title: Luchtademende vis
text: Een luchtademende vis is een vis die naast waterademhaling via de kieuwen of huidademhaling ook kan ademhalen uit lucht. Het komt alleen voor bij beenvisachtigen (Osteichthyes) bij zo'n 400 soorten in ongeveer 140 geslachten in 50 families in 18 ordes. Luchtademende vissen bestonden al voordat beenvisachtigen in het Siluur (443 tot 419 Ma) evolueerden tot kwastvinnigen (Sarcopterygii) en straalvinnigen (Actinopterygii).
  
  Daartoe zijn diverse ademhalingsorganen geëvolueerd en bekleed met respiratoir epitheel:
   rond de kop:
   buccale, faryngeale (keelademhaling), branchiale en operculaire kamers of oppervlakten daarvan
   branchiale en slokdarmzakjes als kieuwen en afgeleiden daarvan
   organen langs het spijsverteringkanaal:
   slokdarm (longen, pneumatische buis, zwemblaas), maag en darmen
  
  Er is onderscheid te maken tussen obligate en facultatieve luchtademende vissen, waarbij Lepidosiren paradoxa een voorbeeld is van een obligate luchtademhaler die verdrinkt als deze onder water wordt gehouden.
  
  Bij kieuwzakmeervallen (Clariidae) zijn de kieuwen en de kieuwkamers omgevormd om lucht te kunnen ademen.
  
  Bij klimbaarzen (Anabantidae) zijn de suprabranchiale kamers boven in de faryngeale ruimte boven de kieuwen geëvolueerd tot labyrintorganen. De suprabranchiale kamers van slangenkopvissen (Channidae) worden nodules of dendrites genoemd en ook wel labyrintorganen, maar verschillen van de ware labyrintorganen van de klimbaarzen.
  
  Onder meer Ancistrus en Hypostomus ademen via de maag, die daarvoor speciaal is aangepast.
  
  Evolutie
  
  Fylogenie 
  
  {| class="wikitable" style="float:left; font-size: 85%;"
  ! superklasse
  ! klasse
  ! infraklasse
  ! superorde
  ! orde
  ! onderorde
  ! superfamilie
  ! familie
  ! onderfamilie
  ! geslacht
  ! soort
  |-
  | rowspan="504" | Beenvisachtigen (Osteichthyes)
  | rowspan="6" | Kwastvinnigen (Sarcopterygii)
  | rowspan="6" | 
  | rowspan="6" | Longvissen (Dipnoi)
  | Ceratodontiformes
  | 
  | 
  | Neoceratodontidae
  | 
  | Neoceratodus
  | Australische longvis (Neoceratodus forsteri)
  |-
  | rowspan="5" | Amerikaanse en Afrikaanse longvissen (Lepidosireniformes)
  | rowspan="5" | 
  | rowspan="5" | 
  | Amerikaanse longvissen (Lepidosirenidae)
  | 
  | Lepidosiren
  | Lepidosiren paradoxa
  |-
  | rowspan="4" | Afrikaanse longvissen (Protopteridae)
  | rowspan="4" | 
  | rowspan="4" | Protopterus
  | Protopterus aethiopicus
  |-
  | Protopterus amphibius
  |-
  | West-Afrikaanse longvis (Protopterus annectens)
  |-
  | Protopterus dolloi
  |-
  | rowspan="498" | Straalvinnigen (Actinopterygii)
  | rowspan="13" | Cladistia
  | rowspan="13" | 
  | rowspan="13" |  Polypteriformes
  | rowspan="13" | 
  | rowspan="13" | 
  | rowspan="13" | Kwastsnoeken (Polypteridae)
  | 
  | Erpetoichthys
  | Wimpelaal (Erpetoichthys calabaricus)
  |-
  | rowspan="12" | 
  | rowspan="12" | Polypterus
  | Polypterus ansorgii
  |-
  | Polypterus bichir
  |-
  | Polypterus congicus
  |-
  | Polypterus delhezi
  |-
  | Polypterus endlicherii
  |-
  | Prachtvinkwastsnoek (Polypterus ornatipinnis)
  |-
  | Polypterus palmas
  |-
  | Polypterus polli
  |-
