title: Palermo (stad)
text: Palermo (Siciliaans: Palermu) is de hoofdstad van de autonome regio Sicilië, op het gelijknamige eiland dat zuidelijk van de laars van Italië ligt. De stad ligt in het noordwesten van het eiland, aan de Tyrrheense en daarmee ook de Middellandse Zee. Met 671.042 inwoners in 2017 was het de op vier na grootste stad van Italië.
  De gelijknamige provincie, waar de stad hoofdstad van is, bevindt zich tussen de provincies Trapani en Messina.
  
  Palermo is een universiteitsstad.
  Er ligt een vliegveld op 30 kilometer afstand van de stad: Luchthaven Falcone e Borsellino (vernoemd naar de twee door de maffia in het begin van de jaren 90 vermoorde rechters Giovanni Falcone en Paolo Borsellino). Het spoorwegstation Palermo Centrale heeft verbindingen met de belangrijkste steden van het eiland. Verder heeft de stad een belangrijke haven, van waaruit op vele bestemmingen wordt gevaren. Sinds 2015 heeft Palermo ook een tram (Rete transviaria di Palermo) die uit vier lijnen bestaat.
  
  Geschiedenis 
  In de 7e of 8e eeuw v.Chr. stichtten de Feniciërs op de plaats van de stad een kolonie. De stad werd destijds Ziz (bloem) genoemd. De naam verwees naar het vruchtbare land errond. De Grieken, die in Zuid-Italië belangrijke koloniën in bezit hadden, noemden de stad later Panormos, wat Grieks is voor volledige haven, en wat vervolgens onder de Romeinen de Latijnse naam Panormus werd.
  
  In 408, 406 en 391 v.Chr. deden Syracuse en vloten van andere Griekse koloniën pogingen om de stad op de Carthagers te veroveren. Palermo werd in tegenstelling tot veel andere Siciliaanse steden nooit een Griekse stad, maar het lag wel in de buurt van de grens met het Griekstalige oosten. In 275 v.Chr. lukte het Pyrrhus van Epirus toch om de stad een tijdlang te bezetten.
  
  De Romeinen veroverden Palermo tijdens de Eerste Punische Oorlog. Onder keizer Augustus werd Palermo een belangrijke havenstad en vestigden voormalige Romeinse legionairs zich er. Symbool van de stad werd de mythische figuur Genio di Palermo, een voorbeeld van Genius loci der Romeinen.
  
  Nadat de Vandalen hun rijk hadden gevestigd in het huidige Tunesië in 429, vielen ze meermalen Sicilië binnen en veroverden ook Palermo. De stad verloor haar belangrijke positie en viel in 535 toe aan het Byzantijnse Rijk.
  
  In 831 veroverden de Arabische Aghlabiden Palermo en werd het een van de belangrijkste steden van het Middellandse Zeegebied. Palermo werd weer een belangrijke haven en een cultureel centrum. De stad werd uitgebreid met nieuwe wijken en vele bouwwerken. Rond 1050 had de stad ongeveer 350.000 inwoners. In het Europa van die tijd hadden alleen Constantinopel en Córdoba meer inwoners.
  
  In 1072 veroverden Normandiërs onder leiding van Rogier I de stad en het Emiraat Sicilië. Aan het begin van de 12e eeuw werd de stad de hoofdstad van het Graafschap Sicilië en vanaf 1130 van het Koninkrijk Sicilië. Palermo kreeg drie titels in het Latijn: Prima Sedes, Corona Regis et Regni Caput. Ten tijde van de Normandische heerschappij ontstonden vele kerken en paleizen in de Arabisch-Normandische stijl, zoals het kasteel La Zisa, dat lijkt op een Arabisch woestijnkasteel en de kerk San Giovanni degli Eremiti. De culturele bloeitijd onder de Normandiërs zette zich voort na 1194, toen de Hohenstaufen de macht overnamen. Frederik II gaf de stad een nieuwe glans met talrijke paleizen en de stichting van een Siciliaanse dichterschool.
  
  Nadat de laatste Hohenstaufse koning gedood werd, nam de Franse Karel van Anjou de stad en het eiland over. Karel verplaatste de hoofdstad van zijn rijk naar Napels. Palermo verloor aan betekenis en de armoede van de bevolking leidde in 1282 tot volksopstand die de Siciliaanse Vespers wordt genoemd. Door deze opstand eindigde het bewind van Karel van Anjou in Sicilië. De woede van de bevolking richtte zich op de Fransen, van wie er alleen al in Palermo 2000 werden gedood.
  
