VN-vredesmacht
VN-Vredesmacht (officieel: Vredeshandhaving door de Verenigde Naties, Engels: United Nations Peacekeeping, afgekort UNP) is een rol die wordt bekleed door het Departement Vredes Operaties (Engels: Department of Peace Operations, afgekort DPO) als een "instrument dat door de organisatie is ontwikkeld als een manier om landen te helpen die door conflicten zijn verscheurd om de voorwaarden voor duurzame vrede te creëren". Het onderscheidt zich van vredesafdwinging, vredesopbouw en vredestichten, hoewel de Verenigde Naties erkennen dat alle activiteiten "elkaar wederzijds versterken" en dat overlapping tussen hen in de praktijk frequent is.

Vredeshandhavers volgen en observeren vredesprocessen in conflictgebieden en helpen ex-strijders bij het uitvoeren van de vredesakkoorden die ze mogelijk hebben ondertekend. Dergelijke bijstand is er in vele vormen, waaronder vertrouwenwekkende maatregelen, machtsdelingsregelingen, electorale steun, versterking van de rechtsstaat en economische en sociale ontwikkeling. Dienovereenkomstig kunnen VN-vredeshandhavers soldaten, politieagenten en burgerpersoneel omvatten. Soldaten die lid zijn van deze vredesmacht worden blauwhelmen of blauwe baretten genoemd.

Het Handvest van de Verenigde Naties geeft de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties de macht en verantwoordelijkheid om collectieve actie te ondernemen om de internationale vrede en veiligheid te handhaven. Om deze reden kijkt de internationale gemeenschap gewoonlijk naar de Veiligheidsraad om vredeshandhavingsoperaties goed te keuren via hoofdstuk VII-machtigingen.

De meeste van deze operaties worden opgezet en uitgevoerd door de Verenigde Naties zelf, met troepen die onder operationele controle van de VN dienen. In deze gevallen blijven vredeshandhavers lid van hun respectieve strijdkrachten en vormen ze geen onafhankelijk "VN-leger", omdat de VN niet over een dergelijke troepenmacht beschikt. In gevallen waarin directe betrokkenheid van de VN niet passend of haalbaar wordt geacht, machtigt de Raad regionale organisaties zoals de NAVO, de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten, of coalities van bereidwillige landen om vredeshandhavings- of vredeshandhavingstaken op zich te nemen.

Geschiedenis 

De vredesmacht werd in 1948 opgericht, toen soldaten van de Verenigde Naties in het Midden-Oosten werden gelegerd om toezicht te houden op een overeenkomst tussen Israël en zijn buurlanden. Tijdens de Suezcrisis van 1956 kwam de Canadese diplomaat Lester Bowles Pearson met het idee dat de Verenigde Naties troepen zouden sturen om er zeker van te zijn dat alle partijen zich zouden houden aan het staakt-het-vuren dat in 1957 werd ingesteld. Aanvankelijk wilde hij alleen Canadese soldaten sturen, maar dit plan werd met argwaan ontvangen. De uiteindelijke legermacht die werd gestuurd bestond uit soldaten van meerdere VN-landen.

Formatie 
Zodra een vredesverdrag is onderhandeld, kunnen de betrokken partijen de Verenigde Naties vragen om een vredesmacht om toezicht te houden op verschillende elementen van het overeengekomen plan. Dit wordt vaak gedaan omdat een groep die wordt gecontroleerd door de Verenigde Naties minder geneigd is om de belangen van een partij te volgen, omdat deze zelf wordt gecontroleerd door vele groepen, namelijk de 15-koppige Veiligheidsraad en het opzettelijk diverse secretariaat van de Verenigde Naties.

Als de Veiligheidsraad de oprichting van een missie goedkeurt, begint het Department of Peacekeeping Operations (DPO) met het plannen van de benodigde elementen. Op dit punt wordt het senior leiderschapsteam geselecteerd. Het departement zal dan bijdragen van de lidstaten vragen. Aangezien de VN geen vaste troepenmacht of voorraden heeft, moet zij ad hoc coalities vormen voor elke taak die wordt ondernomen. Terwijl de vredesmacht wordt samengesteld, worden verschillende diplomatieke activiteiten ondernomen door VN-medewerkers. De exacte omvang en sterkte van de strijdmacht moet worden goedgekeurd door de regering van de natie op wiens grondgebied het conflict zich bevindt. De Rules of Engagement moeten worden ontwikkeld en goedgekeurd door zowel de betrokken partijen als de Veiligheidsraad. Deze geven het specifieke mandaat en de reikwijdte van de missie (bijvoorbeeld wanneer mogen de vredeshandhavers, indien bewapend, geweld gebruiken en waar mogen ze binnen het gastland naartoe). Vaak zal het verplicht zijn dat vredeshandhavers gastheer zijn wanneer ze hun basis verlaten. Deze complexiteit heeft problemen veroorzaakt in het veld. Wanneer alle afspraken er zijn, het benodigde personeel is samengesteld en de Veiligheidsraad definitief toestemming heeft gegeven, worden de vredeshandhavers ingezet in de betreffende regio.

