title: Russische verovering van Siberië
text: De Russische verovering van Siberië waarna het proces van de opname van Siberië en het Russische Verre Oosten in de Russische staat volgde duurde van de tweede helft van de 16e tot het einde van de 17e eeuw. Traditioneel wordt de campagne van Jermak tegen het kanaat Sibir in 1581 beschouwd als het beginpunt. Het omvatte de geleidelijke vooruitgang van de Siberische Kozakken en andere Russische militairen in het oosten, tot het bereiken van de Grote Oceaan en consolidatie van Kamtsjatka. 
  
  De inlijving door de Russen leidde tot verzet van de lokale bewoners en vond plaats tegen een achtergrond van felle gevechten van inheemse volkeren met Russische Kozakken.
  
  Geschiedenis 
  
  Voor hun uitbreiding maakten de Kozakken vooral gebruik van de waterwegen, met portages over land om van het ene naar het andere stroomgebied te geraken.  
  
  Bij aankomst in het gebied van een inheemse stam begonnen de Kozakken vredesonderhandelingen, met een voorstel om de tsaar te gehoorzamen en jasak te betalen. Deze belasting bestond meestal uit bont en zachte stoffen. De onderhandelingen leidden niet altijd tot succes, waarna de zaak met de wapens werd beslist. Na de inheemsen onder de jasak te hebben gebracht, richtten de Kozakken op hun land ofwel versterkte ostrogen (als de stam oorlogszuchtig was), of eenvoudige winterkampen op, waar meestal een deel van de Kozakken als garnizoen bleef om de onderwerping in stand te houden en jasak te verzamelen. In hun gevolg kwamen kolonisten, administrateurs, geestelijken, handwerkers en handelaren. In de folklore van de volkeren van het noordoosten van Siberië wordt de benaming "Kozak" nog steeds gebruikt om te verwijzen naar etnische Russen. 
  
  De meest actieve weerstand tegen de Russen werd geleverd door het kanaat Sibir, de Jenisej-Kirgiezen en een aantal grote stamverbanden zoals de Daur en de Tsjoektsjen. Er waren verschillende Chinees-Russische grensconflicten in Transbaikal en in het zuiden van het Verre Oosten.  
  
  In het algemeen eindigde de verovering van Siberië tegen het einde van de 17e eeuw, toen de grenzen van de Russische staat in grote lijnen de huidige naderden. De inlijving van Kamtsjatka vond plaats aan het begin van de 18e eeuw, de definitieve verovering van Tsjoekotka in het midden van de 18e eeuw. 
  
  Siberië werd ook een bruggenhoofd voor verdere Russische verovering van Centraal-Azië en het noordwesten van Noord-Amerika (Russisch-Amerika).
  
  Gevolgen 
  De Russen stichtten veel forten in Siberië, die vervolgens uitgroeiden tot steden. In de 16e eeuw werden in het westen van Siberië de steden Tjoemen, Tobolsk en Soergoet opgericht. In de 17e eeuw volgden Tomsk, Krasnojarsk, Jakoetsk, Irkoetsk, Tsjita en Ochotsk in Oost-Siberië, in de 18e eeuw Omsk, Barnaoel, Petropavlovsk en andere.
  
  De inheemse bevolking van Siberië nam als gevolg van epidemieën, de verspreiding van alcoholisme, en de onderdrukking van opstanden van volkeren die weigerden jasak te betalen, aanzienlijk af. De pokken braken voor het eerst in 1630 in West-Siberië uit. In de jaren 1650 verspreidde de ziekte zich ten oosten van de Jenisej, waar tot 80 procent van de Evenken en Jakoeten stierf. In de jaren 1690 nam het aantal Joekagieren door de pokken met ongeveer 44 procent af. Het aantal Korjaken halveerde in de eerste helft van de 18e eeuw als gevolg van militaire conflicten met de Russen. Door militaire expedities van Russische ontdekkingsreizigers naar het Amoergebied in de jaren 1640 werd de noordoever van de Amoer ontvolkt, en de Daur vluchtten massaal naar Mantsjoerije. De weerstand van de Tsjoektsjen was bijzonder hardnekkig, en duurde tot in de jaren 1730.
  
