Štěpán Rak
Štěpán Rak (°Oekraïne, 8 augustus 1945) is een Tsjechisch klassiek gitarist en componist.

Biografie 
Stepan Rak, geboren in Oekraïne tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog, werd als vondeling door Russische soldaten naar Tsjechië-Slowakije (Praag) gebracht, waar hij bij adoptieouders werd ondergebracht. Zijn talent voor het artistieke werd al gauw opgemerkt en al gauw ging hij grafische- en schilderkunst studeren aan de Academie voor Schone Kunsten te Praag (1960). Hij werd echter meer aangetrokken tot het muzikale en hierdoor startte hij in zijn 18de levensjaar met het spelen van gitaar en contrabas in verschillende Jazz- en Rockbands. Dit zorgde voor een grote vooruitgang en een interesse in Klassieke muziek. Hij studeerde aan het conservatorium te Praag onder Stephan Urban en Zdenek Hula (1963-1970). Hierbij volgde hij ook compositie bij J. Dvoracek aan de Academy of Musical Arts. Hier begon zijn opmerkelijke carrière als concerterend gitarist en componist.

Eens afgestudeerd, verhuisde hij naar Finland, waar hij 5 jaar leefde en lesgaf aan het conservatorium en concerten gaf. Zijn reputatie als brilliant gitarist en vernieuwend componist verspreidde zich vanaf dan wereldwijd.

In 1981 begon Rak met het doceren van klassiek gitaar aan het conservatorium te Praag, waar hij nog steeds lesgeeft. Hiermee was hij de eerste docent aan een universiteit die de studie van de Klassiek Gitaar mocht doceren in de Tsjechische Republiek.

Uitvoerder 
In 2001 gaf Rak in de Rachmaninoff Hall van het Tsjaikovski-Conservatorium te Moskou een concert "20.000 Leagues Beneath The Sea", opgedragen aan de slachtoffers van de "Kursk".

Het jaar hierna trad hij terug op in Moskou, als eerste klassiek gitarist die ooit speelde op het Moscow Autumn Music Festival.

Een ander belangrijk concert in 2002 was op de NATO bijeenkomst te Praag.

Vandaag de dag trekt hij nog steeds de wereld rond om masterclasses of om optredens te geven.

Componist 
Rak heeft zichzelf opgewerkt tot de elite van de gitaarcomponisten. Hij staat bekend voor zijn technische vernieuwingen die hij gebruikt in zijn composities, waaronder zijn 'vijf-vinger'-techniek (het gebruiken van de pink van de rechterhand). Hij componeerde een massa aan werken voor een verscheidenheid aan instrumenten en ensemble, zelfs voor een symfonisch orkest, al is het grootste deel van zijn composities al dan niet rechtstreeks met de gitaar verbonden. Belangrijke stukken uit zijn oeuvre zijn onder meer 'Voces de profundis', 'Hommage to Tarrega', 'Czech Fairytales' en 'Sonata Mongoliana', stuk voor stuk werken die getuigen van een enorme verbeeldingskracht. Vaak hebben ze veel door Rak ontwikkelde gitaartechnieken nodig, met als gevolg dat zijn oeuvre door een kleinere groep concert gitaristen gespeeld wordt dan werk van bijvoorbeeld Leo Brouwer. In Tsjechie is vooral het omvangrijke 'Vivat Comenius' een groot succes. Het is een voorstelling die hij samen met tekstdeclamator Alfred Strejček ten tonele voert. De voorstelling loopt al sinds de jaren tachtig en werd ook in Nederland opgevoerd.

Als componist brak Rak internationaal eigenlijk vooral door als gevolg van het succes van zijn leerling Vladimir Mikulka die in Parijs een bekend gitaarconcours won. Mikulka speelde - op zijn eigen wijze - veel werk van Rak en nam dat ook op.

Zijn werken zijn een blijvend deel van het gitaarrepertoire geworden en worden uitgevoerd door bekende gitaristen als John Williams, Vladimir Mikulka en David Russel.

