title: Borgerhout
text: Borgerhout is een plaats in België en een district van de stad Antwerpen. Borgerhout was vanaf 1836, toen het van Deurne werd afgesplitst, tot aan de gemeentelijke herindeling van 1983, een zelfstandige gemeente en is nu met 3,93 km²  en 45.998 inwoners (2020) het kleinste en dichtstbevolkte Antwerps district.
  
  Geschiedenis
  
  Middeleeuwen 
  Borgerhout werd voor het eerst vermeld in 1214 als "Borgerholt". Het was in de middeleeuwen niet meer dan een landelijk gehucht dat zowel bestuurlijk als kerkelijk van Deurne afhing.
  
  Vroegmoderne tijd 
  Tijdens de reformatie in de 16e eeuw hield men, net zoals in Berchem en op het Kiel, ook in Borgerhout hagenpreken (onder andere op het Laar).
  
  Vanaf de 16e eeuw kreeg Borgerhout een eigen karakter doordat handelaars zich vestigden langs de banen Antwerpen-Turnhout en Antwerpen-Herentals. Borgerhout richtte zich economisch meer op Antwerpen dan op Deurne. Deze vervreemding van Deurne vermeerderde later nog door toenemende industrialisatie. Bij de oprichting van de gemeenten in 1795 bleven Deurne en Borgerhout nog samen een gemeente vormen onder de naam Deurne-Borgerhout maar in 1836 was de splitsing een feit. Op kerkelijk gebied voltrok de splitsing zich een jaar later.
  
  Moderne tijd 
  In de 19e eeuw ontwikkelde Borgerhout zich vooral als een nijverheidsgemeente. Bij de aanleg van de vestinggordel tussen 1859 en 1864 werd zowat 20% van het grondgebied in beslag genomen door militaire versterkingen en werd Borgerhout in twee gesplitst. Intramuros ontstond een bloeiend handelscentrum langs de Turnhoutsebaan. Borgerhout vergroeide intramuros volledig met de stad Antwerpen. Vanaf het einde van de 19e eeuw verdween de industrie grotendeels en werd Borgerhout een woongemeente. In 1914 werd onder burgemeester Karel De Preter het grondgebied van de gemeente vergroot met het huidige grondgebied van Borgerhout extra-muros ten zuiden van de Herentalsevaart zoals het Te Boelaerpark in het nadeel van Deurne. Dit ging gepaard met een enorme bevolkingstoename die een hoogtepunt bereikte in 1931 toen de gemeente Borgerhout 56.570 inwoners telde.
  
  Tweede Wereldoorlog en Holocaust 
  De deelgemeente werd rond 20 mei 1940 bezet door het Duitse leger en bevrijd op 4 september 1944.
  
  Uit de gemeente werden minstens 1643 Joden weggevoerd naar concentratiekampen in Duitsland, waar de overgrote meerderheid vermoord werd.
  
  Na-oorlogse periode 
  Na het einde van de Tweede Wereldoorlog was er een sterke daling van de bevolking door emigratie naar de verder gelegen en groenere randgemeenten rond Antwerpen.
  
  Op 1 januari 1983 werd Borgerhout opgenomen bij de fusiestad Antwerpen.
  
  Geografie
  
  Kernen 
  Het gedeelte intra muros kent een grote en oude verkeersader, de Turnhoutsebaan, die dwars door dit gedeelte van Borgerhout loopt. Deze vormt ook de voornaamste winkelstraat met een mix van winkels. Onder deze winkelstraat loopt ook de Reuzenpijp van de Antwerpse premetro.
  
  Het gedeelte extra muros is meer residentieel en gegroeid rond de weg naar Herentals. De bevolking extra muros is gemiddeld ouder, 'witter' en rijker. Extra muros is kleiner en groener en heeft een lagere bevolkingsdichtheid. Hier bevindt zich ook het Te Boelaerpark.
  
  Situering 
  Borgerhout grenst aan diverse Antwerpse wijken waaronder Zurenborg, Antwerpen-Noord en het Statiekwartier. Borgerhout is tevens een wijk waar zich veel nachtwinkels en horecagelegenheden bevinden. Extra muros grenst Borgerhout aan de districten Berchem en Deurne.
  
