title: Academie van Sedan
text: De Academie van Sedan (Frans: Académie de Sedan) was een protestantse hogeschool in de stad Sedan in het gelijknamige vorstendom, die bestond van 1602 tot 1681. Voorheen werden in Sedan al losse cursussen gegeven in 1573-1579 en vanaf 1594. De academie was een plaats waar in het bijzonder predikanten op universitair niveau werden opgeleid, tot ze op bevel van koning Lodewijk XIV werd gesloten.
  
  Geschiedenis 
  De instelling was een vorstelijk initiatief. Hendrik Robrecht van der Marck en Françoise van Bourbon-Vendôme bekeerden zich eind 1562 tot het calvinisme en zorgden reeds het volgende jaar voor gereformeerd lager onderwijs in Sedan. Op termijn wilden ze een instelling naar het model van de Academie van Genève, die in 1559 was gesticht door Jean Calvin. Vanaf 1573 werden in de stad cursussen hoger onderwijs verstrekt (theologie, Hebreeuws, retorica), maar zonder onderling verband, en een einde nemend in 1579. Eind 1577, uiterlijk begin 1578 was er sprake van een humanioracollege in het voormalige Hôpital des Douze-Apôtres onder principaal Toussaint Berchet. De regenten en moderatoren gaven les in het Latijn.
  
  Françoise van Bourbon wilde het college aanvullen met een hogere filosofieschool. Deze wens werd vanaf 1590 gerealiseerd door haar dochter Charlotte van der Marck, die eerst een "peripatetische leerstoel" instelde. Zoals eerder in 1573-1579 werden er vanaf 1594 weer cursussen filosofie en Hebreeuws onderwezen. Vanaf 1599 begon een academische structuur vorm te krijgen. De echte start van de academie wordt gesitueerd in 1602. De lessen werden gegeven in het college, op het stadhuis, in de kaatsbaan en bij de professoren thuis. Aan het begin van de jaren 1610 kreeg de academie een bibliotheek met duizenden boeken, ondergebracht in het stadhuis.
  
  De instelling lag tot 1642 niet op Frans grondgebied, maar was toch geïntegreerd in het Franse netwerk van gereformeerde academieën en werd mee gefinancierd en aangestuurd door de consistorie en de nationale synodes. Waar de eveneens prestigieuze academie van Saumur, geopend in 1599 onder impuls van Philippe du Plessis-Mornay, de reputatie had liberaler te zijn, was deze van Sedan een bastion van orthodoxie. Nieuwigheden werden geweerd en de polemiek met katholieken en lutheranen werd opgezocht. Het professorenkorps was grotendeels Frans, maar voor het overige internationaal, met een belangrijk aandeel Schotten. Ook de aantrekkingskracht op studenten was grensoverschrijdend.
  
  Tegen 1640 was de bloeitijd van de academie achter de rug. Ze kende nog een voorzichtig herstel, maar in de jaren 1660 werd het verval duidelijk. In 1681 moest de academie de deuren sluiten op bevel van koning Lodewijk XIV. Het besluit van de koninklijke raad werd genomen op 9 juli 1681 en had als motivering dat de academie predikanten leverde aan naburige provincies en dat het aantal protestanten in Sedan zeer beperkt was. De sluiting was een opmaat naar het Edict van Fontainebleau vier jaar later, dat het Franse protestantisme verder onderdrukte.
  
  Rectoren 
  De academie had vanaf 1620 een rector, aanvankelijk verkozen voor zes maanden en vanaf 1651 voor twee jaar.
  
  Hoogleraren
  
  Vóór de organisatie van de Academie 
  
   Mathieu Béroalde (chronologie): september 1573-oktober 1574
   Louis Cappel de Montgemberg (theologie): 1576
   Immanuel Tremellius (Hebreeuws): 1576-1579
   Austrius Calabrinus (filosofie): 1579
   Jacques Cappel du Tilloy (Hebreeuws): 1594
   Mozes Quadratus (natuurkunde): 1594
   Robert de Visme (filosofie): 1594
   Julius Pacius (rechten): 1595
  
  Rechten (een leerstoel) 
  
   Augustin Caillet: 1608-1624
   Carolus Bordelius: 1624-1630
   Jean Daubert: 1630-1644
   Claude Pithoys: 1663
   J.J. Burkhart: 1673-1675
   Pierre Billot: 1675
  
  Grieks (een of twee leerstoelen) 
  
   Toussaint Berchet: 1602-1624
   Didier Héraut: 1602
   Gautier Donaldson: 1603-1609
   Samuel Néran: 1608-1611
   Jacob Roussel: 1614
   Jean Brazi: 1629-1651
   Josué Le Vasseur: 1646-1671
   Jacques Du Rondel: 1654
  
