title: Louis Borel
text: Lodewijk (Louis) Borel (Amsterdam, 6 oktober 1905 – aldaar, 24 april 1973) was een Nederlands acteur, die ook furore maakte in de Verenigde Staten en Engeland en diverse malen op West End en Broadway stond.
  
  Familie
  Borel was de zoon van schrijver en journalist Henri Borel (1869-1933) en diens tweede echtgenote Helena Maria de Hartog. Hij had nog twee halfzusters en een halfbroer. Hij was de kleinzoon van  generaal-majoor en gouverneur van de Koninklijke Militaire Academie George Frederik Willem Borel (1837-1907) en Suzanna Elisabeth Marcella (1839-1910). Zijn grootmoeder was een telg uit het geslacht Marcella en een kleindochter van generaal Bernardus Johannes Cornelis Dibbets (1782-1839). Zijn oom was assistent-resident Eduard Ludwig Martin Kühr en een achterneef was luitenant-generaal Jean Henri Borel.
  
  Loopbaan
  
  Vroege loopbaan
  
  Borel was door zijn vader voorbestemd om bankier te worden, maar begon in plaats daarvan zijn loopbaan in 1924 bij het Hofstadtoneel van Cor van der Lugt Melsert (onder de artiestennaam Lodewijk Makkay). Hij was vervolgens (vanaf 1924) werkzaam bij het Nederlands-Indisch Toneel, dat toen onder leiding stond van Cor Ruys en afwisselend in Nederland en Nederlands-Indië optrad. In 1928  speelde hij daarnaast enige voorstellingen met een toneelgezelschap dat geleid werd door Theo Frenkel jr. In 1929 speelde hij met het Nederlands-Indisch Toneel, samen met Jan C. de Vos, jr., Dolly Bouwmeester en Tilly Lus, in het toneelstuk Leven, dat handelde over de gevaren van TBC-besmetting. Dit toneelstuk kreeg in dagblad Het Centrum lovende recensies. Het Nederlands-Indisch toneel maakte in 1930 een tournee naar Antwerpen en reisde vervolgens op 20 augustus per Slamat van de Rotterdamse Lloyd naar Nederlands-Indië, waar het gezelschap op 24 september optrad in de stadsschouwburg te Weltevreden met het stuk Topaze, een satire in vier bedrijven van Marcel Pagnol. Datzelfde jaar werd ook het 25-jarig jubileum van Cor Ruys gevierd.
  
  In 1932 werd het familieblijspel in drie bedrijven Dr. Stielitz door het Nederlands-Indisch Toneel met veel succes opgevoerd. Cor Ruys speelde de joodse vader en verder speelden Borel, Anton Ruys, Pierre Myin, Eline Pisuisse, Wim Kan en Johanna Bouwmeester mee. Een recensent schreef in De Tijd: Men moet dit gaan zien. Dit fijnzinnig en tevens allerkoddigste toneelspel van een groot acteur is het waard door honderden genoten te worden. Een gang naar het Amsteltheater in de Amstelstraat beveel ik dan ook van harte aan. Het jaar daarop speelde het gezelschap het stuk De 4 Müllers, waarover in de krant geschreven werd: heel de bezetting was uitstekend en ook Jacques Reule en Louis Borel gaven krachtig samenspel als vader en zoon. Borel speelde hierna nog een korte periode bij Die Haghespelers van  Jacques van Hoven (tot 1 november 1934). Hij trad in deze tijd met collega's als Johan Kaart, Enny Meunier, Louis de Bree, Annie van Duyn, Jopie Koopman, Roland Varno en Fie Carelsen op. Vanaf december 1934 was hij verbonden aan het Centraal Toneel, als opvolger van Frits van Dongen en speelde hij in de speelfilm Malle gevallen de rol van Hans Ritman, naast de acteurs Johan Kaart (Bram van Boven) en Roland Varno (Boy de Wit). Hij begon nu in meer Nederlandse speelfilms te acteren, zoals in 1935 in De Kribbenbijter, naast Chris Baay en Mary Dresselhuys en in Suikerfreule, naast Johan Elsensohn, Louis de Bree en Annie van Duyn.
  
