title: Henk Gortzak
text: Hendricus (Henk) Gortzak (Amsterdam, 25 april 1908 - aldaar, 31 maart 1989) was een Amsterdamse timmerman en vanaf 1946 een van de voornaamste communistische leiders.
  
  Gortzak was bekend als een fel debater, die het de Kamervoorzitter vaak lastig maakte. Hij was voorzitter van de CPN-fracties in de Tweede Kamer en de gemeenteraad van Amsterdam. Hij verliet in 1958 na een conflict met Paul de Groot over de positie van de Eenheids Vakcentrale (EVC) samen met Gerben Wagenaar en twee anderen de communistische fractie en deed voor de Brug-groep zonder succes mee aan de Kamerverkiezingen van 1959. Nadien was hij lid van de PSP, voor welke partij hij vanaf 1969 nog twee jaar Kamerlid was.
  
  Henk Gortzak is de vader van Wouter Gortzak, een later PvdA-Kamerlid, Henk Jan Gortzak, een voormalig directeur van het Tropenmuseum in Amsterdam en Ruud Gortzak, een cabaretcriticus.
  
  Partijlidmaatschappen
   Communistische Partij Holland (CPH), van 1924 tot 1931 (tijdelijk geroyeerd, bleef officieus lid)
  Communistische Partij Holland, vanaf 1934 (weer officieel lid na zijn aandeel in het Jordaanoproer)
   Communistische Partij van Nederland (CPN) tot 4 april 1958 (geroyeerd)
   Brug-groep, van 15 april 1958 tot 1959
   Socialistische Werkerspartij (SWP), van 12 juni 1959 tot 18 december 1965
   Pacifistisch Socialistische Partij (PSP), van 1965 tot november 1974
  
  Loopbaan
   hulpje bij groente- en fruitstal te Amsterdam, vanaf 1920
   loopjongen bij dameshoedenzaak te Amsterdam tot 1922
   leerling timmerman, van 1922 tot 1926
   timmerman, van augustus 1928 tot 1939 (vanaf 1930 enige malen onderbroken door werkloosheid)
   arbeider metaalbedrijf Sikkel en Hamer te Moskou, omstreeks 1931
   werkloos, omstreeks 1933
  partij-instructeur CPH in de Noordelijke provincies
  partij-instructeur CPH in Limburg en Zwolle, omstreeks 1936
  arbeider werkverschaffing te Amsterdam (betrokken bij de aanleg van het Amsterdamse Bos)
  beheerder van woningen, vanaf 1936
   krijgsgevangene te Stargard (Dld.), van mei 1940 tot juni 1940
  timmerman bij barakkenbouw te Schellingwoude, van 1940 tot 1941
  medewerker illegale blad De Waarheid, vanaf november 1940
  ondergedoken te Rotterdam, van juni 1941 tot juni 1941
  ondergedoken te Utrecht, van juni 1941 tot 11 juni 1944
  gevangenschap strafgevangenis te Scheveningen, vanaf 11 juni 1944
  gevangenschap interneringskamp te Vught, van 1944 tot september 1944
  gevangenschap concentratiekamp te Sachsenhausen, van september 1944 tot 23 april 1945
  actief bij heroprichting Duitse Communistische Partij, van mei 1945 tot 1945
  vrijgesteld partijfunctionaris CPN, vanaf 1945
  lid gemeenteraad van Amsterdam, van november 1945 tot 1 september 1958
   redacteur dagblad De Waarheid, van 1947 tot 1949
  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 27 juli 1948 tot 20 maart 1959 (namens de CPN)
  lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 4 juli 1950 tot 5 juli 1962
   fractievoorzitter CPN Tweede Kamer der Staten-Generaal, van juli 1952 tot september 1957
  timmerman, van 1959 tot 1962
  beheerder van woningen, vanaf 1962
  lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 3 juni 1969 tot 10 mei 1971 (namens PSP)
  
  Partijpolitieke functies
  medewerker De Tribune
  redacteur De Jonge Arbeider
  politiek secretaris CPN afdeling Amsterdam, vanaf oktober 1945
  fractievoorzitter CPN gemeenteraad van Amsterdam, van november 1945 tot april 1958
  lid partijbestuur CPN, van 1953 tot 1957
  hoofdredacteur De Brug, maandblad voor Vrede en Socialisme, van 1958 tot 1965
  lid dagelijks bestuur SWP, van 12 juni 1959 tot 18 december 1965
  lijsttrekker SWP gemeenteraadsverkiezingen in de gemeente Amsterdam, juni 1959
  lid partijbestuur PSP, van 1967 tot 1968
  redacteur partijblad Radikaal, van 1968 tot 1970
  hoofdredacteur Radikaal, van 1970 tot 1973
  
