Spaans (schaakopening)
De Spaanse opening of Spaanse partij, kortweg het Spaans, is de schaakopening die begint met de zetten 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 (zie diagram). Deze opening, een van de open spelen, behoort zowel tot de oudste als tot de meestgespeelde openingen. De Spanjaard Ruy López schreef in de 16e eeuw een boek waarin hij deze opening propageerde; vandaar dat de opening later naar zijn geboorteland werd genoemd. Grootmeesters als Paul Keres, Aleksandr Aljechin en Bobby Fischer hebben het Spaans tot grote bloei gebracht waardoor de Italiaanse partij van zijn vooraanstaande plaats verdrongen werd. Door Vladimir Kramnik is de Berlijnse verdediging van Emanuel Lasker opnieuw populair gemaakt.

De hoofdvariant gaat verder met: 3...a6 4.La4 Pf6 5.0-0 waarna twee grote varianten ontstaan:

open Spaans na 5...Pe4; en
gesloten Spaans na 5...Le7.

Open Spaans 
Spaans gambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Pe4
Tarraschverdediging 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Pe4
Tartakower 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Pe4 6.De2:
Rigavariant 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Pe4 6.d4 ed
Bernstein 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Pe4 6.d4 b5 7.Lb3 d5 8.de Le6 9.Pbd2
Berlijnse variant 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Pe4 6.d4 b5 7.Lb3 d5 8.de Le6 9.c3 Pc5:
Klassiek 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Pe4 6.d4 b5 7.Lb3 d5 8.de Le6 9.c3 Le7

Gesloten Spaans 
Worell 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.De2
Steenwijkervariant 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Lc6
Trajkovic 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 Lb7
anti-Marshall 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 0-0 8.a4
Marshallgambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 0-0 8.c3 d5
Bogolubov 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 0-0 8.c3 d6 9.d4-Lg4
Keres 1.e4 e5 2.Pc3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1b5 7.Lb3 0-0 8.c3 d6 9.h3 a5
Zaitsev 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 0-0 8.c3 d6 9.h3 Lb7
Smyslov 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 0-0 8.c3 d6 9.h3 h6
Breyer 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 0-0 8.c3 d6 9.h3 Pb8
Tschigorin 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.0-0 Le7 6.Te1 b5 7.Lb3 0-0 8.c3 d6 9.h3 Pa5 10.Lc2 c5 11.d4 Dc7

Overige varianten binnen het Spaans 
Spaans 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 (diagram)
Polluckverdediging 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pa5
Brentanoverdediging 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 g5
Fianchetto 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 g6
Cozioverdediging 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pge7
Birdverdediging 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pd4
Jänischgambiet of Schliemanngambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 f5
Klassiek 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Lc5
Vleugelgambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Lc5 4.b4
Cordelgambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Lc5 4.c3 f5
Berlijnse verdediging 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6
Riogambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6 4.0-0 Pe4
Steinitzverdediging 1.e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 d6
Ruilvariant 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.Lxc6
Alapingambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.Lc6 dc 5.0-0 Lg4 6.h3 h5
Uitgestelde Steinitzverdediging 1.e4 e5 2 Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 d6
Steinitzaanval 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 d6 5.c3
Siestavariant 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 d6 5.c3 f5
Rubinstein 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 d6 5.c3 Ld7 6.d4 Pge7
Keres 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 d6 5.c4
Gambietvariant 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 b5 5.Lb3 Pa5 6.Lf7
Spaans middengambiet 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.d4