Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
De ruimte van vrijheid, veiligheid en recht is een term die ingevoerd is in de Verdragen van de Europese Unie door het Verdrag van Maastricht van 1992. 

Het concept van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht is ontstaan vanuit de vrije interne markt die de Europese samenwerking beoogt. Het wegvallen van economische grenzen en controles bracht een risico van grensoverschrijdende criminaliteit met zich mee.

Omschrijving in het werkingsverdrag 
Sinds het Verdrag van Lissabon is de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht neergelegd in titel V, van deel 3 van het Werkingsverdrag van de Europese Unie. Zij wordt als volgt omschreven:

Het Werkingsverdrag onderscheidt na enkele algemene bepalingen (artt. 67-76) het beleid inzake grenscontroles, asiel en immigratie (artt. 77-80), de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken (art. 81), de justitiële samenwerking in strafzaken (art. 82-86), de politiële samenwerking (artt. 87-89).

Schengen-protocol 
Omdat sommige landen meer geneigd zijn om mee te werken aan bepaalde maatregelen die de gemeenschappelijke ruimte van vrijheid, veiligheid en recht bevorderen, werd bij het Verdrag van Maastricht een bij-verdrag overeengekomen dat als "Schengen"-protocol bekendstaat. Hierin is geregeld dat het Verenigd Koninkrijk en Ierland op bepaalde punten zelf kunnen kiezen al dan niet mee te werken.

Recht van de Europese Unie