Getijden- en gebedenboek voor Marie van Elderen
Het Getijden- en gebedenboek voor Marie van Elderen is een getijden- en gebedenboek uit 1511, opgedragen aan Marie van Elderen (geboren ca. 1472-74).

Historische achtergrond 
Marie van Elderen trouwde in 1506 met Aryons van Essenroe (Arien of Adriaan van Nesselrode), heer van Schoonvorst bij Aken. Ze hertrouwde in 1520 met jonker Daniel van Werst (†1537) en in 1539 met Steven de Geloes. In 1511 werd voor haar een klein getijdenboek geschreven. Het handschrift is hoogstwaarschijnlijk vervaardigd in de regio van het grensgebied tussen de Nederlanden en Duitsland. Vermoedelijk is het geschreven in Keulen.

Het handschrift 
De kalender in het begin van het handschrift is voor gebruik aangeduid met de gerubriceerde heiligen, namelijk: Drie Koningen (23 juli), Anna (26 juli), Pantaleon (28 juli), Gereon (10 oktober), de 11.000 maagden (21 oktober), Severinus (23 oktober) en Cunibertus (12 november). Bovendien is Karel de Grote (27 juli) ook opgenomen in de kalender. De scribent voegde een colofon toe:

“Geschriffen zcer eren goitsz nae / der jufferlicher draich marien xvc inde / elff ioer des xxvi daichs Meyss / in behoeff ioffer Marien van elderen / zcer hilger ee. ewige gesellynne dess / vroemen ritter meissichen mans / ioncher aryons van essenroe in der / zcijt here des lans van schoenfoerst / danne got der here alwege geloift mois sijn.”

Het handschrift bestaat uit vele delen, de meeste geschreven in het jaar 1511. De Mariagetijden en het daaropvolgende Mariagebed zijn beide eveneens in datzelfde jaar te dateren. Regelmatig wordt met het oog op de vrouwelijke bestemmeling de vrouwelijke vorm gebruikt in de teksten, zoals “sunderesse” op folia 98v, 104r en 133r. Het boek werd waarschijnlijk ingebonden in Maastricht. De band bevat een blindstempeling met onder andere lelies en adelaars. Mogelijk bracht Maria van Elderen het insigne van de heilige Anna aan. Zij had namelijk met haar eerste man een dochter, Anna (ca. 1510-1559), die eventueel ook het insigne van haar patroon in het boek aangebracht kan hebben, nadat zij het boek van haar moeder had overgenomen.

Een latere eigenaar maakte een slecht leesbare notitie in de ondermarge van folium 107v, samen met het jaartal 1553. Volgens de Bibliotheca Neerlandica Manuscripta en Reynaert (1996) luidt de vrij moeilijk leesbare tekst: "Anno 1542/ […] Bluchst[…] [?]”. Mogelijk luidt de tekst “Anna 1559 […]” en gaat het om een sterftenotitie over Anna van Essenroe die in 1559 overleed. In 1855 werd het handschrift – na te zijn gevonden op de zolder van de consistoriekamer van de Hervormde Kerk te Heusden – aangeboden op een veiling van M. Nijhoff in Den Haag. Daar werd het gekocht door Willem Moll. In 1864 was het boek in bezit van F. Heussner, daarna in bezit van de Universiteitsbibliotheek Gent.

Inhoud 
 1r-10v: Kalender (eerste folium met de maand januari ontbreekt)
 11r-51v: Mariagetijden, gedateerd 1511
 52r-60v: Gebed tot Maria, gedateerd 1511
 61r-82v: Boetpsalmen en litanie
 82v-85r: Gebed tot God
 85r-92v: Gebed voor een ziel
 92v: Collecte voor vader en moeder
 92v-94v: Gebed van paus Innocentius III (1198-1216) met een aflaat voor de overleden zielen
 94v-97v: Ochtendgebed
 97v-98v: Gebed tot het H. Kruis
 98v: Gebed tot Maria (einde ontbreekt)
 Ontbrekend folium
 99r: Einde van een gebed
 99r-99v: Rubriek met de verdiensten van het dagelijks bijwonen van de mis (einde ontbreekt)
 Ontbrekend folium
 100r: Einde van een gebed
 100r-103v: Gebed tot de vijf wonden van Christus
 103v-106r: Zeven woorden van Christus aan het kruis van Beda Venerabilis
 106r-107v: Gebed tot de Arma Christi
 107v-109r: Acht verzen van Bernardus
 109r-110v: Gebed tot Anna
 110v-117r: Rozenkransgebed tot Anna
 117r-118r: Gebed tot Barbara
 118r-119v: Gebed tot Christus
 119v-120v: Gebed tot Sebastiaan
 120v-126r: Zeven Pater Nosters
 126r-127v: Gebed tot een beeltenis van Maria
 127v-130v: Communiegebeden (einde ontbreekt)
 Ontbrekend folium
 131r-133v: Vervolg van de communiegebeden
 133v-134v: Gebed tot God
 134v-135v: Hymne voor de avond alvorens te gaan slapen
 135v-136v: Geestelijk lied van Jan Brugman (1400-1473)
 136v: Colofon

Getijdenboek
16e-eeuws boek
Middelnederlands manuscript
Manuscript in de Universiteitsbibliotheek Gent