  | Polypterus retropinnis
  |-
  | Polypterus senegalus
  |-
  | Polypterus teugelsi
  |-
  | Polypterus weeksii
  |-
  | rowspan="8" | Beenganoïden (Holostei)
  | rowspan="8" | 
  | rowspan="7" | Beensnoeken (Lepisosteiformes)
  | rowspan="7" | 
  | rowspan="7" | 
  | rowspan="7" | Kaaimansnoeken (Lepisosteidae)
  | rowspan="7" | 
  | rowspan="4" | Lepisosteus
  | Lepisosteus oculatus
  |-
  | Kaaimansnoek (Lepisosteus osseus)
  |-
  | Lepisosteus platostomus
  |-
  | Lepisosteus platyrhincus
  |-
  | rowspan="3" | Atractosteus
  | Atractosteus spatula
  |-
  | Atractosteus tristoechus
  |-
  | Atractosteus tropicus
  |-
  | Moddersnoeken (Amiiformes)
  | 
  | 
  | Moddersnoeken (Amiidae)
  | 
  | Amia
  | Amia calva
  |-
  | rowspan="477" | Beenvissen (Teleostei)
  | rowspan="9" | Beentongvisachtigen (Osteoglossomorpha)
  | rowspan="9" | Beentongvissen (Osteoglossiformes)
  | rowspan="3" | Osteoglossoidei
  | rowspan="3" | 
  | rowspan="2" | Arowana's (Osteoglossidae)
  | rowspan="2" | 
  | Arapaima
  | Arapaima gigas
  |-
  | Heterotis
  | Heterotis niloticus
  |-
  | Beentongvissen (Pantodontidae)
  | 
  | Pantodon
  | Pantodon buchholzi
  |-
  | rowspan="6" | Notopteroidei
  | rowspan="6" | Notopteroidea
  | rowspan="4" | Mesvissen (Notopteridae)
  | 
  | Chitala
  | Chitala chitala
  |-
  | Notopterinae
  | Notopterus
  | Aziatische mesvis (Notopterus notopterus)
  |-
  | rowspan="2" | Xenomystinae
  | Papyrocranus
  | Papyrocranus afer
  |-
  | Xenomystus
  | Afrikaanse mesvis (Xenomystus nigri)
  |-
  | Tapirvissen (Mormyridae)
  | 
  | Brienomyrus
  | Brienomyrus niger
  |-
  | Grote Nijlsnoeken (Gymnarchidae)
  | 
  | Gymnarchus
  | Gymnarchus niloticus
  |-
  | rowspan="3" | Tarpon- en aalachtigen (Elopomorpha)
  | rowspan="2" | Tarponachtigen (Elopiformes)
  | rowspan="2" | Elopoidei
  | rowspan="2" | 
  | rowspan="2" | Tarpons (Megalopidae)
  | rowspan="2" | 
  | rowspan="2" | Megalops
  | Tarpoen (Megalops atlanticus)
  |-
  | Indopacifische tarpoen (Megalops cyprinoides)
  |-
  | Palingachtigen (Anguilliformes)
  | Anguilloidei
  | 
  | Echte palingen (Anguillidae)
  | 
  | Anguilla
  | Paling (Anguilla anguilla)
  |-
  | rowspan="98" | Meervallen en karperachtigen (Ostariophysi)
  | Zandvisachtigen (Gonorynchiformes)
  | Knerioidei
  | 
  | Moddervissen (Phractolaemidae)
  | 
  | Phractolaemus
  | Phractolaemus ansorgii
  |-
  | rowspan="7" | Karperachtigen (Cypriniformes)
  | rowspan="7" | 
  | rowspan="7" | Cobitoidea
  | rowspan="7" | Modderkruipers (Cobitidae)
  | rowspan="7" | Cobitinae
  | rowspan="2" | Misgurnus
  | Grote modderkruiper (Misgurnus fossilis)
  |-
  | Misgurnus anguillicaudatus
  |-
  | rowspan="2" | Lepidocephalichthys
  | Lepidocephalichthys guntea
  |-
  | Lepidocephalichthys thermalis
  |-
  | rowspan="2" | Pangio e
  | Indische modderkruiper (Pangio kuhlii)
  |-
  | Pangio semicincta
  |-
  | Cobitis
  | Bermpje (Cobitis barbatula)
  |-
  | rowspan="4" | Karperzalmachtigen (Characiformes)
  | rowspan="4" | 
  | rowspan="4" | 
  | rowspan="2" | Forelzalmen (Erythrinidae)
  | rowspan="2" | 
  | Erythrinus
  | Erythrinus erythrinus
  |-
  | Hoplerythrinus
  | Hoplerythrinus unitaeniatus
  |-
