Geografie van Europa
Europa wordt traditioneel gezien als een van de zeven continenten. Fysisch-geografisch gezien wordt het echter beschouwd als het noordwestelijke schiereiland van een grotere landmassa of supercontinent genaamd Eurazië (of het nog grotere supercontinent Afrika-Eurazië). Het idee van Europa als continent is aldus niet de als enige voorkomende zienswijze; sommige geografische bronnen spreken van een Euraziatisch continent of Europees subcontinent, omdat Europa niet door zeeën wordt omringd en meer een culturele dan een geografische eenheid is.

Omvang 
In totaal bestrijkt Europa een gebied van 10.400.000 km², slechts een fractie groter dan het continent Australië.

Europa's oostelijke grens met Azië wordt vaak getrokken bij de Oeral, op de waterscheiding die de hoogste toppen met elkaar verbindt. De zuidoostelijke grens met Azië wordt niet altijd op dezelfde plaats getrokken, het vaakst wordt hiervoor de rivier de Oeral gebruikt; door sommige geografen wordt ook de rivier de Emba als grens genomen. De grens loopt verder via de Kaspische Zee, over de waterscheiding van de Grote Kaukasus, of volgens sommigen de Koema-Manytsjlaagte ten noorden ervan, volgens weer anderen langs de rivier de Koera, ten zuiden daarvan. In het algemeen worden de hoogste toppen van de Grote Kaukasus als grens aangehouden. Verder loopt de Euro-Aziatische grens door de Zwarte Zee, de Bosporus, de Zee van Marmara en door de Dardanellen. Er zijn ook geografen die Azerbeidzjan, Armenië, Georgië, Turkije en Cyprus bij Europa voegen, in verband met politieke en culturele redenen.

De Middellandse Zee scheidt Europa van Afrika in het zuiden. De westelijke grens loopt door de Atlantische Oceaan en dwars door IJsland heen.

Als gevolg van de afwijkende meningen over de exacte grenzen van Europa is er blijvend debat over waar het geografisch middelpunt van Europa zou liggen.

Globale geografische kenmerken 
Europa bestaat uit een romp, die van oost naar west steeds smaller wordt, en enkele grote schiereilanden, die men op zich als subcontinenten kan beschouwen. Dit zijn het Scandinavisch Schiereiland, het Iberisch Schiereiland, het Apennijns Schiereiland en het Balkanschiereiland. Daaromheen liggen enkele grote en kleine eilanden en eilandengroepen, waarvan de Britse Eilanden de grootste zijn. 

Het reliëf in Europa vertoont voor een relatief klein gebied een grote variatie. De zuidelijke gebieden zijn bergachtig en wanneer men zich naar het noorden beweegt komt men vanaf de Pyreneeën, Alpen en de Karpaten, via heuvelachtige en semi-bergachtige gebieden, in de brede noordelijke laagvlaktes, gezamenlijk bekend als de Europese Vlakte, die in het oosten het grootst is. Nog verder naar het noorden bevindt zich een boog van hooggelegen gebieden, die begint in het westen van de Britse Eilanden en via de Schotse Hooglanden, onderbroken door het noordelijke deel van de Noordzee, via het Scandinavisch Hoogland, naar het noorden van Noorwegen loopt.

Deze omschrijving is vereenvoudigd, omdat deelgebieden zoals het Iberisch en het Apennijns Schiereiland hun eigen complexe kenmerken hebben, zoals ook de rest van het vasteland van Europa, waar het reliëf vele plateaus, rivierdalen en bekkens kent, die het algemene beeld nog complexer maken. IJsland en de Britse Eilanden zijn een verhaal op zich. IJsland is een feite een landmassa op zichzelf in de noordelijke Atlantische Oceaan, die als deel van Europa wordt meegeteld, de Britse Eilanden zijn eigenlijk hoger gelegen gebieden die vroeger als schiereiland bij het vasteland van Europa hoorden, voordat het stijgende zeewater de eilandengroep afsneed van de rest van het continent.

Lijst van Europese landen 
Dit is de lijst van alle landen in Europa, met inbegrip van die niet geheel in Europa liggen staan. Deze landen zijn transcontinentaal. Er staan ook landen op die geografisch niet in Europa liggen. Deze landen zijn enigszins verbonden met Europa. Dat komt doordat sommige landen bijvoorbeeld lid zijn van de Europese Radio-unie (ERU) of de Europese Economische Ruimte (EER).

