Pandemie
Een pandemie is een epidemie op wereldwijde schaal. Het woord is afkomstig uit het Grieks: παν (pan) betekent geheel, δῆμος (dêmos) betekent volk.

Veroorzakers van een pandemie 
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) kan een pandemie ontstaan wanneer aan de volgende drie eisen is voldaan:
 het opkomen van een ziekte die nieuw is voor de populatie
 de ziekte infecteert mensen en veroorzaakt zware klachten
 de ziekte verspreidt zich gemakkelijk onder de bevolking

Een ziekte die wijdverspreid is of veel mensen doodt is niet per definitie pandemisch; de ziekte moet daarvoor ook infecterend zijn. Zo is kanker bijvoorbeeld wel een ziekte die veel doden veroorzaakt, maar kanker wordt niet als een pandemie gezien omdat deze ziekte niet overgedragen kan worden.

Factoren die een rol spelen bij het samenspel van mens, dier en omgeving bij een pandemie:
 Demografie
 Consumptie
 Gezondheidssystemen
 Klimaat
 Grondgebruik
 Dieren in het wild
 Handel
 Landbouwpraktijk
 Toerisme
 Economische kracht
 Reizen

Toename risico op pandemieën in de 21e eeuw
Viroloog Marion Koopmans (Erasmus MC) waarschuwde in 2018 voor de toenemende kans op pandemieën.

Virussen verspreiden zich namelijk gemakkelijker en beter door:
 bevolkingsgroei en verstedelijking en het ontstaan van vele megasteden;
 toename van de voedselproductie en veehouderij;
 wereldwijd reizen en handelen;
 de vergrijzing;
 veranderingen in het klimaat en in ecosystemen (zie ook Opwarming van de Aarde).

Zes pandemische fases, zoals gehanteerd door de WHO 
De WHO hanteert zes verschillende 'pandemische fases' om de verspreiding van ziektes te classificeren.

Hieronder een overzicht van die fases, in het geval van griepvirussen:

Lijst van pandemieën

Historische pandemieën 
 Pest: van de 14e tot de 19e eeuw endemisch in Europa en soms pandemisch
 Pest van Justinianus: 541-543
 Zwarte Dood: 1347-1352
 Derde pestpandemie: 1895-1912

Moderne influenza-pandemieën 
Hieronder een lijst met de belangrijkste moderne influenza-pandemieën. 
 Russische griep (1889-1890)
 Spaanse griep (1918-1920), verspreidde zich wereldwijd en veroorzaakte 500 miljoen zieken en 20 tot mogelijk 100 miljoen doden.
 Aziatische griep (1957) met een miljoen doden.
 Hongkonggriep (1968) met 700.000 doden.
 Mexicaanse griep (van 11 juni 2009 tot augustus 2010) met ten minste 13.763 doden.

Huidige pandemieën
COVID-19 – Op 11 maart 2020 stelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) officieel vast dat de uitbraak van het nieuwe SARS-CoV-2-virus tot een pandemie had geleid. Begin maart 2022 werd het aantal van 6 miljoen doden wereldwijd gepasseerd.
Hiv/aids – Hoewel de WHO de term ‘wereldwijde epidemie’ gebruikt om hiv te beschrijven, gebruiken sommige wetenschappers de term 'pandemie'.

Media
In 2018 zette de Britse wiskundige Hannah Fry voor BBC Four een grootschalig, app-gestuurd sociaal experiment op om de verspreiding van een pandemie in kaart te brengen. Het project resulteerde in de documentaire Contagion! The BBC Four Pandemic. Het ontstaan van de coronapandemie vertoonde gelijkenis met haar experiment.

Zie ook 
 Endemie
 Epidemie

Externe link
 Zijn wij wel goed voorbereid op een pandemie? – Universiteit van Nederland