title: Testis unus, testis nullus
text: Het adagium Testis unus, testis nullus (Latijn voor "één getuige, geen getuige") is een oude regel uit het bewijsrecht en leeft voort als onderdeel van de historische methode en in de journalistiek.
  
  Bewijsrecht
  
  Oudheid 
  De bewijsregel is reeds te vinden in het oud-Joodse recht:
  
  Voor doodstraffen eist de wet bijvoorbeeld twee getuigen (Numeri 35:30, Deuteronomium 17:6).
  
  Het Nieuwe Testament verwijst op twee plaatsen naar de regel:
  
  Het Romeinse recht kende aanvankelijk geen equivalent, al trokken retorici het opvoeren van één enkele getuige graag in twijfel. Dit blijkt bij Quintilianus en bij de oude Seneca, die Cestus Pius laat zeggen:
  
  Ook zijn zoon haalt een gelijkaardig argument aan:
  
  Paulus is de enige klassieke jurist die jurisprudentie in die zin vermeldt, maar het beschreven geval is te onzeker om er het bestaan van een algemene regel uit af te leiden:
  
  Keizer Constantijn voerde uiteindelijk dan toch de 'unus testis'-regel in met een constitutie van 25 augustus 334. De tekst in het Corpus Juris Civilis laat uitschijnen dat er een eerder decreet aan voorafging:
  
  Middeleeuwen 
  De receptie van het Romeinse recht maakte de regel terug actueel in Europa. De canonist Ivo van Chartres nam hem over, daarin gevolgd door Gratianus. Midden twaalfde eeuw gaf Rogerius een geïsoleerde getuigenis de waarde van een vermoeden. Azo Portius en Pillius de Medicina zagen het als een 'half bewijs' dat kon en moest worden aangevuld.
  
  Actueel recht 
  Belgische strafrechters beoordelen vrij de bewijswaarde van de hen overgelegde gegevens en kunnen iemand schuldig verklaren op grond van een geïsoleerde getuigenverklaring. In Nederland is de oude regel over het bewijsminimum nog te vinden in artikel 342.2 van het Wetboek van Strafvordering. Een geïsoleerde getuigenverklaring die geen steun vindt in ander bewijsmateriaal, is onvoldoende.
  
  Historische methode 
  Het vergelijken en contrasteren van bronnen is een basisregel van de historische methode. Als er geen meervoudige attestatie is en een bewering dus op één bron valt terug te voeren, is dat niet mogelijk. De gegevens zijn dan dermate oncontroleerbaar, dat ze vanuit kentheoretisch oogpunt nagenoeg zinledig worden. Dit betekent niet dat de bron dan automatisch wordt verworpen. Aan de hand van bijkomende criteria zal men alsnog proberen een idee te krijgen over de mate van betrouwbaarheid van de bron. Maar een feit dat slechts in één bron is geattesteerd, onttrekt zich hoedanook aan historische analyse.
  
  Journalistiek 
  Het is een vuistregel van goede journalistiek om meerdere onafhankelijke bronnen te gebruiken. Wanneer informatie slechts uit één bron afkomstig is en niet elders is bevestigd, mag ze niet als feit worden gepresenteerd (hoogstens als een uitspraak van deze of gene, doorgaans met attributie).
  
  Alternatieve formuleringen 
  Er bestaan verschillende varianten van de regel:
  Vox unius, vox nullius (De stem van één iemand, de stem van niemand)
  Testimonium unius, testimonium nullius (Het getuigenis van één iemand, het getuigenis van niemand)
  Unius responsio testis omnino non audiatur (Laat het antwoord van een enkele getuige helemaal niet gehoord worden)
  
  Literatuur 
  Antonino Metro, Unus testis, nullus testis, in: John Cairns en Olivia Robinson, Critical Studies in Ancient Law, Comparative Law and Legal History. Essays in Honour of Alan Watson, 2001, , p. 108-116
  Carlo Ginzburg, "Unus testis. Lo sterminio degli Ebrei e il principio di realtà" [1990], in: Il filo e le tracce. Vero falso finto, 2006, , p. 205-224
  
  Voetnoten 
  
  Latijnse uitdrukking
  Rechtsgeschiedenis
  Historiografie