  Na de opstand werd Peter III van Aragón koning van Sicilië. In de daaropvolgende eeuwen zouden verscheidene buitenlandse dynastieën heersen over Sicilië, maar Palermo werd nooit meer hun zetel en zodoende raakte de stad in verval. In de jaren 1848-1849 was Palermo een laatste maal de hoofdstad van het koninkrijk Sicilië. In 1860 veroverde Giuseppe Garibaldi Palermo op het Koninkrijk der Beide Siciliën en een jaar later ging Sicilië deel uitmaken van het Koninkrijk Italië (1861). Vijf jaar later brak de Opstand van Zeven-en-een-halve-dag uit tegen de centrale regering van Italië in Turijn; deze werd bloedig neergeslagen (1866).
  
  Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte Palermo zwaar beschadigd. Veel inwoners uit het oude centrum verhuisden naar nieuwbouwwijken aan de stadsrand. Op 19 oktober 1944 werden betogers doodgeschoten die betoogden tegen de hongersnood; dit bloedbad in Palermo is bekend als Strage del pane.
  
  Na de oorlog nam de toestroom van mensen van het Siciliaanse platteland enorm toe. Er werden in hoog tempo nieuwbouwwijken gebouwd, die een zeer chaotisch karakter hebben. In de jaren na de oorlog tot aan het einde van de twintigste eeuw werd de stad beheerst door de Cosa Nostra, de Siciliaanse maffia. De stad werd in die tijd opgeschrikt door vele moorden, waaronder die op de rechters Falcone en Borsellino. De antimaffia burgemeester Leoluca Orlando (ambtstijd 1985-2000) zorgde voor een ommekeer door de maffia en de allesoverheersende corruptie te bestrijden. Onder Orlando ontstond een culturele opbloei die wordt gesymboliseerd door de heropening van het Teatro Massimo in 1997.
  
  De facetten van de rijke geschiedenis zijn in de stad te herkennen aan onder meer de bouwstijl van gebouwen, zoals invloed van Arabieren, Normandiërs, Romeinen en Byzantijnen.
  
  Cultuur
  
  Bezienswaardigheden in en rondom Palermo 
  
   Museo Archeologico Regionale: archeologisch of oudheidkundig museum
   Ignazio Mormino: museum van kunst en archeologie of oudheidkunde
   Porta d’Ossuna Catacombe: Romeins-christelijke begraafplaats
   Paleontologisch museum
   Regionale galerij van Sicilië (gehuisvest in het Palazzo Abatellis)
   Museo del Risorgimento (gewijd aan Garibaldi en zijn I Mille)
   Oratorio del Rosario di San Domenico (stucwerk van Serpotta)
   Oratorio del Rosario di Santa Cita (stucwerk van Serpotta)
   Oratorio di San Lorenzo (stucwerk van Serpotta)
   Teatro Biondo
   Teatro Massimo
   Teatro Politeama
   Porta Felice
   San Domenico, barokkerk
   San Agostino (13e eeuw), kerk
   San Ignazio all'Olivella, barokkerk
   SS.Trinità (La Magione), kerk
   SS.Salvatore, kerk (17e eeuw), vooral gebruikt als auditorium
   Quattro Canti (piazza Vigliena), plein
   San Giuseppe dei Teatini, barokkerk
   Piazza Pretoria met:
   Palazzo Pretorio, paleis
   Fontana Pretoria, indrukwekkende fontein (16e eeuw)
   Piazza Bellini met:
   Santa Maria dell'Ammiraglio (La Martorana)
   San Cataldo, Arabisch-Normandische kerk
   Santa Caterina, kerk met barokinterieur
   Piazza Marina, plein in de wijk Kalsa met vele palazzo's met:
   Giardino Garibaldi
   Santa Maria della Catena, kerk
   Santa Maria dello Spasimo, gotische kerk gebruikt voor tentoonstellingen
   Museo Internazionale delle Marionette, marionettenpoppenmuseum
   Santa Maria degli Angeli (La Gancia)
   Palazzo Abatellis, museum van voornamelijk Siciliaanse (oude) kunst
   Palazzo Chiaramonte
   Piazza della Vittoria, plein in Zuid-Palermo met:
   Kathedraal van Palermo, opgetrokken in een mengeling van vele bouwstijlen (1184)
   Porta Nuova, poort bekroond door een sierlijke loggia in renaissancestijl
   Cappella Palatina, kapel met mozaïeken, gelegen in het Palazzo dei Normanni
   Palazzo dei Normanni, voormalig koninklijk paleis van de Normandiërs, nu zetel van het Siciliaanse Parlement
   San Giovanni degli Eremiti, Arabisch-Normandische kerk
   Palazzo Arcivescovile en het Museo Dioceano
   op het plein ligt het stadspark genaamd Villa Bonanno
   Piazza Ruggero Settimo met het Teatro Politeama en het standbeeld van Ruggero Settimo
   Palazzo d'Orléans, residentie van de president van de regio Sicilië
   Catacomben van de Kapucijnen
   Ponte dell'Ammiraglio, middeleeuwse brug
   San Giovanni dei Lebbrosi, Arabisch-Normandische kerk
   La Zisa, Arabisch-Normandisch lustslot
   La Cuba, Arabisch-Normandisch lustslot
   La Cubula, klein vierkant bouwwerk in Arabisch-Normandische stijl
   Qanat, ondergrondse waterbevoorrading die de Arabieren aanlegden
   Palazzina Cinese, koninklijk paleis in het Parco della Favorita met als ingangspoort de Porta dei Leoni
   Villa Malfitano, villa in libertystijl, met schitterende tuin
   Villino Florio, villa in libertystijl
   Villa Trabia, classicistische villa met park
   Stand Florio, een cultureel centrum
   Standbeeld van Karel V op de Piazza Bologni
   Fontein van het Zeepaard op de Piazza Santo Spirito
   Monte Pellegrino, 606 meter hoge berg in een natuurpark
   Mondello, buitenwijk
  
