title: Dinosaur Park-formatie
text: De Dinosaur Park-formatie is de bovenste afzetting van de Belly River Group (ook bekend als de Judith River Group), een belangrijke geologische eenheid in het zuiden van Alberta. Het werd afgezet tijdens het Campanien van het Laat-Krijt, tussen ongeveer 76,5 en 74,4 miljoen jaar geleden. Het werd afgezet in alluviale en kustvlakte-omgevingen en wordt begrensd door de niet-mariene Oldman-formatie eronder en de mariene Bearpaw-formatie erboven.
  
  De Dinosaur Park-formatie bevat dichte concentraties dinosauriërskeletten, zowel in anatomisch verband liggend als onsamenhangend, die vaak worden gevonden met bewaard gebleven overblijfselen van zachte weefsels. Overblijfselen van andere dieren zoals vissen, schildpadden en krokodilachtigen, evenals plantenresten, zijn ook overvloedig aanwezig. De formatie is vernoemd naar het Dinosaur Provincial Park, een UNESCO-werelderfgoedlocatie waar de formatie goed zichtbaar is in de badlands die de Red Deer River flankeren.
  
  Geologische locatie 
  De Dinosaur Park-formatie is samengesteld uit sedimenten die zijn afgeleid van de erosie van de bergen in het westen. Het werd afgezet op een alluviale tot kustvlakte door riviersystemen die oostwaarts en zuidoostwaarts stroomden naar de Bearpaw Sea, een grote binnenzee die deel uitmaakte van de Western Interior Seaway. Die zee overspoelde geleidelijk de aangrenzende kustvlakte, waardoor de mariene leisteen van de Bearpaw-formatie bovenop de Dinosaur Park-formatie werd afgezet.
  
  De Dinosaur Park-formatie is ongeveer zeventig meter dik in Dinosaur Park. Het onderste deel van de formatie werd neergelegd in riviergeulomgevingen en bestaat voornamelijk uit fijn- tot mediumkorrelige, kruiselings ingebedde zandstenen. Het bovenste gedeelte, dat werd afgezet in oever- en overstromingsvlakten, bestaat voornamelijk uit massieve tot gelamineerde, organisch-rijke moddersteen met overvloedige wortelsporen en dunne bedden van bentoniet. De Lethbridge Coal Zone, die bestaat uit verschillende lagen laagwaardige steenkool die zijn ingebed in moddersteen en siltstones, markeert de top van de formatie.
  
  De sedimenten van de Dinosaur Park-formatie zijn vergelijkbaar met die van de onderliggende Oldman-formatie en ze waren oorspronkelijk opgenomen in die formatie. De twee formaties zijn echter gescheiden door een regionale disconformiteit en onderscheiden zich door petrografische en sedimentologische verschillen. Bovendien zijn gearticuleerde skeletresten en botbedden zeldzaam in de Oldman-formatie, maar overvloedig in de Dinosaur Park-formatie.
  
  Biostratigrafie 
  De Dinosaur Park-formatie kan worden onderverdeeld in ten minste twee verschillende fauna's. Het onderste deel van de formatie wordt gekenmerkt door de overvloed aan Corythosaurus en Centrosaurus. Deze groep soorten wordt hoger in de formatie vervangen door een andere ornithischische fauna gekenmerkt door de aanwezigheid van Lambeosaurus en Styracosaurus. Het verschijnen van verschillende nieuwe, zeldzame soorten Ornithischia helemaal bovenaan de formatie kan erop wijzen dat een derde aparte fauna de tweede had vervangen tijdens de overgang naar jongere, niet-Dinosaur Park-sedimenten, terwijl tegelijkertijd een binnenzee het land binnendringt, maar er zijn hier minder overblijfselen. Een niet nader genoemde pachyrhinosaurïer, Vagaceratops irvinensis en Lambeosaurus magnicristatus komen mogelijk vaker voor in deze derde fauna.
  
  De onderstaande tijdlijn volgt een synthese gepresenteerd door Fowler (2017) met aanvullende informatie van Arbor et alii 2009, Evans et al. 2009 en Penkalski, 2013. Megaherbivore Assemblage Zones (MAZ) volgen gegevens gepresenteerd door Mallon et alii, 2012.
  
