title: Alessandro Stradella
text: Antonio Alessandro Boncompagno Stradella (Bologna, 3 juli 1639 – Genua, 25 februari 1682) was een Italiaans componist, zanger en violist.
  
  Levensloop
  Zijn familie, behorende tot de lagere adel, was oorspronkelijk afkomstig uit Toscane en verhuisde eerst naar Nepi en later naar Rome (1667). Een grootoom van Alessandro met naam Alessio Stradella was Curieprelaat en Bisschop van Sutri en Nepi. Zijn eerste muziekles kreeg hij van zijn vader Cavaliere Marc'Antonio Stradella en van zijn moeder Vittoria Bartoli. Al in 1655 werkt hij mee bij een oratoriumuitvoering in de kerk San Marcello del Crocifisso. Later had hij wel een langer verblijf in Bologna, omdat men van hem ook spreekt als "il Signor Bolognese". Vermoedelijk heeft hij ook gestudeerd bij de Domkapelmeester aan San Petronio, ene Signore Cazzati. Aansluitend vertrekt hij naar Rome. In Rome kreeg hij zijn eerste compositieopdrachten en behoorden de meest illustere leden van de Romeinse aristocratie tot zijn opdrachtgevers, zoals Lorenzo Onofrio Colonna.
  
  In 1667 trad hij in dienst bij koningin Christina I van Zweden. Tot zijn plichten als servitore de camera behoorden ook het componeren van geestelijke vocale muziek (oratoria, cantates - "Chare Jesu Suavissime" tot het feest van de Heilige Filippo Neri - en passies). In de tijd tot 1677 ontstaan ook de grote oratoria San Giovanni Battista, San Pelagia en het (verloren) Vastenoratorium voor San Marcello. Opdrachtwerken van de aristocratie zoals de cantate La Circe in mei 1667 bij de benoeming tot kardinaal van Leopoldo di Medici, plaatsten Stradella al spoedig in het centrum van het Romeinse muziekleven. Al gauw breidde hij zijn terrein uit naar het theater, waarvoor hij opera's, serenades en andere werken componeerde. Hij maakte naam als componist en na Rome, werden zijn werken in de meeste belangrijke steden van Italië opgevoerd.
  
  Maar zijn roem werd overschaduwd door zijn betrokkenheid bij allerhande louche zaken. In 1669 moest hij Rome verlaten, vanwege zijn aandeel in een complot om geld van de Kerk te verduisteren. Als huwelijksmakelaar, moest hij in 1677 de stad nogmaals ijlings verlaten, nadat hij een huwelijk gearrangeerd had voor de nicht van kardinaal Cibo.
  Na een kort verblijf in Florence, ging hij naar Venetië en kwam hij weer in de problemen vanwege een affaire met Agnese Van Uffelte, de maîtresse van de Venetiaanse edelman Alvise Contarini.
  
  Achtervolgd door Contarini's huurmoordenaars vluchtte hij met Agnese naar Turijn. Hoewel zijn achtervolgers hem onderweg te pakken kregen, wist hij zwaargewond te ontkomen en werd hij onder de hoede genomen van de Franse regentes in Turijn, Maria Johanna, wat ontaardde in een diplomatieke rel tussen de Venetiaanse republiek en de zonnekoning van Frankrijk, Lodewijk XIV.
  
  Hersteld van zijn verwondingen besloot hij naar Genua te gaan (1678), waar enkele edellieden hem een goed salaris boden, onder voorwaarde zich blijvend te vestigen in Genua en exclusief voor hen muziek te componeren. In Genua schrijft hij onder de patronage van rijke adellijken zijn laatste groot werken (instrumentale muziek, het oratorium Susanna).
  
  In 1682 raakte hij weer betrokken in een schandaal, ditmaal met een vrouw afkomstig uit de Genese adel, wat hij met de dood moest bekopen; hij werd op 25 februari 1682 op de Piazza Bianchi neergestoken door een huurmoordenaar.
  