  | rowspan="2" | Slankzalmen (Lebiasinidae)
  | rowspan="2" | Lebiasininae
  | Piabucina
  | Piabucina festae
  |-
  | Lebiasina
  | Lebiasina bimaculata
  |-
  | rowspan="82" | Meervalachtigen (Siluriformes)
  | rowspan="82" | 
  | rowspan="82" | 
  | rowspan="4" | Reuzenmeervallen (Pangasiidae)
  | rowspan="4" | 
  | rowspan="4" | Pangasius e
  | Pangasius hypophthalmus
  |-
  | Pangasius pangasius
  |-
  | Pangasius nasutus
  |-
  | Pangasius conchophilus
  |-
  | rowspan="31" | Kieuwzakmeervallen (Clariidae)
  | rowspan="31" | 
  | rowspan="3" | Bathyclarias
  | Bathyclarias nyasensis
  |-
  | Bathyclarias longibarbis
  |-
  | Bathyclarias worthingtoni
  |-
  | rowspan="2" | Clariallabes
  | Clariallabes laticeps
  |-
  | Clariallabes teugelsi
  |-
  | rowspan="21" | Clarias
  | Clarias ngamensis
  |-
  | Clarias anguillaris
  |-
  | Clarias gariepinus
  |-
  | Clarias alluaudi
  |-
  | Clarias werneri
  |-
  | Clarias pachynema
  |-
  | Clarias salae
  |-
  | Clarias buthupogon
  |-
  | Clarias angolensis
  |-
  | Clarias theodorae
  |-
  | Clarias buettikoferi
  |-
  | Clarias macromystax 
  |-
  | Clarias jaensis
  |-
  | Clarias camerunensis
  |-
  | Clarias maclareni
  |-
  | Clarias batrachus
  |-
  | Clarias macrocephalus
  |-
  | Clarias submarginatus
  |-
  | Clarias liocephalus
  |-
  | Clarias longior
  |-
  | Clarias laeviceps
  |-
  | rowspan="4" | Heterobranchus
  | Heterobranchus bidorsalis
  |-
  | Heterobranchus boulengeri
  |-
  | Heterobranchus isopterus
  |-
  | Heterobranchus longifilis
  |-
  | Xenoclarias
  | Xenoclarias eupogon
  |-
  | rowspan="2" | Zakkieuwigen (Heteropneustidae)
  | rowspan="2" | 
  | rowspan="2" | Heteropneustes
  | Heteropneustes fossilis
  |-
  | Heteropneustes microps 
  |-
  | Aspredinidae
  | 
  | Bunocephalus
  | Bunocephalus amaurus
  |-
  | rowspan="2" | Parasitaire meervallen (Trichomycteridae)
  | rowspan="2" | Trichomycterinae
  | Trichomycterus
  | Trichomycterus striatus|-
  | Eremophilus| Eremophilus mutisii|-
  | rowspan="26" | Pantsermeervallen (Callichthyidae)
  | rowspan="5" | Callichthyidae
  | Callichthys| Callichthys callichthys|-
  | rowspan="2" | Dianema| Dianema longibarbis|-
  | Dianema urostriatum|-
  | Hoplosternum| Hoplosternum littorale|-
  | Megalechis| Gevlekte pantsermeerval (Megalechis thoracata)
  |-
  | rowspan="21" | Corydoradinae
  | Brochis| Brochis splendens|-
  | rowspan="18" | Corydoras| Bronzen pantsermeerval (Corydoras aeneus)
  |-
  | Corydoras agassizii|-
  | Stroomlijnpantsermeerval (Corydoras arcuatus)
  |-
  | Corydoras cochui|-
  | Corydoras elegans|-
  | Corydoras griseus|-
  | Dwergpantsermeerval (Corydoras hastatus)
  |-
  | Luipaardpantsermeerval (Corydoras julii)
  |-
  | Corydoras leopardus|-
  | Gevlekte pantsermeerval (Corydoras melanistius)
  |-
  | Corydoras nattereri|-
  | Gestippelde pantsermeerval (Corydoras paleatus)
  |-
  | Corydoras punctatus|-
  | Corydoras rabauti|-
  | Corydoras reticulatus|-
  | Corydoras treitlii|-
  | Corydoras trilineatus|-
  | Corydoras undulatus|-
  | rowspan="2" | Scleromystax| Scleromystax barbatus|-
  | Scleromystax macropterus|-
  | rowspan="16" | Harnasmeervallen (Loricariidae)
  | rowspan="13" | Hypostominae
