Ernesto Lecuona
Ernesto Sixto de la Asunción Lecuona Casado (Guanabacoa (Ciudad de La Habana), 6 augustus 1895 – Santa Cruz de Tenerife, 29 november 1963) was een Cubaans componist en pianist. Hij werd vaak als de Cubaanse Gershwin betiteld.

Levensloop 
Lecuona was een zoon (en een van de 14 kinderen) van de Canarische journalist Ernesto Lecuona Ramos en zijn echtgenote Elisa Casado Bernal, die met hun gezin naar Cuba waren verhuisd. Hij kreeg zijn eerste pianoles van zijn oudste zuster Ernestina, zelf ook een componiste en pianiste. Hij werd beschouwd als een muzikaal wonderkind, zijn eerste pianorecital had hij op vijfjarige leeftijd in de Spaanse club van Ciudad de La Habana en toen hij 13 jaar was, schreef hij zijn eerste eenvoudige compositie Cuba y América voor banda (harmonieorkest). Van 1904 tot 1907 studeerde hij aan het Conservatorio de Carlos A. Peyrellade bij Antonio Saavedra, zelf een leerling van Ignacio Cervantes. Aan dit conservatorium raakte hij bevriend met de jonge schrijfster Rita Montaner. In de jaren 1908 en 1909 werkte hij aan het Teatro Martì in Ciudad de La Habana. Aldaar ontstond ook zijn eerste muzikale komedie Fantasia Tropical. Vervolgens was hij leerling van de bekende Joaquín Nin y Castellanos (1883-1950) en de naar Cuba vertrokken Nederlandse componist Hubert de Blanck, die in 1885 het Hubert de Blanck Conservatorium - later omgedoopt in Conservatorio Nacional de Música y Declamación - in de Cubaanse hoofdstad had opgericht. In 1913 behaalde hij zijn diploma als onderwijzer voor piano en solfège en ontving een gouden medaille. Zijn hoofddocent (en directeur van het conservatorium) Hubert de Blanck was vol lof over hem en omschreef hem als "El Figaro de la Habana" en beoordeelde hem als een buitengewoon briljante student, hoogbegaafd met een perfect temperament. 

Lecuona toonde ook interesse voor populaire muziek en richtte een klein amusementsorkest op, dat vooral in de eerste bioscopen en danspaleizen van de Cubaanse hoofdstad speelde. In 1916 verliet hij Cuba en ging naar New York, waar hij onder andere een concert in de "Aeolian Hall" verzorgde en een eerste plaat opnam, onder andere met de Wals España. In 1918 kwam hij terug naar Cuba en opende het Instituto Musical de La Habana. 

In 1925 ging hij naar Madrid en verzorgde meerdere concerten, waarin hij onder anderen zijn Levánate y Anda introduceerde, een veelzeggend stuk, dat vervolgens meer dan duizend keer werd uitgevoerd. Vanaf 1927 geraken zijn ideeën over de opera in een meer volwassen fase: de thema's zijn meer gearticuleerd, de koorliederen zijn talrijker en het libretto is niet langer louter een opeenvolging van nummers. Samen met Rita Montaner als de voornaamste uitvoerder presenteerde hij negen stukken, waaronder Es Mucha Haban, La Revista Femenina en vooral La Niña Rita, waarmee het gouden tijdperk van het "Cubaans lyrisch theater" begon, maar ook de opkomst van Rita Montaner. Samen met Gonzalo Roig Lobo en Rodrigo Prats Llorens vormt hij een trilogie van de belangrijkste componisten van het Cubaans lyrisch theater en vooral de Cubaanse zarzuela. Daarbij staat qua vorm de Cubaanse ballade centraal. 

In 1928 werd hij uitgenodigd naar Parijs. Aldaar werden balletten van hem uitgevoerd en tijdens een privé recital in de Salle Gaveau is onder anderen ook Maurice Ravel te gast. Voor een bepaalde periode zou Lecuona bij Ravel, maar ook bij Robert Lortat studeren. Zijn bekendste compositie, de in 1922 in het Capitol Theatre in New York met groot succes geïntroduceerde Malagueña, vond grote waardering door Ravel en hij becommentarieerde het: Orovio, Helio “Ik voel dat Malagueña bewonderenswaardiger en melodischer is, dan mijn Bolero”. Ook zijn Siboney (Canto Siboney), in 1929 gepubliceerd, werd een klassieker van de Latijns-Amerikaanse muziek en werd door talrijke artiesten en ensembles uitgevoerd. Vanaf dit moment kreeg Ernesto Lecuona de bijnaam Cubaanse Gershwin.
 

