title: Rijk de Gooyer
text: Rijk de Gooijer (Utrecht, 17 december 1925 – Amsterdam, 2 november 2011), bij het grote publiek beter bekend als Rijk de Gooyer, was een Nederlandse acteur die tevens naam heeft gemaakt als komiek, zanger, schrijver en columnist.
  
  De Gooyer werd geboren in een gereformeerd bakkersgezin, als helft van een twee-eiige tweeling. Hij werd als eerste geboren, voor zijn tweelingzus Ankie. Hij groeide op in zijn geboortestad Utrecht.
  
  Tweede Wereldoorlog 
  Deels gedreven door de vrees dat hij zijn HBS-B-diploma niet zou gaan halen en daarmee zijn vader zou teleurstellen, zwom hij aan het einde van de Tweede Wereldoorlog met een vriend de Waal over naar het al bevrijde zuidelijk deel van Nederland. Hij sloot zich aan bij het bevrijdingsleger, waar hij uiteindelijk, omdat hij redelijk Frans, Duits en Engels kende, werd opgeleid tot tolk. In die hoedanigheid is hij onder andere getuige geweest van de bevrijding van het Duitse concentratiekamp Bergen-Belsen.
  
  Hij meldde dat hij persoonlijk bij de arrestatie van SS'ers en nazikopstukken, onder wie Heinrich Himmler, betrokken zou zijn geweest. Dit is echter zeer onwaarschijnlijk en wordt door geen enkele Britse en Franse ooggetuige bevestigd. Vast staat wel dat De Gooyer was verbonden aan een Brits hoofdkwartier dat Himmler ontving die door een Franse soldaat krijgsgevangen was genomen en waar deze zelfmoord pleegde. Een viertal soldaten werd weggezonden met het lijk van Himmler, maar dat kwartet is bekend en daar staat Rijk de Gooyer niet bij vermeld. Ook zijn eigen 'getuigenis', als zou hij hebben gezien hoe Himmler in een veldgraf in een bos werd gelegd, 'bedekt met een camouflagenet', strookt niet met de feiten, zoals weergegeven door de Fransman in Britse dienst die over het Himmler-incident een boekje publiceerde.
  
  Doorbraak als komiek 
  Na de oorlog werkte hij een blauwe maandag in de bakkerij van zijn vader. Vervolgens werd hij leerling-verslaggever bij de NCRV. Op een personeelsavond bleek zijn komisch talent. Hij speelde zich in de kijker door Johan Buziau te imiteren, hoewel hij deze komiek zelf nooit in actie heeft gezien. Hij baseerde zich louter op de Buziau-imitatie van Toon Hermans. De NCRV zette hem daarna op de radio in als komiek en als hoorspelacteur. Later zou hij ook voor de KRO- en de VARA-radio werken. Vooral zijn Utrechtse typetje Bartels werd beroemd. In 1948 belandde De Gooyer bij het ABC-cabaret van Wim Kan. Hij was meer dan een seizoen aan het gezelschap verbonden, ook in 1952 met Bibelonie. Kan vond door die ervaring aanleiding om zijn collega's te adviseren deze 'oproerkraaier' nooit in dienst te nemen.
  
  Johnny en Rijk 
  Zie ook Johnny & Rijk
  In de jaren vijftig ontmoette hij Johnny Kraaijkamp. Ze deelden een voorkeur voor practical jokes en andere ongein. De twee besloten samen te gaan optreden en maakten naam in het schnabbelcircuit als Johnny en Rijk. Rijk speelde de handige jongen (de aangever), Johnny de schlemiel. Bij de AVRO-televisie behaalden ze succes met hun Johnny en Rijk-show, waarin ze veel materiaal gebruikten van het Engelse komische duo Morecambe en Wise, met Kraaijkamp in de rol van de bijdehante Eric Morecambe en De Gooyer als de aangever Ernie Wise.
  
  Acteur 
  Van 1959 tot 1961 volgde De Gooyer een acteursopleiding in Berlijn. Om daarvoor een studiebeurs te krijgen, schreef De Gooyer in 1959 vergeefs een brief aan minister Cals van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. 
  