  | Lithoxus| Lithoxus lithoides|-
  | Acanthicus| 
  |-
  | Ancistrus| Ancistrus chagresi|-
  | Chaetostoma| Chaetostoma fischeri|-
  | Lasiancistrus| 
  |-
  | rowspan="2" | Hypostomus| Hypostomus plecostomus|-
  | Hypostomus punctatus|-
  | Squaliforma| Squaliforma emarginata|-
  |  Pseudancistrus| 
  |-
  | rowspan="3" | Pterygoplichthys| Pterygoplichthys anisitsi|-
  | Pterygoplichthys multiradiatus|-
  | Pterygoplichthys pardalis|-
  | Rhinelepis| Rhinelepis strigosa|-
  | rowspan="3" | Loricariinae
  | Loricariichthys| 
  |-
  | Rineloricaria| Rineloricaria uracantha|-
  | Sturisomatichthys| Sturisomatichthys citurensis|-
  | rowspan="4" | Mesaalachtigen (Gymnotiformes)
  | rowspan="2" | Sternopygoidei
  | rowspan="2" | 
  | rowspan="2" | Amerikaanse mesalen (Hypopomidae)
  | rowspan="2" | 
  | rowspan="2" | Brachyhypopomus| Brachyhypopomus brevirostris|-
  | Brachyhypopomus occidentalis|-
  | rowspan="2" | Gymnotoidei
  | rowspan="2" | 
  | Mesalen (Gymnotidae)
  | 
  | Gymnotus| Gestreepte mesaal (Gymnotus carapo)
  |-
  | Electrophoridae
  | 
  | Electrophorus| Sidderaal (Electrophorus electricus)
  |-
  | rowspan="13" | Zalmachtigen (Protacanthopterygii)
  | rowspan="4" | Snoekachtigen (Esociformes)
  | rowspan="4" | Snoeken (Esocidae)
  | rowspan="4" | 
  | rowspan="4" | Hondsvissen (Umbridae)
  | rowspan="4" | 
  | Dallia| Grote waaiervis (Dallia pectoralis)
  |-
  | rowspan="3" | Umbra| Umbra krameri|-
  | Umbra limi|-
  | Umbra pygmaea|-
  | rowspan="9" | Spieringachtigen (Osmeriformes)
  | rowspan="9" | Osmeroidei
  | rowspan="9" | Galaxioidea
  | Lepidogalaxiidae
  | 
  | Lepidogalaxias| Salamandervisje (Lepidogalaxias salamandroides)
  |-
  | rowspan="8" | Snoekforellen (Galaxiidae)
  | rowspan="8" | Galaxiinae
  | rowspan="4" | Neochanna| Neochanna apoda|-
  | Neochanna burrowsius|-
  | Neochanna cleaveri|-
  | Neochanna diversus|-
  | rowspan="2" | Galaxias| Galaxias brevipinnis|-
  | Galaxias fasciatus|-
  | rowspan="2" | Galaxiella e
  | Galaxiella munda|-
  | Galaxiella pusilla|-
  | rowspan="354" | Stekelvinnigen (Acanthopterygii)
  | rowspan="11" | Tandkarpers (Cyprinodontiformes)
  | rowspan="11" | 
  | rowspan="11" | 
  | rowspan="5" | Killivisjes (Rivulidae)
  | rowspan="5" | Rivulinae
  | rowspan="3" | Anablepsoides| Anablepsoides beniensis|-
  | Anablepsoides hartii|-
  | Anablepsoides limoncochae|-
  | Kryptolebias| Kryptolebias marmoratus|-
  | Rivulus| Rivulus brunneus|-
  | rowspan="6" | Eierleggende tandkarpers (Cyprinodontidae)
  | rowspan="6" | 
  | rowspan="6" | Fundulus| Fundulus confluentus|-
  | Fundulus grandis|-
  | Fundulus heteroclitus|-
  | Fundulus majalis|-
  | Fundulus nottii|-
  | Fundulus similis|-
  | rowspan="5" | Schorpioenvisachtigen (Scorpaeniformes)
  | Scorpaenoidei
  | 
  | Schorpioenvissen (Scorpaenidae)
  | 
  | Caracanthus| Caracanthus unipinna|-
  | rowspan="4" | Cottoidei
  | rowspan="4" | Cottoidea
  | rowspan="4" | Donderpadden (Cottidae)
  | rowspan="4" | 
  | rowspan="3" | Clinocottus| Clinocottus analis|-
  | Clinocottus globiceps|-
  | Clinocottus recalvus|-
  | Taurulus| Groene zeedonderpad (Taurulus bubalis)
  |-
  | rowspan="313" | Baarsachtigen (Perciformes)
