title: Willem Pijper
text: Willem Frederik Johannes Pijper (Zeist, 8 september 1894 – Leidschendam, 19 maart 1947) was een Nederlands componist en auteur over muziek. Hij wordt gezien als een van de belangrijkste Nederlandse componisten uit de eerste helft van de twintigste eeuw.
  
  Levensloop 
  Willem Pijper werd geboren in Zeist. Hij deed in 1915 examen muziektheorie aan de Toonkunst-muziekschool in Utrecht (het latere Utrechts Conservatorium) en had compositieles van Johan Wagenaar. Zijn pianolerares aldaar was Helena Johanna van Lunteren-Hansen. Al in 1918 werd zijn werk uitgevoerd door het Concertgebouworkest. Om in zijn levensonderhoud te voorzien schreef Pijper muziekkritieken en essays in dagbladen en periodieken. Hij begon zijn carrière als muziekcriticus in 1917 bij het Utrechts Dagblad. Tegelijkertijd was hij leraar compositie aan het Amsterdams Muzieklyceum. In deze periode raakte hij verwikkeld in een heftig conflict met de dirigent van het Utrechts Stedelijk Orkest (USO), de componist Jan van Gilse, op wiens dirigeerstijl hij als criticus veel aan te merken had. In 1921 kon Van Gilse de kritiek niet meer aan. Hij weigerde zijn taak nog langer uit te oefenen in Pijpers aanwezigheid en vertrok in 1922 uit Utrecht.
  
  In 1925 werd Pijper benoemd tot hoofddocent instrumentatie aan het Amsterdams Conservatorium. In 1926 richtte hij het tijdschrift De Muziek op, samen met Paul F. Sanders. Van 1930 tot zijn dood was hij directeur van het Rotterdams Conservatorium. Tot zijn leerlingen behoren Henk Badings, Bertus van Lier, Henriëtte Bosmans, Oscar van Hemel, Guillaume Landré, Hans Henkemans, Kees van Baaren, Rudolf Escher en Jan van Dijk. In de tweede helft van de jaren dertig schreef hij nog over muziek voor de Groene Amsterdammer.
  
  Willem Pijper overleed in 1947 op 52-jarige leeftijd in Leidschendam. Op de Kop van Zuid in Rotterdam staat een bronzen beeld van Pijper, gemaakt door Willem Verbon.
  
  Werk 
  Als componist werd Pijper eerst beïnvloed door de Duitse laat-romantiek en in het bijzonder Gustav Mahler, zoals blijkt uit zijn eerste symfonie (1917). Al snel wendde hij zich tot het Franse impressionisme van Claude Debussy en Maurice Ravel. Na 1920 streefde hij naar een absolute muziek, vrij van literaire verwijzingen. Zijn leidsmannen werden toen vooral Darius Milhaud, Igor Stravinsky en Béla Bartók. In zijn werken gebruikte hij polytonaliteit en polyritmiek. Als compositiemethode hanteerde hij de door hemzelf bedachte 'kiemceltechniek', waarbij allerlei motieven zich afzetten tegen een klankcentrum dat grotendeels onveranderlijk blijft. Enigszins verrassend kan zijn voorkeur voor Spaanse ritmen als tango en habanera genoemd worden. Zijn ritmisch scherpe en kortaangebonden stijl meed lyrische momenten.
  
  Vanaf ongeveer 1932 ging Pijper milder en doorzichtiger componeren. In die jaren schreef hij de opera's Halewijn en Merlijn (de laatste onvoltooid). Ook al koos hij een principieel andere weg dan de atonaliteit en de twaalftoonstechniek van de Tweede Weense School, hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de moderne muziek in Nederland.
  
  Willem Pijper schreef ook maçonnieke muziek, waaronder de Zes adagio's (1940).
  
  Kort voor de Duitse aanval op Nederland in 1940 deponeerde Pijper een groot deel van zijn composities in een safe bij een bank. Alle manuscripten die hij nog thuis bewaarde gingen bij het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940 verloren.
  
  Composities
  
  Orkestwerken 
   1918 Symfonie nr. 1 Pan in D
   1921 Symfonie nr. 2
   1926 Symfonie nr. 3
   1928 Zes symfonische epigrammen
   1940 Zes adagio's voor strijkorkest
  
  Concertante werken 
   1915 Orkeststuk met piano
   1916 Divertimento voor piano en strijkers
   1927 Pianoconcert
   1936/47 Celloconcert
   1938/9 Vioolconcert
  
  Opera's 
   1932-33 Halewijn, libretto van Emmy van Lokhorst
   1939 Merlijn (onvoltooid), libretto van Simon Vestdijk
  
  Toneelmuziek 
   1920,1922 Antigone van Sophocles
   1924 de Bacchanten van Euripides
   1925 de Cykloop van Euripides
   1930 the Tempest van Shakespeare
   1937 Faëton van Joost van den Vondel
  
  Vocale muziek (selectie) 
   1916 Fêtes Galantes
   Diverse liederen
   Diverse werken voor koor en orkest
  
  Kamermuziek 
   5 Strijkkwartetten: 1914, 1920, 1923, 1928, 1946
   2 Pianotrio's 1914, 1921
   2 Cellosonates 1919,1924
   1920 Septet
   1921 Sonate voor fluit en piano, opgedragen aan Johan Feltkamp
   1923 Sextet
   1923 Quattro Pezzi Antichi 
   1927 Phantasie
   1929 Quintet
   1931 Sonate voor solo-viool
  
  Werken voor piano 
   1913 Thema en variaties
   1915 Drie Aphorismen
   1917 Sonatine Nr. 1
  1925 Sonatine Nr. 2
  1925 Sonatine Nr. 3
   1926 Drie Dansen
   1930 Sonate
   1935 Sonate voor twee piano's
  
  Publicaties 
   [https://www.dbnl.org/tekst/pijp004quin01_01/ De quinten-cirkel], opstellen over muziek. Querido, Amsterdam, 1929.
   De stemvork, opstellen over muziek. Querido, Amsterdam, 1930.
   Het papieren gevaar - Verzamelde geschriften (1917-1947). 3 dln. + register, bezorgd door Arthur van Dijk. Muziek Centrum Nederland, Amsterdam, 2011. 
   In het licht van de eeuwigheid. Het leven in brieven 1917-1947, bezorgd, ingeleid en geannoteerd door Arthur van Dijk. De Arbeiderspers, Amsterdam, 2019, Privé-domein nr. 305.
  
  Externe links 
   Biografie Willem Pijper in het Biografisch Woordenboek van Nederland (BWN)
   
   podcast Willem Pijper: In het licht van de eeuwigheid
  
  Nederlands componist
  20e-eeuws componist