Transcontinentale landen in Europees gedeelte

Gebieden en landen 
Europa kan in de volgende geografische gebieden worden onderverdeeld:
 Noord-Europa: (Estland, Letland, Litouwen, IJsland, Noorwegen, Zweden, Finland en Denemarken);
 de Britse Eilanden: (het Verenigd Koninkrijk en Ierland);
 West-Europa: (Frankrijk, België, Nederland, Luxemburg en Monaco);
 Zuid-Europa: (Portugal, Spanje, Andorra, Italië, Malta, San Marino en Vaticaanstad);
 Midden-Europa: (Duitsland, Zwitserland, Liechtenstein, Oostenrijk, Polen, de Tsjechische Republiek, Slowakije, en Hongarije);
 Zuidoost-Europa: (Slovenië, Kroatië, Bosnië en Herzegovina, Servië, Montenegro, Kosovo, Albanië, Noord-Macedonië, Roemenië, Bulgarije, Griekenland en het Europese deel van Turkije);
 Oost-Europa: (Wit-Rusland, Oekraïne, Moldavië, het Europese gedeelte van Rusland en het Europese gedeelte van Kazachstan);

Geografische extremen

Geheel Europa 
 Noordelijkste punt – Kaap Fligely, Rudolfeiland, Frans Jozefland, Rusland (81° 48′ 24″ N)
 Zuidelijkste punt – Gavdos, Griekenland (34° 48′ 02″ N)
 Westelijkste punt – Bjargtangar, IJsland (24° 32′ 03″ W)
 Oostelijkste punt – Kaap Flissingski, Severnyeiland, Nova Zembla, Rusland (69° 5′ 14″ E)
 Laagst gelegen punt – Kaspische Zeekust, Rusland
 Hoogst gelegen punt – Elbroes, Rusland

Vasteland van Europa 
 Noordelijkste punt – Nordkinn, Noorwegen (71° 08′ 02″ N)
 Zuidelijkste punt – Tarifa, Spanje (36° 00′ 00″ N)
 Westelijkste punt – Cabo da Roca, Portugal (09° 30′ 03″ W)
 Oostelijkste punt – 68°18′37″N 66°37′05″E, een top zonder naam in het Oeralgebergte op 545 meter hoogte.

Geologie

Geologische opbouw 
Een continent als Europa is een erg groot gebied met een zeer variërende geologie. Veel gebieden hebben zijn eigen geologie, die weinig overeenkomsten vertoont met andere delen van Europa. Desondanks kan het continent verdeeld worden in een aantal geologische zones die afhankelijk van de tektonische situatie elk weer bestaan uit geologische structuren als bekkens, horsten, slenken of orogenen. Deze structuren bepalen welk gesteente in de ondergrond en aan het aardoppervlak te vinden is.

Geologisch gezien is Europa uit componenten van oudere continenten en oceanen opgebouwd. Door de werking van platentektoniek in de loop der miljoenen jaren zijn deze fragmenten samengevoegd tot de huidige configuratie. Het oudste gedeelte van Europa is het Baltisch Schild (Scandinavië, de Baltische landen, Europees Rusland, en het noorden van Polen en Duitsland), de kern van het oude continent Baltica. Stukken van de voormalige continenten Avalonia (Engeland, Ierland, de Benelux en het noordwesten van Duitsland) en Laurentia (West-Noorwegen en Schotland) liggen daar in het westen en zuiden tegenaan als gevolg van de Caledonische gebergtevorming rond 400 miljoen jaar geleden. Stukken van Gondwana (Iberisch Schiereiland en andere delen rond de westelijke Middellandse Zee) en het daarvan afgesplitste Cimmeria (Turkije en andere delen rond de oostelijke Middellandse Zee) zijn tijdens de Hercynische en Cimmerische gebergtevormingen (respectievelijk rond 300 en 150 miljoen jaar geleden) hier weer aan vast komen te zitten, met name in Centraal en Zuid-Europa. De laatste grote fase van gebergtevorming was de Alpiene gebergtevorming (vanaf 80 miljoen jaar geleden), waarmee grote delen van Zuid-Europa ontstonden. Tijdens de Alpiene gebergtevorming zijn delen van de bodem van de Westelijke Tethys-oceaan in de Pyreneeën, Alpen, Apennijnen, Balkan en de Karpaten terechtgekomen.

Vorming van het landschap 
Vanwege de grote verscheidenheid aan geologische situaties kent Europa een grote variëteit in landschappen die in het hele continent worden aangetroffen. Grote delen van het oppervlak van Europa bestaan uit tijdens de Caledonische of Hercynische gebergtevormingen gevormde gesteenten. De tektonische opheffing van het reliëf die deze gesteenten aan het oppervlak bracht is echter vrijwel altijd jonger. De uitzondering hierop vormen de gebergten van Zuid-Europa, die ontstaan zijn door de nog steeds doorgaande Alpiene gebergtevorming.

