Getijdenboek van Adolf van Kleef
Het Getijdenboek van Adolf van Kleef is een verlucht getijdenboek voor dominicaans gebruik, dat in de jaren 1480 in Gent gemaakt werd voor Adolf van Kleef-Ravenstein. Adolf van Kleef was hertog van Kleef, graaf van La Marck en heer van Ravenstein en Wijnendale. Het handschrift bevat twee portretten van de opdrachtgever: op f13v een volbladminiatuur van de hertog, geknield biddend voor een schilderij van een Virgo Lactans op f14r en op f80v in een initiaal ook biddend tot de Heilige Maagd. Zijn wapen is afgebeeld op f14v. Het handschrift wordt nu bewaard in de Walters Art Museum in Baltimore als Ms. W.439.

Geschiedenis 
Het handschrift is waarschijnlijk gemaakt na het tweede huwelijk van Adolf van Kleef met Anna van Bourgondië in 1470. Een inscriptie tussen de gebeden tot de heilige Anna op f71r, "A / B Votre mieulx amie / Anne" suggereert dat zij de opdrachtgeefster was.

In de late 19e eeuw was het handschrift in het bezit van Léon Gruel. Henry Walters kocht het van Gruel tussen 1895 en 1931. Via een legaat kwam het in de verzameling van het Walters Art Museum.

Beschrijving 
Het handschrift bestaat uit 302 perkamenten folia van 169 bij 117 mm. De tekst is geschreven in het Latijn in een kolom met 12 lijnen per bladzijde, in een Bourgondische bastarda. Het tekstblok meet 94 bij 60 mm. De kalender is geschreven in 17 lijnen, op twee bladzijden per maand en het tekstblok van de kalender is 95 bij 75 mm. Het manuscript bevat enkele teksten in het Middelfrans.

Inhoud 
Het handschrift heeft de klassieke inhoud van een getijdenboek:
 ff 1r-12v: Kalender
 ff 13v-51r: Gebeden tot de Maagd Maria
 ff15r-22r: Obsecro te
 ff23v-27r: O intemerata
 ff 31v-32v: Alma Redemptoris Mater
 ff 32v-33v: O Domina glorie regina
 ff 33v-37v: Ave mundi spes maria
 ff 37v-38v: O piissima domina
 ff 40r-44r: De vijf vreugden van de Heilige Maagd
 ff 44r-49r: Vier gebeden tot de Maagd Maria 
 ff 49r-49v: Benignissime Domine
 ff 49v-51r: O bone Ihesu
 ff 51v-87v: Suffragia
 ff 88r-98v : Uittreksels uit de evangelies
 ff99v-203v: Kleine Officie van Onze Lieve Vrouw volgens dominicaans gebruik
 ff 204v-245v: Boetepsalmen
 ff 246r-295v: Passieverhaal volgens Johannes
 ff295v-302v: Devotionele gebeden
 ff 295v-297r: Gebeden tot de apostel Andreas en Hiëronymus
 ff 298r-300r: Gebeden van de heilige Gregorius
 ff 300r-302r: Gebeden voor de vergeving van de zonden

Verluchting 
De verluchting is van de hand van de Meester van Adolf van Kleef, zo genoemd naar dit getijdenboek, en zijn atelier. De stijl van deze meester is gebaseerd op de miniaturen en de marges van het gebedenboek van Maximiliaan van de Maximiliaan-meester die door sommigen geïdentificeerd wordt als Alexander Bening. De stijl van deze meester wordt gekenmerkt door ruime interieurs en wijde landschappen en stijve krachtige figuren.

Het handschrift bevat de volgende miniaturen:

Volblad miniaturen
 f13v: Portret van Adolf van Kleef
 f14r: Virgo Lactans

Volblad met gedecoreerde marges:
 f14v: Wapenschild van Adolf van Kleef;f15r: tekst met vier marges
 f22v: Piéta;f23r: tekst met vier marges
 f99v: Annunciatie;f100r: tekst met vier marges
 f204v: De berouwvolle David;f205r: tekst met vier marges

Halfblad met marges en tekst
 f28r: Kruisiging met scènes uit de passie in de marge
 f121r: Maria Visitatie
 f145v: Geboorte van Christus
 f153r: Aankondiging aan de herders
 f161v: Opdracht in de tempel
 f168v: Aanbidding der wijzen
 f176r: Kindermoord in Bethlehem
 f194r: Vlucht naar Egypte

Gehistorieerde initiaal
 f40r: G, 5l,  Annunciatie
 f51v: O, 5l, Heilige Claudius
 f54r: O, 5l, De marteldood van de heilige Sebastiaan, met boogschutters in de marge
 f58r: O, 5l, Heilige Adrianus
 f59r, V: 5l, Heilige Antonius van Padua
 f60v: L, 6l, De Aartsengel Michael verslaat de duivel
 f62v: O, 7l, De heilige Joris doodt de draak
 f64r: D, 8l, De heilige Nicolaas wekt de drie jongens tot leven; in de ondermarge het verhaal over de bruidsschat voor de arme meisjes
 f65r: D, 8l, De heilige Christoffel draagt het Christuskind op zijn schouder over een rivier
 f69v: A, 7l, De marteldood van de heilige Erasmus
 f70v: D, 4l, Anna te Drieën
 f72r: D, 8l, De heilige Margaretha met het kruis en de draak
 f73v: D, 7l, De heilige Catharina met de werktuigen van haar marteling
 f75r: D, 8l, De heilige Barbara met haar vader bij de toren
 f76r: D, 8l, De bekoring van de heilige Augustinus
 f80v: O, 8l, Adolf van Kleef biddend voor de Maagd van Nederigheid
 f88r:  I, 7l, Johannes op Patmos
 f90v: C, 3l, Mattheus
 f94r:  I, 6l, Lucas
 f97r:  I, 6l, Marcus
 f246r: T, 6l, De Man van Smarten
 f266v: D, 7l, Kruisiging
 f289r, U, 8l, Heilige Drie-eenheid
 f298r: D, 6l, Gregoriusmis

Kalender 
De kalender is zeer spaarzaam verlucht met slechts de “KL” initialen van twee regels hoog bovenaan de bladzijde waarop de maand begint en de een regel hoge initialen “A”  in de kolom van de zondagsletter. De kalender is trouwens weinig uitgewerkt, hij bevat slechts 132 ingevulde feestdagen. Merkwaardig is een ervan voor de heilige Hadulphi (bisschop van Atrecht) met zijn feestdag op 19 mei en translatie op 31 augustus. Deze heilige komt haast nooit voor in kalenders.

Tekst 
De tekst is, op de bladzijden met miniaturen na, niet versierd. Secties binnen de tekst beginnen met een geschilderde initiaal van een tot vier regels hoog. Ook lijnvullers worden hier en daar gebruikt om blanco spaties in de regels te vermijden. De tekst is geschreven in zwarte inkt, de rubrieken in het rood. Versierde marges rond de tekst werden niet gebruikt tenzij op de pagina’s tegenover de volblad miniaturen die zelf voorzien zijn van een marge (f14v, f22v, f99v en f204v).

Getijden en gebeden 
De Mariagetijden worden ingeleid met twee volblad miniaturen en de gebedsstonden door een halfblad miniatuur met marges. De andere gebeden en getijden worden ingeleid met de gehistorieerde initialen uit de lijst hierboven.

Web links 
 Hours of Duke Adolph of Cleves, online facsimile op de website van de Walters Art Museum]

15e-eeuws boek
Getijdenboek