  Tijdens zijn Berlijnse jaren zou hij volgens eigen zeggen voor de CIA hebben gewerkt als informant. Dit werd bevestigd in het boek "De geheime dienst" uit 2005, waaruit blijkt dat de BVD aan De Gooyer had gevraagd om naar de UFA-filmschool in Berlijn te gaan, waar de Sovjets vaak westerlingen probeerden te rekruteren. Hij kreeg daar 850 gulden per maand voor en werd in Berlijn "gerund" door de CIA. Hij werd echter nooit door de Sovjets benaderd. Ook reed hij nog eens naar Oost-Berlijn om voor de CIA een geldbedrag af te leveren, een behoorlijk risicovolle operatie.
  
  Als filmacteur speelde De Gooyer in meerdere Nederlandse speelfilms, zoals De inbreker, Soldaat van Oranje, De Avonden, Hoogste Tijd, Madelief, krassen in het tafelblad en Hoge hakken, echte liefde.
  
  De Gooyer speelde twee seizoenen de rol van Peek, de broer van Fokke (Kraaykamp sr), in de AVRO-televisieserie De Brekers (1985+1988). Tussen 1991 en 1997 zond de VARA de televisieserie In voor- en tegenspoed uit, waarin hij de hoofdrol van Fred Schuit speelt.
  
  Ook maakte hij diverse reclamespotjes voor het kaasmerk Paturain (met de kreten "Goed gedaan jochie" en "Hier Rijk in Frankrijk") en verzekeringsmaatschappij Reaal ("Foutje, bedankt!"). Met Maarten Spanjer maakte hij spotjes voor KPN en met John Kraaijkamp reclamespotjes voor C&A.
  
  Zanger 
  In 1964 had hij een hit met het lied Brief uit La Courtine, een door Eli Asser gemaakte bewerking van Allan Shermans Hello Muddah, Hello Fadduh. De melodie die voor beide liederen werd gebruikt is de Urendans uit de opera La Gioconda van Amilcare Ponchielli. Samen met Johnny Kraaykamp sr. had Rijk een nummer 1-hit met De bostella. Een ander bekend nummer van De Gooyer is Als ik boven op de Dom kom, een lied over zijn geboortestad Utrecht. Dit nummer schreef hij samen met pianist Tonny Schifferstein. Jaren later werd het refrein van dit nummer gebruikt door de Utrechtse volkszanger Herman Berkien in zijn hit Uterech mu stad.
  
  Giethoorn 
  Begin jaren zeventig kocht De Gooyer als tweede huis een boerderij in Giethoorn. Hij was trendsetter en werd gevolgd door Herman Pieter de Boer, Eelke de Jong, Andrea Domburg en Peter van Straaten. De boerderij brandde na brandstichting af en werd daarna weer van de grond af opgebouwd.
  
  Schrijver 
  In 1968 verscheen bij uitgeverij Born de paperback Krentenbollen, kogels en klatergoud, van Herman Pieter de Boer over de avonturen van Rijk. Later schreef De Gooyer het boek Gereformeerd en andere verhalen (Elsevier, 1981).
  Met Eelke de Jong en Peter van Straaten begon hij een column in de Haagse Post (Beste jongens), die hij later voortzette met Maarten Spanjer. Ook schreven ze samen het feuilleton De belevenissen van Koos Tak, door Theo van Gogh verfilmd als De eenzame oorlog van Koos Tak.
  
  Gouden Kalveren 
  De Gooyer won in zijn leven driemaal een Gouden Kalf. De eerste in 1982, voor zijn hele oeuvre. Volgens eigen zeggen had hij die al een jaar eerder kunnen winnen (bij de allereerste editie ooit), maar omdat hij weigerde op te komen dagen, ging de prijs naar Rutger Hauer. Zijn tweede (Hoogste Tijd, 1995) wierp hij onderweg terug naar huis uit het raam van de taxi in het televisieprogramma Taxi. Maarten Spanjer was destijds bestuurder in dit televisieprogramma. In het fragment is te horen hoe De Gooyer zegt dat hij de uitreiking een armetierige vertoning vond. Ook de derde, in 1999 voor Madelief, krassen in het tafelblad, werd het taxiraam uitgegooid, dit keer door Maarten Spanjer.
  
  Drinkgewoonten en overlijden 
  Het tweede huis in Giethoorn groeide uit tot een eerste huis. Daarnaast had De Gooyer nog steeds een pied à terre in Amsterdam, waar hij een naam opbouwde als kroegtijger. Zowel in culturele kringen (Sociëteit De Kring) als onder de Amsterdamse penoze (Barretje Hilton) voelde hij zich thuis. In het journalistencafé Scheltema behoorde hij tot de vaste clientèle.
  