  Nevenfuncties
  medewerker Vereniging Vrienden van de Sovjet-Unie (VVSU), omstreeks 1931
  lid bestuur Eenheids Vakcentrale (EVC), van 1955 tot 1961
  
  Opleiding
  Openbare lagere school te Amsterdam
  opleiding voor timmerman LTS te Amsterdam, van 1922 tot 1926
  opleiding Nijverheidsavondschool te Amsterdam, van 1922 tot 1926
  cursus Marxistisch-Leninistische beginselen Internationale Leninschool te Moskou, van augustus 1931 tot december 1932 onder de schuilnaam Henk Defries
  
  Activiteiten als parlementariër
  Zijn specialismen in de Tweede Kamer waren onderwijs en volkshuisvesting. Sprak verder onder meer bij zaken rond de watersnood van 1953 en bij de behandeling van de ontwerp-Deltawet
  Interpelleerde in 1950 minister Mansholt over de voortdurende stijging van de prijs van consumptie-aardappelen
  Interpelleerde in 1953 minister-president Drees over de viering van 5 mei
  Interpelleerde in 1954 minister Suurhoff over verbetering van de Noodwet Ouderdomsvoorziening
  Interpelleerde in 1956 de ministers Drees, Suurhoff en Klompé over een toeslag voor uitkeringstrekkers in verband met de felle koude
  Interpelleerde in 1958 minister Suurhoff over de bouwvak-CAO
  Hield zich als Tweede Kamerlid voor de PSP vooral bezig met volkshuisvesting, sociale zaken en binnenlandse zaken
  Interpelleerde in 1969 minister Schut over huurverhogingen voor gemeentewoningen in Den Haag die gebouwd waren voor 1921
  Interpelleerde in 1970 minister Schut over richtlijnen inzake toepassing van de Woonruimtewet 1947
  Interpelleerde in 1970 staatssecretaris Van Veen over vermindering van de uitkering uit het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds in verband met de AOW-vakantietoeslag
  
  Wetenswaardigheden
  Werd met anderen (onder wie Gerben Wagenaar, Bertus Brandsen en Rie Lips) geroyeerd als CPN-lid na een conflict met in het bijzonder Paul de Groot over de positie van de Eenheids Vakcentrale
  Werd bij zijn terugkeer in de Tweede Kamer in 1969 vijandig bejegend door de CPN-fractie; deze fractie verklaarde voor geen enkele door Gortzak ingediende motie te zullen stemmen
  Trad uit de PSP uit onvrede over radicalistische tendenzen
  Gearresteerd na de Februaristaking
  Ondergedoken in Rotterdam (het Witte Dorp)
  Ondergedoken bij de familie Willemsen in Utrecht
  Was als onderduiker actief in het verzet
  medeoprichter Kommunistische Partei Deutschlands
  Zijn vader was steenzetter
  
  Woonplaats en adres
   Moskou, omstreeks 1931
   Oost-Duitsland, vanaf 1945
   Amsterdam, Charlotte de Bourbonstraat 18, omstreeks 1952 en nog in 1956
  Amsterdam, Geuzenstraat 5/I, omstreeks 1969
  
  Verenigingen, sociëteiten, genootschappen
  lid Communistische Jeugdbond, vanaf 1923
  lid Nationaal Arbeids-Secretariaat (NAS) tot 1927 (geroyeerd)
  lid NVV, van 1928 tot 1932 (geroyeerd)
  lid Rode Vakbewegingsoppositie (RVO)
  lid zwemgroep De Watervrienden
  lid ritmische dansgroep Florrie Rodrigo, vanaf 1928
  lid Rijswijkse (vakbond van "ongeorganiseerden")
  lid Algemene Bond van Werkenden in de Bouw (ABWB) (EVC-bond)
  
  Militaire dienst
   dienstplichtig soldaat, van februari 1928 tot augustus 1928
  gemobiliseerd soldaat, van 1939 tot mei 1940 (in actieve dienst bij de grenstroepen in Limburg in mei 1940; werd reeds op 10 mei krijgsgevangene)
  
  Bibliografie
  Hoop zonder illusies (1985) (memoires)
  
  Bronnen
   A.A. de Jonge, Gortzak, Hendricus (1908-1989), in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 153
   F. van der Molen, Wie is Wie in de Tweede Kamer? (1970)
   Het Parool, 03-04-1989
   Trouw, 03-04-1989
  
  Brug-groep-politicus
  CPH-politicus
  CPN-politicus
  Groep Gortzak
  PSP-politicus
  Socialistische Werkers Partij
  Tweede Kamerlid
  Gemeenteraadslid van Amsterdam
  Lid van de Provinciale Staten van Noord-Holland