title: Arne Nordheim
text: Arne Nordheim (Larvik, 20 juni 1931 – Oslo, 5 juni 2010) was een Noors componist, organist en muziekcriticus.
  
  Levensloop 
  Nordheim studeerde vanaf 1949 orgel aan de Norges Musikkhøgskole in Oslo. Nadat hij een uitvoering van de Symfonie nr. 2 – Auferstehung van Gustav Mahler had gehoord, stond voor hem vast, dat hij (ook) compositie wilde studeren. Zo studeerde hij voortaan muziektheorie, harmonie, contrapunt. Maar meestal was hij te gast bij de repetities van Oslo-Filharmonien, het filharmonisch orkest van Oslo, vooral om moderne muziek te horen en de klankkwaliteit en -structuren te studeren. In 1952 studeerde Nordheim af, zonder diploma in compositie. Maar hij deed verdere zelfstudies of studies in een kleine groep van gevorderde studenten, die allemaal gefascineerd waren door de eigentijdse muziek. Nordheim werkte in de haven, in de telefooncentrales van telecommunicatiebedrijven en als koordirigent, en financierde zijn studies met deze inkomsten. Later studeerde hij bij Vagn Holmboe in Kopenhagen, die hem vooral vertrouwd maakte met de muziek van Béla Bartók. Vanaf 1955 studeerde hij musique concrète in Parijs. Hij werd enthousiast voor de elektronische muziek en studeerde in Warschau, Stockholm en Bilthoven. De "Nordische muziekdagen" en het "Young Nordic Music Festival" waren voor hem even belangrijk inspiratiebronnen als de bijeenkomsten met de Zweedse avant-garde componisten en de Hongaarse componist György Ligeti in hun tijd als gastdocenten in Stockholm.
  
  Zo werd Nordheim een pionier op het gebied van de elektronische muziek in Noorwegen. De Dodecafonie en de vernieuwingen van de Tweede Weense School waren toen in Noorwegen meestal onbekend, en het was erg moeilijk elektronische muziek te programmeren. Alles kwam tegelijkertijd en de Noorse muziekwereld was geschokt. De congregatie van de Protestantse Episcopale Kerk (Drievuldigheid-kerk) in Oslo verbood de uitvoering van orgelwerken van György Ligeti en Mauricio Kagel in de Aula van de Universiteit van Oslo, het toen meest gebruikte concertgebouw in de Noorse hoofdstad. In deze tijd was Nordheim zeer actief in de Noorse federatie van componisten evenals in de "International Society for Contemporary Music" (ISCM). Hij was een groot initiatiefnemer voor de nieuwe muziek. Als muziekcriticus van het Noorse dagblad Dagbladet documenteerde hij zijn enthousiasme voor de nieuwe muziek.
  
  Het geheim van Nordheims succes als componist was zijn onbreekbare geloof het onmogelijke mogelijk te maken. In 1956 beleefde hij met de zangcyclus Aftonland (Avondland) de nationale doorbraak en in het begin van de jaren 1960 verwierf hij internationale bekendheid. Zijn werken Epitaffio (1963) en Eco gingen in Stockholm in première, Greening beleefde zijn première door het Los Angeles Philharmonic Orchestra onder leiding van Zubin Mehta, Tenebrae in Washington D.C., Spur in Baden-Baden, het ballet The Tempest in Schwetzingen en Magma door het Koninklijk Concertgebouworkest en ook Ariadne in Nederland.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest 
   1956 rev.1975 Nachruf, voor strijkorkest
   1956 rev.1987 Rendezvouz, voor strijkorkest
   1960 Canzona per orchestra
   1963 rev.1978 Epitaffio, voor orkest en geluidsband
   1970 Floating, voor orkest
   1973 Greening, voor orkest
   1975 Spur, voor accordeon en orkest
   1976 Suite uit het ballet "Katharsis", voor orkest
   1979 Suite uit het ballet "The Tempest", voor sopraan, bariton en orkest
   Calm Sea
   Storm with lightning and thunder
   Awakening
   Magic Cricle
   Lacrymae
   A mazed trod
   Four Legs and two Voices
   Caliban's Warning
   1981 Tenebrae, voor cello en orkest – première: 3 januari 1982, Washington D.C. – Mstislav Rostropovitsj, (cello)
   1983 Venit Rex, voor signaalkorps, gemengd koor, orkest, orgel en buisklokken
   1985 Boomerang, concert voor hobo en kamerorkest
   1986 Varder, voor acht of meer trompetten en orkest
   1988 Magma, voor orkest – première: 7 december 1988, Amsterdam, Concertgebouw ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum van het orkest
   1989 Johannesgangaren, voor hardangerviool, vrouwenkoor, slagwerk, synthesizer, 3 trompetten, en de beiaard van het stadhuis van Oslo – tekst: Nils Steensen
   1990 Monolith, voor orkest – première: 2 april 1991, Tokio, Suntory Hall, door het New Japan Philharmonic Orchestra
   1992 Ad fontes, voor orkest
   1994 Adieu, voor strijkorkest
   1996 Concert, voor viool en orkest
   2003 Fonos – Three Memorables, voor trombone en orkest
   Bjøllo i fjelle, voor luit, glockenspiel en kamerorkest
  