  Amfibieën 
  Overblijfselen van de volgende amfibieën zijn gevonden in de formatie:
  
  Caudata (salamanders)
  
   Habrosaurus prodilatus
   Lisserpeton
   Opisthotriton kayi
   Scapherpeton tectum
   naamloze caudata
   Twee onbepaalde caudata
  
  Salienta (kikkers)
  
   Twee naamloze salientiden
   Tyrrellbatrachus brinkmani
   Hensonbatrachus kermiti
  
  Albanerpetontidae (uitgestorven, salamanderachtige amfibieën)
  
   Albanerpeton gracilis
  
  Dinosauriërs 
  Overblijfselen van de volgende dinosauriërs zijn gevonden in de formatie:
  
  Ornithischia 
  Overblijfselen van de volgende ornithischiërs zijn gevonden in de formatie:
  
  Ankylosauriërs
  
  Ceratopiden 
  Een naamloos Pachyrhinosaurus-achtig taxon is uit de formatie geborgen.
  
  Euornithopoden 
  Ten minste één onbepaald exemplaar van de Thescelosauridae is uit de formatie geborgen.
  
  In een recensie uit 2001 van eierschalen van hadrosauriërs en materiaal van jongen uit de Dinosaur Park Formation, concludeerden Darren H. Tanke en M.K. Brett-Surman dat hadrosauriërs nestelden in zowel het oude hoogland als de laaglanden van de afzettingsomgeving van de formatie. De hooggelegen broedgebieden hadden misschien de voorkeur van de minder gebruikelijke hadrosauriërs, zoals Brachylophosaurus of Parasaurolophus. De auteurs waren echter niet in staat om vast te stellen welke specifieke factoren de keuze van de nestplaats vormden in de hadrosauriërs van de formatie. Ze suggereerden dat gedrag, voeding, bodemgesteldheid en competitie tussen dinosauriërsoorten mogelijk allemaal van invloed waren op de plek waar hadrosauriërs nestelden.
  
  Fragmenten van minder dan een centimeter van hadrosauriër-eierschaal met kiezelsteenstructuur zijn gerapporteerd uit de Dinosaur Park Formation. Deze eierschaal is vergelijkbaar met de eierschaal van de hadrosauriër van Devil's Coulee in het zuiden van Alberta, evenals die van de Two Medicine en Judith River Formations in Montana, Verenigde Staten. Hoewel aanwezig, is de eierschaal van dinosauriërs zeer zeldzaam in de Dinosaur Park Formation en wordt deze alleen gevonden op twee verschillende microfossiele locaties. Deze vindplaatsen onderscheiden zich door grote aantallen schelpdieren en andere minder vaak voorkomende ongewervelde dieren, zoals Unionidae en slakken. Deze associatie is geen toeval, aangezien de ongewervelde schelpen langzaam zouden zijn opgelost en voldoende basisch calciumcarbonaat zouden hebben afgegeven om de eierschalen te beschermen tegen van nature voorkomende zuren die ze anders zouden hebben opgelost en fossilisatie zouden hebben voorkomen.
  
  In tegenstelling tot eierschaalfossielen komen de overblijfselen van zeer jonge hadrosauriërs eigenlijk vrij algemeen voor. Darren Tanke heeft opgemerkt dat een ervaren verzamelaar op één dag meerdere juveniele hadrosauriërs kan ontdekken. De meest voorkomende overblijfselen van jonge hadrosauriërs in de Dinosaur Park Formation zijn dentaria, botten van ledematen en voeten, evenals wervelcentra. Het materiaal vertoonde weinig of geen van de slijtage die het gevolg zou zijn van transport, wat betekent dat de fossielen werden begraven in de buurt van hun punt van herkomst. Beenderbedden 23, 28, 47 en 50 zijn productieve bronnen van jonge hadrosauriërresten in de formatie, vooral beenderbed 50. Van de botten van juveniele hadrosauriërs en fossiele eierschaalfragmenten is niet bekend dat ze samen met elkaar bewaard zijn gebleven, ondanks dat beide aanwezig zijn in de formatie.
  
  Pachycephalosauriërs
  
  Theropoden 
  In de Dinosaur Park Formation zijn kleine theropoden zeldzaam vanwege de neiging van hun dunwandige botten om te breken of slecht bewaard te blijven. Kleine botten van kleine theropoden die door grotere werden belaagd, zijn mogelijk in hun geheel doorgeslikt en verteerd. In deze context was de ontdekking van een kleine theropode dinosauriër met bewaarde tandafdrukken bijzonder waardevol. Mogelijke onbepaalde avimimide resten zijn bekend uit de formatie.
  
