Fritz Lang
Friedrich Christian Anton (Fritz) Lang (Wenen, 5 december 1890 – Beverly Hills, 2 augustus 1976) was een Oostenrijks filmregisseur, scenarioschrijver en filmproducent. Hij is vooral bekend om films als Metropolis (1927) en M (1931). Lang geldt naast Billy Wilder en Josef von Sternberg als een van de belangrijkste uitgewekenen die in de VS een carrière als cineast voort konden zetten.

Loopbaan
Fritz Lang werd in 1890 geboren in het Wenen van de dubbelmonarchie. Als zoon van een Weense stadsbouwmeester volgde hij aanvankelijk cursussen bouwtechniek aan de Technische Hochschule. Na één semester staakte hij zijn studies om plastisch kunstenaar te worden. In zijn autobiografie definieert hij zichzelf als een visueel ingesteld persoon. Als voorbeelden golden Egon Schiele en Gustav Klimt. Na een aanvaring met zijn vader ontvluchtte hij het ouderlijk huis. Hij maakte vervolgens reizen door Afrika en Azië en kwam in die periode aan de kost met de verkoop van zelfgeschilderde prentbriefkaarten. Ten slotte belandde hij in Parijs bij de schildersschool Maurice Denis, waar hij tot 1914 modeltekenen studeerde.

Toen keerde hij terug naar Wenen voor de legerdienst. Na een jaar dienst werd hij ongeschikt verklaard voor verdere militaire dienst. Nadat hij zowel lichamelijk als geestelijk gewond was teruggekeerd, kwam hij bij de UFA-studio terecht. Tijdens de Spartacusopstand (1919) in Berlijn draaide hij als regisseur zijn eerste film Halbblut. Twee jaar later trouwde hij met Thea von Harbou. Van toen af schreef Lang al zijn scenario's in samenwerking met haar. Hij verwierf ook het Duitse staatsburgerschap. In deze periode maakte Lang kunstzinnige films als Der müde Tod en populaire thrillers als Die Spinnen en Dr. Mabuse, der Spieler. Lang werd hiermee in de jaren 20 in Duitsland een invloedrijk cineast.

De films Die Nibelungen met verwijzing naar de Germaanse mythologie en de beklemmende panoptische controle van Metropolis maakten diepe indruk bij de nazileiders. Lang moest echter niets hebben van de nazi-ideeën en nam in zijn film Das Testament des Dr. Mabuse (1933) antinazistatements op waarbij hij nazi-slogans in de mond legde van een ziekelijke misdadiger. Toen de nazi's aan de macht kwamen, werd Langs werk in de ban gedaan. Volgens Langs autobiografie had Hitler na het zien van Metropolis echter veel respect getoond voor Langs werk en bood hem via Joseph Goebbels aan hoofd te worden van de Duitse filmindustrie. Hitler zou beweerd hebben dat Lang de man er naar was om nationaalsocialistische films uit te brengen. Lang weigerde en ontvluchtte Duitsland zo vlug mogelijk na een tweeënhalf uur durend onderhoud met Goebbels. Volgens eigen zeggen had hij niet de tijd om zijn geld van de bank te halen en had hij net genoeg zakgeld om een treinticket naar Parijs te betalen. Zijn huwelijk met de scenariste Thea von Harbou, die lid was van de NSDAP en in Duitsland bleef, liep op de klippen. Lang vertrok volgens eigen zeggen haast zonder geld naar Parijs, waar hij met eveneens gevluchte Duitse vrienden de film Liliom draaide. De joodse afkomst van Langs moeder Paula Schlesinger speelde ook een rol bij Langs vlucht. 

Via Parijs belandde Lang uiteindelijk in Hollywood, waar de filmstudio MGM hem een contract aanbood. Dit had ook gevolgen voor zijn carrière: waar hij in Duitsland nog had kunnen doen wat hij wilde, moest Lang zich hier schikken naar de zeden van Hollywood. In 1936 regisseerde hij de film Fury, in de volgende 21 jaar gevolgd door 21 films. In de loop der tijd werd zijn wereldbeeld langzaam steeds pessimistischer en zijn stijl eenvoudiger.

Lang stond bekend als een eigenzinnig iemand met wie het moeilijk samenwerken was. Hierdoor en door zijn monocle die hij vaak droeg, kreeg hij een stereotiepe imago van een Duitse tiran en dictator. Een aantal malen werd zijn voorkomen en gedrag geparodieerd. Lang was zeer veeleisend naar zijn acteurs toe en kon scènes tientallen malen laten overspelen. Marlene Dietrich zou voor Lang later de bijnaam Sadist Inc. verzinnen. Een arbeidsconflict met de Nederlandse actrice Lien Deyers trok in 1928 veel aandacht van de media. 

In de jaren vijftig keerde Lang terug naar Duitsland om zijn laatste films te maken. In 1960 maakte hij zijn laatste film: Die 1000 Augen des Dr. Mabuse. Nadat zijn gezichtsvermogen hem in de steek liet, keerde hij terug naar de Verenigde Staten. Hij stierf in 1976 en werd begraven in Los Angeles.

Hoewel Langs werk door sommigen als eenvoudig melodrama wordt gekarakteriseerd, kennen zijn films veel karakteristieken van de zogenaamde film noir met terugkerende thema's als psychologische conflicten, paranoia, het noodlot en morele dubbelzinnigheid. Zijn werk heeft andere regisseurs als Jacques Rivette en William Friedkin beïnvloed.

Filmografie
 1919: Halbblut
 1919: Die Spinnen: Der goldene See
 1919: Harakiri
 1919: Der Herr der Liebe
 1920: Die Spinnen: Das Brillantenschiff
 1920: Das wandernde Bild
 1921: Der müde Tod
 1921: Vier um die Frau
 1922: Dr. Mabuse, der Spieler
 1924: Die Nibelungen: Siegfried
 1924: Die Nibelungen: Kriemhilds Rache
 1927: Metropolis
 1928: Spione
 1929: Frau im Mond
 1931: M – Eine Stadt sucht einen Mörder
 1933: Das Testament des Dr. Mabuse
 1934: Liliom
 1936: Fury
 1937: You Only Live Once
 1938: You and Me
 1940: The Return of Frank James
 1941: Western Union
 1941: Man Hunt
 1943: Hangmen Also Die!
 1944: Ministry of Fear
 1944: The Woman in the Window
 1945: Scarlet Street
 1946: Cloak and Dagger
 1948: Secret Beyond the Door 
 1950: House by the River 
 1950: American Guerrilla in the Philippines 
 1952: Rancho Notorious
 1952: Clash by Night
 1953: The Blue Gardenia
 1953: The Big Heat
 1954: Human Desire
 1955: Moonfleet 
 1956: While the City Sleeps 
 1957: Beyond a Reasonable Doubt 
 1959: Der Tiger von Eschnapur
 1959: Das indische Grabmal 
 1960: Die 1000 Augen des Dr. Mabuse

Oostenrijks filmregisseur