  Demografie
  
  Samenstelling bevolking naar herkomst 
  In onderstaande tabel wordt de bevolkingsverdeling naar herkomst weergegeven. "Nieuwe Belgen" zijn Belgen die een andere geboortenationaliteit hadden.
  
  Bron: Districts-en Loketwerking, Stad Antwerpen, 2017 (via stadincijfers.antwerpen.be/databank)
  
  Vanwege het grote aantal inwoners van buitenlandse, vooral Marokkaanse, afkomst wordt Borgerhout door sommige om- en inwoners ook wel 'Borgerokko' genoemd. Vanaf het eind van de jaren 1970 werd de term veel gebruikt door de Gazet van Antwerpen en het Vlaams Blok. De term duikt ook geregeld op in de buitenlandse pers.
  
  Bevolkingsevolutie 
  
  Opm:1846 t/m 1970=volkstellingen op 31 december
  
  Politiek
  
  Structuur 
  Het district Borgerhout maakt deel uit van de stad Antwerpen. Deze ligt in het kieskanton Antwerpen is identiek aan het provinciedistrict Antwerpen en ligt in het kiesarrondissement Antwerpen en de kieskring Antwerpen.
  
  Districtscollege 
  De districtsvoorzitter is:
   1 januari 2013 - 31 december 2015: Marij Preneel (Groen)
   1 januari 2016 - 31 december 2018: Stephanie Van Houtven (sp.a)
   1 januari 2019 - 31 december 2024: Marij Preneel (Groen)
  
  Districtsraad 
  
  Sinds 1 januari 2001 hebben alle Antwerpse districten een eigen districtsraad. De districtsraad wordt rechtstreeks verkozen tijdens de zesjaarlijkse gemeenteraadsverkiezingen.
  
  De districtsraad heeft beslissingsbevoegdheid over sport-, jeugd-, cultuur- en seniorenbeleid. Ook over de communicatie van het district, de feestelijkheden en een gedeelte van de straat- en groenwerken kan de districtsraad beslissingen nemen. Over de andere domeinen kan de districtsraad adviezen geven.
  
  De Borgerhoutse districtsraad telt 25 zetels sinds 2007.
  
  Geschiedenis
  
  Voormalige burgemeesters en districtsvoorzitters
  
  Legislatuur 2013 - 2018 
  Borgerhout had een coalitie van sp.a-Groen, PVDA+ en een onafhankelijke (een voormalige CD&V'er). Samen is dat goed voor 14 van de 25 zetels.
  
  Legislatuur 2019 - 2024 
  Borgerhout heeft een coalitie van Groen, PVDA+ en Vooruit. Samen is dat goed voor 16 van de 25 zetels.
  
  Resultaten districtsverkiezingen sinds 2000 
  De eerste rechtstreeks verkozen districtsraad werd verkozen op 8 oktober 2000, en startte op 1 januari 2001. Ze telde toen 23 zetels.
  
  De huidige districtsraad werd verkozen op 14 oktober 2018.
  
  De volgende districtsraad wordt 6 jaar later op 13 oktober 2024 gekozen.
  
  De vetjes gedrukte getallen vormen de hieruit onderhandelde bestuursmeerderheid. De grootste partij is in kleur.
  
  Bezienswaardigheden
  
   Het districtshuis (voormalige gemeentehuis) in neo-Vlaamse renaissancestijl (1886-1889)
   De Roma, in 1928 gebouwd als bioscoop.
   Het Xaveriuscollege
   De Heilige Familie en Sint-Corneliuskerk
   De Sint-Annakerk, aan de Goedendagstraat.
   De Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hartkerk
   De Onze-Lieve-Vrouw-ter-Sneeuwkerk
   De Sint-Janskerk
   Het Te Boelaerpark
  Het Krugerplein
  De Tuinwijk
  
  Cultuur
  
  De Roma 
  De voormalige bioscoop De Roma doet nu dienst als polyvalente zaal voor theater, concerten, cinema en socioculturele activiteiten.
  
