Alexandre Tansman
Alexandre Tansman (ook: Aleksander Tansman) (Łódź, 11 juni 1897 – Parijs, 15 november 1986) was een Pools-Frans componist, dirigent en pianist.

Levensloop 
Tansman werd als zoon van Frans-sprekende Joodse ouders in Łódź geboren en groeide daar ook op. Al op 4-jarige leeftijd kreeg hij pianolessen en op 8-jarige leeftijd begon hij te componeren. Hij studeerde van 1908 tot 1914 piano en compositie bij Wojciech Gawroński aan het conservatorium van Łódź. Vervolgens vertrok hij naar Warschau en studeerde rechten aan de Universiteit van Warschau en promoveerde in 1918. Tegelijkertijd studeerde hij aan het conservatorium van Warschau contrapunt bij Piotr Rytel en compositie bij Henryk Melcer-Szczawiński.

Nadat hij bij de eerste compositiewedstrijd in 1919 van de Polski Klub Artystyczny (Poolse Artiestenclub) in Warschau met de werken Romans (Romance) (1918-1919) voor viool en piano, Impresję (Impressie) (1918-1919) voor piano en Preludium H-dur (Preludium in B) (1918-1919) voor piano drie prijzen had gewonnen, vertrok hij naar Parijs. Hier maakte hij kennis met de grote componisten van die tijd zoals Maurice Ravel, Albert Roussel, Arthur Honegger, Darius Milhaud, Andrés Segovia en Igor Stravinsky. Hij begeleidde Maurice Ravel in 1928-1929 op diens concerttournee door de Verenigde Staten.

Al in het begin van de jaren dertig was Tansman een belangrijk lid van wat wel de Parijse School wordt genoemd, een groep kunstenaars in Parijs aan het begin van de 20e eeuw, onder wie veel buitenlanders. In 1932 en 1933 maakte hij een concerttournee door de hele wereld, waarbij hij Hawaï aandeed, door de Verenigde Statenreisde, en Japan, China, de Filipijnen, Singapore, Nederlands-Indië, Maleisië, Ceylon, India, Egypte, Palestina en Griekenland bezocht. In 1937 was hij jurylid van de Koningin Elisabethwedstrijd voor viool in Brussel. In 1938 kreeg hij de Franse nationaliteit. Inmiddels was hij gescheiden van zijn eerste vrouw, Anna Eleonora Brociner. In 1937 trad hij in het huwelijk met de Franse pianiste Collette Cras, een van de dochters van de componist Jean Cras.

Als Joods componist met verbinding tot de muzikale moderne werd hij al spoedig tot speelbal van de wereldgebeurtenissen. Zijn naam verscheen in 1938 in de beruchte, door de nazi's gepropageerde en geënsceneerde expositie Entartete Musik, en na de deling van Frankrijk vluchtte hij in 1940 naar Nice. Zijn emigratie in 1941 via Lissabon naar de Verenigde Staten met zijn echtgenote en hun dochters, die beide nog zuigelingen waren, werd mogelijk gemaakt door grote steun van Charlie Chaplin, Arturo Toscanini, Sergej Koesevitski, Eugene Ormandy en Jascha Heifetz. In Los Angeles vond hij al spoedig een groep van Exil-kunstenaars. Hij werd een goede vriend en dagelijks bezoeker van Igor Stravinsky, over wie hij in 1948 een biografie schreef.

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog kwam hij in 1946 eindelijk naar Frankrijk terug, omdat hij - zoals hij later steeds verklaarde - "Europa met heel zijn narigheid boven een goed leven in Amerika verkoos". Tot het einde van zijn leven componeerde hij, en hij schreef rond 300 werken. Tansman beleefde een carrière, die hem niet uitsluitend met de grote componisten van zijn tijd samenbracht, maar ook met talrijke persoonlijkheden van historische betekenis. Maar weinig componisten hebben een audiëntie bij de keizer Hirohito van Japan gekregen, of waren zes dagen persoonlijke gast van Mahatma Gandhi, hebben samen met George Gershwin aan de orkestratie van hun An American in Paris gewerkt, en de persoonlijke hulp van Charlie Chaplin kunnen genieten. Aan het einde van zijn leven was de wereldburger Tansman in drie van de hoogste Academiën van de Kunsten - in Frankrijk, België en in het vaderland Polen.

