Dobbelen
Dobbelen is het spelen met dobbelstenen als speelpenning. Het spel zelf wordt ook wel dobbelspel genoemd.

Etymologie 
Het woord is afkomstig van het oud-Franse doble = "dubbel". Dobbelen is dus het toepassen van een toevalsgenerator. Ergens om dobbelen wordt dan ook als een eenvoudige manier gezien om een onoplosbaar lijkend geschil op te lossen. Als er om geld wordt gespeeld, is het een kansspel. 

Het woord dobbelen wordt ook overdrachtelijk gebruikt voor het doen van geldelijke transacties waarbij er sprake is van een kans op winst en een risico van verlies, ofwel het speculeren.

Geschiedenis 
In de prehistorie gebruikte men (ook) andere lichamen dan de kubus als speelpenningen. 

In Başur Höyük (Siirt,Turkije) werden 49 kleine stenen sculpturen in verschillende vormen en kleuren  opgegraven; ze hadden o.a. de vorm van varkens, honden, piramides, ronde bollen, maar ook 6kantige dobbelstenen. Rond 2000 voor onze tijdrekening gebruikten de Egyptenaren verschillende types van polyeders in dobbelspellen

De Metropolitan Museum of Art is in het bezit  van een icosahedron als dobbelsteen uit de (2°eeuw v. Chr.)  met Griekse letters op de vlakken 20 zijvlakken 

7-zijdige dobbelstenen kwamen in de Middeleeuwen ook voor (zie in het midden van de afbeelding uit het boek Libro de los juegos). 

De oudste kubusvormige dobbelsteen is gevonden in de stad Shahr-eSukhteh (Iran) en is waarschijnlijk 5000 jaar oud. Hij hoorde bij een backgammonspel. Backgammon werd vroeger gespeeld door belangrijke personen. 

De eerste geschreven bronnen  van 'vervalste' dobbelstenen vindt men terug in het Sanskriet epos Mahabharara uit India (ca. 2000 jaar geleden). 

Ook de Romeinen waren niet ongevoelig voor de verlokkingen van de dobbelsteen. Volgens de Romeinen waren toeval en geluk het domein van de godin Fortuna. Nadat ze Jezus hadden gekruisigd, dobbelden Romeinse soldaten om zijn kleren. Het was een serieuze bezigheid waarbij veel op het spel kon staan.

Vals spelen 
Zo oud als de dobbelstenen en dobbelen is het bedrog dat gepleegd wordt om de kansen van de bedrieger te verhogen t.o.v. zijn/haar medespelers.

Voorbeelden van vals spelen  vindt men terug in Lives of the Gamesters, een werk om mensen te waarschuiven voor de gevaren van het gokken.

Het  "Norwegian Institute for Cultural Heritage Research" (NIKU) meldde in 2018 dat in het Middeleeuwse Bergen het gokken  wijdverspreid was. Er was zelfs een stadswet uit 1276 waarin de vertegenwoordiger van de koning het geld van de goktafels kon aanslaan, en de gokkers een boete geven van 107 gram zilver voor het overtreden van de wet.

Gekende technieken om dobbelstenen te vervalsen zijn o.a. :

 bolletjes worden uitgeboord, gevuld met metaal en terug overschilderd
 Bekers met geheime kamers die 'eerlijke' dobbelstenen konden vasthouden en gemanipuleerde exemplaren los liet.
 Sommige gokhuizen gebruikten electromagneten onder hun tafels om via ijzergedopeerde dobbelstenen het resultaat te beïnvloeden
 dobbelstenen met een intern kwikreservoir dat via een capillair zich kan verplaatsen door op de tafel te slaan
 anderen bevatten een metaal met een laag smeltpunt , waardoor de gokker het rollen van de dobbelsteen kan beïnvloeden

Dit wordt verholpen met doorzichtige dobbelstenen te gebruiken.

Dobbelspellen 
De dobbelspellen kunnen onderverdeeld worden in het aantal dobbelstenen dat er in gebruikt wordt.

Twee dobbelstenen 

Boerenschroom
 Mexicanen (ook wel Mexen genoemd)
 Sinterklaasdobbelen

Drie dobbelstenen 

 Blufpoker
 Kassie-zes
 Pietjesbak
 Sic Bo
 Zara (historisch)

Vijf dobbelstenen 

 Chapeau (een variant op poker)
 Yahtzee

Zes dobbelstenen 
 30en
5000en
 Crazy Casino
Straatjeleggen

Dertig dobbelstenen 
 Perudo

Trivia 
Volgens de overlevering waren de oude Germanen zeer bedreven in het dobbelen. Deze verleiding om de eigen verantwoordelijkheden weg te wuiven en het lot in de handen van de dobbelsteen te leggen, is bijvoorbeeld het onderwerp van het Suske en Wiske-album De nerveuze Nerviërs.