title: Successieoorlog
text: Een successieoorlog is een gewapend conflict tussen twee of meer individuen over de erfopvolging van een overleden of afgezette monarch. De rivalen worden doorgaans gesteund door facties binnen het vorstelijk hof. Buitenlandse mogendheden interveniëren soms door zich met een bepaalde factie te verbinden, waardoor de oorlog kan escaleren.
  
  Analyse
  
  Terminologie 
  In de geschiedschrijving en literatuur kan een successieoorlog ook wel omschreven worden als een opvolgingskwestie, broederstrijd, troonstrijd, dynastieke twisten of eender welke combinatie van deze termen. Geen van deze termen hoeft echter noodzakelijk een gewapend conflict te betekenen en kan ook worden opgelost zonder dat dit escaleert tot open oorlogsvoering. Successieoorlogen worden ook vaak burgeroorlogen genoeg, terwijl het in feite een conflict was binnen het vorstenhuis of de bredere aristocratie waarin burgers meegesleurd werden. Dit maakt de term 'burgeroorlog' vaak verkeerd of misleidend.
  
  Elementen 
  
  Een successieoorlog is een type burgeroorlog dat draait om troonstrijd: een conflict om de heerschappij in een monarchie. Een successieoorlog kan ontstaan nadat (of soms al voordat) een algemeen erkend heerser over een bepaald gebied komt te overlijden (soms zonder (wettige) nakomelingen na te laten), of krankzinnig of anderszins ongeschikt tot regeren wordt verklaard en afgezet. Daarna dienen verschillende troonpretendenten zich aan, die verwant zijn aan de vorige heerser en daarom op grond van erfopvolging (of een verdrag) menen recht te hebben op diens bezittingen. Zij zoeken binnen de adel en/of in het buitenland naar medestanders die hun claims steunen. Vervolgens komt het tot een militaire confrontatie, als mogelijkheden tot diplomatieke oplossingen –zoals een machtsdeling of een financiële regeling– of snelle uitschakelingen –bijvoorbeeld door sluipmoord of arrestatie– zijn uitgeput. Niet zelden leidt een dergelijk opvolgingsconflict tot een langdurige oorlog.
  
  Sommige successieoorlogen gaan over het erfrecht van vrouwen. Dit bestaat in bepaalde landen niet (zwaardlenen, waar men bijvoorbeeld de Salische Wet hanteerde), maar in andere wel (spillelenen). Vaak probeert een heerser die geen zonen maar wel een of meer dochters heeft, nog voordat hij sterft de erfwetten te wijzigen zodat een dochter hem kan opvolgen. Zulke amendementen worden dan ongeldig verklaard door tegenstanders met een beroep op de plaatselijke traditie.
  
  In enkele gevallen konden successieoorlogen ook gaan over de heerschappij in prinsbisdommen. Hoewel het formeel kiesmonarchieën waren, dus zonder erfopvolging, kon de verkiezing van de prins-bisschop sterk verweven zijn met de dynastieke belangen van de betrokken adellijke families, die hun eigen kandidaten naar voren schoven. Bij onenigheid over de verkiezingsuitslag was oorlogsvoering mogelijk om het conflict te beslechten.
  
  Het is soms moeilijk om te bepalen of een oorlog alleen maar een successieoorlog is of dat er ook andere belangen meespelen die het conflict mede of in belangrijkere mate bepalen, zoals ideologieën (religies, secularisme, nationalisme, liberalisme, conservatisme enzovoort), economie, territorium enzovoort. Veel oorlogen worden geen 'successieoorlog' genoemd omdat de erfopvolging niet het belangrijkste element was, of ondanks het feit dat dat wel zo was. Omgekeerd kunnen oorlogen ook 'successieoorlog' worden genoemd, terwijl de erfopvolging eigenlijk niet het belangrijkste conflictelement was.
  
  Polemologie 
  De oorsprong van successieoorlogen ligt in feodale of absolutistische bestuursstelsels, waarin de beslissing over oorlog en vrede door een enkel soeverein vorst kon worden genomen zonder toestemming van de bevolking. De politiek van de betreffende heersers werd overwegend bepaald door dynastieke belangen. Duits historicus Johannes Kunisch (1937–2015) constateerde: "De alles bewegende kracht was de wet van machtprestige, machtsuitbreiding en handhavingszucht van de dynastieën." Bovendien bestond de juridische en politieke samenhang van de verschillende provincies van een 'staatsgebied' vaak alleen maar in het hebben van een gemeenschappelijke heerser. Vroege staatsstelsels werden daarom gebaseerd op dynastieën; het uitsterven daarvan veroorzaakte onmiddellijk een staatscrisis. De samenstelling van de overheidsinstanties uit verschillende provincies en gebieden vergemakkelijkte ook hun opdeling in geval van een conflict, evenals de status van aanspraken op de individuele delen van het land door buitenlandse vorsten.
  
  Om een oorlog te voeren is een rechtvaardiging nodig (Ius ad bellum). Deze argumenten worden bijvoorbeeld in een oorlogsverklaring aangevoerd om aan te geven dat men terecht de wapens opneemt. Zoals Nederlands jurist Hugo de Groot (1583–1645) vaststelde, moet daaruit blijken dat men anders zijn rechtmatige aanspraken niet kan doorzetten. Aanspraken op rechtstitels uit het dynastieke gebied waren als oorlogsredenen een voordehandliggend excuus, omdat de internationale betrekkingen tot aan het einde van ancien régime hoofdzakelijk bestonden uit erfenis- en huwelijkspolitiek. Deze waren vaak zo met elkaar verweven dat het wel tot conflicten moest leiden. Verdragen die leidden tot erfelijke verbintenis, verpanding en overdracht maakten de verscheidene betrekkingen ingewikkelder en konden eveneens voor aanspraken worden gebruikt. Dat aanspraken überhaupt werden gemaakt, ligt aan de permanente concurrentie- en prestigestrijd van betreffende heersershuizen. Daar kwam nog de drang van vorsten destijds bovenop om "roem" voor zichzelf te verwerven.
  
