Zigeunermonument Hel en vuur
Het Zigeunermonument Hel en vuur op het Amsterdamse Museumplein is een bronzen beeld
van een man, vrouw en twee kinderen die vluchten voor een oplaaiend vuur. Het beeld staat op een gemetselde sokkel en is 3,50 m hoog. De maker is beeldhouwster Heleen Levano (Utrecht, 1941).

De tekst op de sokkel is ontleend aan een dodengebed van zigeuners:
Putrav lesko drom angle leste te na inkrav les mai but palpale mura brigasa (Stel hun weg in het nieuwe leven voor hen open en verlos hen van de banden van het verdriet).

Op de andere zijde van de sokkel staat de volgende tekst:
Zigeunermonument ter nagedachtenis aan de miljoenen omgekomen zigeuners in de Tweede Wereldoorlog.
Aangeboden aan de stad Amsterdam door de Stichting ROM - 1 augustus 1978.

Het beeld is een geschenk van Heleen Levano aan de Stichting ROM (vroegere belangenorganisatie voor zigeuners). Deze heeft het vervolgens aan de gemeente Amsterdam geschonken. Het monument is op 25 november 1978 onthuld door zigeunerkoning Koko Petalo. Het was het eerste monument ter wereld voor zigeuners.

Heleen Levano zegt over het ontwerp:

Sinti en Roma houden jaarlijks op 1 augustus een herdenkingsbijeenkomst bij het monument. In de nacht van 31 juli op 1 augustus 1944 zijn 5000 Roma en Sinti (mannen, vrouwen en kinderen) in Auschwitz vergast.

Zie ook
 Zigeunervervolging
 Zigeunermonument
 Lijst van oorlogsmonumenten in Amsterdam

Porajmosmonument
Tweede Wereldoorlog-monument in Amsterdam
Museumplein (Amsterdam)
Beeld in Amsterdam-Zuid