title: Hr.Ms. O 13 (1931)
text: De Hr.Ms. O 13 was een Nederlandse onderzeeboot van de O 12-klasse, gebouwd door de Koninklijke Maatschappij De Schelde uit Vlissingen. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog voerde de O 13 konvooidiensten uit ter bescherming van de Nederlandse handelsvaart. In de meidagen van 1940 was de  O 13 op patrouille voor de Nederlandse kust en werd verschillende keren aangevallen door Duitse vliegtuigen. Na te zijn uitgeweken naar het Verenigd Koninkrijk is het schip verloren gegaan tijdens een patrouille op de Noordzee.
  
  De O 13 voor de Tweede Wereldoorlog 
  Op 26 september 1933 had de O 13 een aanvaring, in het Schulpengat, met de Helderse vissersboot HD 7. Deze liep door de botsing zoveel schade op dat ze zonk. Tijdens de Wereldtentoonstelling van 1935 in Brussel bracht de O 13 samen met de O 15 een bezoek aan de stad. Later dat jaar bracht de O 13 samen met de O 12, de O 15, de Hertog Hendrik, de Van Ghent, de Kortenaer en de Z 5 een tocht waar de schepen de havens van het Zweedse Göteborg en het Noorse Oslo aandeden. In 1937 heeft de O 13 in verband met de Spaanse Burgeroorlog enkele maanden konvooidiensten in de Straat van Gibraltar uitgevoerd. Andere Nederlandse marineschepen die hierbij betrokken waren, waren de Hertog Hendrik, de Johan Maurits van Nassau, de Nautilus, de Java en de O 15.In 1938 deed de O 13 mee aan de vlootschouw in de haven van Amsterdam ter ere van het 40-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina. Eind juli 1939 keerde de O 13 terug naar Nederland i.v.m. de "gespannen toestand".
  
  De O 13 tijdens de Tweede Wereldoorlog 
  Tijdens de Duitse aanval op Nederland in 1940 patrouilleerde de O 13 voor de Nederlandse kust en werd het schip meermalen aangevallen door een Duits vliegtuig. Nog op 10 mei 1940 vertrok de O 13 samen met mijnenveger Jan van Gelder naar Zuid-Engeland. Ze arriveerden een dag later in Portsmouth. Tijdens de evacuatie van Duinkerke en Bordeaux in de daarop volgende tijd  patrouilleerde de O 13 in het Kanaal. Na de val van Frankrijk werd Portsmouth niet langer als veilig beschouwd, daarom werd de O 13 samen met Nederlandse onderzeeboten O 20, de O 21, de O 23 en de O 24 overgeplaatst naar de tijdelijke haven van het Schotse Dundee. Vanuit Dundee vertrok de O 13 op 12 juni 1940 voor haar eerste patrouille in de buurt van het Skagerrak. In het havenboek staat het vertrek van de O 13 vermeld. Op 19 juni is er vergeefs radiocontact gezocht met de onderzeeboot. Op 21 juni 1940 werd de O 13 terug verwacht, toen ze op 28 juni nog niet terug was werd ze als vermist vermeld. 21 juni wordt sindsdien gezien als de overlijdensdatum van de 34 manschappen aan boord.
  
  Omdat na de oorlog in Duitse archieven geen informatie is gevonden over het eventueel tot zinken brengen van de O 13, wordt algemeen aangenomen dat de O 13 op een mijn is gelopen. Wat deze theorie ondersteunt, is het feit dat er een Duits mijnenveld lag in het gebied waar de O 13 doorheen zou varen. Dit mijnenveld was in juni 1940 niet bekend bij de Britten. Mogelijk is een maand eerder ook de Poolse onderzeeboot Orzeł in dit mijnenveld ten onder gegaan. Het wrak van de Orzel is echter evenmin als dat van de O 13 gelokaliseerd.
  
  Een andere mogelijkheid is dat de O 13 door de Poolse onderzeeboot Wilk is geramd. De Wilk rapporteerde op 20 juni een onbekende vijandige onderzeeboot te hebben geramd. In de rapportages van de Wilk zitten echter een aantal onduidelijkheden. De beschadigingen aan de Wilk waren dusdanig klein dat het waarschijnlijker is dat ze op een drijvende mijn is gelopen.
  
