Het oude Nederlandsche lied
Het oude Nederlandsche lied is een liedboek, samengesteld door de Gentse musicoloog Florimond van Duyse (1843-1910). Het bestaat uit 4 delen, die verschenen in de jaren 1903-1908. Het bevat 714 liederen (in totaal ruim 1500 tekstvarianten, waarvan ruim 1000 met muzieknotatie) uit bronnen van de Middeleeuwen tot in de negentiende eeuw.

Het gaat om volksliedjes (die mondeling waren overgeleverd en waarvan geen auteur meer bekend was) en in beperkte mate om liedjes van bekende tekstdichters, die in de actieve zangcultuur waren opgenomen.

Anders dan andere liedverzamelaars rond 1900, die liedteksten uit de volksmond optekenden (zoals J.F. Willems, G.J. Boekenoogen en J. van Vloten), gebruikte Van Duyse uitsluitend liedboeken, handschriften en tijdschriften als bron.

Het liedboek geldt als standaardwerk voor het Nederlandse volkslied en werd door recensenten en liedonderzoekers bestempeld als een "onwaarschijnlijk goed gedocumenteerde" en "monumentale bloemlezing".

Inleiding 

In een uitgebreide inleiding legt Florimond van Duyse rekenschap af van de wijze waarop hij onderzoek heeft gedaan en de door hem gebruikte bronnen.

Hij begint met kritiek op J.F. Willems (Oude Vlaemsche liederen, 1848) die veel onnodige en ongedocumenteerde wijzigingen aanbracht. In Het oude Nederlandsche lied wil Van Duyse naar de oorspronkelijke bronnen terugkeren. Hij neemt daarbij een voorbeeld aan Hoffmann von Fallersleben (Holländische Volkslieder, 1833), die bij oude liedteksten de oude spelling had aangehouden en bronnen van de toegevoegde melodieën had aangegeven. Een ander voorbeeld voor Van Duyse is Kalff (Het lied in de Middeleeuwen, 1883), die verschillende versies van liederen met elkaar vergeleek en documenteerde.

Omdat een lied zonder melodie slechts een half lied, of eigenlijk geen lied is, heeft Van Duyse zich zoveel mogelijk beperkt tot liederen waar een melodie van bekend was of er in ieder geval iets over de muziek te zeggen was.

Inhoud 

De liederen zijn gegroepeerd in tweeëntwintig thematische onderdelen. Deel 1 bestaat uit: Balladen en romancen; Samenspraken; Wachterliederen; Meiliederen; Minneliederen; Mens en natuur; Huiselijk en maatschappelijk leven. Dit laatste onderdeel loopt door in deel 2.

Deel 3 bevat: Kerstliederen; Nieuwjaarsliederen; Driekoningen; Vlucht naar Egypte; Jezus' lijden en strijden; Meiliederen (geestelijke); Minnende ziel; Zieleklachten; Verzaking aan de wereld; Maria Liederen; Heiligenliederen; Verhalen ontleend aan de bijbel; Legenden; Verscheiden heden; Liederen der Gereformeerden.

Deel 4 is een register van beginregels, wijsaanduidingen en namen en zaken.

