Arthur Lourié
Arthur Vincent Lourié (Russisch: Артур Винцент Лурье, Artoer Vincent Loerje) (Propojsk, nu: Slawharad, Gouvernement Mogiljow, 14 mei 1891 – Princeton, 12 oktober 1966) was een Wit-Russisch-Amerikaans componist. Zijn oorspronkelijke naam was Naoem Israilevitsj Loerja (Russisch: Наум Израилевич Лурья). Later nam hij de artiestennaam Arthur Vincent Lourié (Russisch: Артур Винцент Лурье) aan, in hulde voor Arthur Schopenhauer en Vincent van Gogh. Hij wordt beschouwd als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het muzikale futurisme.

Levensloop

Jeugd, opleiding en leven in Rusland 
Lourié was een zoon in een welgesteld Joods gezin. Nog in Rusland bekeerde hij zich tot het katholicisme. Zijn muzikale vorming was aanvankelijk autodidactisch. Van 1909 tot 1913 studeerde hij aan het Conservatorium van Sint-Petersburg bij Maria Barinova (piano), zelf een leerlinge van Ferruccio Busoni, en bij Aleksandr Glazoenov (compositie). Hij verliet het conservatorium zonder een afsluitend diploma en sloot zich bij de kunstenaarskring van de futuristen aan. Hij raakte bevriend met dichteres Anna Achmatova, wier lyrische gedichten hij in 1914 op muziek zette. Tot zijn vrienden behoorde onder andere Vladimir Majakovski, Nikolaj Ivanovitsj Koelbin, Fjodor Sologoeb en Aleksandr Blok. Lourié wordt beschouwd als de eerste futuristische muzikant in Rusland, omdat hij samen met de kunstschilder Georgi Bogdanovitsj Jakoelov en de dichter Benedikt Livsjitz het Russische futuristische Manifest "Wij en het Westen" ondertekende. In het Manifest proclameerden de jonge Russische kunstenaars hun positie ten opzichte van het technocratisch gestempelde Italiaanse futurisme van Filippo Marinetti, die toen door Rusland reisde. De Russische kunstenaars wezen op hun zelfstandige positie tussen de Westelijke en de Oostelijke kunst en verkondigden de principes van de eenheid van de drie kunsten schilderij, woord en muziek alsook van een menselijk, organisch futurisme.

Zijn vroege pianowerken – vanaf 1908 – zijn formeel nog verwant aan de werken van Frédéric Chopin, Claude Debussy en aan de late werken van Alexander Skrjabin, maar ontwikkelen en nieuwe vorm van de muzikale discours. Mijlpalen zijn de in 1914 in een vroege dodecafonie geschreven Synthèses en Masques en zijn misschien bekendst pianowerk, de redelijk kubistische Formes en l’air uit 1915, een van de eerste werken in de 20e eeuw met grafische notatie-elementen.

Na de Russische Revolutie van 1917 werkte hij op de muziekafdeling van het volkscommissariaat van onderwijs (Narkompros = Narodny Kommissariat Prosvesjenieja), dat toen onder leiding stond van Anatoli Loenatsjarski. Alhoewel zijn politieke sympathieën aanvankelijk op de linkervleugel van de revolutie lagen, kwam hij onder vuur te liggen van critici en verloor zijn functie toen de machtsverhoudingen verschoven. Over Louriés activiteiten als commissaris deden – voor de avontuurlijke achtergrond van de revolutie, burgeroorlog en hongersnood – talloze geruchten de ronde. Hij reorganiseerde niet alleen het muzikale leven in de Sovjet-Unie, maar een van zijn verantwoordelijkheden was ook, dat hij in paleizen kostbare Italiaanse snaarinstrumenten in beslag moest nemen, die daarna door de Sovjetregering aan hun vermeende beste muzikanten en artiesten beschikbaar werden gesteld. Lourié werd met verwijten overstelpt; hij er van beschuldigd zijn positie te misbruiken, om zijn eigen muziek te laten drukken in een tijd dat het papier extreem schaars was. Dat de gedrukte werken ook christelijke werken waren, laat zien hoe naïef Lourié de politieke situatie inschatte; hij was als kunstenaar waarschijnlijk niet geschikt voor de intriges in een dergelijke positie. Zijn faam als Rode Commissaris begeleidde hem nog lange tijd tot aan zijn latere verblijf in Parijs en legde hem verschillende obstakels in de weg.

In deze periode deelde hij een huis met de Russische artiest Sergej Soedejkin en diens vrouw, de danseres Vera Soedejkina, beter bekend als Vera de Bosset en latere vrouw van Igor Stravinsky.

