Chinese astrologie
Chinese astrologie is gebaseerd op traditionele astronomie en kalenders. In tegenstelling tot de westerse vorm berekent de Chinese astrologie niet de posities van de zon, de maan en de planeten op het tijdstip van geboorte, waardoor het in Europese zin geen echte astrologie is, maar meer aanleunt bij numerologische technieken. Soms wordt wel overeenkomst gezocht tussen de 12 ‘sterrenbeelden’ van het westen met de 12 traditionele dierentekens van de Chinese astrologie, maar die vallen toch niet helemaal samen. Bovendien gaat het in de westerse vorm om een verdeling van het jaar in 12 tekens, terwijl bij de Chinezen elk jaar een teken krijgt toebedeeld, te beginnen vanaf het Chinese Nieuwjaar. De 12 dierenkarakters (de ‘twaalf aardse takken’) worden ook verbonden met de 5 elementen (hout, vuur, aarde, metaal en water) en het Yin en Yang-principe.

Chinese astrologie is van oudsher verbonden met taoïstische en boeddhistische filosofie en kent vele varianten. Twee van de belangrijkste praktijken zijn die van Ba Zi (of 'Vier Pilaren van het Lot') en 
Zi wei dou shu (ook Chinese Sterrenpoort-astrologie genoemd), waarbij de astrologie van de Vier pilaren in het Westen veruit het bekendst is. De oudste vorm van Chinese Astrologie is de Negen Ster Ki-astrologie, gebaseerd op de negen sterren van wat in het Westen de Grote Beer wordt genoemd. De beoefenaars van deze praktijk zijn nu voornamelijk in Japan te vinden.

Vier Pilaren-astrologie 
De Vier Pilaren-astrologie is gebaseerd op:    
 de 12 dierentekens, 
 de vijf Chinese elementen,
 yin en yang: even jaren zijn yang, oneven jaren yin,
 de Chinese kalender.

Een Chinese horoscoop volgens het T'zu Ping systeem bestaat uit vier pilaren. Iedere pilaar bestaat uit twee delen: het dier en het element.
 dagteken: het dierenteken van de dag zegt iets over je 'ik' en het element zegt iets over je partner.
 maandteken: het dierenteken van de maand zegt iets over je onmiddellijke omgeving (moeder, vader)
 uurteken: het dierenteken van de uur zegt iets over je zonen en het element zegt iets over je dochters
 jaartekens: het dierenteken van het jaar zegt iets over je opa  en het element zegt iets over je oma.

De belangrijkste pilaar voor het karakter is de pilaar van de geboortedag, gevolgd door de pilaar van de geboortemaand, dan volgt de pilaar van het geboorte-uur en ten slotte de pilaar van het geboortejaar. Ten onrechte wordt in het Westen vaak alleen naar het dierenteken van de pilaar van het jaar gekeken, wat eigenlijk iets duidt over de relatie met je voorouders (grootvader, grootmoeder) en invloeden van de maatschappij op die persoon.

Voor de bepaling van de tekens en elementen wordt de Chinese kalender gebruikt.

De tekens 

De Chinese dierenriem kent twaalf tekens waaraan onderstaande eigenschappen zijn toegekend:
 Rat: charmant, slim, economisch, efficiënt, diplomatiek, flexibel, maar ook stiekem, opportunistisch, verkwistend en op eigen gewin uit.
 Os: harde werker, principieel, zachtaardig en geduldig, maar ook koppig, excentriek, tegendraads en geen tegenspraak verdragend.
 Tijger: energiek, bewonderenswaardig, revolutionair, leiderscapaciteiten, onverschrokken, recht op het doel af, kent geen nederigheid, maar ook kwetsbaar voor aanval in de flank, alle schepen verbrandend, ijdel en "alles of niets".
 Konijn/Haas: rechtschapen, intuïtief, gevoelsmatig en voorzichtig.
 Draak: trots en levendig, enthousiast, eigenwijs, extravert en inspirerend.
 Slang: intelligent, mysterieus, sensueel, discreet, met een scherpe actieve geest, maar ook hypocriet en metend met twee maten.
 Paard: elegant, loyaal, intuïtief, vrijdenkend, populair, sexy, extravert en leergierig, maar ook egocentrisch, onvoorspelbaar en onbevreesd.
 Geit/Schaap: creatief, rustig maar hartstochtelijk, luxeminnend, excentriek, oprecht en grote verbeeldingskracht, maar ook leunend op rijke of sterke partner, kan geen armoede verdragen.
 Aap: nieuwsgierig, onafhankelijk, levendig, behulpzaam en heeft alles in de gaten, maar ook niet erg diepgaand, lomp, huichelachtig en met zichzelf bezig.
 Haan: kleurrijk, onbevangen, beschermend, nauwgezet, nuchter, goed organisatievermogen, maar ook breedsprakig, opschepperig, hebberig en niet subtiel.
 Hond: trouw, loyaal, open, eerlijk, verdraagzaam, kampioen van het goede doel en handhaver van de openbare orde, maar ook bits, negatief en inflexibel.
 Varken/Zwijn: tolerant, begrijpend, sensueel, geestdriftig, aardig, sympathiek en waarheidsgetrouw, maar ook driftig, kleinzielig, lui.

Volgens de legende nodigde Boeddha alle dieren voor een feest uit. Tijdens het feest werd er een race gehouden tussen de dieren. Naar ieder van de dieren zou een jaar vernoemd worden. De rat vertelde de kat dat het feest een dag later zou zijn. Zelf reed de rat op de rug van de os mee en kwam als eerste aan. De kat eindigde op de dertiende plaats en was te laat om een jaar naar zich vernoemd te krijgen. Daarom achtervolgt hij tot op de dag van vandaag nog steeds de rat om wraak te nemen voor diens bedrog.

