title: Boek van de Han
text: Het Boek van de Han of Hanshu is een van de boeken uit de Vierentwintig Geschiedenissen, de verzameling officiële geschiedenissen van Chinese keizerlijke dynastieën. Toen in 92 na Chr. de belangrijkste samensteller, Ban Gu (32-92) in de gevangenis overleed, was het grootste deel van het werk voltooid. De afronding heeft vermoedelijk plaatsgevonden rond het jaar 111. Dit gebeurde door zijn zus, Ban Zhao (48?-116?).
  
  Hanshu beschrijft de geschiedenis van de Westelijke Han-dynastie en de regeerperiode van Wang Mang, dat wil zeggen de periode 206 v.Chr. - 24 na Chr. In Hanshu werd de structuur van de Shiji voor het eerst toegepast op de geschiedenis van één dynastie. In de Chinese historiografie vormt zij zo, nog meer dan Shiji, hét voorbeeld voor alle latere dynastieke geschiedenissen.
  
  Ontstaan 
  
  Het werk is grotendeels geschreven door Ban Gu. Hij werd geïnspireerd door zijn vader, Ban Biao (3-54). Die was ontevreden over de manier waarop de geschiedenis van de Han-dynastie in Shiji was beschreven. Rond het jaar 36 heeft hij een werk van mogelijk 65 pian samengesteld, onder de titel Houzhuan (後傳, 'late tradities'). Dit is verloren geraakt, het is zelfs onzeker of het een zelfstandig werk was. Het enige bewijs wordt gevormd door enkele verwijzingen in de huidige Hanshu.
  
  Ban Gu begon aan Hanshu kort na de dood van zijn vader. Hij werkte er de rest van zijn leven aan, met uitzondering van de periode 62-74, toen hij opdracht kreeg om een geschiedenis samen te stellen over de stichting van de Oostelijke Han-dynastie. Dit werd het eerste gedeelte van Dongguan Hanji. In 92 overleed Ban Gu in de gevangenis. Zijn werk was toen gereed, met uitzondering van de acht tabellen en een verhandeling over astronomie. Deze onderdelen werden voltooid door zijn zus Ban Zhao, mogelijk met hulp van de wiskundige Ma Xu (馬續, fl. 141).
  
  De commentaren die tussen de tweede en zesde eeuw op Hanshu zijn geschreven, zijn door Yan Shigu (顏師古, 581-645) verzameld in zijn eigen commentaar. Dat werk is sindsdien aan alle uitgaven van Hanshu toegevoegd.
  '
  Hanshu wordt ook wel het Boek van de Vroege Han (Qianhanshu, 前漢書) genoemd, om het te kunnen onderscheiden van het Boek van de Late Han, dat in de 5e eeuw werd samengesteld.
  
  Samenstelling 
  Hanshu bevatte oorspronkelijk 100 juan. Sommige hoofdstukken zijn later gesplitst, zodat het werk feitelijk uit 120 juan bestaat. Hanshu volgt de indeling van Shiji:
  
  Ban Gu volgde de indeling van Shiji, met uitzondering van de categorie erfelijke geslachten. Het proza van Hanshi bleef dicht bij het gebruikte bronnenmateriaal en is daardoor droger van stijl dan dat van Shiji.
  
  Vergeleken met Shiji zijn er in Hanshu verhandelingen over vijf nieuwe onderwerpen toegevoegd:
   juan 19: overheidsfuncties (baiguan, 百官), de organisatie van het bestuur in de vorm van een tabel.
   juan 23: wetgeving en bestraffing (xingfa, 刑法).
   juan 27: vijf elementen (wuxing, 五行志).
   juan 28: politieke geografie (dili, 地理).
   juan 30: de catalogus van de keizerlijke bibliotheek (yiwen, 艺文), gebaseerd op de Zeven samenvattingen door Liu Xin.
  
  Annalen 
  Ji (紀, annalen), 12 (13) juan. Keizerlijke biografieën in strikt annalistische vorm die een chronologisch overzicht bieden van de belangrijkste gebeurtenissen, bezien vanuit het keizerlijke hof. Liu Ying (Ruzi), de laatste (nominale) heerser van de Westelijke Han heeft geen eigen benji gekregen, omdat hij nooit als keizer werd geïnstalleerd. Zijn biografie staat onder juan 80. Het overzicht van de regering van Wang Mang, eerst als waarnemend keizer voor Liu Ying (6-9 na Chr.) en daarna keizer van zijn eigen Xin-dynastie (9-23) staat vermeld onder juan 99 van het onderdeel biografieën.
  
