Keurvorstendom Mainz
Het keurvorstendom Mainz of Keur-Mainz, officieel Aartssticht en Keurvorstendom Mainz (Duits: Kurfürstentum Mainz, Kurmainz of Churmainz, officieel Erzstift und Kurfürstentum Mainz) was een relatief groot land in het Heilige Roomse Rijk. Als aartssticht bestond het uit gebieden die onder de wereldlijke heerschappij van de aartsbisschop van Mainz vielen.

De aartsbisschop van Mainz nam zowel binnen de Rooms-Katholieke Kerk als binnen het Heilige Roomse Rijk een speciale positie in. Als Primas Germaniae en pauselijk legaat was hij belangrijkste bisschop van Duitsland en de plaatsvervanger van de paus ten noorden van de Alpen. Als aartskanselier was het zijn taak om de koningsverkiezingen te organiseren en als keurvorst had hij het recht om mede de Rooms-Duitse koning te kiezen.

Het territorium van Mainz bestond uit verschillende niet aan elkaar gesloten gebieden. Het Nedersticht lag rond de samenvloeiing van de Rijn en de Main rond Eltville de hoofdstad Mainz. Het Oversticht lag ten oosten hiervan langs de middenloop van de Main rond de steden Aschaffenburg en Walldürn. Daarnaast behoorden ook het Eichsfeld en het gebied rond Erfurt in Thüringen tot het keurvorstendom. In 1512 werd Mainz ingedeeld bij de Keur-Rijnse Kreits.

Ontstaan
De aartsbisschop van Mainz was de hoogste geestelijke in het Heilige Roomse Rijk. Sinds 965 was de aartsbisschop aartskanselier van het Rijk. In tegenstelling tot de andere aartsambten was dit niet alleen maar een eretitel. De aartsbisschop had het recht om de keurvorsten bijeen te roepen voor de verkiezing van de koning. Hij leidde ook het kiesproces.
De aartsbisschop slaagde erin een groot territorium op te bouwen, maar het gebied bestond uit vele losse delen.
 vicedom-ambt buiten de stad (gebied rond de stad Mainz)
 vicedom-ambt in de Rheingau (met Gau-Algersheim en Bingen)
 vicedom-ambt Aschaffenburg
 vicedom-ambt Erfurt
 vicedom-ambt Eichsfeld
 gebied van de landvoogd in Hessen (zetel Amöneburg)

Verdere geschiedenis
Van 1244 tot 1462 wist de stad Mainz zich vrijwel onafhankelijk te maken van de keurvorst. De residentie werd daarom verlegd naar Eltville en Aschaffenburg. In 1461 woedde de Mainzer Stichts-strijd. Tijdens deze strijd ging er veel gebied verloren aan het landgraafschap Hessen en het keurvorstendom Palts. In 1463 kwamen in het verdrag van Zeilsheim een aantal lenen en panden van Mainz aan Hessen. De stad Mainz daarentegen werd herwonnen.

In 1559/74 werd het graafschap Rieneck bij het keurvorstendom gevoegd en in 1581/3 het graafschap Königstein.
De protestantse stad Erfurt die zich vrijwel onafhankelijk had weten te maken, werd in 1664 met geweld door de katholieke keurvorst onderworpen.

Een aantal grenzen werden in de loop der tijd verdragsmatig genormaliseerd. In 1685 werd het condominium Lohrhaupten met het graafschap Hanau gedeeld: Mainz kreeg Frammersbach en het graafschap Hanau kreeg Bieber en Lohrhaupten met de enclave Seulbach.
In 1717 werd kwam er een vergelijk tot stand met het keurvorstendom Palts: 1/4 van Neu-Bamberg met de plaatsen Volxheim en Siefersheim en 3/4 van de heerlijkheid Wöllstein (Gumbsheim, Pleitersheim, Desenheim) kwamen aan Mainz.
In 1748	werd een delingsverdrag gesloten met Hessen-Kassel over Alzenau, waarbij Hörstein aan Mainz kwam.

Op 1 januari 1756 werd het Mainzer Landrecht ingevoerd en in 1772/82 werd het binnenlands bestuur met een hervorming van de ambten gemoderniseerd. In 1794 kwam na het uitsterven van de graven van Hatzfeld de heerlijkheid Blankenheim in Thüringen terug aan Mainz.
De keurstaat Mainz ging op in de Cisrheniaanse Republiek.

De bezetting van de stad Mainz in 1798 door Franse troepen luidde het einde van het keurvorstendom in. De keurvorst verlegde zijn residentie naar Aschaffenburg.