  Werken voor harmonieorkest 
   1984 Utposter, voor 24 trompetten, koperblazers en buisklokken
   1986 Recall and Signals, voor harmonieorkest en orgel (gecomponeerd voor het jubileum van het Vrijheidsbeeld)
   1995 Jubel, voor harmonieorkest en beiaard
  
  Missen, oratoria en andere kerkmuziek 
   1985 Tres lamentationes – Sæcundum Hieremias Propheta, voor gemengd koor – tekst: Klaagliederen 1, 1 ; 2, 18- ; 5, 21-22
   1995 Confutatis – uit het "Requiem der Versöhnung", voor sopraan solo, gemengd koor en orkest
   1997 Nidaros, oratorium voor zes stemmen, knappenstem, gemengd koor, kinderkoor en orkest – première: 30 mei 1997, Trondheim, Nidarosdomen
  
  Wereldlijke cantates 
   1979 Tempora Noctis, cantate voor twee sopranen, orkest en elektronische klanken – tekst: Ovidius
   1989 Be not afeard, cantate voor sopraan, bariton, 2 slagwerkers, harp, celesta, piano en geluidsband – tekst: William Shakespeare
  
  Muziektheater
  
  Balletten
  
  Toneelmuziek 
   1960 Don Juan
   1960 Sigurd Slembe
   1962 Krangel ved bymuren
   1963 Leiaren
   1964 Fangen i det blå tårn
   1965 Stoppested
   1966 Katteslottet
   1966 Othello
   1967 De blanke knappene
   1967 Don Carlos
   1967 En gal manns dagbok
   1967 Mot bristepunktet
   1967 Papirfuglen
   1968 Brand
   1968 Fruen fra havet
   1968 Lillebror – Lillesøster
   1969 Ansiktene
   1969 Dagen vender – tekst: Paul Claudel
   1969 Gjengangere, muziek voor de radioversie van Henrik Ibsens toneelstuk
   1969 Johan Gabriel Borkman, muziek voor de radioversie van Henrik Ibsens toneelstuk
   1971 Kodemus
   1972 Macbeth
  
  Muziek voor hoorspelen in de radio 
   1957 Det hemmelige regnskap
   1960 Damasktrommen voor het hoorspel van Yukio Mishima
   1961 Den lille prinsen
   1962 Isøya radio kaller
   1963 Her bor vi så gjerne
   1963 Hjemkomsten
   1966 Når vi døde vågner
   1967 Faust
   1967 Hamlet
   1968 Lille Eyolf
   1969 Ingen himmel for Gunga Din
   1969 Mandagsbilen
   1969 Myrfolket
   1970 En benk i parken
   1970 Vitnene
   1971 Dødsdansen muziek voor de radioversie van August Strindberg
   1971 Vi på Alfabulator
   1972 Dei kjenslelause
  
  Vocale muziek
  
  Werken voor koor 
   1984 Aurora, voor vier zangers (S.A.T.B.), gemengd koor, crotales en geluidsband – tekst: psalm 139 en Dante Alighieri De goddelijke komedie
   1985 Music to Two Fragments of Music by Shelley, voor gelijke stemmen (SSAA) – tekst: Percy Bysshe Shelley
   1994 Cada Cancion, voor kinderkoor, gemengd koor en orkest – tekst: Federico García Lorca
   2010 Converte nos, voor gemengd koor
   Frostregle, voor vrouwenkoor/kinderkoor, slagwerk en synthesizer
  
