Leusderheide
De Leusderheide is een militair oefenterrein in de Nederlandse gemeente Leusden. Het ligt te midden van de Utrechtse Heuvelrug even ten zuiden van Amersfoort. Het gebied is nooit toegankelijk voor het publiek en maar beperkt vanaf de omringende wegen te overzien. Militairen oefenen er in het rijden met zware voertuigen, ook wordt er gebruikgemaakt van pyrotechnische middelen zoals losse patronen, seinpatronen, struikeldraadlichtseinen, kanonnabootsers en rook- en traangasgranaten.

Vroege geschiedenis 
Van een relatief dichte bevolking getuigen meerdere grafheuvels uit de late steen- tot bronstijd, met name ten zuidwesten en ten westen van de schietbanen. De toentertijd gebruikelijke brandcultuur zorgde geleidelijk voor een uitputting van de grond. Tevens werd veel hout gekapt, onder andere voor de winning van ijzeroer. Rond het jaar 1000 was al veel bos verdwenen.

Tijdens de middeleeuwen werd de Leusderheide gebruikt als gemeenschappelijke weide voor de boeren in Leusden. Door overbegrazing ontstonden uitgestrekte heide- en stuifzandvlakten. Omstreeks de dertiende eeuw werd ten behoeve van een beter beheer de marke "de Leusderberg" opgericht, ofwel de "Meent van de 26 hoeven". Tevens kwam het potstalsysteem in gebruik.

Militair oefenterrein 
In 1804 vestigde de Franse generaal De Marmont zich op de heide bij Austerlitz en Kamp Zeist. Hij liet zijn troepen op steeds wisselende plekken tentenkampen opzetten.

In 1887 verkocht de marke een gebied van 1000 ha aan de gemeente Amersfoort, en in 1889 hief de marke zich op. Het gebied werd in gebruik genomen als militair oefenterrein. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in het noordoostelijke deel de huidige schietbanen aangelegd. Aanvankelijk was de militaire activiteit niet erg intensief, en werd een deel verhuurd aan de stichting Het Utrechts Landschap. Nog tot na de Tweede Wereldoorlog heeft er een schaapskudde rondgelopen.

Na 1954 begon de Nederlandse cavalerie hier in het kader van de Koude Oorlog intensief met tanks te oefenen. In de jaren 60 werden brede tankbanen aangelegd om de natuur nog enigszins te sparen. De Leusderheide was het vaste oefenterrein voor het op de Bernhardkazerne (Amersfoort) gelegerde cavalerieopleidingscentrum (OCC) en het in Soesterberg gelegerde 101 Tankbataljon Regiment Huzaren Prins Alexander. Sinds Nederland in 2011 besloot af te zien van het gebruik van tanks voor zijn verdediging, wordt het terrein tot heden steeds intensiever gebruikt door overige eenheden doordat defensie de eenheden heeft gecentraliseerd. Met name in Amersfoort en Soesterberg zijn veel eenheden geplaatst door de centralisatie die allemaal gebruik maken van de Leusderheide.

Tweede Wereldoorlog 
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn 265 Nederlandse en 101 slachtoffers uit de Sovjet-Unie op de Leusderheide begraven. Ook zijn er minstens 33 joden en 14 zieken begraven en een vrouw die zelfmoord had gepleegd. Het is nog niet bekend hoe deze zijn overleden. Al deze personen werden na de oorlog herbegraven.

Van de groep Nederlanders kwamen 122 mannen uit het verzet en werden 33 op vliegbasis Soesterberg gefusilleerd en 15 bij Austerlitz. Van de Sovjet slachtoffers, veelal afkomstig uit Centraal-Aziatische Republieken, waren 24 door uitputting overleden, de andere 77 werden op 9 april 1942 gefusilleerd.

Natuur 
In tegenstelling tot de omliggende particuliere landgoederen, die vanaf de negentiende eeuw grootschalig herbebost zijn, heeft de Leusderheide door het gebruik als militair oefenterrein zijn open karakter behouden. De Leusderheide wordt gekenmerkt door uitgestrekte heide- en open zandcomplexen, afgewisseld met loof- en naaldbos en waardevolle eikenstrubben. In het kader van de ontwikkeling van het Natuurnetwerk Nederland zijn een tweetal ecoducten aangelegd: ecoduct Leusderheide in het noordwesten over de A28, en ecoduct Treeker Wissel in het zuidoosten over de N227.

Heide in Nederland
Geografie van Leusden
Natuurgebied in Utrecht
Bos in Utrecht
Zandverstuiving in Nederland
Militair oefenterrein in Nederland