title: Maarten 't Hart
text: Maarten 't Hart (Maassluis, 25 november 1944) is een Nederlandse gedragsbioloog en schrijver.
  
  Leven en werk 
  't Hart werd geboren als oudste zoon van een gereformeerde grafmaker. Hij bezocht het Groen van Prinstererlyceum in Vlaardingen en studeerde biologie aan de Rijksuniversiteit Leiden, waar hij in 1978 promoveerde op het proefschrift A study of a short term behaviour cycle: Creeping through in the three-spined stickleback. Hij werkte daarna als etholoog. Tot zijn populair-wetenschappelijke publicaties behoren Ratten (1973) en De stekelbaars (1978).
  
  In zijn studententijd brak 't Hart met het christelijke geloof. Hij heeft in zijn werk het geloof herhaaldelijk sterk polemisch behandeld en zet zich met name af tegen het monotheïsme. Vooral zijn twee bundelingen 'alternatieve Bijbelstudies' Wie God verlaat heeft niets te vrezen en De bril van God zijn hier voorbeelden van. Ook in zijn romans en verhalen is vaak een zowel nostalgische als afwijzende houding te bemerken met betrekking tot zijn gereformeerde jeugd. Tegenover de Rooms-Katholieke Kerk neemt hij een onverzoenlijk standpunt in.
  
  Als schrijver debuteerde hij in 1971 onder het pseudoniem Martin Hart met Stenen voor een ransuil, bij De Arbeiderspers, de uitgeverij die hij trouw bleef. Zijn doorbraak kwam in 1978 met Een vlucht regenwulpen, een roman die vaak werd herdrukt. Veel van 't Harts werken bevatten autobiografische elementen en verwijzen naar zijn jeugd in christelijk Maassluis (in het bijzonder de gereformeerde zuil), zijn ervaringen als bioloog en zijn voorliefde voor klassieke muziek, literatuur en zijn onafhankelijke geest.
  
  't Hart heeft zich regelmatig bediend van polemiek, onder meer tegen de feministische beweging (bijvoorbeeld in De vrouw bestaat niet) en literatuurrecensenten (zoals in De som van misverstanden). Hij kan hierin buitengewoon fel betogen. Hij verkent graag de grenzen tussen literaire overdrijving en persoonlijke aanval. Een van de doelwitten van zijn publieke aanvallen was jarenlang de man die hem ooit had laten zakken voor zijn rijexamen.
  
  Zijn boek De vrouw bestaat niet leverde 't Hart aanvallen uit feministische kringen op. De politica Els Borst las het boek juist met instemming. Zij liet hem dit weten in een brief van 24 augustus 1982. Zij was het "hartgrondig eens" met de argumenten uit hoofdstuk 14, 'Het paradijs en de hel', waarin 't Hart schreef vrouwen te benijden, omdat voor hen geen anderhalf jaar militaire dienstplicht gold en omdat zij meer vrijheid dan mannen hadden waar het werken betrof. Hij had in zijn jeugd vaak gezien dat werken niet bevrijdend, maar afmattend en geestdodend was. Borst schreef hem: "ook mijn moeder had een aantrekkelijker leven dan mijn vader".
  
  In 1991 baarde 't Hart veel opzien door op het Boekenbal uit de kast te komen als travestiet. In de jaren 1990 trad hij af en toe publiekelijk in vrouwenkleding op als "Maartje", maar omstreeks 2000 is hij daarmee gestopt. Over zijn voorkeur voor vrouwenkleding schreef Mensje van Keulen het boek Geheime dame (1992).
  
  In 2004 stelde hij zich beschikbaar als lijstduwer van de Partij voor de Dieren voor de Europese verkiezingen, maar toen de Kiesraad eiste dat personen op de kieslijst over een geldig paspoort beschikken, zei 't Hart dat hij om principiële redenen weigerde dat aan te vragen. Ook bij de Tweede Kamerverkiezingen 2006 was hij lijstduwer van de Partij voor de Dieren, maar nam daarvan al snel openlijk afstand omdat de fractievoorzitter Marianne Thieme en het Eerste Kamerlid Niko Koffeman belijdend lidmaat waren van de zevendedagsadventisten. Kort daarop slikte hij zijn kritiek op Thieme echter in.
  