Tektoniek zorgt voor het omhoog of omlaag bewegen van de aardkorst, maar de huidige landvorm is vooral ontstaan door de erosie. De mate waarmee en manier waarop erosie plaatsvindt hangt weer af van factoren als klimaat, bodemvorming, of de competentie van het gesteente in de ondergrond. Op veel plekken zijn landvormen ontstaan tijdens perioden waarin het klimaat anders was dan tegenwoordig. Zo komen in Noord-Europa en in en rond de hooggebergten op veel plekken stuwwallen, fjorden, drumlins en eskers voor uit de laatste ijstijden, toen gletsjers grote delen van het continent bedekten.

Zeeën 
 Noordelijke IJszee
 Groenlandzee
 Witte Zee
 Barentszzee
 Atlantische Oceaan
 Noorse Zee
 Ierse Zee
 Keltische Zee
 Golf van Biskaje
 Het Kanaal
 Noordzee
 Skagerrak
 Kattegat
 Oostzee
 Botnische Golf
 Finse Golf
 Middellandse Zee
 Ligurische Zee
 Tyrreense Zee
 Adriatische Zee
 Ionische Zee
 Egeïsche Zee
 Zwarte Zee

Meren 
De zes grootste meren in Europa zijn met de oppervlakte naar benadering:

 Kaspische Zee (grens met Azië) – 371.000 km²
 Ladogameer – 17.700 km²
 Onegameer – 9.616 km²
 Vänermeer – 5.655 km²
 Saimaameer – 4.400 km² (gehele merensysteem)
 Peipusmeer – 3.555 km²

Rivieren 

De langste twintig rivieren in Europa met de lengte naar benadering:
 Wolga – 3530 km
 Donau – 2888 km
 Oeral – 2428 km
 Dnjepr – 2285 km
 Don – 1870 km
 Petsjora – 1809 km
 Kama – 1805 km
 Oka – 1500 km
 Belaja – 1430 km
 Dnjestr – 1352 km
 Rijn – 1320 km
 Vjatka – 1314 km
 Desna – 1130 km
 Elbe – 1091 km
 Severski Donets – 1053 km
 Wisła – 1047 km
 Westelijke Dvina – 1020 km
 Loire – 1020 km
 Taag – 1007 km
 Chopor – 979 km

Belangrijkste eilanden en eilandengroepen

In de Atlantische Oceaan en de Oostzee 
 Britse Eilanden:
 Groot-Brittannië
 Ierland
 Man
 Orkneyeilanden
 Hebriden
 Shetlandeilanden
 Deense eilanden:
 Seeland
 Funen
 Lolland
 Falster
 Bornholm
 Andere belangrijke eilanden in de Oostzee:
 Gotland
 Öland
 Åland (archipel van enkele duizenden eilanden)
 Saaremaa
 Hiiumaa
 In de Noordzee:
 Waddeneilanden
 Andere belangrijke eilanden in de Atlantische Oceaan:
 IJsland
 Faeröer
 Kanaaleilanden
 Azoren

In de Middellandse Zee 
 In de Westelijke Middellandse Zee:
 Balearen
 Corsica
 Lampedusa
 Malta
 Pantelleria
 Sardinië
 Sicilië
 In de Oostelijke Middellandse Zee:
 Dalmatische Eilanden
 Ionische Eilanden
 Kreta
 Euboea
 Sporaden
 Cycladen
 Dodekanesos
 Diverse andere Griekse eilanden

In de Noordelijke IJszee 
 Spitsbergen
 Jan Mayen
 Nova Zembla
 Frans Jozefland

Vlaktes en laaglanden 
De uitgebreidste vlaktes en laaglanden zijn:
 Europese Vlakte
 Finse Merenvlakte
 Russisch Laagland (het grootste landschap van Europa)
 Kaspische Laagte
 Noord-Europese Laagvlakte
 Noord-Duitse Laagvlakte
 Pools Laagland
 Frans Laagland
 Spaanse Hoogvlakte
 Povlakte
 Pannonische Vlakte
 Beneden-Donauvlakte

Bergketens 

Enkele van Europa's belangrijkste bergketens zijn:
 Oeral
 Kaukasus
 Karpaten
 Alpen
 Apennijnen
 Pyreneeën
 Cantabrisch Gebergte
 Schotse Hooglanden
 Scandinavisch Hoogland

Steden

Top 20 
De grootste twintig steden van Europa zijn:
 Moskou (Rusland)
 Istanboel (Turkije)
 Londen (Verenigd Koninkrijk)
 Sint-Petersburg (Rusland)
 Berlijn (Duitsland)
 Madrid (Spanje)
 Kiev (Oekraïne)
 Rome (Italië)
 Parijs (Frankrijk)
 Boekarest (Roemenië)
 Hamburg (Duitsland)
 Minsk (Wit-Rusland)
 Boedapest (Hongarije)
 Warschau (Polen)
 Wenen (Oostenrijk)
 Barcelona (Spanje)
 Charkov (Oekraïne)
 Sofia (Bulgarije)
 Belgrado (Servië)
 Milaan (Italië)

Opmerking: de lijst is op volgorde van het aantal inwoners van de stad zelf en dus niet van de agglomeratie.

