Abdij Ulingsheide
Abdij Ulingheide, officieel Abdijklooster Trappisten Cisterciënzers, is een voormalig kloostercomplex van de trappisten in het Limburgse dorp Tegelen, vlak bij de grens met Duitsland, gewijd aan Onze Lieve Vrouwe Onbevlekt Ontvangen.

Geschiedenis

Trappistenklooster 
In 1884 vestigden zich voor het eerst enkele monniken op de Uelingsheide in Tegelen. Ze kochten een op de heide gelegen boerderij aan, als "overloop" voor de Belgische abdij van Westmalle. Deze breidden ze uit en ze begonnen de omliggende gronden te ontginnen om in hun eigen levensonderhoud te voorzien. Later verbouwden ze de boerderij tot een klooster, dat in 1933 tot abdij werd verheven. Hier woonde en werkte men als zogeheten Contemplatieve Monastieke Gemeenschap, waarbij het gebed centraal stond.
 
In 1898 namen de broeders de miswijnhandel van Westmalle over en gezien de vraag naar andere wijnen breidde men het assortiment verder uit. Daarnaast ontwikkelden de monniken een aantal exclusieve kloosterlikeuren. De wijnen en likeuren werden verkocht onder de bedrijfsnaam Wijnstekerij Uelingsheide. Naast de verkoop aan Nederlandse en Belgische afnemers werd ook in toenemende mate geëxporteerd naar andere Europese landen.

De huidige kerk en het gastenkwartier dateren van 1928, met vernieuwingen die zijn aangebracht in de jaren 1966-1968. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het complex door afgedwaalde bommen getroffen, waardoor drie vleugels van het gebouw werden verwoest. Na de oorlog werden deze in een andere stijl herbouwd.

Na het tweede Vaticaans Concilie sloeg de ontkerkelijking toe en ook kloosters als Abdij Ulingsheide kregen hiermee te maken. De nieuwe aanwas van aspirant-monniken stokte en geleidelijk werd het aantal monniken kleiner. Toenemende vergrijzing van de monnikengemeenschap deed besluiten om in 2007 het grote complex te verlaten. Het was de bedoeling dat de overgebleven monniken zich in een klein bijgebouw van de abdij zouden terugtrekken. Door een ongelukkige val van de laatste abt, Dom Amandus Prick (1917-2016), is het zover niet gekomen. Dom Amandus woonde aanvankelijk in het verzorgingshuis Maria Auxiliatrix (onderdeel van de Professor Dubois-stichting, genoemd naar de Nederlandse medicus Eugène Dubois) op een steenworp afstand van de abdij. Later, toen de gezondheid van de hoogbejaarde oud-abt steeds slechter werd, ging zijn verzorging door in het Tegelse verzorgingshuis st. Julia bij de Oude Munt, tot aan zijn overlijden in september 2016. De laatst overgebleven monniken zijn ingetrokken in de Trappistenabdij van Echt die in 2003 het hoofdklooster van de twee Limburgse trappistenkloosters werd. Het kleine bijgebouw, dat "De kleine Abdij" wordt genoemd, werd door Dom Amandus nog regelmatig bezocht en er worden ook nog gasten ontvangen.

Woongemeenschap Emmaus 
Tegenwoordig is in het complex een woongemeenschap en kringloopwinkel gevestigd van Emmaus Feniks. Ook nu nog kan men zich als bezoeker, net als bij veel andere kloosters en religieuze complexen, enige tijd in het complex terugtrekken voor stilte en bezinning. Daarnaast heeft men de gelegenheid om te wandelen in het nabijgelegen Jammerdal. De bewoners van de Emmausgroep (compagnons genoemd, naar een gebruik dat door de oprichter van de Emmausbeweging; Abbé Pierre, werd ingesteld) worden door bezoekers regelmatig als "nieuwe monniken" bestempeld. Met hun slogan "Samen wonen, Samen werken, Samen delen" en de uitvoering daarvan in het zich dienstbaar stellen aan "Hen die het minder hebben", staan zij niet ver verwijderd van de traditie der trappisten. Dat het hebben van een beschermde status nog geen bescherming biedt, is duidelijk te zien in en om het kloostercomplex. De bewoners en vrijwilligers van Emmaus Feniks pogen om het complex voor verval te behoeden.

Trappistenbrouwerij 
Om in hun eigen levensonderhoud te voorzien verbouwden de paters hun eigen groenten en vanaf 1891 brouwden ze hun eigen bier. In 1898 werd de handel in miswijn van het klooster in Westmalle overgenomen. Het is niet bekend of toen ook de handel in bier begonnen. De jaarlijkse productie bedroeg ongeveer 250 hectoliter.

In de jaren 1920 en 1930 adverteerde de brouwerij voor Oud trappistenbier en voor het lichtere Tafelbier dat verkocht werd in flessen van 30cl. en vaten. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de handel in wijn en kloosterlikeuren de voorkeur. In 1949 liet overste Egidius Christianus van de Laar aan het Centraal Brouwerij Kantoor weten dat de brouwactiviteiten waren gestaakt. Dit kwam doordat de basis ingrediënten voor het bier erg moeilijk te verkrijgen waren.

Museum 
Nu bevindt zich in de crypte nog een museum met de verzameling van Volksdevotionalia van Dom Amandus Prick, dat een mooi overzicht geeft van vakmanschap, tijdsgeest en verbeelding, met betrekking tot afbeeldingen van heiligen uit de katholieke traditie.

Architectuur 
De kloosterkapel dateert van 1926 en werd gebouwd naar een ontwerp van architect Frans Stoks. De bouwstijl behoort tot het traditionalisme met invloeden uit het expressionisme en art deco. Omstreeks 1980 werd het interieur van de kapel aangepast. Aan de apsiszijde werden de open paraboolbogen tussen middenschip en zijbeuken ter hoogte van de kruisbeuk dichtgezet in baksteen en glas. Ook is er bij de constructie gebruikgemaakt van het in de nabijheid aanwezige natuursteen.

De kapel met entreeportaal en sacristie zijn tevens van algemeen belang vanwege de situering in het buitengebied van Tegelen in de nabijheid van de grens met Duitsland, omdat het typologisch zeer zeldzaam is en omdat het complex bouwkundig in redelijke staat is.
In 1940 plaatste Adema-Schreurs in deze abdij een door de Fransman Cavaille Coll gebouwd tweemanuaals orgel; het werd in 1982 door de Duitser Strohmer gerestaureerd en deels van nieuwe orgelpijpen voorzien.

Hoewel een deel van het kloostercomplex als rijksmonument een beschermde status heeft volgens de criteria van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, vreesden omwonenden dat de in 2012 geopende A74 de betrekkelijke rust zou verstoren.

Zie ook 
 Sint-Theresiakapel, een ten westen van de abdij gelegen kapel

Literatuur 
  (2004),Ülingsheide: Cultuurhistorische inventarisatie Trappistenabdij Ülingshedie Tegelen gemeente Venlo, Roermond 2004
  (1934), Monnikenleven in woord en beeld. Gedenkboek van het gouden jubilé van de Cisterciënser Abdij Tegelen 1884-1934, Tegelen 1934
  (2012), Dom Amandus Prick, een sprekende trappist, , Valkhof Pers

Externe links 
 Nederlandse Encyclopedie - encyclo.nl
 Dekenaat Venlo-Tegelen
 Emmaus-Feniks

Rijksmonument in Venlo
Ulingsheide
Museum in Venlo
Liefdadigheid