title: Carl Stumpf
text: Carl Friedrich Stumpf (Wiesentheid, 21 april 1848 - Berlijn, 25 december 1936) was een Duits filosoof en psycholoog.
  
  Leven en werk 
  Stumpf studeerde bij Franz Brentano en Rudolf Hermann Lotze. Hij had een grote invloed op Edmund Husserl (de grondlegger van de moderne fenomenologie), Max Wertheimer, Wolfgang Köhler, Kurt Koffka (medegrondlegger voor de Gestaltpsychologie) en Kurt Lewin.
  
  Stumpf was een van Brentanos eerste studenten en bleef gedurende zijn leven steeds dicht bij zijn - en zijn leermeesters - vroege theorieën. In 1868 schreef hij zijn dissertatie onder supervisie van Lotze aan de universiteit van Göttingen. Daar zou hij zich ook in 1870 vestigen. In zijn latere leven groeide zijn interesse in empirische en experimentele methodes in de psychologie en werd hij pionier in deze voor de tijd nieuwe richting. Stumpf gaf les in Göttingen, en werd vervolgens docent in Würzburg en later in Praag, Halle, München en tot slot in Berlijn, waar zijn leerlingen Max Wertheimer, Kurt Koffka en Wolfgang Köhler de "Berliner Schule der Gestalttheorie" oprichtten.
  
  Samen met zijn student Oskar Pfungst lost hij in 1907 het raadsel van "der Kluger Hans" op, hetgeen een doorbraak betekende in de experimentele psychologie. Stumpf werd ook bekend vanwege zijn pogingen om ook in de muziekgeschiedenis psychologische profielen en tendenzen te onderzoeken.
  
  Hij was vanaf 1890 lid van de Bayerische Akademie der Wissenschaften en vanaf 1929 opgenomen in de Orde van verdienste voor wetenschap en kunsten.
  
  Assistenten van Carl Stumpf 
   Friedrich Schumann, (1863–1940) van 1894–1905
   Erich Moritz von Hornbostel, (1877–1935) van 1905–1906
   Narziß Kasper Ach, (1871–1946) van 1906–1907
   Hans Rupp, (1880–1954), van 1907–1910
   Adhémar Gelb (1887–1936), van 1910–1912
   Johannes Gustav Allesch (1882–1967), van 1912–1921
  
  Publicaties 
   Verhältnis des Platonischen Gottes zur Idee des Guten, Halle 1869
   Über den psychologischen Ursprung der Raumvorstellung, 1873
   Tonpsychologie, 2 banden 1883 tot 1890 (hoofdwerk)
   Psychologie und Erkenntnistheorie, München 1891
   Tafeln zur Geschichte der Philosophie, Berlijn 1896
   Die pseudo-aristotelischen Probleme der Musik, Berlijn 1897
   Eröffnungsrede des Präsidenten, Prof. Dr. Carl Stumpf, Berlijn, in: "Dritter Internationaler Congreß für Psychologie im München", gehouden van 4 tot 7 augustus 1896, uitgegeven in 1897
   Der Entwicklungsgedanke in der gegenwärtigen Philosophie, feestrede, 2 december 1899, Berlijn
   Der Entwicklungsgedanke in der gegenwärtigen Philosophie, Berlijn 1900
   Toontabellen, in: Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft, Heft 3/1901, S. 139-146, Tafeln I-IX
   Zur Einteilung der Wissenschaften, Berlijn 1906
   Erscheinungen und psychische Funktionen, in: Abhandlungen der Königlich Preußissischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Abhandlungen, IV (1906), blz. 1-40 (2e druk 1907)
   Die Wiedergeburt der Philosophie, Berlijn 1907
   Richtungen und Gegensätze in der heutigen Psychologie, in: Internationale Wochenschrift für Wissenschaft, Kunst und Technik. Bijlage van de "Münchner Allgemeinen Zeitung" van 19 oktober 1907, blz. 903-914
   Vom ethischen Skeptizismus, Berlijn 1908
   Das Berliner Phonogrammarchiv, in: Internationale Wochenschrift für Wissenschaft, Kunst und Technik. Bijlage van de "Münchner Allgemeine Zeitung" van 22 februari 1908, blz. 225-246
   Philosophische Reden und Vorträge, Leipzig 1910
   Das psychologische Institut, in: Lenz, M. (Hrsg.), Geschichte der Königlichen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin, 3e band, Halle, 1910, blz. 202-207
   Konsonanz und Konkordanz, in: Vertreter Deutscher Musikwissenschaft (Hrsg.): Festschrift zum 90. Geburtstage Rocchus Freiherrn von Liliencron, Leipzig, 1910, blz. 329-349
   Die Anfänge der Musik, 1911
   Zum Gedächtnis Lotzes, in: Kantstudien, XXII (1917), Heft 1-2, S. 1-26
   Empfindung und Vorstellung, 1918
   Erinnerungen an Franz Brentano, In: Krause, O. (Hrsg.) Franz Brentano. Zur Kenntnis seines Lebens und seiner Lehre, München, 1919, blz. 87-149
   Zingen en spreken, in: Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft, Cahier 9/1924, blz. 38-74
   Phonetik und Ohrenheilkunde, In: Beiträge zur Anatomie. Physiologie, Pathologie und Therapie des Ohres, der Nase und des Halses, 22(1925), blz. 1-8
   Die Sprachlaute: Experimenteel-fonetische onderzoeken, Berlijn 1926
   Gefühl und Gefühlsempfindung, 1928
   William James nach seinen Briefen. Leben - Charakter - Lehre, Berlijn 1928
   C. S. Selbstdarstellung, in: Raymund Schmidt (Hrsg.) : Die Philosophie der Gegenwart in Selbstdarstellungen, band 5, Leipzig 1924
   Schriften zur Psychologie, heruitgave met biografische inleiding van Helga Sprung, Frankfurt/Main 1997
   Erkenntnislehre, Band 1, Leipzig 1939
   Erkenntnislehre, Band 2, Leipzig 1940
  
  Literatuur 
   Sprung, H. : Carl Stumpf – Eine Biografie. Von der Philosophie zur Experimentellen Psychologie. München/Wenen: Profil 2006.
   Bonacchi, S./ Boudewijnse, G.-H. (eds.): Carl Stumpf – From Philosophical Reflection to Interdisciplinary Scientific Investigation. Wenen: Krammer 2011
  
  Weblinks 
    Biografie met links in het Virtual Laboratory van het Max-Planck-Instituut voor Wetenschapsgeschiedenis
    Psychologie und Erkenntnistheorie - archive.org (PDF; 2 MB)
  
  Duits filosoof
  Duits psycholoog
  Duits etnomusicoloog