title: Adygees
text: Het Adygees of West-Circassisch (адыгабзэ, adıgabzə) is een Abchazisch-Adygese taal, die wordt gesproken door de Adygeeërs.
  
  Verspreiding
  Er zijn vandaag ongeveer 128.000 moedertaalsprekers van het Adygees in Rusland. Op wereldschaal zijn er ongeveer 500.000 sprekers. Veel Adygeeërs zijn naar Turkije en het Midden-Oosten gevlucht na de Circassische genocide. De grootste gemeenschap bevindt zich in Turkije. Het Adygees wordt overal als minderheidstaal gesproken, zelfs in het thuisland Adygea. Daar wordt de taal gesproken door ongeveer 20 procent van de bevolking. De taal heeft een officiële status in Adygea, al wordt daar in de praktijk alleen Russisch als bestuurstaal gebruikt.
  
  Verwantschap
  De taal is nauw verwant is aan het Kabardijns. Door taalkundigen worden Adygees en Kabardijns vaak gezien als twee varianten van een pluricentrische taal. Samen staan ze bekend als het Circassisch. In de diaspora is de taal alleen bekend onder die naam. Hogerop is het Kabardijns ook verwant met het Abchazisch, het Abazijns en het uitgestorven Oebychs. Ze vormen samen de Abchazisch-Adygese taalfamilie.
  
  Spraakkunst
  Zoals alle Abchazisch-Adygese talen is het Adygees een SOV-taal met een ergatieve zinsbouw. Er zijn vier naamvallen en de vervoeging van het werkwoord is uiterst complex.
   Er zijn twee geslachten (bezield en onbezield) en vier naamvallen (absolutief, ergatief-obliquus, instrumentalis en adverbialis).
   Het bezittelijk voornaamwoord onderscheidt lichaamsdelen en verwantschapswoorden.
   Het werkwoord maakt een onderscheid tussen tijd, persoon, getal, vorm, wijs, aspect en polariteit.
   Er wordt een onderscheid gemaakt tussen overgankelijke en onovergankelijke werkwoorden en tussen werkwoorden van toestand en beweging.
   Er wordt een onderscheid gemaakt tussen adjectieven met inherente en niet-inherente betekenis. Inherente adjectieven worden voor het substantief geplaatst, niet-inherente erachter.
   Er zijn persoonlijke, bezittelijke, aanwijzende en vragende voornaamwoorden.
   Het onbepaald voornaamwoord зыгорэ wordt verbogen en kan iemand, iets, ergens, op een bepaald tijdstip... betekenen.
   Het getallenstelsel hanteert twintig als grondtal.
   De vraagzin behoudt de SOV-volgorde, maar het bevraagde woord krijgt een achtervoegsel.
  
  Klankleer
  Al naargelang van het dialect heeft het Adygees tussen vijftig en zestig medeklinkers. In alle dialecten is er een contrast tussen gewone en gelabialiseerde glottisslagen. Zeer ongewoon is het drievoudige contrast tussen gewone, gelabialiseerde en gepalataliseerde glottisslagen, dat voorkomt in het Abzach-dialect. Het dialect dat aan de Zwarte Zee wordt gesproken bevat een zeer ongewone klank, een bidentale fricatief [h̪͆], die overeenkomt met de stemloze velaire fricatief [x] in de andere varianten van het Adygees.
  
  Daartegenover staat dat het Adygees slechts drie klinkers heeft.
  
  Schrift
  Sinds 1938 wordt Adygees geschreven in het cyrillisch schrift, ter vervanging van het Latijnse alfabet dat sinds 1928 in gebruik was. Tevoren werd het Arabisch schrift gebruikt. De diaspora in Turkije gebruikt het Latijnse alfabet.
  
  Spelling
  
  Tekstvoorbeelden
  De onderstaande tekst is een uittreksel uit het Johannesevangelie in het Adygees.
  
  De onderstaande tekst is een uittreksel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in het Adygees.
  
  Natuurlijke taal
  Taal in Rusland
  Taal in Turkije
  Taal in de Kaukasus