Composities

Werken voor orkest

Symfonieën 
 1917 Symfonie Nr. 1
 1926 Symfonie Nr. 2 in a-klein
 1931 Symfonie Nr. 3 - "Symphonie concertante", voor viool, altviool, cello, piano en orkest
 1936-1939 Symfonie Nr. 4
 1942 Symfonie Nr. 5 in d
 1944 Symfonie Nr. 6 - "In memoriam", voor gemengd koor en orkest
 1944 Symfonie Nr. 7 - "Lyrique"
 1948 Symfonie Nr. 8 - "Musique pour orchestre"
 1957-1958 Symfonie Nr. 9

Soloconcerten met orkest 
 1925 Concert Nr. 1 voor piano en orkest
 1927 Concert Nr. 2 voor piano en orkest
 1928 Suite, voor twee piano's en orkest
 1929 Suite dans le style ancien, voor piano en klein orkest
 1931 Concertino, voor piano en orkest
 1936 Fantaisie, voor cello en orkest
 1936-1937 Concerto, voor altviool en orkest
 1937 Concerto, voor viool en orkest
 1937 Fantaisie, voor piano en orkest
 1943 Concertstuk, voor piano (voor de linkerhand) en orkest
 1944 Partita , voor piano en orkest
 1945 Concertino, voor gitaar en orkest
 1952 Concertino, voor hobo, klarinet en strijkorkest
 1963 Concerto, voor cello en orkest
 1968 Suite concertante, voor hobo en kamerorkest
 1968 Concertino, voor dwarsfluit, strijkorkest en piano

Andere orkestwerken 
 1915-1916 Prometheus, symfonisch gedicht
 1916-1917 Toison d’or (het Gulden vlies, symfonisch gedicht
 1919 Prélude symphonique
 1920 Vision nocturne, symfonische impressies voor orkest
 1923 La Danse de la sorcière uit het ballet «Le Jardin du paradis», voor orkest
 1923 Légende
 1924 Sinfonietta, voor kamerorkest
 1926 Ouverture symphonique, voor groot orkest
 1927 Esquisse, voor orkest
 1927 La Nuit kurde, symfonische suite uit de opera
 1928-1929 Toccata, voor orkest
 1930 Cinq Pièces, voor viool en klein orkest
 1930 Triptyque, voor strijkorkest
 1931 Quatre danses polonaises
 1932 Deux moments symphoniques
 1933 Deux pièces, voor orkest
 1933 Partita, voor strijkorkest
 1933 Rapsodie hébraïque, voor klein orkest
 1934 Deux intermezzi
 1935 Deux images de la Bible
 1937 Variations sur un thème de Frescobaldi
 1937 Suite , voor kamerorkest
 1938 Rapsodie hébraïque, voor orkest
 1938-1939 Deux Chorals de Johann Sebastian Bach
 1940 Rapsodie polonaise
 1940-1942 Études symphoniques
 1941 Study in Boogie-woogie
 1943 Sérénade nr 3, voor orkest
 1944 Divertimento, voor kamerorkest
 1944 Grzech pierworodny (The Genesis), voor spreker en orkest, (in samenwerking met:Arnold Schönberg, Darius Milhaud, Igor Stravinsky, Mario Castelnuovo-Tedesco, Ernst Toch, Nathaniel Shilkret) verhaal naar Genesis
 1946 Le cantique des cantiques, muzikaal gedicht voor kamerorkest
 1947 Musique pour cordes, «Quatuor », voor strijkkwartet en strijkorkest
 1949 Allegro sinfonico
 1949 "Suite dans le goût espagnol" uit «Voyage de Magellan», voor orkest
 1949-1956 Musique de table
 1954 Capriccio, voor orkest
 1954 Concerto, voor orkest
 1956 4 mouvements symphoniques
 1962 Six Études, voor orkest
 1963 Six Mouvements, voor strijkorkest
 1968 Quatre Mouvements, voor orkest
 1969 Diptyque, voor kamerorkest
 1969 Hommage à Erasme de Rotterdam
 1972 Stèle in memoriam d'Igor Stravinsky
 1975 Élégie, voor orkest
 1978 Apostrophe to Sion
 1978 Sinfonietta , voor kamerorkest
 1978-1979 Les dix Commandements Werken voor harmonieorkest 
 1945 Fanfare (opgedragen aan Frankrijk) voor koperblazers en slagwerk
 Carnival suite Muziektheater 
 Opera's 

