De natuurkunde van 't vrije veld
De natuurkunde van 't vrije veld is een driedelig werk van prof. dr. M. Minnaert, waarin hij alledaagse natuurkundige verschijnselen uitlegt. In 1937 verscheen deel 1 Licht en kleur in het landschap, in 1939 deel 2 Geluid, warmte, elektriciteit en in 1940 deel 3 Rust en beweging. De oorspronkelijke uitgever Thieme herdrukte de trilogie een paar keer, onder meer een vijfde druk in 1968. Deel 1 werd vertaald in vele talen.

De boeken 

De natuurkunde van 't vrije veld biedt een overzicht van verschijnselen die gemakkelijk kunnen worden waargenomen, zoals de primaire en secundaire regenbogen, fata morgana's, bijzonnen, wolken en neerslag, weerlicht en eb en vloed. Tevens geeft het aanwijzingen voor waarnemingen als het schatten van groottes zonder hulpmiddelen, en zit er een klein lineair polarisatiefilter achter in het eerste deel.

Popularisatie 
Minnaert beoogde op een vlotte en luchtige manier om natuurverschijnselen te onderzoeken.

Een voorbeeld is te lezen in het tweede deel van De natuurkunde van 't vrije veld, op bladzijde 156 (§ 117: De bepaling van de hoogte der wolken uit hun parallax)

Een ander voorbeeld is te lezen op bladzijde 54 van het tweede deel (§ 39: Verschijnsel van Doppler bij een echo)

Het bepalen van de hoogte van de Poolster
„Als aan de Jordaan een man op 't vlakke veld op zijn rug gaat liggen, zijn knieën opricht en zijn vuist met rechtopstaande duim daarop zet, dan is de Poolster op die hoogte te zien, zo hoog en niet hoger”. Minnaert: Bij mij bedraagt deze hoek 31½°, als ik het hoofd zover ophef tot ik met de hand bij mijn knieën komen kan; breedte van de Jordaan : 32° tot 33° (deze goede overeenstemming is natuurlijk toevallig!)

Experimenten en publique 
Het uitvoeren van wetenschappelijke experimenten kan in het openbaar soms leiden tot opmerkelijke vertoningen. Een voorbeeld, op bladzijde 85 van deel 2 (§ 67: Het algemene omgevingsgeruis, gemeten met een keukenwekker):

Diegene die een wetenschappelijk experiment uitvoert in het openbaar moet nooit bevreesd zijn omtrent de quasi onbegrijpende blikken van de omstaanders. Een voorbeeld, op bladzijde 142 van deel 3 (§ 81: Eb en vloed, een experiment met verschillende gemarkeerde paaltjes op het strand om het verschijnsel van de getijden op te meten):

Fabeltjes en misverstanden 
Minnaert probeerde via zijn De natuurkunde van 't vrije veld zoveel mogelijk af te rekenen met fabeltjes en misverstanden, zoals te lezen is op bladzijde 327 van deel 2 (§ 240: Uitwerkingen van de bliksem):

Rode ogen 

Minnaert was zich tijdens het samenstellen van het eerste deel van zijn De natuurkunde van 't vrije veld echter niet bewust van het feit dat retro-reflectie (het roodkleurige katoog verschijnsel ) zich evengoed in de ogen van mensen voordoet als in de ogen van vele soorten dieren zoals katachtigen. Deze incorrecte opvatting werd overgenomen in de Engelstalige herziene uitgave van 1993 (Light and Color in the Outdoors). Het rode-ogeneffect op portret-kleurenfoto's waarvan het flitslicht zich te dicht bij het objectief van het fototoestel bevond was nog niet bekend.

Circumhorizontale boog 
Evenals het door Minnaert beschreven haloverschijnsel circumzenitale boog bestaat ook de circumhorizontale boog die zich in Nederland en België enkel gedurende de middagen van de maanden mei, juni en juli vertoont, maar dan wel onder de hoogstaande zon in plaats van boven de laagstaande zon zoals bij de circumzenitale boog. De circumhorizontale boog werd niet opgenomen in Minnaerts De natuurkunde van 't vrije veld.

Aerometer en areometer 
In deel 3, § 114: De korrelgrootte van de grond, bepaald met een aerometer, worden de aerometer (luchtmeter) en areometer (hydrometer) met elkaar verward.

Inhoudsopgave 
De hoofdstukken zijn onderverdeeld in doorlopend genummerde paragrafen, die bijna alle voorafgegaan worden door een citaat uit de wereldliteratuur.
Deel 1. Licht en kleur in het landschap

Deel 2. Geluid, warmte, elektriciteit

Deel 3. Rust en beweging

Latere edities en vertalingen 
Het eerste deel van het werk verscheen onder meer in een Engelse, Russische, Hindi, Roemeense, Finse en Duitse vertaling:
 Light & Colour in the Open Air, London, G. Bell and Sons Ltd., 1940 (vert. H.M. Kremer-Priest & K.E. Brian Jay) – in 1954 herdrukt als The Nature of Light & Colour in the Open Air door Dover Publications (online).
 Svet i tsvet v prirode (Свет и цвет в природе), Moskou, Nauka, 1959 (vert. G.A. Lejkina) (online (2e druk, 1969)).
 Prakāśa aura varṇa : (kā svarūpa, khulī havā meṃ), [Lucknow], Hindī Samiti, [1962] (vert. Bhagavatī Prasāda Śrīvāstava).
 Lumina si culoarea in natura, Boekarest, Editura Stiintifica, 1962.
 Maiseman valot ja värit, Helsinki, Tähtitieteellinen yhdistys Ursa, 1987 (vert. Pekka Kröger).
 Licht und Farbe in der Natur, Basel/Boston/Berlin, Birkhäuser, 1992 (vert. Regina Erbel-Zappe).
 Light and Color in the Outdoors, New York/Berlin, Springer, 1993 (vert. Len Seymour).

In 1996 werden de drie delen opnieuw uitgebracht door ThiemeMeulenhoff (geïllustreerd). Delen twee (Geluid, warmte en electriciteit) en drie (Rust en beweging) waren tot 2020 niet vertaald.

Vermelde persoonsnamen 
De drie delen van Minnaert's De natuurkunde van 't vrije veld vermeldt een groot aantal namen van wetenschappers, onderzoekers, uitvinders en waarnemers. Minnaert vermeldde echter in de meeste gevallen enkel de familienamen, zodat het moeilijk is te achterhalen wie Minnaert met deze familienamen bedoelde.

Invloed 
David K. Lynch en William Livingston drukten in het voorwoord van hun Color and Light in Nature (Cambridge University Press, 1995) hun blijvende bewondering uit voor het boek, waarvan ze elk een sterk beduimeld exemplaar bezaten.

Externe link 
Marcel Minnaert: De natuurkunde van 't vrije veld (3 delen) – 1937-1940 (1ste druk), dbnl.org. Geraadpleegd op 3 mei 2021.

Naslagwerk
Natuurkunde