Bestuurslagen per land in Europa

Dit is een overzicht van bestuurslagen per land en apart bestuurd gebied in Europa.
Dit overzicht maakt deel uit van een reeks van zes overzichten per werelddeel. De andere overzichten betreffen Afrika, Australië en Oceanië, Azië, Noord- en Midden-Amerika en Zuid-Amerika. Antarctica is ondanks de territoriale claims niet bestuurlijk ingedeeld en heeft geen bestuurslagen.

Uitleg

In dit overzicht zijn opgenomen bestuurslagen van de feitelijk onafhankelijke staten in Europa (in ruime zin, dus inclusief Rusland, de Kaukasus, Turkije en Cyprus)), dat wil zeggen de internationaal erkende onafhankelijke staten (de leden van de Verenigde Naties plus Vaticaanstad als waarnemer bij de VN, en het door veel landen erkende Kosovo) en de landen die door geen of een beperkt aantal leden van de Verenigde Naties worden erkend (Abchazië, Artsach, Noord-Cyprus, Transnistrië en Zuid-Ossetië).

Naast deze landen zijn ook een aantal afhankelijke gebieden en andere gebieden die geen integraal onderdeel zijn van een land, opgenomen.
Het overzicht bevat ook verwijzingen naar twee andere soorten gebieden. Het gaat daarbij om overzeese gebieden die volledig deel uitmaken van het moederland en om gebieden die officieel geen afhankelijke gebieden zijn, maar vanwege hun bijzondere status toch vaak als zodanig beschouwd worden. Ten slotte is ook opgenomen de Europese Unie, omdat aan haar de burger rakende wetgevende en bestuursbevoegdheden zijn overgedragen. Verwijzingen naar een andere entiteit in een van de overzichten worden voorafgegaan door een pijltje (→).

Per gebied wordt in een kleurenoverzicht iedere bestuurslaag vermeld. Onder een bestuurslaag wordt naast de centrale overheid van het gebied verstaan een territoriaal onderdeel van een land waar regels vastgesteld en/of beslissingen worden genomen over bepaalde gebieden en/of hun bewoners. Dat betekent dat de organen van een bestuurslaag hetzij regelgevende hetzij uitvoerende bevoegdheden hebben en vaak beschikken over eigen begrotingen. Bestuurlijke indelingen die louter administratief zijn of van statistische aard zijn daarom niet opgenomen. Evenmin zijn vrijwillige samenwerkingsverbanden van bestuurslagen opgenomen.

Indien een bestuurslaag louter gedeconcentreerde bevoegdheden heeft, wordt deze wel vermeld en daarbij cursief weergegeven in de kleur van de bovenliggende bestuurslaag. Indien een deel van een land niet onder controle is van de centrale overheid wordt dat vermeld in een noot bij de landsnaam. Namen van federale eenheden en autonome deelstaten worden bij de bestuurslaag vermeld. Indien een land afhankelijke gebieden heeft (in welke vorm dan ook), worden deze ook bij het land vermeld, voor zover van toepassing met verwijzingen.

Van iedere bestuurslaag worden in de noten bij het overzicht indien beschikbaar het (staats)hoofd, de regeringsleider en de volksvertegenwoordiging en hun equivalenten vermeld. De bronnen van het overzicht worden vermeld direct na de noten in het overzicht.

De aanduidingen van de bestuurslagen en organen worden in het Nederlands en indien en voor zover beschikbaar in de nationale ambtstalen vermeld. Voor de Nederlandse aanduiding wordt in het algemeen een letterlijke vertaling gebruikt. Termen als Kreis, county, borough en township worden niet in het Nederlands vertaald.

In de kleurenschema's worden de volgende kleuren gebruikt:

Landen en gebieden

De Republiek Abchazië (Abchazisch: Аҧсны Аҳәынҭқарра, Apsny Ahwyntkarra; Russisch: Республика Абхазия, Respublika Abhazija) is een niet-algemeen erkende onafhankelijke republiek, afgescheiden van →Georgië.

De Souvereine Bases Akrotiri en Dhekelia (Engels: Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia) is een afhankelijk gebied van het →Verenigd Koninkrijk.

Het Landschap Åland (Zweeds: Landskapet Åland) is als zelfbesturend landschap (självstyrande landskap) onderdeel van →Finland.

De Republiek Albanië (Albanees: Republika e Shqipërisë) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Alderney (Engels: Alderney) is als afhankelijkheid (dependency) een onderdeel van →Guernsey.

Het Vorstendom Andorra (Catalaans: Principat d'Andorra) is een onafhankelijk co-vorstendom.

De Republiek Armenië (Armeens: Հայաստանի Հանրապետություն, Hajastani Hanrapetut῾jun) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Republiek Azerbeidzjan (Azerbeidzjaans: Azərbaycan Respublikası) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek. De eenzijdige afscheiding van →Artsach is niet algemeen erkend.

Azoren
De Autonome Regio Azoren (Portugees: Região Autónoma dos Açores) is als autonome regio (região autônoma) onderdeel van →Portugal.

