title: Jan Morks (dirigent-componist)
text: Johannes (Jan) Morks (Dordrecht, 6 oktober 1865 - Middelburg, 7 februari 1926) was een Nederlands componist, muziekpedagoog, dirigent, organist, beiaardier en klarinettist. Hij kreeg vooral bekendheid als dirigent en componist van de melodie van het Zeeuws volkslied op een tekst van Daniël Adrianus Poldermans.
  
  Levensloop 
  Hij was zoon van goudsmid Jacob Morks (Johanniszoon) wen Maria Catharina Groenenberg. 
  Morks was al op negenjarige leeftijd (15 januari 1875) lid van het stedelijk schutterskorps in zijn geboorteplaats Dordrecht. Hij studeerde aan de muziekschool van Toonkunst in Rotterdam bij Theodoor Verhey (harmonieleer en contrapunt), Jan van 't Kruys (orgel), Ferdinand Blumentritt (instrumentatie), Johann Heinrich Völlmar (klarinet), Antoon Bouman (piano) . In 1889 werd hij muziekleraar en organist in Dordrecht.
  
  In 1891 werd Morks dirigent van het schutterskorps van Middelburg. Dit schutterskorps was in 1815 opgericht en genoot een grote populariteit onder de bevolking. Door de bezielende leiding van Jan Morks beleefde het muziekkorps een glorietijd. Zelfs toen in 1907 de dienstdoende schutterij werd opgeheven, zorgden de Middelburgers ervoor dat het muziekkorps kon blijven voortbestaan door de oprichting van de vereniging "Het Middelburgsch Muziekkorps". Jan Morks bleef directeur van het korps.
  
  Met het Middelburgs Muziekkorps verwierf Morks faam in binnen- en buitenland. Het korps verzorgde 's zomers drukbezochte concerten op het Abdijplein, het Schuttershof, het Noordbolwerk en in de muziektent op het Molenwater. Ook officiële gelegenheden werden door het korps opgeluisterd. Daarnaast was Morks stadsbeiaardier. Hij zorgde dat twee keer per jaar de melodieën van het carillon werden vernieuwd en bespeelde elke donderdag een uur lang de klokken van de Abdijtoren. In 1892 trouwde hij in Dordrecht met Maria Hendrika Joosten.
  
  Muziek 
  Morks was tevens componist; hij schreef talloze werken, vooral voor harmonieorkest met rond de 80 werken, waaronder 34 marsen. Tevens componeerde hij stukken voor kinderen, vooral ten behoeve van massale optredens met kinderen bij speciale gelegenheden. Bekend werden zijn Kleppermars (Marcia Castagnole) en de Zeeuwse Reien, een muziekuitvoering met dans, die in binnen- en buitenland werden opgevoerd. Van plaatselijk belang is dat hij de melodie schreef voor het Zeeuws volkslied. In 1907 werd Morks onderscheiden tot Ridder in der Orde van Oranje-Nassau.
  
  In 1925 was Morks wegens een verslechterd gezichtsvermogen gedwongen ontslag te nemen. Hij overleed op 61-jarige leeftijd op 7 februari 1926. Na zijn overlijden zorgde een comité voor de oprichting van een borstbeeld, vervaardigd door beeldhouwer August Falise, dat op dinsdag 20 augustus 1929 op zijn geliefde Molenwater werd onthuld.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest 
   1904 Romance, voor cello en orkest (of orgel, of harmonium), op. 160
   1914 Ballade (conte d'un vétéran), voor orkest, op. 227
   1922 Réveil du printemps, voor 2 fluiten, hobo, 2 klarinetten, 2 fagotten, trompet, 2 hoorns, trombone, klokkenspel, 2 slagwerkers, 14 strijkers
   Gavotte - impromptu
   Scène des marionettes 
   Humoresque
   1e suite des miniatures, voor orkest
   Canzonetta
   Scherzo
   Alla mazurka 
   Andante
   Barcarolle 
   Humoreske
   Marcia seria
   2e suite des miniatures - Deuxième suite des miniatures, voor orkest
   Introduction et mazurka
   Petite marche
   Serenade
   Valse caprice
   Danse espagnole
   Tarentella
   4ème suite des miniatures, voor orkest, op. 263
   Praeludium
   Berceuse
   Ballade
   Menuettes
   Valse-intermezzo
   Alla mazurka
   Concert-ouverture over het koraal "Sollt' ich meinem Gott nicht singen", voor groot orkest en orgel, op. 104
   Fête des marionettes, voor orkest
   Omnia vincit labor! (Arbeid overwint alles), marcia, op. 276
   Rondino, voor orkest, op. 229 nr. 3
   Suite, voor orkest, op. 169
   Suite, voor orkest, op. 185
  
