title: Teruggave (museologie)
text: Binnen de museologie wordt de term teruggave (Engels: return) gebruikt voor de terugkeer van cultuurgoederen die zijn verplaatst ten behoeve van de koloniale macht en zijn geretourneerd aan het land van origine, en ook voor de terugkeer van onrechtmatig uitgevoerde cultuurgoederen.
  
  In de context van kolonisatie is er geen sprake van onrechtmatigheid als de onteigening in overeenstemming was met de toen geldende nationale en internationale wetten.
  
  Teruggave moet worden onderscheiden van de term restitutie (Engels: restitution), die wordt gebruikt voor het retourneren van in oorlogen en gewapende conflicten buitgemaakte cultuurgoederen, en ook voor het retourneren van gestolen goederen. Hier is altijd sprake van een onrechtmatige situatie. Beide begrippen werden gedefinieerd in de UNIDROIT-conventie inzake gestolen of illegaal uitgevoerde cultuurobjecten van 1995.
  
  In augustus 2023 gaf het Grassimuseum in Leipzig een speer, een net, een knots en een graafstok (werktuig om ondergronds voedsel zoals wortels en knollen uit te graven) terug aan de Kaurna, een Aboriginalvolk in Zuid-Australië dat tijdens de kolonisatie op het nippertje aan een genocide ontsnapte. De objecten werden niet door geweld verkregen, maar in 1838/1839 door de Duitse missionarissen Clamor Wilhelm Schürmann en Christian Gottlieb Teichelmann verzameld en naar Duitsland verstuurd. De beide geestelijken deden tijdens hun verblijf in Australië onderzoek naar de taal en cultuur van de Kaurna en leverden een belangrijke bijdrage aan het behoud van kennis. In hun documentatie vermeldden zij dat de objecten eigendom van de Kaurna zijn. De Kaurna zijn enkele jaren geleden in samenwerking met de Universiteit van Adelaide begonnen met het reconstrueren van hun taal. Binnen dit kader dienden zij een verzoek tot teruggave van de vier objecten in. 
  
  Een beroemd voorbeeld van een cultureel object dat illegaal werd geëxporteerd, is het beeld van de Griekse godin Aphrodite dat tussen 1988 en 2011 in het bezit was van het J. Paul Getty Museum. Het museum kocht het beeld voor $18.000.000 van de Britse kunsthandelaar Robin Symes die later lid bleek te zijn van een internationaal netwerk van kunstrovers. Symes kocht het beeld voor $400.000 van de Zwitserse privéverzamelaar Renzo Canavesi die het vermoedelijk van de Italiaanse grafrover Orazio di Simone had. Symes verzekerde de toenmalige curator van het Getty Museum Marion True dat de familie van Canavesi het beeld al voor 1939 in bezit had, het jaar waarin een Italiaanse wet in werking trad die het illegaal opgraven en exporteren van antieke voorwerpen verbood. De toenmalige conservator van het Getty Museum Luis Monreal had bedenkingen. Hij meende op basis van vuilresten in de plooien van het kleed van Aphrodite en een aantal recent ontstane barsten dat het beeld uit een oud graf was geroofd en adviseerde het museum van de koop af te zien, echter zonder succes. Meteen na de koop begonnen de Italiaanse autoriteiten een onderzoek naar de herkomst van het beeld. Zij hadden twintig jaar nodig om aan te tonen dat het beeld illegaal was opgegraven en geëxporteerd. Op 31 juli 2007 kwam het Italiaanse ministerie van Cultuur met het Getty Museum overeen dat het beeld aan Italië zou worden teruggegeven. In maart 2011 werd Aphrodite naar het plaatsje Aidone op Sicilië gebracht, waar ze in het plaatselijk museum wordt tentoongesteld onder de naam Venus van Morgantina.
  
  Literatuur
  
  Museologie
  Kunstroof