The Exorcist (film)
The Exorcist is een Amerikaanse klassieke avondvullende horrorfilm uit 1973, geregisseerd door William Friedkin met een scenario gebaseerd op de gelijknamige roman van William Peter Blatty. De roman is geïnspireerd door een waargebeurde zaak, waarvan door sommigen gedacht werd dat het om een authentieke bezetenheid ging. De film werd een van de meest succesvolle films aller tijden, met een wereldwijde opbrengst van 440.000.000 dollar.

Verhaal 

Pater Merrin is een katholieke priester die in Irak dienstdoet als archeoloog. Op een dag vindt hij een klein, oud afgodsbeeldje van de Akkadische godheid Pazuzu. Op het moment dat hij het beeldje opgraaft, is er een sterke windvlaag die wat stof van het beeldje afblaast. Merrin is bang dat hij een oeroude demon heeft vrijgelaten door het beeldje op te graven. Enkele, vreemde gebeurtenissen doen Merrin er steeds meer en meer in geloven dat hij iets van puur kwaad in de wereld heeft gebracht.

Ver weg, in Georgetown (een stadsdeel van de Amerikaanse hoofdstad Washington) hoort actrice Chris MacNeil vreemde dingen in haar huis. Ook doet zich een aantal vreemde verschijnselen voor. Chris beseft niet dat een vrijgelaten demon haar huis is binnengedrongen. Haar dochter, Regan, begint kort daarna vreemd gedrag te vertonen. Ze gebruikt opeens de meest grove scheldwoorden en op een feestje plast ze, voor tientallen mensen, op de grond. Eerst denkt Chris dat Regan ziek is, maar medische en psychologische onderzoeken wijzen niets uit. Nadat Chris een bovennatuurlijk verschijnsel van dichtbij heeft meegemaakt, is zij ervan overtuigd dat haar dochter bezeten is. Buiten Chris gelooft echter niemand dit, maar ontdekkingen als een vernield en beklad Maria-beeld bevestigen dat er iets is dat de Kerk niet goedgezind is. Ondertussen wordt Regans gedrag steeds grover: ze grijpt een psychiater in zijn kruis en niet lang daarna vermoordt ze een kennis van de MacNeils, door hem uit haar slaapkamerraam te gooien. De artsen en ook een inspecteur die de zaak onderzoekt, geloven echter niet dat er iets bovennatuurlijks in het spel is. Omdat Regans gedrag een dreiging wordt, wordt ze vastgeketend aan haar bed. Inmiddels heeft Regan een gedaanteverwisseling ondergaan waardoor ze meer op een demon lijkt dan op een meisje. Haar stem is ook grondig veranderd; alle twijfel is voor Chris weg: er zit een duivel in haar dochter. Ten einde raad laat ze een priester, Damien Karras, komen. Karras voelt zich schuldig om de dood van zijn moeder en is tamelijk depressief, ook omdat hij denkt dat hij zijn geloof in God heeft verloren. Hij ontdekt dat het wezen dat in Regan zit, een man genaamd Merrin vreest. Er wordt onderzoek gedaan naar Merrins identiteit en het blijkt dat Merrin een pater is die meerdere malen bij exorcisme betrokken is geweest. Chris ziet het exorcisme als de enige oplossing en laat Merrin, vergezeld door Karras, naar haar huis komen. Daar beginnen de twee priesters met een gewaagde, uitputtende duiveluitdrijving. De demon probeert de priesters te verzwakken door in te spelen op hun zwakke punten. Hij imiteert bijvoorbeeld de stem van Karras' moeder, waardoor zijn schuldgevoelens nog groter worden. Karras verlaat hierop de kamer. Wanneer hij terugkomt, treft hij een door een hartaanval overleden Merrin aan. Als Karras Merrin dood aantreft, wordt hij  kwaad en begint het meisje te wurgen en vraagt de demon om van hem bezit te nemen. De bezeten Karras wil eerst Regan vermoorden, maar in een moment van bezinning besluit Karras met zijn laatste beetje kracht uit het raam te springen, om Regan tegen hem te beschermen. Karras overlijdt aan zijn verwondingen en de demon verlaat hem. Regan is weer normaal en later besluiten Chris en Regan het huis, dat hen te veel doet denken aan de vreselijke geschiedenis, te verlaten. Het meisje kan zich niet veel meer herinneren.

Rolverdeling 
 Ellen Burstyn - Chris MacNeil
 Jason Miller - Pater Damien "Dimmy" Karras
 Max von Sydow - Pater Lankester Merrin
 Linda Blair - Regan MacNeil
Mercedes McCambridge – stem van de demon Pazuzu
Ron Faber - stem van de demon Pazuzu / Chuck
 Lee J. Cobb - Inspecteur William F. Kinderman
 Kitty Winn - Sharon Spencer
 Jack MacGowran - Burke Dennings
 William O'Malley - Pater Joe Dyer
 Rudolf Schündler - Karl
 Barton Heyman - Dr. Klein
 Peter Masterson - Dr. Barringer
 Arthur Storch – Psychiater
 Andre Trottier – Assistent van de priester
 Robert Symonds - Dr. Taney
 Vasiliki Maliaros - Mary Karras, Damiens moeder
 Priester Thomas Bermingham - Tom, hoofd Georgetown University
 Wallace Rooney - Bisschop Michael
Titos Vandis - Oom John
Donna Mitchell - Mary Jo Perrin
Paul Bateson - Assistent radioloog (onvermeld)
Elinore Blair - Zuster (onvermeld)
Barton Lane - Angiografie-arts (onvermeld)
Eileen Dietz - Pazuzu's gezicht (onvermeld)

