title: Moritz Moszkowski
text: Moritz Moszkowski (in Polen ook met de voornaam: Maurycy aangeduid) (Breslau (nu Wrocław in Polen), 23 augustus 1854 - Parijs, 4 maart 1925) was een Duitse componist, pianist en muziekpedagoog. Hij was de zoon van het Joodse echtpaar Isaac Moszkowski en Salomia Moszkowski, geboren Hirschberg (nu Jelenia Góra in Polen) en had een drie jaar oudere broer Alexander. De familie was van Poolse afkomst.
  
  Levensloop
  Moszkowski begon zijn muziekstudie in Dresden. Later ging hij naar Berlijn. Eerst studeerde hij daar aan het Stern'sche Konservatorium bij Eduard Frank (piano) en Friedrich Kiel (compositie). Later studeerde hij bij Theodor Kullak (piano), Richard Wüerst (1824–1881) (compositie, Heinrich Ludwig Egmont Dorn (1804–1892) (orkestratie) aan de Neue Akademie der Tonkunst. Zelf doceerde hij later rond 25 jaar aan deze academie. Tot zijn leerlingen behoorden Frank Damrosch, Józef Hofmann, Ernst Jonas, Joaquin Nin, Vlado Perlemuter, Wilhelm Sachs, Helene von Schack, Ernest Schelling, dirigent Thomas Beecham, Joaquín Turina Pérez, Albert Ulrich en Johanna Wenzel.
  
  Na zijn debuut als pianist in Berlijn in 1873 werd hij spoedig als concertpianist bekend. Moszkowski werd zelf door Franz Liszt, met wie hij vierhandig speelde, gerespecteerd. Na een succesvolle carrière als concertpianist en dirigent vestigde hij zich in 1897 in Parijs. In 1899 werd hij als lid gekozen van de Berlijnse Kunstacademie.
  
  Hoewel tegenwoordig weinig bekend, was Moszkowski in het einde van de negentiende eeuw zeer populair en gerespecteerd. Hij was uiterst productief en componeerde meer dan tweehonderd werken. Paderewski zei over hem: "Na Chopin begrijpt Moszkowski het best hoe voor piano gecomponeerd moet worden."
  
  Hij componeerde veel kleinere pianostukken die hem zeer populair maakten, zoals zijn Spaanse dansen op. 12. Tegenwoordig is hij meer bekend om zijn vijftien Études de Virtuosité, op. 72, die uitgevoerd zijn door virtuoze pianisten zoals Vladimir Horowitz en Marc-André Hamelin. Veel van zijn kleine maar briljante pianostukken zoals Étincelles worden gebruikt als encore aan het einde van een concert.
  
  Moszowski componeerde ook grotere werken: het Pianoconcert in E-majeur, op. 59, dat voor de Eerste Wereldoorlog tot de populairste bijdragen in dit genre telde, het Vioolconcert in C-majeur, op. 30, twee orkestrale suites (opp. 39 & 47), en het symfonisch gedicht Johanna d'Arc, op. 19. Ook schreef hij kamermuziek, zoals de Suite in g-mineur voor twee violen en piano, op. 71.
  
  De opera Boabdil schreef hij op basis van een historisch Spaans thema. De première was op 21 april 1892 in de Berlijnse Opera, en het werk werd in het jaar daarop ook uitgevoerd in Praag en New York. Vooral de balletmuziek uit deze opera was een aantal jaren erg populair.
  
  Moszkowski trouwde op 28 oktober 1884 in Parijs met Henriette Chaminade (1863–1900), zuster van de Franse componiste Cécile Chaminade.
  
  Op 54-jarige leeftijd leefde hij als een kluizenaar en was hij regelmatig ziek. Hij had zijn vrouw en dochter verloren en zijn zoon was opgeroepen om in het Franse leger te dienen. Hij werd, zoals een vriend hem beschreef, niet langer ‘gestimuleerd door ambitie’.
  
  Hij had al zijn auteursrechten verkocht en investeerde het enorme kapitaal in Duitse en Russische (en Russisch-Poolse) fondsen. Als gevolg van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en de ineenstorting van beide landen verloor hij zijn gehele kapitaal. Dankzij de financiële hulp van twee oud-leerlingen, Josef Hoffmann en Bernhard Pollack werden zijn ergste geldzorgen weggenomen. In 1924 zou nog een benefietconcert voor Moszkowski plaatsvinden in New York. Dat leverde zoveel geld op dat een deel direct aan de bejaarde componist zou worden overgemaakt, terwijl hem van het restant een jaargeld zou worden uitbetaald. Zowel lichamelijk als geestelijk totaal uitgeput stierf hij echter al in 1925 in Parijs aan de gevolgen van maagkanker.
  
  Composities (Selectie)
  
  Werken voor orkest 
   1874 Pianoconcert in b-mineur, op. 3 (herontdekt in 2008 en uitgegeven door Simétrie in 2013)
   1875-1876 Jeanne d'Arc, symfonisch gedicht, op. 19 - première: 23 februari 1877, door de "Berliner Symphonie-Kapelle" o.l.v. Franz Mannstädt
   1882 Vioolconcert in C-majeur, op. 30 (opgedragen aan de violist Emile Sauret)
   1885 Première Suite d'orchestre, voor orkest, op. 39
   Allegro molto e brioso
   Allegro giocoso
   Tema con variazioni
   Intermezzo
   Perpetuum mobile
   1887 Cortège, voor orkest, op. 43a
   1890 Deuxième Suite d'orchestre, voor orkest, op. 47
   Preludio
   Fuga
   Scherzo
   Larghetto
   Intermezzo
   Marcia
   1893 Fackeltanz, voor orkest, op. 51
   1896 Près du berceau, voor orkest, op. 58b
  
