HAWK (luchtdoelraket)
De Raytheon MIM-23 HAWK is een luchtafweersysteem van Amerikaanse makelij en werd gebruikt om vanaf de grond snelvliegende luchtdoelen te bestrijden. Het systeem behoort tot de klasse van de zogenaamde SAM-raketten (Surface-to-Air Missile). HAWK is het acroniem voor Homing All The Way Killer. 

Van 1963 tot 1994 heeft men HAWK-eenheden gestationeerd in de NAVO-verdedigingsgordel die zich uitstrekte van Noorwegen, via Denemarken en Duitsland, naar Italië en Turkije. Het HAWK-systeem werd voornamelijk gebruikt tegen luchtdoelen op de lage tot middelgrote hoogte. Het diende als aanvulling op de Nike Hercules luchtdoelraket voor aanvallen van doelen op grote hoogte. Na de uitfasering van de Nike Hercules in 1988, fungeerde het HAWK-systeem naast het Patriot wapensysteem. In 2004 werd het HAWK-systeem in België en Nederland uitgefaseerd.

Zover kan worden nagegaan, hebben Europese HAWK-eenheden nooit een raket tijdens een oorlogstoestand afgevuurd. Traditioneel oefende men het afvuren op het eiland Kreta, waar een NAVO-oefengebied was gevestigd.

HAWK in Nederlandse dienst 

Bij de Nederlandse strijdkrachten maakte het HAWK-wapen deel uit van de Koninklijke Luchtmacht en werd ingedeeld in een zogenoemde Groep Geleide Wapens (afgekort tot GGW). 

In Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen werden drie Geleide Wapen-groepen gestationeerd: 
 3 GGW te Blomberg met 4 squadrons:
 324 Squadron te Laatzen
 326 Squadron te Velmerstot; tussen 1987-1990 op de site van het Belgische 43A-HAWK bataljon te Willebadessen; in 1990 overgeschakeld op Patriot
 327 Squadron te Dörentrup-Schwelentrup; op 1 juli 1975 verplaatst naar Rinteln-Goldbeck; in 1988 vervangen door vijf Patriot-lanceeraffuiten.
 328 Squadron te Schwalenberg

 4 GGW te Hessisch Oldendorf met eveneens vier squadrons . v/a 1965 eerst onderkomen in oud suikerfabriek aan de  "Weser in verband met" te late oplevering Basiskamp.Voor die tijd geopereerd vanuit "Blomberg".v/a 1-10-1963 ( oprichting ).1965 gestationeerd in " Hessisch - Oldendorf "  .(4 GGW is op 1 juli 1975 opgeheven):
 420 Squadron te Barsinghausen, (gedeactiveerd 1 juli 1970, opheffing 1 juli 1975).
 421 Squadron te Bad Münder vanaf 1 december 1972 Barsinghausen, op 1 juli 1975 opgeheven
 422 Sqn te Rinteln-Goldbeck. Op 1 juli 1975 fuseerde 422 Squadron met 327 Squadron samen tot het nieuwe 327 Squadron met als basis eveneens Goldbeck
 423 Squadron te Büddenstedt-Reinsdorf; Op 1 juli 1975 hernoemd tot 503 Squadron en ingedeeld bij 5 GGW

 5 GGW te Stolzenau met 4 squadrons:
 500 Squadron te Borstel (nabij Linsburg)
 501 Squadron te Winzlar
 502 Squadron te Hoysinghausen; in 1988 vervangen door vijf Patriot-lauchers.
 503 Sqn gepland te Steyerberg, maar werd vervangen door site van 423 Squadron te Reinsdorf; in 1988 vervangen door vijf Patriot-lauchers.

Na bezuinigingen op defensie werd 4 GGW in 1975 opgeheven en het materiaal verdeeld over de Nederlandse vliegvelden ten behoeve van vliegveldverdediging naast het Bofors 40L70 luchtdoelgeschut en de Stinger MANPAD. Het geheel werd aangestuurd vanuit het Flycatcher radarsysteem. 

