title: Vlaamse emigratie naar Wallonië
text: De Vlaamse emigratie naar Wallonië was een omvangrijk fenomeen in de geschiedenis van België. Van de onafhankelijkheid van België tot ongeveer 1965 trokken honderdduizenden Vlamingen naar Wallonië op zoek naar werk. De in Lauwe geboren Belgische sociolinguïst Kas Deprez (1945-2000) schreef: "De eerste industriële revolutie ging Vlaanderen bijna geheel voorbij. Vlamingen emigreerden naar het Waals industrieel bekken (en andere regio's) om aan de armoede thuis te ontsnappen." In mindere mate trokken ook Vlaamse boeren naar Wallonië, vooral uit West- en Oost-Vlaanderen.
  
  De cijfers van de door de overheid georganiseerde talentellingen van 1866 tot 1910 (onderdeel van de tienjaarlijkse volkstellingen ) zoals gepubliceerd door de Waalse historicus Yves Quairiaux maken de omvang van dit economisch verschijnsel zichtbaar.
  
  Mijnwerkers 
  Tot omstreeks 1965 was Wallonië welvarender dan Vlaanderen. Honderdduizenden Vlamingen probeerden hierdoor uit de armoede te ontsnappen door naar Wallonië te trekken. Vooral door de landbouwcrisis van de jaren 1870, de tweede industriële revolutie (rond 1890) en de crisis van de jaren 30 trokken veel Vlamingen naar Wallonië.
  
  Een deel vestigde zich permanent daar; anderen pendelden wekelijks of zelfs dagelijks en combineerden hun werk in Wallonië met kleinschalige landbouw thuis. De uitbouw van het spoornet zorgde ervoor dat in de loop van de tijd meer mensen kozen om te pendelen dan zich permanent in Wallonië te vestigen.
  
  Vanaf de jaren '30 kregen de Vlaamse arbeiders in Wallonië toenemend concurrentie van buitenlanders (vooral Italianen, Noord-Afrikanen en Polen). De ontginning van de mijnen in Limburg zorgde ervoor dat Vlamingen vooral daarheen trokken. Het arbeidsplaatsenoverschot in Wallonië werd daarna bijna uitsluitend door deze buitenlanders gevuld.
  
  Deze migratie besloeg alle Vlaamse provincies, maar de focus verschilde. Limburgers en inwoners van het Hageland en de Zuiderkempen trokken vooral naar Luik en, in mindere mate, Charleroi. West-Vlaamse arbeiders trokken voornamelijk naar Henegouwen (en Noord-Frankrijk).
  
  Boeren 
  De migratie van Vlaamse boeren naar Wallonië (de Waalse pers sprak vaak van "kolonisatie") was veel kleinschaliger dan die van arbeiders. Het bedraagt slechts ongeveer tienduizend boeren, tegenover honderdduizenden arbeiders.
  
  Al in het jaar 1903 is er sprake van een kleine groep Vlaamse boeren in Wallonië die daar in de tien voorgaande jaren heengetrokken waren. Zij moeten dus aan het einde van de 19de eeuw daarheen gemigreerd zijn, mogelijk omwille van de agrarische depressie van de jaren 1880-1895. Soms volgden zij Waalse boeren op die naar Canada getrokken waren. Een tweede kleine migratiegolf vond plaats in de jaren '30. De crisis zorgde ervoor dat een aantal Waalse boeren geen opvolger vonden. Vlamingen namen deze hoeven over.
  
  De grootste golf vond plaats na de Tweede Wereldoorlog. In Vlaanderen waren er, omwille van het hoge geboortecijfer bij boeren, te veel boeren voor de beschikbare grond. Daarbovenop was er omwille van de uitdijende steden, wegen- en kanaalbouw, ... ook nog een forse afname van de landbouwgrond, die niet werd gecompenseerd door het ontginnen van woeste gronden. Vroeger waren veel Vlaamse boeren naar Noord-Frankrijk getrokken, maar na de Tweede Wereldoorlog sloot Frankrijk zijn grenzen omdat het land nodig was voor de uit de kolonies terugkerende Fransen.
  
  In tegenstelling tot de migratie van arbeiders was de migratie van boeren voornamelijk beperkt tot Oost- en vooral West-Vlaanderen. Verklaringen hiervoor zijn de hogere pacht- en grondprijzen daar en het feit dat boeren daar minder geneigd waren in de fabriek te gaan werken. Zij weken liever uit dan hun sociale status als boer te verliezen.
  
