title: Hofschilder
text: Een hofschilder was een kunstschilder die verbonden was aan het hof van een wereldlijke of geestelijke vorst. Als zodanig schilderde hij in opdracht van de vorst staatsieportretten en eventueel andere gewenste schilderijen.
  
  Belangrijke vorsten traden altijd al op als mecenas en gaven kunstenaars en ambachtslieden opdracht tot het vervaardigen van uiteenlopende kunstwerken: bouwwerken, schilderijen, meubels en edelsmeedwerk. In de middeleeuwen werkten deze kunstenaars meestal nog anoniem. Pas vanaf de renaissance gingen zij onder hun eigen naam werken en kan men spreken van individuele hofschilders.
  
  De kunsthistoricus Martin Warnke ziet in de voor een hof werkende kunstenaar, zoals een hofschilder, een voorloper van de moderne autonome kunstenaar: "Pas na het wegvallen van de hoven wordt de kunstenaar tot een maatschappelijke buitenstaander".
  
  Een hofschilder werd op verschillende manier beloond. Hij kon per schilderij betaald worden of een vast salaris krijgen. Vaak kregen ze een adellijke (ere)titel of een levenslang "pensioen". Daartegenover kon een hofschilder verplicht worden tot werken op basis van exclusiviteit, waarbij hij niet voor andere opdrachtgevers mocht schilderen. In de late middeleeuwen kregen hofschilders ook wel de functie van kamerdienaar.
  
  Voor een schilder had het werken voor een vorst onder meer het voordeel dat hij niet onderworpen was aan de regels van het lokale schilders- of Sint-Lucasgilde.
  
  Bekende hofschilders 
  
   Ma Yuan van keizer Song Guangzong en keizer Song Ningzong
   Titiaan van keizer Karel V
   Jan van Eyck van hertog Philips de Goede
   Jakob Seisenegger van keizer Ferdinand I
   Peter Paul Rubens van aartshertog Albrecht van Oostenrijk
   Martin van Meytens van keizerin Maria Theresia
   Diego Velázquez van koning Filips III en koning Filips IV van Spanje
   Hyacinthe Rigaud van koning Lodewijk XIV van Frankrijk
   Élisabeth Vigée-Le Brun van koningin Marie Antoinette
   Hans Holbein de Jongere van koning Hendrik VIII van Engeland
  Levina Teerlinc aan het Tudorhof van Hendrik VIII, Eduard VI, Mary I en Elizabeth I
   Antoon van Dyck van koning Karel I van Engeland
   Daniël Mijtens van koning Karel I van Engeland
   Antoine Pesne van koning Frederik de Grote van Pruisen
   Franz Xaver Winterhalter van keizerin Elisabeth van Oostenrijk en keizerin Eugénie van Frankrijk
   Peter Johann Nepomuk Geiger van het huis Habsburg
  
  Hofcultuur
  Kunstschilder