title: Zuiderzeemuseum
text: Het Zuiderzeemuseum is een cultuurhistorisch museum in de Nederlandse stad Enkhuizen in de provincie Noord-Holland, waar de cultuur en de maritieme geschiedenis van de voormalige Zuiderzee (nu het IJsselmeer, Markermeer en de Waddenzee) in beeld worden gebracht. Het museum bestaat sinds 1948. Het is in 1983 uitgebreid met het buitenmuseum, een  terrein waar verschillende buurten van rond de Zuiderzee zijn herbouwd en ambachten worden gedemonstreerd. 
  
  Omdat de meeste parkeerplaatsen in Enkhuizen zijn bestemd voor vergunninghouders dienen bezoekers die met de auto komen te parkeren op de grote parkeerplaats bij de Houtribdijk. Vanaf hier kunnen zij dan met een veerboot naar het museum varen. Deze veerboot kan ook worden gebruikt door mensen die met de trein komen. Hiervoor stopt de boot ook bij het station van Enkhuizen. In beide gevallen is de tocht met de veerboot bij de entreeprijs inbegrepen.
  
  Geschiedenis 
  
  De aanzet tot het stichten van het Zuiderzeemuseum was een tentoonstelling die rond 1930 gehouden werd in het Wilhelminaplantsoen in Enkhuizen. In deze Zuiderzeevisscherij-tentoonstelling werden huisjes van karton opgezet en er liepen originele bewoners in klederdracht rond uit de echte dorpen van rond de Zuiderzee. Door de oorlogsdreiging en de Tweede Wereldoorlog werden de plannen voor een Zuiderzeemuseum opgeschort.
  
  Op 27 mei 1947 werd de Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum opgericht en op 16 januari 1948 werd het Koninklijk Besluit getekend waarmee officieel de start werd gegeven om het Rijksmuseum Zuiderzeemuseum mogelijk te maken. Als huisvesting verkregen de vrienden van het Zuiderzeemuseum voor een symbolisch bedrag van een gulden de pakhuizen van zaadhandel Sluis en Groot aan de Wierdijk. Het Rijk nam deze gebouwen over, restaureerde ze en onderhoudt ze sindsdien. De gebouwen van het binnenmuseum zijn eigendom van de Rijksgebouwendienst. De panden in het buitenmuseum van de Dienst Domeinen.
  
  De eerste directeur van het museum was Siebe Jan Bouma. In zijn periode als directeur van het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem tussen 1942 en 1948 was hij al bezig met de plannen voor een museum waar het leven rond de voormalige Zuiderzee in herinnering zou kunnen worden gehouden. Met die gedachte is Bouma actief op zoek gegaan naar panden en voorwerpen die in een museum tot zijn recht zouden kunnen komen. Bouma kon de aangelegde verzameling niet volledig meenemen naar Enkhuizen toen hij daar directeur werd. Er werd een beschrijving opgesteld van wat Bouma wel en niet mee mocht nemen uit Arnhem. Panden die hij op het oog had of al waren aangekocht bleven in Arnhem. Alle andere verzamelde objecten mochten mee.
  
  Op 1 juli 1950 werd het Binnenmuseum van het Zuiderzeemuseum geopend. Het Peperhuis was het eerste van de rij panden die later volgden. Bouma keek toen al verder en wilde graag dat er op termijn ook een buitenmuseum gerealiseerd zou worden. Vlak nadat het genoemde Koninklijk Besluit was ontvangen, begon er al een correspondentie op gang te komen met gemeenten die langs de voormalige Zuiderzee liggen en waarvan bekend was dat er panden uit het stadsbeeld zouden gaan verdwijnen.
  
  In de gemeente Kampen lag het buurtje Brunnepe, dat aan de voormalige bewoners van Schokland beschikbaar was gesteld toen die het eiland uiterlijk in mei 1859 moesten verlaten, en vooral naar de plaatsen Kampen, Volendam en Vollenhove waren verhuisd. Kampen wilde uit oogpunt van stadssanering die woningen afbreken. Voor Bouma was dit een kans om panden te verwerven.
  
  Op 6 mei 1983 opende Koningin Beatrix het Buitenmuseum, dat werd toegevoegd aan het Zuiderzeemuseum. De locatie waar het is opgebouwd werd vóór 1970 gebruikt als opslagterrein van de Zuiderzeewerken inzake de aanleg van de dijk naar Lelystad.
  