Composities

Solo Gitaar 
 15 Despcriptive Pieces
An Old Story, Song for Jitka, Lullaby, After the Sunset, Blue Blues, Sweet Song, The Daybreak,
Country Dance, Strange Dance, On the Ocean, Heavy Sky, Storm, The Storm is over, The Sun is
back again
 3 Pieces(Bagatelle, Andante, Toccata)
 Adgio, Allegro, Con Moto
 An Old Story, Country Dance
 Arabian Dance
 Aria And Dance (1981)
 Aria De Bohemia
 Ausgelassenes Tänzlein
 Balalaika(from "My Twenties")
 Ceské Pohády [Czeh Fairy Tales]
 Conte Finlandais
 Cry Of The Guitar (1979)
 Cry of The Thumb
 Danse Populaire Tchèque, Chanson Ancienne
 Darwiniana
 Decem
 Elegy (to Stanley Yates)
 Era Of Rock 'N Roll (from "My Twenties")
 Etuda Pro Kitary (1981)
 Farewell Finland (Fantasia-Sonata on a Finnish folk song)
 Finska Opowiesc (1977)
 First Love
 Five Little Fairy Tales
 Five Studies
 Gora (1974)
 Happy Birthday John (to John Duarte)
 Hiroshima
 Hommage a Tárrega (1982)
 Hora (Etuda) (1978)
 Introductions de Visions
 Jeux sur 6 cordes
 Minutová Solá
 Moonlight
 On The Ocean
 Pet Etud
 Petit Nocturne
 Plác Kytary (1981)
 Remembering Prague
 Renaissance Suite: Pavanne, Saltarello, Song For Debbie, Yorkshire Pavanne, Volta, Temptation of the Renaissance
 Rhapsodie Slave
 Romance
 Rozmary [Humours] (26 instructive pieces)
 Russian Waltz
 Sonata (Hommage à Villa-Lobos)
 Sonata Mongoliana
 Song for David (to David Bridge)
 Song For Madonna
 Spanish Suite
 Suita (1974)
 Suita Etuda (1979-80)
 Swansong for a Dying Guitar
 Tango - Rumba
 Taniec Mauretanski [Danza Mauretana] (1974)
 Terra Australis (A Celebration of the Southern Hemisphere)
 Terra Australis II (Tasman Sea, Koala's Dream, Still Life with Spiders and Snakes, Lost City)
 The Czech Chorale
 The Last Disco (1983)
 The Old Castle
 The Sun (1981)
 Toccata (1970)
 Twhilight (1990)
 Variace Na Téma Jaromíra Klempíre (1969)
 Variations on a Theme By John Duarte
 Variations on a Theme By Nikita Koshking (1982)
 Voces De Profundis (after Psychose by A.Hitchcock) (1984)

Duo 
 3 Movements
 Jiri
 Ronvý S Ronvým (Sonata)

Trio 
 Four Moods
 Tri Na Dve Stránky

Kwartet 
 Aria De Bohême
 Charles Bride Variations
 Four Guitars
 Památce Renesance (Suite)
 Rumba
 The Final Round

Gitaar en ander instrument 
Duo gitaar en strijker:
 Moravia (Sonata) (1981)
 Romance
 Romance

Duo gitaar en blazer:
 Ctyri Kusi [Four Pieces] (hobo/fluit/clarinet, gitaar)
 Giordano Bruno (dwarsfluit, gitaar)
 Pmátce Illiady (dwarsfluit, gitaar) (1978)

Gitaar en orkest:
 Concert in C (1975)
 Concert N. 2 (1987)
 Vodní Znamení (Water Mark)

Mix 3 instrumenten met gitaar:
 Ceské Pohádky (viool, gitaar, marimba)
 Dances Con Brio (Tango, Valse, Rumba, Slowfox, Rak'n'Roll) (dwarsfluit, viola, gitaar)
 Odysseana (dwarsfluit, gitaar, marimba) (1982)

Orkest of ensemble met guitar:
 Vivat Comenius (tekst door John Amos Comenius) (stem, percussie, fluit, 2 gitaren, viool, cello)

Stem en gitaar:
 Remembering Prague (stem, gitaar)
 Tri Malé Melodramy S Kytarou

Discografie 
 Remembering Prague (Chandos, 1988)
 The Guitar of Stepan Rak (Nimbus Records, 1989)
 Dedications (Nimbus Records, 1990)
 Live in Studio (1991)
 The Guitar of the 21st Century (GRAN, 1994)
 With the Guitar Around the World (2000)

Leerlingen 

 Pavel Steidl
 Vladimir Mikulka
 Wilma van Berkel (NL)
 Derk van der Veen (NL)

Bronnen 
 http://www.stepanrak.cz
 http://www.myspace.com/stepanrak
 https://web.archive.org/web/20130530073212/http://www.egta.co.uk/content/rakinterview
 https://web.archive.org/web/20100204212206/http://www.dailyguitar.com/composers/66-stephan_rak-biography.html
 Guide to the guitarist's modern and contemporary repertoire, january 2009. Compiled and edited by Vincenzo Pocci

Tsjechisch muziekpedagoog
Tsjechisch componist
Tsjechisch gitarist