  Evenementen 
  Sinds 1712 trekt jaarlijks in Borgerhout de Reuzenommegang door de straten. Dit is een optocht met als hoogtepunt het optreden van de Reuskens van Borgerhout die staande op een door paarden getrokken Reuzenwagen geregeld een menuet dansen voor de toeschouwers, op de tonen van het Reuzenlied, gespeeld door een orkestje van 5 muzikanten. De groep bestaat uit vier dwergreuzen: Reus, Reuzin, Dolfijn en Kinnebaba. Specifiek aan deze reuzen is dat ze niet veel groter zijn dan een mannengestalte, maar wel veel dikker. De laatste decennia is hun optreden uitgegroeid tot een grote optocht, met groepen reuzen en een aantal praalwagens: het Groot Schip met Kapertein, de Zwaan, de Walvis, de Maagdekenswagen, ... In 2012 vierden ze hun 300ste verjaardag. Ook sinds 2012 wordt aan diverse organisatie's gevraagd om zelf een reus te maken en mee te lopen in de stoet.
  
  Literatuur 
   Tom Naegels' roman Los speelt gedeeltelijk in Borgerhout. Zie ook de verfilming van Los.
   Borgerhout is het eerste Antwerpse district met een eigen reisgids: Reisgids Borgerhout: voor toevallige en blijvende passanten, verscheen in november 2021 bij de Antwerpse uitgeverij Luster. Auteur is Marc Spruyt.
  
  Trivia 
  In de gebouwen van de vzw Moeders voor Moeders, Helmstraat 87/89 bevindt zich de enige vondelingenschuif van België.
  
  Religie en levensbeschouwing 
   De katholieke gemeenschap bestaat uit vier parochies: H. Familie en St.-Cornelius, O.-L.-Vrouw ter Sneeuw, St.-Anna en St.-Norbertus.
   De-Koepel moskee, de eerste Belgische moskee gesticht door bekeerlingen
   Voor de joodse inwoners vormt de verhoogde spoorwegberm van spoorlijn 27A in Borgerhout de eroev waarbij de spoorwegonderdoorgangen gezien worden als de opvolgers van de voormalige stadspoorten.
  
  Mobiliteit 
  Het district wordt in twee delen gesplitst door de Antwerpse 3 gebundelde verkeersaders: binnensingel (R10), spoorweg (lijn 12 en 27A) en autosnelweg (R1). Deze worden aangeduid met Borgerhout intra en extra muros (verwijzend naar de Antwerpse stadsmuren die nu de Ring vormen).
  
  Openbaar vervoer 
  Borgerhout wordt per tram intra muros bediend met de Antwerpse lijnen 10 en 24 en aan de Gitschotellei (extra muros) door de tramlijnen 4 en 9. Ook tram 24 rijdt via de Stenenbrug door Borgerhout extra muros om de aan de Herentalsebaan in Deurne gelegen Borgerhoutse begraafplaats Silsburg te kunnen bereiken. Ook tramlijn 4 heeft daar zijn eindhalte.
  
  Ondergronds van de Turnhoutsebaan en de Stenenbrug rijdt tram 8 via de Reuzenpijp van de Antwerpse premetro van het premetrostation Astrid naar Borgerhout extra muros en verder naar het rondpunt Wommelgem. Sinds 18 april 2015 werd het het premetrostation Zegel van de Reuzenpijp onder de Turnhoutsebaan geopend. Enkele nog gesloten aan de Turnhoutsebaan en Stenenbrug te Borgerhout gelegen spookstations van de Antwerpse premetro dragen de namen: Drink, Foorplein, Collegelaan en Morckhoven.
  
  Borgerhout had aan de Turnhoutsebaan ter hoogte van de Statielei aan het oostspoor (spoorlijn 12 en 27A) ook een spoorweghalte waarvan nu nog sporen te zien zijn. Alhoewel ze buiten het Borgerhoutse grondgebied lagen, hebben zowel de voorloper van het huidige station Antwerpen-Centraal (van 1836 tot 1854) als het station Antwerpen-Oost (van 1873 tot 1905) een tijdlang de (foute) benaming station Borgerhout gedragen. Verder ligt het vormings- en goederenstation Antwerpen-Schijnpoort voor een groot deel van zijn oppervlakte op Borgerhouts grondgebied.
  