  In de 11e eeuw is in West-Europa na talloze familieconflicten over de erfopvolging het eerstgeboorterecht ontstaan, dat zich in de 12e en 13e eeuw over de rest van Europa (met uitzondering van Rusland) verbreidde; buiten Europa is het nooit tot ontwikkeling gekomen. Het heeft echter niet het uitbreken van successieoorlogen kunnen voorkomen. Een ware opeenstapeling van successieoorlogen deed zich voor in Europa in de tijd tussen Dertigjarige Oorlog (1618–1648) en de Coalitieoorlogen (1792–1815). Volgens Duits historicus Heinz Duchhardt (1943) werd de uitbraak van successieoorlogen in de vroegmoderne tijd enerzijds bevorderd door de onzekerheid in welke mate erfopvolgingsregelingen en -overeenkomsten als een te respecteren onderdeel van het ontstaande internationaal recht te zien zouden zijn. Anderzijds was er ook een gebrek aan effectieve middelen om deze erkenning en gelding te verschaffen.
  
  Volgens Brits staatsman Henry Brougham (Lord Chancellor 1830–34) zijn er in Europa tussen 1066 en de Franse Revolutie (1789–99) meer en langere successieoorlogen geweest dan alle andere oorlogen bij elkaar. "Successieoorlogen duren van alle oorlogen het langst. Het principe van erfopvolging houdt hen eeuwig in stand – een verkiezingsstrijd is [daarentegen] altijd kort en wordt nooit meer opgerakeld," meende hij, en pleitte daarom voor een kiesmonarchie om dit probleem op te lossen.
  
  In het Mogolrijk bestond er geen traditie van eerstgeboorterecht en was het gebruikelijk dat zonen hun vader omverwierpen en dat broers elkaar tot de dood bestreden.
  
  Lijst van successieoorlogen 
  Noot: Successieoorlogen in transcontinentale staten worden vermeld onder het continent waarin de hoofdstad was gevestigd (zodoende valt het Ottomaanse Rijk tot 1453 onder Azië, daarna onder Europa). Namen van oorlogen die door historici namen zijn gegeven worden weergegeven met hoofdletters; de overige oorlogen waarvan het bestaan is bewezen maar aan welke nog geen specifieke naam is gegeven, worden voorlopig in kleine letters geschreven (met uitzondering van het eerste woord, geografische en persoonsnamen).
  
  Afrika 
  
   Antieke Egyptische successieoorlogen
   Tijdens de 2e dynastie, de 4e (2649 v.Chr.) en de 5e (2513 en 2345 v.Chr.)
   Tijdens de 7e en 8e dynastie (2184–2164 v.Chr.)
   Tussen Seti II en Amenmesse (1204–1198 v.Chr.) na de dood van farao Merneptah
   Diadochenoorlogen (323–277 v.Chr.), naar aanleiding van het overlijden van koning Alexander de Grote van Macedonië
   Ptolemeïsche successieoorlog (132–124 v.Chr.), tussen Cleopatra II en Physcon over de rechtmatige opvolging van Ptolemaeus VI Philometor
   Numidische successieoorlog (118–112 v.Chr.), naar aanleiding van het overlijden van koning Micipsa van Numidië; deze ging over in de Romeinse Oorlog tegen Jugurtha (112–106 v.Chr.)
   Almohadische successieoorlog (1224–12??), naar aanleiding van het overlijden van kalief Yusuf al-Mustansir van de Almohaden
   Marokkaanse successieoorlog (1574–1578), naar aanleiding van het overlijden van sultan Abdallah al-Ghalib van de Saadidynastie
   Marokkaanse Successieoorlog (17e eeuw)
   Muraditische Successieoorlog, ook wel de Revoluties van Tunis (1675–1705), naar aanleiding van het overlijden van bey Murad II van Tunis
   Zoeloe-successieoorlog (1839–1840), tussen de broers Dingane en Mpande na de slag bij Bloedrivier
   Ethiopische staatsgreep 1928 en Opstand van Gugsa Wale (1930), over de (toekomstige) opvolging van keizerin Zauditu van het Keizerrijk Ethiopië door Haile Selassie
  