  Maarten 't Hart en muziek 
  
  Maarten 't Hart is een zeer hartstochtelijk liefhebber en kenner van klassieke muziek. Hij heeft er vele essays over geschreven en schreef jarenlang cd-recensies in het muziektijdschrift Luister. Zijn grootste bewondering geldt componisten als Bach, Mozart, Schubert en Bruckner en hij heeft vaak getuigd van zijn liefde voor de muziek van Prokofjev, Carl Nielsen en Richard Strauss. Ook heeft hij meermalen een lans gebroken voor Max Reger, Franz Schmidt en Nikolaj Medtner. Daarentegen heeft hij weinig op met Mahler en Sjostakovitsj, die hij "te depressief" vindt. Ook Stravinsky heeft niet zijn voorkeur. Jazz, blues, reggae, countrymuziek, popmuziek en musical, beschouwt hij als "gedegenereerde rommel". In het hoofdstuk De Daverdreun van zijn boek Mozart en de Anderen somt hij een aantal bezwaren op die hij tegen popmuziek heeft.
  
  Onderscheidingen en literaire prijzen 
   Voor Het vrome volk kreeg Maarten 't Hart in 1975 de Multatuliprijs.
   Het woeden der gehele wereld werd in 1994 bekroond met de Gouden Strop.
   In 2003 werd 't Hart benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
   Hij is ereburger van Maassluis.
   Op 29 november 2014 kreeg hij een Diamanten Boek, omdat er vanaf de eerste druk meer dan een miljoen exemplaren van zijn roman Een vlucht regenwulpen waren verkocht. De onderscheiding werd uitgereikt door het CPNB op het slotfeest van Nederland Leest.
   In 2017 ontving Maarten 't Hart de J.M.A. Biesheuvelprijs voor de beste korteverhalenbundel met ‘De moeder van Ikabod’. Maar hij heeft deze prijs niet opgehaald.
   In 2018 werd aan hem de Ina Dammanprijs toegekend.
  
  Persoonlijk
  Maarten 't Hart is gehuwd met Hanneke van den Muyzenberg. Hij woont in Warmond. Hij is de broer van schrijfster Lenie 't Hart (niet te verwarren met de dierenactiviste Lenie 't Hart) en verre familie van cabaretier en zanger Wim Sonneveld. In januari 2021 kreeg 't Hart een herseninfarct. Later dat jaar onderging hij hartchirurgie. Naar eigen zeggen herstelde hij redelijk goed.
  