  Werken voor harmonie- of fanfareorkest 
   1882 Koningin Emma - marsch militaire nr. 1, voor harmonieorkest, op. 1
   1883 Wilhelmina Polka, voor harmonieorkest, op. 2
   1883 Herinnering aan 5 april 1883, mars, op. 3
   1884 Constance-polka, voor fanfareorkest, op. 5
   1884 Souvenir 9 mai 1884, marsch
   1890 Aan mijn vrienden - marche militaire nr. 6
   1890 Feestmarsch, uitgevoerd 21 oktober 1890 bij de feestelijke opening van het nieuwe concert-gebouw Kunstmin, Dordrecht, op. 20
   1890 Prinses Wilhelmina - marsch militaire nr. 9, voor harmonieorkest, op. 23 
   1890 Gavotte, voor harmonieorkest, op. 29
   1890 Salut militaire (10e militaire marsch), mars, op. 31 - Opgedragen aan H.A. Bremekamp
   1891 Grande fantaisie originale pour musique militaire, op. 33
   1891 Militaire marsch nr. 11, op. 34
   1891 Vrijheid, voor harmonieorkest, op. 35
   1891 Henriëtte et Jeanne, grande valse de concert, op. 36
   1891 Militaire marsch nr. 12, op. 37
   1892 Groote fantaisie over beroemde thema's uit composities van Gioacchino Rossini, Franz Liszt, Robert Schumann, Felix Mendelssohn Bartholdy, Ludwig van Beethoven, Johannes Verhulst, Franz von Suppé, Johannes Brahms, op. 48
   1893 Medioburgum - 13e militaire marsch, op. 51
   1893 14e Militaire marsch, op. 54
   1894 Militaire marsch nr. 15, op. 57
   1895 Militaire marsch nr. 16, op. 64
   1895 Militaire marsch nr. 17, op. 73
   1898 Festival-marsch, op. 98 - gecomponeerd voor het op 1 september 1898 te houden festival te Middelburg
   1899 La romanesca - fin du XV siècle, voor harmonieorkest
   1901 Ouvertüre über den Choral "Sollte ich meinem Gott nicht singen", voor harmonieorkest, op. 104
   1902 Scaldis-marsch nr. 27, op. 152
   1904 Marcia Sinfonico, op. 161 - Opgedragen aan de Vereeniging "Uit het volk, voor het volk" te Middelburg
   1905 Marcia Castagnole "Kleppermars", op. 170
   1905 Pro patria - feestmarsch (30e militaire marsch), op. 176
   1907 Marche des petits tamboers (trommelmarsch), op. 187 - Opgedragen aan W.A. Graaf van Lynden
   1909 Viva Zeelandia!, feestmarsch, op. 198 - Aan de Vereeniging tot bevordering van het Vreemdelingenverkeer in Walcheren te Middelburg 
   1910 Trompetinen-marsch, op. 202 
   1912 Nos jungit pharmacia, feest-marsch, op. 215
   1912 Zeeuwse Reien, danssuite (is identiek met Feest-reien, op. 223)
   Bogenrei (Vosgenrei) op. 220
   Springrei, op. 221
   Provinciale rei (Zeeuwsche boerendans), op. 222
   Vlaggenrei, op. 223
   1912 In dulci jubilo - marche militaire nr. 35 - "Feestmarsch 1813-1913", op. 225
   1913 Conte d'un vétéran - ballade, voor harmonieorkest, op. 227
   1914 Aan "Vak en Kunst", feestmarsch
   1914 Romance, voor tuba solo en harmonieorkest 
   1915 Holland-België marsch, voor harmonie- of fanfareorkest, op. 230 - Aan de 'Club des Alliées', Middelburg
   1915 Scènes enfantines - petite suite, voor harmonieorkest, op. 235
   Marche des écoliers 
   Moment sérieux 
   Menuet 
   Valse lente
   Gavottina
   Dans le théâtre des marionettes
   1917 Hou en trouw, marsch en marschlied voor harmonieorkest, op. 242
   1924 Wijsheid, kracht, schoonheid, voor eufonium solo en harmonieorkest 
   1924 De Zeeuwen aan Oranje, voor gemengd koor en harmonie- of fanfareorkest - tekst: Daniël Adrianus Poldermans (1877-1939)
   1e Suite des Miniatures
   Concert-Polka (Polka de concert), voor 2 kornetten en harmonieorkest, op. 8  
   De Middelburgsche padvinders "De padvinders komen!" (Les éclaireurs arrivent!) marsch, op. 256
   De schoone vlag - Vlaamsche jubel-marsch, voor (samenzang en) harmonieorkest, op. 240 - tekst: Johan De Maegt
   Dordrechtsche schutterij marsch - Militaire marsch nr. 8, voor fanfareorkest, op. 17
   Gebed van Paul Kruger, op. 140
   Generaal Snijders - militaire marsch nr. 36, op. 231
   Marche militaire no. 5, voor fanfareorkest, op. 9
   Marsch op motieven uit "Les dragons de Villars", opera van Louis-Aimé Maillart, op. 148
   Marsch "Rozenhof" - Marsch militaire nr. 7, op. 14
   Marzurka in a mineur, op. 24
   Morceaux fantastique, voor harmonieorkest, op. 179
   Gavotte-Impromptu
   Ballade 
   Mazurka
   Rica wals, voor fanfareorkest
   Triomfmarsch en vredeshymne - Victoire : marche trimphale et chant de paix, voor harmonieorkest, op. 257 (Koraal op de wijze van Gezang 177)
   Valse caprice
   Vrede-rust-marsch, voor fanfareorkest, op. 187
  