  Azië
  
  Antiek Azië 
  
   Opstand van de Drie Wachters (ca. 1042–1039 v.Chr.), na de dood van koning Wu van Zhou
   (legendarisch) Oorlog van David tegen Isboset (ca. 1007–1005 v.Chr.), na de dood van koning Saul van het Verenigd Koninkrijk Israël. Het is onzeker of deze gebeurtenis daadwerkelijk is geschied zoals verhaald in de Hebreeuwse Bijbel. Naar verluidt begon het als een secessieoorlog, namelijk van Juda (David) dat zich wilde afscheiden van Israël (Isboset), maar uiteindelijk ging het conflict over de successie van Saul in zowel Israël als Juda
   Jin-successieoorlogen (8e eeuw–376 v.Chr.), een reeks oorlogen over de macht in de Chinese feodale staat Jin (deel van het steeds machtelozer wordende Zhou-dynastie)
   Jin–Quwo-oorlogen (739–678 v.Chr.), dynastieke twisten tussen twee takken van Jins vorstenhuis
   Li Ji-onrust (657–651 v.Chr.), over de toekomstige opvolging van hertog Xian van Jin
   Zhou-successieoorlog (635 v.Chr.), waarin de staat Jin koning Xiang van Zhou hielp tegen zijn broer, prins Dai, die aanspraak maakte op de Zhou-troon
   Opdeling van Jin (ca. 481–403 v.Chr.), een reeks oorlogen tussen rivaliserende adellijke families van Jin, die uiteindelijk ernaar streefden het staatterritorium onderling te verdelen ten koste van Jins heersende huis. De staat werd definitief opgesplitst tussen de opvolgersstaten Zhao, Wei en Han in 376 v.Chr.
   Qi-successieoorlog (643–642 v.Chr.), na de dood van hertog Huan van Qi
   Periode van de Strijdende Staten (ca. 403–221 v.Chr.), een reeks dynastieke inter-statelijke en intra-statelijke oorlogen tijdens de Oostelijke Zhou-dynastie van China over troonopvolging en territorium
   Wei-successieoorlog (370–367 v.Chr.), na de dood van markies Wu van Wei
   Qins verenigingsoorlogen (230–221 v.Chr.), om Qins aanspraken te doen gelden als opvolger van de Zhou-dynastie (die tijdens de Westelijke Zhou-dynastie over alle Chinese staten heerste), die Qin had beëindigd in 256 v.Chr.
   Diadochenoorlogen (323–277 v.Chr.), naar aanleiding van het overlijden van koning Alexander de Grote van Macedonië
   Chu-Han-oorlog (206–202 v.Chr.), na de overgave en dood van keizer Ziying van de Qin-dynastie; de rivaliserende rebellenleiders Liu Bang en Xiang Yu trachtten hun eigen dynastieën te stichten
   Seleucidische Dynastieke Oorlogen (157–63 v.Chr.), een reeks successieoorlogen gestreden tussen concurrerende takken van het Seleucidiche koningshuis over de macht in het Seleucidische Rijk
   Hasmoneese successieoorlog (67–63 v.Chr.), tussen Aristobulus II en Hyrcanus II na de dood van hun moeder, koningin Salome Alexandra
   Opstanden van de Rode Wenkbrauwen en Lülin (17–23 n.Chr.), opstanden tegen Xin-keizer Wang Mang om de Han-dynastie te herstellen; beide rebellenlegers hadden echter hun eigen kandidaat
   Han-successieoorlogen (23–36), Liu Xiu's campagnes tegen pretendenten en regionale krijgsheren die zich verzetten tegen de heerschappij van de Gengshi-keizer van Han (23–25) en zijn eigen heerschappij (sinds 25)
  Tweede opstand van de Rode Wenkbrauwen (23–27), na de dood van Wang Mang, tegen de Gengshi-keizer van Han (de Lulin-rebellenkandidaat om Wang Mang op te volgen)
   Armeense Successieoorlog (54–66), veroorzaakt door de dood van de Romeinse keizer Claudius I, waarna pretendent Tiridates door koning Vologases I van Parthië werd aangesteld, hetgeen de nieuwe keizer Nero niet kon accepteren
   De Parthische successieoorlogen
   Trajanus' Parthische veldtocht (115–117), de interventie van de Romeinse keizer Trajanus in de Parthische successieoorlog tussen Osroes I en Parthamaspates ten gunste van de laatste
   Oorlogen van de Drie Koninkrijken (184–280 n.Chr.), naar aanleiding van het overlijden van keizer Han Lingdi
   Oorlog van de Acht Prinsen (291–306), naar aanleiding van het overlijden van keizer Sima Yan van de Chinese Jin-dynastie
   (onzeker) Een successieoorlog in het Gupta-rijk na de dood van keizer Kumaragupta I (ca. 455), waaruit Skandagupta als overwinnaar kwam
   Oorlog van de Ooms en Neven (465–ca.495), na de dood van keizer Qianfei van de Liu Song-dynastie
   Opstand van prins Hoshikawa (479–480), naar aanleiding van het overlijden van keizer Yuryaku van Japan
  
  Middeleeuws Azië 
  Wei-burgeroorlog (530–550), na de moord op de usurpator in spe Erzhu Rong door keizer Xiaozhuang van de Noordelijke Wei-dynastie, waarna de staat in tweeën werd gespleten tot de Westelijke Wei-dynastie (Yuwen-clan) en de Oostelijke Wei-dynastie (Gao-clan)
  
   De islamitische fitna's:
   Eerste Fitna (656–661): naar aanleiding van de moord op kalief Oethman tussen de Omajjaden en Ali's volgelingen (sjiieten)
   Tweede Fitna (680–692; in engere zin 683–685): een reeks conflicten tussen Omajjaden, Zoebairiden en Aliden (sjiieten)
   Derde Fitna (744–750/752): een reeks burgeroorlogen in en opstanden tegen het Omajjaden-kalifaat, met als slot de Abbasidische Revolutie
   Vierde Fitna (809–827): een successieoorlog in het Abbasiden-kalifaat
   Koguryeaanse successieoorlog (666–668), na de dood van de militaire dictator Yeon Gaesomun van Koguryeo, zie ook Koguryeo–Tang-oorlog (645–668)
   Jinshin-oorlog (672), naar aanleiding van het overlijden van keizer Tenji van Japan
   Twintigjarige Anarchie (695–717), naar aanleiding van de afzetting van keizer Justinianus II van Byzantium
   Latere Drie Koninkrijken van Korea (892–936), begon toen twee rebellenleiders, die beweerden af te stammen van de voormalige koningen van Paekche en Koguryeo, in opstand kwamen tegen de regering van koningin Jinseong van Silla
   Anarchie van de 12 Krijgsheren (966–968), na de dood van koning Ngô Quyền van Vietnam
   Afghaanse Successieoorlogen (997–1041?), naar aanleiding van het overlijden van emir Sabuktigin van Ghazni
   Seltsjoekse Successieoorlog (1092–1105), naar aanleiding van het overlijden van sultan Malik Sjah I van het Seltsjoekenrijk
   Hogen-opstand (1156), Heiji-opstand (1160) en Genpei-oorlog (1180–1185), na de dood van keizer Konoe van Japan, tussen clans over de macht over de keizerlijke familie
   Antiochische Successieoorlog (1201–1219), naar aanleiding van het overlijden van prins Bohemund III van Antiochië
   Lombardenoorlog (1228–1243), naar aanleiding van het overlijden van koningin Isabella II van Jeruzalem en Cyprus
   Ajjoebidische Successieoorlog (1238–1249), naar aanleiding van het overlijden van sultan Al-Kamil van de Ajjoebiden
   Toluïdische Successieoorlog (1260–1264), naar aanleiding van het overlijden van grootkan Möngke Khan van het Mongoolse Rijk
   Chagatai-successieoorlogen (1307–1331), na de dood van khan Duwa van het Kanaat van Chagatai
   Oorlog van de Twee Hoofdsteden (1328–1332), na de dood van keizer Yesün Temür van de Yuan-dynastie
   Nanboku-cho-periode of Japanse Successieoorlog (1336–1392), naar aanleiding van het verdrijven en overlijden van keizer Go-Daigo van Japan
   Veertigjarige Oorlog (1368–1408) naar aanleiding van het overlijden van koning Thado Minbya van Ava; de oorlog woedde binnen en tussen de Birmese koninkrijken Ava en Pegu als opvolgers van Pagan
   Jingnan-veldtocht (1399–1402), na de dood van keizer Hongwu van de Ming-dynastie
   Chi Lu Buli-opstand (1453), naar aanleiding van het overlijden van koning Shō Kinpuku van Riukiu
   Sengoku-periode (ca. 1467–1601) in Japan
   Onin-oorlog (1467–1477), betreffende de toekomstige opvolging van shogun Ashikaga Yoshimasa van Japan
  