  Bibliografie 
   1971 - Stenen voor een ransuil, roman, pseudoniem Martin Hart
   1973 - Ratten - studie over de biologie van de rat. Ook als Martin Hart.
   1973 - Ik had een wapenbroeder, roman
   1974 - Het vrome volk, verhalen
   1976 - De kritische afstand, essays
   1976 - Natuurlijke historie, essays, met Midas Dekkers
   1976 - Avondwandeling, verhaal
   1977 - Mammoet op zondag, verhalen
   1977 - Laatste zomernacht, novelle
   1978 - De som van misverstanden, essays
   1978 - Een vlucht regenwulpen, roman - verfilmd
   1978 - De dorstige minnaar, verhalen
   1978 - De stekelbaars, wetenschappelijke studie
   1978 - A study of a short term behaviour cycle, proefschrift
   1979 - Ongewenste zeereis, essays en verhalen
   1979 - De aansprekers, roman
   1980 - De droomkoningin, roman
   1981 - De zaterdagvliegers, verhalen
   1982 - De vrouw bestaat niet, essays
   1982 - De versnijdenis, twee verhalen
   1982 - Alle verhalen
   1983 - De kroongetuige, roman
   1983 - Het eeuwige moment, essays
   1983 - Potentie
   1984 - De ortolaan, novelle, boekenweekgeschenk
   1984 - Het roer kan nog zesmaal om, autobiografie
   1985 - De huismeester, verhalen
   1985 - Ons leven, biografie
   1986 - De jacobsladder, roman
   1986 - De nagapers, speciale uitgave (miniboekje) voor Nederlandse lezerskring Boek en Plaat b.v.
   1987 - De draagmoeder, verhaal
   1987 - Het uur tussen hond en wolf, roman
   1988 - De steile helling, roman
   1989 - De unster, verhalen
   1990 - Een dasspeld uit Toela, essays
   1991 - Onder de korenmaat, roman
   1991 - 75 jaar De vrijwillige brandweer (oplage 2500 ex.)
   1992 - Een havik onder Delft, essays
   1992 - Verzamelde verhalen
   1993 - Het woeden der gehele wereld, roman - verfilmd
   1994 - Du holde Kunst, over muziek, essays, onder andere over de cantates van J.S. Bach
   1996 - Het gebergte. De tweeënvijftig romans van S. Vestdijk, essays (met Hugo Brandt Corstius)
   1996 - De nakomer, roman
   1997 - Wie God verlaat heeft niets te vrezen. De Schrift betwist, essays
   1998 - De vlieger, roman
   1999 - Mijn vaderstad: een literaire wandeling door het Maassluis van Maarten 't Hart
   1999 - De gevaren van joggen: dwarse boutades, columns
   2000 - Een deerne in lokkend postuur: persoonlijke kroniek 1999, autobiografie
   2000 - Johann Sebastian Bach, essays over de componist
   2000 - De stiefdochters van Stoof
   2000 - Kramsvogels, verhaal (oplage 1000 ex.)
   2002 - De daverdreun, polemiek over popmuziek
   2002 - De bril van God. De Schrift betwist II, essays
   2002 - De zonnewijzer, roman
   2002 - Nieuwe fiets, tekst naar aanleiding van verschijning De zonnewijzer (oplage 250 ex.)
   2002 - Het meisje met de zwarte nagels, speciale uitgave ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum als lid van de Openbare Bibliotheek te Leiden
   2003 - De scheltopusik, novelle, verschenen voor warenhuis de Bijenkorf
   2003 - De man met het glas - over F.B. Hotz
   2003 - De dichter van de kaarsen, essay over Kaváfis (oplage 500 ex.)
   2003 - De Schrift betwist  Deel I Wie God verlaat heeft niets te vrezen (1997), Deel II De bril van God (2002)
   2004 - Lotte Weeda, roman
   2004 - Signeren, verhaal (oplage 500 ex.)
   2004 - De groene overmacht - tuinieren op zware zeeklei, ISBN 90-295-6223-4
   2006 - Mozart en de anderen, essays over muziek
   2006 - Het psalmenoproer, historische roman
   2007 - Maassluis, twee verhalen (Het paard en Het brandende braambos), Uitgeverij B for Books, Naarden, ISBN 978 90 8516 091 5
   2007 - De vroege verhalen, verhalen
   2007 - Het dovemansorendieet - Over zin en onzin van gewichtsverlies
   2009 - Verlovingstijd, roman
   2011 - Dienstreizen van een thuisblijver, autobiografie
   2011 - De ontvoering, 
   2012 - De groene overmacht
   2013 - De dorstige minnaar, verhaal (oplage 50 ex.)
   2015 - Magdalena, 
   2016 - De moeder van Ikabod & andere verhalen, verhalen, 
   2017 - De wereld van Maarten 't Hart, essays, 
   2019 - De nachtstemmer, roman, 
  2021 - De toetssteen. Brieven over Vestdijk, met Kees ‘t Hart
  Boeken van 't Hart zijn vertaald in onder meer het Duits, het Engels, het Pools, het Servisch en het Zweeds.
  
  Boekverfilmingen en televisie 
   In 1977 kwam de korte documentaire "Maarten 't Hart en de ingesleten gewoonte" (24') van schrijver en regisseur Erik van Zuylen uit, met in de hoofdrol Maarten 't Hart. De Engelse versie (1:42') heet "Stuck on Habits". De documentaire gaat erover hoe architectuur (o.a. wandelpaden) afwijkt van de gewoonte van mens en dier.
   In 1981 kwam de film Een vlucht regenwulpen van regisseur Ate de Jong uit, met in de hoofdrol Jeroen Krabbé.
   In 2006 kwam de film Het woeden der gehele wereld van regisseur Guido Pieters uit.
   In 2014 verscheen Maarten 't Hart in de televisieserie Maartens moestuin van de VPRO
  
  Literatuur
   Elsbeth Etty, Minnebrieven aan Maarten. Over Maarten 't Hart en zijn oeuvre, 2019,
  
  Referenties
  
  Externe links 
  
   
   Een onderzoek naar de representatie van het calvinisme in enkele werken van Maarten ’t Hart (doc) - Albert van Zanten
   Nationaal Documentatiecentrum Maarten ’t Hart
  
  Etholoog
  Nederlands bioloog
  Nederlands dragartiest
  Nederlands schrijver