  Vocale muziek
  
  Cantates 
   Welkom, cantatine (kleine cantate) voor kinderkoor en harmonieorkest, op. 189 - tekst: W.H. Hasselbach
  
  Werken voor koor 
   1904 Leven is strijden, voor mannenkoor uit op. 8 - tekst: J. Helder
   De Zeeuwen en Oranje, voor gemengd koor - tekst: Daniël Adrianus Poldermans
   Gebed van Paul Kruger, voor gemengd koor
   Juliana Cantantine, voor kinderkoor
   Lenteleven, voor gemengd koor a capella, op. 166 - ook in een versie voor zangstem en orgel (of piano) - tekst: Dr. Lutzen Harmens Wagenaar (1855-1910)
   Mijn taal, voor kinderkoor (of 2 zangstemmen) - tekst: Gijsbertus Wilhelmus Lovendaal
   Naar de duinen, voor kinderkoor (of 2 zangstemmen) - tekst: Jacoba Frederika Daniëlla Mossel (1859-1935) 
   Ontwaakt, voor vierstemmig mannenkoor, op. 128 - tekst: J. D. Wetsels
   Vacantie, voor kinderkoor (of 2 zangstemmen) - tekst: Gijsbertus Wilhelmus Lovendaal
   Vrijheid, voor mannenkoor
   Zeeuwsch volkslied, voor mannenkoor - tekst: Daniël Adrianus Poldermans - Opgedragen aan H.J. Dijckmeester, commissaris der Koningin in Zeeland
  
