title: Restitutie (museologie)
text: Restitutie (Latijn: restitutio, herstel) is de term die wordt gebruikt voor het retourneren van in oorlogen en gewapende conflicten buitgemaakte cultuurgoederen, en ook voor het retourneren van gestolen goederen. Hier is altijd sprake van een onrechtmatige situatie.
  
  Restitutie (Engels: restitution) moet worden onderscheiden van de term teruggave (Engels: return), die wordt gebruikt voor de terugkeer van cultuurgoederen die zijn verplaatst ten behoeve van de koloniale macht en zijn geretourneerd aan het land van origine, en ook voor de terugkeer van onrechtmatig uitgevoerde cultuurgoederen. Beide begrippen werden gedefinieerd in de UNIDROIT-conventie inzake gestolen of illegaal uitgevoerde cultuurobjecten van 1995.
  
  Repatriëring (Engels: repatriation) is een specifieke vorm van restitutie. De term wordt vooral gebruikt als het gaat om de teruggave van menselijke resten en culturele objecten uit een koloniale context aan inheemse volkeren.
  
  Restitutie van nazi-roofkunst
  Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben de nazi’s op grote schaal cultuurgoederen van veelal Joodse eigenaren geroofd. Een beroemd voorbeeld van een geroofd kunstwerk dat uiteindelijk aan de rechtmatige erfgenamen werd teruggegeven, is het portret van Adèle Bloch-Bauer I van Gustav Klimt. Ook kunstwerken uit Nederland werden tijdens de oorlog door de nazi's naar Duitsland gebracht. Een deel is teruggehaald en opgenomen in de rijkscollectie. Van daaruit hebben veel werken de weg terug naar hun oorspronkelijke eigenaren gevonden. Een deel wordt echter nog steeds door het rijk beheerd. Nederland heeft een restitutiebeleid dat wordt uitgevoerd door de restitutiecommissie. Het doel is zoveel mogelijk werken aan de rechtmatige erfgenamen terug te geven.
  
  Restitutie van culturele objecten uit een koloniale context
  
  Tijdens het koloniale tijdperk roofden koloniale mogendheden, zoals Engeland, Frankrijk, Duitsland en ook Nederland massaal culturele objecten uit de koloniën. Talloze etnologische musea overal in Europa stellen deze objecten tot op heden tentoon. Sommige herkomstgemeenschappen pleiten al sinds de jaren zestig voor restitutie van met name ceremoniële, heilige en ‘geheime’ objecten (Engels: ceremonial, sacred and secret objects). In het kader van het postkoloniaal debat dat sinds een aantal jaren overal in Europa wordt gevoerd, zijn musea steeds meer onder druk komen te staan om dit soort objecten te restitueren. Vooralsnog houden vele echter vast aan hun collecties. Een doorbraak was de restitutie van bronzen beelden uit Benin van Duitsland naar Nigeria in december 2022. In april 2021 namen Duitse politici en culturele leiders het definitieve besluit om bronzen beelden te restitueren. De Nigeriaanse partners kunnen zelf beslissen welke objecten ze terug willen hebben en hoe het restitutieproces gaat verlopen. Ook Nederland heeft objecten uit Benin in zijn bezit. In januari 2021 stuurde de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ingrid van Engelshoven een plan naar de Tweede Kamer voor de restitutie van deze objecten. Het volgende kabinet moet hierover een besluit nemen.
  
  In 2019 vroeg minister van Engelshoven de Raad voor Cultuur een adviescommissie in te stellen inzake een nationaal beleidskader voor de omgang met koloniaal erfgoed. In oktober 2020 verscheen het adviesrapport Koloniale collecties en erkenning van onrecht. De minister volgde de aanbeveling van de adviescommissie om een onafhankelijke beoordelingscommissie in te stellen die haar in de toekomst moet adviseren bij restitutieverzoeken. Deze beoordelingscommissie is er tot op heden niet.
  
  President Muhammadu Buhari van Nigeria heeft in 2023 bepaald dat terugontvangen Benin Bronzen worden doorgegeven aan de traditionele leider Ewuare II, Oba ('koning') van 'Benin' (het Edo volk), hoewel volgens de wet Nigeria’s Nationale Commissie voor Musea en Monumenten (NCMM) die beelden zou moeten beheren. Nederland, dat ook overweegt Benin Bronzen terug te geven, zal dat dan doen aan de staat Nigeria. Wat er daarna mee gebeurt ziet het als een interne Nigeriaanse aangelegenheid.
  
  Externe links
   Restitutiecommissie - restitutiecommissie.nl
  
  Literatuur
  
  Museologie
  Kunstroof