 Balletmuziek 

 Vocale muziek 
 1918 8 mélodies japonaises, voor zang-stem en orkest
 1925 Deux Chansons
 1933 Chants hébraïques, voor zangstem en piano
 1934 Six Songs, voor zangstem en orkest - tekst: Princesse Nadejda de Bragança
 1937 Concerto, voor alt en orkest
 1945 Deux chants religieux anciens polonais, voor gemengd koor en orgel
 1945 Prière hébraïque „Kol-Nidrei”, voor tenor, gemengd koor en orgel
 1946 Ma Tovu – How Fair are the Tents, voor tenor of bariton solo, gemengd koor en orgel
 1946 Ponctuation française, voor zangstem en kamerorkest - tekst: Charles Oulmont
 1950 Isaïe le prophète, symfonisch oratorium voor solisten, gemengd koor en orkest
 1951 Quatre prières, voor gemengd koor
 1952 Trois madrigaux de Michel-Ange, voor gemengd koor
 1960-1961 Psaumes (CXVIII - CXIX - CXX), voor tenor solo, gemengd koor en orkest - tekst: René Dumesnil
 1977 Apostrophe à Zion, cantate voor gemengd koor en orkest
 1979 Huit Stèles de Victor Segalen, voor zangstem en kamerorkest

Kamermuziek 
 1914-1915 Mélodie, voor viool en piano
 1917 Strijkkwartet Nr. 1
 1918-1919 Romans (Romance), voor viool en piano
 1922 Strijkkwartet Nr. 2
 1924 Sonata quasi una fantasia, voor viool en piano
 1925 Strijkkwartet Nr. 3
 1929 Suite-Divertissement, voor viool, altviool, cello en piano
 1931-1932 Septuor, voor fluit, hobo, klarinet, fagot, trompet, altviool en cello
 1935 Strijkkwartet Nr. 4
 1937 Sérénade nr 2, voor viool, altviool en cello
 1940 Strijkkwartet Nr. 5
 1944 Strijkkwartet Nr. 6
 1947 Strijkkwartet Nr. 7
 1949 Musique, voor blazersoktet
 1956 Strijkkwartet Nr. 8

Werken voor orgel 
 1938 Introduction et fugue
 1945 Passacaglia et fugue
 1954-1955 Deux pièces hébraïques

Werken voor piano 
 1915 Sonata fortepianowa nr 1 As-dur
 1916-1917 Valse et berceuse
 1917-1924 Vingt pièces faciles sur des mélodies populaires polonaises
 1918-1919 Impresję (Impressie), voor piano
 1918-1919 Preludium H-dur (Preludium H-groot), voor piano
 1922 Trois études transcendantes
 1929 Sonate nr 2
 1930 Sonatine transatlantique
 1930 Arabesques, zes stukken voor piano
 1933 Le Tour du Monde en Miniature
 1934 Cinq impressions
 1937 Préludes en forme de blues
 1937 Le Géant
 1941 Quatre danses polonaises
 1944 R’Hitia, Joodse dans voor piano
 1945 Esquisses javanaises

Werken voor gitaar 
 1951 Cavatine
 1954-1957 Suite pour Segovia
 1962 Suite in modo polonico
 1966 Hommage à Chopin
 1982 Hommage à Lech Wałęsa, mazurka