  Tabellen 
  Biao (表, tabellen), 8 (10) juan. Tabellarische overzichten van belangrijke personen.
  
  Verhandelingen 
  Zhi (志, verhandelingen), 10 (18) juan. Elke verhandeling beschrijft één gebied van staatsbemoeienis.
  
  Exemplarische overleveringen 
  Zhuan (傳, exemplarische overleveringen, vaak aangeduid als biografieën), 70 juan. Biografieën van belangrijke personen. De biografie beperkte zich tot het beschrijven van gebeurtenissen die het exemplarische karakter van de betreffende persoon duidelijk moesten maken. In een hoofdstuk kunnen ook twee of meer personen worden behandeld, als zij tot hetzelfde type persoon behoren. De laatste hoofdstukken beschrijven de betrekkingen tussen China en de verschillende buurvolkeren. Wang Mang was vijftien jaar keizer, maar werd beschouwd als usurpator en kreeg daarom geen eigen juan in de keizerlijke annalen. Om zijn lage status aan te geven werd zijn biografie pas aan het einde van Hanshu (juan 99A-C) geplaatst. Verwanten en belangrijke functionarissen in dienst van Wang Mang kregen, in tegenstelling tot die van de Han-keizers, geen eigen biografie in Hanshu. Met uitzondering van Liu Xin werden zij vermeld onder die van Wang Mang zelf. Hierdoor werd ook hun status verlaagd. Zij waren immers verbonden met het als niet legitiem beschouwde bestuur van Wang Mang. Gevolg was wel dat de biografie van Wang Mang veruit het langste hoofdstuk van de gehele Hanshu werd.
  
  Door Ban Gu gebruikte bronnen 
  De hoofdstukken over de oudste geschiedenis van de Han-dynastie zijn afkomstig van Shiji. Het is echter ook mogelijk dat sommige later verdwenen hoofdstukken uit Shiji zijn aangevuld met die van de Hanshu. Ban Gu baseert zich verder vooral op officiële documenten, zowel keizerlijke edicten als memoranda gericht aan de keizer. De tabellen over de Han-prinsen ("koningen") en de aristocratie (juan 13-18) zijn overgenomen van officiële genealogische lijsten. Ook juan 19, een gedetailleerd overzicht van de organisatie van het bestuur, moet overgenomen zijn uit officiële stukken.
  
  Ban Gu maakte ook gebruik van andere auteurs. Zo zijn juan 21 (muziektheorie en de kalender) en juan 30 (de catalogus van de keizerlijke bibliotheek) gebaseerd op werken van Liu Xin. Het hoofdstuk over astronomie (juan 26) is geschreven door Ma Xu. De gegevens voor juan 96 over de westelijke regio's, zijn gebaseerd op officiële rapporten van Chinese functionarissen die waren gestationeerd in het Tarimbekken. Tevens werd gebruikgemaakt van het reisverslag van Zhang Qian (張騫, 195-114 v.Chr.).
  
  Chinese tekst 
   班固, 漢書 (100卷), 北京 (中華書局), 1975 (Ban Gu, Hanshu (100 juan), Beijing (Zhonghua shu ju), 1975), 8 delen, 4273 pp.
   Herdrukt 1999, ISBN 9787101021288. De 'Zhonghua' uitgave van de Vierentwintig Geschiedenissen is de meest gebruikte uitgave. De teksten zijn voorzien van leestekens, ingedeeld in paragrafen en geschreven in traditionele karakters. Ook digitaal te raadplegen via het project Scripta Sinica (zie externe links).
  