  De laatste jaren woonde De Gooyer in de Amsterdamse Nieuwmarktbuurt met zijn vriendin Nel, tot deze in een verpleeghuis moest worden opgenomen. Vanwege een kwakkelende gezondheid was zijn carrière sinds mei 2005 op een laag pitje komen te staan. Op 2 november 2011 overleed hij thuis op 85-jarige leeftijd aan de gevolgen van acute alvleesklierkanker, die twee weken ervoor werd geconstateerd.
  
  In 2017 werd door zijn zoon Rijk de Gooyer jr. een plaquette onthuld vlakbij zijn geboortehuis aan de Bemuurde Weerd, ter ere van zijn artiestenleven.  In januari 2022 kwam de biografie “RIJK” uit, geschreven door Olaf Broos.
  
  Trivia 
   Als jonge bakkersknecht betrapte hij Anton Geesink eens op het stelen van een brood, waarop hij Geesink een flink pak slaag gaf.
   De Gooyer werd gevraagd voor de televisieserie Baantjer. In deze serie zou hij de hoofdrol spelen van De Cock, maar hij bedankte voor de rol.
   Rijk de Gooijer at vaak aan het Damrak in hotel De Roode Leeuw, waar hij zijn vaste tafel had en "eigen wijn".
  
  Filmografie 
  Secret File, U.S.A. (televisieserie) – Rol onbekend (1955)
  Het wonderlijke leven van Willem Parel (1955) – Pianist
  Kleren maken de man (1957) – Peter
  Schachnovelle (1960) – Bergers secretaris
  De zaak van de kern (televisiefilm, 1961) – Ari Hooy
  Rififi in Amsterdam (1962) – De Bijenkorf
  De rally (televisiefilm, 1962) – Rol onbekend
  Sabrina (televisiefilm, 1963) – Rol onbekend
  De blanke slavin (1969) – Charles Dubois
  La douceur du village (1970) – Rol onbekend
  Spaß durch 2 (1970–1972) – Reyk
  De inbreker (1972) – Willem Glimmie Burg
  Geen paniek (1973) – Rijk
  Naakt over de schutting (1973) – Rick Lemming
  Meisje van dertien (1974) – Rol onbekend
  The Wilby Conspiracy (1975) – Van Heerden
  Zwaarmoedige verhalen voor bij de centrale verwarming (1975) – Postbode
  Rufus (1975) – Rufus
  Ondergang van de Onan (televisiefilm, 1976) – Dick Bakker
  De Nieuwe Koning (televisiefilm, 1977) – Commissaris de Klopper
  Soldaat van Oranje (1977) – Gestapo-man Breitner
  Quitte of Dubbel (televisiefilm, 1977) – Bob van Dijk
  Auf Achse (televisieserie) – Van Haaren (afl. Schwarze Fracht, 1978)
  De mantel der liefde (1978) – Cor
  Boeing Boeing (klucht, 1978) – Freek
  De grens (1979) – Rol onbekend
  Ons goed recht (televisieserie) – Piet Bakker (afl. Terug naar af, 1979)
  Nosferatu: Phantom der Nacht (1979) – Stadsambtenaar
  Grijpstra & De Gier (1979) – Henk Grijpstra
  The Lucky Star (1980) – Eerste Gestapo-officier
  Het verboden bacchanaal (1981) – Kerrie-Kees van Heesteren
  Een vlucht regenwulpen (1981) – Bovenmeester
  Rigor mortis (1981) – Walter de Beer
  Twee vorstinnen en een vorst (1981) – Laernoes
  Hoge hakken, echte liefde (1981) – Semijns Roggeveen/Arie Snoek
  Sabine (1982) – Nick
  A Time to Die (1982) – Rol onbekend
  'n Akkoord (1982) – Rol onbekend
  Tatort (televisieserie) – Amsterdamse hoofdinspecteur (legendarische afl. Kuscheltiere, 1982)Vroeger kon je lachen (1983) – Man die een boek leest in een botanische tuinDe zwarte ruiter (1983) – Rinus IJzermanAn Bloem (1983) – DikSchatjes! (1984) – Pete StewartCiske de Rat (1984) – Rechercheur MuyskensDe Brekers (televisieserie) – Peek de Breker (1985, 1988, 1989)De Prooi (1985) – Bob JaspersIn de schaduw van de overwinning (1986) – VosMama is boos! (1986) – Pete StewartOp hoop van zegen (1986) – Clemens BosGrijpstra en de Gier 2: De Ratelrat (1987) – GrijpstraDie Wicherts von nebenan (televisieserie, 1988–1989) – J. KramerBeppie (televisieserie) – Norbert Leeflang (1989)Leedvermaak (1989) – ZwartDe avonden (1989) – Frits' vaderWie gut, daß es Maria gibt (televisieserie, 1990–1991) – Herr WitteIn de Vlaamsche pot (televisieserie) – John van de Bult (afl. Ruzie om niks, 1990)Bij nader inzien (miniserie, 1991) – Hans (oud)Jiskefet (televisieserie) – Rol onbekend (afl. 2.4, 1991) regisseur in "De pannenkoeken zijn bruin – op de set van Kapel Tamboer"Freunde fürs Leben (televisieserie) – Hotelreceptionist of bloemenverkoper (afl. Prügelknabe, 1993)Seth & Fiona (televisieserie) – Jaap Timmermans (afl. Zo zoon zo moeder, 1994)Hoogste tijd (1995) – Willem 'Uli' BouwmeesterFilmpje! (1995) – Don GorgonzolaDe jurk (1996) – MartinIn voor- en tegenspoed (televisieserie) – Fred Schuit (1991, 1993, 1995, 1997)Madelief, krassen in het tafelblad (1998) – OpaSchoon goed (televisieserie) – Herman van Wijck (10 afl. 1999)De bal (1999) – Burgemeester KarlowQui vive (2001) – ZwartHappy End (2009) – Zwart
  
