title: Luchtvaartverstoringen door vulkaanuitbarsting onder de Eyjafjallajökull 2010
text: De vulkaanas, die ten gevolge van de vulkaanuitbarsting onder de gletsjer Eyjafjallajökull op 14 april 2010 in de atmosfeer was terechtgekomen, zorgde voor grote verstoringen in de luchtvaart in Europa, met name Noord- en West-Europa. Duizenden passagiers zijn gestrand door de vliegverboden die uitgevaardigd werden naar aanleiding van de vulkaanaswolken. De meeste West-Europese luchtruimen werden op donderdag 15 en vrijdag 16 april gesloten. Sindsdien werden er 63 000 vluchten afgelast. De gevolgen voor het Oost-Europese vliegverkeer werden op zaterdag 17 april duidelijk. Zuid-Europa heeft, op annuleringen van vluchten naar het noorden na, niet te maken gehad met grote problemen.
  
  De vulkanische as is namelijk gevaarlijk voor vliegtuigmotoren: er kan verglazing optreden van asdeeltjes door de hitte van de motor. Daarom werden in 40 landen en territoria luchthavens volledig gesloten: Åland, België, Bosnië en Herzegovina, Bulgarije, Denemarken, Duitsland, Estland, de Faeröer, Finland, Frankrijk, Guernsey, Hongarije, Ierland, IJsland, Italië, Jersey, Kosovo, Kroatië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Man, Moldavië, Montenegro, Nederland, Noorwegen, Oekraïne, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Rusland, Servië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Wit-Rusland, Zweden en Zwitserland.
  
  Door het stilleggen van het vliegverkeer in grote delen van Europa zijn er zeer grote economische gevolgen voor onder meer de luchtvaartmaatschappijen en grote vrachtbedrijven. Ook vele vakantiegangers werden gedupeerd door de vulkaanuitbarsting. Een aantal touroperators stuurden bussen naar Spanje, Italië en Frankrijk om gestrande reizigers op te halen. De Nederlandse minister van Financiën Jan Kees de Jager verklaarde niets te voelen voor financiële steun voor de KLM, zoals dat eerder wel gebeurde bij banken zoals SNS REAAL bij het begin van de kredietcrisis.
  
  Het Londense Volcanic Ash Advisory Center was belast met de taak voor het leveren van informatie over vulkaanas aan civiele luchtvaartautoriteiten, zoals Belgocontrol en de Inspectie Verkeer en Waterstaat.
  
  Testvluchten en hervatting vliegverkeer 
  Na de geslaagde test van de KLM op 17 april, waarbij een Boeing 737 een hoogte van 13 000 meter bereikte (en daarmee door de vulkanische aswolk vloog), betwijfelde Peter Hartman, president-directeur van de KLM, of het Europese vliegverbod eigenlijk wel nut had. Volgens hem hadden experts van Delta Air Lines en NASA dezelfde mening. Eerder op de dag vloog ook een Boeing 747-400 van Lufthansa een testvlucht van München naar Frankfurt am Main, hierbij raakte het toestel niet beschadigd.
  
  Hartman opperde ook het plan om op zondagochtend 18 april lege toestellen vanuit Düsseldorf terug te vliegen naar Amsterdam, die handmatig bestuurd zullen worden en niet hoger zullen vliegen dan 3000 meter. Lufthansa wou dit eveneens met haar Boeing 747's en Airbus A340's die vastzaten in München.
  
  Zondag 18 april 
  KLM liet op zondagochtend een toestel overvliegen naar luchthaven Düsseldorf met twintig bemanningsleden aan boord, om direct de zeven vliegtuigen terug te kunnen vliegen zodra daarvoor toestemming wordt verleend. Dat toestel keerde direct terug naar Amsterdam. Om 10:00 op diezelfde ochtend vertrok het lege eerste toestel richting luchthaven Schiphol. In de middag had KLM alle toestellen, drie Boeing 737's, één Boeing 747-400 en één Boeing 777 teruggevlogen. Daarnaast maakte ander toestel vanuit Düsseldorf een testvlucht via het het oosten van Nederland, over de Wadden naar Schiphol. Op zondagavond liet de KLM weten dat het toestemming had gekregen om met drie vrachttoestellen vluchten naar Azië uit te voeren. Op zondagavond vertrokken twee toestellen, waarvan een 747-400 Combi naar Bangkok en vervolgens Taipei (met extra bemanning) en één 747-400F naar Sharjah. De vluchten verliepen normaal. Op maandagochtend werd er wederom een testvlucht met een Boeing 737 gemaakt, ditmaal van Schiphol naar Parijs.
  
  Op zondag 18 april voerde ook Air France een testvlucht uit, van Parijs naar Toulouse. Lufthansa vloog tien toestellen terug vanuit München naar Frankfurt am Main.
  
  Intussen vond de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers ook dat het vliegverkeer weer kon worden hervat, omdat de testvluchten succesvol waren verlopen.
  
  Op zondagavond meldde persbureau AP dat de Europese Unie dacht dat de helft van het Europese luchtruim op 19 april opengesteld kan worden.
  