In 1929 maakte Lecuona een succesrijke concertreis door de Verenigde Staten, Panama en Costa Rica. In 1931 overleed zijn moeder, maar hij maakte ook een concertreis naar Mexico-Stad, waar hij een hele serie van concerten in het Teatro Fabregas verzorgde. Hij werd uitgenodigd voor een tweede reis naar Mexico-Stad in 1933. In 1934 voerde hij met een operagezelschap een aantal van zijn zarzuelas in het Iris Theater in Mexico-Stad uit. Tussen de twee reizen naar Mexico sloot hij een contract met de filmmaatschappij Metro-Goldwyn-Mayer over de muziek voor diverse films. 

Hij richtte het Orquestra Cubana op en dit ensemble had groot succes. Gedurende een concertreis door Spanje in 1934 moest Lecuona om gezondheidsredenen terug naar Cuba en de naam van het orkest werd veranderd in Lecuona Cuban Boys. 

Als componist schreef Lecuona rond 3500 werken, waarin meer dan 400 liederen, 176 stukken voor piano, 50 werken voor het muziektheater, 31 orkestwerken en muziek voor 11 films. Maar het waren vooral de honderden interpretaties van stukken zoals Canto Siboney, Para Vigo me voy (Say Si Si), Canto Carabalí, Maria my Own (María La O), La Comparsa en Malagueña die hem hielpen internationale populariteit te bereiken. 

Teleurgesteld door de gang van zaken na de Cubaanse Revolutie verliet hij zijn geliefde land in 1960 en ging naar Tenerife, waar hij verschillende ensembles dirigeerde, maar verhuisde vervolgens naar Tampa. Tijdens een later bezoek op Tenerife overleed hij aldaar op 29 november 1963. Hij is begraven op The Gate of Heaven Cemetery in New York.

Composities

Werken voor orkest 
 1937 Rapsodia Argentina, voor piano en orkest 
 1940-1943 Rapsodia Negra, voor piano en orkest 
 1943 Rumba-rhapsody, voor piano, zangstemmen, gemengd koor en orkest  
 1955 Rapsodia cubana, voor piano en orkest 
 Alia en Oriente
 Andalucía, suite espagnole
 Bajo las palmeras
 Gitanerías
 Suite Española
 Suite uit de opera "El Sombrero de Yarey"
 Prelude: Allegro moderato
 Allegro non troppo - Allegro - Moderato
 Allegretto
 Moderato
 Danza. Allegro

Werken voor banda (harmonieorkest) 
 1905-1906 Cuba y América, two-step
 1933 Jungle drums, bolero-foxtrot

Muziektheater

Opera's

Zarzuelas

Operette

Balletten

Revista's/Revues 
 1918 Domingo de Piñata - première: 1918, Ciudad de La Habana, Teatro Martì - libretto: Mario Vitoria
 1919 La Liga de las Naciones
 1920 El portfolio del amor
 1922 Diablos y Fantasías
 1923 Es mucha Habana
 1924 Levántate y anda
 1925 Radiomanía - première: om 1925, Ciudad de La Habana - libretto: Mario Vitoria
 1926 La revista sin trajes
 1927 La revista femenina
 1929 Alma de raza
 1935 Aires nacionales 
 1946 Mujeres
 1956 Tropicana - première: 1956, Ciudad de La Habana - libretto: M. Filos

Toneelmuziek 
 1918 En recluta del amor - tekst: Gustavo Sánchez Galarraga

Vocale muziek

Liederen 
 1929 Canto Siboney uit de zarzuela "La tierra de Venus", voor zangstem en piano - tekst: van de componist
 1930-1935 Versos Sencillos, voor zangstem en piano - tekst: José Martí
 1931 Lamento africano, voor zangstem en piano - tekst: Teófilo Radillo
 1940 Verses, voor zangstem en piano - tekst: Juana de Ibarbourou 
 Aquella tarde
 Noche azul
 Por eso te quiero
 Siempre en mi corazón uit de filmmuziek Always in my Heart, voor zangstem en Orkest (of piano)

