title: Jef Last
text: Josephus Carel Franciscus (Jef) Last (Den Haag, 2 mei 1898 – Laren, 15 februari 1972) was een Nederlandse revolutionair, dichter, prozaschrijver, vertaler en reiziger. 
  
  Jef Last kwam uit een katholiek milieu. Hij ging Chinese letteren studeren in Leiden, maar brak zijn studie na enkele jaren af. Aanvankelijk ging hij werken als assistent-bedrijfsleider van de ENKA in Ede. Dat botste echter met zijn sterke politieke bewogenheid; hij was al jong lid geworden van de Sociaal-democratische Arbeiderspartij en de Arbeiders Jeugdcentrale. Hij nam ontslag en begon aan een avontuurlijk leven waarin hij veel reisde. In de tweede helft van de jaren twintig begon hij aan zijn schrijverscarrière. Aanvankelijk schreef hij vooral gedichten. Zijn debuut was de dichtbundel Bakboordslichten (1926). Ook zijn geschriften getuigen van zijn politieke bewogenheid; zijn gedichten waren uitgesproken links en revolutionair van signatuur. Vanaf 1930 begon Jef Last de aandacht te trekken met ruim opgezette romans en verkreeg hij landelijke bekendheid met Partij remise (1933) en Zuiderzee (1934), die beide beschouwd kunnen worden als voorbeelden van nieuwe zakelijkheid in de Nederlandse literatuur en Een huis zonder vensters (1935). 
  
  Last verliet de - in zijn ogen - revisionistische sociaaldemocratie om lid te worden van Sneevliets Revolutionair-Socialistische Arbeiderspartij. Met zijn vriend André Gide reisde hij in de zomer van 1936 naar de Sovjet-Unie. Het tweetal - deel van een hoofdzakelijk Frans gezelschapje van politieke meelopers - werd groots ontvangen, maar doorzag de georganiseerde hulde en keerde ontgoocheld terug naar het westen. Veel later zou Last een boek schrijven over zijn vriendschap met Gide. In datzelfde jaar verscheen zijn dichtbundel De bevrijde Eros, waarin zijn homoseksuele kant duidelijk naar voren trad. 
  
  Last streed mee in de Spaanse Burgeroorlog in de Internationale Brigades, waar hij aan de zijde van de wettige regering van de Spaanse republiek zou vechten, tegen de fascistische partij van generaal Franco. Daardoor verloor hij zijn Nederlanderschap wegens krijgsdienst voor een vreemde mogendheid. Kort na de Tweede Wereldoorlog kreeg hij het weer terug.
  
  Het eind van de jaren dertig was weer een periode van sterke literaire activiteit van Jef Last. Met zijn romans De Spaansche tragedie, De laatste waarheid en De vliegende Hollander timmerde hij weer aan de weg, evenals met het in 1941 verschenen boek Elfstedentocht.
  
  In mei 1940, moest Jef Last als oud-Spanje-strijder direct onderduiken, maar indien nodig kon hij terecht bij zijn vriend en uitgever George Kroonder in Bussum. Zo gaf de illegale Bayard Pers begin '45, in een oplage van 350 exx. de bundel Tau Kho Tau uit: ‘De weg die het past te gaan, is niet de gewone weg’, de drukker was: C. Visser te Huizen en Johan van Eikeren verzorgde de typografie. (De Jong 486)
  
  Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij, in 1941, mede-oprichter van de ISB-versie (Internationale Socialistische Beweging) van het verzetsblad De Vonk, niet te verwarren met het gelijknamige verzetsblad van de CPH (Communistische Partij Holland), dat na de oorlog nog tot 1952 werd voortgezet als De Vlam.
  
  Jef Last woonde van 1950 tot 1953 in Indonesië en met name in Singaraja (Bali), waar hij als leraar aan een middelbare school werkte. Hij was bevriend met president Soekarno en met Mohammed Hatta.
  
