Egmont (Goethe)
Egmont is een treurspel van de hand van Johann Wolfgang von Goethe. Goethe begon met dit werk in 1775, maar pas in 1788 kwam het in druk beschikbaar.

Treurspel en werkelijkheid 
Het toneelstuk van Goethe speelt zich af in Brussel, destijds de belangrijkste stad van de Nederlanden, aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog in de jaren 1566-1568. De historische stof vond hij bij Famiano Strada en Emanuel van Meteren, maar hij ging er vrij mee om. De hoofdfiguur Egmont is gebaseerd op de edelman Lamoraal van Egmont. 

Goethe kwam op het idee voor dit treurspel over Egmont tijdens zijn studie van de Nederlandse geschiedenis. De held van zijn werk heeft echter weinig overeenkomsten met de echte Lamoraal van Egmont.

Inhoud 

De graaf van Egmont en Willem van Oranje voeren de adel aan in de strijd tegen de Spaanse onderdrukking van de Nederlanden. Als de 'ijzeren' hertog van Alva door de Spaanse koning wordt benoemd tot landvoogd om orde op zaken te stellen in de Nederlanden, vlucht Willem van Oranje uit Brussel. Lamoraal van Egmont, die begrip heeft voor sommige eisen van de opstandelingen maar loyaal blijft aan de Spaanse koning, onderschat het gevaar van de hertog van Alva en de Spanjaarden. Ondanks zijn populariteit bij de Nederlandse burgers, wordt zijn positie steeds wankeler, daar de Spanjaarden vinden dat hij de Beeldenstorm niet hard genoeg veroordeelt. 

Toch is Egmont net als de goedmenende landvoogdes Margaretha van Parma en de sinistere hertog van Alva van oordeel dat de calvinistische beroeringen moeten worden bestreden. Slechts Margaretha's secretaris Machiavel, een boodschapper die Strada kort vermeldt en die door Goethe wordt uitgewerkt en gemodelleerd naar Niccolo Machiavelli, ziet in dat het calvinisme daarvoor te ver is doorgedrongen. Hij pleit vergeefs voor een pragmatische tolerantie, zodat een wig kan worden gedreven tussen de extremisten en de gematigden. 

Alhoewel Egmont met arrestatie wordt bedreigd, weigert hij te vluchten. Hij wordt opgepakt en ter dood veroordeeld.

Personages 
MARGARETHA VAN PARMA, landvoogdes der Nederlanden
GRAAF VAN EGMONT
WILLEM, prins van Oranje
HERTOG VAN ALVA
FERDINAND, buitenechtelijke zoon van Alva
MACHIAVEL, raadgever van Margaretha van Parma 
RICHARD, geheimschrijver van Egmont
SILVA, vertrouweling van Alva
GOMEZ, vertrouweling van Alva
KLAARTJE, geliefde van Egmont
MOEDER VAN KLAARTJE
BRAKENBURG
SOEST, een kramer
JETTER, een kleermaker
BUYCK, een soldaat onder Egmont
RUYSUM, een dove invalide
VAUSEN, een schrijver

Weerklank  
In 1809 componeerde Ludwig van Beethoven in opdracht van het Weense Burgtheater het stuk Egmont als toneelmuziek bij het treurspel van Goethe.

Naar aanleiding van een moderne opvoering daarvan schreef Erwin Mortier in 2021 Slaap ons in, een aantal monologen in de geest van het stuk van Goethe.

Nederlandse vertalingen 
Egmont. Treurspel in 5 bedryven, 1790
Egmond. Treurspel van Goethe, vert. J.A. van Eeden, 1853

Voetnoten 

Duits toneelstuk
Werk van Goethe