Francis de Erdely
Francis de Erdely (Hongaars: Ferenc Erdélyi)  (Boedapest, 3 mei 1904 − Los Angeles, 28 november 1959) was een Hongaars-Amerikaans schilder, beeldhouwer, tekenaar, auteur en docent. Deze kunstenaar is onder vele namen bekend waarvan François Erdely de meest gebruikelijke is in eigentijdse bronnen uit zijn Nederlandse periode.

Biografie 
Francis de Erdely volgde zijn eerste kunstenaarsopleiding aan de Koninklijke Hogeschool voor Beeldende Kunsten in Boedapest. Vervolgens studeerde hij aan de Real Academia de Bellas Artes de San Fernando in Madrid en de Sarbonne in Parijs. Om zijn blik verder te verruimen maakte De Erdely vervolgens lange reizen. Zo bracht langere tijd door in Afrika, onder andere in Caïro en Algiers, verbleef hij in Losonc in Slowakije, in New York en Philadelphia in de Verenigde Staten en vervolgens in Finland. In 1927 verhuisde De Erdely naar Brussel alwaar zijn tentoonstelling in de Galerié d'Art Kodak zeer positief werd ontvangen door de Belgische critici. 

In 1931 verhuisde De Erdely naar Nederland waarna hij in 1933 samen met kunsthandelaar Charles Bignell en schilder Chris de Moor het initiatief nam tot het oprichten van de Eerste Nederlandse Vrije Studio.  De eerste twee jaar van het bestaan van deze vrije academie vormde hij samen met Chris de Moor de artistieke leiding en was hij er docent. Hier ontmoette hij zijn tweede vrouw, de Nederlandse Ilse Sophie Leembruggen, een leerlinge, waarmee hij in 1935 trouwde.  

In de zomer van 1936 verhuisde het echtpaar naar Hongarije met grootse plannen. Ilse stierf echter onverwacht op 11 december 1936. Door het verdriet om het verlies van zijn vrouw stortte De Erdely zich op zijn werk. In 1937 verscheen zijn roman, Lejtő, over een klein vissersdorpje in Vlaanderen.  

Als gevolg van de politieke ontwikkelingen in Hongarije emigreerde De Erdely in 1939 samen met zijn derde vrouw Erzsébet Wittmann, een actrice en zangeres met wie hij op 18 julie 1938 was getrouwd, naar de Verenigde Staten. Na eerst in New York en Detroit gewoond te hebben vertrok hij in 1944 samen met zijn nieuwe vrouw Edith H. Marcus naar Santa Monica, Californië, alwaar hij lesgaf aan het Pasadena Art Institute. Vanaf 1945 doceerde De Erdely schilderkunst aan de University of Southern California, een positie die hij zou bekleden tot zijn dood. Ook was De Erdely vanaf 1948 verbonden aan het Jepson Art Institute in Los Angeles.

Op 17 oktober 1955 verkreeg De Erdely het Amerikaans staatsburgerschap. Hij stierf op 28 november 1959 in zijn woonplaats Los Angeles na een langdurige ziekte.

Stijl 
De Erdely is vooral bekend geworden met zijn portretten, veelal van de 'gewone man' in zijn of haar natuurlijke omgeving. Dit waren veelal arbeiders, maar ook armen en andere aan de onderkant van samenleving.  

Het werk van De Erdely past goed in de neoklassieke stroming die in de jaren twintig in Europa aan kracht won. Na de verstikking van de avant-gardebewegingen van de jaren 1900 en het kalmeren van vormvernietigende ismen, legde een aanzienlijk aantal schilders de nadruk op respect voor tradities in plaats van het verleden te verwerpen. Ook De Erdely keerde terug naar de klassieke meesters. In zijn vroege werken zijn de invloeden van Goya en el Greco te zien, maar ook de impact van de kunstenaars uit de Lage Landen is voelbaar. Deze brede invloedssfeer was een direct gevolg van de vele reizen die De Erdely op jonge leeftijd ondernam. 

De academische manier van werken die De Erdely hanteerde, waaronder een perfecte beheersing van de anatomische weergave, was echter altijd doordrenkt van het besef van een gevoeligheid voor de kwetsbaarheid van de menselijke conditie. Oorlog en lijden zijn onderwerpen die nooit ver weg zijn in het werk van De Erdely; een direct gevolg van zijn eigen ervaringen in Europa. De Erdely had de opvatting dat "de kunstenaar zijn wereld, de ellende van de oorlog, moet verbeelden als een poging om verdere verwoesting te voorkomen". De Erdely laat vaak op een al dan niet verhullende wijze het lijden zien in vaak harde en hoekige getekende composities waardoor zijn kunst zelfs kubistisch te noemen is. 

De Erdely schilderde doorgaans grootschalige doeken, maar tijdens zijn Amerikaanse jaren richtte hij zich steeds meer op grafiek.

Exposities in Nederland 
Tijdens zijn verblijf in Nederland heeft Erdely ten minste twee solotentoonstellingen gehouden en aan gezamenlijke exposities deelgenomen:
 28 januari - februari 1933, Esher Surrey, Den Haag, o.m. besproken door Jos de Gruyter en Cornelis Veth
 14 april - 4 mei 1934, Esher Surrey, Den Haag, besproken door Cornelis Veth. Deze tentoonstelling is o.m. bezocht door prins Hendrik 
 Naast bovenstaande solo tentoonstellingen is zijn werk ook samen met dat van andere kunstenaars geexposeerd.

Externe verwijzingen 
 Francis de Erdely

Collecties 
Onder andere de volgende musea hebben werk van Francis de Erdely in het bezit:

 Modern Museum, Brussel
 Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen
 Metropolitan Museum of Art, New York
 National Gallery of Victoria, Melbourne
 Norton Simon Museum, Pasadena
 Seattle Museum of Art, Seattle
 Laguna Art Museum, Laguna
 Fine Arts Museums of San Francisco, California
 Detroit Institute of Arts, Detroit
 Denver Art Museum, Denver
 Museum of Modern Art, New York

Voetnoten 

Amerikaans kunstschilder
Hongaars kunstschilder