Verpleegkundige handeling
Een verpleegkundige handeling is elke handeling die een verpleegkundige of verzorgende ig uitvoert binnen de verpleegkundige beroepsuitoefening. Een samenhangend cluster van verpleegkundige handelingen kunnen deel uitmaken van een verpleegkundige interventie.

Bij verpleegkundige handelingen kan onderscheid worden gemaakt in:
 professioneel en niet professioneel
 patiëntgebonden (bijvoorbeeld medicatie toedienen) en niet patiëntgebonden (bijvoorbeeld bijscholing volgen)
 indirect patiëntgebonden (bij afwezigheid van de patiënt) en direct patiëntgebonden (bij aanwezigheid van de patiënt)

Criteria
Met betrekking tot het uitvoeren van verpleegkundige handelingen zijn criteria vastgesteld:
 de verpleegkundige moet blijven binnen het vakgebied
 de verpleegkundige beschikt over voldoende bekwaamheid
 de rechten van de zorgvrager moet gerespecteerd worden
 de verpleegkundige is bevoegd voor het verrichten van de handeling
 er wordt gehandeld volgens de richtlijnen van de eigen organisatie

Soorten
Er bestaan verschillende soorten verpleegkundige handelingen. Deze handelingen worden uitgevoerd in de diverse fasen van het verpleegkundig proces:
 Handelingen ten behoeve van verpleegkundige diagnostiek
 Handelingen ten behoeve van medische diagnostiek
 Autonoom verpleegkundige handelingen op basis van een verpleegkundige diagnose
 Door een arts gedelegeerde verpleegkundige handelingen op basis van een medische diagnose
 Handelingen ten behoeve van evaluatie van de effectiviteit van het medische en/of verpleegkundige behandeling
 Indirecte handelingen

Verpleegtechnische handeling
Verpleegtechnische handelingen zijn verpleegkundige handelingen waaraan risico's zijn verbonden en die kunnen leiden tot letsel of schade bij zowel de zorgvrager als de verpleegkundige. Om die reden is de uitvoering van deze handelingen vaak vastgelegd in protocollen en procedures. Veel verpleegtechnische handelingen zijn opgenomen in de opleiding tot verpleegkundige. Andere mogen alleen worden uitgevoerd indien de verpleegkundige een autorisatietraject heeft doorlopen, waarbij aanvullende scholing is gevolgd en onder begeleiding de handelingen in praktijk zijn aangeleerd. Bij (dreigende) complicaties worden specialistisch verpleegkundigen ingeschakeld (zoals de stomaverpleegkundige bij stomazorg). Verrichtingen, risicovolle handelingen en voorbehouden handelingen zijn verpleegtechnische handelingen.

Lijst van verpleegtechnische handelingen
 Sondevoeding toedienen
 Stoma verzorgen
 suprapubische katheter verzorgen
 medicijnen toedienen (oraal, rectaal, vaginaal, via de huid, via de slijmvliezen, via de luchtwegen,
 medicijnen toedienen per injectie (subcutaan, intramusculair, intraveneus)
 medicijnen toedienen via een infuussysteem
 perifeer infuus inbrengen
 medicijnen klaarmaken: oplossingen en verdunningen maken
 wondverzorging (rode, gele en zwarte wonden)
 toepassen zwachtel en verbandtechnieken
 zorgvrager met decubitus en/of smetten verzorgen
 wonden met hechtingen verzorgen
 wonden met drains verzorgen
 hechtingen en tampons verwijderen
 wonddrains verwijderen
 verzorgen van tracheacanule en een tracheastoma
 vloeistoffen parenteraal toedienen: perifeer infuus en centraal infuus
 infuuspomp en een spuitpomp bedienen
 transfusie uitvoeren
 katheteriseren van de blaas en blaaskatheter verzorgen
 een maagsonde inbrengen en verzorgen
 zuurstof toedienen
 regelen lichaamstemperatuur
 blaasspoelingen uitvoeren
 maagspoelingen uitvoeren
 vagina irrigeren
 stoma irrigeren
 darmspoelen
 mond- en keelholte uitzuigen
 venapunktie toepassen
 hielprik toepassen bij neonaten
 monsters verzamelen ten behoeve van diagnostiek (steriel en niet steriele monsters, bijv. wondkweek)
 assisteren bij chirurgische behandelingen
 assisteren bij intern/neurologisch onderzoek
 assisteren bij andere therapieën gericht op het in stand houden of verbeteren van somatische functies
 reageren bij ongevallen en in onvoorziene situaties zoals reanimaties

Verrichting
Een verrichting is een verpleegkundige handeling waarvoor een verpleegkundige bevoegd is deze uit te voeren maar die niet voortkomt uit verpleegkundige besluitvorming (zoals bij een multidisciplinair probleem). In Nederland zijn handelingen waarvoor de verpleegkundige in het kader van de BIG-wet bevoegd is verrichtingen (voorbehouden handelingen). Een voorbeeld hiervan is het per order arts toedienen van medicijnen door middel van een intramusculaire injectie.

Risicovolle handelingen
Een verpleegkundige handeling is risicovol als deze onaanvaardbare risico's oplevert voor een zorgvrager. Risicovolle handelingen vallen in Nederland niet altijd onder de BIG-wet en zijn dus niet altijd voorbehouden handelingen. Het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen is bijvoorbeeld geen voorbehouden handeling maar wel een risicovolle handeling. De verpleegkundige dient voor uitvoering bevoegd en bekwaam te zijn. Daarvoor zijn kennis van de procedure, veiligheids- en zorgvuldigheidsaspecten en ervaring om de handeling op een deskundige wijze uit te voeren noodzakelijk.

Verpleegkunde