  Russische immigratie 
  Een belangrijke rol in de consolidatie van de uitgestrekte gebieden voor Rusland was de vestiging van Russische immigranten. De Russen begonnen Siberië te bevolken vanaf het einde van de 16e eeuw, en tegen het einde van de 17e eeuw overtrof het aantal Russen in Siberië dat van de diverse lokale bevolking. Na de afschaffing van de lijfeigenschap in 1861 verhuisden miljoenen Russische boeren in relatief korte tijd naar Siberië. Vanaf dat moment werden delen van Altaj, Noord-Kazachstan, evenals de pas aangesloten oblasten Amoer en Primorje, bewoond door de Russen. 
  
  Tot op heden vormen Russen een aanzienlijke meerderheid in bijna alle regio's van Siberië behalve Toeva. In het Federaal district Siberië is het aandeel van Russen ongeveer 85 %, in het Verre Oosten 80%. In West-Siberië (oblast Tjoemen) is het aandeel van Russen 70%. Tegelijkertijd overschrijdt het aantal van slechts drie inheemse volkeren de honderdduizend: Jakoeten, Boerjaten en Toevanen (in totaal ongeveer 1,2 miljoen), terwijl het aantal Russen in Siberië en het Verre Oosten meer dan 20 miljoen is.
  
  Kerstening 
  De wetten van het Russische Rijk verboden de gedwongen doop. De Christelijke zending was exclusief gericht op Kozakken. De belangrijkste factor die de kerstening beperkte was het beleid rond de jasak: gedoopte inheemsen werden vrijgesteld van de betaling van jasak, dus hun massale doop was economisch onrendabel. Ook was de procedure voor opname in de Russisch-Orthodoxe Kerk complex, en werd alleen uitgevoerd in het geval van gemengde huwelijken, waarbij een verzoek aan de gouverneur nodig was. 
  
  Pas na de oekazen van Peter I begon een beleid van massale gedwongen kerstening. Onder invloed van het christendom werden de lokale traditionele namen vervangen door christelijke.
  
  Tijdlijn
  
  16e eeuw - verovering van West-Siberië 
  
   1581-1585 - Siberische campagne van Jermak
   1586 - stichting van Tjoemen door Vasili Soekin, als de eerste Russische stad in Siberië, op de plaats van de voormalige hoofdstad van het Siberisch kanaat
   1587 - stichting van Tobolsk aan de Irtysj, dat later de "hoofdstad van Siberië" werd
   1590 - Het eerste decreet betreffende een verhuizing van Russische bevolking naar Siberië: 35 landbouwers van de oejezd Solvytsjegodski, "met vrouwen en kinderen en hun hele have"
   1593 - stichting van Berjozovo
   1594 - stichting van Soergoet en Tara
   1595 - stichting van Obdorsk 
   1598 - overwinning van de Pegaja Orda, stichting van Narym
   1598 - Slag bij de Irmen, definitieve verovering van het Siberisch kanaat
  