  Liederen 
   1956/1959 Aftonland (Avondland), zangcyclus voor sopraan (of tenor) en kamerensemble (celesta, slagwerk, harp, 2 violen, altviool, cello en contrabas) (of: orkest) – tekst: Pär Lagerkvist
   1965 Favola, voor twee zangstemmen, 10 dansers, orkest en geluidsband
   1967 Eco, voor sopraan solo, gemengd koor, kinderkoor en orkest – tekst: Salvatore Quasimodo
   1973 Morgenraga, voor zangstem, saxofoon, gitaar, contrabas en slagwerk
   1973 Solar Plexus, voor spreker, vrouwenstem, saxofoon, piano (ook: orgel) en slagwerk
   1975 Doria, voor tenor en orkest – tekst: Ezra Pound
   1976 Two One Singing, voor tenor en harp
   1977 Be not afeared, voor sopraan, bariton, vijf instrumenten en geluidsband
   1980 rev. 1996 Nedstigningen, voor spreker, sopraan, vrouwenkoor (SSAA) orkest en elektronische klanken – tekst: Stein Mehren
   1982 Den første sommerfugl (The First Butterfly), voor sopraan en harp – tekst: Henrik Wergeland
   1984 Klokkesong, voor countertenor, renaissance instrumenten, gemengd koor en kerkklokken
   1986 Ore, fermate il volo, voor countertenor en teorbe
   1987 La mia canzone, voor sopraan, piano en slagwerk – tekst: Francesco Petrarca
   1988 Love’s Food, voor mezzosopraan, bariton, twee piano's, twee violen en altviool
   1988 Tre voci, voor sopraan en kamerensemble – tekst: Francesco Petrarca, Giordano Bruno en Giuseppe Ungaretti
   1992 Magic Island, voor sopraan, bariton en kamerorkest – tekst: William Shakespeare
   1995 Non gridate, voor sopraan, gemengd koor en orkest – tekst: Giuseppe Ungaretti
   1995 Three Unexpected Songs, voor countertenor, twee dwarsfluiten, blokfluit, crumhoorn en viola da gamba
   Io v'amo sol peché voi siete bella
   Ore, fermate il volo
   Ecco mormorar l'onde
   1996 Wirklicher Wald, voor sopraan, cello, gemengd koor en orkest – tekst: Rainer Maria Rilke
   1999 Heilt stille, twee liederen voor sopraan en cello – tekst: gedichten van Tarjei Vesaas
   Innbying
   Heilt stille
   2002 5 cryptographies, voor zangstem, slagwerk, synthesizer en elektronica
   2005 5 Kryptofonier, voor sopraan, slagwerk en synthesizer
   Silver Key, voor vier vrouwenstemmen
  
  Kamermuziek 
   1955 Epigram, voor strijkkwartet
   1956 Strijkkwartet
   1963 Partita, voor altviool, klavecimbel en slagwerk
   1963 rev.2001 Partita Memoria, voor viool, slagwerk en toetseninstrument
   1966 Response I, voor twee slagwerkgroepen en geluidsband
   1967 Signals, voor accordeon, slagwerk en elektrische gitaar
   1968 Response II, voor slagwerker en geluidsband
   1971 Dinosaurus, voor accordeon en geluidsband
   1971 OHM, voor luit en geluidsband
   1972 Help (Pomodzy), voor klarinet, trombone, piano en cello
   1977 Response, voor orgel, slagwerk en geluidsband
   1978 Canto, voor cello, orgel en buisklokken
   1978 Response IV, voor vier slagwerkers en geluidsband
   1981 Partita, voor zes contrabassen
   1983 Response III, voor orgel, vier slagwerkgroepen en geluidsband
   1985 Partita für Paul, voor viool en elektronisch delay
   1987 Acantus firmus, voor jazzzanger(es), hardangerviool en geluidsband
   1987 The Return of The Snark, voor trombone en geluidsband
   1987 Tractatus, voor dwars- of blokfluit, laag houtblazer, harp, celesta, piano, slagwerk en strijkers
   1991 Duplex, voor viool en altviool (of cello)
   1991 Response, voor slagwerker en geluidsband
   2001 Five Stages, voor strijkkwartet
   Winding River : To one Singing, voor dwarsfluit en harp
  