Missies 

Initiatieven voor vredesoperaties door de VN-vredesmacht verschillen van kleine, diplomatieke of politieke delegaties tot grote mobilisaties van vredestroepen. Het VN-Handvest bepaalt dat om te helpen bij het handhaven van vrede en veiligheid over de hele wereld, alle lidstaten van de VN de nodige strijdkrachten en faciliteiten ter beschikking van de Veiligheidsraad moeten stellen. Sinds 1948 hebben bijna 130 landen militair en civiel politiepersoneel bijgedragen aan vredesoperaties. Hoewel gedetailleerde gegevens van al het personeel dat sinds 1948 in vredesmissies heeft gediend niet beschikbaar zijn, wordt geschat dat tot een miljoen soldaten, politieagenten en burgers in de afgelopen 56 jaar onder de VN-vlag hebben gediend. Vanaf juni 2013 droegen 114 landen in totaal 91.216 militaire waarnemers, politie en troepen bij aan vredeshandhavingsoperaties van de Verenigde Naties.

Op 31 augustus 2020 droegen 120 landen in totaal 81.820 personeelsleden bij aan vredeshandhavingsoperaties, waarbij Bangladesh de telling aanvoerde (6.731), gevolgd door Ethiopië (6.662) en Rwanda (6.322). Vanaf maart 2008 werkten naast militair en politiepersoneel 5.187 internationale civiele personeelsleden, 2.031 VN-vrijwilligers en 12.036 lokale civiele personeelsleden in VN-vredeshandhavingsmissies. Ongeveer 4,5% van de troepen en civiele politie die worden ingezet bij VN-Vredesmissies komt uit de Europese Unie en minder dan één procent uit de Verenigde Staten (VS).

Tot oktober 2018 waren 3.767 mensen uit meer dan 100 landen gedood tijdens het dienen op vredesmissies. Veel van hen kwamen uit India (163), Nigeria (153), Pakistan (150), Bangladesh (146) en Ghana (138). De eerste soldaat die tijdens een VN-operatie om het leven kwam was de Fransman René de Labarrière.

Behalve het stoppen van conflicten, probeert de VN-vredesmacht ook te voorkomen dat gespannen situaties escaleren tot vuurgevechten. Tevens helpen ze bij de wederopbouw van een door oorlog verscheurd gebied. Dit wordt "peacebuilding" genoemd. Hierbij gaat aandacht naar de heropbouw van de burgerlijke maatschappij en een minimaal herstel van de sociale cohesie, noodzakelijke voorwaarden voor een duurzame vrede. Kernbegrippen in deze denkoefening zijn dan ook "institution building", "réhabilitation socio-économique" en "justice transitionnelle".

De VN-vredesmacht wordt over het algemeen alleen ingezet indien beide partijen van een conflict hun aanwezigheid accepteren. De troepen die deelnemen zijn onder te verdelen in twee soorten: observators en militairen. De observators zijn ongewapend. De militaire troepen mogen hun wapens alleen ter zelfverdediging gebruiken.

Huidige missies 
De actuele missie zijn (2022):

Missies in het verleden
Missies die zijn afgesloten zijn (2021):

Onderscheidingen 
In 1988 werd de Nobelprijs voor de Vrede toegekend aan de VN-vredesmacht: "Voor het voorkomen van gewapende botsingen en het scheppen van voorwaarden voor onderhandelingen".

De Vredesoperatie van de Verenigde Naties werd onder leiding van Secretaris-generaal Javier Pérez de Cuéllar in 1988 beloond met de Olof Palme-prijs.De Olof Palme Memorial Prize eert de mannen en vrouwen in de vredesoperaties die de zaak van de vrede met grote moed hebben gediend en nu dienen. Zelfs in donkere tijden en onder moeilijke omstandigheden hebben ze de levensvatbaarheid aangetoond van het idee van collectieve veiligheid zoals vastgelegd in het Handvest van de Verenigde Naties, en de mogelijkheid van gemeenschappelijke veiligheid.

Misdaden door vredeshandhavers 
Verslaggevers waren getuige van een snelle toename van prostitutie in Cambodja en Mozambique nadat VN-vredestroepen waren binnengetrokken. In de VN-studie "The Impact of Armed Conflict on Children" uit 1996 documenteerde de voormalige first lady van Mozambique Graça Machel: "In 6 van de 12 landenstudies over seksuele uitbuiting van kinderen in situaties van gewapend conflict die voor dit rapport zijn opgesteld, is de komst van vredestroepen in verband gebracht met een snelle toename van kinderprostitutie".

Gita Sahgal sprak zich in 2004 uit over het feit dat prostitutie en seksueel misbruik overal opduiken waar humanitaire interventie-inspanningen worden opgezet. Ze merkte op: "Het probleem met de VN is dat vredeshandhavingsoperaties helaas hetzelfde lijken te doen als andere legers. Zelfs de voogden moeten bewaakt worden".

Winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede
Vredesoperatie van de Verenigde Naties
Vredesoperatie