  Vroegmodern Azië 
  
   Noordelijke Yuan-successieoorlog (1517–15??), na de dood van khagan Dayan Khan van de Noordelijke Yuan-dynastie
   Mogol-successieoorlog van 1540–1552, tussen de broers Humayun en Kamran Mirza over de opvolging van hun reeds 10 jaar eerder overleden vader, keizer Babur van het Mogolrijk
   Safawidische successieoorlog (1576–1578), naar aanleiding van het overlijden van sjah Tahmasp I van Perzië
   Mogol-successieoorlog van 1601–1605, in het vooruitzicht van het overlijden van keizer Akbar de Grote van het Mogolrijk
   Mogol-successieoorlog van 1627–1628, naar aanleiding van het overlijden van keizer Nuruddin Salim Jahangir van het Mogolrijk
   Mogol-successieoorlog van 1657–1661, naar aanleiding van ernstige ziekte van keizer Shah Jahan van het Mogolrijk
   Tijdens de Trunajaya-opstand (1674–1681) stierf sultan Amangkoerat I van Mataram in 1677, waardoor er een successieoorlog uitbrak tussen zijn zonen Rahmat (Amangkoerat II) en Puger (Pakoeboewono I)
   De Javaanse successieoorlogen, tussen lokale pretendenten en kandidaten van de VOC voor het Sultanaat Mataram op Java
   Eerste Javaanse Successieoorlog (1703–1708), naar aanleiding van het overlijden van sultan Amangkoerat II van Mataram tussen zijn zoon Amangkoerat III van Mataram en zijn broer Puger (Pakoeboewono I)
   Tweede Javaanse Successieoorlog (1719–1722)
   Derde Javaanse Successieoorlog (1749–1755)
   Mogol-successieoorlog van 1707–1708, naar aanleiding van het overlijden van keizer Aurangzeb van het Mogolrijk
   Mogol-successieoorlog van 1712–1720, naar aanleiding van het overlijden van keizer Bahadur Shah I van het Mogolrijk
   Marava-successieoorlog (en) (1720–1729), naar aanleiding van het overlijden van raja Raghunatha Kilavan van Ramnad
   Perzische of Iraanse Successieoorlogen (1725–1796)
  Safawidische successieoorlog (1725–1729), naar aanleiding van een Hotakidische invasie en de gevangenneming van sjah Soltan Hoseyn I van Safawidisch Perzië
  Afsharidische successieoorlog (1747–1757), naar aanleiding van het overlijden van sjah Nadir Sjah Afshar van Afsharidisch Perzië
  Zandische successieoorlog (1779–1796), naar aanleiding van het overlijden van Karim Khan van Zandisch Perzië
   Carnatische oorlogen (1744–1763), territoriale en successieoorlogen tussen verscheidene lokale, nominaal onafhankelijke vorsten in de Carnatic waar de Britse Oost-Indische Compagnie en Franse Oost-Indische Compagnie zich in mengden
   Eerste Oorlog om de Carnatic (1744–1748), onderdeel van de Oostenrijkse Successieoorlog tussen onder andere Frankrijk enerzijds en Groot-Brittannië anderzijds
   Tweede Oorlog om de Carnatic (1749–1754), om de opvolging van zowel de nizam van Haiderabad als de nawab van Arcot
   Derde Oorlog om de Carnatic (1756–1763), naar aanleiding van het overlijden van nawab Alivardi Khan van Bengalen; onderdeel van de wereldwijde Zevenjarige Oorlog tussen onder andere Frankrijk enerzijds en Groot-Brittannië anderzijds
   Maratha-successieoorlog (1749–1752), naar aanleiding van het overlijden van maharadja Shahu I van het Maratharijk
   Brits-Marathische Oorlogen (1775–1819): successieoorlogen tussen peshwa's waarbij de Britten intervenieerden en het Maratharijk veroverden
   Eerste Brits-Marathische Oorlog (1775–1782), naar aanleiding van het overlijden van peshwa Madhav Rao I; troonpretendent Raghunath Rao riep Britse hulp in, maar verloor
   Tweede Brits-Marathische Oorlog (1803–1805), troonpretendent Baji Rao II, zoon van Raghunath Rao, zegevierde met Britse hulp en werd peshwa, maar moest veel macht en gebied aan de Britten afstaan
   Derde Brits-Marathische Oorlog, ook wel Pindari-oorlog (1816–1819), peshwa Baji Rao II kwam vergeefs in opstand tegen de Britten; het Maratharijk werd geannexeerd
  
