title: De Graeff (geslacht)
text: |
  |-
  |
  |-
  |
  |-
  |
  |-
  |}
  De familie De Graeff (ook: De Graeff van Polsbroek) is een Amsterdamse regentengeslacht, dat tot het Nederlands patriciaat en de Nederlandse adel behoort. De toevoeging Polsbroek aan de geslachtsnaam De Graeff is afgeleid van de hoge heerlijkheid Zuid-Polsbroek in de Lopikerwaard, die enkele eeuwen in bezit van verschillende leden van het geslacht De Graeff was.
  
  Geschiedenis 
  De bewezen stamreeks begint met Jan Pietersz Graeff die in 1553 overleed en vanaf 1542 tot zijn overlijden raad van Amsterdam was; in 1543 was hij schepen van die stad.
  
  Gouden Eeuw 
  De familie De Graeff was een van de weinige regentenfamilies, die zowel vóór als na de Alteratie van 1578 aan de regering van Amsterdam deelnamen. In de Gouden Eeuw vormde deze familie een vooraanstaand staatsgezind geslacht, dat samen met het verzwagerde geslacht Boelens Loen, Bicker, De Witt en Hooft een eeuw het bestuur over de stad Amsterdam en over het gewest Holland praktisch in handen hebben gehad en daardoor ook in de Republiek der Verenigde Nederlanden een belangrijke vinger in de pap hebben gehad.
  
  De familie was dan ook een van de rijkste geslachten van het gewest Holland. In 1610 kocht Jacob Dircksz de Graeff van de Graaf van Arenberg de hoge heerlijkheid Zuid-Polsbroek, waarmee hij een van de eerste Nederlandse regenten was die aan zijn familienaam een heerlijkheid verbond.
  
  Samen met de families Bicker en De Witt streefde de familie De Graeff naar de volledige soevereiniteit van de republikeinse regenten, en voor de afschaffing van de stadhouderschap van het Huis van Oranje. Cornelis de Graeff steunde het sluiten van het verdrag van de Vrede van Münster, samen met Jacob de Witt en diverse leden van de familie Bicker - de zogenaamde Bickerse ligue. Tot hun politieke tegenstanders behoorden de stadhouders uit het huis van Oranje-Nassau en de Amsterdamse regentengeslachten Pauw (hier vooral Reinier Pauw), Schaep en Valckenier. In het rampjaar 1672 was de strijd tussen de staatsgezinde en de prinsgezinde partij op het hoogtepunt; diverse staatsgezinde regenten verlieten de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De familie De Graeff probeerde vrede te sluiten met de prinsgezinden, maar werd door Willem III van Oranje uit de regering verwijderd Jacob de Graeff verkocht het huis Soestdijk aan stadhouder Willem III van Oranje in 1674 voor 18.755 gulden.
  
  Kunst 
  
  Verschillende leden van dit geslacht werden door Joost van den Vondel, Jan Vos, Barlaeus en Gerard Brandt bezongen. Vondel meende het geslacht De Graeff niet beter te kunnen huldigen dan door het samenstellen van een boekje: Afbeeldingen der stamheeren en zommige telgen van de Graven, Boelensen, Bickeren en Witsens, toegewyt den edelen en gestrengen Heere Andries de Graeff, enz. met hunne portretten.
  
  De familie De Graeff trad voorts op als beschermheer van verschillende beeldend kunstenaars zoals Govert Flinck, Nicolaes Eliasz. Pickenoy, Jan Lievens, Jacob Jordaens, Rembrandt, Jurriaen Ovens, Gerard Terborch en Jacob van Ruisdael. Toen Andries de Graeff in 1671 opnieuw regerend burgemeester van Amsterdam werd, liet hij door Gerard de Lairesse een monumentale plafondschildering in de tuinzaal van zijn burgemeesterswoning aan de Herengracht nummer 446 aanbrengen. De Triomf der Vrede vertelt: "De Graeff heeft een duidelijke boodschap voor het plafondstuk in gedachte: de Ware Vrijheid van de Republiek wordt alleen verdedigd door de republikeinse regenten van Amsterdam. De schilderingen zijn een verheerlijking van de rol van de familie de Graeff als beschermer van de republikeinse staatsvorm, als verdediger van de Vrijheid".
  
  Adel 
  In 1677 verkregen Andries de Graeff en zijn zoon Cornelis een adelsdiploma tot rijksridder van keizer Leopold I omdat, aldus het diploma, geloofwaardige getuigenissen van Amsterdamse genealogen het geslacht laten afstammen van de adellijke heren von Graben in Tirol in de buurt van Laybach in Neder-Krain. De juistheid van deze afstamming wordt echter sterk betwijfeld. Deze tak stierf spoedig uit. Het nageslacht van zijn broer Cornelis de Graeff werd twee eeuwen later, in 1885, in de nieuwe Nederlandse adel met het predicaat Jonkheer opgenomen.
  
