title: Edward G. Robinson
text: Edward Goldenberg Robinson, geboren als Emanuel Goldenberg (Boekarest, 12 december 1893 - Hollywood, 26 januari 1973) was een Amerikaans acteur van Roemeens-joodse afkomst.
  
  Leven en werk
  
  Afkomst 
  Robinson is op tienjarige leeftijd vanuit Roemenië naar de Verenigde Staten gekomen, de familie heeft zich in New Yorks Lower East Side gevestigd.
  
  Opleiding en toneelacteur 
  Tijdens zijn schooltijd was hij begonnen met acteren en heeft hij daarvoor een carrière als rabbi en advocaat laten schieten. Robinson heeft een beurs gekregen van de American Academy of Dramatic Arts en heeft voor het eerst opgetreden in 1913, onder zijn nieuw aangenomen naam Edward G. Robinson. Hij heeft vijftien jaar lang opgetreden op Broadway en gefigureerd in een film.
  
  Filmacteur in misdaadfilms 
  In 1923 is hij aan zijn eerste film, The Bright Shawl begonnen. Zijn hoofdrol van (iedereen af)snauwende gangster in het toneelstuk The Racket heeft geleid tot een aantal gelijkaardige filmrollen waarvan de bekendste bepalend zou zijn voor zijn verdere carrière, die van de gangster Rico Bandello in de film Little Caesar (Mervyn LeRoy, 1930). Ook misdaadfilms zoals Tiger Shark (Howard Hawks, 1932) en The Amazing Dr. Clitterhouse (Anatole Litvak, 1938) hebben hem (gangster)rollen geboden. De misdaadfilm Bullets or Ballots (William Keighley, 1936) was de eerste van een reeks films waarin Robinson tegenover Humphrey Bogart stond. In Brother Orchid (Lloyd Bacon, 1940) en in Larceny, Inc. (Lloyd Bacon, 1942) was hij hoofdrolspeler in komische gangsterfilms. In 1939 speelde hij een geheim agent in de eerste Amerikaanse antinazi spionagefilm Confessions of a Nazi Spy (Anatole Litvak, 1939). In die periode heeft hij meerdere films gemaakt met gedreven vaklui zoals Michael Curtiz, Howard Hawks, Raoul Walsh en John Ford.
  
  Biopics en films noirs 
  Daarnaast is hij diverse keren gevraagd voor biopics: hij heeft onder anderen gestalte gegeven aan Paul Ehrlich in Dr. Ehrlich's Magic Bullet (William Dieterle, 1940) en aan Paul Julius Reuter in A Dispatch from Reuter's (William Dieterle, 1940). Hij heeft ook zijn opwachting gemaakt in talrijke films noirs zoals Double Indemnity (Billy Wilder, 1944) en het Fritz Lang-tweeluik The Woman in the Window (1944) en Scarlet Street (1945). Een jaar later heeft hij een Verenigde Natiescommissaris vertolkt die Tweede Wereldoorlogsmisdaden onderzocht in Orson Welles' meest conventionele (Hollywood)film, de film noir The Stranger. Nog andere films noirs zijn gevolgd zoals Key Largo (John Huston, 1948) (opnieuw als gangster), Night Has a Thousand Eyes (John Farrow, 1948) en House of Strangers (Joseph L. Mankiewicz, 1949).
  
  De jaren vijftig 
  In de jaren 50 werd Robinson beschuldigd van communistische sympathieën, maar hij werd door het House Committee on Un-American Activities op basis van zijn getuigenis vrijgesproken. Daarna heeft hij de ene film noir na de andere afgeleverd. In 1953 heeft hij de hoofdrol in het drama Big Leaguer vertolkt, het regiedebuut van Robert Aldrich. Dat hij meer in zijn mars had dan alleen in misdaadfilms spelen heeft hij onder meer bewezen met de western The Violent Men (Rudolph Maté, 1955) en met het fenomenale kassucces The Ten Commandments (Cecil B. DeMille, 1956). In dit historische bijbelepos was hij Datan, de tegenstander van Mozes.
  
  Vanwege zijn scheiding van zijn eerste vrouw Gladys Lloyd moest hij in 1956 een groot deel van zijn kunstcollectie verkopen aan de steenrijke Griekse reder Stavros Niarchos. In dat jaar stond hij ook weer op Broadway. Twee jaar na zijn scheiding is hij opnieuw getrouwd, met de 27 jaar jongere modeontwerpster Jane Arden.
  