Het Koninkrijk België (ook Frans: Royaume de Belgique) is een onafhankelijke en algemeen erkende federale monarchie.

Bosnië en Herzegovina (Bosnisch en Kroatisch: Bosna i Hercegovina; Servisch: Босна и Херцеговина/Bosna i Hercegovina) is een onafhankelijke en algemeen erkende federale republiek.

De Republiek Bulgarije (Bulgaars: Република България, Republika Bǎlgarija) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Republiek Cyprus (Grieks: Κυπριακή Δημοκρατία, Kypriakí Dimokratía) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek, aangesloten bij de supranationale Europese Unie. De eenzijdige afscheiding van →Noord-Cyprus is niet algemeen erkend.

Het Koninkrijk Denemarken (Deens: Kongeriget Danmark) is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

De Bondsrepubliek Duitsland (Duits: Bundesrepublik Deutschland) is een onafhankelijke en algemeen erkende federale republiek.

De Republiek Estland (Ests: Eesti Vabariik) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Faeröer (Faeröers: Føroyar; Deens: Færøerne) is een afhankelijk gebied van →Denemarken.

De Republiek Finland (Fins: Suomen Tasavalta; Zweeds: Republiken Finland) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Franse Republiek (Frans: République Française) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Georgië (Georgisch: საქართველო, sakartvelo) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek. De eenzijdige afscheiding van →Abchazië en →Zuid-Ossetië is niet algemeen erkend.

Gibraltar (Engels: Gibraltar) is  een afhankelijk gebied van het →Verenigd Koninkrijk.

De Republiek Griekenland (Grieks: Ελληνική Δημοκρατία, Elliniki Dimokratia) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Guernsey
Het Baljuwschap Guernsey (Engels: Bailiwick of Guernsey) is een afhankelijk gebied van de →Britse kroon.

Hongarije (Hongaars: Magyarország) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Ierland (Engels: Ireland; Iers: Éire) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

IJsland (IJslands: Ísland) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Italiaanse Republiek (Italiaans: Repubblica Italiana) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Jan Mayen (Noors: Jan Mayen) is als bijzonder statusgebied (område med særstatus) een bezitting van →Noorwegen.

Jersey
Het Baljuwschap Jersey (Engels: Bailiwick of Jersey) is een afhankelijk gebied van de →Britse kroon.

De Republiek Kosovo (Albanees: Republika e Kosovës) is een breed maar niet-algemeen erkende onafhankelijke republiek, afgescheiden van →Servië.

De Republiek Kroatië (Kroatisch: Republika Hrvatska) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Republiek Letland (Lets: Latvijas Republika) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Het Vorstendom Liechtenstein (Duits: Fürstentum Liechtenstein) is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

De Republiek Litouwen (Litouws: Lietuvos Respublika) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Het Groothertogdom Luxemburg (Luxemburgs: Groussherzogtum Lëtzebuerg; Frans: Grand-Duché de Luxembourg; Duits: Großherzogtum Luxemburg) is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

De Republiek Malta (Maltees: Repubblika ta' Malta; Engels: Republic of Malta) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Het Eiland Man (Engels: Isle of Man; Manx: Ellan Vannin) is een afhankelijk gebied van de →Britse kroon.

De Republiek Moldavië (Roemeens/Moldavisch: Republica Moldova) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek. De eenzijdige afscheiding van →Transnistrië is niet algemeen erkend.

Het Vorstendom Monaco (Frans: Principauté de Monaco) is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

Montenegro (Montenegrijns en Servisch: Crna Gora/Црна Гора) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Het Koninkrijk der Nederlanden is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

De Turkse Republiek Noord-Cyprus (Turks: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) is een niet-algemeen erkende onafhankelijke republiek, afgescheiden van →Cyprus.

De Republiek Noord-Macedonië (Macedonisch: Република Северна Македонија, Republika Severna Makedonija; Albanees: Republika e Maqedonisë së Veriut) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Het Koninkrijk Noorwegen (Noors (Bokmål): Kongeriket Norge; (Nynorsk: Kongeriket Noreg) is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

Oekraïne (Oekraïens: Україна, Ukraijina) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek. De eenzijdige afscheiding van →Donetsk en →Loegansk en de annexatie door →Rusland van de Krim zijn niet algemeen erkend.

De Republiek Oostenrijk (Duits: Republik Österreich) is een onafhankelijke en algemeen erkende federale republiek.

De Republiek Polen (Pools: Rzeczpospolita Polska) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Portugese Republiek (Portugees: República Portuguesa) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Roemenië (Roemeens: România) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Russische Federatie (Russisch: Российская Федерация, Rossijskaja Federacija) is een onafhankelijke en algemeen erkende federale republiek.

De Republiek San Marino (Italiaans: Repubblica di San Marino) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Sark
Sark (Engels: Sark) is als afhankelijkheid (dependency) een onderdeel van →Guernsey.

