Anton Heiller
Anton Heiller (Wenen, 15 september 1923 - 25 maart 1979) was een Oostenrijks organist, componist en muziekpedagoog.

Levensloop
Zijn eerste orgel- en pianoonderricht, evenals de beginselen van harmonie en contrapunt kreeg hij van zijn vader. In de jaren dertig kreeg hij orgellessen van Wilhelm Mück, de organist van de Weense Stephansdom.

Van april 1941 tot juni 1942 studeerde hij aan de Muziekhogeschool van Wenen: orgel, piano, klavecimbel en muziektheorie. Daarop moest hij naar het leger.

Na de oorlog werd hij in 1945 docent orgel en basso continuo aan de Weense Muziekhogeschool en vanaf 1949 kerkmuziek en compositie. In 1950 nam hij de leiding van het Collegium Musicum für zeitgenössische Musik. Vanaf die jaren volbracht hij regelmatig concertreizen als organist, klavecinist en dirigent. Hij kreeg ook de directie aangeboden van het Orkest van de Opera van Wenen, maar hij weigerde, omdat hij liever zijn orgelwerk verder zette. Het belet niet dat hij ook graag dirigeerde.

Heiller kreeg grote reputatie als concertorganist, waarbij hij zich vooral aan de muziek van Johann Sebastian Bach wijdde. Tijdens de jaren zestig en tot aan zijn dood leidde hij talrijke jonge organisten op in de Muziekhogeschool van Wenen. Het scheen weldra alsof een curriculum niet meer volledig kon zijn als men niet minstens een meesterklas of een zomercursus bij Heiller had gevolgd. De studenten kwamen hiervoor van heinde en verre naar Wenen. Onder zijn leerlingen zijn te vermelden: Monique Gendron, Wolfgang Karius, Jan Kleinbussink, Henk G. van Putten, Brett Leighton, Michael Radulescu, David Sanger, Christa Rakich, Wolfram Syré, Bernhard Marx, Roman Summereder, Niels Henrik Nielsen, Martin Lücker, Bernard Lagacé, Bram Beekman.

Daarnaast was hij jarenlang, vanaf het begin in de jaren '50 tot aan 1977, een van de vaste docenten van de Internationale Zomeracademie voor Organisten in het Internationaal Orgelfestival Haarlem.

Anton Heiller was getrouwd met de pianiste Erna Heiller die in 2007 overleed. Hij kreeg in 1974 een beroerte die gedeeltelijk zijn linkerhand verlamde. Toen hij stierf was hij pas 55. Hij werd begraven op de Centrale begraafplaats van Wenen (Gruppe 40, Nummer 133).

Componist
Heiller heeft bijna uitsluitend kerkmuziek gecomponeerd, in een rijke polyfone en chromatische klankkleur. Naast orgelmuziek componeerde hij Missen, Requiems, Psalmen, Koorwerk, Motetten, Cantates, Oratoria en orkestwerk. Hij verbond hierin de traditionele Oostenrijkse muziek met moderne elementen. Hij had hierbij Paul Hindemith als vriend en mentor. Hij gold weldra als een leidende figuur in het componeren van kerkmuziek.

Na de Tweede Wereldoorlog verwierf hij grote verdiensten bij de heropbouw van het Oostenrijkse orgelpatrimonium. Daarbij ontwierp hij ook nog een mechanisch lesorgel, waarmee hij doceerde aan de Weense Muziekschool. Het werd in 1958 gebouwd door Johann Pirchner uit Steinach am Brenner. Heel wat generaties orgelstudenten leerden er het vak op. Het instrument werd later verplaatst en bevindt zich in de parochiekerk van Sandleiten im de Weense agglomeratie.

Heiller was een merkwaardig allround musicus: zowel volwaardig organist, klavecinist en pianist als dirigent. Uitstekend componist en uitzonderlijk pedagoog.

