title: Armadillidium
text: Armadillidium is een geslacht van pissebedden uit de familie van de Armadillidiidae. Armadillidium is ook algemeen bekend als kogelpissebed, beensteentjes, kogelinsect, roly-poly of aardappelinsect en worden vaak verward met kogelduizendpoten zoals Glomeris marginata. Ze worden gekenmerkt door hun vermogen om in een bal te rollen wanneer ze worden gestoord.
  
  Beschrijving 
  In tegenstelling tot andere terrestrische geleedpotigen zoals insecten en spinnen, hebben pissebedden geen wasachtige opperhuid die verdamping van hun lichaam zou verminderen. Pissebedden gebruiken ook gemodificeerde longen, pseudotrachea genoemd, voor ademhaling en de longen moeten vochtig blijven om te functioneren. Individuele pissebedden leven meestal twee of drie jaar en vrouwtjes broeden een of twee keer elke zomer. Enkele honderden eieren worden tegelijkertijd in het marsupium gekweekt, een zak aan de buikzijde van de vrouwelijke pissebed. Het marsupium moet ook gevuld worden gehouden met water tot het jonge uitkomt en wegkruipt. Vooral de kleur van de jonge A. klugii lijkt op de rode zandloper van de mediterrane zwarte weduwe Latrodectus tredecimguttatus. Dit is waarschijnlijk een soort imitatie om roofdieren af te weren die het onschadelijke dier verwarren met een giftige spin.
  
  Verspreiding en habitat 
  Ze voeden zich meestal met mos, algen, schors en andere rottende organische stoffen. Ze worden meestal gevonden in vochtige gebieden zoals ontbindend bladmateriaal en grond. Armadillidium vulgare is de meest voorkomende soort in Europa en is wereldwijd geïntroduceerd. De overgrote meerderheid van soorten is echter endemisch in kleine gebieden dicht bij de Middellandse Zee, in veel lagere aantallen dan gewone soorten zoals A. vulgare en daarom zijn ze te weinig onderzocht.
  