  De jaren zestig 
  Vermeldenswaardige en (weer) zeer uiteenlopende rollen uit de jaren zestig waren de filmregisseur in het drama Two Weeks in Another Town (Vincente Minnelli, 1962), de zich vreemd gedragende winnaar van de Nobelprijs natuurkunde in de spionagefilm The Prize (Mark Robson, 1963), de melkproducent Simon Nurdlinger in de komedie Good Neighbor Sam, de secretary of the Interior in de western Cheyenne Autumn (John Ford, 1964) en de pokerkampioen in The Cincinnati Kid (Norman Jewison, 1965).
  
  Overlijden 
  Robinson is op 79-jarige leeftijd overleden aan kanker, negen dagen na de voltooiing van zijn laatste film, de sciencefictionfilm Soylent Green. Hij heeft in datzelfde jaar postuum een Oscar gekregen voor zijn gehele oeuvre. Bij leven is hij nooit voor een Oscar genomineerd geweest.
  
  Filmografie 
  The Bright Shawl (1923) - Domingo Escobar
  The Hole in the Wall (1929) - De vos
  Night Ride (1930) - Tony Garotta
  A Lady to Love (1930) - Tony
  Outside the Law (1930) - Cobra Collins
  Die Sehnsucht jeder Frau (1930) - Tony
  East Is West (1930) - Charlie Yong
  The Widow from Chicago (1930) - Dominic
  Little Caesar (1931) - Little Caesar aka 'Rico'
  The Slippery Pearls (1931) - Edward Robinson
  Smart Money (1931) - Nick 'The Barber' Venizelos
  Five Star Final (1931) - Joseph W. Randall
  The Hatchet Man (1932) - Wong Low Get
  Two Seconds (1932) - John Allen
  Tiger Shark (1932) - Mike Mascarenhas
  Silver Dollar (1932) - Yates Martin
  The Little Giant (1933) - James Francis 'Bugs'/Jim Ahern
  I Loved a Woman (1933) - John Mansfield Hayden
  Dark Hazard (1934) - Jim 'Buck' Turner
  The Man with Two Faces (1934) - Damon Welles/Jules Chautard
  The Whole Town's Talking (1935) - Arthur Ferguson 'Jonesy' Jones/'Killer' Mannion
  Barbary Coast (1935) - Luis Chamalis
  Bullets or Ballots (1936) - Detective Johnny Blake
  Thunder in the City (1937) - Daniel 'Dan' Armstrong
  Kid Galahad (1937) - Nick 'Nicky' Donati
  The Last Gangster (1937) - Joe Krozac
  A Slight Case of Murder (1938) - Remy Marko
  The Amazing Dr. Clitterhouse (1938) - Dr. T.S. Clitterhouse
  I Am the Law (1938) - John Lindsay
  Confessions of a Nazi Spy (1939) - Edward 'Ed' Renard
  Blackmail (1939) - John R. Ingram
  Dr. Ehrlich's Magic Bullet (1940) - Dr. Paul Ehrlich
  Brother Orchid (1940) - Little John T. 'Johnny' Sarto
  A Dispatch from Reuters (1940) - Paul Julius Reuter
  The Sea Wolf (1941) - 'Wolf' Larsen
  Manpower (1941) - Hank 'Gimpy' McHenry
  Unholy Partners (1941) - Bruce Corey
  Larceny, Inc. (1942) - J. Chalmers 'Pressure' Maxwell
  Tales of Manhattan (1942) - Avery 'Larry' L. Browne
  Destroyer (1943) - Steve Boleslavski
  Flesh and Fantasy (1943) - Marshall Tyler
  Tampico (1944) - Kapt. Bart Manson
  Mr. Winkle Goes to War (1944) - Wilbert Winkle
  Double Indemnity (1944) - Barton Keyes
  The Woman in the Window (1944) - Professor Richard Wanley
  Our Vines Have Tender Grapes (1945) - Martinius Jacobson
  Scarlet Street (1945) - Christopher Cross
  American Creed (1946) - Rol onbekend
  Journey Together (1946) - Dean McWilliams
  The Stranger (1946) - Mr. Wilson
  The Red House (1947) - Pete Morgan
  All My Sons (1948) - Joe Keller
  Key Largo (1948) - Johnny Rocco
  Night Has a Thousand Eyes (1948) - John Triton aka 'The Mental Wizard'
  House of Strangers (1949) - Gino Monetti