  Liederen 
   1890 Wiegelied, voor zangstem en piano, op. 32 - tekst: Willem Steiner 
   1890 Op het kerkhof, voor eene zangstem met orgel (of harmonium of pianobegeleiding), op. 136 - tekst: Allard Pierson
   1891 Vrijheid, lied voor zangstem met pianobegeleiding, op. 35 - tekst: Willem Steiner
   1895 Meizang, voor zangstem en piano - tekst: W.H. Hasselbach
   1900 Mooi Zeeland, zes Zeeuwsche liederen in volkstoon voor zangstem(men) en piano - tekst: Daniël Adrianus Poldermans
   Het Arnemuidsche voetpad
   Één Zeeland
   De kleine Westkappelaars
   Mooi Zeeland
   De 'Lange Jan'
   Des meermans wraak
   1915 Feest-reien, voor zangstem en piano, op. 223 (Opgedragen aan W.J. Gravin van Lynden geb. de Bruijn) - tekst: C.J. Mazure
   1920 Zeeuwsch volkslied, voor zangstem(men) en piano, orgel of harmonium - tekst: Daniël Adrianus Poldermans
   1922 Recht door zee, voor zangstem en piano - tekst: Jan Pieter Heije
   1922 Vacantie, voor zangstem en piano - tekst: Gijsbertus Wilhelmus Lovendaal
   1923 Koolzaad, voor twee zangstemmen en piano, op. 286 - tekst: René de Clercq
   Aan de loge "L'inséparable" Bergen-op-Zoom, voor bas (of bariton) en piano, op. 255 - tekst: J.C. van der Horst
   Der waarheid bloem ging open, voor bariton en orgel
   Doe wel, voor zangstem met orgel-, harmonium- of klavierbegeleiding - tekst: Willem Steiner
   Drie ernstige liederen, voor zangstem en orgel (of harmonium, of piano) - tekst: Allard Pierson
   s' Levensdoel, op. 156 
   Sluit vaak ineen de handen, op. 134
   Op het kerkhof = Auf dem Kirchhof, op. 136
   Een Vlaamsch liedeken van vazen, voor zangstem en piano, op. 246 - tekst: Johan De Maegt
   Excelsior, voor bas en piano, op. 178
   Frühlingslied, voor zangstem en piano - tekst: Manita
   Gebed van Paul Krüger, voor zangstem en orgel, op. 140 - tekst: J. D. Wetsels  - Opgedragen aan Hidde Nijland t.b.v. de Zuid-Afrikaanse Boeren
   Gegroet gij lieflijk stralend licht, voor bas (of bariton) en orgel, op. 186
   Goe morgen, voor zangstem en piano - tekst: J.P. Heije 
   Gondellied, voor bariton en piano, op. 38 - tekst: J. D. Wetsels
   Hou en trouw, marsch en marschlied voor zangstem en piano - tekst: Johan De Maegt - Opgedragen aan koning Albert I van België
   In de mei, voor twee zangstemmen en piano - tekst: Jan Lighthart
   Licht, voor zangstem en orgel - tekst: J. D. Wetsels
   O, wie liebe ich dich, voor zangstem en piano, op. 96 - tekst: Benno Kähler
   Op schaatsen, voor zangstem en piano, op. 52 - tekst: Willem Steiner 
   Soldatenliebe, voor zangstem en piano, op. 95 - tekst: Ludwig Diehl - Opgedragen aan Amanda Stokvis-Eberle
   Twee liederen, maçonnieke liederen voor zangstem (alt of bariton) met orgel- of pianobegeleiding
   Ken U zelf, op. 83 
   Wijsheid, kracht, schoonheid, op. 84
   Twee Vlaamsche liederen, voor zangstem en piano - tekst: Johan De Maegt
   Het klokje van Douw-Douw!
   Een Vlaamsch liedeken van varen
   Vijf liederen, voor zangstem en orgel
   Vijf Maçonnieke liederen, voor zangstem (alt of bariton) en viool (ad libitum) met orgel- of pianobegeleiding - tekst: L. Baart, J. D. Wetsels
   Licht
   Niet bevreesd
   Plichtsbetrachting
   Goeden nacht
   Arbeid
  