De vijf elementen en de cyclus van 60 jaar 

Er zijn vijf elementen. Elke 12 jaar verandert het element, waardoor een cyclus van 60 jaar ontstaat. De elementen zijn:
 Hout (mu, 木), gerelateerd aan: het oosten, de kleuren blauw en groen en de planeet Jupiter;
 Vuur (huo, 火), gerelateerd aan: het zuiden, de kleur rood en de planeet Mars;
 Aarde (tu, 土), gerelateerd aan: het midden, de kleuren bruin en geel en de planeet Saturnus;
 Metaal (jin, 金), gerelateerd aan: het westen, de kleur wit en de planeet Venus;
 Water (shui, 水), gerelateerd aan: het noorden, de kleur zwart en de planeet Mercurius.

De cyclus van 60 jaar begint traditioneel met het Groene jaar van de Rat. De cyclus van 60 werd voor het eerst gebruikt tijdens de Shang-dynastie, zij het niet als jaar-, maar als dagaanduiding. Jaaraanduidingen stammen pas uit de Han-tijd. De huidige jaarcyclus is begonnen in 1984.

Hieronder volgt een lijst van alle 60 jaren met hun Chinese, Vietnamese, Koreaanse en Japanse namen:

Voorbeeld: ons jaar 2000 was het 17e jaar van de zestigjarige cyclus, een gēng-chén jaar (庚辰年), oftewel een jaar van Yang Metaal Draak.

Tegenwoordig is het niet meer gebruikelijk de maanden en dagen te benoemen. Deze worden overigens wel vermeld op Chinese kalenders en in annalen.

Tijdstip van de dag 
Volgens de klassieke Chinese tijdrekening is een etmaal verdeeld in 12 uren. Een uur in de Chinese tijdrekening komt dus overeen met 2 uur volgens onze klok. Onderstaand overzicht geeft aan welke tekens van de dierenriem zijn gekoppeld aan de uren volgens zonnetijd, dus gemeten op een zonnewijzer:

Standaardtijd kan variëren afhankelijk van de geboorteplaats, tijdzone en lengtegraad.

Sterrenbeelden in de 20e en 21e eeuw 
Hieronder staat een overzicht van de Chinese jaartekens ('sterrenbeelden') van de Vier Pilaren astrologie voor de 20e en 21e eeuw. Het tijdstip van ingang van het nieuwe jaar is middernacht, Peking-tijd. Per twee jaar wordt het volgende in de reeks van de vijf elementen aan het sterrenbeeld toegekend.

Boven de jaren staan de elementen vermeld, met hun bijbehorende kleuren.
1924, 1984 en 2044 markeren het begin van een nieuwe cyclus van 60 jaar.
In sommige landen zijn de dieren vervangen door andere dieren. Zo neemt de buffel soms de plaats van de os in en de muis die van de rat. In Vietnam neemt de kat de plaats in van het konijn en in Thailand neemt de olifant de plaats in van het varken.

Vergelijking met westerse astrologie

Sterrenbeelden 
Net als de westerse astrologie werkt de Chinese astrologie met 12 dierentekens, maar daar houdt de vergelijking wel op. De 12 westerse dierenriemtekens zijn verbonden met de dierenriem met de 12 sterrenbeelden. De twaalf Chinese dierentekens zijn niet verbonden met sterrenbeelden. De Chinezen gaan uit van een dagteken, maandteken, uurteken en jaarteken. Waar de westerse astrologie met posities van planeten werkt, houdt de Chinese astrologie zich bezig met kalenders en maakt geen berekeningen voor planeetposities.

Yin-en-yangprincipe 
Het yin-en-yangprincipe vinden we in de westerse astrologie weerspiegeld. Activiteit tegenover ontvankelijkheid, polariteiten die elkaar in dynamisch evenwicht houden maken dus evenzo deel uit van de westerse astrologie.

1) In de opeenvolging van positieve mannelijke tekens en negatieve, vrouwelijke tekens:
Ram: positief, mannelijk= yang
Stier: negatief, vrouwelijk = yin
Tweelingen: positief, mannelijk = yang
Kreeft: negatief, vrouwelijk = yin
Leeuw: positief, mannelijk = yang
Maagd: negatief, vrouwelijk = yin
Weegschaal: positief, mannelijk = yang
Schorpioen: negatief, vrouwelijk = yin
Boogschutter: positief, mannelijk = yang
Steenbok: negatief, vrouwelijk = yin
Waterman: positief, mannelijk = yang
Vissen: negatief, vrouwelijk = yin
2) In de Zon-Maan symboliek:
De Maan symboliseert in de westerse astrologie het zuivere yin-principe, het archetypisch vrouwelijke. 
De Zon symboliseert in de westerse astrologie het zuivere yang-principe, het archetypisch mannelijke.

Zie ook 
 Westerse astrologie
 Vedische astrologie

Literatuur 
  en : Handboek Chinese astrologie, Utrecht (Servire) 2004, .
Oorspronkelijke titel Chinese astrologie. Het handboek, Utrecht (Veen) 1981. Vertaling van The handbook of Chinese horoscopes, New York (Harper & Row) 1979, .
 : De twaalf tekens van de Chinese Astrologie, Oosterhout (Deltas) 2008, , Oosterhout (Deltas) 1997. Vertaling van Chinesische Astrologie, Niederhausen (Falken) 1969.