Einde (1803)
Door de Franse annexatie van de linker Rijnoever verloor het keurvorstendom in 1797/1801 een deel van zijn gebied, inclusief de stad Mainz.
De Reichsdeputationshauptschluss van 25 februari 1803 maakte een eind aan het sterk versnipperde keurvorstendom. De gebieden werden als volgt verdeeld:
 Paragraaf 3 leverde het koninkrijk Pruisen: het gebied Erfurt met Untergleichen en allen rechten en bezittingen in Thüringen; het Eichsfeld en het Mainzer aandeel in Treffurt.
 Paragraaf 3 leverde aan het huis Salm-Reifferscheid-Bedbur het ambt Krautheim met de rechten van de in het ambt gelegen abdij Schönthal.
 Paragraaf 7 leverde aan het keurvorstendom Hessen-Kassel de ambten Fritzlar en Amöneburg en de kloosters binnen die ambten met Naumburg en Neustadt.
 Paragraaf 7 leverde aan het landgraafschap Hessen-Darmstadt de ambten Gernsheim, Bensheim, Heppenheim, Lorsch, Fürth, Steinheim, Alzenau, Vilbel, Rockenburg, Haßloch, Astheim, Hirschhorn. Verder de op de zuidelijke oever van de Main gelegen bezittingen en inkomsten van Mainz, namelijk de hoven: Mönchhof, Gundhof en Klarenberg, zo ook het bezit dat verbonden is met kapittels, abdijen en kloosters, die toegevallen zijn aan Nassau-Usingen, uitgezonderd de dorpen Bürgel en Schwanheim.
 Paragraaf 12 leverde het vorstendom Nassau-Usingen de ambten Königstein, Höchst, Kronberg, Rüdesheim, Oberlahnstein, Eltwill, Haarheim, Kastel met de bezittingen van het Domkapittel op de rechter Main-oever, stroomafwaarts van Frankfurt.
 Paragraaf 14 leverde het vorstendom Löwenstein-Wertheim de dorpen Wörth en Trennfurt.
 Paragraaf 14 leverde het graafschap Löwenstein het ambt Freudenberg, de kartuize Grünau, het klooster Triefenstein en de dorpen Montfeld, Rauenberg, Wessenthal en Trennfeld.
 Paragraaf 18 leverde het vorstendom Hohenlohe-Ingelfingen het dorp Nagelsberg.
 Paragraaf 18 leverde het vorstendom Hohenlohe-Neuenstein het Mainzer aandeel aan het gehucht Künzelsau.
 Paragraaf 20 leverde het vorstendom Leiningen de ambten Miltenberg, Buchen, Seelingental, Amorbach en Bischofsheim
 Paragraaf 20 leverde het graafschap Leiningen-Guntersblum de kellerij Billigheim
 Paragraaf 20 leverde het graafschap Leiningen-Heidesheim de kellerij Neidenau
 Paragraaf 25 verplaatste de aartsbisschoppelijke zetel naar Regensburg. De aartsbisschop behield de titels keurvorst, rijks-aartskanselier, metropolitaan-aartsbisschop en primaat van Duitsland.
De kerkprovincie was zijn kerkelijke rechten op de linker Rijnoever verloren. Dit werd gecompenseerd door de overname van de rechten van de kerkprovincies (aartsbisdommen) Keulen en Trier voor zover ze op de rechter oever van de Rijn lagen. Hiervan uitgezonderd waren de gebieden die binnen het koninkrijk Pruisen lagen. Verder werd met de kerkprovincie het gebied van de voormalige kerkprovincie (aartsbisdom) Salzburg verenigd, maar dan alleen de gebieden die binnen het keurvorstendom Beieren lagen.
Als wereldlijk gebied behield de keurvorst het vorstendom Aschaffenburg met het hoofdambt Aschaffenburg en de ambten Aufenau, Lohr, Orb (met de zoutwerken), Prozelten, Klingenberg op de rechter oever van de Main. Van het voormalige prinsbisdom Würzburg kreeg de keurvorst het ambt Aurach im Sinngrunde. Ten slotte werd het prinsbisdom Regensburg met de abdijen Sankt Emmeram, Obermünster en Niedermünster en de rijksstad Wetzlar aan de keurvorst overgedragen.

Het keurvorstendom Mainz was omgezet in het keurvorstendom van de aartskanselier.

