title: Stikmat
text: Er is bij het schaken sprake van een stikmat als de koning schaak staat, alle vluchtvelden door zijn eigen stukken zijn geblokkeerd en het schaak niet kan worden opgeheven. De koning stikt als het ware, en staat schaakmat.
  
  Aangezien alleen een paard over andere stukken kan springen, kan stikmat alleen door een paard worden gegeven.
  
  Voorbeelden
  Er zijn verscheidene voorbeelden van een stikmat bekend, maar de meest kenmerkende is die welke ontstaat na een dameoffer, soms voorafgegaan door een dubbelschaak. Wit is aan zet en speelt 1.Dg8†. Zwart kan de witte dame niet met de koning slaan en moet dus 1. … T×g8 spelen. Nu speelt wit 2.Pf7# en de koning is "gestikt".
  
  Zet men in de getoonde stelling het paard van g5 naar h6, dan is de loper op b3 niet nodig.
  
  Het stikmat is een geliefd thema in schaakpuzzels. In partijen tussen sterke spelers komt het als dreiging voor, die bekend is en gepareerd moet worden, bijvoorbeeld in de partij Jan Timman–András Adorján, Frankfurt, 1998. Zie onderstaande stelling. Na 1.P×d6 moet de toren wijken. Adorján speelde Te7, waarna Timman met 2.P×f7 een afwikkeling naar een gewonnen eindspel inleidde. 
  
  De stelling is echter door Chesspuzzle.net omgewerkt tot een opgave waarin zwart niet Te7 maar Td8 speelt, waarna het stikmat in beeld komt. Vanuit het diagram:  
  
  1.P×d6  Td8 2.T×e6 f×e6 3.D×e6† Kh8 4.Pf7† Kg8 5.Ph6†† Kh8 6.Dg8† T×g8 7.Pf7#.
  
  Stikmat in de opening
  Stikmat kan ook in de opening voorkomen.
  
  Blackburne Shilling-gambiet
  
  Boedapestgambiet
  
  In het Boedapestgambiet zit een val die tot stikmat kan leiden:
  1. d2-d4 Pg8-f6
  2. c2-c4 e7-e5
  3. d4×e5 Pf6-g4
  4. Lc1-f4 Pb8-c6
  5. Pg1-f3 Lf8-b4†
  6. Pb1-d2 Dd8-e7
  7. a2-a3 Pg4×e5
  8. a3×b4?? Pe5-d3#
  
  Caro-Kann
  
  In de Caro-Kann komt de volgende zettenreeks regelmatig voor:
  1. e2-e4 c7-c6
  2. d2-d4 d7-d5
  3. Pb1-c3 d5×e4
  4. Pc3×e4 Pb8-d7
  5. Dd1-e2!? Pg8-f6??
  6. Pe4-d6#
  
  Trivia
   De prent Metamorphose van Escher toont een stelling in een schaakpartij van waaruit stikmat kan worden gegeven.
  
  Schaakmat