HAWK-batterijen op Nederlands grondgebied:
Vanaf 1994 werden de HAWK raketsystemen in een nieuwe GGW gestationeerd op vliegbasis De Peel:
 GGW De Peel met squadrons uit de in 1994/1995 opgeheven 3 GGW en 5 GGW:
 801 Sqn, voortzetting van 326 Sqn en 500 Sqn
 802 Sqn, voortzetting van 328 Sqn en 502 Sqn
 803 Sqn, voortzetting van 324 Sqn en 503 Sqn
 804 Sqn, voortzetting van 327 Sqn en 501 Sqn

 Verdediging van de militaire luchthavens:De luchtverdedigingseenheden beschikten over een eenheid ter grootte van een Assault Firing Unit (AFU). Deze AFU's beschikten slechts over de uitrusting van een halve batterij (dus niet vergelijkbaar met de volledige Patriot/HAWK combinatie van de geleidewapen groepen). Vanaf 1996 waren er AFU's aanwezig op de volgende vliegvelden:
 119 Sqn te Leeuwarden: AFU met drie lanceeraffuiten
 121 Sqn te Gilze-Rijen: AFU met drie lanceeraffuiten
 221 Sqn te Soesterberg: AFU met drie lanceeraffuiten
 222 Sqn te Twenthe: AFU met drie lanceeraffuiten
 420 Squadron te Volkel: AFU met drie lanceeraffuiten
 421 Squadron te De Peel: AFU met drie lanceeraffuiten
 422 Squadron te  Vliegbasis Eindhoven: AFU met drie lanceeraffuiten nr1 Sqn volgens NAVO

De enige Nederlandse operationele HAWK-inzet was in 1991 in Turkije waar ze tijdens de Golfoorlog het Turkse luchtruim en de stad Dyarbakir tegen luchtaanvallen beschermden, dit in het kader van de NAVO samenwerking met Turkije. 
Het HAWK-systeem werd in Nederland definitief opgegeven in 2004. De acht HAWK PIP III-systemen van GGW De Peel werden in december 2004 aan Roemenië verkocht.

HAWK in Belgische dienst 

In België werden de HAWK-eenheden ingeschakeld in de luchtdoelartillerie als onderdeel van de Landmacht. In de Bondsrepubliek waren tussen 1966 en 1995 twee bataljons actief: 
 43A artilleriebataljon, te Brakel
 BOC-site te Brakel-Rheder
 Alfa te Beverungen-Tietelsen
 Bravo te Bosseborn
 Charlie te Willebadessen; tussen 1986 en 1990 is de site tijdelijk overgenomen door het Nederlandse 326 Squadron
 Delta te Bad Driburg

 62A artilleriebataljon, te Marsberg-Essentho en Korbach
 BOC-site te Essentho (gemeente Marsberg)
 Alfa te Flechtdorf nabij Korbach (site later overgenomen door de Duitse 3. FlaRakGruppe 38)
 Bravo te Freienhagen-Heitzelberg (site later overgenomen door de Duitse 1. FlaRakGruppe 38)
 Charlie te Oesdorf (gemeente Marsberg)
 Delta te Diemelstadt-Rhoden, nabij Marsberg (site later overgenomen door de Duitse 4. FlaRakGruppe 38).

Op Belgisch grondgebied:
 Het opleidingscentrum HAWK, uitgerust met het materieel van twee batterijen, bevond zich te Lombardsijde.
 Verdediging van de luchthavens: zes HAWK-batterijen.

Samenstelling van een HAWK-eenheid 
 

 

De vuurleiding van een HAWK-bataljon gebeurt vanuit het Batallion Operations Centre (BOC) dat verantwoordelijk is voor zijn eigen luchtverdedigingssector. 

Aan het BOC (vuurcoördinatiecentrum, en bij sommige gebruikers uitgerust met een langeafstandsradar) zijn drie of vier circa 10 à 20 km rondom verspreid opgestelde afvuurbatterijen gekoppeld. 