  | rowspan="2" | Lipvisachtigen (Labroidei)
  | rowspan="2" | 
  | rowspan="2" | Cichliden (Cichlidae)
  | rowspan="2" | 
  | Oreochromis| Oreochromis aureus|-
  | Alcolapia| Alcolapia grahami|-
  | Baarsvissen (Percoidei)
  | Percoidea
  | Rifwachters (Plesiopidae)
  | 
  | Acanthoclinus| Acanthoclinus fuscus|-
  | rowspan="7" | Schildvisachtigen (Gobiesocoidei)
  | rowspan="7" | 
  | rowspan="7" | Schildvissen (Gobiesocidae)
  | rowspan="7" | 
  | Sicyases| Sicyases sanguineus|-
  | Pherallodiscus| Pherallodiscus funebris|-
  | Gobiesox| Gobiesox pinniger|-
  | rowspan="3" | Tomicodon| Tomicodon boehlkei|-
  | Tomicodon humeralis|-
  | Tomicodon petersii|-
  | Diplecogaster| Diplecogaster bimaculata|-
  | rowspan="10" | Puitalen (Zoarcoidei)
  | rowspan="10" | 
  | rowspan="5" | Stekelruggen (Stichaeidae)
  | rowspan="5" | 
  | rowspan="2" | Xiphister| Xiphister atropurpureus|-
  | Xiphister mucosus|-
  | Anoplarchus| Anoplarchus purpurescens|-
  | Cebidichthys| Cebidichthys violaceus|-
  | Chirolophis| Chirolophis polyactocephalus e
  |-
  | rowspan="5" | Botervissen (Pholididae)
  | rowspan="5" | 
  | rowspan="3" | Pholis| Pholis laeta|-
  | Pholis ornata|-
  | Pholis schultzi|-
  | rowspan="2" | Apodichthys| Apodichthys flavidus|-
  | Apodichthys fucorum|-
  | rowspan="72" | Slijmvisachtigen (Blennioidei)
  | rowspan="72" | 
  | rowspan="2" | Drievinslijmvissen (Tripterygiidae)
  | rowspan="2" | 
  | Forsterygion| 
  |-
  | Bellapiscis| Bellapiscis medius|-
  | rowspan="2" |  Slijmvissen (Labrisomidae)
  | rowspan="2" | 
  | rowspan="2" | Dialommus| Dialommus fuscus|-
  | Dialommus macrocephalus|-
  | rowspan="68" | Naakte slijmvissen (Blenniidae)
  | rowspan="68" | 
  | rowspan="4" | Andamia| Andamia amphibius|-
  | Andamia heteroptera|-
  | Andamia reyi|-
  | Andamia tetradactylus|-
  | rowspan="8" | Alticus| Alticus anjouanae|-
  | Alticus arnoldorum|-
  | Alticus kirkii|-
  | Alticus monochrus|-
  | Alticus montanoi|-
  | Alticus saliens|-
  | Alticus sertatus|-
  | Alticus simplicirrus|-
  | rowspan="13" | Salarias| Salarias alboguttatus|-
  | Salarias ceramensis|-
  | Salarias fasciatus|-
  | Salarias guttatus|-
  | Salarias luctuosus|-
  | Salarias nigrocinctus|-
  | Salarias obscurus|-
  | Salarias patzneri|-
  | Salarias ramosus|-
  | Salarias segmentatus|-
  | Salarias sexfilum|-
  | Salarias sibogai|-
  | Salarias sinuosus|-
  | Lipophrys| Gewone slijmvis (Lipophrys pholis)
  |-
  | Coryphoblennius| Coryphoblennius galerita|-
  | rowspan="14" | Istiblennius e
  | Istiblennius bellus|-
  | Istiblennius colei|-
  | Istiblennius dussumieri|-
  | Istiblennius edentulus|-
  | Istiblennius flaviumbrinus|-
  | Istiblennius lineatus|-
  | Istiblennius meleagris|-
  | Istiblennius muelleri|-
  | Istiblennius pox|-
  | Istiblennius rivulatus|-
  | Istiblennius spilotus|-
  | Istiblennius steindachneri|-
  | Istiblennius unicolor|-
  | Istiblennius zebra|-
  | rowspan="27" | Entomacrodus e
  | Entomacrodus cadenati|-
  | Entomacrodus caudofasciatus|-
  | Entomacrodus chapmani|-
  | Entomacrodus chiostictus|-
  | Entomacrodus corneliae|-
  | Entomacrodus cymatobiotus|-
  | Entomacrodus decussatus|-
  | Entomacrodus epalzeocheilos|-