  Galerij
  
  Soorten 
   Armadillidium absoloni Strouhal, 1939 
   Armadillidium aegaeum Strouhal, 1929 
   Armadillidium aeginense Strouhal, 1939 
   Armadillidium aelleni Caruso & Ferrara, 1982 
   Armadillidium alassiense Verhoeff, 1910 
   Armadillidium albanicum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium albigauni Arcangeli, 1935 
   Armadillidium albomarginatum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium album Dollfus, 1887 
   Armadillidium ameglioi Arcangeli, 1914 
   Armadillidium amicorum Rodríguez & Vicente, 1993 
   Armadillidium anconanum Verhoeff, 1928 
   Armadillidium apenninigerum Verhoeff, 1936 
   Armadillidium apenninorum Verhoeff, 1928 
   Armadillidium apfelbecki Dollfus, 1895 
   Armadillidium apuanum Taiti & Ferrara, 1995 
   Armadillidium arcadicum Verhoeff, 1902 
   Armadillidium arcangelii Strouhal, 1929 
   Armadillidium argentarium Verhoeff, 1931 
   Armadillidium argolicum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium artense Strouhal, 1956 
   Armadillidium assimile Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium atticum Strouhal, 1929 
   Armadillidium azerbaidzhanum Schmalfuss, 1990 
   Armadillidium badium Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium baldense Verhoeff, 1902 
   Armadillidium banaticum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium beieri Strouhal, 1937 
   Armadillidium bicurvatum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium bosniense Strouhal, 1939 
   Armadillidium brentanum Verhoeff, 1931 
   Armadillidium bulgaricum Frankenberger, 1941 
   Armadillidium calabricum Verhoeff, 1908 
   Armadillidium canaliferum Verhoeff, 1908 
   Armadillidium capreae Verhoeff, 1944 
   Armadillidium carniolense Verhoeff, 1901 
   Armadillidium carynthiacum Verhoeff, 1939 
   Armadillidium cavannai Arcangeli, 1960 
   Armadillidium cephalonicum Strouhal, 1929 
   Armadillidium cetinjense Strouhal, 1927 
   Armadillidium chazaliei Dollfus, 1896 
   Armadillidium clausi Verhoeff, 1901 
   Armadillidium clavigerum Verhoeff, 1928 
   Armadillidium corcyraeum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium cruzi Garcia, 2003 
   Armadillidium cythereium Strouhal, 1937 
   Armadillidium dalmaticum Strouhal, 1939 
   Armadillidium decorum Brandt, 1833 
   Armadillidium delattini Verhoeff, 1943 
   Armadillidium depressum Brandt, 1833 
   Armadillidium djebalensis Vandel, 1958 
   Armadillidium dollfusi Verhoeff, 1902 
   Armadillidium elysii Verhoeff, 1936 
   Armadillidium epiroticum Strouhal, 1956 
   Armadillidium espanyoli Cruz, 1990 
   Armadillidium esterelanum Dollfus, 1887 
   Armadillidium etruriae Ferrara & Taiti, 1978 
   Armadillidium euxinum Verhoeff, 1929 
   Armadillidium fallax Brandt, 1833 
   Armadillidium ficalbii Arcangeli, 1911 
   Armadillidium flavoscutatum Strouhal, 1927 
   Armadillidium fossuligerum Verhoeff, 1902 
   Armadillidium frontemarginatum Strouhal, 1927 
   Armadillidium frontetriangulum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium frontirostre Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium furcatum Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium galiciense Schmölzer, 1955 
   Armadillidium germanicum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium gestroi Tua, 1900 
   Armadillidium ghardalamensis Caruso & Hili, 1991 
   Armadillidium granulatum Brandt, 1833 
   Armadillidium hauseni Schmalfuss, 1985 
   Armadillidium herzegowinense Verhoeff, 1907 
   Armadillidium hessei Verhoeff, 1930 
   Armadillidium hirtum Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium humectum Strouhal, 1937 
   Armadillidium humile Strouhal, 1936 
   Armadillidium inflatum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium insulanum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium irmengardae Strouhal, 1956 
   Armadillidium janinense Verhoeff, 1902 
   Armadillidium jaqueti Dollfus, 1897 
   Armadillidium jonicum Strouhal, 1927 
   Armadillidium justi Strouhal, 1937 
   Armadillidium kalamatense Verhoeff, 1907 
   Armadillidium kalamium Strouhal, 1956 
   Armadillidium klaptoczi Verhoeff, 1908 
   Armadillidium klugii Brandt, 1833 
   Armadillidium kochi Dollfus, 1887 
   Armadillidium kossuthi Arcangeli, 1929 
   Armadillidium laconicum Strouhal, 1938 
   Armadillidium lagrecai Vandel, 1969 
   Armadillidium laminigerum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium lanzai Taiti & Ferrara, 1996 
   Armadillidium littorale Taiti & Ferrara, 1996 
   Armadillidium lobocurvum Verhoeff, 1902 
   Armadillidium lymberakisi Schmalfuss, Paragamian & Sfenthourakis, 2004 
   Armadillidium maccagnoae Arcangeli, 1960 
   Armadillidium maculatum Risso, 1816 
   Armadillidium mareoticum Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium marinense Verhoeff, 1902 
   Armadillidium marinensium Verhoeff, 1928 
   Armadillidium marmoratum Strouhal, 1929 
   Armadillidium marmorivagum Verhoeff, 1934 
   Armadillidium mateui Vandel, 1953 
   Armadillidium messenicum Verhoeff, 1902 
   Armadillidium mohamedanicum Verhoeff, 1929 
   Armadillidium narentanum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium nasatum Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium niger Kortshagin, 1887 
   Armadillidium obenbergeri Frankenberger, 1941 
   Armadillidium odhneri Verhoeff, 1930 
   Armadillidium oglasae Ferrara & Taiti, 1978 
   Armadillidium omblae Verhoeff, 1900 
   Armadillidium opacum (C. Koch, 1841) 
   Armadillidium ormeanum Verhoeff, 1931 
   Armadillidium paeninsulae Ferrara & Taiti, 1978 
   Armadillidium pallasii Brandt, 1833 
   Armadillidium pallidum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium panningi Strouhal, 1937 
   Armadillidium pardoi Vandel, 1956 
   Armadillidium parvum Strouhal, 1938 
   Armadillidium pelagicum Arcangeli, 1957 
   Armadillidium pelionense Strouhal, 1928 
   Armadillidium peloponnesiacum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium peraccai Tua, 1900 
   Armadillidium pictum Brandt, 1833 
   Armadillidium pilosellum Dollfus, 1896 
   Armadillidium ponalense Verhoeff, 1934 
   Armadillidium portofinense Verhoeff, 1908 
   Armadillidium pretusi Cruz, 1990 
   Armadillidium pseudassimile Taiti & Ferrara, 1980 
   Armadillidium pseudovulgare Verhoeff, 1902 
   Armadillidium pulchellum (Zenker, 1798) 
   Armadillidium quinquepustulatum Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium rhodopinum Verhoeff, 1936 
   Armadillidium rojanum Verhoeff, 1936 
   Armadillidium rosai Arcangeli, 1913 
   Armadillidium ruffoi Arcangeli, 1940 
   Armadillidium rupium Verhoeff, 1928 
   Armadillidium sanctum Dollfus, 1892 
   Armadillidium savonense Verhoeff, 1931 
   Armadillidium saxivagum Verhoeff, 1901 
   Armadillidium scaberrimum Stein, 1859 
   Armadillidium scabrum Dollfus, 1892 
   Armadillidium schmalfussi Caruso & Lombardo, 1982 
   Armadillidium serrai Cruz & Dalens, 1990 
   Armadillidium serratum Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium siculorum Verhoeff, 1908 
   Armadillidium silvestrii Verhoeff, 1931 
   Armadillidium simile Strouhal, 1937 
   Armadillidium simoni Dollfus, 1887 
   Armadillidium sordidum Dollfus, 1887 
   Armadillidium stagnoense Verhoeff, 1902 
   Armadillidium steindachneri Strouhal, 1927 
   Armadillidium stolikanum Verhoeff, 1907 
   Armadillidium storkani Frankenberger, 1941 
   Armadillidium strinatii Vandel, 1961 
   Armadillidium sulcatum Milne-Edwards, 1840 
   Armadillidium tabacarui Gruia, Iavorschi & Sarbu, 1994 
   Armadillidium teramense Verhoeff, 1933 
   Armadillidium tigris Budde-Lund, 1885 
   Armadillidium tirolense Verhoeff, 1901 
   Armadillidium torchiai Taiti & Ferrara, 1996 
   Armadillidium traiani Demianowicz, 1932 
   Armadillidium tripolitzense Verhoeff, 1902 
   Armadillidium tyrrhenum Taiti & Ferrara, 1980 
   Armadillidium vallombrosae Verhoeff, 1907 
   Armadillidium valonae Arcangeli, 1952 
   Armadillidium verhoeffi Rogenhofer, 1915 
   Armadillidium versicolor Stein, 1859 
   Armadillidium versluysi Strouhal, 1937 
   Armadillidium vulgare (Latreille, 1804) 
   Armadillidium werneri Strouhal, 1927 
   Armadillidium xerovunense Strouhal, 1956 
   Armadillidium zangherii Arcangeli, 1923 
   Armadillidium zenckeri Brandt, 1833 
   Armadillidium zuellichi Strouhal, 1937 
  
  Rolpissebedden