title: Vulkanische winter
text: Een vulkanische winter is een daling van de temperatuur op aarde die wordt veroorzaakt door een massale hoeveelheid vulkanische as en druppeltjes zwavelzuur en water. Die uitstoot, na een zware vulkaanuitbarsting, verduistert de zon en verhoogt de albedo van de aarde, waardoor de weerkaatsing van zonnestraling toeneemt.
  
  De langdurige afkoeling is vooral het gevolg van de injectie van zwavelhoudende gassen in de stratosfeer. Die ondergaan een reeks chemische reacties bij het vormen van zwavelzuur, met nucleatie en aerosolen als resultaat. Deze koelen op hun beurt het aardoppervlak af door zonnestraling te weerkaatsen, en warmen de stratosfeer op door de uitstraling van de aarde te absorberen. De variaties in atmosferische opwarming en afkoeling resulteren in veranderingen in de troposferische en stratosferische circulatie.
  
  Gevolgen 
  Sommige onderzoekers zijn van oordeel dat een vulkanische winter zoals de Toba-catastrofe de oorzaak kan geweest zijn van een populatieflessenhals: een sterke afname van de populatie van een soort, onmiddellijk gevolgd door een periode van grote genetische divergentie onder de overlevenden. Dergelijke evolutionaire veranderingen treden inderdaad veel sneller op in kleine populaties. De Toba-uitbarsting heeft de menselijke populatie mogelijk teruggebracht tot 15.000 à 40.000 individuen of zelfs minder.
  
  Historische voorbeelden 
  De volgende uitbarstingen veroorzaakten naar alle waarschijnlijkheid een vulkanische winter:
   Toba-vulkaan in ca. 72.000 v.C.
   Hekla-vulkaan in 1.000 v.C.
   de vulkanische winter van de jaren 535-536, wellicht veroorzaakt door de Ilopango-caldeira
   de Paektusan in China en Korea in 945 of 946
   Samalas-vulkaan op het eiland Lombok, Indonesië in 1257
   een uitbarsting, mogelijk van de Tarawera in Nieuw-Zeeland, wordt gezien als vermoedelijke oorzaak van de Grote Hongersnood van 1315-1317
   sporen van een vulkanische winter werden gevonden in Antarctica en op Groenland, na een mysterieuze uitbarsting in 1452/1453, mogelijk op Kuwae of op Tofua, Stille Oceaan
   de Huaynaputina, Peru, in 1600
   Laki-vulkaan in IJsland, in 1783
   de Tambora in 1815
   de Krakatau in 1883
   Pinatubo in 1991
  
  Zie ook 
   Inslagwinter
   Nucleaire winter
  
  Vulkaanuitbarsting
  Klimaatverandering