title: De Nederduytsche Grammatica ofte Spraec-konst
text: De Nederduytsche Grammatica ofte Spraec-konst is een omstandig taalkundig werk van de 17e-eeuwse Nederlandse grammaticus Christiaen van Heule. Het werk werd uitgegeven in 1625.
  
  In 1633 verscheen er een tweede editie van De Spraec-konst. Deze kreeg een andere titel: De Nederduytsche spraec-konst ofte tael-beschrijvinghe.
  
  Inhoud 
  In het werk staat uitgebreid de grammatica van het toenmalige Nederlands beschreven. Hierbij baseerde Christiaen van Heule veel op de grammaticale regels uit het Latijn. Zo beschrijft hij onder meer de Nederlandse naamvallen, door hem gevallen genoemd. Deze naamvallen zijn echter geheel overgenomen uit het Latijn:
  
   Noemer (nominativus): de Noemer is een geval in het welk een ygelic Naemwoort niet gebogen en is als Vader, Mensch, Hemel, Goet, Swart, Beesten, Vrouwen
   Baerer (Genitivus): in den Baerer is eene buyginge welke uyt de Naemwoorden spruyt als Des Vaders, des Hemels, der Vrouwe
   Gever (Dativus): in den Gever is eene buyginge welke geschiet in het woort aen het welk iet gegeven wort als Ik geeve den Man, Men geeft den armen Dieren
   Aenklager (Accusativus): in den Aenklager is eene buyginge, welke geschiet in het woort aen het welk eene werkinge gedaen wort als Hy sloug den goeden Man, Ick hieuw den Boom ter Neer
   Rouper (Vocativus): in den Rouper blijven de woorden onverandert gelijc den Noemer als ô Mannen, ô Vrouwen
   Ofnemer (Ablativus): in den Ofnemer worden de woorden geboogen met de Voorzettinge Van, als vanden Man, van den Velde
  
  Omdat de naamvallen rouper en ofnemer veel lijken op respectievelijk de noemer en de gever zijn ze in de vergetelheid geraakt. De andere vier naamvallen bleven nog wel een tijd gehanteerd in het (vroeg-)Nieuwnederlands.
  
  Verder wordt in dit werk het verschil tussen hen en hun beschreven. Dit verschil wordt daarom ook wel het systeem-Van Heule genoemd.
  
  In zijn Spraec-konst introduceerde van Heule voorts een reeks woordsoortnamen die nog steeds gebruikt worden in de ontleding van het Nederlands: naamwoord (bijvoeglijk en zelfstandig), werkwoord, voorzetsel (dat hij doorgaans nog voorvoegsel noemde) en telwoord.
  
  Bronnen 
  Voor het schrijven van de Spraec-konst heeft van Heule zich beroept op een aantal oudere (taalkundige) werken, waaronder:
   Grammatica Latina van Ludolphus Lithocomus (1584)
   Syntaxis Dilucido Compendio Scripta van Antonius Caucius (1585)
   Institutiones Linguae Graecae van Nicolaes Cleynaerts (1549)
   De Beghinselen der Weeghconst van Simon Stevin (1586)
   De Twe-spraack vande Nederduitse Letterkunst (1584)
   De Nederduydsche Spellinge van Jacob van der Schuere (1612)
   Etymologicum teutonicae linguae van Cornelis Kiliaan (1599)
   De Nederduitse Orthographie van Pontus de Huyter (1581)
   Lingua Belgica van Abraham van der Mijle (1612)
  
  Externe links 
   Van Heule, Christiaan. De Nederduytsche Grammatica ofte Spraec-konst editie W.J.H. Caron; op DBNL
   Van Heule, Christiaan. De Nederduytsche spraec-konst ofte tael-beschrijvinghe, editie W.J.H. Caron; op DBNL
  
  Geschiedenis van het Nederlands
  Nederlandse grammatica
  17e-eeuws boek
  1625