  Werk 
  In zijn ambivalente natuur personifieerde Stradella het type van de rusteloze vroegbarokke "genio" (Caravaggio!). Zijn muzikale betekenis ligt vooral in de dramatische en harmonische verbreding van het oratorium. Zijn nieuwe, gedeeltelijk sterk dissonante harmonieën, zijn melodische verwerking van de wereld van gevoelens en niet als laatste zijn definitieve verbreding van het Oratorio volgare tot een geestelijke opera legden de basis voor zijn buitengewone populariteit tot wijd in de 19e eeuw (San Giovanni Battista, de toegeschreven aria Pietà, o Signore).
  
  In zijn "oratorium volgare" Johannes de Doper op een Italiaanse tekst deelt hij een achtstemmig strijkersensemble op in een concertino en een concerto grosso en wijst daarmee al naar de Concerti grosso van Arcangelo Corelli vooruit, die als violist bij de première van Stradella's oratorium meegespeeld heeft. Of Stradella daarom inderdaad ook als "uitvinder" van het Concerto grosso kan aangezien worden, blijft omstreden.
  
  De Romantiek van de 19e en 20e eeuw verwerkte het leven van Stradella in romans en als ideaal libretto voor een opera Louis Abraham de Niedermeyer en Friedrich Adolf Ferdinand Freiherr von Flotow. Een objectief inschatten van werk en persoonlijkheid van Stradella werd daardoor tot heden bemoeilijkt. In ieder geval is hij een van de hoofdvertegenwoordigers van de muziek uit de Romeinse vroege barok geweest.
  
  Composities
  
  Werken voor orkest 
   Concerto grosso in D-groot
   Prologo e Intermezzi di „Scipione affricano“, voor orkest (opgedragen aan Koningin Christina van Zweden)
   Sinfonia avanti il Barcheggio in D-groot, voor trompet, strijkers en basso continuo
   Spiritoso, e staccato
   (Aria)
   (Canzone)
   (Aria)
   Sinfonia in a-klein
   Sinfonia avanti il Damone in g-klein
   Sinfonia Nr. 17, voor 2 violen en basso continuo
   Sinfonia Nr. 22, voor Chitarrone, viool, bas viola da gamba en klavecimbel
   Sonata a quattro in D-groot
   Sonata in D-groot, voor trompet en strijkorkest
   Allegro
   Aria
   Canzona
   Aria
   Sonata di Viole, voor 2 violen, luit, strijkers en basso continuo
   Symphonia in F-groot
  
  Missen, oratoria, cantates en gewijde muziek
  
  Missen 
   Missa: "Ad te clamamus", voor 16 stemmen en basso continuo
  
   Oratoria 
   1675 San Giovanni Battista, oratorium voor twee sopranen, alt, tenor en bas en orkest
   1681 San Pelagia, oratorium
   1681-1682 La Susanna, oratorium voor vijf stemmen, 2 violen en basso continuo - libretto: Giovanni Battista Giardini
   Ester, liberatrice del populo ebreo, oratorium
   San Crisostomo, oratorium
   San Editta, vergine e monaca, regina d'Inghilterra, oratorium
   Vastenoratorium voor San Marcello, oratorium
  
   Cantates 
   1665 Cantata: "Amanti, olà, olà!", cantate voor zeven stemmen en orkest - (opdracht van Prinses Marina Mancini Colonna)
   1667 La Circe, cantate ter gelegenheid van de benoeming van Leopoldo de Medici tot kardinaal in Frascati
   Cantata per la Notte del Santissimo Natale - "S'apra al riso ogni labro", kerstcantate
   Cantata per il Santissimo Natale: “Ah! troppo è ver che sempre”, kerstcantate
   Cantata "Aure, voi che spirate", cantate
   Cantata "Per L'anime Del Purgatorio", cantate
   Cantata "Si salvi chi può", cantate voor sopraan en basso continuo
   Cantate a voci miste, cantate (samen met: Agostino Steffani)
   Crocifissione e Morte di Nostro Signore Gesù Christo, cantate voor alt solo en orkest
   Crudo mar, cantate
   Chare Jesu Suavissime - tot het feest van de Heilige Filippo Neri, cantate voor sopraan, alt en orkest
   Da cuspide ferrate, cantate
   Disperata rimembranza, cantate
   Esule dalle sfere, cantate
   Forsennato pensier, che far poss'io, cantate
   Fulmini quanto sa quel sembiante lusinghiero Furie del nero Tartaro, cantate
   Già languiva la notte, cantate
   L'avete fatta a me!, cantate
   Lamentatione per il Mercoledi Santo, cantate voor alt en orkest
   Noiosi pensieri, cantate
   O mio cor, quanto t'inganni, cantate
   Il più misero amante, cantate
   Presso un rivo ch'avea, cantate
   Quando stanco dal corso in grembo a Teti, cantate
   Se Nerone lo vuole, cantate
  