  Modern Azië 
   Afghaanse Successieoorlogen (1793–1834?), naar aanleiding van het overlijden van emir Timoer Shah Durrani van Afghanistan
   Java-oorlog (1825–1830), ten dele gemotiveerd door Dipo Negoro's aanspraken op de troon van Jogjakarta; hij werd zowel in 1814 als 1823 gepasseerd door Hamengkoeboewono IV respectievelijk Hamengkoeboewono V
   Eerste Brits-Afghaanse Oorlog (1839–1842), Britse invasie van Afghanistan met als voorwendsel de restauratie van de afgezette emir Shah Shuja
   Pahang Burgeroorlog (1857–1863), na de dood van raja Tun Ali van Pahang
   Latere Afghaanse Successieoorlog (1865–1870), naar aanleiding van het overlijden van emir Dost Mohammed Khan van Afghanistan
   De Nederlands-Indische Bonische expedities (1859–1860) van het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) intervenieerde in twee successieoorlogen in de naburige Sulawesische koninkrijken Bona (of Bone) en Wajo (of Wajoq)
   In de Bonische successieoorlog (1858–1860) steunde het KNIL de pretendent Ahmad Sinkkaru' Rukka tegen koningin Besse Arung Kajuara na de dood van haar man, koning Aru Pugi
   In de Wajorese Successieoorlog (1858–1861) steunde het KNIL de pretendent Pata Hassim na de dood van raja Tulla
   Bandjermasinse Oorlog (1859–1863), naar aanleiding van het overlijden van sultan Adam. Het KNIL steunde pretendent Tamdjid Illah tegen pretendent Hidayat Ullah; de laatste gaf zich over in 1862.
  
  Europa
  
  Antiek Europa 
  
   Diadochenoorlogen (323–277 v.Chr.), naar aanleiding van het overlijden van koning Alexander de Grote van Macedonië
   Vierkeizerjaar (68–69 n.Chr.), een opstand in het Romeinse Rijk die een successieoorlog werd na de zelfdoding van keizer Nero
   Vijfkeizerjaar (193), begin van een successieoorlog die duurde tot 197, na de moord op de Romeinse keizer Commodus
   Crisis van de derde eeuw (235–284), vooral het Zeskeizerjaar (238), een reeks oorlogen tussen soldatenkeizers na de moord op Severus Alexander
   Tetrarchische Oorlogen (306–324), naar aanleiding van het overlijden van Augustus (senior-Romeins keizer) Constantius I Chlorus
   Oorlog van Magnentius (350–353), naar aanleiding van de moord op medekeizer Constans I
  
  Vroegmiddeleeuws Europa 
  
   Merovingische troonstrijd tussen Fredegonde en Brunhilde (568–613), na de moord op koningin Galswintha van Neustrië (zus van Brunhilde van Austrasië, beide dochters van de Visigotische koning Athanagild) door haar echtgenoot koning Chilperik I van Neustrië en zijn minnares Fredegonde, die daarop trouwden. Brunhilde overtuigde daarop haar echtgenoot koning Sigebert I van Austrasië om oorlog te voeren tegen Fredegonde en Chilperik om haar zus te wreken en de machtspositie van het Visigotische koningshuis in Neustrië te herstellen. Fredegonde liet Sigebert (575) en haar eigen man Chilperik (584) vermoorden, heerste als regentes over haar zoon Chlotharius II en voerde oorlog tegen Austrasië tot haar dood in 597. Chlotharius II zette deze oorlog voort totdat hij Brunhilde gevangennam en executeerde (613), waarmee hij het Frankische Rijk tijdelijk herenigde.
   Twintigjarige Anarchie (695–717), naar aanleiding van de afzetting van keizer Justinianus II van Byzantium
   Frankische Burgeroorlog (715–718), naar aanleiding van het overlijden van hofmeier Pepijn van Herstal
   Karolingische Successieoorlogen (830–842), een reeks gewapende conflicten in het laat-Frankische (Karolingische) Rijk over de (toekomstige) successie van keizer Lodewijk de Vrome
   Northumbrische successieoorlog (865–867), tussen koning Osberht en koning Ælle van Northumbria; hun onderlinge strijd werd onderbroken toen het Grote Heidense Leger binnenviel, waartegen zij zich vergeefs verenigden
   Opstand van Svatopluk II (895–899?), naar aanleiding van het overlijden van hertog Svatopluk I van Groot-Moravië
   Leonese successieoorlog (951–956), naar aanleiding van het overlijden van koning Ramiro II van Léon
   Leonese successieoorlog (982–984), voortzetting van de vorige Leonese successieoorlog
  
  Hoogmiddeleeuws Europa 
  
   Bourgondische Successieoorlog van 1002–1016 (de), naar aanleiding van het overlijden van hertog Hendrik de Grote (Hendrik I van Bourgondië)
   Fitna van al-Andalus (1009–1031), naar aanleiding van de afzetting van kalief Hisham II van Córdoba
   Noorse Successieoorlog (1025/6–1035), naar aanleiding van het vertrek van koning Knoet de Grote van Denemarken naar Engeland; het werd pas een successieoorlog toen koning Olaf II van Noorwegen werd afgezet in 1028 en sneuvelde in 1030
   Deense successieoorlog (1042–1043), naar aanleiding van het overlijden van koning Hardeknoet (Knoet III) van Denemarken
   Noorse invasie van Engeland met de Slag bij Fulford en de Slag bij Stamford Bridge (1066), naar aanleiding van het overlijden van koning Eduard de Belijder
   Normandische verovering van Engeland (1066–1075), naar aanleiding van het overlijden van koning Eduard de Belijder
   Engelse Anarchie (1135–1154), naar aanleiding van het overlijden van koning Hendrik I van Engeland
   Oorlogen van Baux (1144–1162), na de dood van graaf Berengarius Raymond van Provence
   Duitse troonstrijd (1198–1215), na de dood van Keizer Hendrik VI. Hoewel het voornamelijk een politiek conflict was tussen het huis Hohenstaufen en het huis Welf, gaf de Slag bij Bouvines (1214) feitelijk de doorslag door de zware nederlaag van pretendent-koning Otto IV van Welf, in 1215 afgezet ten gunste van tegenkoning Frederik II van Hohenstaufen.
   Vierde Kruistocht (1202–1204), wijzigde bestemming naar Constantinopel om te interveniëren in een Byzantijnse opvolgingskwestie na de onttroning van keizer Isaäk II Angelos
   Loonse Oorlog (1203–1206), naar aanleiding van het overlijden van graaf Dirk VII van Holland
   Successieoorlog van Moha (1212–1213), na de dood van graaf Albert II van Dagsburg
   Eerste Baronnenoorlog (1215–1217). Het conflict begon als een baronnenopstand vanwege koning Jan zonder Lands schending van de Magna Carta, maar werd al gauw een dynastieke oorlog om de troon van Engeland toen de Franse kroonprins Lodewijk hun kandidaat werd en Jan zonder Land onverwachts overleed
   Successieoorlog van Champagne (1216–1222), indirect naar aanleiding van het overlijden van graaf Theobald III van Champagne
   Bredase Successieoorlog (1226/8–1231/2), naar aanleiding van het overlijden van heer Hendrik III van Schoten van Breda
   Vlaams-Henegouwse Successieoorlog (1244–1254), naar aanleiding van het overlijden van Johanna van Constantinopel
   Thürings-Hessische Successieoorlog (1247–1264), naar aanleiding van het overlijden van landgraaf Hendrik Raspe IV
   Groot Interregnum (1245/50–1275), naar aanleiding van het afzetten en overlijden van Keizer Frederik II
   Euboeotische Successieoorlog (1256–1258), naar aanleiding van het overlijden van triarch Carintana dalle Carceri van Negroponte
   Limburgse Successieoorlog (1283–1288), naar aanleiding van het overlijden van hertog Walram IV en zijn erfdochter Irmgard van Limburg
  