Regenten
 747- 754	Bonifatius
 754- 786	Lullus
 787- 813	Riculf
 814- 826	Haistulf
 826- 847	Otgar
 847- 856	Hrabanus Maurus; 822-842: abt van Fulda
 856- 863	Karel van Aquitanië
 863- 889	Ludbert
 889- 891	Sunderold
 891- 913	Hatto I; abt van Reichenau
 913- 927	Heriger
 927- 937	Hildebert van Mainz
 937- 954	Frederik van Mainz
 954- 968	Willem van Saksen
 968- 970	Hatto II; 956-968: abt van Fulda
 970- 975	Rupert
 975-1011	Willigis
 1011-1021	Erckenbold
 1021-1031	Aribo
 1031-1051	Bardo
 1051-1059	Liutpold
 1060-1084	Siegfried I van Eppenstein
 1084-1088	Wezelin
 1089-1109	Ruthard
 1110-1137	Adalbert I van Saarbrücken (1111-1134)
 1138-1141	Adalbert II van Saarbrücken
 1141-1142	Markulf
 1142-1153	Hendrik I
 1153-1160	Arnold I van Seelenhofen
 1161-1165	Koenraad I van Wittelsbach (van Scheyern)
 1165-1183	Christiaan I van Buch
 1183-1200	Koenraad I van Wittelsbach (van Scheyern)
 1200-1230	Siegfried II van Eppenstein
 1230-1249	Siegfried III van Eppenstein
 1249-1251	Christiaan II van Weisenau
 1251-1259	Gerhard I, wildgraaf van Kirburg
 1259-1284	Werner, graaf van Eppenstein
 1286-1288	Hendrik II; 1275: bisschop van Bazel?
 1289-1305	Gerhard II, graaf van Eppenstein
 1306-1320	Peter van Aspelt; 1296-1306: bisschop van Bazel
 1321-1328	Mathias van Bucheck
 1328-1337	Boudewijn van Luxemburg (administrator); 1307-1354: keurvorst van Trier; 1332-1337: bisschop van Spiers (administrator)
 1328-1346	Hendrik III, graaf van Virneburg
 1346-1371	Gerlach, graaf van Nassau
 1371-1373	Jan I van Luxemburg, graaf van St.Pol; 1366-1371: bisschop van Straatsburg
 1374-1381	Lodewijk van Meissen; 1357-1366: bisschop van Halberstadt; 1366-1373: bisschop van Bamberg; 1381-1382: aartsbisschop van Maagdenburg
 1381-1390	Adolf I, graaf van Nassau-Wiesbaden-Idstein; 1372-1390: bisschop van Spiers
 1391-1396	Koenraad II, graaf van Weinsberg
 1397-1419	Johan II, graaf van Nassau-Wiesbaden-Idstein
 1419-1434	Koenraad III, wild- en rijngraaf van Daun
 1434-1459	Dietrich I, Schenk van Erbach
 1459-1461	Diether van Isenburg(-Büdingen)
 1461-1475	Adolf II, graaf van Nassau-Wiesbaden-Idstein
 1475-1482	Diether van Isenburg(-Büdingen)
 1482-1484	Albrecht I, hertog van Saksen (administrator)
 1484-1504	Berthold I, graaf van Henneberg-Römhild
 1504-1508	Jakob van Liebenstein
 1508-1514	Uriel van Gemmingen
 1514-1545	Albrecht II, markgraaf van Brandenburg; 1513-1545: aartsbisschop van Maagdenburg; 1513-1545: bisschop van Halberstadt
 1545-1555	Sebastian van Heussenstamm
 1555-1582	Daniel Brendel van Homburg
 1582-1601	Wolfgang van Dalberg
 1601-1604	Johan Adam van Bicken
 1604-1626	Johan Schweickart van Cronberg
 1626-1629	Georg Frederik van Greiffenklau; 1616-16629: bisschop van Worms
 1629-1647	Anselm Kasimir Wamboldt van Umbstadt
 1647-1673	Johann Philipp van Schönborn; 1642-1673: bisschop van Würzburg; 1663-1673: bisschop van Worms
 1673-1675	Lotharius Frederik van Metternich; 1652-1675: bisschop van Spiers; 1673-1675: bisschop van Worms
 1675-1678	Damian von der Leyen; 1675-1678: bisschop van Worms
 1679-1679	Karel Hendrik van Metternich; 1679-79: bisschop van Worms
 1679-1695	Anselm Frans van Ingelheim
 1695-1729	Lotharius Frans van Schönborn; 1693-1729: bisschop van Bamberg
 1729-1732	Frans Lodewijk van Palts-Neuburg; 1683-1732: bisschop van Breslau; 1694-1732: bisschop van Worms; 1694: proost van Ellwangen; 1694-1732: grootmeester van de Duitse Orde; 1716-1729: aartsbisschop van Trier
 1732-1743	Philips Karel van Eltz
 1743-1763	Johan Frederik Karel van Ostein; 1756-1763: bisschop van Worms
 1763-1774	Emmerich Josef van Breidbach-Bürresheim; 1768-1774: bisschop van Worms
 1774-1802	Frederik Karel Josef van Erthal; 1774-1802: bisschop van Worms
 1802-1805	Karel Theodoor van Dalberg; 1788: aartsbisschop van Tarsos; 1800-1802: bisschop van Konstanz; 1802-1803: bisschop van Worms; 1804/5: aartsbisschop van Regensburg

Noten

Geschiedenis van Rijnland-Palts
Geschiedenis van Mainz
Mainz
Mainz