Een batterij bestaat uit de componenten:
 Vuurleiding:
 Een BCC (Battery Control Centre) met een ICC (Information Coordination Centre) of een PCP (Platoon Command Post)

 Opsporingsradars:
 Een PAR (Pulse Acquisition Radar): voor het opsporen van luchtdoelen op lange afstand (tot 125 km).
 Een CWAR (Continous Wave Acquisition Radar): voor het opsporen van luchtdoelen op lage hoogte en voor het bepalen van hun snelheid.

 Doelvolgradars:
 Twee HIPIR (High-Power Illumination Radar): een nauwkeurige hoogvermogen radar die richtinformatie verzorgt aan de vuurleiding.
 Een ROR (Range Only Radar): radar die de verwijdering van een luchtdoel bepaalt en die alleen gebruikt wordt bij storing door vijandelijke tegenmaatregelen (ECM: electronic counter measures).

Elke HIPIR radar stuurt via de Launcher Section Control Box (LSCB) 3 launchers aan, die elk voorzien zijn van drie HAWK-raketten. 

Bij verplaatsingen kan een HAWK batterij worden gesplitst in twee aparte vuureenheden, waarvan de ene dan bestaat uit de BCC en ICC, de PAR en ROR en één HIPIR met 3 launchers. Deze configuratie het 'Battery Minus'. De andere helft, de Assault Fire Unit (AFU), bestaat uit de PCP, de CWAR, de andere HIPIR met eveneens 3 launchers

Een raket (missile) heeft een bereik van maximaal 15 kilometer hoogte en 35 kilometer reikwijdte. Tijdens de vlucht blijft de raket het doel volgen aan de hand van door het doel gereflecteerde signaal van de HIPIR. Als de raket het doel mist, defragmenteert de bommantel bij de explosie, zodat toch nog schade aan het gemiste doel kan worden aangebracht.

Daarnaast zijn bij de eenheid diverse logistieke onderdelen toegevoegd zoals transport, generatoren ter voorziening van de benodigde krachtstroom voor de eenheid en onderhoud om de eenheid in een oorlogssituatie geheel self-supporting te maken. De militairen van een eenheid worden ingezet voor de rondomverdediging, communicatie en logistiek.

Locaties op Google Maps

Nederland 
 Hoofdkwartier 3 GGW in de Klüter-kazerne te Blomberg
 324 Squadron: Aerzen-Laatzen
 326 Squadron: Velmerstot
 327 Squadron: Goldbeck
 328 Squadron: Schwalenberg
 Sites van 4GGW:
 420
 421 Squadron: Bad Münder
 422
 423
 Hoofdkwartier 5 GGW in de kazerne te Stolzenau
 500 Squadron: Borstel
 501 Squadron: Winzlar
 502 Squadron: Hoysinghausen
 503 Squadron: Reinsdorf

België en Duitsland 
 Hoofdkwartier 43A artilleriebataljon in de Wm Maenhoutkazerne te Brakel
 BOC-site 43A: Brakel-Rheder
 Batterij Alfa 43A: Tietelsen-Beverungen
 Batterij Bravo 43A: Bosseborn
 Batterij Charlie 43A: Willebadessen
 Batterij Delta 43A: Bad Driburg
 Hoofdkwartier 62A artilleriebataljon in de Jonet-kazerne te Marsberg-Essentho en de Kapitein Claes-kazerne te Korbach
 BOC-site 62A: Essentho (Marsberg-Essentho)
Batterij Alfa 62A: Flechtdorf (Auf dem Gelben Stücken) nabij Korbach
 Batterij Bravo 62A: Freienhagen-Heitzelberg (Heitzelberg)
 Batterij Charlie 62A: Oesdorf (Marsberg-Essentho)
 Batterij Delta 62A: Diemelstadt-Rhoden (Auf dem Quast) nabij Marsberg-Essentho

Externe links 
 HAWK in de Encyclopedia Astronautica (Engels)
 Gedetailleerde informatie over het HAWK-systeem (Engels)

Luchtdoelraket