  My Daughter Joy (1950) - George Constantin
  Screen Snapshots: Hollywood Memories (1951) - Verteller
  Actor's and Sin (1952) - Maurice Tillayou (Actor's Blood sequence)
  Vice Squad (1953) - Kapt. 'Barny' Barnaby
  Big Leaguer (1953) - John B. 'Hans' Lobert
  Lux Video Theatre Televisieserie - Wilfrid Robarts (Afl., Witness for the Prosecution, 1953)
  The Glass Web (1953) - Henry Hayes
  For the Defense (Televisiefilm, 1954) - Advocaat Matthew Considine
  Climax! Televisieserie - Rol onbekend (Afl., Epitaph for a Spy, 1954)
  Black Tuesday (1954) - Vincent Canelli
  The Violent Men (1955) - Lee Wilkison
  Tight Spot (1955) - Lloyd Hallett
  Ford Television Theatre Televisieserie - John Derwent (Afl., .....and Son, 1955)
  A Bullet for Joey (1955) - Insp. Raoul Leduc
  Illegal (1955) - Victor Scott
  The Ford Television Theatre Televisieserie - Baron (Afl., A Set of Values, 1955)
  Hell on Frisco Bay (1955) - Victor Amato
  Nightmare (1956) - Rene Bressard
  The Jackie Gleason Show Televisieserie - Rol onbekend (Episode 29 september 1956)
  The Ten Commandments (1956) - Dathan
  Playhouse 90 Televisieserie - Oscar Bromek (Afl., Shadows Tremble, 1958)
  Goodyear Theatre Televisieserie - Harry Harper (Afl., A Good Name, 1959)
  Zane Grey Theater Televisieserie - Victor Bers (Afl., Heritage, 1959)
  A Hole in the Head (1959) - Mario Manetta
  Sunday Showcase Televisieserie - Daniel Webster (Afl., The Devil and Daniel Webster, 1960)
  Seven Thieves (1960) - Theo Wilkins/Dr. Vital
  General Electric Theater Televisieserie - Bert Alquist (Afl., The Drop-Out, 1961)
  Frontier Justice Televisieserie - Victor Bers (Afl., Heritage, 1961)
  The Detectives Starring Robert Taylor Televisieserie - 'Big Jim' Riva (Afl., The Legend of Jim Riva, 1961)
  My Geisha (1962) - Sam Lewis
  The DuPont Show of the Week Televisieserie - Verteller (Afl., Cops and Robbers, 1962)
  Two Weeks in Another Town (1962) - Maurice Kruger
  Sammy Going South (1963) - Cocky Wainwright
  The Prize (1963) - Dr. Max Stratman/Prof. Walter Stratman
  Robin and the 7 Hoods (1964) - Big Jim Stevens (Niet op aftiteling)
  Good Neighbor Sam (1964) - Simon Nurdlinger
  Cheyenne Autumn (1964) - Secretary of the Interior Carl Schurz
  The Outrage (1964) - Con Man
  Who Has Seen the Wind? (Televisiefilm, 1965) - Kapitein
  The Cincinnati Kid (1965) - Lancey Howard
  All About People (1967) - Verteller
  Grand Slam (1967) - Prof. James Anders
  The Blonde from Peking (1967) - Douglas
  Operation St. Peter's (1967) - Joe Ventura
  The Biggest Bundle of Them All (1968) - Professor Samuels
  Never a Dull Moment (1968) - Leo Joseph Smooth
  It's Your Move (1969) - Sir George McDowell
  Bracken's World Televisieserie - Cameo (Afl., Panic, 1969)
  MacKenna's Gold (1969) - Old Adams
  U.M.C. (Televisiefilm, 1969) - Dr. Lee Forestman
  The Name of the Game Televisieserie - Rol onbekend (Afl., Laurie Maurie, 1969)
  The Old Man Who Cried Wolf (Televisiefilm, 1970) - Emile Pulska
  Bracken's World Televisieserie - Elstyn Draper (Afl., The Mary Tree, 1970)
  Song of Norway (1970) - Krogstad
  The Silent Force Televisieserie - Rol onbekend (Afl., The Courier, 1970)
  Night Gallery Televisieserie - Abraham Goldman (Afl., The Messiah on Mott Street, 1971)
  Neither by Day Nor by Night (1972) - Father
  Soylent Green (1973) - Sol Roth
  
  Amerikaans acteur
  Amerikaans filmacteur
  Pseudoniem