  Wapen 
  
  Wapen: Gevierendeeld; I en IV in rood een zilveren schop, het blad omhoog; II en III in blauw een zilveren zwaan, rood gebekt en gepoot. Een aanziende helm, blauw gevoerd; een kroon van vijf parels; dekkleden rood en zilver; helmteken, de schop van het eerste kwartier, uitkomend, waarachter drie pauwenveren van natuurlijke kleur; schildhouders twee zwanen als van het tweede kwartier, maar met geopende, naar boven gerichte vlucht en met de binnenste poot het schild houdende; het geheel geplaatst op een gouden arabesk; wapenspreuk: "MORS SCEPTRA LIGONIBUS AEQUAT" ('De dood maakt scepters en houwelen gelijk') in zwarte letters op een wit lint.
  
  De Graeff van Polsbroek: Gevierendeeld: 1 en 4 in rood een omgekeerde, zilveren schop met een gouden kroon over de steel; II en III in blauw een zilveren zwaan, goud gesnaveld en gepoot. Helm: aanziend met helmkroon. Helmteken: de schop van het schild uitkomend, getopt met drie waaiersgewijs geplaatste pauwenveren van natuurlijke kleur. Dekkleden: rechts: zilver, gevoerd van rood; links: zilver, gevoerd van blauw. Schildhouders: twee toegewende, zilveren zwanen, goud gesnaveld en gepoot, rood getongd. Wapenspreuk: MORS SCEPTRA LIGONIBUS AEQUAT. Opmerkingen: het geheel geplaatst op losse veld.
  
  Bekende leden 
  
   Jan Pietersz Graeff (1512-1553), schepen en vroedschaplid van Amsterdam
   Lenaert Jansz de Graeff (1530/35-1578), mogelijk dezelfde persoon als ene Monseigneur De Graeff uit Brugge, een watergeus
   Diederik Jansz Graeff (1532-1589), burgemeester van Amsterdam, bevriend met Willem van Oranje
   Pieter Dircksz Graeff (1573-1645), heer van Engelenburg, vroedschap en schepen van Amsterdam
   Jan Graeff (1570/1575-?), heemraad van de Zijpe
   Wendela de Graeff (1607-1652), geschilderd in Rembrandts Jacob zegent de zonen van Jozef
   Agneta de Graeff van Polsbroek (1603-1656), getrouwd met Jan Bicker, moeder van Wendela Bicker en schoonmoeder van Johan de Witt
   Dirk de Graeff (1603-1637), vroedschap en schepen van Amsterdam
   Andries de Graeff (1611-1678), Noord-Nederlandse regent, burgemeester en regent van Amsterdam
   Albert Claesz de Graeff (* 1620), Schout-bij-nacht bij de Admiraliteit von Amsterdam
   Cornelis de Graeff (1650-1678), ridder van het Heilige Roomse Rijk, hoofdingeland van de Zijpe
   Alida de Graeff (1651-1738), vrijvrouwe van Jaarsveld
   Christina Elisabeth de Graeff (1795-18??) en Jacob Gerrit van Garderen (1803-1856), zij waren de laatste bewoners van slot Ilpenstein
   Dirk de Graeff van Polsbroek (1833-1916), zaakgelastigde te Pruisen, gezant in Denemarken, Zweden en Noorwegen, en minister-resident in Japan waarbij hij een rol bij onderhandelingen tussen keizer Meiji met diverse westerse staten speelde
   Gijsbert Carel Rutger Reinier de Graeff (1838-1923), luitenant-kolonel, ridder Militaire Willems-Orde.
   Andries Cornelis Dirk de Graeff (1872–1957), gouverneur-generaal van Nederlands-Indië en minister van Buitenlandse Zaken
   Dirk Georg de Graeff (1905-1986), kamerheer en ceremonienmeester van de Nederlandse koningin, directeur bij de Twentse Bank en managing director van de Algemene Bank Nederland
   Egbert de Graeff (* 1936), hockeyspeler
   Jan Jaap de Graeff (* 1949), dijkgraaf van Schieland, voorzitter van de Unie van Waterschappen, plaatsvervangend voorzitter van de VROM-raad, algemeen directeur (general directeur) van Natuurmonumenten en kamerheer van koningin Beatrix in Den Haag
  
  Heren van Zuid-Polsbroek, Purmerland en Ilpendam 
  
   Jacob Dircksz de Graeff (1570-1638), burgemeester en Amsterdamse regent
   Cornelis de Graeff (1599-1664), Noord-Nederlandse regent, burgemeester en regent van Amsterdam, president-bewindhebber Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC),
   Pieter de Graeff (1638-1707), schepen van Amsterdam, president-bewindhebber VOC, raadsman van Johan de Witt.
   Jacob de Graeff (1642-1690), Amsterdamse regent
   Cornelis (II) de Graeff (1671-1719), kanunnik van het kapittel van Sint-Pieter te Utrecht.
   Johan de Graeff (1673-1714), Amsterdamse regent
   Gerrit de Graeff I (1711-1752), schepen en vroedschap van Amsterdam, bewindhebber van de West-Indische Compagnie en Vereenigde Oost-Indische Compagnie, directeur van de Sociëteit van Suriname
   Gerrit de Graeff II (1741-1811), wethouder, vroedschap en schepen van Amsterdam, behoorde tot de Patriotten
  
  Zie ook 
  
   Slot Ilpenstein
   Paleis Soestdijk
   Vrije en hoge heerlijkheid van Zuid-Polsbroek
   Hoge heerlijkheid van Purmerend, Purmerland en Ilpendam