  Onderwijs
  
  Secundair onderwijs 
   Xaveriuscollege
   Instituut Maris Stella- Sint Agnes
   Stedelijk Lyceum Quellin
   GO! Spectrumschool Campus Deurne
  
  Sport 
   Korfbalclub Borgerhout/Groen-wit ontstond uit de fusie van groen-wit en Borgerhout in 2010. De club is actief in de veldcompetitie in de Eerste klasse B en in de zaalcompetitie in de Topkorfbal League.
   Voetbalclub Tubantia Borgerhout speelde voor de Tweede Wereldoorlog een tijdlang in de eerste en tweede klasse van de nationale reeksen. In 1960 fuseerde de club met KRC Borgerhout, een andere club uit Borgerhout die eveneens de laatste decennia in de nationale reeksen had gespeeld. Deze club was op haar beurt een fusie van Borgerhoutsche SK en Racing Club Anvers-Deurne. Momenteel is Tubantia Borgerhout actief in de Vierde Provinciale Antwerpen.
  
  Bekende inwoners
  
  Geboren in Borgerhout 
  
   Thomas Vinçotte (1850-1925), beeldhouwer
   Jozef Van Santvoort (1885-1962), politicus en syndicalist
   Oscar Jespers (1887-1970), beeldhouwer
   Eugeen De Bock (1889-1981), auteur en uitgever
   Floris Jespers (1889-1965), schilder
   Jos Smolderen (1889-1973), architect
   Hélène Krinkels (1893-1979), sopraan
   Jean Lefebvre (atleet) (1893-?), atleet
   Michel Seuphor (1901-1999), kunstenaar en kunsttheoreticus
   Félix Van den Bergh (1905-1988), politicus
   Charles Janssens, (1906-1986), komisch acteur
   Paul Lebeau (1908-1982), letterkundige
   Frans Mertens (1908-1993), kunstschilder
   Berten Fermont (1911-1933), Vlaams dienstweigeraar
   Frans Christiaenssens (1912-1995), politicus en syndicalist
   Germaine De Jonghe (1913-2005), sopraan
   Bert Hermans (1915-1999), atleet
   Maria Rosseels (1916-2005), journaliste, auteur
   Pol Mara, pseudoniem van Leopold Leysen, (1920-1998), kunstschilder
   Stan Ockers (1920-1956), wielerkampioen
   Hugo Adriaensens (1927-2000), politicus
   Luc Versteylen (1927-2021), pater jezuïet en stichter van de groene beweging Agalev
   Herman Deleeck (1928-2002), econoom en politicus
   Pros Verbruggen (1928-2021), acteur, presentator en programmamaker
   Hugues C. Pernath, pseudoniem van Hugo Wouters (1931-1975), dichter
   Ludo Van Thillo (1931-2022), ondernemer
   Aleidis Dierick (1932-2022), dichteres
   Hugo de Ridder (1932-2018), journalist, essayist
   Eddy Wauters (1933), voetballer en sportbestuurder
   André Nelis (1935-2012), zeiler
   Tuur Van Wallendael (1938-2009), politicus en journalist
  Paul Ibou pseudoniem van Paul Vermeersch (1939–2023), grafisch ontwerper en beeldhouwer 
   Herman Fabri (1943-2011), acteur en regisseur
   Samantha (1948), zangeres
   Leen Laenens (1952), politica
   Annick Segal (1960), actrice
   Nahima Lanjri (1968), politica
   Dieter Troubleyn (1970), acteur, zanger
   Johan Petit (1974), acteur
   Vicky Versavel (1974), actrice
   Milow, pseudoniem van Jonathan Vandenbroeck (1981), zanger, muzikant
   Jeroom Snelders (1977), cartoonist
   Erika Van Tielen (1983), tv-presentatrice
   Jens Van Hoof (1985), korfballer
   Maarten Inghels (1988), dichter en schrijver
  
  Woonden in Borgerhout 
   Henri Oedenkoven (1823-1871), burgemeester van Borgerhout en mede-eigenaar van kaarsenfabriek den Bougie
   August Snieders (1825-1904), journalist, letterkundige
   Urbain Jamar (1876-1940), politicus
   Alfred Ost (1884-1945), schilder, tekenaar
   Firmin Lambot (1886-1964), wielrenner
   Gustaaf Lemmens (1897-1947), een figuur uit de Vlaamse Beweging, zaakvoerder van boekhandel De Blauwvoet
   Willem de Meyer (1899-1983), promotor Vlaamse lied
   Albert Poels (1903-1984), beeldhouwer
  
  Externe links 
   borgerhout.be
   Districtsraad Borgerhout
   Het ontstaan en de geschiedenis van de Borgerhoutse reuzenommegang
   Inventaris Onroerend Erfgoed
  
   
  Plaats in Antwerpen (provincie)