  | Entomacrodus lemuria|-
  | Entomacrodus lighti|-
  | Entomacrodus longicirrus|-
  | Entomacrodus macrospilus|-
  | Entomacrodus marmoratus|-
  | Entomacrodus nigricans|-
  | Entomacrodus niuafoouensis|-
  | Entomacrodus randalli|-
  | Entomacrodus rofeni|-
  | Entomacrodus sealei|-
  | Entomacrodus solus|-
  | Entomacrodus stellifer|-
  | Entomacrodus strasburgi|-
  | Entomacrodus striatus|-
  | Entomacrodus textilis|-
  | Entomacrodus thalassinus|-
  | Entomacrodus vermiculatus|-
  | Entomacrodus vomerinus|-
  | Entomacrodus williamsi|-
  | rowspan="61" | Grondelachtigen (Gobioidei)
  | rowspan="61" | 
  | rowspan="2" | Slaapgrondels (Eleotridae)
  | rowspan="2" | 
  | Dormitator| Dormitator latifrons|-
  | Oxyeleotris| Oxyeleotris marmorata c
  |-
  | rowspan="59" | Grondels (Gobiidae)
  | rowspan="59" | 
  | rowspan="7" | Gobiodon| Gobiodon axillaris|-
  | Gobiodon rivulatus|-
  | Gobiodon histrio|-
  | Gobiodon unicolor|-
  | Gobiodon acicularis|-
  | Gobiodon ceramensis|-
  | Gobiodon okinawae|-
  | rowspan="19" | Periophthalmus| Periophthalmus argentilineatus|-
  | Periophthalmus barbarus|-
  | Periophthalmus chrysospilos|-
  | Periophthalmus darwini|-
  | Periophthalmus gracilis|-
  | Periophthalmus kalolo|-
  | Periophthalmus magnuspinnatus|-
  | Periophthalmus malaccensis|-
  | Periophthalmus minutus|-
  | Periophthalmus modestus|-
  | Periophthalmus novaeguineaensis|-
  | Periophthalmus novemradiatus|-
  | Periophthalmus pearsei|-
  | Periophthalmus sobrinus|-
  | Periophthalmus spilotus|-
  | Periophthalmus variabilis|-
  | Periophthalmus walailakae|-
  | Periophthalmus waltoni|-
  | Periophthalmus weberi|-
  | rowspan="5" | Boleophthalmus| Boleophthalmus birdsongi|-
  | Boleophthalmus boddarti|-
  | Boleophthalmus caeruleomaculatus|-
  | Boleophthalmus dussumieri|-
  | Boleophthalmus pectinirostris|-
  | rowspan="3" | Periophthalmodon| Periophthalmodon freycineti|-
  | Periophthalmodon schlosseri|-
  | Periophthalmodon septemradiatus|-
  | rowspan="4" | Scartelaos| Scartelaos cantoris|-
  | Scartelaos gigas|-
  | Scartelaos histophorus|-
  | Scartelaos tenuis|-
  | rowspan="2" | Gillichthys| Gillichthys mirabilis|-
  | Gillichthys seta|-
  | Quietula| Quietula guaymasiae|-
  | Ctenogobius| Ctenogobius sagittula|-
  | Pseudapocryptes| Pseudapocryptes elongatus|-
  | Apocryptes| Apocryptes bato|-
  | Favonigobius| Favonigobius exquisitus|-
  | Pseudogobius| Pseudogobius olorum|-
  | rowspan="3" | Arenigobius| Arenigobius leftwichi|-
  | Arenigobius bifrenatus|-
  | Arenigobius frenatus|-
  | Cryptocentroides| Cryptocentroides cristatus|-
  | rowspan="2" | Mugilogobius| Mugilogobius paludis|-
  | Mugilogobius stigmaticus|-
  | rowspan="6" | Chlamydogobius| Chlamydogobius eremius|-
  | Chlamydogobius gloveri|-
  | Chlamydogobius japalpa|-
  | Chlamydogobius micropterus|-
  | Chlamydogobius ranunculus|-
  | Chlamydogobius squamigenus|-
  | Odontamblyopus| Odontamblyopus rubicundus|-
  | rowspan="127" | Labyrintvisachtigen (Anabantoidei)
  | rowspan="127" | 
  | rowspan="35" | Klimbaarzen of labyrintvissen (Anabantidae)
  | rowspan="35" | 
  | Anabas| Klimbaars (Anabas testudineus)
  |-
  | rowspan="20" | Ctenopoma| Ctenopoma acutirostre|-