  Loopbaan in Nederland en elders
  
  Borel vertrok in 1934 naar Londen, waar hij aldaar bij het toneel een reeks van gastvoorstellingen speelde en daarmee veel succes oogstte, onder meer in Return to yesterday; De Engelse dagbladen schreven met veel lof over zijn prestaties en noemden Borel een combinatie van een roeier in een universiteitsploeg en  met de charme en het accent van Maurice Chevalier. Deze lof gold onder meer zijn optreden in Return to yesterday en de hoofdrol, naast Merle Oberon en Rex Harrison, in de film Over the moon. De Daily Herald merkte hieromtrent op: Deze jongeman is begaafd en heeft de magnetische blik, de manier en het accent, die hem onvermijdelijk ten prooi zullen doen vallen aan onze filmstudio's. Van 1958 tot 1962 vervulde hij als gastspeler diverse rollen bij de Nederlandse Comedie, waaronder in de spelen Eerste liefde, De twaalf gezworenen, Wie is Janus?,  'n Tik van de zon en  Dreamgirl. In 1962 speelde hij naast Kitty Janssen, Guus Oster, Winnifred Bosboom en Jan Teulings in het blijspel Mary, Mary en in het voorjaar van 1963 acteerde hij samen met Lily Bouwmeester in het toneelstuk Lieve leugenaar. Op oudejaarsavond 1964 zond de KRO de televisieregistratie van de klucht van Jan Blaaser Drie is te veel uit, waar onder meer Borel, Sara Heyblom, Jan Knipscheer en Joop Doderer in meespeelden. Van 1965 tot 1968 was Borel bij de Haagse Comedie actief. Bij dit gezelschap speelde hij onder meer De cactusbloem, met Paul Steenbergen en Myra Ward en Ik zoek Mioussov, met Eric van Ingen, Georgette Hagedoorn en Anne Wil Blankers.
  
  Een groot deel van die tijd regisseerde Borel ook toneelstukken, zoals bij het gezelschap van Guus Oster, het toneelgezelschap van Johan Kaart, het Nieuw Nederlands Toneelgezelschap en een gezelschap rond Lily Bouwmeester. Hij acteerde tot in de jaren vijftig regelmatig in Amerikaanse televisieseries  als Passport to Danger, Crusader, Topper en Those Whiting Girls. In de late jaren zestig speelde hij hoofd- en bijrollen in blijspelen, zoals Er zat een haar in mijn soep, samen met Ton van Duinhoven en Trudy Labij. In die jaren had hij ook een radiorubriek op Radio Luxemburg met Bobbejaan Schoepen. Op eerste kerstdag 1969 werd het televisiespel K. White Christmas, een satire op de Amerikaanse showbusiness, uitgezonden; in dit stuk acteerden, naast Borel, onder meer Petra Laseur en Mieke Telkamp. Een van de laatste rollen die hij speelde was die van burgemeester in de televisieserie Swiebertje, in welke hij Rien van Nunen opvolgde. Hij speelde deze rol in de seizoenen 1970/71 en 1971/72. Tot zijn grote spijt werd het contract met de NCRV daarna niet meer verlengd. In zijn laatste levensjaren leed hij aan Parkinson en kon hij zijn mondspieren niet meer onder controle houden. Tijdens zijn laatste filmrol als antiquair in Because Of The Cats van Fons Rademakers  (1973) werd de camera dusdanig opgesteld dat deze problemen onzichtbaar bleven. Hij overleed twee jaar later, op 67-jarige leeftijd, te Amsterdam.
  