  Familie 
  Last was vanaf 1923 gehuwd met Ida ter Haar, van wie hij scheidde en met wie hij later opnieuw huwde. Zij hadden drie dochters. Last was biseksueel. Hij was mede-oprichter van de emancipatoir-homoseksuele Shakespeareclub, de voorloper van het COC. Ook in zijn poëzie en proza verwerkte hij al vroeg homoseksuele elementen.
  
  De laatste jaren van zijn leven bracht hij door in het Rosa Spier Huis in Laren. Na zijn overlijden werd zijn lichaam ter beschikking gesteld van de wetenschap.
  
  Bibliografie 
  Rudi Wester, Jef Last. Bestaat er een raarder leven dan het mijne?. Prometheus 2021.
  
  Werk 
  1926 - Bakboordslichten (gedichten)
  1930 - Branding
  1930 - Kameraden! (gedichten)
  1930 - Marianne
  1932 - Liefde in de portieken
  1932 - Verleden tijd (gedichten)
  1933 - Het stalen fundament. Reportage over 2500 k.m. zwerftochten door de Oeral
  1933 - Onder de koperen ploert
  1933 - Partij remise
  1933 - Twee werelden (gedichten)
  1933 - De vlucht van den opstandeling
  1934 - Zuiderzee
  1935 - Een huis zonder vensters
  1935 - Voor de mast
  1936 - Brieven uit Spanje
  1936 - De bevrijde Eros. Een ketter in Moorenland en andere gedichten (gedichten)
  1936 - Een flirt met den duivel
  1937 - Bloedkoraal (gedichten)
  1937 - In de loopgraven voor Madrid
  1937 - De Spaansche tragedie
  1938 - De laatste waarheid
  1939 - Kruisgang der jeugd (met Harry Wilde)
  1939 - De vliegende Hollander
  1940 - Kinderen van de middernachtzon
  1940 - Onvoldoende voor de liefde
  1941 - Van een jongen die een man werd deel I en II (jeugdwerk uit 1919, destijds niet gepubliceerd)
  1941 - Elfstedentocht
  1942 - Leeghwater maalt de meren leeg
  1945 - Tau Kho Tau (gedichten), voorjaar '45, Bayard Pers, Bussum
  1945 - Een socialistische renaissance
  1945 - Het eerste schip op de Newa
  1946 - Oog in oog (gedichten)
  1947 - Vingers van de linkerhand
  1949 - In de zevende hemel
  1950 - Schuim op de kust
  1951 - De rode en de witte lotus
  1953 - Inleiding tot het denken van Confucius 
  1954 - Djajaprana. Tragedie naar een Balisch gegeven 
  1955 - Bali in de kentering
  1956 - Zo zag ik Indonesië
  1957 - Een lotje uit de loterij
  1958 - I Bontot en I Koese. De avonturen van twee Balische jongens (samen met Udeyana Pandji Tisna)
  1959 - Lu Hsün. Dichter und Idol
  1960 - Japan in kimono en overall
  1960 - Tegen de draad (gedichten)
  1960 - Vloog een bloesem terug naar haar tak
  1962 - De Spaanse tragedie
  1962 - Golven der Gele Rivier
  1962 - De jeugd van Judas
  1965 - China, land van de eeuwige omwenteling
  1966 - De tweede dageraad van Japan
  1966 - Mijn vriend André Gide
  1967 - Rinus van der Lubbe, doodstraf voor een provo (bewerkte heruitgave van Kruisgang der jeugd)
  1968 - Strijd, handel en zeeroverij. De Hollandse tijd op Formosa
  1970 - Vuurwerk achter de Chinese muur
  1972 - Tjoebek in het tijgerbos (kinderboek)
  1973 - De zeven Caramboles (onder pseudoniem Co Mantjens, tweede druk ondertitel: De postume pornoroman van Jef Last)
  
  Externe links 
   Jef Last.nl
   Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
   
  
  Nederlands schrijver
  Homorechtenactivist
  Lid van de Internationale Brigades