  | Ctenopoma argentoventer|-
  | Ctenopoma ashbysmithi|-
  | Ctenopoma breviventrale|-
  | Ctenopoma ctenotis|-
  | Ctenopoma garuanum|-
  | Ctenopoma kingsleyae|-
  | Ctenopoma machadoi|-
  | Ctenopoma maculatum|-
  | Ctenopoma multispine|-
  | Ctenopoma muriei|-
  | Ctenopoma nebulosum|-
  | Ctenopoma nigropannosum|-
  | Ctenopoma ocellatum|-
  | Ctenopoma oxyrhynchum|-
  | Ctenopoma pellegrini|-
  | Ctenopoma petherici|-
  | Ctenopoma riggenbachi|-
  | Ctenopoma togoensis|-
  | Ctenopoma weeksii|-
  | rowspan="12" | Microctenopoma| Microctenopoma ansorgii|-
  | Microctenopoma congicum|-
  | Microctenopoma damasi|-
  | Microctenopoma fasciolatum|-
  | Microctenopoma intermedium|-
  | Microctenopoma lineatum|-
  | Microctenopoma milleri|-
  | Microctenopoma nanum|-
  | Microctenopoma nigricans|-
  | Microctenopoma ocellifer|-
  | Microctenopoma pekkolai|-
  | Microctenopoma uelense|-
  | rowspan="2" | Sandelia| Sandelia bainsii|-
  | Sandelia capensis|-
  | zoengoerami's (Helostomatidae)
  | 
  | Helostoma| Zoenvis (Helostoma temminckii)
  |-
  | rowspan="91" | Echte goerami's (Osphronemidae)
  | rowspan="2" | Belontiinae
  | rowspan="2" | Belontia| Belontia hasselti|-
  | Belontia signata|-
  | rowspan="15" | Luciocephalinae
  | Colisa| Diklipgoerami (Colisa labiosa)
  |-
  | Ctenops| Ctenops nobilis|-
  | Luciocephalus| Luciocephalus pulcher|-
  | Parasphaerichthys| Parasphaerichthys ocellatus|-
  | rowspan="4" | Sphaerichthys| Sphaerichthys acrostoma|-
  | Chocoladegoerami  (Sphaerichthys osphromenoides)
  |-
  | Sphaerichthys selatanensis|-
  | Sphaerichthys vaillanti|-
  | rowspan="7" | Trichogaster| Honinggoerami (Trichogaster chuna)
  |-
  | Trichogaster fasciata|-
  | Dwerggoerami (Trichogaster lalius)
  |-
  | Diamantgoerami (Trichogaster leerii)
  |-
  | Trichogaster microlepis|-
  | Gewone draadgoerami (Trichogaster pectoralis)
  |-
  | Blauwe spat (Trichogaster trichopterus)
  |-
  | rowspan="73" | Macropodinae
  | rowspan="52" | Betta| Betta akarensis|-
  | Betta albimarginata|-
  | Betta anabatoides|-
  | Betta antoni|-
  | Betta balunga|-
  | Betta bellica|-
  | Betta breviobesus|-
  | Betta brownorum|-
  | Betta burdigala|-
  | Betta channoides|-
  | Betta chini|-
  | Betta chloropharynx|-
  | Betta coccina|-
  | Betta compuncta|-
  | Betta dimidiata|-
  | Betta edithae|-
  | Betta enisae|-
  |  Betta falx|-
  | Betta foerschi|-
  | Betta fusca|-
  | Betta hipposideros|-
  | Betta ibanorum|-
  | Betta ideii|-
  | Betta imbellis|-
  | Betta krataios|-
  | Betta livida|-
  | Betta macrostoma|-
  | Betta mandor|-
  | Betta miniopinna|-
  | Betta patoti|-
  | Betta persephone|-
  | Betta pi|-
  | Betta picta|-
  | Betta pinguis|-
  | Betta prima|-
  | Betta pugnax|-
  | Betta pulchra|-
  | Betta renata|-
  | Betta rubra|-
  | Betta rutilans|-
  | Betta schalleri|-
  | Betta simplex|-
  | Betta smaragdina|-
  | Betta spilotogena|-
  | Siamese kempvis (Betta splendens)
  |-
  | Betta strohi|-
  | Betta taeniata|-
  | Betta tomi|-
  | Betta tussyae|-
  | Betta uberis|-
  | Betta unimaculata|-
  | Betta waseri|-
  | rowspan="5" | Macropodus| Macropodus erythropterus|-
  | Macropodus hongkongensis|-