  Laatmiddeleeuws Europa 
  
   Schotse Onafhankelijkheidsoorlogen (1296–1357), nadat de Schotse adel koning Eduard I van Engeland verzocht te bemiddelen in de Schotse successiecrisis (1286–92). Eduard beweerde dat zijn rol in het benoemen van de nieuwe Schotse koning, John Balliol, betekende dat hij nu Schotlands opperheer was en hij begon zich met de binnenlandse politiek van Schotland te bemoeien, hetgeen tot verzet leidde.
   Eerste Schotse Onafhankelijkheidsoorlog (1296–1328), nadat Schotse weerstand tegen Eduards inmenging het punt van opstand bereikte, trok Eduard op tegen Schotland, versloeg John Balliol en nam hem gevangen, ontnam hem het koningschap en annexeerde feitelijk Schotland. Echter, William Wallace en Andrew Moray rebelleerden tegen Eduard en namen de titel "beschermheren van Schotland" aan in naam van John Balliol. Zij gaven deze titel door aan Robert the Bruce (een van de troonpretendenten tijdens de successiecrisis) en John III Comyn in 1298. De eerste doodde de laatste in 1306 en werd kort daarop tot koning der Schotten gekroond, in oppositie tegen zowel Eduard als de nog steeds gevangen John Balliol.
   Tweede Schotse Onafhankelijkheidsoorlog of Engels-Schotse Successieoorlog (1332–1357), naar aanleiding van het overlijden van koning Robert the Bruce van Schotland
   Byzantijnse burgeroorlog (1321–1328), na de dood van Manuel Palaiologos en zijn vader, medekeizer Michaël IX Palaiologos, en de uitsluiting van Andronikos III Palaiologos van de opvolging
   Rügische Successieoorlogen (1326–1328; 1340–1354), naar aanleiding van het overlijden van prins Vitslav III van Rügen
   Loonse Successieoorlogen (1336–1366), naar aanleiding van het overlijden van graaf Lodewijk IV van Loon
   Honderdjarige Oorlog (1337–1453), indirect naar aanleiding van het overlijden van koning Karel IV van Frankrijk
   Galicisch-Wolhynische Oorlogen (1340–1392), naar aanleiding van het overlijden van koning Bolesław-Jerzy II van Galicië en Wolhynië
   Bretonse Successieoorlog (1341–1364), naar aanleiding van het overlijden van hertog Jan III van Bretagne
   Byzantijnse burgeroorlog (1341–1347), naar aanleiding van het overlijden van keizer Andronikos III Palaiologos
   Hoekse en Kabeljauwse twisten (1349–1490), naar aanleiding van het overlijden van graaf Willem IV van Holland
   Gelderse Broederstrijd (1350–1361), naar aanleiding van het overlijden van hertog Reinald II van Gelre
   Castiliaanse Burgeroorlog (1351–1369), na de dood van koning Alfons XI van Castilië
   Oorlog van de Twee Peters (1356–1375), voortvloeiend uit de Castiliaanse Burgeroorlog en de Honderdjarige Oorlog
   Brabantse Successieoorlog (1355–1357), naar aanleiding van het overlijden van hertog Jan III van Brabant
   Lüneburgse Successieoorlog (1370–1389), naar aanleiding van het overlijden van hertog Willem II van Lüneburg
   De drie Gelderse successieoorlogen:
   Eerste Gelderse Successieoorlog (1371–1379), naar aanleiding van het overlijden van hertog Reinald III van Gelre
   Tweede Gelderse Successieoorlog (1423–1448), naar aanleiding van het overlijden van hertog Reinald IV van Gelre en Gulik
   Derde Gelderse Successieoorlog (1538–1543), zie Gelderse Oorlogen (1502–1543)
   Successieoorlog van het patriarchaat Aquileja (1381–1388), naar aanleiding van het overlijden van patriarch Marquardo van Randeck
   Crisis van 1383-1385, Portugese successiecrisis en -oorlog naar aanleiding van het overlijden van koning Ferdinand I van Portugal
   Ottomaanse Interregnum (1401/2–1413), naar aanleiding van de gevangenname en het overlijden van sultan Bayezid I
   Eversteinse Vete (1404–1409), toen de kinderloze graaf Herman VII van Everstein een erfverdrag sloot met heer Simon III van Lippe, hetgeen werd aangevochten door de hertogen van Brunswijk-Lüneburg
   Litouwse Burgeroorlog (1432–1438), naar aanleiding van het overlijden van grootvorst Vytautas de Grote van Litouwen
   Oude Zürichoorlog (1440–1446), na de dood van graaf Frederik VII van Toggenburg
   Saksische Broederoorlog (1446–1451), naar aanleiding van het overlijden van landgraaf Frederik IV van Thüringen
   Navarrese Burgeroorlog (1451–1455), naar aanleiding van de dood van Blanca I van Navarra en de usurpatie van de troon door Johan II van Aragón
   De Utrechtse Oorlogen, verwant aan de Hoekse en Kabeljouwse twisten.
  Utrechtse Oorlog (1456-1458), ook wel Eerste Utrechtse Burgeroorlog, naar aanleiding van het overlijden van bisschop Rudolf van Diepholt van Utrecht
  Stichtse Oorlog (1481–1483), ook wel Tweede Utrechtse Burgeroorlog, spillover van de Hoekse en Kabeljauwse twisten
   Rozenoorlogen (1455–1487), naar aanleiding van de zwakheid van (en uiteindelijk de moord op) koning Hendrik VI van Engeland
   Napolitaanse Successieoorlog (1458–1462), naar aanleiding van het overlijden van koning Alfons V van Aragón
   Stettinse Successieoorlog (1464–1529), naar aanleiding van het overlijden van hertog Otto III van Pommeren
   Hessische Broederoorlog (1469–1470), na de dood van landgraaf Lodewijk I van Hessen
   Castiliaanse Successieoorlog (1475–1479), naar aanleiding van het overlijden van koning Hendrik IV van Castilië
   Bourgondische Successieoorlog (1477–1482), naar aanleiding van het overlijden van hertog Karel de Stoute
   Gelderse Onafhankelijkheidsoorlog (1477–1482, 1494–1499), naar aanleiding van het overlijden van hertog Karel de Stoute
   Ottomaanse successieoorlog (1481–1482) tussen prins Cem en prins Bayezid naar aanleiding van het overlijden van sultan Mehmet II
   Jonker Fransenoorlog (1488–1490), laatste oprisping van de Hoekse en Kabeljauwse twisten
  
