title: Plantages in Sint Eustatius
text: Plantages in de kolonie Sint Eustatius werden vooral in de zeventiende en achttiende eeuw opgezet door Europese kolonisten. De werkkrachten op de plantages werden uit mensenhandel betrokken en de opbrengsten gingen grotendeels terug naar het moederland. In de tweede helft van de achttiende eeuw werd het belang van de handel voor Sint Eustatius groter dan de plantage-economie.
  
  Geschiedenis 
  De kolonisatie van Sint Eustatius begon in 1635 door Jan Snouck en andere Zeeuwen. In 1682 werd het eiland verkocht aan de West-Indische Compagnie (WIC) dat het in bezit hield tot haar opheffing in 1792. Het patroonschap lag in handen van een groep Zeeuwse kooplieden waaronder Abraham van Peere en Pieter van Rhee. De eerste tabak van Sint Eustatius komt in 1638 in Vlissingen op de markt. Rond 1689 trokken veel plantagehouders weg door de herhaalde verwoestingen en plunderingen bij overnames door andere koloniale machten, vaak naar het nabijgelegen Sint Thomas. De plantages werden verwaarloosd. De Vrede van Utrecht zorgde voor rust en in 1715 waren er weer elf suikerrietplantages in bedrijf. De verwaarloosde plantages in bezit van de West-Indische Compagnie werden rond 1730 van de hand gedaan. In de jaren veertig van de achttiende eeuw trok de handel op Sint Eustatius aan en is het 'Benedendorp' van Sint Eustatius opgebouwd waaronder vele pakhuizen. 
  
  Het aantal plantages nam toe van 35 in de jaren 1730 tot 75 in de jaren 1750. In 1840 waren er nog tien over. In 1752 verhuisden enkele rijke planters naar de Nederlandse kolonie Demerary die tot bloei begon te komen. De eerste plantages waren tabaksplantages die in latere decennia plaatsmaakten voor koffie-, katoen- en suikerrietplantages. De katoenteelt hield stand tot ongeveer 1740. De Grote Orkaan van 1780 vernielde op Sint Eustatius de koffie-aanplantingen en de koffieteelt is daarna verdwenen. Na de aanval van  admiraal Rodney in 1781 en de Franse occupatie daarna, kwam Sint Eustatius in 1784 weer in Nederlandse handen. Veel naar Sint Thomas gevluchte inwoners keerden terug en de landbouw werd weer grootschaals beoefend. Dit was voornamelijk suikerrietcultuur.
  
  Aan begin van de twintigste eeuw heeft toenmalig gezaghebber Gerrit Johan van Grol (1867-1950) nog verschillende pogingen ondernomen om de katoencultuur en honingteelt op het eiland succesvol te maken.
  
  Omvang en ligging 
  
  Sint Eustatius ontwikkelde zich niet tot een volledige plantage-economie zoals bijvoorbeeld in Suriname vanwege de geringe jaarlijkse regenval. Lange perioden van droogte zorgden voor mislukte oogsten. Ontbossing en erosie leidden tot een slechte bodemkwaliteit. 
  
  Veel archiefmateriaal van Sint Eustatius uit de zeventiende en achttiende eeuw is door orkanen en bij gewelddadige overnames door de Fransen en Engelsen verloren gegaan. Van historische kaarten van Sint Eustatius is nog informatie af te leiden over namen van de plantages, de verdeling van het eigendom en de omvang van bezittingen. Deze kaarten worden door historici en archeologen nog steeds gebruikt. 
  
  Archeologische opgravingen dragen ook bij aan de kennis over de oude plantages. Omdat op Sint Eustatius relatief weinig grootschalige economische ontwikkelingsprojecten hebben plaatsgevonden, is het eiland rijk aan archeologische vindplaatsen. Opgravingen hebben plaatsgevonden op voormalige plantages Golden Rock, Godet, Guyeau, Fair Play, Schotsenhoek, Steward en Pleasures en zijn veelal uitgevoerd door de St. Eustatius Center for Archaeological Research (SECAR).
  
  Arbeidskrachten 
  De eerste kolonisten gebruikten ontvoerde inheemse bewoners als slavenarbeiders, ook wel 'rode' slaven genoemd, meestal afkomstig van Dominica. De eerste tot slaaf gemaakte Afrikanen van de Trans-Atlantische slavenhandel werden in de jaren 1640 naar Sint Eustatius gebracht en werkten daarna op de steeds succesvollere tabaksplantages. Rond 1650 hadden ze de inheemse slavenarbeiders volledig vervangen.
  
  Plantage-eigenaren  
  Veel van de elite van Sint Eustatius waren zowel planter als handelaar. De families Heyliger, Doncker, De Windt, Lindesay, Markoe en Cuviljé vormden een hechte oligarchie.  Abraham Heyliger en William Moore behoorden tot de rijkste kolonisten met veel grond en de meeste aantallen slaafgemaakte arbeiders in bezit.
  
  Lijst van plantages 
  
  Onderstaande lijst geeft een overzicht van de plantages die op Sint Eustatius hebben bestaan. De lijst is (nog) niet volledig. 
   Benners
   English Quarter
   Fair Play
   Gilboa
   Godet
   Golden Rock
   Guyeau
   Heyligers Sigt
   Kuilzak
   De Loovers
   Lynch
   Mussenden
   Nooit Gedacht
   Pleasures
   Princess
   Ruym Sigt
   Schotsenhoek (The Farm)
   Steward
   Testemakers
   Witten Hoek
   Zeelandia
   Zorg en Rust
  
  Begraafplaatsen 
  Over de jaren zijn op Sint Eustatius op verschillende plekken begraafplaatsen ontdekt waarbij ook opgravingen van menselijke resten hebben plaatsgevonden. Dit betrof zowel begraafplaatsen uit de tijd van Saladoïde bewoning als Afrikaanse begraafplaatsen behorend bij een voormalige plantage zoals de Godet begraafplaats en de Golden Rock begraafplaats.
  
  Betekenis in de huidige tijd 
  Het huidige landschap van Sint Eustatius wordt nog grotendeels bepaald door de ligging van de oude plantages. Ruïnes van de plantagehuizen zijn overal te vinden. Veel wegen volgen de grenzen van de oude plantages afgezet door slavenmuren en wijken of regio's op het eiland hebben nog vaak dezelfde namen.
  
  Zie ook 
   Begraafplaatsen van Sint Eustatius
   Geschiedenis van Sint Eustatius
   Historische kaarten van Sint Eustatius
  
  Geschiedenis van Sint Eustatius
  Kolonialisme
  Landbouw
  Landbouwlocatie
  Nederlandse slavernij
  Plantage
  plantages
  plantages