   Discografie 
   1956 - Als ik boven op de Dom kom 1961 - Aha ... meneer, het eerste foutje! / Geef mij het bordje storing maar - single - ARTONE - DR 25 088
   1963 - Een bord met spaghetti / We gaan naar Artis - single - ARTONE - DR 25 186
   1963 - Beste ouders, lieve Ine ... (brief uit La Courtine) / Beste kerel, hier is vader ... (brief naar La Courtine) - single - ARTONE - DR 25 211
   1963 - Liggen zo uw problemen? - ep - ARTONE - EPDR 6728
   1964 - Mamma (la mamma) / Onschuldig veroordeeld - single - ARTONE - DR 25 232
   1964 - Dag merrie met je treurige blik!!! / Texas Jimmy en Amelandse Truus - single - ARTONE - DR 25 245
   1965 - Bloot slaat dood / Een sheriff is ook maar een mens - single - ARTONE - OS 25 310
   1965 - De Rijk de Gooyer Show - met medewerking van Johnny Kraaykamp - lp - ARTONE - PDR 133
   1966 - Kijk, dat heb ik nou ... / Yesterday - single - ARTONE - DS 25 479
   1966 - Liggen zo uw problemen?, deel 1 / Liggen zo uw problemen?, deel 2 - single - ARTONE - DR 25 487
   1968 - Costa Brava / Twee ijskouwe voeten - single - ARTONE - DJ 25 840
   1969 - Leve de man, de man, de man / Pak me dan - single - ARTONE - DJ 25 913
   1969 - Pak me dan / Dag Merrie met je treurige blik!! - single - ARTONE - DJ 25 950
   1969 - Adieu monsieur le professeur / Met z'n allen in de trein - single - ARTONE - DJ 27 000
   1973 - De beste van Rijk - lp - ARTONE - BDJ S 1627
   1973 - Nellie v.d. Heuvel uit de 4e klas / Slow motion - single - CBS - 1556
   1975 - Johanna (de noodlottige geschiedenis van een maagd en een boze schoenlapper) / Baby, mijn baby - single - CBS - 3569
   1975 - Ik drink hier op jou, Valerie / Isabella en Ilona (uit het schone Barcelona) - single - ELF PROVINCIËN - ELF 69 76
   1975 - Op het spreekuur - deel 1 / Op het spreekuur - deel 2 - single - NEGRAM - NG 498
   1976 - De moord te Raemsdonk / Laura - single - NEGRAM - NG 2164
   1976 - Roept u maar - lp - NEGRAM - NR 144
   1976 - Ons dierbaar ouderhuis / 1919 - single - CBS - 3897
   1977 - De meiden in Mokum / Dit bed is groot genoeg voor drie - single - ARIOLA - 11 676 AT
   1977 - Ik ben ontzettend rijk - lp - ARIOLA - 25 551 XOT
   1980 - '''t Jochie, dat zal altijd blijven sappelen / Vakantie Ellende - single - CBS - 8762
   1980 - 't Jochie, dat zal altijd blijven sappelen - lp - CBS - 54158
   1990 - Hallo, kozak! - single - 2044078
   2001 - Liggen zo uw problemen??? - cd - DISKY - BX 649 632
  
