Kookvertraging
Kookvertraging is het verhitten van een vloeistof boven haar kookpunt zonder dat koken optreedt, oftewel de vloeistof fase blijft aanhouden boven het kookpunt. Men zou verwachten dat er een gas fase wordt waargenomen boven het kookpunt, echter is de materie in het geval van kookvertraging nog in de vloeistof fase. Als aan de vloeistof plotseling een kristallisatiekern wordt toegevoegd, zal deze wel zeer snel koken.

Oorzaak 
Bij het koken van een stof gaat de stof over in een gasvorm: er ontstaan bellen gas. Iedere gasbel heeft een startpunt (nucleatiekern) nodig. Bij het koken van gewoon kraanwater zorgen kristallen en onzuiverheden in het water voor zo'n startpunt. 

Bij gezuiverde stoffen zijn deze startpunten vaak niet meer in de vloeistof aanwezig. Als gevolg hiervan komt het voor dat een vloeistof wordt verhit tot boven het kookpunt zonder dat daarbij gas ontstaat. Wanneer de oplossing door bijvoorbeeld trillingen toch enkele nucleatiekernen vindt, zal de oplossing gaan koken totdat de temperatuur gedaald is tot een temperatuur die bij de aanwezige druk hoort. 

Kookvertraging is te vermijden door kooksteentjes te gebruiken. Ook kunnen zogeheten kookparels gebruikt worden, maar omdat die van glas zijn (met een zeer glad oppervlak), werkt dat minder goed. Een roervlo of vis (een in teflon ingesmolten magneetje dat door een draaiend magneetveld bewogen wordt) werkt ook goed. 

Er kan ook bij het vriespunt een vergelijkbaar fenomeen optreden, dit wordt superkoeling genoemd.

Metastabiele toestand 
In de thermodynamica wordt deze toestand een metastabiele fase genoemd, welke door een kleine trilling of toevoeging van een stof kan omslaan. Als aan een kookvertraagde vloeistof plotseling een kristallisatiekern wordt toegevoegd, zal deze wel zeer snel koken. Dit proces kan zeer heftig verlopen: een nucleatiekern, veroorzaakt door een trilling, zal door het ontstaan van een gasbel zelf ook weer trillingen teweegbrengen en nieuwe kernen veroorzaken. Het resultaat is een kettingreactie. In het uiterste geval ontstaan er binnen een fractie van een seconde duizenden nieuwe kernen die allemaal tegelijk beginnen te koken.

Zie ook 
 Superkoeling
 Bleve
 Aggregatietoestand
 Faseovergang

Thermodynamica
Aggregatietoestand
Natuurkunde
Thermodynamisch proces