
  
  Operette
  
  Balletten
  
  Vocale muziek 
   Preßfreiheit, voor zangstem en piano
  
  Kamermuziek 
   1789 6 Strijkkwartetten, op. 2
   1790 3 Trios, voor viool, cello en klavecimbel (of piano), op. 10  
   1790 Grand Trio, voor klarinet (of viool), cello en piano, op. 43  
   1790 6 Strijkkwartetten, op. 17
   1792 3 Sonatas, voor dwarsfluit, contrabas en klavecimbel, op. 17a  
   1795 3 Kwartetten, voor dwarsfluit en strijktrio, op. 11
   1795 3 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en klavecimbel (of piano), op. 12 
   1800 3 Sonatas, voor viool, cello en piano, op. 15  
   1800 3 Sonatas, voor viool, cello en piano, op. 18  
   1800 Notturno nr. 4, voor viool, cello en piano 
   1800 Notturno nr. 5, voor viool, cello en piano, op. 31
   1800 Notturno nr. 7, voor viool, cello en piano 
   1800 Kwintet, voor dwarsfluit en strijkkwartet, op. 39 
   1800 Notturno nr. 9, voor viool, cello en piano
   1800 3 Sonatas, voor viool, cello en piano, op. 41 
   1800 Notturno nr. 10, voor viool, cello en piano
   1800 2 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 45 
   1800 Divertissement, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 50
   1800 3 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 55 
   1800 Divertissement, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 57 
   1801 3 Sonatas, voor viool (of dwarsfluit), cello en piano, op. 51 
   3 Strijkkwartetten, op. 25a
   3 Strijkkwartetten, op. 30
   3 Strijkkwartetten, op. 44
   in G groot
   in Bes groot
   in As groot
   3 Strijkkwartetten, op. 47
   3 Strijkkwintetten; inclusief 
   Kwintet in C groot (voor 2 violen, 2 altviolen en cello), op. 45
   3 Strijkkwartetten, op. 56
   Derde Nachtmuziek, voor dwarsfluit, viool, altviool en cello, op. 26 
   Kwartet in g klein, voor dwarsfluit, viool, altviool en cello, op. 19 nr. 2 
   Sonata in F groot
   Notturno in Es groot
  
  Bibliografie 
   
   Hans-Ulrich Schäfer-Lembeck: Die Darstellung des Altdeutschen in den Opern des 19. Jahrhunderts, Egelsbach: Hansel-Hohenhausen, 1995, 266 p.
   Guy Gosselin: L'age d'or de la vie musicale a Douai 1800-1850, Liège: Editones Mardaga, 1994, 236 ES p.
   Stanislav V. Klima: Skladatel Vojtech Jirovec a jizni Cechy. (Der Tonkünstler Vojtech Jirovec und Sudböhmen), Jihocesky sbornik historicky. 54 (1985), S. 183-193.
   William E. Hettrick: The Autobiography of Adalbert Gyrowetz (1763–1850), in: Studien zur Musikwissenschaft. 1991, 41–74.
   Othmar Wessely: Adalbert Gyrowetz (1/2) Adalbert Gyrowetz (2/2), in: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 7. Duncker & Humblot, Berlin 1966, S. 363 f.
   František Topič, František Bartoš (pref.): Vlastní životopis Vojtěcha Jírovce, 1940.
   Alfred Einstein (Hg.): Lebensläufe deutscher Musiker von ihnen selbst erzählt. Band III/ IV: Adalbert Gyrowetz (1763-1850). Leipzig 1915. (= Autobiographie)
   Carl Ferdinand Pohl: Adalbert Gyrowetz in: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 10. Duncker & Humblot, Leipzig 1879, S. 247–249.
  
  Externe link 
    Biografie (gearchiveerd)
    Korte biografie (gearchiveerd)
    Biografie (gearchiveerd)
    Partituren op de internetpagina van IMSLP
  
  Boheems componist
  18e-eeuws componist
  19e-eeuws componist
  Tsjechisch componist
  Tsjechisch violist