's-Gravenvoeren
's-Gravenvoeren (Frans: Fouron-le-Comte) is een dorp in de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van de faciliteitengemeente Voeren, het was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977.

's-Gravenvoeren is een lintdorp langs het riviertje de Voer in het Voerdal.

Geschiedenis 
Het dorp maakte deel uit van het graafschap Dalhem, dat oorspronkelijk zelfs Voeren heette en vanuit 's-Gravenvoeren bestuurd werd, tot de graaf een burcht bouwde in Dalhem, dat daarna ook wel 's-Gravendal genoemd werd (naar analogie met  's-Gravenvoeren).

Bij de annexatie van de Zuidelijke Nederlanden door de Franse Republiek werd 's-Gravenvoeren in 1795 opgenomen in het toen gevormde departement Ourthe. Na de Franse tijd werd dit de Nederlandse provincie Luik.

Bij de onafhankelijkheid van België inventariseerde geograaf Philippe Vandermaelen in het dorp 170 woningen, een kerk, zes molens, twee brouwerijen, twee distilleerderijen en een school. Er waren 1238 inwoners. Het inventaris omvat verder details over de natuurlijke omgeving, bodems, landbouwproductie en veestapel. Een zesjarige gewasrotatie en relatief goede wegen met steenslag zijn ook beschreven.

In 1962 na het vastleggen van de taalgrens ging 's-Gravenvoeren over naar de provincie Limburg.

Demografische ontwikkeling

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwoneraantal op 31 december

Geboren 
 Pierre de Schiervel (1783-1866), gouverneur
 Winand Heynen (1835-1916), politicus
 Lucien Spronck (1931-1989), voetballer
 Pierre Philippens (1936), Belgisch kampioen duivenmelken
 Huub Broers (1951), politicus
 Jacky Debougnoux (1954), voetballer

Galerij

Geografie 
Het centrale deel van het dorp ligt rond de Pley van waaruit de Kloosterstraat in westwaartse richting gaat, Bovendorp in oostwaartse richting en de Boomstraat in zuidelijke richting. Deze laatste straatnaam verwijst wellicht naar de Nagelboom van 's-Gravenvoeren die vlakbij gelegen is. Aan de zuidwesten van de Pley staat de Sint-Lambertuskerk.

Door het dorp loopt de Voer die in westwaartse richting afwatert en waar verschillende watermolens op hebben gestaan. De Voer wordt op kaarten uit 1930 ook wel de Koebeek genoemd naar de eerste bronbeek in Sint-Pieters-Voeren.

's-Gravenvoeren ligt op ongeveer 88 meter hoogte. Naar het noorden toe stijgt het landschap naar het Plateau van Margraten. Enkele holle wegen voeren in die richting.

Zo'n anderhalve kilometer ten noorden van het dorp ligt op de noordhelling van de Horstergrub het Hoogbos, in het oosten ligt het bosgebied Schoppemerheide. Voorts is er het natuurgebied Altenbroek in het noordoosten van het dorp, bij het gelijknamige kasteel.

In de omgeving van 's-Gravenvoeren vindt men verlaten grind-, krijt-, kiezeloöliet- en silexgroeven. Mergelsteen en silex werden wel als bouwmateriaal voor woningen gebruikt.

Gehuchten 
 Schoppem 
 Ketten
 Mariahof
 Snauwenberg
 Ottegraeven

Mobiliteit

Bus 
Door het dorp rijden drie buslijnen

 Buslijn 39b van De Lijn. Deze komt om het uur. Ze verbindt Tongeren met Voeren.
 Buslijn 139 van TEC tussen Aubel en Wezet (Visé)
 Buslijn 439 van TEC tussen Sint-Martens-Voeren en Moelingen

Sport 
Voetbalclub Royal Avenir Fouron FC (stamnummer 2695)

Bezienswaardigheden

Kastelen 
 Kasteel Altenbroek
 Kasteel van Ottegraeven

Religieuze gebouwen e.d. 
 Onze-Lieve-Vrouwekapel
 Sint-Lambertuskerk
 Steenboskapel
 Kapel Trichterbeeldje
 Ursulinenklooster
 Diverse stenen en gietijzeren wegkruisen, ongelukskruisen e.d.

Watermolens 
 Molen van Altenbroek, voormalige watermolen op de Noor
 Pompmolen, voormalige watermolen op de Voer
 Molen op de Meulenberg, voormalige watermolen op de Voer
 Molen van Lhomme, watermolen op de Voer
 Molen Janssen, watermolen op de Voer
 Meuleken, voormalige watermolen op de Voer

Woningen 
 De Swaen, Kinkenberg 7, 18e-eeuws, herberg en afspanning voor postkoetsen tussen Luik en Aken.
 Het Wit Kruis, Kinkenberg 5, eerste kwart 17e eeuw
 Winandus 5, vakwerkhuis

Boerderijen 
 Langgestrekte vakwerkhoeven: Kinkenberg 9 en Kinkenberg 24, voornamelijk 19e-eeuws.
 Hoeve Giberg, aan Vitschen 7-9, met kern 2e helft 17e eeuw
 Hoeve Blancktyshof, aan Kinkenberg 6, 1770-1780 en 19e eeuw
 Gesloten hoeven: Kinkenberg 6AB, Winandus 6, Tienhof 39

Diversen 
 Nagelboom van 's-Gravenvoeren
 Bezoekerscentrum Voerstreek

Nabijgelegen kernen
Mesch, Moelingen, Sint-Martens-Voeren, Berneau, Weerst (Warsage)

Plaats in Limburg (België)
Voeren