  Filmografie
  
  Televisie
  1974.  De vloek van woestewolf (Nederlandse televisieserie)
  Dans in de herberg: de abt 
  De witte jonkvrouw: broeder Egidius 
  Wondere Willibald: broeder Egidius 
  De kist: Abt 
  1974. Hier stierf Hanna Tholen (televisiespel, postuum uitgezonden)
  1973. Niet voor de poezen (Nederlandse film) 
  Speelt de rol van antiquair
  1970-1972. Swiebertje (Nederlandse televisieserie): alle afleveringen: de burgemeester
  1970-1971. De klop op de deur (Nederlandse televisieserie): afleveringen: niet bekend
  1969. K. White Christmas (televisiespel)
  1968. Kaas (Nederlandse televisiefilm)
  Speelt de rol van kolonel
  1966. 10.32 (Nederlandse speelfilm)
  Speelt de rol van verkoper Blom  
  1964. Drie is teveel (televisieregistratie)
  Speelt advocaat Gravesande
  1963. De fuik (Nederlandse televisieserie)
  Een lichtvoetig meisje: Hertog
  1963. Arthur en Eva (televisieserie)
  1962. Hard tegen hard (blijspel, televisieregistratie)
  Speelde toneelschrijver Dunwoody
  1962. Pelikaan eiland (televisieregistratie)
  Speelt de rol van Sir Gilbert
  1962. Angst en ellende uit het Derde Rijk (Nederlandse televisieserie)
  De rechtspraak: rol onbekend
  1961. De rinoceros (Nederlandse televisiefilm)
  Speelde Papillon
  1961. Poging tot gesprek (Nederlandse televisieserie)
  Speelt scheikundeleraar Frans van der Velde in de eenakter van Jef Heydendael
  1960. Zomaar een dag in de lente (Nederlandse televisiefilm)
  Speelde Frank
  1955. The purple mask (Belgische film)
  Speelde een arbeider (niet gecrediteerd)
  1953-1955 Topper (Amerikaanse televisieserie)
  Topper's desert island: rol onbekend
  
  Films
  1954. Désirée (Amerikaanse film)
  Speelde de rol van baron Morner (niet gecrediteerd)
  1944. A night of adventure (Amerikaanse film)
  Speelde Tony Clark (als Louis Borell)
  1944. The story of Dr. Wassell (Amerikaanse film)
  Onbekende rol (niet gecrediteerd)
  1943. The Iron Major (Amerikaanse film)
  Franse officier (niet gecrediteerd)
  1943. Paris after dark. (Amerikaanse film)
  Picard (niet gecrediteerd)
  1943. London Blackout Murders. (Amerikaanse film)
  Peter Dongen (als Louis Borell)
  1942  Cardboard lover (Amerikaanse film)
  Niet gecrediteerd, rol onbekend
  1940. Foreign Correspondent (Amerikaanse film)
  Captain Lawson (niet gecrediteerd)
  1939. De spooktrein. (Nederlandse film)
  Ted
  1939 Over the moon. (Amerikaanse film)
  Pietro
  1938. Queer Cargo. (Amerikaanse film)
  Benson
  1937. Head over Heals. (Amerikaanse film)
  Marcel Larimour
  1937.  The Avenging Hand. (Amerikaanse film)
  Pierre Charrell
  1936. House Broken. (Amerikaanse film)
  Charles Delmont
  1935. Fientje Peters, poste restante. (Nederlandse film)
  Mr. Willem van Scheltema
  1935. Suikerfreule. (Nederlandse film) 
  Hans Vermeer, niet gecrediteerd
  1935. De Kribbebijter. (Nederlandse film)
  Van Maren
  1934. Malle gevallen. (Nederlandse film)
  Student Hans Rikman
  