  Het eerste pand dat werd opgebouwd was de Gasthuiskapel uit Den Oever die in de situatie van de kerk in Oosterend op Texel werd herbouwd. Het eerste pand dat al in 1948 in eigendom kwam van het Zuiderzeemuseum was het dijkhuis uit Hindeloopen waar anno 2016 een café in is gevestigd langs de dijk van het Buitenmuseum. Het interieur van dit dijkhuis heeft vele jaren in het Binnenmuseum tentoongesteld gestaan met daarin Hindelooper klederdracht die onder de klederdrachten rond de Zuiderzee een eigen stijl heeft.
  
  Rond 1993 is het museum verzelfstandigd onder de naam: Stichting Rijksmuseum Zuiderzeemuseum.
  
  Binnenmuseum  
  
  Het binnenmuseum bestaat uit onder andere een schepenhal met dertien echte schepen die op de Zuiderzee hebben gevaren, waaronder drie grote vissersboten en onder meer de boeier Sperwer Verder zijn er in de andere zalen van het Binnenmuseum tijdelijke en vaste tentoonstellingen te zien die op een of andere manier met de Zuiderzee te maken hebben. Zo zijn er scheepsmodellen, klederdrachten, schilderijen en gebruiksvoorwerpen te zien van het Zuiderzeegebied.
  
  In het verleden was er ook een walvisvaarttentoonstelling. Deze collectie is echter overgedragen aan Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
  
  Tentoonstellingen (selectie)
  Het museum kent naast de vaste tentoonstellingen zoals de Schepenhal en de Zee vol verhalen  ook wisselende tentoonstellingen.
  2009-2010  Zuiderzee in kaart
  2010-2011  Huis|Stijl
  2011-2012  NIJVER|heden
  2012-2012  Jaar van het Water
  2013-2015  Nederland in 7 overstromingen - De Zuiderzee (in samenwerking met de NTR)
  2014-2017  Designroute 
  2014-2014  Ruik de tijd
  2015-2015  Reis je rijk
  2016-2016  Wild van Water
  2016-2017  10 Years of Thomas Eyck
  2017  Handgemaakt
  2018 Aan Tafel
  2019-2020 Kleren maken de vrouw
  2021 Must See
  2021-2022 Winterkoorts
  
  Galerij
  
  Buitenmuseum 
  
  Het Buitenmuseum is opgedeeld in vijf verschillende buurten. Centraal staat een dorp, aangelegd naar situaties van dorpen rond de Zuiderzee met voornamelijk authentieke (en enkele gekopieerde) panden uit het voormalig Zuiderzee- en Waddengebied. De verschillende gebieden staan op de plattegrond hiernaast weergegeven. Voor de wijken zijn verschillende oude steden en dorpen aan de Zuiderzee als voorbeeld gebruikt. Veel van de gebouwen in de verschillende wijken komen tevens uit het dorp of de stad die de wijk uitbeeldt. Op het terrein van het Buitenmuseum is een natuurterrein aangelegd, dit begint ter hoogte van de kalkovens. In het natuurgebied is onder andere de contour van een Eendenkooi aangelegd. Herkenbaar is het kooibos, de kooiplas, vier vangpijpen en een kooihuisje. De overige kenmerkende elementen zoals de schermen, de vanghokken etc. zijn bij de bouw van het Buitenmuseum nooit in en rondom de kooi aangelegd.
  
  Galerij
  
  Bijzonderheden 
   In 2007 werd in het buitenmuseum een aantal scènes van de Nederlandse speelfilm De scheepsjongens van Bontekoe opgenomen, in 1999 enkele scènes van Kruimeltje, evenals de Nederlandse jeugdfilm Apenstreken uit 2015 en de Sinterklaasfilm uit 2011 getiteld Bennie Stout. 
   Het Suske en Wiske-verhaal De gulden harpoen speelt zich gedeeltelijk af in het Zuiderzeemuseum
   Het artiestenduo Bassie en Adriaan nam in het Zuiderzeemuseum gedeeltelijk hun serie Liedjes uit Grootmoeders Tijd op.
   Het Zuiderzeemuseum is onderdeel van het samenwerkingsverband Modemuze.
  
  Externe links 
   Zuiderzeemuseum
   Zuiderzeemuseumcollectie bij Geheugen van Nederland
   Zuiderzeemuseumcollectie bij Beeldbank Cultureel Erfgoed
   Collectie van het Zuiderzeemuseum en andere musea van rond het IJsselmeer Zuiderzeecollectie.nl
  
  Bibliografie 
   Minshall Merlin - De avonturier (Guilt edged) uitgegeven bij Hollandia BV. Baarn 1976
   Uit het Peperhuis., orgaan van de vrienden van het Zuiderzeemuseum (vele jaargangen)
   Gidsjes voor binnen- en buitenmuseum uit verschillende jaren.
  
   
  
   
  European Museum of the Year
  Openluchtmuseum in Nederland
  Cultuurhistorisch museum