  Vroegmodern Europa 
  
   Katzenelnbogische Successieoorlog of Katzenelnbogische Erfopvolgingsstrijd (1500–1557), na de dood van graaf Willem III van Hessen. Willem I van Nassau-Dillenburg (vader van Willem van Oranje) verloor de oorlog en raakte diep in de schulden.
   Landshuter Successieoorlog (1503–1505), naar aanleiding van het overlijden van hertog George van Beieren-Landshut
   Ottomaanse successieoorlog (1509–1513), tussen prins Selim en prins Ahmed over de opvolging van sultan Bayezid II (†1512)
   Deense Successieoorlogen (1523–1537), een reeks conflicten over de Deense troon binnen het Huis Oldenburg
   Deense Successieoorlog (1523-1524), door ongenoegen over het koningschap van Christiaan II van Denemarken
   Gravenvete (1534–1536), naar aanleiding van het overlijden van koning Frederik I van Denemarken
   Ottomaanse successieoorlog (1559), tussen prins Selim en prins Bayezid over de opvolging van sultan Süleyman I
   Portugese Successieoorlog (1580–1583), naar aanleiding van het overlijden van koning-kardinaal Hendrik van Portugal
  Troonstrijd in Frankrijk tijdens de late Hugenotenoorlogen (1585–1598), toen het Huis Valois op uitsterven stond
   Drie-Hendriken-oorlog (1585–1589), naar aanleiding van het overlijden van hertog Frans van Anjou, de Franse kroonprins, en de uitsluiting van de protestantse koning Hendrik van Navarra van de troonopvolging. Spanje intervenieerde ten gunste van de Katholieke Liga, geleid door Hendrik van Guise. Koning Hendrik III van Frankrijk zat klem tussenbeide.
  Successie van Hendrik IV van Frankrijk (1589–1594). Na de dood van de twee andere Hendriken werd Hendrik van Navarra gekroond tot Hendrik IV van Frankrijk. Spanje bleef interveniëren en eiste de Franse troon op voor infanta Isabella Clara Eugenia. Om de katholieke meerderheid tevreden te stellen, bekeerde Hendrik IV zich in 1593 tot het katholicisme op voorwaarde dat protestanten zouden worden getolereerd; zijn koningschap werd steeds meer erkend in Frankrijk
   Frans-Spaanse Oorlog (1595–1598). Koning Hendrik IV van Frankrijk verenigde de Franse protestanten en katholieken door Spanje rechtstreeks de oorlog te verklaren om de aanspraken van infanta Isabella Clara Eugenia op de Franse troon tegen te gaan.
   Poolse Successieoorlog (1587–1588), naar aanleiding van het overlijden van koning-grootvorst Stefanus Báthory
   Straatsburgse Bisschoppenoorlog (1592–1604), naar aanleiding van het overlijden van prins-bisschop Jan IV van Manderscheid
   Tijd der Troebelen (1598–1613), na de dood van tsaar Fjodor I van Rusland
   Pools-Russische Oorlog (1605–1618) of de Dimitriades, waarin drie Valse Dimitri's, bedriegers die beweerden Fjodors rechtmatige opvolger te zijn, naar voren werden geschoven door het Pools-Litouws Gemenebest
   Afzettingsoorlog tegen Sigismund (1598–1599), naar aanleiding van het overlijden van koning Johan III van Zweden
   Pools-Zweedse Oorlog (1600-1629), vloeide voort uit de Afzettingsoorlog tegen Sigismund
   Gulik-Kleefse Successieoorlog (1609–1614), naar aanleiding van het overlijden van hertog Johan Willem van Kleef
   Düsseldorfse Koeienoorlog (1651), indirect naar aanleiding van het overlijden van hertog Johan Willem van Kleef
   Montferratische Successieoorlog (1613–1617), naar aanleiding van het overlijden van hertog Francesco IV Gonzaga
   Mantuaanse Successieoorlog (1627–1631), naar aanleiding van het overlijden van hertog Vincenzo II Gonzaga
   Piëmontese Burgeroorlog (1639–1642), na de dood van hertog Victor Amadeus I van Savoye
   Devolutieoorlog (1667–1668), naar aanleiding van het overlijden van koning Filips IV van Spanje
   Monmouth-opstand (1685), naar aanleiding van het overlijden van koning Karel II van Engeland
   Paltische of Engelse Successieoorlog of Negenjarige Oorlog (1688–1697), naar aanleiding van de Glorious Revolution en met als indirecte aanleiding het overlijden van keurvorst Karel II van de Palts
   De Jakobitische opstanden (1688–1746) die trachtten de Glorious Revolution (mede veroorzaakt door de geboorte van Jacobus Frans Eduard Stuart) ongedaan te maken
   Tweekoningenoorlog (1688–1691), oorlog in Ierland en Schotland tussen Willem III van Oranje en Jacobus II Stuart (onderdeel van de Engelse Successieoorlog)
   Schotse Jakobitische opstand (1689–92), oorlog in Schotland tussen Willem III van Oranje en Jacobus II Stuart (onderdeel van de Engelse Successieoorlog)
   Jakobitische opstand van 1715 (1715–1716), naar aanleiding van het overlijden van kroonprinses Sophia van de Palts en koningin Anna van Groot-Brittannië
   Jakobitische opstand van 1745 (1745–1746), opportunistische poging van de laatste serieuze Jakobitische pretendent om de troon te herwinnen
   Spaanse Successieoorlog (1701–1714), naar aanleiding van het overlijden van koning Karel II van Spanje
   Oorlog van de Quadruple Alliantie (1718–1720), naar aanleiding van het overlijden van 'zonnekoning' Lodewijk XIV van Frankrijk
   Poolse Successieoorlog (1733–1738), naar aanleiding van het overlijden van koning August II van Polen
   Oostenrijkse Successieoorlog (1740–1748), naar aanleiding van het overlijden van keizer Karel VI
   Beierse Successieoorlog (1778–1779), naar aanleiding van het overlijden van keurvorst Maximiliaan III Jozef van Beieren
  
