title: Gebedenboek van Albrecht van Brandenburg
text: Het Gebedenboek van Albrecht van Brandenburg is een Latijns gebedenboek dat tussen 1525 en 1530 gemaakt werd in Brugge  voor  kardinaal Albrecht van Brandenburg door Simon Bening. Het handschrift wordt bewaard in het  J. Paul Getty Museum in Los Angeles als  Ms.Ludwig IX 19 (83.ML.115)).
  
  Het wapen van de kardinaal vooraan in het handschrift is de versie die hij gebruikte voor de wijziging van zijn wapen in 1530. Dat jaar kan dus gezien worden als een terminus ante quem.
  
  Codicologische beschrijving 
  Het handschrift bevat 337 perkamenten folia van 168 bij 115 mm. Het tekstblok bestaat uit één kolom van 101 bij 63 mm en bevat 19 lijnen per blad. De Duitse tekst is geschreven in een gotische rotunda. Het gebedenboek bevat 41 volbladminiaturen en 35 gehistorieerde marges.
  
  Geschiedenis 
  Na het overlijden van Albrecht von Brandenburg in 1545 vinden we het handschrift in het bezit van elector Franz von Schönborn (1655-1729), de oprichter van de Schönbornse bibliotheek toen ondergebracht in Schloss Gaibach, nu nog steeds in het bezit van de familie Schönborn en ondergebracht in Schloss Weißenstein in Pommersfelden. Daarna duikt het in 1869 op in de collectie van Anselm Salomon von Rothschild (1803-1874) in Wenen. Vandaar gaat het over in de collectie van de Zwitserse bibliofiel en verzamelaar Martin Bodmer (1899-1971) die het verkocht aan Hans P. Kraus in 1956. In 1960 werd het aangekocht door Peter Ludwig voor zijn kunstcollectie, maar die verkocht het handschrift samen met 143 andere verluchte manuscripten in 1983 aan het J. Paul Getty Museum.
  
  Inhoud 
  De tekst bestaat uit een aantal meditaties over de passie van Christus. Hij werd overgenomen uit een boek dat in 1521 in Augsburg gepubliceerd werd bij Sigmund Grimm en Marx Wyrsund (Gebet und betrachtungen des Lebens des mitlers Gottes und des mentschen unsers herrens Jesu Christi). Het gedrukte boek was geïllustreerd met 35 houtsneden ontworpen door Hans Weiditz ook de Petrarca meester genoemd. De onderwerpen gebruikt in het gedrukte boek werden grotendeels overgenomen in het werk van Bening maar hij gebruikte de houtsneden als inspiratie, niet als model voor zijn miniaturen.
  
  Verluchting 
  Dit handschrift wordt algemeen erkend als een van de meesterwerken van Simon Bening. Het werd gemaakt in een tijd dat de illustratie van het passieverhaal in Noord-Europa populair was en toont ons een ontroerende serie beelden over het leven en het lijden van Christus. De cyclus van 42 volbladminiaturen (41 bewaard) illustreert het passieverhaal op een bijna continue wijze terwijl in andere verluchte handschriften hiervoor een relatief klein aantal miniaturen werd gebruikt. De eerste elf miniaturen illustreren het leven van Christus vanaf de annunciatie (f13v) tot de blijde intrede in Jeruzalem (f77v). De volgende dertig miniaturen behandelen het passieverhaal vanaf het laatste avondmaal (f83v) tot de graflegging (f328v) dat wordt afgesloten met een miniatuur met de verering van de vijf wonden van Christus (f335v).
  
  Alle volbladminiaturen die het passieverhaal brengen zijn op de versozijde geplaatst Op de tegenoverliggende rectozijde vinden we meestal (33 stuks) een tekstblok met een versierde initiaal en een gehistorieerde marge. In deze marges zijn taferelen uit het Oude Testament afgebeeld (op drie na). Sommige van die Bijbelscènes zijn typologisch gerelateerd aan de afbeelding op de volbladminiatuur.
  
  Bening baseerde zich voor zijn werk op modellen van Vlaamse oorsprong waarover hij kon beschikken en op werken van Albrecht Dürer en Martin Schongauer, maar hij paste elke miniatuur aan, zowel wat het visuele als het psychologische betreft, om een samenhangend verhaal te creëren en de figuur van Christus uit te diepen. Zijn miniaturen tonen de vreugde, nederigheid, boosheid, verrassing, pijn en uitputting van Christus op een sublieme wijze en betrekken zo de toeschouwer bij het onderwerp. Simon Bening schilderde dit gebedenboek volledig eigenhandig, en bereikte met dit manuscript het hoogtepunt in zijn oeuvre. Het is het enige handschrift verlucht door Simon Bening waarin hij zijn monogram “SB” plaatste (in de marge van f336r). Het manuscript bevat ook een aantal zeer mooi geschilderde nachtelijke taferelen met prachtige clair-obscur effecten.
  
  Lijst met afbeeldingen 
  Hierbij vindt men een lijst van de afbeeldingen in het handschrift.
  
  Galerij
  
  Externe link 
   Simon Bening, The J. Paul Getty Museum. (Er staan enkele afbeeldingen uit andere manuscripten op deze website.)
  
  Gebedenboek
  16e-eeuws boek