Kunsthistorisch Instituut (Utrecht)
Het Kunsthistorisch Instituut was een opleiding kunstgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Het werd opgericht in 1907. De opleiding kunstgeschiedenis te Utrecht is later institutioneel samengevoegd met geschiedenis tot het Departement Geschiedenis en Kunstgeschiedenis.

Geschiedenis 
De opleiding in Utrecht was de eerste in zijn soort in Nederland, nadat in 1876 de Wet op het Hoger Onderwijs had bepaald dat kunstgeschiedenis een academische studie moest worden. In 1904 werd Johanna Goekoop-de Jongh privaatdocent en in 1907 werd Willem Vogelsang de eerste hoogleraar. Dit kon gebeuren dankzij de inspanningen van politicus en monumentenzorger Victor de Stuers. 

Aanvankelijk volgde het instituut de Duitstalige traditie, met name de opvattingen van de Zwitserse kunsthistoricus Heinrich Wölfflin. Er was veel aandacht voor de kunst van het vroege christendom en de Middeleeuwen en zelfs voor het oude Egypte (tot 1983 vormden kunstgeschiedenis en archeologie een enkele studierichting). Eerst kon kunstgeschiedenis alleen als bijvak, vanaf 1921 ook als hoofdvak (met doctoraalexamen) worden gevolgd. Het instituut bouwde een omvangrijke studiecollectie op en leende schilderijen direct van het Rijksmuseum. Ook stond een collectie van kunstenaarsmaterialen (zoals bijzondere pigmenten) ter beschikking van de studenten. 

In de Tweede Wereldoorlog heeft het Instituut ernstig geleden: het gebouw werd geplunderd waarbij vooral de bibliotheek slachtoffer werd. De oriëntatie werd na 1945 meer Amerikaans en de aandacht verschoof naar de vroegmoderne periode. Vanaf de jaren 1960 kreeg de 'Utrechtse school' van de kunstgeschiedenis grote bekendheid door de succesvolle toepassing van de iconografische methode. Het Departement Geschiedenis en Kunstgeschiedenis van de Universiteit Utrecht is beheerder van het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut in Florence.

In 1983 werd de studievereniging Stichting Art opgericht die tweemaal per jaar het wetenschappelijke tijdschrift Article uitgeeft.

Hoogleraren en docenten 
Bekende hoogleraren en docenten die aan het instituut, resp. de opleiding kunstgeschiedenis verbonden zijn geweest zijn onder meer:
 Friedrich Wilhelm von Bissing
 Henri Peter Blok
 Rudi Ekkart
 Jan Emmens
 Katharine Fremantle
 Jan Gerrit van Gelder
 Johanna Goekoop-de Jongh
 Louis Grondijs
 William Heckscher
 Godefridus Johannes Hoogewerff
 Ina Isings
 Eddy de Jongh
 Adi Martis
 Murk Daniël Ozinga
 Emil Reznicek
 Piet Swillens
 Willem Vogelsang
 Carl Wilhelm Vollgraf
Bekende eredoctores zijn Erwin Panofsky en Max Jakob Friedländer

Bekende alumni/studenten 
 René François Paul de Beaufort
 Carel Blotkamp
 Rens Bod
 Cathelijne Broers
 Josua Bruyn
 Jet van Dam van Isselt
 Carla Dik-Faber
 Gezienus ten Doesschate
 Coert Ebbinge Wubben
 Clara Engelen
 Sjarel Ex
 Fred Gaasbeek
 Kitty van Groningen
 Frans Haks
 Marlite Halbertsma
 Dirk Hannema
 Mariëtte Haveman
 Egbert Haverkamp-Begemann
 Paul Hefting
 Victorine Hefting
 Béatrice Jansen
 Carla de Jonge
 Ralph Keuning
 Wessel Krul
 Simon Levie
 Ger Luijten
 Hanna Mobach
 Bianca du Mortier
 Jos de Mul
 Elisabeth Neurdenburg
 Jeltje van Nieuwenhoven
 Eugène Octave Marie van Nispen tot Sevenaer
 Prinses Irene van Oranje-Nassau
 Cyp Quarles van Ufford
 Iohan Quirijn van Regteren Altena
 Gerrit Rietveld
 David Röell
 Mary (Sis) van Rossem
 Annie Salomons
 Jan Schouten
 Henk Schulte Nordholt
 Gary Schwartz
 Pieter Singelenberg
 Derk Snoep
 Willemijn Stokvis
 Aleida Betsy Terpstra
 Frithjof van Thienen
 Evert van Uitert
 Pierre Vinken
 Joan Maria Willem van Voorst tot Voorst
 Ary de Vries
 Robbert Welagen
 Jan Nicolas van Wessem
 Clara Wichmann
 Erich Wichmann
 Lisa Wiersma
 Louis Wijsenbeek
 Johannes van der Wolk

Literatuur 
 Peter Hecht, Annemieke Hoogenboom, Chris Stolwijk, Kunstgeschiedenis in Nederland: Negen opstellen, Amsterdam: Prometheus, 1998.
 Annemieke Hoogenboom en Inemie Gerards, red., De Swillenscollectie. De kunsttechnische verzameling van het Kunsthistorisch Instituut te Utrecht, Vianen: Optima, 2002
 Annemieke  Hoogenboom, “Studie of decoratie? : Schilderijen van oude meesters in het Kunsthistorisch Instituut te Utrecht, 1923-1974“, in: Article 19 (2017), nr. 10. – P. 4-10

Externe links 
 Collectie Kunsthistorisch Instituut, Universiteitsbibliotheek Utrecht
 Opleiding Kunstgeschiedenis, Universiteit Utrecht
 VIAF ID: 173571848 

Universiteit Utrecht
Kunstgeschiedenis
Onderzoeksinstituut in Nederland
Wetenschap in Nederland