De Republiek Servië (Servisch: Република Србија/Republika Srbija) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek. De afscheiding van →Kosovo wordt door veel landen, maar niet door Servië erkend.

De Republiek Slovenië (Sloveens: Republika Slovenija) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Slowaakse Republiek (Slowaaks: Slovenská Republika) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

Het Koninkrijk Spanje (Spaans: Reino de España) is een onafhankelijke en algemeen erkende federale monarchie.

Spitsbergen (Noors: Svalbard) is als bijzonder statusgebied (område med særstatus) onderdeel van →Noorwegen.

De Pridnestrovische Moldavische Republiek (Roemeens (Moldavisch in het cyrillisch alfabet): Република Молдовеняскэ Нистрянэ, Republica Moldovenească Nistreană; Russisch: Приднестровская Молдавская Республика, Pridnestrovskaja Moldavskaja Respublika; Oekraïens: Придністровська Молдавська Республіка, Prydnistrovs'ka Moldavs'ka Respublika) is een niet-algemeen erkende onafhankelijke republiek, afgescheiden van →Moldavië. Moldavië beschouwt Transnistrië als deel van Moldavië, gelegen in de territoriale eenheid Transnistrië en een aantal rayons.

De Tsjechische Republiek (Tsjechisch: Česká republika) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Republiek Turkije (Turks: Türkiye Cumhuriyeti) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Staat Vaticaanstad (Italiaans: Stato della Cittá del Vaticano; Latijn: Status Civitatis Vaticanae) is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland (Engels: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) is een onafhankelijke en algemeen erkende min of meer federale monarchie.

De Republiek Wit-Rusland (Wit-Russisch: Рэспубліка Беларусь, :Respublika Belarus' ; Russisch: Республика Беларусь. :Respublika Belarus' ) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek.

De Republiek Zuid-Ossetië (Ossetisch: Республикæ Хуссар Ирыстон-Паддзахад Алани, Respublika Chussar Iryston-Paddzachad Alani; Russisch: Республика Южная Осетия-Государство Алания, Respublika Južnaja Osetija-Gosudarstvo Alanija) is een de facto afscheidingsrepubliek van →Georgië met zeer beperkte internationale erkenning en staat feitelijk onder Russische controle.

Het Koninkrijk Zweden (Zweeds: Konungariket Sverige) is een onafhankelijke en algemeen erkende monarchie.

De Zwitserse Confederatie (Duits: Schweizerische Eidgenossenschaft; Frans: Confédération suisse; Italiaans: Confederazione Svizzera) is een onafhankelijke en algemeen erkende federale republiek.

Supranationale organisatie

De Europese Unie is een supranationale organisatie van onafhankelijke landen, waaraan zij burgers bindende bevoegdheden hebben overgedragen.

Zie ook
 Bestuursniveau
 Bestuurslagen per land
 Lijst van landen in 2020
 Onafhankelijkheid (staatkunde), Afhankelijk gebied
 Bestuursvorm
 Staatsinrichting
 Staatshoofd, Regeringsleider; Volksvertegenwoordiging
 Lijst van staatshoofden en regeringsleiders in 2020
 Republiek, Presidentiële republiek, Semipresidentieel systeem, Parlementaire republiek
 Monarchie, Erfopvolging, Constitutionele monarchie
 directe democratie, parlementaire democratie
 Autonomie
Autonoom gebied
 Eenheidsstaat
Centralisme
Deconcentratie (staatsbestuur)
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Decentralisatie
Delegatie (staatsrecht)
 Geregionaliseerde staat
Regionalisme (politiek)
 Federalisme
Bipolair federalisme
 Confederatie
 Gemeente (bestuur)
Intercommunale, Intergemeentelijke samenwerking
 Subsidiariteitsbeginsel
 Supranationalisme
 Vrije associatie

Algemene bronnen 
Constitute met een overzicht van grondwetten wereldwijd
Constitutions, Legislationsonline met toegang tot grondwetten van de lidstaten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE/OSCE)
Country profiles: regional facts and figures, OECD met een beschrijving van het bestuur in de lidstaten van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO/OECD).
Subnational Governments Around the World, Country Profiles, OECD met schematisch overzicht van lokaal bestuur in lidstaten van de OESO en andere landen
Local and Regional Government in Europe. Structures and Competences, Council of European Municipalities, 2011 met een overzicht van regionaal en lokaal bestuur in Europa
Divisons of Powers, European Committee of the Regions met overzichten van sub-nationaal bestuur in de Europese Unie, kandidaatleden, potentiële kandidaten, Eastern partnership landen, Southern Neigbourhood Area landen en IJsland
Commonwealth Local Government Handbook and individual country profiles, Commonwealth Local Government Forum met beschrijvingen van lokaal bestuur in de lidstaten van het Gemenebest
The Hunger Project. Participatory Local Democracy, country profiles, The Hunger Project met beschrijvingen van lokale democratie van veel landen in de wereld
Country Codes Collection, International Organization for Standardization met per land een overzicht van het eerste decentrale niveau

 
  
! Europa
Geografie van Europa