  Maandag 19 april 
  Op maandag 19 april liet Lufthansa weten dat het 15 000 passagiers in het buitenland ging terugvliegen. In de middag van 19 april vertrokken de eerste toestellen vanuit Frankfurt am Main en München. Ook de KLM maakte bekend dat toestellen uit Paramaribo en Curaçao richting Europa liet vertrekken. Bij vertrek was echter nog onduidelijk op welke luchthaven geland zou worden.
  
  De Britse marine zette op 19 april twee marineschepen in om gestrande landgenoten over Het Kanaal naar het Verenigd Koninkrijk te brengen.
  
  Na overleg tussen Europese ministers van Transport, maakte Nederlands minister van Verkeer en Waterstaat Camiel Eurlings tijdens een persconferentie bekend dat KLM toestemming had gekregen om op maandagavond 3 vluchten uit te voeren. Deze vluchten gingen naar Dubai, New York en Shanghai.
  
  Dinsdag 20 april 
  In België werd om 09:50 de luchthaven in Zaventem weer opengesteld. Er werden meer dan 270 vliegbewegingen uitgevoerd, waarin totaal 24 000 passagiers werden teruggebracht naar België.
  
  Er werd weer beperkt gevlogen vanaf Schiphol. KLM was in staat om de helft van haar Europese vluchten en bijna alle intercontinentale routes te hervatten, er werden slechts zes intercontinentale vluchten geschrapt. Transavia.com was nog niet zo ver, slechts een beperkt deel van de geplande vluchten kon worden uitgevoerd. Luchthaven Rotterdam werd eveneens geopend, alhoewel er maar twee toestellen per uur mochten vertrekken. Ook luchthaven Eindhoven werd heropend, maar de grootgebruikers waren nog niet begonnen met het hervatten van de vluchten naar Eindhoven.
  
  Woensdag 21 april 
  De meeste West-Europese luchthavens waren op 21 april open. De meeste dienstregelingen waren echter nog niet op orde en de Scandinavische landen hadden nog last van de aswolk. EUROCONTROL verwachtte dat het vliegverkeer vanaf 22 april weer op schema ligt, alhoewel niet alle gestrande passagiers dan weer thuis zijn. De luchtvaartorganisatie IATA had berekend dat het totale omzetverlies 1,26 miljard euro bedroeg.
  
  Donderdag 22 april 
  Doordat de windrichting veranderde, kreeg de Luchthaven Keflavík ook last van de aswolk.
  
  Vrijdag 23 april 
  Zowel het belangrijkste internationale vliegveld van IJsland in Keflavík bij Reykjavik als de kleinere internationale luchthaven in Reykjavik zelf werden vanwege de asneerslag gesloten. De vliegvelden van Akureyri en Egilsstaðir bleven geopend, waardoor er nog wat internationaal vliegverkeer mogelijk was.
  
  Dinsdag 4 mei 
  Ierland werd opnieuw getroffen door de aswolk: het gehele Ierse luchtruim werd gesloten. Verschillende luchthavens in Schotland werden ook gesloten. Onder andere KLM en Aer Lingus moesten verschillende vluchten annuleren.
  
  Woensdag 5 mei 
  Het luchtruim van Ierland en Schotland waren nog steeds gesloten, één vlucht vanaf Eindhoven Airport en twee vluchten vanaf luchthaven Schiphol werden geannuleerd. EUROCONTROL maakte bekend dat ongeveer 300 vluchten deze dag geannuleerd waren.
  
  Donderdag 7 mei
  Het westen van Ierland kreeg opnieuw last van de aswolk. Veel luchthavens, waaronder de luchthaven van Shannon, sloten opnieuw.
  
  Zaterdag 8 mei 
  Regionale luchthavens in het noorden van Spanje werden gesloten; op zondag 9 mei werd het luchtverkeer hervat.
  
  Kaarten
  
  Gevolgen per land
  
  Landen met volledig open luchtruim 
  De enige Europese landen en territoria met luchthavens waar het luchtruim op zondag 18 april nog volledig open was, waren Albanië, Gibraltar, Griekenland, Macedonië, Malta en Portugal.
  
  Doordat de vulkaan zich bevindt aan de zuidoostkant van IJsland en de aswolk naar het zuidoosten wegwaaide, kon er in IJsland gevlogen blijven worden naar bestemmingen die niet door de aswolk waren versperd. Het vliegverkeer tussen IJsland en Amerika was niet verstoord. Deze situatie veranderde op 22 april, toen de windrichting draaide. Vanaf 23 april om 6:00 UTC zijn de belangrijkste twee van de vier internationale luchthavens voor onbepaalde tijd gesloten.
  
  Zie ook 
   KLM-vlucht 867 – Een Boeing 747 van de KLM verloor het vermogen van alle vier motoren op 15 december 1989 doordat het vliegtuig door een aswolk gevlogen was.
   British Airways-vlucht 9 – Een Boeing 747 van British Airways verloor het vermogen van alle vier motoren op 24 juli 1982 doordat het vliegtuig door een aswolk gevlogen was.
  
  Geschiedenis van Europa
  Geschiedenis van de luchtvaart
  Luchtvaart in IJsland