  Ornithomimiden
  
  Oviraptorosauriërs
  
  Paraven 
  Een nieuw taxon van troödontiden dat uitsluitend op tanden is gebaseerd, is bekend uit het bovenste deel van de formatie.
  
  Tyrannosauriden
  
  Andere reptielen
  
  Choristoderes 
  Choristoderes, of champsosauriërs, waren in het water levende reptielen. Kleine exemplaren leken op hagedissen, terwijl grotere soorten oppervlakkig gezien op krokodilachtigen leken. Overblijfselen van de volgende Choristoderes zijn gevonden in de formatie:
  
   Champsosaurus (ten minste drie soorten)
   Cteniogenys sp. cf. antiquus (mogelijk een ander geslacht)
  
  Crocodylia 
  Overblijfselen van de volgende Crocodylia zijn gevonden in de formatie:
  
   Albertochampsa
   Leidyosuchus
   Ten minste een naamloos taxon
  
  Hagedissen 
  Overblijfselen van de volgende hagedissen zijn gevonden in de formatie:
  
   Helodermatiden
   Labrodioctes
   Necrosauriden
   Parasaniwa
   Teiiden
   Glyptogenys
   Socognathus
   Varaniden
   Palaeosaniwa
   Xenosauriden
   ?Exostinus
  
  Plesiosauriërs 
  Overblijfselen van de volgende plesiosauriërs zijn gevonden in de formatie:
  
   Fluvionectes
   onbepaalde polycotyliden (kortere hals)
  
  Pterosauriërs 
  Overblijfselen van de volgende pterosauriërs zijn gevonden in de formatie:
  
   Cryodrakon  (bekend van kleine en grote exemplaren)
   Een naamloze niet-Azhdarchide pterosauriër
  
  Schildpadden 
  Overblijfselen van de volgende schildpadden zijn gevonden in de formatie:
  
   Adocus
   Apalone
   Aspideretoides (drie soorten)
   Basilemys
   Boremys
   Judithemys
   Neurankylus
   Plesiobaena
   Twee onbepaalde taxa
  
  Zoogdieren 
  Overblijfselen van de volgende zoogdieren zijn gevonden in de formatie:
  
   Multituberculata
   Cimexomys sp.
   Cimolodon spp.
   Cimolomys clarki
   Meniscoessus major
   Mesodma primaeva
   Naamloze multituberculaten
   Metatheria
   Alphadon halleyi
   Eodelphis browni
   E. cutleri
   Vijf soorten van Pediomys
   Turgidodon russelli
   T. praesagus
   Eutheria
   Cimolestes sp. (onzekere taxonomie)
   Gypsonictops lewisi
   Paranyctoides sternbergi
   Onbekende Theria: minimaal een soort
  
  Vissen 
  Overblijfselen van de volgende vissen zijn gevonden in de formatie:
  
   Chondrichthya
   Cretorectolobus olsoni (een tapijthaai)
   Eucrossorhinus microcuspidatus (een tapijthaai)
   Ischyrhiza mira (een sclerorhynchide)
   Meristodonoides montanensis (een haai)
   Myledaphus bipartitus (een rog)
   Protoplatyrhina renae (een gitaarvis)
   onbepaalde orectolobide
   Acipenseriformes (steuren)
   Acipenser albertensis
   Anchiacipenser acanthaspis
   Naamloze steur
   Naamloze lepelsteur
   Holostei
   Lepisosteus occidentalis (kaaimansnoek)
   Naamloze moddersnoek
   Ten minste twee andere Holostea
   Teleostei
   Belonostomus longirostris
   Cretophareodus (een osteoglossomorf)
   Coriops amnicolus
   Estesesox foxi
   Oldmanesox
   Paralbula (including Phyllodus)
   Paratarpon apogerontus (een elopomorf, als de tarpon)
   Ten minste acht andere Teleostei
  
  Invertebraten 
  Overblijfselen van de volgende ongewervelde dieren zijn gevonden in de formatie:
  
   Zoetwatertweekleppigen
   Fusconaia
   Lampsilis
   Sphaerium (twee soorten)
   Zoetwater slakken
   Campeloma (twee soorten)
   Elimia
   Goniobasis (drie soorten)
   Hydrobia
   Lioplacodes (twee soorten)
  
  Flora
  
  Fossielen van plantenlichamen 
  De volgende plantenfossielen zijn gevonden in de formatie:
  