  Hebreeuws (een leerstoel) 
  
   Jacques Cappel: 1602-1624
   Johannes Huttenius: 1613
   Alexandre Colvill: 1619-1643
   Abraham Rambour: 1620-1651
   Josué Le Vasseur: 1646-1661
   Abraham Colvill: 1661-1667
   Pierre Jurieu: 1674-1681
  
  Theologie (drie leerstoelen) 
  
   Daniel Tilenus: 1602-1619, afgezet wegens arminianisme en kritiek op de Dordtse Leerregels
   Jacques Cappel: 1602-1624
   Aaron Blondel: 1603-1605
   Andrew Melville: 1611-1619
   Abraham Rambour: 1620-1651
   Pierre Du Moulin: 1621-1658
   Samuel Desmarets: 1625-1636
   Alexandre Colvill: 1619-1643
   Louis Cappel: 1633-1658
   Louis Le Blanc de Beaulieu: 1645-1675
   Abraham Colvill: 1658-1667
   Josué Le Vasseur: 1658-1672
   Jacques Alpée de Saint-Maurice: 1660-1681
   Paul Joly: 1673-1676
   Henri Sacrelaire: 1676-1681
   Pierre Jurieu: 1673-1681
   Pierre Trouillart: 1676-1680
   Jacques Abbadie: 1680-1681
  
  Filosofie (twee leerstoelen) 
  
   John Cameron: 1602-1604
   Arthur Johnson: 1606-1623
   Claude Pithoys: 1633-1675
   Joseph Pithoys: 1655
   Adam Stevart: 1622-1628
   P. Bisterfeld: 1624-1626
   Alexandre Colvill: 1627-1646
   Étienne Brazi: 1661-1681
   Pierre Jurieu: 1674-1681
   Pierre Bayle: 1675-1681
  
  Retorica (een preekstoel) 
  
   Jean Brazi: 1664
   Jacques Du Rondel: 1664-1681
  
  Wiskunde (een leerstoel) 
  
   Jean de Vesle: 1605
   Richard Doussert: 1613
   Abraham Colvill: 1661-1667
  
  Natuurkunde (een leerstoel) 
  
   Gautier Donaldson: 1608
   Abraham Du Han: 1640-1653
   Alexandre Colvill: 1619-1643
  
  Bekende leerlingen 
   Nicolas Antoine
   Jacques Basnage de Beauval
   Samuel Bochart
   Méric Casaubon
   Abraham de Moivre
   Pierre du Moulin
   Charles Drelincourt
   Nicaise Le Febvre
   Jacques Le Paulmier de Grentemesnil
   Jacques Moisant de Brieux
   Charles de Sainte-Maure
   Lodewijk Filips van Palts-Simmern
   Frederik V van de Palts
   Johan Lodewijk van Nassau-Hadamar
   Joachim Sigismund van Brandenburg
   Jean de Schulemberg
   Constant d'Aubigné
  
  Académie des Exercices 
  In 1607 stichtte Hendrik de La Tour d'Auvergne een militaire academie waar paardrijkunst en wapengebruik werd onderwezen, maar ook wiskunde en filosofie. Er werden tachtig leerlingen opgeleid door 'directeuren':
  
   De Saint-Martin: 1613
   Du Gast: 1680
   Baron: 1681
   Legrand: 1681-1685
   Jean Errard
   Henri de Briquemault
  
  Literatuur 
  Pierre-Daniel Bourchenin, Étude sur les académies protestantes en France au XVIe et au XVIIe siècle, 1882, p. 112-125
  Ernest Henry, Notes biographiques sur les membres de l'académie protestante et les pasteurs de l'Église réformée de Sedan, 1896, 107 p.
  Paul Mellon, L'Académie de Sedan, centre d'influence française, Paris, 1913
  Pierre Congar, "Les caractères propres de l'Académie protestante de Sedan (1602-1681)" in: Actes du 95e Congrès national des Sociétés savantes, Reims, 1970
  Paulette Salmon, "Sedan, carrefour intellectuel européen au XVIIe siècle" in: Sedan, de l'Europe des principautés à l'Europe des Nations, eds. Paulette Salmon en Jacques Rousseau, 1995. ISBN 2864808242
  Aurélien Behr, "L'académie de Sedan et son insertion dans les réseaux d'enseignement français et européen à travers la mobilité académique" in: Yves Krumenacker en Boris Noguès, Protestantisme et éducation dans la France moderne, 2014, p. 125-152. 
  Aurélien Behr, "L'enseignement protestant à Sedan de 1560 à 1681" in: Cahiers du Centre de généalogie protestante, 2019, nr. 146, p. 59-77
  
  Voetnoten 
  
  Sedan (stad)
  Gereformeerd onderwijs
  Protestantisme in Frankrijk