title: Paardenkastanje
text: Tot het geslacht paardenkastanje (Aesculus) behoren ruim twintig soorten. De paardenkastanje komt op het noordelijk halfrond voor, voornamelijk in Noord-Amerika, Zuidoost-Europa (Albanië en Griekenland), de Himalaya, China en Japan. De paardenkastanje is een kensoort voor het onderverbond Ulmenion carpinifoliae van het verbond van els en gewone vogelkers (Alno-padion). Het hout van de paardenkastanje is licht en niet duurzaam. Het doet denken aan het hout van de wilg en de populier.
  
  Het oorspronkelijke areaal van de witte (of gewone) paardenkastanje ligt op het Balkan-schiereiland en in Anatolië. De paardenkastanje is vanuit het gebied om Constantinopel in West-Europa ingevoerd in het midden van de 16e eeuw door Ogier Gisleen van Busbeke (gelatiniseerd tot Busbequius), die gezant was in dienst van de Duitse keizer bij de Osmaanse sultan. Hij heeft naast de paardenkastanje ook de sering en een aantal bolgewassen, waaronder de tulp, in West-Europa geïntroduceerd.
  
  Tot een geheel andere plantenfamilie behoort de tamme kastanje (Castanea sativa).
  
  Beschrijving 
  In Nederland is vooral de witte paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) te vinden, en in mindere mate de rode paardenkastanje (Aesculus × carnea). De rode paardenkastanje is ontstaan uit de kruising van de witbloeiende Aesculus hippocastanum met de roodbloeiende Aesculus pavia. De witte paardenkastanje is een brede boom en kan 20 tot 25 m hoog worden. De witte bloemen hebben aan de voet van de kroonbladen een honingmerk. De onbestoven bloem met gele vlekken heeft een hoge nectarproductie. De kleur verandert na bestuiving via oranje naar rood naarmate er minder nectar wordt geproduceerd. De rode paardenkastanje kan tot 20 m hoog worden.
  
  De paardenkastanje heeft tegenoverstaande handvormige samengestelde bladeren. De voet van de centrale bladsteel is onderaan verbreed en heeft een typisch  bladmerk met meer dan drie bladsporen. De boom bloeit in mei. De bloeiwijze is een eindstandige bloempluim, kaars genoemd, die aan de buitenkant van de boomkroon zitten. Alle soorten zijn eenhuizig en hebben een- of tweeslachtige bloemen.
  
  De vrucht is een driekleppige doosvrucht (bolster). De zware, houtachtige zaden (kastanjes) kunnen, wanneer de bomen in straten staan, overlast geven. De cultivar 'Baumannii' van de witte paardenkastanje en de cultivar 'Plantierensis' van de rode paardenkastanje geven geen kastanjes.
  
  Ziektes en beschadigingen 
  In grote delen van Europa komt de paardenkastanjemineermot voor. Ook in Nederland komen nu door het warmer worden van de aarde ernstige aantastingen voor, waardoor zelfs vroegtijdige bladval optreedt. De paardenkastanje is vatbaar voor verwelkingsziekte (Verticillium). Hierdoor sterven de bomen af en kan, omdat de schimmel in de bodem blijft, op dezelfde plaats geen nieuwe kastanjeboom groeien. Jonge bomen kunnen aangetast worden door de schimmel Guignardia aesculi, wat blijkt door bruine verkleuring en necrose van het blad.
  
  In 2002 werd voor het eerst in Nederland (Haarlemmermeer) een nog onbekende ziekte op de witte paardenkastanje geconstateerd waaraan de bomen mogelijk kunnen doodgaan. Op de bast van de boom ontstaan roestbruine vochtige plekken, die gaan bloeden met een stroperige vloeistof. Men spreekt soms van de kastanjebloedingsziekte. De ziekte heeft zich inmiddels over het gehele land verspreid en er wordt onderzoek naar de veroorzaker gedaan. In 2005 bleek al 31% van de bomen ziek te zijn. Het lijkt er steeds meer op dat bacteriekanker (Pseudomonas syringae) de veroorzaker is. Infectieproeven gaven dezelfde symptomen. Overigens is de aantasting datzelfde jaar ook in Engeland, Duitsland, België, Frankrijk en Italië aangetroffen. Bestrijding is moeizaam en geschiedt met schimmel- en bacteriewerende middelen.
  
  Toepassing 
  De vrucht van de paardenkastanjeboom werd vroeger veel aan paarden gegeven om ze van de hoest te genezen, vandaar de naam. Ook voor geiten en varkens is de paardenkastanje eetbaar, maar voor mensen is ze giftig.
  
  Als sierboom worden langs straten, lanen, parken en plantsoenen vegetatief vermeerderde cultivars geplant. Voor aanplanting in bossen worden zaailingen gebruikt, generatief vermeerderende bomen.
  
  De zaden kunnen als geneesmiddel gebruikt worden. Nuttige actieve bestanddelen zijn aescinen, looistoffen en flavonglycosiden, die vaak tot een tinctuur worden verwerkt. Deze tinctuur kan gebruikt worden als krampstillend en pijnstillend middel en heeft daarnaast een sterke werking op de bloedvaten en aders. Daarnaast helpt het tegen reuma, maag- en darmklachten of borstontsteking. Daarnaast kan ook een thee gebrouwen worden die helpt tegen de hoest.
  
  De vruchten bevatten saponine en kunnen daarom in poedervorm of als afkooksel gebruikt worden als wasmiddel of shampoo.
  
  Soorten 
   Aesculus assamica Griff.
   Aesculus californica (Spach) Nutt.
   Aesculus chinensis Bunge
   Aesculus flava Sol.
   Aesculus glabra Willd.
   Aesculus hippocastanum L. - Witte paardenkastanje
   Aesculus indica (Wall. ex Cambess.) Hook.
   Aesculus parryi A.Gray
   Aesculus parviflora Walter
   Aesculus pavia L.
   Aesculus sylvatica W.Bartram
   Aesculus turbinata Blume
  
  Hybriden 
   Aesculus × bushii C.K.Schneid.
   Aesculus × carnea Zeyh. - Rode paardenkastanje
   Aesculus × hybrida DC.
   Aesculus × marylandica Booth ex Dippel
   Aesculus × mutabilis (Spach) Scheele
   Aesculus × neglecta Lindl.
  
  Afbeeldingen
  
  Zie ook 
   Hippocastanaceae
   Saponine
  
  Zeepboomfamilie
  Boom (plant)
  Medicinale plant