Maddalena Casulana
Maddalena Casulana (c. 1544 – c. 1590) was een Italiaanse renaissance-componiste, zangeres en luitspeelster. Ze is de eerste vrouwelijke componist uit de Westerse muziekgeschiedenis wier muziek gepubliceerd en gedrukt werd.

Leven en werk
Zeer weinig is bekend over Casulana's leven. De informatie die we over haar hebben, is afkomstig uit haar toewijdingen en uit geschriften over haar madrigaalcollecties. Uit haar naam kunnen we afleiden dat ze waarschijnlijk geboren is in Casole d'Elsa bij Siena. Haar muziekeducatie kreeg ze in Firenze.

Haar eerste composities dateren uit 1566. Dit zijn vier madrigalen geschreven te Firenze. Ze maken deel uit van de collectie Il Desiderio. Twee jaar later publiceerde Casulana haar eerste eigen madrigaalboek: Il primo libro di madrigali. Dit boek werd in Venetië uitgegeven en bevat vierstemmige madrigalen. Het is de eerste muziekbundel gecomponeerd door een vrouw die ooit gedrukt en gepubliceerd werd in de Westerse muziekgeschiedenis.

Casulana was bevriend met Isabella de' Medici en wijdde een deel van haar muziek toe aan haar. In 1570, 1583 en 1586 publiceerde Casulana opnieuw madrigaalboeken, dit telkens in Venetië. Rond deze periode trouwde ze met een man genaamd Mezari, maar niets is bekend over hem of over waar het koppel woonde. Uit haar dedicaties kunnen we afleiden dat Casulana Verona, Milaan en Firenze heeft bezocht. Gezien de vele Venetiaanse geschriften die we kennen over haar werk, moet ze ook daar actief geweest zijn. In de jaren 1570 maakte ze ook minstens 1 reis naar het Franse hof.

Muziekstijl
Casulana's muziek gebruikt contrapunt en chromatiek in een wijze gelijkaardig aan het vroege werk van Luca Marenzio en de madrigalen van Philippus de Monte. Haar werk vermijdt echter de extreem experimentele stijl die componisten uit Ferrara zoals Luzzasco Luzzaschi en Carlo Gesualdo hanteerden. Haar melodische lijnen zijn zangerig van aard en wijden veel aandacht aan de betekenis van de gebruikte tekst. Casulana had een voorkeur voor dramatische dialogen in haar polyfone vocale werken. Dit is bijvoorbeeld te zien in haar madrigaal Morte - Che vôi - Te Chiamo?, waarin ze wisselt tussen verschillende stemmen om zo de vragen en antwoorden uit de tekst te benadrukken.

Haar tijdsgenoten, waaronder Philippus de Monte, hadden een groot respect voor haar. Het feit dat Orlandus Lassus een werk van haar dirigeerde tijdens een huwelijk in Beieren, suggereert dat ook hij onder de indruk van haar oeuvre was. In totaal overleven vandaag 66 madrigalen van Casulana's hand.

Bibliografie
 Bridges, Thomas W. “Maddalena Casulana". The New Grove Dictionary of Music and Musicians. Uitgegeven door Stanley Sadie. Washington, D. C.: Grove’s Dictionaries of Music, 1980.
 Bridges, Thomas W. “Madelana Casulana” in The Norton/Grove Dictionary of Women Composers. Uitgegeven door Julie Anne Sadie en Rhian Samuel. New York: W. W. Norton, 1995.
 Chater, James. “’Such sweet sorrow’: The Dialogo di partenza in the Italian Madrigal.” Early Music 27, no. 4 (November 1999): 576-88, 590-99.
 Gough, Melinda J.”Marie de Medici’s 1605 ballet de la reine and the Virtuosic Female Voice.” Early Modern Women: An Interdisciplinary Journal 7 (2012): 127-56.
 Hadden, Nancy. “Changing Women: Performers, Patrons and Composers in Renaissance Europe.” IAWM Journal 18, nr. 1 (June 2012):14-20.
 Heere-Beyer, Samantha E. “Claiming Voice: Madalena Casulana and the Sixteenth-Century Italian Madrigal.” MM thesis, University of Pittsburgh, 2009.
 LaMay, Thomasin. “Composing from the Throat: Madalena Casulana's Primo libro de madrigali, 1568.” In Musical Voices of Early Modern Women: Many-Headed Melodies. Uitgegeven door Thomasin LaMay. Burlington, VT: Ashgate, 2005.
 LaMay, Thomasin. “Madalena Casulana: My Body Know Unheard of Songs.” In Gender, Sexuality, and Early Music. Uitgegeven door Todd C. Borgerding. New York: Routledge, 2002, 41-72.
 Lindell, Robert. “Music and Patronage at the Court of Rudolf II.” In Music in the German Renaissance: Sources, Styles, and Contexts. Uitgegeven door John Kmetz. Cambridge: Cambridge University Press, 1994.
 MacAuslan, Janna, en Kristan Aspen. “Noteworthy Women: Renaissance Women in Music.” Hot Wire (1993): 12-13.
 Newcomb, Anthony. “Giovanni Maria Nanino’s Early Patrons in Rome.” The Journal of Musicology 30, no. 1 (2013): 103-27.
 Pendle, Karin. “Musical Women in Early Modern Europe.” Women & Music: a History, Indiana University Press, 2001.
 Pescerelli, Beatrice, ed. I madrigali di Maddalena Casulana. Florence: L.S. Olschki, 1979.
 Pescerelli, Beatrice. "Maddalena Casulana". In The Historical Anthology of Music by Women. Uitgegeven door James R. Briscoe. Bloomington: Indiana U P, 1986.
 Willimann, Joseph. “Indi non piùdes io”: Vom Verzichten und Begehren: Die Madrigale von Maddalena Casulana.” Musik & Ästhetik 10, nr. 37 (2006): 71-97.

Discografie 
 Bonds, Mark Evan. A History of Music in Western Culture. Vol. 1. Pearson/Prentice Hall, 2014, 6 CD's. Uitgegeven in 2010.
 Briscoe, James R., comp. New Historical Anthology of Music by Women. Indiana University Press, 2004, 3 CD's met bijhorende partituren. Uitgegeven in 1991.
 I canti di Euterpe, sec. XVI. Ensemble Laus contentus. Opgenomen in 1998. La bottega discantica, Discantica 37, 1998, CD.
 English and Italian Renaissance Madrigals. Virgin 7243 5 61671 2 4, 1999, 2 CD's. Uitgegeven in 1987.
 Frauensaiten: die weibliche Seite der Musik. The Hilliard Ensemble, et al. EMI Electrola 7243 4 78380 2 6, 1997, CD. Uitgegeven als LP in 1955.
 Full Well She Sang: Women’s Music from the Middle Ages & Renaissance. Marquis MAR 81445, 2013, CD. Uitgegeven in 1991.
 Italian Renaissance Madrigals. EMI Classics CDC 7 54435 2, 1992, compact disc.
 Understanding Music: Student’s Compact Disc Collection. Sony Music Special Products A3 24952, 1996, 3 CD's.
 Verklingend und ewig: Raritäten aus der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel. Capella Augusta Guelferbytana, Mädchenchor Hannover (Gudrun Schröfel, cond.) ; Knabenchor Hannover (Jörg Breiding, cond.). Opgenomen in 2011. Rondeau ROP6054, 2011, CD.

Referenties

 

Italiaans componist
16e-eeuws componist