title: Canon van Nederland
text: De Canon van Nederland is een lijst van vijftig thema's ("vensters" genoemd) die chronologisch een samenvatting geeft van de geschiedenis van Nederland. De Canon werd in 2006 samengesteld in opdracht van de Nederlandse staat, ten behoeve van het geschiedenisonderwijs. In 2020 werd een vernieuwde versie gepresenteerd, waarbij een aantal vensters is gewijzigd. Sinds 2017 is in het Nederlands Openluchtmuseum de overzichtspresentatie van de Canon te zien.
  
  Doel
  De canon van Nederland werd opgesteld door de commissie-Van Oostrom en werd op 16 oktober 2006 door de commissie aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kabinet-Balkenende III, Maria van der Hoeven, aangeboden.
  
  Het kabinet-Balkenende IV stemde begin oktober 2008 in met het instellen van deze zogeheten Canon van Nederland in het onderwijs per 1 augustus 2009. Het ontwerpbesluit werd voor advies aan de Raad van State gezonden. De canon bestaat uit de vijftig door de commissie geselecteerde "vensters" die samen een overzicht zouden bieden van "wat iedereen in elk geval zou moeten weten van de geschiedenis en cultuur van Nederland". De canon zou mede richting moeten geven aan het onderwijs in geschiedenis (en andere vakdomeinen) in het basisonderwijs en de eerste twee leerjaren van het voortgezet onderwijs. Nederlandse scholen zijn niet verplicht zich aan de canon te houden in verband met de vrijheid van onderwijs.
  
  De 10 tijdvakken van de commissie-De Rooy
  Dikwijls wordt in zowel het basisonderwijs als voortgezet onderwijs in het Europese deel van Nederland samen met de canon een indeling in tien tijdvakken als leidraad gehanteerd:
  
  De namen van de tijdvakken zijn zo gekozen dat iedere gebeurtenis uit de Nederlandse geschiedenis hiermee te typeren is. Bij ieder tijdvak worden enkele kenmerkende aspecten gegeven. Zie voor meer informatie over dit onderwerp geschiedenisonderwijs.
  
  De 14 hoofdlijnen (2006) 
   Lage landen bij de zee
   Aan de periferie van Europa
   Een gekerstend land
   Een Nederlandse taal
   Een verstedelijkt land en een handelsknooppunt aan de monding van Rijn, Schelde en Maas
   De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden: ontstaan uit een opstand
   De bloei van de Gouden Eeuw
   Koopmansgeest en koloniale macht
   Eenheidsstaat, constitutionele monarchie
   Het ontstaan van een moderne samenleving
   Nederland in een tijd van wereldoorlogen (1914 tot 1945)
   De verzorgingsstaat, democratisering en ontkerkelijking
   Nederland krijgt kleur
   Nederland in Europa
  
  De 50 onderwerpen/thema's (2006)
  
  Leden commissie 
  
   Frits van Oostrom (hoogleraar Utrecht, president Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), kreeg in 1995 de Spinozaprijs, in 1996 de AKO Literatuurprijs), voorzitter
   Paul van Meenen (directievoorzitter Spinoza in Leidschendam-Voorburg e.o., fractievoorzitter D66 in gemeenteraad Leiden), vicevoorzitter
   Herman Beliën (Faculteit Geesteswetenschappen UvA)
   Max Drenth (essayist, columnist NRC Handelsblad)
   Frans Groot (geschiedenisdocent lerarenopleiding Hogeschool Rotterdam, bestuurslid Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap)
   Els Kloek (seniordocent/onderzoeker geschiedenis letterenfaculteit Universiteit Utrecht)
   Susan Legêne (Tropenmuseum, bijzonder hoogleraar Nederlandse cultuurgeschiedenis Universiteit van Amsterdam, lid van Nederlandse Nationale Unesco Commissie)
   Rob van der Vaart (hoogleraar Regionale en Educatieve Geografie Universiteit Utrecht)
   Hubert Slings, secretaris
  
  De canon in het Nederlands Openluchtmuseum
  Het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem opende in 2017 een tentoonstelling aan de hand van de Canon van Nederland. Stap voor stap wordt de geschiedenis van het dagelijks leven met de grote gebeurtenissen uit het verleden verbonden. De laatste zaal bevat een wand van 18 bij 3 meter waarop alle 50 thema's afsluitend zichtbaar zijn gemaakt.
  
