title: Dentalium
text: Dentalium is een geslacht van Scaphopoda, dat fossiel bekend is vanaf het Ordovicium. Tegenwoordig bestaan er nog enkele soorten van dit geslacht. De wetenschappelijke naam van dit geslacht komt van het Latijnse woord dentis, wat tand betekent, gebaseerd op de tand of slagtandvormige vorm van deze weekdieren.
  
  Beschrijving 
  Deze buisvormige tandschelp lijkt op een slagtand van een olifant en vertoont forse, kantige lengteribben. Deze slagtand is gebogen en spits toelopend. Beide zijden zijn geopend, maar de voet en kop met vangarmen komen uit de grote opening aan de voorkant tevoorschijn. De lengte van de schelp bedraagt circa 7,5 centimeter.
  
  De mantel van Dentalium-soorten bevindt zich volledig in de schaal. De voet steekt uit het grotere uiteinde van de schaal en wordt gebruikt om door het substraat te graven. Ze plaatsen hun hoofd naar beneden in het substraat, met het apicale uiteinde van de schaal (aan de achterkant van het lichaam van het dier) naar boven in het water. Deze weekdieren leven op zeebodemsediment en voeden zich met microscopische organismen, detritus en foraminiferans. De schelpen zijn conisch en gebogen op een planispirale manier, en ze zijn meestal witachtig van kleur. Vanwege deze kenmerken lijkt de schaal enigszins op de slagtand van een miniatuurolifant. Ze zijn hol en open aan beide uiteinden. De opening aan het grotere uiteinde is de hoofd- of voorste opening van de schaal. De kleinere opening staat bekend als de apicale opening.
  
  Leefwijze 
  Dit geslacht bewoont de zeebodem en is ongevoelig voor wisselende temperaturen en diepten.
  
  Menselijk gebruik 
  Zuid Azië
  In Mehrgarh, een dorp aan de voet van de Bolan-pas in Beloetsjistan in het hedendaagse Pakistan, zijn ornamenten gevonden van een Dentalium-schelp op begraafplaatsen die dateren uit 6000 v.Chr. Opgravingen uitgevoerd door Jean-François Jarrige hebben geschreven over «Uitzonderlijke grafafzettingen van Dentalium-hoofdbanden gevonden op de hoofden van verschillende vrouwen ... In Burial 274 was de hoofdband gemaakt van geweven rijen van kleine dentaliums en gesloten door twee riemen die als sluiting werden gebruikt».
  
  Indianen
  Het is bekend dat de schalen van Dentalium neohexagonum door de Chumash-bevolking al in circa 1000 na Christus werden gebruikt als een vorm van valuta, in het Morro Bay-gebied.
  
  18e-eeuws Europees gebruik
  In de premoderne geneeskunde werden deze schelpen als een uitstekende alkali beschouwd en apothekers zouden ze verpulveren voor gebruik in verschillende preparaten. De schaal die voor dit doel werd gebruikt, werd door Joseph Pitton de Tournefort in Londen in de 18e eeuw beschreven als 'van een buisvormige of conische vorm, ongeveer drie centimeter lang; van een glanzend, groenachtig wit, hol, licht en in de lengte gedeeld door parallelle lijnen, die van boven naar beneden lopen'. Het is ongeveer de dikte van een veer en vertoont enige gelijkenis met een hondentand. In die tijd werd het echter als zeer zeldzaam beschouwd en in plaats daarvan werd meestal een andere schelp vervangen. Dit werd beschreven als een veelkleurig omhulsel in het zand waar het tij was gevallen. Deze schaal was niet gekanaliseerd of geribbeld. De grote groene schaal waarnaar de schrijver voor het eerst verwijst, moet Dentalium elephantinum of Dentalium aprinum zijn geweest, beide groot en groenachtig en in de Indo-Pacifische-zone. De andere schaal was vermoedelijk een andere soort, mogelijk Dentalium entale, die inheems is in Groot-Brittannië.
  
