title: André Bjerke
text: Jarl André Bjerke (Kristiania (thans Oslo), 30 januari 1918 - aldaar, 10 januari 1985) was een Noorse schrijver en dichter. Hij schreef een breed scala aan werk: van gedichten en romans tot essays en artikelen. Ook vertaalde hij het werk van William Shakespeare, Molière, Johann Wolfgang von Goethe en Jean Racine.
  
  Tijdens de Noorse taalstrijd stond Bjerke bekend als een prominent voorstander van het Riksmål, bekend als de meest conservatieve vorm van de Noorse schrijftaal. Hij was een aantal jaar actief in de Riksmål-beweging en was van 1950 tot 1966 redacteur van het blad Ordet. Tevens was Bjerke een van de initiatiefnemers voor de Noorse Academie voor Taal- en Letterkunde (Noors: Det Norske Akademi for Språk og Litteratur).
  
  Literaire carrière 
  Voor zijn mysterieromans liet Bjerke zich inspireren door de psychoanalyse. In zijn eerste mysterieroman Nattmennesket (Noors voor 'De nachtmens'), dat hij uitbracht onder zijn pseudoniem Bernhard Borge, voert hij het personage Kai Bugge voor het eerst op. Deze psychoanalyticus beweert dat een psycholoog beter in staat is om een misdrijf op te lossen dan een politieagent. Bugge en een politieagent bundelen hun krachten samen om een mysterieuze moord op te lossen. De roman De dødes tjern ('Vijver van de doden') werd in 1958 verfilmd, geregisseerd door Kåre Bergstrøm. Ook in dit boek komt het personage Bugge voor. In 1947 publiceerde Bjerke Døde menn går i land ('Dode mannen gaan aan land'), de enige roman waarin Bugge geen rol speelt. In 1950 verscheen de roman Skjult mønster ('Verborgen patroon'), waarin Bugge zijn comeback maakte.
  
  Naast zijn psychologische detectives publiceerde Bjerke verschillende verhalenbundels en tal van essays en dichtbundels. Zijn essays gingen vaak over kunst en cultuur, in zijn poëzie staat het eeuwige verlangen naar de kindertijd vaak centraal. Ook schreef Bjerke hoorspelen en komedies.
  
  Verschillende componisten hebben de gedichten van Bjerke op muziek gezet, onder wie Finn Kalvik en Karoline Krüger.
  
  Persoonlijk leven 
  Bjerke was een zoon van de Noorse romanschrijver Ejlert Bjerke en Karin Svensson. Hij trouwde drie keer. Uit zijn eerste huwelijk had hij twee kinderen. Daarna was Bjerke getrouwd met de Noorse actrice Henny Moan, met wie hij dochter Vilde kreeg. Het stel ging uit elkaar toen hun dochter negen was. Verder was Bjerke een neef van de schrijver Jens Bjørneboe.
  
  In 2002 publiceerde Vilde een boek over haar vader, Du visste om et land ('Je wist van een land'). Na een slopende beroerte in 1981 was Bjerke voor de rest van zijn leven afhankelijk van een rolstoel. In 1983 werd hij benoemd tot ridder in de Orde van Sint-Olaf.
  
  Bjerke stierf in 1985 en werd begraven op de begraafplaats Vestre gravlund in Frogner, Oslo.
  
  Bibliografie (een selectie)
  
  Dichtbundels 
   Syngende jord, 1940
   Regnbuen, 1946
   Fakkeltog, 1942
   Fremmede toner. Et utvalg av verdenslyrikken i norsk gjendiktning., 1947
   Eskapader, 1948
   Dikt om vin og kjærlighet, 1950
   Den hemmelige sommer, 1951
   Prinsessen spinner i berget, 1953
   Slik frøet bærer skissen til et tre, 1954
   En jeger og hans hund, 1958
   En kylling under stjernene, 1960
   Med alle mine fugler, 1965
   En skrift er rundt oss, 1966
   Skyros, Egeerhavet, 1967
   Det finnes ennu seil, 1968
   En helt almindelig lek, 1973
   Et strå i vind, 1974
   Sol, måne og elleve stjerner, 1975
   Samlede dikt, 1977
   I byen min, 1979
   Hverdagsmirakel og andre efterlatte dikt, 2001
   Samlede dikt, 2003
  
  Detectives 
   Nattmennesket, 1941
   De dødes tjern, 1942
   Døde menn går i land, 1947
   Skjult mønster, 1950
   Enhjørningen, 1963
   Onkel Oscar starter opp, 1970
   Onkel Oscar kjører videre, 1970
   Hobbydetektiven: historiene om Klaus Vangli, 1971
  
  Non-fictie 
   Hva er god stil? 1955
   Rim og rytme: en liten verselære, 1956 (in een latere editie Rytme og rim getiteld)
   Nye bidrag til Goethes farvelære, 1961
   Hva er godt riksmål? Spørsmål og svar, 1962
   Arnulf Øverland – vårt sprogs konservator og fornyer, 1965
   Dannet talesprog, 1966
   Hva er godt riksmål? Spørsmål og svar, 1967
   Spillet i mitt liv: en amatør ved sjakkbrettet, 1968
   Grenseland - fem år efter, 1977
   Versekunsten: rytme og rim, 1980, 2000 (herziene uitgave van Rytme og rim uit 1956)
  
  Verhalenbundels 
   Tryllestaven - Syv historier om noe bortenfor, 1961
   Fortellinger ved peisen, 1981
  
  Essays 
   Fuglen i fikserbildet: fragmenter av en livsanskuelse, 1955
   Vitenskapen og livet, 1958
   Babels tårn, 1959
   Sproget som ikke vil dø - Rapporter fra riksmålets krigshistorie, 1964
   Reiser gjennom århundrene - I syv stilepoker, 1967
   Hårdt mot hårdt, 1968
   I syklonens sentrum, 1970
   Å kunne eller ikke kunne - Strøtanker om fag, 1970
   Med kritiske øyne, 1971
   Djevelens omgangsfelle, 1974
   I kampens glede, 1982
  
  Kinderboeken 
   Fabelen om Gry og Gruble, 1948
   For moro skyld, 1956
   Mere moro, 1957
   André Bjerkes ABC, 1959
   Fru Nitters datter, 1966
   Moro-vers, 1980
  
  Hoorspelen 
   Stokken, 1953
   Dikteren, rusen og alvoret, 1953
   Døde menn går i land, 1988, 1996 (postuum uitgevoerd)
   Gjengangernatt 1988, 2001 (postuum uitgevoerd)
   Troll i ord, 1988 (postuum uitgevoerd)
   De dødes tjern, 2007 (postuum uitgevoerd)
  
  Noors schrijver
  Noors dichter