Composities
1937 – Drei frühe Choralvorspiele - für Orgel
I) Laßt uns erfreuen herzlich sehr
II) Du mein Schutzgeist
III) Es ist vollbracht
1938 – Die Bäume blühn und duften - für gemischten Chor a cappella
1938 – Christus factus est - für gemischten Chor a cappella
1940 – Sonatensatz in D für Orgel
1940 – Passacaglia in C für Orgel
1941 – Zwischenspiel E-Dur für Orgel
1941 – Toccata für Klavier
1941 – Fantasie und Fuge in F für Orgel
1942 – Drei Lieder nach Gedichten von Anton Wildgans - für Mezzosopran und Klavier
1943 – Klavierstück
1943 – O du fröhliche - Choralvorspiel und Choral für Orgel
1943 – Toccata Zwei Klaviere zu vier Händen
1943 – Intermezzo - für Klavier
1944 – Ave Maria - für Sopran, Violine und Viola
1944 – Es ist ein Ros’ entsprungen (Kleine Partita für Orgel)
1944 – Messe in mixolydisch g - für gemischten Chor a cappella	
1944 – Sonate für Orgel
1945 – Wen Gott liebt - Spruch für Gesang und Klavier
1945 – Das Marienkind - Musik zum gleichnamigen Legendenspiel
1945 – Lux fulgebit nos - für vier Knabenstimmen
1945 – Der Heiland ist erstanden - Choralmotette für gemischten Chor a cappella
1946 –	Kammersinfonie
1946 – Requiem - für dreistimmigen gemischten Chor a cappella
1946 –	Laetentur caeli - für vierstimmigen Knabenchor
1946 – Christus factus est - für dreistimmigen Knabenchor
1947 – Ave Maria - für Sopran und Klavier oder Orgel
1947 – Resurrexi - für vierstimmigen gemischten Chor a cappella
1947 – Unam petii a domino - für Knabenchor a cappella
1947 – Exsurge, Domine - für Männerchor a cappella
1947 – Zweite Sonate für Orgel
1947 – Zwei kleine Partiten: 
I) “Freu dich sehr, o meine Seele”
II)	“Vater unser im Himmelreich”
1948 – Messe in lydisch f - für vierstimmigen gemischten Chor und Orgel
1948 – Missa in nocte - für zweistimmigen Oberchor und Orgel
1949 – Präludium und Fuge A-Dur - für Orgel
1949 – Dreifaltigkeitsproprium - für gemischten Chor a cappella
1949 – Ach wie nichtig, ach wie flüchtig - Choralmotette für gemischten Chor a cappella
1950 – Tragische Geschichte - für gemischten Chor a cappella
1951 – Nörgeln - für gemischten Chor a cappella
1951 – Hoc corpus - für gemischten Chor a cappella
1951 – O Jesu, all mein Leben - für gemischten Chor a cappella
1951 – Missa brevis in C - für gemischten Chor a cappella
1951 – Grad dort - für gemischten Chor a cappella
1951-1953 – Drei kleine geistliche Chöre - für gemischten Chor a cappella
1952 – Tentatio Jesu - Kurzoratorium für Soli, gemischten Chor und zwei Klaviere
1953 – Ich liebe dich von Herzensgrund - für Oberchor a cappella
1953 – Missa super "Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort" - für Frauen- oder Knabenchor a cappella
1953 – Te Deum für gemischten Chor und Orgel
1955 – So treiben wir den Winter aus - für gemischten Chor a cappella
1955 – Psalmenkantate - für Soli, gemischten Chor, Orgel und Orchester
1956 – Deutsches Proprium für den Dreifaltigkeitssonntag - für gemischten Chor a cappella
1956 – François Villon - Rundfunkballade (Oratorium) für Soli, Chor und Orchester
1956 – Memorare - für gemischten Chor a cappella
1957 – Ave Maria - für dreistimmigen Oberchor
1957 – Missa super "Salve regina" et "Vater unser im Himmelreich" - für dreistimmigen Oberchor
1957 – Vier österreichische Volksliedsätze - für Männerchor a cappella
1957 – Confirma hoc, Deus - für gemischten Chor a cappella
1958 – Regina martyrum - Kantate für Soli, vierstimmigen Chor und Orgel
1958 – Postludium super "Ite, missa est XI" (für Orgel)
1958 – Vier geistliche Motetten - (Proprium in Anniversario Dedicationis ecclesiae) für gemischten Chor a cappella
I)	Terribilis est
II)	Locus iste
III)	Domine deus
IV)	Domus mea
1959 – Domine Deus omnipotens - Hymnus für Sopran und Klavier
1959 – In festo corporis Christi (Vier Stücke zum Fronleichnamsfest)
1959 – Zwei geistliche Gesänge - für Sopran und Orgel
