Léon Bourgeois
Léon Victor Auguste Bourgeois (Parijs, 21 mei 1851 - aldaar, 29 september 1925) was een Frans jurist en politicus. Hij had een groot aandeel in de totstandkoming van de Volkenbond.

Biografie

Opleiding en vroege carrière 
Léon Bourgeois was van Joodse afkomst. Zijn vader was een klokkenmaker. Hij volgde een opleiding tot koopman en studeerde daarna rechten. Tijdens de belegering van Parijs (1870) door de Duitse troepen in de Frans-Duitse Oorlog nam Bourgeois als vrijwilliger deel aan de verdediging van de stad. Als artillerist werd hij tweemaal onderscheiden. Na zijn promotie vestigde hij zich als advocaat in Parijs. Na een korte loopbaan als advocaat trad hij toe tot het prefectorale bestuur. In 1877 werd hij secretaris-generaal van de prefectuur van het departement Marne. Vervolgens was onderprefect (sous-préfet) van Reims (1880) en in 1882 werd hij prefect van Tarn; in 1885 werd hij prefect van Haute-Garonne. Uiteindelijk werd hij in 1887, tijdens de kritieke periode van het aftreden van president Jules Grévy, prefect van politie van Partijs.

Léon Bourgeois werd in 1888 voor de linkse Radicale Partij (Parti Radical) in de Kamer van Afgevaardigden (Chambre des Députés) gekozen voor het departement Marne. Hij voerde felle oppositie tegen generaal Georges Boulanger. In hetzelfde jaar werd hij staatssecretaris van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Floquet. Na meningsverschillen nam hij echter al in 1889 ontslag. Van 1 maart 1890 tot 17 maart 1890 was hij voor korte tijd minister van Binnenlandse Zaken in het kabinet-Tirard. In het daaropvolgende kabinet-De Freycinet minister van Onderwijs en Schone Kunsten (1890-1892) en was in die functie verantwoordelijk voor de modernisering van het middelbaar onderwijs (1890). Onder premier Émile Loubet behield hij het ministerie van Onderwijs (1892).

Léon Bourgeois werd eind 1892 minister van Justitie en Grootzegelbewaarder in het kabinet-Ribot. Tijdens dit ministerschap kreeg hij te maken met het Panamaschandaal en maakte zich sterk voor de berechting van de verdachten.

Premier 
Op 1 november 1895 werd hij premier (Président du Conseil) van een links-liberaal kabinet. Hij nam ook de post van minister van Binnenlandse Zaken op zich (tot maart 1896, daarna was hij korte tijd minister van Buitenlandse Zaken). Het kabinet voerde belangrijke (sociale) hervormingen door, zoals de modernisering van de arbeidswetgeving, het onderwijs en de volksgezondheid, en de invoering van een progressieve inkomstenbelasting. De door conservatieven gedomineerde Senaat (Sénat) werkte het kabinet constant tegen en zegde medio 1896 haar vertrouwen in het kabinet op. Bourgeois dacht volkssteun hem eventueel in het zadel kon houden, maar deze bleef uit.

Bourgeois was in 1898 minister van Onderwijs en Schone Kunsten in het links-liberale kabinet-Brisson. Als minister organiseerde hij cursussen middelbaar onderwijs voor volwassenen.

In 1897 schreef hij het boek "Solidarité", waarin hij een samengaan van het individualisme van het liberalisme en het socialistisch collectivisme. Ook bepleitte hij in hetzelfde werk de oprichting van een volkenbond en de oprichting van een internaal hof van arbitrage. In 1899 en 1907 was hij samen met de baron d'Estournelles het voornaamste lid van de Franse delegatie bij de Eerste en Tweede Haagse Vredesconferentie en viel hij op door zijn welsprekendheid en kunde. Tijdens de Eerste Haagse Vredesconferentie was hij voorzitter van de abitrage-commissie en had een groot aandeel in de totstandkoming van het Permanent Hof van Arbitrage. In 1903 werd hij lid van het Permanent Hof van Arbitrage. Tijdens de Tweede Haagse Vredesconferentie zette hij zich opnieuw in voor arbitrair recht.

Tijdens de kabinetten-Waldeck-Rousseau en Combes, hield hij zich buiten de politiek en bezocht diverse landen.

Bourgeois was van 1902 tot 1904 voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden (Président de la Chambre des Députés). In 1905 verving hij de duc d'Audiffret-Pasquier als senator voor het departement Marne. Van 14 maart tot 25 oktober 1906 was hij minister van Buitenlandse Zaken in het radicale kabinet-Sarrien. Tijdens deze periode vond de Internationale conventie te Algeciras plaats en werd de Eerste Marokkaanse Crisis tussen Frankrijk en Duitsland vreedzaam opgelost. Van 14 januari 1911 tot 21 januari 1913 was hij minister van Arbeid en Sociale Voorzieningen en maakte zich sterk voor de invoering van een pensioen voor arbeiders.

In de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog was hij nog een keer minister van Buitenlandse Zaken (juni 1914). Tijdens de oorlog (1914-1918) was hij meerdere malen minister: van 1915 tot 1916 en in 1917 was minister van Staat en in 1917 was hij minister van Sociale Zaken.

Voorzitter van de Volkenbond 
Na de Eerste Wereldoorlog trad hij op de voorgrond als pleitbezorger van een volkenrechtelijke organisatie. In 1918 werd hij lid van de Regeringscommissie voor de Stichting van de Volkenbond. In 1919 was de Volkenbond een feit en zette hij zich in voor een eigen politie- en legermacht voor de Volkenbond, iets wat stuitte op onwil van het Verenigd Koninkrijk. In 1920 werd hij tot eerste voorzitter van de Volkenbond gekozen.

Voor hij wegens gezondheidsredenen uit de politiek stapte, was hij van 1920 tot 1923 nog voorzitter van de Senaat (Président du Sénat).

Léon Bourgeois overleed op 74-jarige leeftijd, op 29 september 1925.

Als vrijmetselaar was hij lid van het Grootoosten van Frankrijk (Grand Orient de France).

Nobelprijs voor de Vrede 
Vanwege zijn inspanningen voor de instelling van het Permanent Hof van Arbitrage en zijn aandeel in de stichting van de Volkenbond verkreeg hij in 1920 de Nobelprijs voor de Vrede.

Zie ook 
 Kabinet-Bourgeois
 Lijst van premiers van Frankrijk
 Lijst van ministers van Buitenlandse Zaken van Frankrijk
 Lijst van voorzitters van de Kamer van Afgevaardigden (Frankrijk)
 Lijst van voorzitters van de Franse Senaat

Literatuur 
 Serge Audier, Léon Bourgeois. Fonder la solidarité, Paris, Michalon, "Le Bien Commun", 2007

Verwijzingen 

Frans minister van Buitenlandse Zaken
Frans parlementslid
Frans minister van Justitie
Frans minister van Binnenlandse Zaken
Premier van Frankrijk
RRRS-politicus
Prefect van een Frans departement in Frankrijk of Overzee
Voorzitter van de Volkenbond
Winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede
Lid van het Permanente Hof van Arbitrage