  Werken voor piano 
   1971 Listen (Een van de verplichte werken tijdens het kroonprinses Sonja Internationaal compositie-wedstrijd in 1987)
  
  Werken voor accordeon 
   1985 Flashing
  
  Werken voor gitaar 
   1969 Partita II, voor elektrische gitaar
  
  Filmmuziek 
   1963 Edvard Munch, muziek voor de televisieserie
   1968 Vikingenes veger, televisieserie
   1970 A Forum of the Art, elektroakoestische muziek voor een documentaire voor het Henie Onstad kunstsenter
   1971 En dag i Ivan Denisovitsj' liv (Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj – Один день Ивана Денисовича) naar Aleksandr Solzjenitsyn
   1995 Klimaks
  
  Elektroakoestische muziek 
   1967 Evolusjon (Evolution), elektroakoestische muziek bij schilderijen van Rolf Aamot
   1968 Colorazione, voor hammondorgel, slagwerk, delay, ringmodulatoor en filters
   1968 Ode til lyset (Ode to Light), elektroakoestische muziek voor sculpturen van Arnold Haukeland
   1968 Solitaire, voor elektroakoestische instrumenten
   1968 Warszawa, voor elektroakoestische instrumenten
   1969 Peer Gynt, elektronische toneelmuziek
   1970 Pace, voor elektroakoestische instrumenten
   1971 Lux et tenebrae, concrete en elektronische klanken voor de wereldtentoonstelling Expo 70 te Osaka
   1973 Five Osaka Fragments, vijf korte uittreksels uit Poly-Poly
   1979 Poly-Poly, elektroakoestische muziek voor de Scandinavië paviljoen op de EXPO in Osaka
   1982 Colorazione, voor hammondorgel X-66, slagwerk, time-delay (versie 1982), ringmodulatoren en filters
   1987 Stille, Kepler tenker, voor elektroakoestische instrumenten
   Dodeka
  
  Onderscheidingen 
   1997 Orde van Sint-Olaf
   1998 Orde van Verdienste (Italië)
   1999 Orde van Verdienste van de Volksrepubliek Polen
   2006 eredoctor van de Norges Musikkhøgskole
  
  Bibliografie 
   
   Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, 
   Brian Morton, Pamela Collins, Brian Ferneyhough: Contemporary composers, Chicago: St. James Press, 1992, 1019 p., 
   James L. Limbacher, H. Stephen Wright: Keeping score : film and television music, 1980-1988 (with additional coverage of 1921-1979), Metuchen, N.J.: Scarecrow Press, 1991. 928 p., 
   World Music Days Zürich 1991 : Weltmusiktage Zürich 1991 : Programme, Zürich: 1991, 235 p.
   Harald Herresthal: Norwegische Musik von den Anfängen bis zur Gegenwart, 2. Ausgabe, Oslo: Norsk Musikförlag, 1987, 120 p.
   Nils Grinde: Contemporary Norwegian music 1920-1980, Oslo: Universitetsförlaget, 1981.
   Lennart Reimers: "Alt skal synge". Som ett eko. Reflektioner kring Arne Nordheims musik., in: Musikrevy. 36 (1981), S. 68-70.
   Kjell Baekkelund: Norske komponister, Tiden Norsk Förlag, 1977.
   Lorentz Reitan: Arne Nordheims Eco og Floating – En undersokelse av det musikalske materialet og dets behandling, og en sammenligning av verkene, Hovedoppgave ved Institutt for musikkvitenskap, Univ. i Oslo. Varen 1975. Oslo 1975. 110 S.
  
  Media
  
  Externe links 
    Officiële internetpagina (gearchiveerd)
    Necroloog
    Artikel in het dagblad "Aftenposten" (gearchiveerd)
  
  20e-eeuws componist
  21e-eeuws componist
  Elektronische muziek
  Noors componist
  Noors organist