title: Felix Weingartner
text: Paul Felix (von) Weingartner, Edler von Münzberg (Zadar, 2 juni 1863 - Winterthur, 7 mei 1942) was een Oostenrijkse dirigent, componist, pianist en muziekscribent.
  
  Levensloop 
  Weingartner werd geboren in het tegenwoordige Kroatië uit Oostenrijkse ouders. Het gezin verhuisde in 1868 naar Graz, waar hij zijn muziekstudie begon. Vervolgens was hij student van Carl Reinecke en Salomon Jadassohn aan het Königliches Konservatorium der Musik zu Leipzig en ten slotte van Franz Liszt, als een van diens laatste leerlingen, aan de Orchester-, Musik- und Opernschule in Weimar.
  
  Weingartner begon zijn dirigentencarrière in Mannheim en Berlijn en was in de jaren 1898-1905 chef-dirigent van het Kaim Orchester in München. Van 1908 tot 1911 leidde hij als opvolger van Gustav Mahler de Wiener Hofoper. In de periode 1908-1927 dirigeerde hij de Wiener Philharmonische Konzerte, van 1919 tot 1924 gecombineerd met de Wiener Volksoper. Daarnaast was hij docent aan de Wiener Musikakademie.
  
  Weingartners volgende benoeming was in Bazel, waar hij van 1927 tot 1934 chef-dirigent was van het Sinfonieorchester Basel en docent aan de Musik-Akademie der Stadt Basel. In het seizoen 1935-36 keerde hij terug naar de Wiener Staatsoper. Hij vervulde ook vele gastdirigentschappen in onder meer Hamburg, Boston en München.
  
  Weingartner had interesse voor esoterie en astrologie en werd in zijn denken beïnvloed door Joseph Anton Schneiderfranken, zich noemende Bô Yin Râ, die zelf het boek illustreerde dat Weingartner in 1923 over hem publiceerde.
  
  Persoonlijk 
  Felix Weingartner is vijf maal getrouwd:
  in 1891 met Marie Juillerat
  in 1902 met barones Feodora von Dreifus
  in 1912 met de mezzosopraan Lucille Marcel
  in 1922 met de actrice Roxo Betty Kalisch
  in 1931 met de dirigente Carmen Studer.
  
  Werk 
  Weingartner componeerde elf opera's, zeven symfonieën, vier symfonische gedichten, liederen en kamermuziek in een laatromantische stijl die verwantschap vertoont met die van Max Reger, Richard Strauss, Alexander Zemlinsky en Franz Schreker. Zijn composities worden nauwelijks meer uitgevoerd (al bestaan er enkele cd-opnamen op het label CPO), maar hij wordt gerekend tot de grote dirigenten van de eerste helft van de twintigste eeuw. Hij heeft school gemaakt door zijn duidelijke dirigeerslag en zijn moderne interpretaties, die afstand namen van de hyperromantische dirigeerstijl van sommige van zijn tijdgenoten. Tot zijn leerlingen behoorden Paul Sacher, Georg Tintner en Josef Krips.
  
  Composities
  
  Orkestmuziek
  
  Symfonieën 
   Nr. 1 in G-majeur, op. 23
   Nr. 2 in Es-majeur, op. 29
   Nr. 3 in E-majeur, op. 49 (met orgel)
   Nr. 4 in F-majeur, op. 61
   Nr. 5 in c-mineur, op. 71
   Nr. 6 in b-mineur, op. 74 (La Tragica)
   Nr. 7 Koorsymfonie, op. 87 (1935–7) (onuitgegeven)
  
  Symfonische gedichten 
   König Lear, op. 20
   Das Gefilde der Seligen, op. 21
   La Burla, op. 78
   Frühling, op. 80
  
  Concerten 
   Vioolconcert in G-majeur, op. 52
   Celloconcert in a-mineur, Op. 60
  
  Overig 
   Serenade in F-Majeur voor strijkorkest, Op. 6
   Lustige Ouvertüre, op. 53
   Aus ernster Zeit, ouverture, op. 56
   An die Schweiz, variaties, op. 79
   Sinfonietta, op. 83
   Bilder aus Japan, op. 91
   Der Sturm, ouverture en suite
  