  Terugblikken 
  Terugblikken is een serie kinderboeken. Over elk venster van de Canon van Nederland is een boek geschreven.
  
  Kritiek 
  In de eerste versie van de Canon stond de Boekdrukkunst (tijdvak ca.1450, 'Revolutie in reproductie') op plaats 8. Omdat er kritiek kwam dat de wereldwijd relevante Nederlandse bijdrage in de natuurwetenschappen geen plek in deze eerste versie had gekregen, is bij de presentatie van de vernieuwde versie op 3 juli 2007 in de Ridderzaal de boekdrukkunst vervangen door Christiaan Huygens. Die werd als nummer 21 aan de lijst toegevoegd. Desondanks bleef de mening in de natuurwetenschappen dat hun vakgebied nog steeds 'stiefmoederlijk' vertegenwoordigd was in de Canon. Dat is aanleiding geweest voor een commissie onder leiding van Robbert Dijkgraaf om in 2007 de Bètacanon samen te stellen.
  
  In 2018 ontstond er discussie in de politiek over de samenstelling van de Canon. Onder meer D66 vond de Canon te weinig divers is en vond dat deze te veel bestond uit mannen.
  
  Vernieuwde Canon in 2020 
  
  Op 22 juni 2020 presenteerde de commissie Herijking Canon van Nederland de vernieuwde Canon.
  
  Er zijn tien nieuwe vensters bijgekomen, vier vensters zijn gewijzigd en er zijn tien vensters verdwenen. Dit is gebeurd op basis van een rapport van een commissie onder leiding van prof. dr. James Kennedy, die in 2019 / 2020 de eerste Canon uit 2006 heeft herzien. Sinds de start van de eerste Canon in 2006 is er veertien jaar geschiedenis, maatschappelijke ontwikkelingen en wetenschappelijke kennis bijgekomen. De slingerlijn met vijftig vensters is gebleven, zij zijn verbonden door zeven thematische hoofdlijnen. De wijzigingen waren niet allemaal onomstreden, zo plaatsten diverse historici kanttekeningen, onder meer omdat ze de wijzigingen te geforceerd vonden.
  
  Nieuwe vensters 
  Trijntje, Jeroen Bosch, Maria van Bourgondië, Johan van Oldenbarnevelt, Sara Burgerhart, Anton de Kom, Marga Klompé, De gastarbeiders, Kolen en gas, en Het Oranjegevoel.
  
  Gewijzigde vensters 
  De naam is gewijzigd, het icoon is ongewijzigd: Beeldenstorm –> De Opstand, De VOC –> VOC en WIC, Verzet tegen Kinderarbeid –> Het Kinderwetje van Van Houten, Suriname en Nederlandse Antillen –> Het Caribisch gebied.
  
  Vervallen vensters 
  In de vernieuwde canon zijn er tien vensters uit de eerdere versie vervallen: Floris V, Karel V, De Republiek, Grachtengordel, Buitenhuizen, De Stijl, Crisisjaren, Willem Drees, Veelkleurig Nederland en De gasbel. Zij zijn nog wel te raadplegen op een aparte pagina.
  
  De 7 hoofdlijnen (2020)
  
  De 50 onderwerpen/thema's (2020)
  
  Literatuur
   Grever, Maria; Jonker, Ed; Ribbens, Kees; Stuurman, Siep (2006). Controverses rond de canon. Koninklijke Van Gorcum, Assen. . 128 blz.
   Grever, Maria; Ribbens (2007). Nationale identiteit en meervoudig verleden. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Amsterdam University Press. . 222 blz.
   Roelof Bouwman (red.) (2014), De canon van Nederland - Onze geschiedenis in 50 thema's, Meulenhoff, Amsterdam, .
   NRC: Wesseling, H. L. Wat iedereen moet weten van de wereldgeschiedenis (28 mei 2005).
  
  Zie ook
   Bètacanon
   Canon van de Nederlandse letterkunde
   Kerndoel
  
  Externe links 
   Canon van Nederland
   Histoforum: De historische canon
  
   
  Historiografie
  Geschiedenisdidactiek