  Modern Europa 
  
  Russisch interregnum (1825–1826), na de dood van tsaar Alexander I van Rusland, die heimelijk de troonopvolging had gewijzigd van zijn broer Constantijn ten gunste van zijn jongere broer Nicolaas, die allebei niet wilden regeren. Twee verwante maar verschillende rebellenbewegingen ontstonden om hun oplossing voor de successiecrisis aan te bieden: de aristocratische Petersburg-groep was voor een constitutionele monarchie onder Constantijn, de democratische Kiev-groep van Pavel Pestel riep om de stichting van een republiek.
   Decembristenopstand (december 1825), door aristocratische Decembristen in Sint-Petersburg
  Opstand van het Chernigov-regiment (januari 1826), door republikeinse Decembristen in Oekraïne
   Miguelistenoorlog, ook wel Liberale Oorlogen of Portugese Burgeroorlog (1828–1834), naar aanleiding van het overlijden van koning Johan VI van Portugal
   De Carlistenoorlogen, vooral de Eerste. Latere Carlistenoorlogen zijn meer ideologisch van aard (tegen modernisme) en hebben niet meer het overlijden van een regerend vorst als aanleiding.
   Eerste Carlistenoorlog (1833–1839), naar aanleiding van het overlijden van koning Ferdinand VII van Spanje
   Tweede Carlistenoorlog (1846–1849), een kleinschalige opstand uit protest tegen het huwelijk van Isabella II met iemand anders dan de Carlistische pretendent Carlos Luis de Borbón
   Derde Carlistenoorlog (1872–1876), naar aanleiding van de kroning van koning Amadeus I van Spanje
   Spaanse Burgeroorlog (1936–1939), waarbij zowel Carlistische als Bourbonistische monarchisten streefden naar het herstel van de in 1931 afgeschafte monarchie voor hun eigen dynastie
   Tweede Duits-Deense Oorlog (1864), mede veroorzaakt door het overlijden van koning Frederik VII van Denemarken, ook hertog van Sleeswijk, Holstein en Lauenburg
   Frans-Duitse Oorlog (1870–1871), direct veroorzaakt door de Spaanse successiecrisis na de Spaanse revolutie van 1868
  
  Noord-Amerika 
  Tepaneekse successieoorlog (1426–1428), naar aanleiding van het overlijden van koning Tezozomoc van Azcapotzalco; deze leidde tot de vorming van de anti-Tepaneekse Azteekse Driebond
  
  Zuid-Amerika 
   Oorlog van de Twee Broers (1529–1532), naar aanleiding van het overlijden van keizer Huayna Capac van de Inca's
  
  In fictie
  The Succession Wars, een oorlogsgameset in het BattleTech-universum
  The Successions (Nederlands: Opvolging), burgeroorlogen tussen de Huizen van Andor in de fantasywereld van de boekenserie Het Rad des Tijds van Robert Jordan
  In de boekenserie Het Lied van IJs en Vuur van George R.R. Martin en de erop gebaseerde televisieserie Game of Thrones komt een Oorlog van de Vijf Koningen voor rondom de rivaliserende claims van vijf individuen op de troon na de dood van Koning Robert Baratheon.
  In de fantasiewereld Midden-aarde van J.R.R. Tolkien vonden verscheidene successieoorlogen plaats, zoals:
  De Oorlogen tegen Angmar (Derde Era 861–1975), nadat koning Eärendur van Arnor stierf in D.E. 861 en het koninkrijk werd opgesplitst tussen zijn drie ruziënde zonen, waarmee de rivaliserende rijken Arthedain, Cardolan en Rhudaur werden gesticht. Toen de erfelijke lijn van Eärendur uitstierf in Cardolan en Rhudaur, trachtte koning Argeleb I van Arthedain Arnor te herenigen in D.E. 1349 en werd erkend door Cardolan, maar toen intervenieerde de Tovenaar-koning van Angmar.