  | Macropodus ocellatus|-
  | Paradijsvis (Macropodus opercularis)
  |-
  | Macropodus spechti|-
  | Malpulutta| Malpulutta kretseri|-
  | rowspan="10" | Parosphromenus| Parosphromenus allani|-
  | Parosphromenus anjunganensis|-
  | Parosphromenus bintan|-
  | Parosphromenus deissneri|-
  | Parosphromenus filamentosus|-
  | Parosphromenus linkei|-
  | Parosphromenus nagyi|-
  | Parosphromenus ornaticauda|-
  | Parosphromenus paludicola|-
  | Parosphromenus parvulus|-
  | rowspan="2" | Pseudosphromenus| Pseudosphromenus cupanus|-
  | Pseudosphromenus dayi|-
  | rowspan="3" | Trichopsis| Trichopsis pumila|-
  | Trichopsis schalleri|-
  | Trichopsis vittata|-
  | Osphroneminae
  | Osphronemus| Goerami (Osphronemus goramy)
  |-
  | rowspan="33" | Channoidei
  | rowspan="33" | 
  | rowspan="33" | Slangenkopvissen (Channidae)
  | rowspan="33" | 
  | rowspan="33" | Channa| Channa amphibeus|-
  | Channa argus|-
  | Channa asiatica|-
  | Channa aurantimaculata|-
  | Channa bankanensis|-
  | Channa baramensis|-
  | Channa barca|-
  | Channa bleheri|-
  | Channa burmanica|-
  | Channa cyanospilos|-
  | Channa diplogramma|-
  | Channa gachua|-
  | Channa harcourtbutleri|-
  | Channa hoaluensis|-
  | Channa longistomata|-
  | Channa lucius|-
  | Channa maculata|-
  | Channa marulioides|-
  | Channa marulius|-
  | Channa melanopterus|-
  | Channa melanostigma|-
  | Channa melasoma|-
  | Channa micropeltes|-
  | Channa ninhbinhensis|-
  | Channa nox|-
  | Channa orientalis|-
  | Channa ornatipinnis|-
  | Channa panaw|-
  | Channa pleurophthalma|-
  | Channa pulchra|-
  | Channa punctata|-
  | Channa stewartii|-
  | Channa striata|-
  | rowspan="25" | Kieuwspleetalen (Synbranchiformes)
  | rowspan="3" | Mastacembeloiodei
  | rowspan="3" | 
  | rowspan="3" | Stekelalen (Mastacembelidae)
  | rowspan="3" | 
  | rowspan="2" | Macrognathus| Macrognathus aculeatus|-
  | Macrognathus pancalus|-
  | Mastacembelus| Stekelaal (Mastacembelus armatus)
  |-
  | rowspan="22" | Synbranchoidei
  | rowspan="22" | 
  | rowspan="22" | Kieuwspleetalen (Synbranchidae)
  | rowspan="22" | 
  | rowspan="6" | Ophisternon| Ophisternon aenigmaticum|-
  | Ophisternon afrum|-
  | Ophisternon bengalense|-
  | Ophisternon candidum|-
  | Ophisternon gutturale|-
  | Ophisternon infernale|-
  | rowspan="3" | Synbranchus| Synbranchus marmoratus|-
  | Synbranchus lampreia|-
  | Synbranchus madeirae|-
  | rowspan="13" | Monopterus| Monopterus albus|-
  | Monopterus cuchia|-
  | Monopterus bicolor|-
  | Monopterus boueti|-
  | Monopterus desilvai|-
  | Monopterus dienbienensis|-
  | Monopterus digressus|-
  | Monopterus eapeni|-
  | Monopterus fossorius|-
  | Monopterus hodgarti|-
  | Monopterus ichthyophoides|-
  | Monopterus indicus|-
  | Monopterus roseni|}
  
   Literatuur 
    (1997): Air-breathing Fishes. Evolution, Diversity, and Adaptation, Academic Press
   ;  (2010): 'Breathing air in water and in air: The air-breathing fishes' in  Respiratory Physiology of Vertebrates. Life with and without oxygen, Cambridge University Press
    (2011): 'Air-Breathing Fishes' in  Encyclopedia of Fish Physiology. From Genome to Environment'', Academic Press
  
  Noten 
  
  Vissen
  Ademhaling