Mis in c klein
{{Infobox werk van Mozart
| naam = Mis in c-klein
| afbeelding = Great Mass in C minor (Mozart) p1.jpg
| onderschrift = Eerste bladzijde van de urtext
| KV = 427
| soortwerk = Mis 
| geschrevenvoor = Groot orkest, dubbel koor, twee sopranen, tenor en bas
| toonsoort = c mineur
| geschrevenwanneer = 1782/1783
| geschrevenwaar = Wenen
| opmerking = Onvoltooid, stond voorheen bekend als KV 417a
| voorgaandwerkKV =
| volgendwerkKV = 
}}

De Mis in c mineur is een werk van Wolfgang Amadeus Mozart. Het is een mis voor groot orkest, dubbel koor, twee sopranen, een tenor en een bas. Ofschoon het werk onvoltooid is gebleven, geldt het als een hoogtepunt van klassiek sacraal werk.

Geschiedenis
Mozart heeft zo'n 70 religieuze werken geschreven; de meeste daarvan tijdens zijn verblijf in Salzburg. Mozarts werkgever aldaar, bisschop Colloredo, had het niet zo op langdurige missen en zeker niet als hij ze zelf moest leiden. Dientengevolge mochten de missen die voor hem geschreven werden niet langer dan drie kwartier duren. Nadat Colloredo hem de laan uitgestuurd had (naar verluidt wegens aanhoudend te laat komen) vestigde Mozart zich te Wenen, waar hij de kost ging verdienen met onder meer het schrijven van wat lichtere kost zoals serenades, sonates, pianoconcerten, symfonieën en opera's. Desalniettemin begon hij in de zomer van 1782 met de compositie van een mis. Uit niets blijkt dat hij daarvoor een (betalende) opdracht had gekregen. Er is wat speculatie dat het werk bedoeld was als een votiefgave voor zijn huwelijk.

Mozart was op 4 augustus getrouwd met Constanze en in een brief had Mozart al eerder verkondigd dat als hij Constanze als zijn vrouw naar Salzburg zou brengen hij aldaar een nieuw-gecomponeerde mis op zou voeren. Het plan was om 26 oktober 1783 in de kerk van de aartsabdij Sint-Peter in Salzburg een opvoering van de mis te houden, waarbij Constanze de rol van sopraansoliste op zich zou nemen. Er is overigens geen bewijs dat deze opvoering ook daadwerkelijk plaatsgevonden heeft. Als dat wel het geval is geweest zal Mozart er delen van eerder geschreven missen ingeplakt moeten hebben; een mis moet altijd integraal uitgevoerd worden, en het werk was onvoltooid. Dat is het overigens altijd gebleven; voor hedendaagse opvoeringen wordt er gebruikgemaakt van bewerkingen van H. C. Robbins Landon, Helmut Eder van Bärenreiter en enkele anderen. In 2018 publiceerde Breitkopf & Härtl een reconstructie van de nederlandse muziektheoreticus Clemens Kemme. Deze werd in 2019 opgenomen door het koor van de Bayerische Rundfunk en de Akademie für Alte Musik Berlin olv Howard Arman.

Er is veel speculatie waarom Mozart deze mis nooit voltooid heeft; enkele muziekwetenschappers zoals de Duitser Martin Geck stellen dat dit van doen heeft met enkele hervormingen in de kerkmuziekproductie tussen 1783 en 1790 die het nagenoeg onmogelijk maakten voor Oostenrijkse componisten om liturgische muziek op te voeren. Een andere theorie stelt dat Mozart er simpelweg geen zin meer in had vanwege privéomstandigheden; op 18 augustus 1783 stierf het eerste kind van Mozart en Constanze, Raimund Leopold, bij de voedster in Wenen, terwijl Mozart en zijn gade zich sedert 27 juli in Salzburg bevonden.

Hergebruik
De muziek van het Kyrie en het Gloria uit deze mis heeft Mozart hergebruikt; in 1785 bracht hij het oratorium Davide Penitente (KV 469) uit dat weliswaar een andere tekst kent (in het Italiaans van de tekstdichter Saverio Mattei) maar waarvan de muziek noot voor noot overeenkomt.

OpbouwKyrie:
 Kyrie, Andante moderato: koor en solo-sopraanGloria'':
  	Gloria in excelsis Deo, Allegro vivace: koor
 Laudamus te, Allegro aperto: Aria voor solo-sopraan
 Gratias agimus tibi, Adagio: koor
 Domine Deus, Allegro moderato: Duet voor twee sopranen
 Qui tollis, Largo: Dubbelkoor (8-stemmig koor)
 Quoniam tu solus, Allegro: Terzet voor twee sopranen en tenor
 Jesu Christe, Adagio: koor
 Cum Sancto Spiritu, Alla breve: Koor
Credo: 
 	Credo in unum Deum, Allegro maestoso: Koor
 Et incarnatus est: Andante: Aria voor sopraan
Sanctus:
  Sanctus, Largo - Allegro comodo: Dubbelkoor (8-stemmig koor)
 Benedictus, Allegro comodo: Alle solisten en het koor

Literatuur
  : Wolfgang Amadeus Mozart, c-Moll-Messe KV 427. Ergänzungen und Vervollständigungen. Schriftenreihe der Internationalen Bachakademie Stuttgart, Band 15. Bärenreiter-Verlag Kassel 2010, ISBN 978-3-7618-1918-0

Externe links
 Grosse Messe in c-moll: (MIDI/MP3) met oefengegevens voor koorleden
  Voorwoord (d/e) voor de bewerking/voltooiing van 2010 van Benjamin Gunnar Cohrs

Compositie van Wolfgang Amadeus Mozart
Onvoltooide compositie