  Kamermuziek 
   Strijkkwartet nr. 1 in d-mineur, op. 24
   Strijkkwartet nr. 2 in f-mineur, op. 26
   Pianosextet in e-mineur, Op. 33 (piano, strijkkwartet en contrabas) 
   Strijkkwartet nr. 3 in F-majeur, op. 34
   Strijkkwintet, op. 40
   Vioolsonate nr. l, op. 42/1
   Vioolsonate nr. 2, op. 42/2
   Kwintet in g-mineur voor klarinet, viool, altviool, cello en piano, op. 50
   Strijkkwartet nr. 4 in D-majeur, op. 62
   Octet in G-majeur voor klarinet, hoorn, fagot, strijkkwartet en piano, Op. 73
   Strijkkwartet nr. 5 in D-majeur, op. 81
   Strijktrio in A-majeur, op. 93/2
  
  Pianomuziek 
   Skizzen, op. 1
   Tonbilder zu Adalbert Stifters Studien, op. 2
   Aus vergangener Zeit, op. 3
   Lose Blätter, op. 4
   Phantasiebilder, op. 5
   Herbstblätter, op. 58
  
  Muziektheater
  
  Opera's 
   Sakuntala, op. 9
   Malawika und Agnimitra, op. 10
   Genesius, op. 14
   Agamemnon, op. 30/1
   Das Totenopfer, op. 30/2
   Die Erinyen, op. 30/3
   Kain und Abel, op. 54
   Dame Kobold, op. 57
   Die Dorfschule, op. 64
   Meister Andrea, op. 66
   Der Apostat, op. 72
   Sakuntala, op. 94
  
  Toneelmuziek 
   Musik zu Goethes Faust, op. 43
   Der Sturm, op. 65
   Terra, ein Symbol
  
  Vocale muziek
  
  Koor 
   Traumnacht und Sturmhymnus, op. 38
   Freiheitsgesang, op. 67
   Auferstehung, op. 69
   Immer, op. 86/1
   Ave-Maria-Läuten, op. 86/2
   Verheißung, op. 86/3
  
  Liederen 
   Lieder für Singstimme und Klavier, op. 7, 8, 13, 15, 16, 17, 22, 25, 28, 31, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 55, 68, 70, 75, 76
   Die Wallfahrt nach Kevelaer, op. 12
   Severa, op. 18
   Hilaria, op. 19
   3 Gedichte aus Gottfried Kellers Jugendzeit, op. 27
   6 Märchenlieder für Sopran / Tenor und Klavier, op. 32
   Unruhe der Nacht, op. 35
   Lieder und Gesänge für Singstimme und Orchester, op. 36
   2 Balladen von Carl Spitteler, op. 37
   Aus fernen Welten, op. 39
   Abendlieder, op. 51
   Daheim, op. 59
   Blüten aus dem Osten, op. 63
   An den Schmerz, op. 77
   Der Weg, op. 82
   Rom, op. 90
  
   Publicaties 
   Die Lehre von der Wiedergeburt und das musikalische Drama. 1895
   Über das Dirigieren. 1896 / 1905
   „Bayreuth“ 1876–96, ein Bericht 
   Die Symphonie nach Beethoven. 1898
   Ratschläge für Aufführungen klassischer Symphonien. 3 dln., 1906–23
   Akkorde (verzamelde opstellen), 1912
   Lebenserinnerungen. 2 dln. 1923 / 1929
   Bô Yin Râ. 1923, Basel, Im Rhein-Verlag
  
  Literatuur
   W. Jacob (red.): F. von Weingartner. Ein Brevier. Wiesbaden, 1933.
   Simon Obert, Matthias Schmidt (red.): Im Mass der Moderne. Felix Weingartner – Dirigent, Komponist, Autor, Reisender''. Basel, 2009. ISBN 3796525199 
  
  Oostenrijks componist
  20e-eeuws componist
  Oostenrijks dirigent