  Soorten 
   Dentalium aciculum Gould, 1859
   Dentalium adenense Ludbrook, 1954
   Dentalium agassizi Pilsbry & Sharp, 1897
   Dentalium aprinum Linnaeus, 1767
   Dentalium austini Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium bisexangulatum G.B. Sowerby II, 1860
   Dentalium buccinulum Gould, 1859
   Dentalium burtonae Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium caledonicum Scarabino, 1995
   Dentalium cheverti Sharp & Pilsbry, 1897
   Dentalium collinsae Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium congoensis Plate, 1908
   Dentalium cookei Sharp & Pilsbry, 1897
   Dentalium crosnieri Scarabino, 1995
   Dentalium curtum G.B. Sowerby II, 1860
   Dentalium debitusae Scarabino, 2008
   Dentalium decemcostatum Brazier, 1877
   Dentalium deforgesi Scarabino, 1995
   Dentalium elephantinum Linnaeus, 1758 (Olifantstand)
   Dentalium exmouthensis Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium filosum Broderip & G.B. Sowerby I, 1830
   Dentalium garrardi Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium goftoni Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium grahami Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium healyi Steiner & Kabat, 2004
   Dentalium hedleyi Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium hillae Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium hyperhemileuron Verco, 1911
   Dentalium intercostatum Boissevain, 1906
   Dentalium invalidum Emerson, 1954
   Dentalium javanum G.B. Sowerby II, 1860
   Dentalium jeanae Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium jelli Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium katchekense Fischer-Piette & Nicklès, 1946
   Dentalium kathwayae Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium kessneri Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium laqueatum Verrill, 1885
   Dentalium lessoni Deshayes, 1825
   Dentalium letsonae Sharp & Pilsbry, 1897
   Dentalium leucoryx Boissevain, 1906
   Dentalium lochi Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium majorinum Mabille & Rochebrune, 1889
   Dentalium malekulaensis Scarabino, 2008
   Dentalium mannarense Winckworth, 1927
   Dentalium mediopacificensis Rehder & Ladd, 1973
   Dentalium neohexagonum Sharp & Pilsbry in Pilsbry & Sharp, 1897
   Dentalium obscurum Dall, 1889
   Dentalium obtusum Qi & Ma, 1989
   Dentalium octangulatum Donovan, 1804
   Dentalium oerstedii Mörch, 1861
   Dentalium oryx Boissevain, 1906
   Dentalium peitaihoensis King & Ping, 1935
   Dentalium pluricostatum Boissevain, 1906
   Dentalium poindimiense Scarabino, 2008
   Dentalium potteri Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium reevei Fischer, 1871
   Dentalium regulare E. A. Smith, 1903
   Dentalium robustum Brazier, 1877
   Dentalium rowei Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium salpinx Tomlin, 1931
   Dentalium scarabinoi Steiner & Kabat, 2004
   Dentalium strigatum Gould, 1859
   Dentalium stumkatae Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium tomlini Melvill, 1918
   Dentalium vallicolens Raymond, 1904
   Dentalium variabile Deshayes, 1825
   Dentalium wellsi Lamprell & Healy, 1998
   Dentalium woolacottae Colman, 1958
  
  Uitgestorven soorten 
  D. akasakensis † Hayasaka 1925
  D. alazanum † Cooke 1928
  D. angsananum † Martin 1922
  D. aratum † Tate 1887
  D. atratum † Tate 1887
  D. attenuatum † Say 1824
  D. bifrons † Tate 1887
  D. bocasense † Olsson 1922
  D. bocasensis † Olsson 1922
  D. caduloide † Dall 1892
  D. cossmannianum † Pilsbry & Sharp 1897
  D. danai † Meyer 1885
  D. denotatum † Ludbrook 1956
  D. giganteum † Sowerby 1846
  D. gonatodes † Martin 1885
  D. hanguense † Cox 1930
  D. hecetaensis † Rohr et al. 2006
  D. inaequale † Bronn 1831
  D. junghuhni † Martin 1879
  D. latisulcatum † Tate 1899
  D. mancorens † Olsson 1930
  D. microstria † Heilprin 1880
  D. montense † Briart & Cornet 1889
  D. moreanum † d'Orbigny 1845
  D. neornatum † Hayasaka 1925
  D. ovale † Cooke 1928
  D. pseudonyma † Pilsbry & Sharp 1898
  D. rimosum † Bose 1906
  D. rugiferum † von Koenen 1885
  D. sandbergeri † Cossmann & Lambert 1884
  D. schencki † Moore 1963
  D. solidum † Hutton 1873
  D. sorbii † King 1850
  D. sundkrogensis † Schnetler 2001
  D. tenuistriatum † Martin 1879
  D. tornatissimum † Tate 1899
  D. triquetrum † Tate 1887
  D. yasilum † Olsson 1930
  
  Ordovicium