1960 – Lobet, ihr Knechte des Herrn - Kleine Motette für gemischten Chor a cappella
1960 – Tantum ergo I über ein Zwölftonmodell - für gemischten Chor a cappella
1960 – Tantum ergo II über die gregorianische Melodie - für gemischten Chor a cappella
1960 – Missa super modos duodecimales - für gemischten Chor und sieben Instrumente
1960 – O Rex gentium - für gemischten Chor a cappella
1961 – Klavierstück über den Namen "Alfred Schlee"
1961 – Stufen - für Oberchor a cappella
1961 – Pater noster, Ave Maria - für Alt und Klavier
1961 – Kleine Messe über Zwölftonmodelle - für gemischten Chor a cappella
1962 – Fiat voluntas tua - für Alt und Klavier
1963 – Der 37. Psalm - für Chor und Orchester
1963 – Konzert für Orgel und Orchester
1964 – Terribilis est - für gemischten Chor a cappella
1964 – Sub tuum praesidium - für Alt und Klavier
1964 – Proprium zum Fronleichnamsfest - für dreistimmigen gemischten Chor a cappella
1965 – Deutsches Ordinarium - für gemischten Chor und Orgel oder Orchester
1965 – English Mass - for mixed choir, congregation and organ
1965 – Fantasia super “Salve Regina” (für Orgel)
1965 – In principio erat verbum - Kantate für Tenor, gemischten Chor, Orchester und Orgel
1965 – Nun bitten wir den heiligen Geist - Kleines Choralvorspiel für Orgel
1966 – Deutsches Proprium für den vierten Sonntag nach Ostern - für Knaben- oder Frauenchor
1967 – Deutsches Proprium zum Dreifaltigkeitsfest - für Chor, Gemeinde und Orgel
1967 – Ecce lignum crucis - Meditation für Orgel
1968 – Das Laub fällt von den Bäumen - für gemischten Chor a cappella
1968 – Improvisation über den Gregorianischen Choral “Ave maris stella”
1968 – Stabat Mater für gemischten Chor und Orchester
1970 – Geistliches Konzert - für gemischten Chor und sechs Holzbläser
1970 – 100 Jahre Wiener Musikverein - Geburtstagsgabe in einer Reihe von 100 Tönen
1970 – Tanz-Toccata für Orgel
1971 – Adventmusik - für Oboe, Violine, Kinderchor und Orgel
1971-1972 – Konzert für Cembalo, Orgelpositiv & Kamerorchester
1972 – Nun komm’ der Heiden Heiland (Variationen für Orgel)
1973 – Solo - für Gitarre
1973 – Passionsmusik - für Kinderchor und Orgel
1974 – Drei Weihnachtslieder - für Oberchor a cappella
1974 – Meditation für Orgel über die Gregorianische Oster-Sequenz ("Victimae Paschali Laudes")
1974 – Nicht Knechte, sondern meine Freunde nenne ich euch - für gemischten Chor a cappella
1974 – Verleih uns Frieden gnädiglich – Choralvorspiel für Orgel
1975 – Drei kleine Choralvorspiele für Orgel:
I)	“Valet will ich dir geben” 
II)	“Der Tag ist hin” 
III)	“Mit Fried und Freud ich fahr dahin”
1975 – Aus tiefer Not schrei ich zu dir - Intonation, Choral und drei Variationen für Orgel
1975 – Ein wenig über B-A-C-H - Drei kleine Stücke für Cembalo
1975 – Kleine deutsche Messe - für Oberchor und Orgel
1976 – Jubilato (für Orgel)
1977 – Hymnus für Chor und Orgel aus der Vesper für Kantor, Soli, Chor und Orgel
1977 – Hochgebet mit eigenem Sanctus - für Singstimme allein
1977 – Magnificat aus der Vesper für Kantor, Soli, Chor und Orgel
1977 – Es ist ein Ros’ entsprungen (Orgelsatz)
1977 – Kleine Partita über das dänische Lied: “Den klare sol går ned” (für Orgel, mit Anhang für Flöte solo)
1977 – Vorspiel, Zwischenspiel und Nachspiel aus der “Vesper” für Kantor, Chor und Orgel
1977-1978 – Choralvorspiele zu Liedern des Dänischen Gasangbuchs:
I)	O Hoved, højt forhånet (O Haupt voll Blut und Wunden’)
II)	Det hellige kors
III)	Rind nu op i Jesu navn (Steh nun auf in Jesu Namen)
IV)	Min sjael, den Herren love (Nun lob mein Seel den Herren)
V)	Sorrig og glæde de vandre til hobe (Kummer und Freude, zusammen sie wandern)
VI)	Som lilliens hjerte kan holdes i grøde (Wie der Lilie Herze kann reifen zur Ernte)
VII)	Freu dich sehr, meine Seele
1978 – Kleine Partita “Erhalt uns, Herr, bei deinem Wort”