Werken voor piano 
 1913 Aragón, Vals español
 1918 Álbum de valses
 1919 Palomita blanca
 1920-1928 Al fin te ví
 1920-1928 Amorosa
 1920-1929 Music Box
 1920-1930 Yo te quiero siempre
 1925-1931 Rapsodia hawaiana
 1928 Andalucía, suite espagnole
 Córdoba 
 Andalucía
 Alhambra
 Gitanerías
 Guadalquivir
 Malagueña
 1928-1929 Danzas cubanas
 ¡No hables más! 
 No puedo contigo
 Ahí viene el chino
 ¿Por qué te vas?
 Lola está de fiesta
 En tres por cuatro
 1930-1934 Danzas afro-cubanas
 La conga de media noche
 Negra Mersé 
 ¡... Y la negra bailaba!
 Danza de los ñáñigos
 Danza lucumí
 La conga se va
 1930-1940 Vals en re bemol
 1935-1940 Barcelona
 1935-1940 La conga de Broadway
 1935-1940 Panamá
 1936 Para Vigo me voy
 1940-1954 Piezas características
 Preludio en la noche
 Mazurka en glisado
 La Habanera
 1943 A la Antigua
 1943 Ante el Escorial
 1943 Gardenia - Porcelana china (Danza de muñecos) 
 1944 San Francisco el grande
 1950-1960 Canto del guajiro
 1956 Diario de un niño - Estampas infantiles, suite
 Buenos días
 El baile de la muñeca
 Carrusel
 Canción de luna
 Bacanal de muñecos
 Como arrullo de Palmas
 Crisantemo
 Damisela encantadora
 Danzas cubanas 
 Dame tu amor
 Lloraba en sueños
 Aquí está
 Andar
 Tu serás
 Melancolía
 Negrita
 Muñequita
 Devuélveme el corazón
 En tres por cuatro
 La brisa y yo
 Lamento africano uit de zarzuela El Cafetal
 La ronda del amor uit de zarzuela María la O
 Mi amor fue una flor
 Muñeca de cristal
 Noche azul
 Polka de los enanos
 Por eso te quiero
 Por qué te vas?
 Siempre en mi corazón
 Siete danzas cubanas típicas
 Ni tú, ni yo
 Mientras yo comía maullaba un gato
 Burlesca
 Mis tristezas
 El miriñaque
 La 32
 ¡Cómo baila el muñeco!
 Tres miniaturas
 Tres valses
 Rococó 
 Azul 
 Encantamiento
 Valencia Mora
 Vals de las sombras
 Vals de Pierrot
 Vals del Nilo
 Vals del Rhin
 Vals en si mayor
 Vals rosa
 Valses fantásticos
 Vals apasionado
 Vals romántico
 Vals poético
 Vals arabesque
 Vals patético
 Vals maravilloso
 Vals brillante
 Zambra
 Zambra Gitana

Filmmuziek 
 1931 Under Cuban Skies  
 1931 Free Soul
 1931 Susana Lenox
 1938 Adiós, Buenos Aires
 1940 De México llegó el amor
 1942 Always in My Heart
 1946 One More Tomorrow
 1947 Carnival in Costa Rica
 La Cruz y La Espada
 La Última Melodía
 Maria La O
 Pearl Harbor

Bibliografie 
 Isabelle Leymaire: La salsa et le Latin jazz, Paris: Presses Universitaires de France - PUF, 1999, 127 p., ISBN 978-2-130-45317-8
 Luis Iglesias de Souza: El Teatro Lírico Español, volumen IV: libretistas y compositores, Coruña: Editorial Deportación Provincial, (4 volúmenes: I-Catálogo A-E / II-Catálogo F-O / III-Catálogo P-Z / IV-Libretistas y compositores) 1994, 1045 p., ISBN 978-8-489-65219-4
 Paul E. Bierley, William H. Rehrig: The heritage encyclopedia of band music - composers and their music, Westerville, Ohio: Integrity Press, 1991, ISBN 0-918048-08-7
 Leonardo Depestre Catony: Cuatro músicos de una villa - cuatro músicos de Guanabacoa: Ernesto Lecuona, Rita Montaner, Bola de Nieve e Juan Arrondo, Havana: Editorial Letras Cubanas, 1990. 147 p. 
 Cristobal Diaz Ayala: Si te quieres por el pico divertir: historia del pregón musical latinoamericano, San Juan, Puerto Rico: 1988, 371 p., ISBN 978-0-897-29525-3
 Elena Pérez Sanjurjo: Historia de la música Cuba, Miami, Florida: La Moderna Poesía, 1986, 593 p. 
 Gloria Castiel Jacobson: The Life and Music of Ernest Lecuona, dissertation Ph.D. - Gainesville: University of Florida, August 1982. 
 Cristóbal Díaz Ayala: Música cubana: del areyto a la nueva trova, San Juan, Puerto Rico: Editorial Cubanacan, 1981.

Externe links 
 Biografie op ourworld.compuserve.com (gearchiveerd)
 Biografie door Isabel Parrazal op de internetpagina van Cubanet Internacional (gearchiveerd)
 Biografie door Nereyda Barceló Fundora op de internetpagina van "SalsaPower.com, Inc." (gearchiveerd)
 Biografie op de internetpagina van KHA Records (gearchiveerd)
 Biografie op de internetpagina van de Songwriters Hall of Fame (gearchiveerd)

Cubaans componist
Cubaans pianist
20e-eeuws componist