  Sport 
  Het heeft met US Palermo een voetbalclub die in de subtop van de serie A (Italiaanse eerste klasse) en in het UEFA Cup-toernooi gespeeld heeft. Echter, de meeste seizoenen is US Palermo actief in de lagere regionen van het Italiaanse profvoetbal. US Palermo speelt haar wedstrijden in het Stadio Renzo Barbera. Dit stadion werd gebruikt toen Palermo speelstad was bij het WK voetbal van 1990.
  
  Palermo is meermaals etappeplaats geweest in de wielerkoers Ronde van Italië. Dit was het laatst het geval op 3 oktober 2020 toen de eerste etappe van Monreale naar Palermo ging. De Italiaan Filippo Ganna won deze tijdrit.
  
  Stedenbanden
  
  Bekende inwoners van Palermo
  
  Geboren
  
  Overleden 
   Rogier II (1095-1154), graaf en koning van Sicilië
   Willem I (1120-1166), koning van Sicilië
   Andrea Chiaromonte ( -1392), gouverneur van Palermo, terechtgesteld
   Pietro Tagliavia d'Aragona (1499-1558), kardinaal-aartsbisschop van Palermo, president van Sicilië
   Girolamo Pietraperzia Barresi ( -1549), markies, terechtgesteld
   Ottaviano Preconio (1502-1568), aartsbisschop van Palermo
   Pietro Martínez y Rubio (1614-1667), aartsbisschop van Palermo
   Salvatore Ventimiglia (1721-1797), bisschop van Catania, titulair aartsbisschop van Nicomedia, vrijmetselaar
   Francesco Zerilli (1793–1837), kunstschilder
   Pietro Castiglia (1808-1879), raadsheer bij het Hof van Cassatie en senator
   Giovanni Raffaele (1804-1882), medicus, senator, burgemeester van Palermo
   Salesio Balsano, baron della Daina (1818 of 1819 - 1894), senator der beide Siciliën, eerste burgemeester van Palermo na de eenmaking van Italië
   Pietro Bonanno (1863-1905), burgemeester-parlementslid
   Domenico Milèlli (1841-1905), dichter
   Benedetto Scillamà (1845-1918), magistraat en senator
   Fortunato Vergara di Craco (1833–1928), hertog van Craco, bankier en burgemeester van Palermo
   Oreste Maggio (1875-1937), medicus
   Emanuele Soler (1867-1940), rector van de universiteit van Padua en senator
   Ottavio Tiby (1891-1955), musicoloog
   Domenico Lo Vasco (1928-2020), advocaat en burgemeester van Palermo
  
  Begraven 
   Hendrik VI (1165-1197), keizer van het Heilige Roomse Rijk en koning van Sicilië 
   Constance van Aragón (1179-1222), keizerin van het Heilige Roomse Rijk
   Frederik II (1194-1250), keizer van het Heilige Roomse Rijk en koning van Sicilië
   Pietro Tagliavia d'Aragona (1499-1558), kardinaal-aartsbisschop van Palermo, president van Sicilië
  
  Externe link 
    Website van de gemeente Palermo
  
  Panorama 
  
   
  Hoofdstad van een Italiaanse provincie
  Hoofdstad van een Italiaanse regio