  Effect op de Waalse literatuur 
  De Waalse literatuur (als regionale taal) beleefde haar gouden eeuw tijdens de piek van de Vlaamse immigratie: volgens Steven Kellman kwamen in die tijd de Waalse literatuur, toneelstukken en poëzie tot bloei en werden er veel theaters en tijdschriften opgericht.
  
  Omvang van de immigratie
  
  Talentellingen 1866-1910 
  
  Deze talentellingen bepaalden per gemeente de talenkennis (Vlaams (nu Nederlands), Frans of Duits) van de inwoners. Quairiaux baseerde zich in zijn schatting van het aantal Vlamingen in Wallonië op het gegeven dat in deze periode alleen de Vlamingen Vlaams spraken of tweetalig (Vlaams-Frans) waren. Het duurde niet lang voordat zij zich de plaatselijke cultuur en taal eigen maakten (meer het Waals of het Picardisch dan het Frans, zeker in het begin).
  
  Deze cijfers  zijn overgenomen uit de officiële cijfers gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Bij het cumuleren van de cijfers voor de arrondissementen gelegen lansheen de taalgrens werden de gemeenten die toen al in meerderheid Nederlandstalig waren en nu deel uitmaken van Vlaanderen en de gemeenten die nu faciliteitengemeenten zijn (bijv. Edingen) niet opgenomen. Omgekeerd werden de toen al in meerderheid Franstalige gemeenten die in Vlaanderen lagen en nu in Wallonië wel opgenomen. In het boek (vertaald in het Frans) van de Vlaamse journalist Pascal Verbeken. gebruikt de auteur deze cijfers om de omvang van het fenomeen in kaart te brengen. Verbeken net als Quairiaux zijn het erover eens dat dit verschijnsel heel belangrijk was voor de wording van België of in ieder geval voor de vorming van de identiteit van de grootste bevolkingsgroepen van België: de Walen en de Vlamingen. 
  
  Van de industriële gebieden langs de Sillon industriel (de "industrievallei" tussen Bergen/Mons en Verviers), waren de Borinage (in het westen van Wallonië) en de regio rond Verviers (in het oosten) minder betrokken bij dit verschijnsel. Aan de provincies Waals-Brabant, Namen en Luxemburg ging dit fenomeen vrijwel volledig voorbij.  De belangrijkste gebieden van de Vlaamse immigratie waren de drie industriële gebieden Charleroi, Luik en het Centre rond La Louvière. In de periode waarvan Quairiaux de resultaten van de talentelling publiceert trokken ongeveer 500.000 Vlamingen naar Wallonië om in de industriële gebieden werk te zoeken.
  
  Gemeenten met hoog aandeel Vlamingen 
  
  Op basis van dezelfde criteria (sprekers NL en NL+FR = Vlamingen) als voor de cijfers per arrondissement kan men op basis van de talentellingen ook terugvinden hoe hoog het aandeel Vlamingen opliep per gemeente tijdens de hoogdagen van de Waalse kolen en staal industrie. Vooral in het bekken van Luik ging het soms om erg hoge aandelen.
  
  Bekken van Luik
  
  Glain behoorde tot 1874 tot de gemeente Ans
  Bressoux behoorde tot 1871 tot de gemeente Grivegnée
  
  Bekken van Charleroi
  
  Bekken van La Louvière (Centre)
  
   Tot 1869 behoorde La Louvière bij de gemeente Saint-Vaast.
   Tot 1880 behoorde Manage bij de gemeente Seneffe.
  Nota Bene:
  Bij de inwoneraantallen zijn de cijfers voor zij die verklaarden geen enkele taal te spreken niet meegenomen, het gaat hierbij om kinderen jonger dan 2 jaar en dit voor de tellingen vanaf 1900.
  
  Aanwezigheid van Vlaamse familienamen in Wallonië 
  
  In "L'Immigration flamande en Wallonie. Évaluation à l'aide d’un indicateur anthroponymique" van de demografen Michel Foulon en Michel Poulain van de UCL gepubliceerd in 1981 wordt via een studie aan de hand van het aantal familienamen beginnend met VAN in Wallonië een inschatting gemaakt van de Vlaamse emigratie naar Wallonië. De keuze voor deze familienamen als zijnde van bijna exclusief Vlaamse oorsprong bewijzen ze door het feit dat familienamen van Franse/Waalse oorsprong beginnend met deze lettercombinatie haast onbestaand zijn en derhalve ook nauwelijks voorkomen, bovendien is de populatie beginnend met VAN voldoende groot om betrouwbare extrapolaties te maken.
  