  Met John Kraaijkamp sr. 
   1957 - Wij zijn twee eenzame cowboys / Ik ben zo blij (dat m'n neus van voren zit en niet opzij) - single - TELEFUNKEN - AH 209
   1957 - Die ouwe sopraan uit de Jordaan / Wie wordt er lid (van onze stierenvechtersclub) - single - TELEFUNKEN - AH 229
   1957 - Goed gek .....: Ik ben zo blij (dat m'n neus van voren zit en niet opzij) + Wij zijn twee eenzame cowboys / Wie wordt er lid (van onze stierenvechtersclub) + Die ouwe sopraan uit de Jordaan - ep - TELEFUNKEN - HX 1057
   1958 - Het goudgele strand / Ome Lowie en tante Jet - single - TELEFUNKEN - UH 9264
   1959 - Knetsekolsemariée / Het hutje bij de zee - single - TELEFUNKEN - UH 9306
   1960 - Hello ev'rybody, here we are! (Wij zijn de twee jongens met de gitaar) / Ventje, waar is je glimlach gebleven? - single - ARTONE - F 25 000
   1962 - Iwan Iwanowitsch / Caterina - single - ARTONE - DR 25 135
   1963 - Zevenduizend koeien / De skiffle-tamouré - single - ARTONE - DR 25 188
   1964 - Het paar apart - lp - CNR - GA 5057
   1965 - O, o, Kareltje de Grote / De reuzen-vijl - single - ARTONE - OS 25 307
   1967 - De bostella / Bij Merie in de saloon - single - ARTONE - DJ 25 675
   1968 - De fanfare (a banda) / Ouwe taaie, jippie, jippie, jéé - single - ARTONE - DJ 25 737
   1968 - Pa wil niet in bad (la felicidad) / De pi-pa-polonaise - single - ARTONE - DJ 25 795
   1968 - Oh, oh, wat een familie!!! / Gooi't maar in m'n hoedje - single - ARTONE - DJ 25 868
   1968 - Johnny & Rijk! - lp - ARTONE - MDJ S 3190
   1969 - Oh, Waterlooplein / In een slaapzak op de Dam - single - ARTONE - DJ 27 023
   1969 - Ik zoek me gek ... / Die goeie ouwe tijd - single - CBS - 4750
   1970 - Kom van de kruk af / Waarom kook jij niet net zo lekker als m'n moe - single - CBS - S 5235
   1971 - Johnny & Rijk 2 - lp - ARTONE - BDJ S 1596
   1971 - Du bist ein Mädchen aus Zucker und Zim / Sie wollen allen ein Kuss - single - CBS - S 5406
   1971 - Kobus, Jakobus / In de metro - single - CBS - 7491
   1972 - De grootste successen van Johnny en Rijk - lp - CNR - 241 374
   1972 - Jaapie / Te laat voor carnaval - single - CBS - 7933
   1973 - 32 meezingers - lp - ARTONE - DDJ S 5002
   1973 - Geen paniek / Cowboys in Holland - single - CBS - 1025
   1973 - Dag, Eén van de Acht / Jaapie, Jaapie - single - CBS - 1322
   1974 - Vader's fanfare / Als ik op zee was - single - ELF PROVINCIËN - ELF 69 51
   1986 - De bostella / Pa wil niet in bad - single - BR MUSIC - 45135
   1991 - Grootste successen - cd - COLUMBIA - 468 052 2
   1994 - Johnny Kraaykamp & Rijk de Gooyer - cd - CNR MUSIC - 200870
   2000 - Wij zijn twee eenzame cowboys - cd - CNR MUSIC - 2004728
   2004 - De grootste successen - cd - ARTONE - ART 2004002
  
  Externe links 
   Marathoninterview deel 1, andere delen hier te vinden (vijf uur durend Marathoninterview, VPRO, 24 augustus 1990).
   Filmfoto's van Rijk de Gooyer - film.virtual-history.com
   Biografie op hetcocktailtrio.nl
  
  Nederlands filmacteur
  Nederlands columnist
  Nederlands hoorspelacteur
  Nederlands televisieacteur