Voorbeelden van opgenomen liederen:
 Aan d' oever van een snelle vliet
 Alle die willen naer Island gaen
 Al die willen te kap'ren varen
 Als de boer een paer kloefkens heeft
 Arghe winter ghy zijt cout
 Savonds in een klaer maene schijn
 Boerinneken, als ghy gaet waterken halen
 Daar ging een patertje langs de kant
 Daer spruiten drie boomkens in ghenen dal
 Daer was eenen man, eenen fraeyen man
 Des winters als het regent (Het loose vissertje)
 Die nachtegael die sanck een liedt
 Die winter is een onweert gast
 Doen Hanselijn over de heyde reed
 Ghequetst ben ic van binnen
 Hedde niet gehoord van den zeuven
 Heer Halewijn zong een liedekijn
 Het daghet in den Oosten
 Het ghinghen drie gespeelkens
 Het quamen drij coninghen wt verre landen
 Het viel eens hemels douwe
 Het was een fraey rijck borgers kint
 Ick seg adieu, wy twee wi moeten sceiden
 Ik drink den nieuwen most
 Ik heb de groene straetjens
 Ik zag Cecilia komen
 In Oostlant wil ic varen
 Jan, mijne man, is altijd ziek
 Jan, mynen man, zou' ruiter worden
 Jan Plompaert en zy wuvetje
 Klein, klein kleuterken
 Komt hier al by, aenhoort dees klucht (Pierlala)
 Maria die soude naer Bethlehem gaen
 Naer Oostland willen wy ryden
 Onder een linde groen
 Schoon lief, hoe ligt gy hier en slaept
 Waer staet jou vaders huys en hof?
 Wel Anne Marieken, waer gaet gy naer toe?
 Willen wy 't haesken jagen
 Zeg, kwezelken, wilde gy dansen?

Gebruikte bronnen 
Van Duyse noemt in zijn inleiding een heel aantal gebruikte bronnen. Hieronder bijvoorbeeld voor middeleeuwse liederen: Het Gruuthuuse handschrift; de Souterliedekens; Een devoot ende profitelijck boecxken (Antwerps liedboek).

Geuzenliederen: P. Fredericq, Onze historische volksliederen van vóór de godsdienstige beroerten der 16de eeuw (1894); J. van Vloten, Nederlandsche geschiedzangen (1852); H.J. van Lummel, Nieuw Geuzenliedboek (1874); A.D. Loman, Nederlandtschen gedenck-clanck’ van Adrianus Valerius (1871).

17e/18e eeuw: Het prieel der gheestelijcke melodie (1609); S. Theodotus, Het Paradys der gheestelycke en kerckelycke lofsangen (1621); D.R. Camphuysen, Stichtelycke rymen (1624); Den gheestelycken nachtegael (1634); J. Stalpaert, Extractum catholicum (1631) en Gulde-iaers feest-dagen (1635); C. de Placker, Evangelische leeuwerck (1667); J. Starter, Friesche lust-hof (1621); Oude en nieuwe Hollantse boeren-lieties en contredansen (begin 18e eeuw).

Geestelijke liederen:  J.G.R. Acquoy, Het geestelijk lied in de Nederlanden vóór de Hervorming (1886); F.C. Wieder, De Schriftuurlijke liedekens (1900); W. Bäumker
Niederländische geistliche Lieder.

Liederen uit de volksmond opgetekend: E. de Coussemaker, Chants populaires des Flamands de France (1856); Lootens en Feys, Chants populaires flamands (1879);  J. Bols, Honderd oude Vlaamsche liederen (1897); A. Blyau en M. Tasseel, Iepersch oud-liedboek (1900-02).

Kinderliedjes: J. van Vloten, Nederlandsche baker- en kinderrijmen (1894); G.J. Boekenoogen Onze rijmen (1893); A. de Cock en I. Teirlinck Kinderspel en Kinderlust in Zuid-Nederland (1902).

Daarnaast noemt Van Duyse nog enkele Duitse liedverzamelaars (Teirlinck, Uhland, Böhme), een aantal bibliografieën en een aantal tijdschriften.

Externe links 
 Het oude Nederlandsche lied. Deel 1, deel 2, deel 3 en deel 4 op dbnl.org
 Liederen uit "Het oude Nederlandsche lied" in de Nederlandse Liederenbank (hierin 1509 beschreven liederen)
Middeleeuwsche Liedenkens: Van twee Conincskinderen, Naer Oostkand willen wi ryden, Het leideken van Heer Halewyn, A.M.M. Stols, 1935 op Delpher.

Nederlands liedboek
 Oude Nederlandsche lied