   Motettes 
   Ave regina caelorum, motet voor twee stemmen en basso continuo
   Benedictus Dominus Deus, motet voor sopraan, alt en basso continuo
   Convocamini, congregemini, motet voor zes stemmen, 2 violen en basso continuo
   Dixit angelis suis, motet voor zang en basso continuo
   Et egressus est a filia Sion, motet voor zang en basso continuo
   Exultate in Deo fideles, motet voor zang en basso continuo
   In tribulationibus, motet voor vijf stemmen, 2 violen en basso continuo
   Laudate Dominum, motet voor zes stemmen en basso continuo
   Locutus est Dominus, motet voor zang, 2 violen en basso continuo
   Lux perpetua, motet voor zes stemmen en basso continuo
   Nascere virgo, motet voor drie stemmen en basso continuo
   O majestas aeterna, motet voor twee stemmen en basso continuo
   O vos omnes qui transitis per viam, motet voor alt, 2 violen en basso continuo
   Pereat humanitas, motet voor vijf stemmen, twee violen en basso continuo
   Plaudite vocibus, motet voor zang en basso continuo
   Pugna certamen, motet voor 4 stemmen en instrumenten
   Sinite lacrimari - «de Immaculata Conceptionis», motet voor drie stemmen, twee violen en basso continuo
   Sistite sidera, motet voor zang, 2 violen en basso continuo
   Surge cor meum, motet voor zang en basso continuo
   Tantum Ergo, motet voor 2 stemmen en basso continuo
  
   Muziektheater 
   Opera's 
  
   Vocale muziek 
   Chi resiste al dio bendato, voor twee sopranen, bas en orkest
   Clori son fido amante Piangete, occhi dolenti Pietà, o Signore, aria
   Pupilette amorose Ragion sempre addita Se amor m'annoda il piède Se nel ben sempre incostante Tirsi un giorno piangea, voor vijf stemmen
  
   Kamermuziek 
   Air d'église, voor althobo en orgel
   Sinfonia in D-groot, voor viool, cello en basso continuo
   Trio Sonatas Publicaties 
   Alessandro Stradella: Opera omnia. Cantate Sacre. Serie I, Cantate: vol. 20. Edizioni ETS, Pisa, 2004, pp. 348, 
   Alessandro Stradella: Instrumental music, editor: Elea McCrickard, Volk-Verlag Gerig, Köln, 1980, 284 p., 
  
   Bibliografie 
   Gian C. Pitoni: Notizia de' contrapuntisti e de' compositori di musica, manuscript, Bibliotheka Vaticana, 1725
   Gino Roncaglia: Le composizioni vocali di Alessandro Stradella, in: RMI XLV, 1941, pp. 133 ff. en XLVI, 1942, pp. 1 ff.
   Domenico Alaleona: Studi sulla storia del oratorio musicale in Italia, 1945
   Carolyn Gianturco: The oratorios of Alessandro Stradella in: Proceedings of the Royal Musical Association 101 (1974/75), pp. 45 ff.
   Ursula Maria Ramisch: Die Entstehung des Römischen Oratoriums, Diss. Augsburg, 1991
   Andrea Garavaglia: Alessandro Stradella, Constellatio musica 13, 2006, pp. 224, 
   Remo Giazotto: Vita di Alessandro Stradella - opere teoretiche e critica musicale'', Edizioni Curci, Milano
  
  Externe links 
   
    Stradella informatie van de universiteit Pisa
    Informaties over Alessandro Stradella (gearchiveerd)
  
  Barokcomponist
  Christelijke muziek
  17e-eeuws componist
  Italiaans componist
  Italiaans violist
  Italiaans zanger