   Diverse varens
   Equisetum (Equisetaceae)
   Gymnospermen
   Platyspiroxylon (Cupressaceae)
   Podocarpoxylon (Podocarpaceae)
   Elatocladus (Taxodiaceae)
   Sequoia (Taxodiaceae)
   Sequoiaxylon (Taxodiaceae)
   Taxodioxylon (Taxodiaceae)
   Ginkgo's
   Baiera
   Ginkgoites
   Angiospermen
   Artocarpus (Moraceae)
   Cercidiphyllum (Cercidiphyllaceae)
   Dombeyopsis (Sterculiaceae)
   Menispermites (Menispermaceae)
   Pistia (Araceae)
   Platanus (Platanaceae)
   Vitis (Vitaceae)
   Trapa (Trapaceae)
  
  Palynomorpha 
  Palynomorfen zijn microfossielen met een organische wand, zoals sporen, pollen en algen. De volgende palynomorfen zijn gevonden in de formatie:
  
   Onbekende producenten
   Ten minste acht soorten
   Fungi
   Ten minste vijfendertig taxa
   Chlorophyta (groene en blauwgroene algen)
   Ten minste twaalf soorten
   Pyrrhophyta (dinoflagellaten, een type van mariene algae)
   niet toegewezen cysten
   Bryophytes (mossen, levermossen en hauwmossen)
   Anthocerotophyta (hauwmossen)
   Ten minste vijf soorten
   Marchantiophyta (levermossen)
   Ten minste veertien soorten
   Bryophyta (mossen)
   Ten minste vijf soorten
   Lycopodiophyta
   Lycopodiaceae (wolfsklauwen)
   Ten minste elf soorten
   Selaginellaceae (kleine wolfsklauwen)
   Ten minste zes soorten
   Isoetaceae (isoëtes)
   Ten minste één soort
   Polypodiophyta
   Osmundaceae (koningsvarens)
   Ten minste zes soorten
   Schizaeaceae (klimvarens)
   Ten minste twintig soorten
   Gleicheniaceae (Gleichenia en allies; koraalvarens)
   Ten minste vijf soorten
   Cyatheaceae (Cyathea en allies)
   Ten minste vier soorten
   Dicksoniaceae (Dicksonia en allies)
   Ten minste drie soorten
   Polypodiaceae (varens)
   Ten minste vier soorten
   Matoniaceae
   Ten minste één soort
   Marsileaceae
   Ten minste één soort
   Pinophyta (gymnospermen)
   Cycadaceae (cycaden)
   Ten minste drie soorten
   Caytoniaceae
   Ten minste één soort
   Pinaceae (dennen)
   Ten minste vier soorten
   Cupressaceae (cipressen)
   Ten minste drie soorten
   Podocarpaceae (Podocarpus en allies)
   Ten minste vier soorten
   Cheirolepidiaceae
   Ten minste twee soorten
   Ephedraceae (ephedra)
   Ten minste zes soorten
   Onbekende gymnospermen: Ten minste 3 soorten
   Magnoliophyta (angiospermen)
   Magnoliopsida
   Buxaceae (buxus)
   Ten minste één soort
   Gunneraceae (mammoetblad)
   Ten minste één soort
   Salicaceae (wilgen, katoenhout, ratelpopulier)
   Ten minste één soort
   Droseraceae (zonnedauw)
   Ten minste één soort
   Olacaceae
   Ten minste twee soorten
   Loranthaceae
   Ten minste één soort
   Sapindaceae (zeepboom)
   Ten minste één soort
   Aceraceae (esdoorns)
   Ten minste één soort
   Proteaceae
   Ten minste negen soorten
   Compositae (composieten)
   Ten minste één soort
   Fagaceae (beuken, eiken, kastanjes)
   Ten minste twee soorten
   Betulaceae (berken, elzen)
   Ten minste één soort
   Ulmaceae (iepen)
   Ten minste één soort
   Chenopodiaceae
   Ten minste één soort
   Liliopsida (eenzaadlobbigen)
   Liliaceae (lelies)
   Ten minste zes soorten
   Cyperaceae (zegge)
   Ten minste één soort
   Sparganiaceae (egelskop)
   mogelijk één soort
   Onbekende angiospermen: Ten minste achtentachtig soorten
  
  Tijdlijn van nieuwe taxa 
  De volgende tijdlijn toont geldige taxa die voor het eerst zijn ontdekt in de Dinosaur Park Formation. Sommige soorten zijn mogelijk na hun oorspronkelijke beschrijving aan andere geslachten toegewezen.
  
  Paleontologische vindplaats