Chramhesi
Chramhesi (Georgisch: ) is een zogeheten nederzetting met stedelijk karakter (daba) in het zuiden van Georgië, in de regio Kvemo Kartli. Het is gelegen in de beboste kloof van de Chrami rivier, op 1110 meter boven de zeespiegel, in het zuiden van de gemeente Tsalka. Het werd in de jaren 1930 opgericht ten behoeve van de bouw en de operatie van de Chramhesi-I waterkrachtcentrale op deze plek wat ook de enige reden van bestaan is. In 2019 kreeg Chramhesi de status nederzetting met stedelijk karakter (, daba). Chramhesi is daarmee een van de kleinste daba in het land.

Historie 
Vanaf begin jaren 1930 werd rond districtscentrum Tsalka een waterkrachtcascade gebouwd bestaande uit een stuwmeer (het Tsalkareservoir) en een waterkrachtcentrale in de kloof van de Chrami-rivier, ongeveer 6 kilometer ten zuidoosten van Tsalka. In 1934 werd begonnen met de bouw van de waterkrachtcentrale en werd op deze plaats Chramhesi opgericht. De waterkrachtcentrale staat op ruim 1100 meter boven zeeniveau in de Chramikloof en krijgt via pijpleidingen aanvoer vanuit het Tsalkareservoir dat op 1500 meter boven zeeniveau ligt. De Chramhesi-I waterkrachtcentrale werd in december 1947 in gebruik genomen en heeft een geïnstalleerd vermogen van 3x37,6 MW. Anno 2019 werkten er 63 mensen bij de centrale. 

Aan de afvoerzijde van de centrale werd een klein reservoir aangelegd. In 1963 werd ongeveer 25 kilometer stroomafwaarts bij het dorp Ktsia (gemeente Dmanisi) na een bouwtijd van negen jaar de op 800 meter hoogte gelegen Chramhesi-II waterkrachtcentrale in gebruik genomen. Deze centrale heeft een geïnstalleerd vermogen van 2x55 MW, waarmee de Chramhesi-cascade een van de grotere waterkracht energieleveranciers in Georgië is, verantwoordelijk voor ongeveer 4% van de energieproductie. Chramhesi-II krijgt het water voornamelijk vanaf de Chramhesi-I centrale via een bijna 13 kilometer lange en vier meter dikke pijpleiding. Het krachtstation ligt 164 meter diep in de bovenzijde van de kloof. De oorspronkelijke plannen behelsden de bouw van nog twee centrales in de cascade, maar deze werden niet uitgevoerd.

Inter RAO
In 1996 werden de waterkrachtcentrales geprivatiseerd en werd de operatie en beheer van de centrales per 2000 voor de duur van 25 jaar naar het in Nederland geregistreerde AES Georgia Holdings B.V. overgedragen. Dit bedrijf werd in 2003 door het aan de Russische staat gelieerde energiebedrijf Inter RAO overgenomen. De Georgische staat sloot in 2011 een overeenkomst met Inter RAO om het eigendom geheel aan het bedrijf over te dragen waarvoor Georgië ongeveer 100 miljoen dollar ontving, waarbij Inter RAO zich committeerde aan de bouw van extra waterkrachtcentrales in de Chrami. De Chramesi waterkrachtcentrales werden ondergebracht in de Nederlandse offshore holding Gardabani Holdings BV. In 2021 verloor de Georgische staat een internationale arbitragezaak door Inter RAO aangespannen, en werd Georgië veroordeeld tot de betaling van 80 miljoen dollar vanwege het verlies van inkomsten door de devaluatie van de Georgische Lari en het daarmee gepaard gaande verlies van inkomsten door een gefixeerd tarief.

Demografie 
Begin 2023 had Chramhesi 58 inwoners, een daling sinds de volkstelling van 2014. Volgens deze volkstelling waren Armeniërs de grootste bevolkingsgroep (41%), gevolgd door Georgiërs (33%) en Pontische Grieken (21%).

Foto's

Externe links 

  Website waterkrachtcentrales Chramhesi

Referenties 

Daba in Georgië
Kvemo Kartli