Medardo de Marchena
Pedro Pablo Medardo (Dada) de Marchena (Curaçao, 29 juni 1899 - Bonaire,  15 mei 1968) was een Curaçaos-Bonairiaans schrijver, dichter, nationalist en activist. Hij was een van de pioniers van de Caribische intellectuele emancipatie en antikoloniale kritiek.

Biografie 
Medardo de Marchena was de buitenechtelijk zoon van de katholieke Afro-Curaçaose Anna Delfina Wiel en de Joodse Benjamin Abraham de Marchena. Hij werd later door zijn vader geëcht en kreeg zijn naam. Omstreeks 1920 verbleef hij in de Verenigde Staten waar hij in aanraking kwam met het gedachtegoed van Marcus Garvey.

Activist en nationalist 
De Marchena stond in de jaren dertig van de 20ste eeuw in Curaçao bekend als kritisch en revolutionair. Met zijn publicaties in het Papiaments probeerde hij het volk wakker te schudden voor zijn ongeschooldheid,  onderdanigheid en lethargie als gevolg van onderdrukking door de toenmalige koloniale regering, de rooms-katholieke kerk en de Shell-raffinaderij. In de pamfletten  “Ignorancia o educando un pueblo” (1929) en “Muher i nos bida moderno" (1934) streed hij voor gelijkheid en voor vrouwen-, vaderschaps- en auteursrechten. In 1930 kwam er een weerwoord op het eerste pamflet met het boekje  “Critica riba Ignorancia o educando un pueblo” van J. Muller. In het vlugschrift “Dos Cartas Pastorales” stelde hij het Nederlands koloniaal regiem en de katholieke kerk aan de kaak, in het bijzonder de rooms-katholieke Curaçaosche Volksbond. De Marchena publiceerde ook in het periodiek "De Onpartijdige", een blad van de debatteerclub Jong Curaçao dat in 1932 voor het eerst verscheen. Van dit periodiek was hij medewerker en enige tijd ook mederedacteur. Originele exemplaren van zijn pamfletten zijn bewaard gebleven in de Mongui Maduro bibliotheek in Curaçao.

Internering 
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd De Marchena vanwege zijn geschriften en denkbeelden aangemerkt als  communist en een ”gevaar voor de rust en veiligheid in het gebiedsdeel“. Hij werd verbannen naar Bonaire en verbleef van 1940 tot 1945 in het interneringskamp Playa Pariba, dat in eerste instantie bedoeld was voor Duitse onderdanen.  In het kamp dichtte hij liedjes in het Papiaments op zilverpapier uit sigarettendoosjes. Tot de klassiekers onder de Antilliaanse liederen behoort zijn omstreeks 1944 geschreven oorlogslied “Esta Dushi”, beter bekend als “Bula Waya” (De omheining over). Hij schreef de tekst op de bestaande melodie van "Hisa Bela" en verhaalt over zijn verlangen het kamp te verlaten en over het vrouwelijk schoon buiten de prikkeldraadomheining. Enkele jaren later maakte de bekende Portoricaanse zanger Daniel Santos (1916-1992) dit lied beroemd in het gehele Caribisch gebied.

Na zijn vrijlating bleef De Marchena in Bonaire wonen, waar hij een Bonairiaanse trouwde. Hij ging werken in de visexporthandel en werkte hierna tot zijn pensionering bij de overheid als magazijnmeester. Na een kort ziekbed overleed hij op de leeftijd van 68 jaar.

Publicaties 
 1929 Ignorancia o educando un pueblo (Onwetendheid en de educatie van een volk)
 1934 Muher i nos bida moderno (De vrouw en ons modern leven)
 Dos Cartas Pastorales (Twee pastorale brieven)

Over Medardo de Marchena 
 Aart Broek, Schaamrood. Haarlem: In de Knipscheer, 2017.
 Aart Broek, Medardo de Marchena Staatsgevaarlijk in koloniaal Curaçao. Haarlem: In de Knipscheer, 2021.

Tekst Bula Waya 

Nederlands activist
Nederlands schrijver
Mens en maatschappij in Caribisch Nederland