Achtergrond

Trailer 
Nog voordat de film werd uitgebracht, maakte de originele trailer (die later onmiddellijk werd verboden) al een enorme impact. In de trailer komen na zo'n 30 seconden felle flitsende beelden van o.a. een close-up van het gezicht van de demon en de bezeten Regan, tegelijkertijd met onheilspellende muziek. Dit leidde ertoe dat sommigen de bioscoopzalen onmiddellijk in paniek verlieten. Sommigen mensen moesten zelfs door de trailer overgeven. Ook kregen sommigen van hen een beroerte of vielen flauw door onder meer een hartaanval. Lalo Schifrin, die de onheilspellende muziek schreef, vertelde aan Score Magazine dat het een van de meest onaangename ervaringen in zijn leven was.

Ontvangst 
The Exorcist was een enorme hit: sommigen mensen reden meer dan 160 kilometer naar de dichtstbijzijnde bioscoop, om vervolgens vijf tot zeven uur in de rij te staan. Dat een heleboel mensen tijdens de voorstelling flauwvielen was geen verrassing; in de bioscoop van Westmont, Californië vielen tientallen mensen flauw, waarvan de helft weer terugging naar de zaal. De film haalde hiermee het landelijk nieuws.

De film won twee Oscars en vier Golden Globes.

Muziek 
Lalo Schifrin verzorgde de soundtrack voor de film. Zijn eerste versie werd afgekeurd door Friedkin. Schifrin had reeds zes minuten filmmuziek geschreven voor de trailer van de film, maar omdat het testpubliek deze muziek in combinatie met de beelden te heftig vond, gaf Warner Bros. Schifrin de opdracht de muziek wat milder te maken. In verschillende scènes is het begin van Tubular Bells van Mike Oldfield te horen.

Naderhand maakte Friedkin bekend dat hij liever Tangerine Dream de muziek had willen laten componeren.

Verlengde versie 
In 2000 verscheen er een nieuwe uitgave van de originele film onder de naam The Exorcist: The Version You've Never Seen. Hierin zijn ongeveer twaalf minuten aan de film toegevoegd die oorspronkelijk sneuvelden in de montage.

Waarschijnlijk de meest illustere toevoeging is een scène die bekend kwam te staan als the spiderwalk, waarvan eerder alleen een versie als extra op dvd's te zien was. Regan komt hierin op handen en voeten ondersteboven de trap afgestoven, om eenmaal beneden het bloed uit haar mond te laten gutsen. Dit is een andere versie van de spiderwalk dan die op de eerder genoemde dvd's.

Verder is de scène met medische tests in het ziekenhuis uitgebreid en is het einde veranderd. De nieuwe versie eindigt met een gesprek tussen Father Dyer en rechercheur Kinderman. Gedurende de film zijn er hier en daar frames met de beeltenis van de demon ingeplakt.

Als The Version You've Never Seen draaide The Exorcist dik 25 jaar na het oorspronkelijke verschijnen wederom in de bioscoop, voordat de nieuwe versie op dvd uitkwam. Dat is ongebruikelijk voor films waaraan speeltijd is toegevoegd. Gewoonlijk verschijnen die op dvd als 'special edition'.

Vervolgen en gerelateerde films 
Exorcist II: The Heretic (1977) - werd slecht ontvangen. De demon die Regan in het eerste deel terroriseerde wordt hier benoemd als Pazuzu.
The Exorcist III (1990)
Exorcist: The Beginning (2004, prequel)
Dominion: Prequel to the Exorcist (2005, prequel)
The Exorcist: Believer (2023), geregisseerd door David Gordon Green

The Exorcist werd in een aantal films geparodieerd, zoals:
Repossessed (1990, met Blair zelf in de hoofdrol)
Scary Movie 2 (2001, met James Woods als duiveluitdrijver pater McFeely)

Prijzen en nominaties 

The Exorcist werd genomineerd voor tien Oscars. De film won die voor “beste geluid” en “beste afgeleide scenario”. De overige nominaties waren:
Beste film
Beste actrice (Ellen Burstyn)
Beste mannelijke bijrol (Jason Miller)
Beste vrouwelijke bijrol (Linda Blair)
Beste regisseur (William Friedkin)
Beste camerawerk
Beste filmmontage
Beste decors

Verder won The Exorcist vier Golden Globes:
Beste film – drama
Beste regisseur
Beste vrouwelijke bijrol
Beste scenario

De film staat op de 3e plaats van (American Film Institute) AFI's 100 Years…100 Thrills. Verder staat het personage Regan MacNeil op de 9e plaats van de schurkenlijst van AFI's 100 Years... 100 Heroes and Villains.

Externe links 
 Officiële webpagina
 
 

Film uit 1973
Amerikaanse film
Horrorfilm
Thriller (film)
Dramafilm
Boekverfilming
Religieuze film
Film in het National Film Registry
Film van William Friedkin