Discografie
Heiller heeft heel wat platenopnamen gerealiseerd waarop hij een groot deel van zijn repertoire vastlegde, gaande van Gabrieli, Buxtehude en Bach tot Reger en Paul Hindemith. De romantische muziek bleef hierbij wat achterwege, aangezien hij vooral voorliefde had voor barokmuziek en voor hedendaagse muziek. Zijn techniek was bij de uitvoeringen onberispelijk, een uitstekende zin voor ritme en een zeldzaam talent om zelfs de meest complexe polyfonische passages klaar en begrijpelijk te houden. De luisteraar kon bij hem de indruk opdoen dat het eigenlijk allemaal makkelijk uit te voeren was.

Prijzen en Eerbetoon
 1952: Eerste prijs in het Internationaal Improvisatieconcours voor Organisten in Haarlem
 1963: Cultuurprijs van de Stad Wenen
 1968: Erekruis voor Kunsten en Wetenschappen van Wenen
 1969: Oostenrijkse Grote Staatsprijs voor Muziek

Literatuur
 2005: Marie Aimé Joël Harison, Anton Heiller: Pionier der Orgel- und Kirchenmusik Österreichs nach der Kriegszeit. Sein Leben und sein Werk. ISBN 9783830017967
 2009: Peter Planyavsky: Anton Heiller: Alle Register eines Lebens. ISBN 9783851672275
 2014: Peter Planyavsky, Anton Heiller: Organist, Composer, Conductor. ISBN 9781580464970

Externe link
 YouTube https://www.youtube.com/watch?v=IrdjFej7f8Q - Veel orgelwerken van Anton Heiller
 YouTube https://www.youtube.com/watch?v=hdttSr0Xw-A&app=desktop - Improvisatie door Anton Heiller
 Youtube https://www.youtube.com/watch?v=Gx2_P0gK7gQ - Heiller speelt Es ist ein Schnitter, heißt der Tod van J.N. David

Oostenrijks organist
Oostenrijks dirigent
Oostenrijks muziekpedagoog
Oostenrijks componist
Oostenrijks pianist
Oostenrijks klavecimbelspeler
Authentieke uitvoeringspraktijk