   1898 Pianoconcert in E majeur, op. 59 (opgedragen aan Monsieur Josef Casimir Hofmann)
   Moderato
   Andante
   Scherzo. Vivace
   Allegro deciso
   1899 Poolse Volksdansen, voor orkest (naar Op. 55/1 & 4), op. 55a
   1904 Habanera, voor orkest, op. 65b
   1908 Troisième Suite d'orchestre, voor orkest, op. 79
   Allegro
   La note obstinée
   Tempo di valse
   Allegro deciso
   1910 Prélude en fuga voor strijkorkest, op. 85
   1911 Spanischer Tanz, voor orkest (naar Op. 65/2), op. 65c
   Symfonie in d-mineur, MoszWV 146
  
  Werken voor harmonieorkest 
   3 Spaanse dansen, voor harmonieorkest - bewerkt door Piet Stalmeier
  
  Muziektheater
  
  Opera's
  
  Balletten
  
  Toneelmuziek 
   1887 Der Schäfer putzte sich zum Tanz scène uit Goethe's "Faust", voor solisten, gemengd koor en klein orkest, op. 44
   1896 Don Juan en Faust, ouverture en toneelmuziek tot het gelijknamige drama van Christian Dietrich Grabbe uit 1828, op. 56
   Ouverture
   Entr'acte
   Sarabande
   Passepied
   Intermezzo
   Fantasmagorie
   Minuetto
   1896 Variationen im Stile moderner Komponisten von Czerny bis Liszt über das volkstümliche Thema "Im Grunewald ist Holzauktion" MoszWV 205 - naar Alexander Moszkowkis Anton Notenquetscher am Klavier
  
  Kamermuziek 
   1878 Twee stukken, voor viool en piano, op. 16
   Ballade in g-mineur
   Bolero
   1882 Drie stukken, voor cello en piano, op. 29
   Air
   Tarentelle
   Berceuse
   1902 Suite in g-mineur, voor 2 violen, viola en piano, op. 71
  
  Werken voor orgel 
   1913 Introduction et Allegro, voor eolische orgel, op. 90 (niet gepubliceerd)
  
  Werken voor piano 
   1875 Homage à Schumann, fantaisie, op. 5
   1876 Drie stukken, voor piano vierhandig, op. 11
   Polonaise
   Wals
   Hongaarse dans
   1876 (5) Spaanse dansen, voor piano vierhandig, op. 12
   C-majeur
   g-mineur
   A-majeur
   Bes majeur
   Bolero
   1879 Processiemars uit "Jeanne d‘Arc", voor 2 piano's, op. 19a
   1884 Aus aller Herren Länder, voor twee piano's, op. 23
   1880 Deutsche Reigen, voor twee piano’s, op. 25
   1882 Miniatures, op. 28
   1885 Caprice espagnol, op. 37
   1886 Huit Morceaux caractéristiques, op. 36
   Pièce rococo
   Rêverie
   Expansion
   En automne
   Air de ballet
   Étincelles
   Valse sentimentale
   Pièce rustique
   1892 Balletmuziek uit de opera "Boadbil, de laatste koning der Moren", voor piano solo, op. 49a
   Malagueña
   Scherzo-Valse
   Maurische Fantasia
   1896 Zes Airs de ballet', voor 2 piano's (naar Op. 56/2-7), op. 56a
   1896 Tristesses et sourires, op. 58
   Effusion
   Consolation
   Près du berceau
   Vieux souvenir
   Historiette d'enfants
   Mélancolie
   Rêve étrange
   Résignation
   1897 Poolse volksdansen, voor twee piano’s, op. 55
   Mazurka
   Mazurka
   Polonaise
   Krakowiak
   1900 Nieuwe Spaanse dansen, op. 65
   1903 Per aspera. Quinze Études de virtuosité, op. 72
   1907 Dix Pièces mignonnes, op. 77
  
   Bibliografie 
   Bojan Assenov: Moritz Moszkowski – eine Werkmonographie, Berlin: Technische Universität, Dissertation, 2009. 525 p.
   Gilya Hodos: Transcriptions, Paraphrases, and Arrangements: The Compositional Art of Moritz Moszkowski, Ph.D. Dissertation, New York: City University, 2004.
   Lothar Hoffmann-Erbrecht: Moritz Moszkowski, in: Schlesisches Musiklexikon. Institut für deutsche Musik im Osten e.V., Augsburg: Wißner 2001. pp. 469–470
   Gisela Kampa: Moritz Moszkowski (1854–1925), Magisterarbeit. Typoskript. 46 Seiten. Exemplare im Musikwissenschaftlichen Institut der Universität Frankfurt am Main und im eingelagerten Archiv des Instituts für Deutsche Musik im Osten in Bergisch-Gladbach
   John Cody Haddow: Moritz Moszkowski and his piano music, Ph.D. Dissertation, Saint Louis: Washington University, 1981.
   Willard Luedtke: Notes, Thoughts, and Fragments about Moritz Moszkowski (1854–1925) and Some of His Music, An Informal Monograph. New York: Typed Manuskript [New York Public Library for the Performing Arts] 1975.
   Jeremy Nicholas: Notes on Piano Concerto in E Major'', Hyperion, London England
  
  Media
  
  Referenties
  
  Externe links
  
   Hyperion Recordings: includes audio samples
   
   Free Moszkowski Downloads (MP3 and WMV)
  
  Duits componist
  Duits muziekpedagoog
  Pools muziekpedagoog
  Duits pianist
  Pools pianist
  19e-eeuws componist
  20e-eeuws componist
  Pools componist