title: Adriana Hölszky
text: Adriana Daniela (Adriana) Hölszky (Boekarest, 30 juni 1953), dochter van een Hongaarse vader en Duitse moeder, is een Roemeens pianist en componist, woonachtig en werkzaam in Duitsland. Ze is de tweelingzus van de violiste Monika Hölszky-Wiedemann.
  
  Samen met  Sofia Goebaidoelina, Isabel Mundry en Lera Auerbach behoort Adriana Hölszky tot de bekendste en meest succesvolle vrouwelijke componisten van hedendaagse muziek. Reeds in de jaren 1980 wist ze zich te positioneren in het toen nog door mannen gedomineerde domein van de hedendaagse muziek.
  
  Haar actieve bijdragen aan uitvoeringen van haar muziek, evenals een constante aanwezigheid in het academische en journalistieke muziekdebat, hebben eveneens bijgedragen aan haar bekendheid.
  
  Hölszky's werk is veelvuldig bekroond met internationale prijzen.
  
  Levensloop
  
  Opleiding 
  Adriana Hölszky groeide op in Boekarest, waar zij van 1959 tot 1969 pianolessen kreeg van Olga Roşca-Berdan aan het Muzieklyceum. In 1972 ging zij piano en compositie (bij Ștefan Niculescu) studeren aan de Ciprian Porumbeseu Muziekacademie in Boekarest.
  
  In 1976 verhuisde ze met haar ouders en zus naar Duitsland. Van 1977-1980 studeerde ze compositie aan de Musikhochschule Stuttgart bij Milko Kelemen en piano, met specialisatie kamermuziek, bij Günter Louegk. In dezelfde periode trad ze reeds op als pianiste van het Lipatti Trio, samen met haar tweelingzus Monika Hölszky-Wiedemann op viool en celliste Hertha Rosa-Herseni.
  
  In 1977 en 1978 nam ze als student deel aan de Internationale Zomeracademie van het Mozarteum Salzburg. Tussen 1978 en 1984 volgde ze tevens regelmatig cursussen aan de Darmstädter Ferienkurse (zomercursussen voor Nieuwe Muziek).
  
  Werk 
  In 1980 werd Hölzsky freelance docent (Lehrbeauftragter) aan de Hogeschool voor Muziek en Podiumkunsten Stuttgart voor de vakken muziektheorie en solfège, gevolgd door een vaste aanstelling als docent (van 1993 tot 1996).
  
  In 1986 nam ze voor het eerst deel aan het componistenforum van de Darmstädter Ferienkurse, in 1992 aan compositieseminaries in Tokio en Kyoto en in datzelfde jaar aan het IRCAM (Parijs). 
  Hölszky's toenemende internationale bekendheid kwam tot uiting in drie concerten die geheel gewijd waren aan haar muziek, in achtereenvolgens Athene, Thessaloniki en Boston in 1993.
  In 1996 was ze docent compositie op het Time of Music-festival in Viitasaari (Finland). Tussen 1997 en 2000 was ze docent compositie aan de Universiteit voor Muziek en Theater in Rostock, en van 2000 tot 2013 was ze docent compositie aan het Mozarteum in Salzburg.
  Hölszky leidde vele componisten op, onder wie Olga Neuwirth, Carsten Hennig (*1967) en Benjamin Lang (*1976).
  Ze is sinds 2002 lid van de Academie voor Schone Kunsten in Berlijn en sinds 2003 lid van de Schone Kunsten in München.
  
  Composities
  
  Inleiding 
  Kenmerkend voor de muziek van Adriana Hölszky is het radicalisme. Traditionele vormen, waarbij thema's of ritmes zich progressief ontwikkelen, zijn niet van toepassing op de complexe structuren die zij opbouwt. In plaats daarvan kan haar muziek beter benoemd worden met termen als geluidsenergie, gelaagd en zwervend geluid, explosie en uitbarsting. Een dergelijke esthetiek laat zich vergelijken met met de natuurwetenschap en met wetenschappelijke fenomenen, die wellicht het gevolg zijn van haar afkomst – haar ouders waren beiden scheikundigen.
  
  Hölszky beschrijft in Einige Aspekte meiner kompositorischen Arbeit haar compositieprincipes. Hoewel er fundamentele kenmerken zijn die voor elk genre gelden (zoals het opheffen van de scheiding tussen vocale en instrumentale muziek door inzet van elektronische muziek) zijn er ook specifieke kenmerken voor elk genre. Kenmerkend voor haar orkestcompositie is bijvoorbeeld de ontbinding van de traditionele orkestgroepen (zoals strijkers, houtblazers en koperblazers) in nieuwe groepen, die Hölszky voor elke compositie opnieuw samenstelt. Een solistische benadering binnen de orkestgroep komt ook veel voor in haar orkestwerk.
  
  Ruimtelijkheid (in de opstelling van de musici) speelt in haar composities tevens een grote rol, bijvoorbeeld in Wirbelwind (voor 4 slagwerkers) en Karawane (voor 12 slagwerkers). In Countdown (voor countertenor, vier trompetten en vier trombones of alpenhoorns) staan de solist en dirigent midden in de zaal, en de instrumentalisten rondom het publiek.
  
  Zelf omschrijft ze haar composities als sound spaces (ruimtes van geluid), met "ruimtes die uitbreiden en krimpen, en verschuivingen van het ene geluidsgebied naar het andere". Ze vergelijkt haar compositietechniek met de "techniek van filmmontage: [de ordening van] beelden, met scherpe uitsnedes of zachte vervagingen".
  