  Als database gebruiken zij de telefoongidsen van het jaar 1975 die de Waalse gemeenten omvatten, waarin ze per gemeente het aandeel van de VAN populatie bepalen. Daarnaast bepalen zij het aandeel van de populatie VAN in de telefoongidsen voor de Vlaamse provincies (met uitzondering van de gids voor zone Brussel die ook vrijwel alle gemeenten van het Vlaamse arrondissement Halle-Vilvoorde omvat), zodat op basis van dit aandeel, de VAN populatie in de Waalse gemeenten kan worden geëxtrapoleerd naar het totaal aantal Vlaamse familienamen. Ten slotte wordt het aantal telefoonaansluitingen vergeleken met het totaal aantal inwoners zodat ook daar de extrapolatie kan worden gemaakt naar de totale bevolking.
  
  In 1975 bedroeg het totaal aantal telefoonaansluitingen in Wallonië 499.986 met een aandeel van 3,10% (15.492) beginnend met de lettercombinatie VAN voor een totale bevolking van ongeveer 3.200.000 inwoners. Vanuit de vaststelling dat het aandeel van de populatie VAN in Vlaanderen (gemiddelde van de verschillende provincies) 14,5% bedraagt kan men via extrapolatie een schatting maken van het totaal aantal inwoners van Vlaamse afkomst in Wallonië anno 1975.
  
  Extrapolatie
  
   Verhouding telefoonaansluitingen Wallonië / inwoners Wallonië: 499.986/3.200.000 = 1 op 6,4
   Totale populatie VAN Wallonië: 15.492 x 6,4 = 99.149 inwoners
   Totale populatie Vlaamse afkomst in Wallonië: 99.149 = 14,5% dus 100% = 683.786 inwoners
  
  Extrapolatie op basis van cijfers 2018
  
  Op basis van de frequentie van familienamen in 2018 per gewest zoals gepubliceerd door Statbel, geeft een extrapolatie op basis van de populatie familienamen beginnend met VAN het volgende resultaat.
  
   Aandeel populatie VAN Vlaanderen: 15,936% (berekend op de namen die samen de top 50,21% van de inwoners vertegenwoordigen) = 524.348 inw.
   Aandeel populatie VAN Wallonië: 2,334% (berekend op de namen die samen de top 50,21% van alle inwoners vertegenwoordigen) = 42.461 inw.
   Aandeel populatie VAN voor 100% van inwoners Wallonië = 84.567 inwoners  (42.461/50,21x100)
   Totale populatie Vlaamse afkomst in Wallonië: 84.567 inwoners = 15,936% dus 100% = 530.666 inwoners.
  
  Top 10 Vlaamse familienamen in Wallonië (2018) 
  
  De meest voorkomende familienaam in Wallonië is Dubois met een frequentie van 9.351, de meest voorkomende familienaam van Vlaamse oorsprong, Janssens, komt in Wallonië met 2.824 op de 52e plaats.
  
  Literatuur 
  Michel Poulain en Michel Foulon, L'Immigration flamande en Wallonie. Évaluation à l'aide d’un indicateur anthroponymique , in: Revue belge d'histoire contemporaine, 1981, nr. 1-2, p. 205-244
  Guido Fonteyn, In de Rue des Flamands. Het schamele epos van Vlaamse immigranten in Wallonië, 1997, ISBN 9789053120828
  Guido Fonteyn, Boerenpsalm. Vlaamse boeren in Wallonië, 2006, ISBN 9789085420682
  Yves Quairiaux, L'Image du Flamand en Wallonie. Essai d'analyse sociale et politique, 1830-1914, 2006, ISBN 2804021742
  Pascal Verbeken, Arm Wallonië. Een reis door het beloofde land, 2007, ISBN 9789085420729
  Idesbald Goddeeris en Roeland Hermans (red.), Vlaamse migranten in Wallonië, 1850-2000, 2011, ISBN 9789020995688
  
  Geschiedenis van Wallonië
  Geschiedenis van Vlaanderen
  Migratie en België
  Mens en maatschappij in Vlaanderen