Steden of plaatsen die de hoofdstad zijn van het gelijknamige land 
 Luxemburg
 Monaco
 San Marino
 Vaticaanstad

Steden die de grootste stad zijn van een land, maar niet de hoofdstad 
 Schaan (Liechtenstein, hoofdstad is Vaduz)
 Birkirkara (Malta, hoofdstad is Valletta)
 Dogana (San Marino, hoofdstad is San Marino)
 Zürich (Zwitserland, hoofdstad (bondsstad) is Bern)
 Istanboel (Turkije, hoofdstad is Ankara)

Binnenstaten 
De volgende landen worden geheel door andere landen omgeven:
 Luxemburg
 Andorra
 Vaticaanstad
 San Marino
 Noord-Macedonië*
 Servië*
 Zwitserland*
 Liechtenstein* (wordt dubbel door land omgeven)
 Oostenrijk*
 Hongarije*
 Tsjechië*
 Slowakije*
 Wit-Rusland
 Moldavië
 Kazachstan (wanneer de Kaspische Zee niet wordt meegeteld als zee)
 Azerbeidzjan (idem)

* Deze acht landen vormen een blok van geheel door land omgeven landen.

Landen die geheel bestaan uit eilanden of delen van eilanden 
 IJsland
 Verenigd Koninkrijk
 Ierland
 Malta

Landen die ook op een ander continent liggen 

De volgende landen liggen voor het grootste deel in Europa:
 Nederland (het omvat naast het Europese deel ook de Caribische eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba.)
 Griekenland (de eilanden voor de Turkse kust horen strikt genomen tot Azië)
 Frankrijk (strikt genomen kent Frankrijk ook enkele departementen buiten Europa die integraal deel uitmaken van Frankrijk)
 Spanje (de Canarische Eilanden liggen op de Afrikaanse plaat, en Ceuta en Melilla liggen op het vasteland van het Afrikaanse Marokko)
 Portugal (strikt genomen ligt Madeira op de Afrikaanse plaat en het westelijkste deel van de Azoren op de Amerikaanse plaat)
 IJsland (het noordwesten van IJsland ligt op de Amerikaanse plaat)
 Azerbeidzjan (het deel ten zuiden van de rivier de Koera ligt in Azië)
De volgende landen liggen voor het grootste deel in Azië:
 Georgië (het deel ten zuiden van de rivier de Koera ligt in Azië)
 Kazachstan (het gebied ten westen van de rivier de Oeral of de Emba hoort tot Europa)
 Rusland (alles ten westen van het gebergte Oeral hoort tot Europa)
 Turkije (het gebied ten westen van de Bosporus en de Zee van Marmara hoort tot Europa)
De volgende landen horen strikt genomen helemaal niet tot Europa:
 Cyprus (helemaal geen onderdeel van het Europese continent)
 Armenië (helemaal geen onderdeel van het Europese continent)

Lijst van landen gesorteerd op het aantal landen waar ze aan grenzen 
 14: Rusland
 9: Duitsland
 8: Frankrijk, Oostenrijk, Turkije en Servië
 7: Hongarije, Oekraïne, Polen
 6: Italië
 5: Spanje, Bulgarije, Roemenië, Zwitserland, Slowakije, Wit-Rusland, Kroatië en Kazachstan
 4: België, Griekenland, Albanië, Noord-Macedonië, Montenegro, Slovenië, Tsjechië, Letland, Litouwen, Georgië en Azerbeidzjan
 3: Finland, Noorwegen, Luxemburg en Bosnië en Herzegovina
 2: Zweden, Nederland, Andorra, Liechtenstein, Estland en Moldavië
 1: Denemarken, Ierland, Verenigd Koninkrijk, Monaco, Portugal, Vaticaanstad en San Marino
 0: IJsland, Malta en Cyprus

Opmerking: Alleen landgrenzen zijn meegeteld en de overzeese departementen van Frankrijk en Nederland zijn niet meegenomen.
Opmerking: Als we Kosovo niet als deel van Servië beschouwen, tellen zowel Noord-Macedonië als Montenegro 5 buurlanden.