title: Verdelingsplan van 1663
text: Het verdelingsplan van 1663 was één van meerdere plannen om de Spaanse Nederlanden te verdelen tussen de Republiek der Nederlanden en het koninkrijk Frankrijk. Frankrijk ging niet in op het voorstel; het wilde de Spaanse Nederlanden eigenhandig innemen (de latere Devolutieoorlog).
  
  Aanleiding 
  
  Gedurende de Frans-Spaanse Oorlog (1635-1659) onttroonde Frankrijk het Spaanse Rijk als militaire leider in Europa. Een voorlopige vrede werd bezegeld door het huwelijk tussen Lodewijk XIV van Frankrijk en de kroonprinses van Spanje (1660). Hoewel het huwelijkscontract haar uitsloot als erfgename, vreesden de Europese landen dat Lodewijk XIV aanspraak zou maken op enkele Spaanse erflanden, zodra Filips IV van Spanje overleed.
  
  Frankrijk zocht alvast steun bij de Republiek. In eerste instantie liet de Republiek zich verleiden tot een bondgenootschap (1662). Johan de Witt hoopte dat de Republiek kon delen in de gebiedswinst, wanneer de Spaanse Nederlanden ophielden te bestaan. Terwijl Filips IV nog in leven was, konden Frankrijk en de Republiek reeds gezamenlijk de Spaanse Nederlanden innemen.
  
  Inhoud 
  
  In maart 1663 verzon Johan de Witt dat afgevaardigden uit het Zuiden zich ontevreden hadden uitgelaten over het Spaanse bewind. Hij suggereerde bij Godefroi d'Estrades dat Staatse en Franse troepen onthaald zouden worden als bevrijders, als ze de Spaanse troepen verdreven. Frankrijk zou het overgrote gebied mogen inlijven.
  
   Het graafschap Vlaanderen zou Frans worden met uitzondering van Oostende, Brugge, Gent en Dendermonde.
   Het hertogdom Brabant zou voor de helft Frans worden. Antwerpen, Turnhout en Diest kwamen in Staatse handen.
   De heerlijkheid Mechelen zou Staats worden.
   Kamerijk, Doornik, Henegouwen, Namen, Luxemburg en Spaans-Overmaas zouden Frans worden.
  
  Reactie 
  
  In de Republiek wilden velen geen hereniging, onder andere omdat zij de Westerschelde liever gesloten zagen. De Staten-Generaal zouden hun tolinkomsten verliezen. De Zeeuwse schippers zouden minder werk hebben. De regenten uit havensteden zoals Amsterdam protesteerden dat ze opnieuw mededinging zouden ondervinden van de haven van Antwerpen. Daarnaast klaagden protestantse politici dat de katholieke bevolking in de Republiek talrijker zou worden, en hierdoor meer zou meespelen op politiek niveau.
  
  In het najaar van 1663 besefte Johan de Witt dat Frankrijk het gebied ook helemaal niet wilde delen. En indien de Spaanse Nederlanden aan Frankrijk vielen, werd de Republiek de volgende prooi. In Frankrijk dweepte men immers met het klassieke ideaal van natuurlijke grenzen: de Rijndelta, de Rijn, de Alpen en de Pyreneeën. Voortaan wou de Republiek de Spaanse Nederlanden in stand houden, als een bufferstaat tegen Frankrijk. Godefroi d'Estrades vatte dit nieuwe standpunt samen met de slagzin Gallia amica, non vicina: "ze willen Frankrijk te vriend houden, maar geen buurlanden worden". Toen de Devolutieoorlog uitbrak, sloot de Republiek zich aan bij de Triple Alliantie (1668).
  
  Geschiedenis van de Nederlanden in de 17e eeuw
  Opdeling van landen
  1663