  Toneelrollen
  
  Nederlands toneel (selectie)
  1969. Er zat een haar in mijn soep - blijspel
  1968. Blaffende honden bijten niet - blijspel
  1967. Tableau - Haagse Comedie
  1966. Professor Bernardi - Haagse Comedie
  1966. Ik zoek Mioussov - Haagse Comedie
  1965. Cactusbloem - Haagse Comedie
  1964. Kiss me Kate - Nieuw Rotterdams Toneel
  1964. Lieve leugenaar
  1963. Mary, Mary - Nederlandse Comedie
  1960  Eerste liefde - Nederlandse Comedie
  1958  De twaalf gezworenen - Nederlandse Comedie
  1958  Wie is Janus? - Nederlandse Comedie
  1958. 'n Tik van de zon - Nederlandse Comedie
  1958. Dreamgirl - Nederlandse Comedie
  1958. Hier met de poet! - Nederlandse Comedie
  1957. De vrouw met het rode haar - Nieuw Nederlands Toneelgezelschap, tevens regie
  1956. Moederdag - Nieuw Nederlands Toneelgezelschap
  1955. De Ooievaarswals - met de Blijspelers, een vertaling van Borel, tevens onder zijn regie
  1949.  Meester ABC - met Wim Kan en Corry Vonk
  1949. Bakerssprookjes - onder meer gespeeld in het Leidsepleintheater, met Borel, Mary Dresselhuys, Guus Oster, Riny van Slingelandt en Emy van Swol
  1935. Afkloppen! - Centraal Toneel
  1934. Ouwe luitjes thuis - Centraal Toneel, met Cees Laseur, Mary Dresselhuys, Tilly Lus en Borel als plaatsvervanger voor Frits van Dongen
  1934. Als ouders slapen... - Blijspel in drie bedrijven, De Haghespelers
  1933. De 4 Müllers - Nederlands-Indische Toneel
  1933. De grote...kleine man! - Spel van ambtenaren in drie bedrijven, Nederlands-Indisch Toneel
  1932. Dr. Stieglitz - familieblijspel in drie bedrijven, Nederlands-Indisch Toneel
  1931. Herfstliefde, Jean de la Lune, Bourrachon Apotheker, Twee weken papa, De Müllers en De stijfkop - Nederlands-Indisch Toneel
  1931. De vrouw die ieder zoekt - spel in drie bedrijven, Nederlands-Indisch Toneel
  1931. Mijn zoon Etiënne - Nederlands-Indisch Toneel
  1931. Hup hottentot - renbaanklucht in drie bedrijven, Nederlands-Indisch Toneel
  1930. Meneer Topaze en Elias weet het beter - Nederlands-Indisch Toneel, onder meer optredens te Batavia en Djokja
  1930. Puberteit - Nederlands-Indisch Toneel, onder meer optredens in Antwerpen
  1929. De Mullers, Dickkopf, Twee weken papa, Le voile déchiré, Les grands garçons, Eine kleine komödie, Vivre, Les affaires sont les affaires, Ma cousine de Varsofie en Alibi - Nederlands-Indisch Toneel, ook tournees door het gehele land
  1929. Grote jongens - comedie in één bedrijf, Nederlands-Indisch Toneel
  1929. Het grote ABC - Nederlands-Indisch Toneel
  1929. Leven - stuk over besmettingsgevaar van tuberculose, Nederlands-Indisch Toneel
  1929. Een snoepreisje - blijspel in drie bedrijven, Nederlands-Indische Toneel
  1928. Mijn zuster en ik (comedie in drie bedrijven), Young Woodley, De grote jongens, De verscheurde sluier, Twee weken Papa, De Müllers, Azaïs, Kleine Komödie, Mijn heer Brotonneau, De Lobbes, Je zult met me trouwen en Martine - repertoire aan spelen, Nederlands-Indisch Toneel
  1928. Enige lichte amusementsstukken voor zang en dans, waaronder Baron von Haberniks - Toneelgezelschap van Theo Frenkel jr.
  1928. Het systeem Azaïs - spel in drie bedrijven, Nederlands-Indisch Toneel 
  1925. Jut en Juls avonturen - klucht, Verenigd Rotterdams Hofstadtoneel
  1925. Eén dag soldaat - klucht, Verenigd Rotterdams Hofstadtoneel
  1924. Het poortje of de duivel in Kruimenburg (geschreven door Frederik van Eeden) - blijspel, Verenigd Rotterdams Hofstadtoneel
  
  Nederlands hoorspel
  1964. De madonna van de antiquair
  In de rol van Dr. Steter
  1964. Hava, de egel
  In de rol van ingenieur Lewizki
  
  Engels toneel
  1951. Idiots Dilight - opgevoerd op Broadway met Lee Tracey
  Speelde Captain Locicero
  1949 Figure of a girl -  met Lilli Palmer - Broadway try-out
  1946. Made in Heaven - opgevoerd op Broadway met Lee Tracey
  Speelde Lazlo Vertes
  1941. Candle in the Wind - met Helen Hayes, opgevoerd op Broadway,  anti-nazistuk
  Speelde: Raoul St. Cloud
  1939. Interlude - opgevoerd in Londen
  1938. Serenade - opgevoerd in het Q-Theatre in Londen, met Sarah Erskine en Vernon Kelso
  1936. The visitor - opgevoerd te West End
  1936. Return to Yesterday - Embassy-theater, Londen
  
  Nederlands acteur
  Nederlands toneelregisseur
  Nederlands hoorspelacteur
  Nederlands filmacteur