Filmmuziek 
 1932 Poil de Carotte
 1942 Flesh and Fantasy
 1945 Paris Underground
 1945 Destiny
 1946 Sister Kenny
 1964 The Bargee

Bibliografie 
 Irving Schwerke: Alexandre Tansman, Compositeur polonais, Parijs: Editions Max Eschig, 1931, 114 p.
Stewart Gordon: Other European Composers of the Twentieth Century, in: A History of Keyboard Literature. Music for the Piano and its Forerunners, New York: Schirmer Books, 1996, 566 p., 
 Joachim Braun, Vladimír Karbusický, Heidi Tamar Hoffmann: Verfemte Musik: Komponisten in den Dikaturen unseres Jahrhunderts - Dokumentation des Kolloquiums vom 9-12 Januar 1993 in Dresden, Frankfurt am Main: Peter Lang, 1995, 460 p., 
 Wolfgang Suppan, Armin Suppan: Das Neue Lexikon des Blasmusikwesens, 4. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1994, 
 Wolfgang Suppan: Das neue Lexikon des Blasmusikwesens, 3. Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Schulz GmbH, 1988, 
 Wolfgang Suppan: Lexikon des Blasmusikwesens, 2. ergänzte und erweiterte Auflage, Freiburg-Tiengen, Blasmusikverlag Fritz Schulz, 1976
 Franco Rossi, Michele Girardi: Il teatro la Fenici: chronologia degli spettacoli 1938-1991, Venezia: Albrizzi Editore, 1992, 650 p., 
 Maurice J. Summerfield: Its composers, in: The classical guitar: its evolution and players since 1860, Newcastle-upon-Tyne: Ashley Mark Publishing, 1992, 333 p., 
 Suzanne Montu-Berthon: La musique a deux claviers - (clavecin, piano, clavicorde ... ), Paris: Gérard Billaudot, 1987, 141 p.
 Adam Neuer: Polish opera & ballet of the twentieth century: operas, ballets, pantomimes, miscellaneous works, Krakow: PWM Edition, 1986, 132 p., 
 Janusz Cegiełła: Dziecko szezęścia. Aleksander Tansman i jego czasy. (Das Glückskind. Alexandre Tansman und seine Zeit), Bd. 1: 1897-1939, Warszawa: Panstwowy Instytut Wydawniczy 1986, 518 p., ISBN 83-06-01256-9
Andrzej Wendland: Gitara w twórczości Aleksandra Tansmana (La guitare dans les œuvres d'Alexandre Tansman), Łódź: Ars Longa Edition, 1996, 235 p., ISBN 83-905532-0-1
 Darryl Lyman: Great jews in music, New York: Jonathan David Publishers, Inc., 1994, 332 p., 
 Anna Granat: Sylwetka twórcza Aleksandra Tansmana. (Das Schaffen von Alexandre Tansman), Zeszyty Naukowe. Akademia Muzyczna im. Karola Lipiriskiego we Wroclawiu. 33 (1983), S. 61-85.
 Barbara Smolenska-Zielinska: Aleksander Tansman ukouczyl 85 lat - (Alexandre Tansman: 85 Jahre), Wychowanie Muzyczne w Szkole. 27 (1983), Nr. 1, S. 8-12.
 Alain Lacombe, Nicole Lacombe, Jean-Loup Tournier: Filmographies, in: Des compositeurs pour l'image (Cinema et Television), Neuilly sur Seine: Musique et promotion editeur, 1982., 602 p.
Wojciech Wendland: W 89 lat dookoła świata. Aleksander Tansman u źródeł kultury i tożsamości (Around the World in 89 Years. Alexander Tansman at the Sources of Culture and Identity), Łódź: Astra Editions, Aleksander Tansman Association for the Promotion of Culture, 2013, 251 p., ISBN 978-83-938620-0-9

Externe links 
  Biografie
  Biografie
Tansman Philharmonic

20e-eeuws componist
Frans componist
Frans dirigent
Frans pianist
Pools componist
Pools dirigent
Pools pianist