title: Sappemeer
text: Sappemeer (Gronings: Sapmeer, vroeger ook Sapmeer) is een plaats en tevens een voormalig meer in provincie Groningen in Nederland. Het is tevens de naam van de voormalige gemeente die in 1949 is opgegaan in de gemeente Hoogezand-Sappemeer. Sinds 1 januari 2018 behoort Sappemeer tot de gemeente Midden-Groningen.
  
  Geschiedenis 
  
  De stad Groningen werd in 1613 eigenaar van een nog onontgonnen veengebied ten oosten van de stad, dat de provincie acht jaar daarvoor van de Utrechtse of Rheense Compagnie had verpacht. Om dit gebied in cultuur te brengen werd vanaf 1618 het Winschoterdiep gegraven. Tegelijkertijd werden het Sappemeer en Kleine Meer (Kleine Sapmeer) drooggelegd. Het dorp is in 1621 ontstaan, toen zich er enkele verveners vestigden en werd vernoemd naar het drooggelegde Sap(pe)meer. In 1631 sloot het stadsbestuur van Groningen een contract met de Friese vervener Feijthije Ottens, die de ontginning van het Sappemeer en het Kleinemeer ter hand nam. Sappemeer werd het eerste centrum in de Veenkoloniën.
  
  Sappemeer was oorspronkelijk als dorp (niet als gemeente) dan ook groter dan het naastgelegen Hoogezand. De gemeente Sappemeer telde bij de oprichting in 1795 2.077 inwoners (tegen 4.044 voor Hoogezand), hetgeen in 1859 was doorgegroeid tot 3.475, in 1899 tot 6.117 en in 1947 tot 7.224. Toen zich in Hoogezand in de 19e eeuw industrie ging vestigen, groeide het tot aan Sappemeer. In 1949 werden beide dorpen samengevoegd tot één gemeente, waarbij Hoogezand inmiddels de dominante plaats was geworden.
  
  Geografie en geologie
  
  Indeling
  
  Tot het kerspel Sappemeer behoorden oorspronkelijk de buurtschappen en gehuchten Achterdiep, Heerenlaan, Jagerswijk, Kleinemeer, Winkelhoek, Borgercompagnie (gedeeltelijk), Tripscompagnie (gedeeltelijk) en Spitsbergen (gedeeltelijk). Het dorp Sappemeer bestaat tegenwoordig uit de wijken en buurten Margrietpark, Sappemeer-Oost, Boswijck-West en -Oost, Compagniesterpark, De Vosholen-West en -Oost (met Kleinemeer), Nieuw Woelwijck, Polder de Nijverheid en Sappemeer-Noord (met het Achterdiep en Jagerswijk). Alleen de laatste wijk heeft afzonderlijke plaatsnaamborden.
  
  Op het grondgebied van Sappemeer lagen de voormalige waterschappen Kleinemeer (1775), Overwater (1793), Jagerswijk, Spitsbergen en Kostverloren (1793), Borgercompagnie-Westkant (1835), De Nijverheid of Oostkant Kleinemeer (1857), De Winkelhoeken (voor 1934) en De Waker (1962).
  
  Sappemeer ligt pal naast het aardgasveld van Slochteren, van waaruit aardgas wordt gewonnen. Het laatste decennium doen zich geregeld aardbevingen voor in het polderrijke gebied. Deze aardbevingen zouden een oorzaak voor de vele schademeldingen aan gebouwen kunnen zijn.
  
  Cultuur
  
  Bezienswaardigheden
  
   Koepelkerk uit 1653-1655 met achtkantige koepel
   Welgelegen, een veenborg uit 1655
   Ontmoetingskerk uit 1910
   een schuurkerk (de doopsgezinde kerk) uit 1846
   Buitenlust, een veenkoloniale boerenhoeve uit 1858
   voormalige Rijks-HBS uit 1868
   Sint-Willibrorduskerk uit 1873
   Historische Scheepswerf Wolthuis
  Voormalige moutwijnfabriek uit 1839 aan de Noorderstraat.
  
  Verkeer en vervoer 
  In Sappemeer lag tot 13 december 2020 het treinstation Sappemeer Oost, aan de spoorverbinding van Bad Nieuweschans en Veendam naar Groningen. Op het station stopte op doordeweekse dagen vier keer per uur een trein richting Groningen en twee keer per uur een trein naar zowel Bad Nieuweschans als Veendam. Dit station werd opgeheven zodat er ruimte vrijkwam voor de sneltrein Groningen - Winschoten.
  
  Buurtbus 515 rijdt sinds december 2019 een ringlijn die begint en eindigt bij het medisch centrum van Hoogezand. Deze ringlijn gaat via Sappemeer.
  
  Voorheen reden onder andere ook de lijnen 44, 74, 79 en 174 door Sappemeer. Die lijnen werden opgeheven toen de parallelle spoorlijn vaker werd bediend.
  
  Sport 
  Sappemeer heeft een voetbalvereniging, genaamd VV HSC en bijgenaamd de zwarte kraaien.
  
  Geboren in Sappemeer 
   Abraham Martinus Sorg (1738-1825), architect
   Cornelis Star Busmann (1800-1858), jurist en politicus
   Tunnijs Venema (1813-1899), burgemeester
   Charlotte Jacobs (1847-1916), eerste apothekeres in Nederland en Nederlands-Indië
   Aletta Jacobs (1854-1929), eerste vrouwelijke arts in Nederland en activiste voor vrouwenkiesrecht, naar wie een straat in Sappemeer en een scholengemeenschap in Hoogezand-Sappemeer zijn vernoemd
   Jan Vroom sr. (1855-1923), tuin- en landschapsarchitect
   Tammo Sijtse Bakker (1861-1893), burgemeester
   Frits Rijkens (1889-1998), was de oudste levende man van Nederland
   George Hofmann (1890-1957), zanger van Duo Hofmann
   Lambertus Hendrik de Langen (1900-1993), ingenieur en hoogleraar
   Jo Vegter (1906-1982), architect
   Henk Vos (1943-1999), lid van de Tweede Kamer
   Jos Stokkel (1960), dammer
   Anita Loorbach (1964), oud-langebaanschaatsster
   Erwin de Vries (1971), zanger
   Marianne Timmer (1974), voormalig schaatsster met 21 Nederlandse titels en drie gouden medailles op de Olympische Spelen
   Maaike Vos (1985), shorttrackster
   Keziah Veendorp (1997), voetballer
   Kian Slor (2002), voetballer
  
  Zie ook 
   Burgemeesters van Sappemeer
  
  Geografie van Midden-Groningen
  Plaats in Groningen
  Veenkolonie
  Voormalige gemeente in Groningen