  Het sombere, ongemakkelijke en onhanteerbare loopt als een rode draad door Hölszky's oeuvre. Dit wordt veroorzaakt door een sceptische en pessimistische kijk op de wereld, wat duidelijk tot uiting komt in het muziektheaterwerk The Good God of Manhattan, dat gekenmerkt wordt door een "Apocalyptische" stijl. Het werk (naar het gelijknamige toneelstuk van Ingeborg Bachmann) beschrijft het mislukken van een extatische liefdesaffaire als gevolg van een "ijzig koude, programmatische wereldorde". The Good God of Manhattan verwoordt symbolisch Hölszky's kritiek op de buitensporigheid van de samenleving. In een interview verwoordde zij het aldus: "Vandaag de dag is de mensheid onmetelijk gegroeid en heeft een grens overschreden van waaruit geen terugkeer meer mogelijk is, tot het punt van ineenstorting, waarin alles, als een ster, een zwart gat wordt."
  
  Desondanks staan de composities van Hölszky bekend als toegankelijk. Haar muziek is, in de woorden van een recensent, "ronduit prettig om naar te luisteren".
  
  Lijst van composities
  
  Onderscheidingen en beurzen 
  
   1978 Prijs op de Internationale Kamermuziekwedstrijd in Florence met het Lipatti Trio
   1979 1e prijs in de Valentino Bucchi-compositiewedstrijd in Rome
   1980 Prijs op de Internationale Kamermuziekwedstrijd in Colmar (Frankrijk)
   1981 Gaudeamus Prijs (Nederland)
   1982 Max-Deutsch-Prijs Parijs
   1982 Prijs van de stad Stuttgart
   1982 Compositieprijs van de Ostdeutscher Kulturrat
   1983 Beurs van de Kunststichting Baden-Württemberg
   1985 1e prijs Ensemblia compositiewedstrijd, Mönchengladbach
   1985 Johann Wenzel Stamitz-prijs
   1985 GEDOK (Gemeinschaft Deutscher und Oesterreichischer Künstlerinnen und Kunstfreundinnen)-prijs Mannheim
   1987 Studiebeurs van het Nedersaksische Ministerie van Onderwijs
   1988 Prijs van de stad Stuttgart
   1989 1e prijs op de GEDOK Internationale Compositiewedstrijd
   1990 Heidelberg Artist Prize
   1990 Schneider-Schott Music Prize Mainz
   1991 Prix de Rome
   2003 Bachprijs van de Vrije en Hanzestad Hamburg
   2011 Prijs van de Christoph en Stephan Kaskestichting
   2015 Prijs Duitse muziekauteur 2015 in de categorie Composities voor orkest
   2019 Louis Spohr Muziekprijs Braunschweig
  
  Discografie 
  Tientallen werken van Adriana Hölsky zijn door diverse musici opgenomen en uitgebracht op CD. Een overzicht is te vinden op de externe websites Muziekweb en Discogs.
  
  Literatuur
  
  Publicaties van Adriana Hölszky 
  Hölszky schreef verschillende toelichtingen bij haar werk en specifieke composities. Een lijst van publicaties is op deze site te vinden.
  
  Publicaties over Adriana Hölszky 
  
   Beatrix Borchard (Uitg.) Adriana Hölszky, Klangportraits Band 1 - Furore Verlag Berlin 1991.
   Eva-Maria Houben: gelb. Neues Hören. Vinko Globokar, Hans-Joachim Hespos, Adriana Hölszky - Saarbrücken 1996, p262.
   Peter Petersen: …geträumt von Adriana Hölszky. Versuch über ein Vokalstück nach Ingeborg Bachmann. In: Adriana Hölszky, uitg. Eva-Maria Houben - Pfau, Saarbrücken 2000, p44–55.
   Jean-Noel von der Weid: Die Musik des 20. Jahrhunderts - Frankfurt am Main & Leipzig 2001, p472 - .
   Peter Petersen: Adriana Hölszkys ‘Opern’. Theatrale Musiksprache und vokal-instrumentales Theater. In: Von der Zukunft einer unmöglichen Kunst. 21 Perspektiven zum Musiktheater, Uitg. B. Knauer / P. Krause - Aisthesis, Bielefeld 2006, p85–108.
   Peter Petersen: Das Lenz-Gedicht 'Gemälde eines Erschlagenen' in der Vertonung durch Adriana Hölszky (1993).In: Zwischen Kunst und Wissenschaft. Jakob Michael Reinhold Lenz, uitg. Inge Stephan / Hans-Gerd Winter (= Publikationen zur Zeitschrift für Germanistik, Neue Folge Bd. 14) - Lang, Frankfurt am Main 2006, p59–81.
   Wolfgang Gratzer/Jörn Peter Hiekel (Hrsg.): Ankommen:gehen. Adriana Hölszkys Textkompositionen. Edition neue zeitschrift für musik, uitg. Rolf W. Stoll - Mainz 2007.
   Musik-Konzepte 160/161: Adriana Hölszky, uitg. Ulrich Tadday - München 2013 - .
   Maria Kostakeva, Metamorphose und Eruption. Annäherung an die Klangwelten Adriana Hölszkys - Wolke Verlag, Hofheim 2013 - .
  
  Externe links 
  
   Werken van Adriana Hölszky, te beluisteren op Spotify
   Werken van Adriana Hölszky, te beluisteren op Soundcloud
   CD Adriana Hölszky: The Chamber Concert te beluisteren op Youtube
   Aperion, voor viool en strijkorkest, door Martin Mumelter, viool en het Stuttgarter Kammerorchester o.l.v. Bernhard Kontarsky
   Fragment van ballet op Deep Field van Adriana Hölszky, choreografie Martin Schläpfer, door Ballet am Rhein
  
   
  Roemeens pianist
  Roemeens componist
  Duits pianist
  Duits componist