  Kamermuziek 
   1910 Trompetinen-marsch, voor trompet en piano, op. 202
   Arbeid, voor viool en piano, op. 102
   La ronde de nuit - intermezzo uit de 2e suite, voor 4 klarinetten, 2 fagotten, 2 trompetten, trombone, 5 tuba's
  
  Werken voor orgel 
   Praeludium in G majeur
  
  Werken voor piano 
   1885 Militaire march nr.3; Wilhelmina-polka; Militaire marsch nr.4 
   1890 Valse caprice, op. 16
   1900 Feestmarsch, op. 20
   1902 Scaldis marsch  1888-1903, op. 152
   1912 In dulci jubilo "feestmarsch 1813-1913", op. 225
   1915 Holland-België, marsch
   3 gemakkelijke toonstukken, op. 229
   Valse-intermezzo 
   Menuetto 
   Rondino
   12 gemakkelijke stukken, op. 135
   Barcarolle, op. 38
   Dix miniatures, voor piano, op. 80
   Humoreske
   Mazurka 
   Marcia 
   Serenata 
   Valse 
   Tarantella
   Gavotte
   Bolero
   Canzonetta
   Danse des matelots
   Mazurka in a mineur, op. 24
   Omnia vincit labor (arbeid overwint alles), marcia, op. 276
   Schermdans, voor piano
  
   Werken voor harmonium 
   Harmonium album Preludium
   Andante cantabile
   Ballade
   Marcia seria
  
   Werken voor beiaard 
   1897-1923 Muziek Abdijtoren, bevat bewerkingen van klassieke en minder klassieke werken, voor het hele en halve uur en voor de kwartieren
  
   Pedagogische werken 
   ca. 1910 Dagelijksche oefeningen, voor klarinet
  
   Bibliografie 
   Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, ISBN 3-923058-07-1
   Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music : composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7
   Jacques Philip Malan: South African music encyclopedia, Cape Town: Oxford University Press, 1979.
   Frederick Ziervogel van der Merwe: Suid-Afrikaanse musiekbibliografie : 1787-1952, Tafelberg-uitgewers vir die Instituut vir Taal, Lettere en Kunst, Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, 1974. 297 p., ISBN 978-0-624-00355-7
   Paul Frank, Wilhelm Altmann: Kurzgefasstes Tonkünstler Lexikon : für Musiker und Freunde der Musik, Regensburg: Gustave Bosse, 1936, 730 p.
   Frank Percival Price: The carillon, London: Oxford University Press, 1933.
  J.H. Letzer: Muzikaal Nederland 1850-1910. Bio-bibliographisch woordenboek van Nederlandsche toonkunstenaars en toonkunstenaressen - Alsmede van schrijvers en schrijfsters op muziek-literarisch gebied, 2. uitgaaf met aanvullingen en verbeteringen. Utrecht: J. L. Beijers, 1913, pagina 122Geïllustreerd muzieklexicon'', onder redactie van Mr. G. Keller en Philip Kruseman, medewerking van Sem Dresden, Wouter Hutschenruijter (1859-1943), Willem Landré, Alexander Voormolen en Henri Zagwijn; uitgegeven in 1932/1949 bij J. Philips Kruseman, Den Haag; pagina 473
  
  Externe link 
   Middelburgs Muziekkorps
  
  Nederlands componist
  Nederlands dirigent
  Nederlands klarinettist
  Nederlands muziekpedagoog
  Nederlands organist
  20e-eeuws componist