  Zoektocht en nagedachtenis 
  In september 2009 is in Dundee een nieuw monument onthuld ter nagedachtenis van de opvarenden die zijn omgekomen op de onderzeeboten die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Dundee opereerden, waaronder de O 13 en de O 22, die nooit terugkwamen. Zij worden aangeduid als 'Still on patrol'.
  
  In september 2012 maakte de Koninklijke Marine bekend dat zij in samenwerking met enkele bedrijven een intensieve zoektocht zou houden met geavanceerde apparatuur. Deze zoektocht leverde niets op. Op 3 juli 2013 organiseerde de Koninklijke Marine een afscheidsceremonie voor nabestaanden.
  
  In juli 2019 werd op initiatief van de Stichting Duik de Noordzee Schoon een nieuwe zoekactie gestart in het gebied tussen Engeland en Noorwegen. Die leverde echter ook niets op.
  
  Bemanning 
    Edward Herbert Vorster (34), luitenant ter zee 1e klasse, commandant
    Hubertus Jacobus Seraphinus Maria Albregts (27), matroos 1ste klasse
    Willem Ausum (35), sergeant machinist
    Antonius Sander van Battum (18), seinersmaat
    Jan Adriaan Buijs (28), officier Marine Stoomvaartdienst 2de klasse
    Julianus Johannes Antonius Cadot (26), korporaal torpedomaker
    Thomas Dam (31), korporaal konstabel
    Jan Drijver (21), stoker-olieman ZM
    Antonius Petrus van Elswijk (31), korporaal monteur
    Cornelis Leendert van Gend (23), matroos 1ste klasse
    Brian Ernest Greswell (22), lieutenant RN
    Cornelis Albert Havenaar (27), koksmaat
    Gijsbert Johannes Heikamp (26), korporaal machinist
    Franciscus Josephus van Hilst (28), matroos 1ste klasse
    Willem van den Hoff (35), majoor machinist
    Lodewijk Laan (19), matroos 2de klasse
    Petrus Leonardus Lutter (29), kwartiermeester
    Hugh Phimister McDonald (26), verbindingsofficier RN
    Antonie Middelink (30), korporaal telegrafist
    Willem Anthonie de Moel (34), korporaal machinist
    Jan Johannes Mooldijk (32), bootsman
    Johannes Dirk Nagelhout (25), matroos 2de klasse ZM
    Jacobus Otto Nieuwenhuis (20), luitenant ter zee 3e klasse
    Hendrikus Reijtenbach (31), sergeant torpedomaker
    Friedrich Heinrich Rienstra (18), matroos 3e klasse
    Dirk Schaatsbergen (29), korporaal machinist
    Cornelis Selderbeek (37), sergeant monteur
    Johannes Andries Sillevis (24), luitenant ter zee 3de klasse
    Willem Janus Snijder (31), luitenant ter zee 2e klasse KMR OV
    James Henry Spettigue (28), signalman RN
    Cornelis van der Veer (21), matroos 2e klasse
    Jordanus Adam van der Vliet (26), korporaal monteur
    Herman Vukkink (33), sergeant machinist
    Willem Albertus 'Wim'  Wahlers (27), korporaal torpedomaker
  
  Onderscheiding 
  Als blijk van waardering werd aan de Onderzeedienst in 1947 de Militaire Willems-Orde uitgereikt door koningin Wilhelmina.
  
  Trivia 
   In 2014 is een televisiedocumentaire over de O 13 gemaakt in samenwerking met het Comité Nabestaanden Onderzeeboten 1940-1945 en Piet de Jong.
   Een nabestaande van een bemanningslid onderhoudt sinds 2005 een website met betrekking tot de Hr.Ms. O 13 met onder andere reacties van nabestaanden, herdenkingen en monumenten en een uitgebreide historie met een krantenarchief.
  
  Onderzeeboot van de O 12-klasse
  Nederlandse onderzeeboot
  Nederlands marineschip in de Tweede Wereldoorlog
  Schip op naam