  Vertalingen 
  Er is geen volledige vertaling van de Hanshu in westerse talen. Wel is er een groot aantal vertalingen van losse hoofdstukken. De belangrijkste zijn:
   Dubs, Homer H., History of the Former Han Dynasty, Baltimore (Waverly Press), 1938-1955.
   deel 1 (1938), vertaling juan 1-5,
   deel 2 (1944), vertaling juan 6-10,
   deel 3 (1955), vertaling juan 11-12 en 99.
   Klik hier voor een online versie van de vertaling van Dubs. Voor de (niet gepubliceerde) vertaling van juan 19A onder de titel Introduction to the Tables of the Hundred Officials in the Ch'ien Han-shu klik hier. Voor glossaria voor de andere door hem vertaalde hoofdstukken klik hier voor 1-5 en hier voor 6.
   Watson, Burton, Courtier and Commoner in Ancient China. Selections from the History of the Former Han by Pan Ku, New York (Columbia University Press) 1974, ISBN 0-231-03765-1.
   vertaling van juan 54, 63, 65, 67, 68, 71, 74, 78, 92, 97.
   Hulsewé, A.F.P., Remnants of Han Law, Leiden (Brill) 1955.
   vertaling van juan 22 en 23.
   Swann, Nancy Lee, Food and Money in Ancient China. The Earliest Economic History of China to A.D. 25. Han Shu 24, with related texts Han Shu 91 and Shih Chi 129, Princeton (Princeton University Press) 1950.
   Eberhard, Wolfram, Beiträge zur kosmologischen Spekulation der Chinesen der Han-Zeit, Berlijn 1933 (Bässler Archiv, 16).
   vertaling van juan 26.
   De zhuan over Centraal-Azië zijn vertaald door:
   Hulsewé, A.F.P. en Loewe, M.A.N., China in Central Asia. The early stage: 125 B.C.-A.D.23. An Annotated Translation of Chapters 61 en 96 of the History of the Former Han Dynasty, Leiden (Brill) 1979, ISBN 90-04-05884-2.
   Groot, J.J.M. de, Chinesische Urkunden zur Geschichte Asiens.
   deel 1. Die Hunnen der vorchristlichen Zeit, Berlijn/Leipzig (de Gruyter) 1926. Vertaling van juan 94.
   deel 2. Die Westlande Chinas in der vorchristlichen Zeit, Berlijn/Leipzig (Walter de Gruyter) 1926. Vertaling van juan 96.
   De zhuan over Wang Mang (juan 99) is vertaald door:
   Stange, Hans O.H., Die Monographie über Wang Mang (Tsʹien-Han-shu Kap. 99) kritisch bearbeitet, übersetzt und erklärt, Leipzig (Deutsche Morgenländische Gesellschaft) 1939, (Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes, 23).
   Sargent, Clyde Bailey, Wang Mang. A Translation of the Official Account of his Rise to Power as given in the History of the Former Han Dynasty, Westport, Conn. (Hyperion Press) 1977, ISBN 0-88355-386-4 (oorspronkelijke druk Shanghai (Graphic Art Book), 1950). Dissertation submitted to Columbia University, 1947.
  
  Literatuur 
   Durrant, Stephen W., "The Han Histories" in: Woolf, Daniel (ed.), The Oxford History of Historical Writing, volume 1 (Beginning to AD 600), pp. 485-508, Oxford (Oxford University Press) 2011, ISBN 978-0-19-921815-8, .
   "Han Shu 漢書 (History of the Former Han)", in: Knechtges, David R en Taiping Chang (eds.), Ancient and Early Medieval Chinese Literature. A Reference Guide, Part One, pp. 339-345, Leiden (Brill) 2010, (Handbuch der Orientalistik, 4. Abt., China; vol.25/1), ISBN 978-9-00-419127-3.
   Hulsewé, A.F.P., "Han Shu" in: Loewe, Michael (ed.), Early Chinese Texts. A Bibliographical Guide, pp. 129-137, Berkeley (Society for the Study of Early China) 1993, (Early China Special Monograph Series No. 2), ISBN 1-557-29043-1.
  
  Externe links 
    Hanshu Samenvattend overzicht door de Duitse sinoloog Ulrich Theobald.
    De Zhonghua-uitgave is digitaal beschikbaar via het project Scripta Sinica van de Academia Sinica, Taipei. Klik daar op 免費使用 om op de site van Scripta Sinica te komen, open vervolgens 史 en open dan 正史. Ga naar 漢書, het werk kan naar keuze worden geraadpleegd per hoofdstuk, per paragraaf of per pagina.
  
  Vierentwintig Geschiedenissen
  
  Document uit de oudheid