  17e eeuw - van de Jenisei tot de Grote Oceaan, oorlog met China 
  
   1601 - stichting van Mangazeja, om de Enetsen te beheersen
   1604 - stichting van Tomsk als een fort tegen de Dzjoengaren en Jenisej-Kirgiezen
   1607 - stichting van Toeroechansk als eerste stad aan de Jenisej, verovering van de Enetsen
   1618 - stichting van Koeznetsk
   1619 - stichting van Jenisejsk 
   Na 1620 - Een onbekende mislukte expeditie naar Tajmyr, waarvan resten gevonden zijn in de Simsabaai en de Faddey-eilanden
   1623 - Demid Pjanda bereikt voor het eerst de Lena in het distrikt Kirensk
   1628 - Voivode Andrej Doebenski sticht Krasnojarsk aan de Jenisej, stichting van de ostrog Kansk
   1630 - Vasili Boegor sticht Kirensk aan de Lena, Ivan Galkin sticht het winterkwartier van Ilimsk
   1631 - ataman Maksim Perfiljev sticht de ostrogen Bratsk aan de Angara en Oest-Koet
   1632 - Pjotr Beketov sticht Jakoetsk en Zjigansk
   1633 - Ivan Rebrov bereikt de monding van de Lena en de Jana
   1634 - de Jakoeten verslaan de Kozakken van Ivan Galkin op de Lena en belegeren Jakoetsk
   1638 - stichting van de vojevodstvo Jakoetië, expeditie te paard van de sotnik Ivanov naar de Indigirka tegen de Joekagieren 
   1638 - expeditie van de stolnik Pjotr Golovin en djak Jefim Filatov naar de Lena
   1639 - Dmitri Kopylov stuurt een detachement onder het bevel van Ivan Moskvitin naar de Zee van Ochotsk
   1643 - ataman Vasili Kolesnikov bereikt het Baikalmeer en Michail Stadoechin de Kolyma
   1643 - expeditie van Vasili Pojarkov in de Amoer-regio (Daurië)
   1644-1645 - campagne van de Kozakken tegen de Boerjaten aan de boven-Angara
   1646 - expeditie van Vasili Pojarkov van Jakoetsk naar de Zee van Ochotsk.
   1647 - Ivan Moskvitin sticht Ochotsk
   1648 - Semjon Dezjnjov passeert de Beringstraat
   1648-1653 - campagnes van Jerofej Chabarov in Daurië
   1649-1689 - Russisch-Chinese grensconflicten
   1652 - Slag bij Atsjinsk
   1653 - stichting van Tsjita en Nertsjinsk in Transbaikal
   1655 - Belegering van de ostrog Koemara
   1661 - stichting van Irkoetsk door Jakob Pocharov
   1665 - stichting van de ostrog Selenga aan de gelijknamige rivier door Gavril Lovtsov
   1666 - stichting van het Oedinsk-winterkwartier aan de monding van de Oeda in de Selenga, later ostrog Oedinsk
   1673 - het ostrog Atsjinsk wordt afgebrand door een Kirgizisch leger onder vorst Sjandy Sentsjikejev 
   1685 - Slag bij Albazino tussen Rusland en Qing-China
   1686 - mislukte poging van Ivan Tolsto-oechov naar Tajmyr, de expeditie raakt verloren
   1686-1687 - Tweede Slag bij Albazino
   1688 - belegering van de ostrog Selenga
   1689 - Verdrag van Nertsjinsk met China
   1692 - Russische expeditie tegen de Jenisej-Kirgizen, nederlaag van de oeloes Toeba: tot 700 Kirgiezen gedood in de strijd
   1697-1698 - Kamtsjatka-expeditie van Vladimir Atlasov
   1699 - bij terugkeer in de ostrog Anadyrsk werd een detachement van Serjoekov vernietigd
  
  18e eeuw - Tsjoekotka en Kamtsjatka 
  
   1703-1715 - opstand in Kamtsjatka tegen de Russen, waarbij de ostrogen Bolsjeretsk en Aklansk werden afgebrand en ongeveer 200 Kozakken gedood
   1705 - de Korjaken vernietigen een Kozakkenleger onder leiding van Protopopov, de Russen nemen de grootste Korjaakse nederzetting in
   1709 - stichting van de Bikatoenski-ostrog  in de uitlopers van de Altaj
   1711 - Danila Antsyferov verkent de Koerilen
   1712 - opstand van Kozakken in Kamtsjatka, die hun leiders Atlasov, Tsjirikov en Mironov afzetten en vermoorden
   1712 - Merkoeri Vagin verkent de Nieuw-Siberische Eilanden
   1716 - stichting van Omsk 
   1730-1740S - campagne In Tsjoekotka, militaire expedities onder bevel van Dmitri Pavloetski
   1733-1743 - Grote noordelijke expeditie voor het bestuderen van de Siberische kust van de Noordelijke IJszee door Chariton Laptev en Semjon Tsjeljoeskin,  verkenning van Tajmyr, het Byrrangagebergte en Kaap Tsjeljoeskin
   1740 stichting van Petropavlovsk in Kamtsjatka
   1747 - de Tsjoektsjen vernietigen het Anadyr-detachement
   1748-1755 - zeven militaire campagnes tegen de Tsjoektsjen
   1752 - Stichting van het fort van Gizjinginsk
   1753 - belegering door de Korjaken van het fort van Gizjinginsk
   1778 - einde van de verovering van Tsjoekotka
   1799 - begin van de kolonisatie van Alaska
  
  19e eeuw - Priamoerje en Sachalin 
  
   1855 - Verdrag van Shimoda met Japan, volgens welke de zuidelijke Koerilen bij Japan en de noordelijke Koerilen bij Rusland komen, en  Sachalin gezamenlijk bezit blijft
   1856 - stichting van Blagovesjtsjensk 
   1858 - Verdrag van Aigun met China, waarbij Priamoerje aan Rusland komt
   1858 - stichting van Chabarovsk
   1860 - Conventie van Peking, Primorje blijft bij Rusland
   1860 - stichting van Vladivostok
   1875 - Verdrag van Sint-Petersburg met Japan, Sachalin gaat naar Rusland, de Koerilen naar Japan
  
  Geschiedenis van Siberië
  Geschiedenis van Rusland