In ballingschap 
In augustus 1922 verliet hij Rusland per schip, hij zou zijn dochtertje Anna nooit weer zien. In Berlijn bezocht hij Ferruccio Busoni en raakte met hem bevriend. In Rusland werd zijn werk in de ban gedaan. Na een kort verblijf in Wiesbaden reisde hij in 1924 verder richting Parijs. In Parijs werd hij een bekende van de filosoof Jacques Maritain en werd via Vera de Bosset geïntroduceerd in het gezin van de componist Igor Stravinsky. Hij werd een van de fanatiekste pleitbezorgers van Stravinsky. De eerste contacten met de familie Stravinsky gingen terug tot 1918, toen Igor Stravinsky de toen nog commissaris zijnde Lourié om hulp vroeg bij de ingewikkelde emigratie van zijn moeder, die tijdens de revolutie in Rusland was gebleven. Lourié werd een soort persoonlijke assistent van Stravinsky, hij schreef pianotranscripties en artikelen over de muziek van zijn landgenoot; soms maakte hij zelfs deel uit van het gezin van Stravinsky. Aan het einde van de dertiger jaren brak Lourié met Stravinsky vanwege een ruzie met diens 2e vrouw Vera. Stravinsky heeft later alle sporen van Lourié uit zijn leven uitgewist.

De muzikale stijl van Lourié veranderde. Vanuit zijn vroegere klaarblijkelijk gebruik van radicalisme in zijn composities richt hij zich op een samentrekkende vorm van neoclassicisme en Russofiele nostalgie. Een dialoog met Stravinsky's werk uit diezelfde periode is ook in die mate duidelijk, dat Stravinsky ideeën kan hebben overgenomen van de jongere componist. Louriés A Little Chamber Music (1924) lijkt het werk Apollon Musagete (1927) van Stravinsky aan te kondigen en zijn Concerto spirituale, voor gemengd koor, piano en orkest (1929) de door Stravinsky in 1930 gecomponeerde Psalmensymfonie (1930).

Lourié was een man van brede opleiding, die zijn image van een dandy en estheet cultiveerde. In zijn vocale muziek gebruikte hij gedichten en teksten van verschillende auteurs zoals Sappho, Aleksandr Poesjkin, Stéphane Mallarmé, Paul Verlaine, Aleksandr Blok, Vladimir Majakovski, Heinrich Heine, Rainer Maria Rilke, Dante Alighieri en van klassiek Latijn en middeleeuwse Franse dichters. Uit talrijke artikelen en essays – samengevat in «Sanctification et Profanation du Temps» Paris, (1966) – blijkt dat hij een scherpzinnige waarnemer van zijn tijd geweest is, maar ook in de liefdevolle portretten van zijn collega-kunstenaars en vrienden in Sint-Petersburg onthult hij veel talent als schrijver. Hij was ook een getalenteerd kunstschilder.

Amerikaanse jaren 
Toen de Duitsers in 1941 Parijs bezetten, vluchtte hij met de steun van Serge Koussevitzky naar de Verenigde Staten. Hij vestigde zich in New York. In ballingschap in Amerika slaagde hij erin verschillende invloeden in een stijl van grote persoonlijke eigenheid te versmelten; zijn werken geven blijk van een aanmerkelijk compositorisch meesterschap. Meer dan tien jaar schreef hij aan de opera De Moor van Peter de Grote (1949-1961) naar het gelijknamige verhaal van Aleksandr Poesjkin. De bekende dirigent Leopold Stokowski heeft de suite uit deze opera op een langspeelplaat opgenomen. In 1948 componeerde hij Little Gidding, voor tenor en instrumenten op een tekst van T.S. Eliot en ook daar kan weer een brug geslagen worden met Igor Stravinsky, die dezelfde tekst in zijn The Dove Descending (1962) gebruikte.

Composities

Werken voor orkest 
 1918 Onze mars, melodrama voor spreken en orkest – tekst: Vladimir Majakovski 
 1924 A Little Chamber Music, voor viool en kamerorkest
 1930 Symfonie nr. 1 – Dialectische Symfonie
 Allegro I : Moderato Allegro II: Scherzoso Allegro III: Stringendo alla cadenza
 Adagio I: Quasi recitatieve Adagio II: Arioso
 1931-1933 Suite uit de balletopera "Het feestmaal tijdens de pest"
 1931-1933 Het feestmaal tijdens de pest, voor vocale solisten en orkest – tekst: Aleksandr Poesjkin
 1939 Kormtchaia-Symfonie (Kormčaja Simfonija – Strastej smuscenie, Kormcaja rozdaja Gospoda, I burju utisi pogresenii, Bogonevestnaja) 
 Moderato 
 L’istesso tempo 
 Ostinato I quasi fantastico 
 Tempo mosso di Marcia 
 Ostinato II, in tempo di Marcia
 Presto in tempo appassionato 
 Tempo primo 
 Introduzione del Finale: tempo di Cavatina
 Finale: Allegro 
 Postlude. Arioso, poi Ostinato III
 1941 Symfonie nr. 2
 1943 Symphonic Suite from "The Feast during the Plague"
 1945 Concerto da Camera, voor viool en kamerorkest 
 1961 Suite uit de opera "De Moor van Peter de Grote" (The Blackamoor Suite – A Symphonic Prose)
 Apeiron, voor orkest

Werken voor harmonieorkest 
 1921 Treurlied over de dood van een dichter – zie werken voor koor 
 1942 De ordinatione angelorum – zie missen en andere kerkmuziek
 1951 Anathema – zie werken voor koor

Missen en andere kerkmuziek 
 1915-1917 Corona Carminum Sacrorum, voor zangstem en piano 
 Ave Maria 
 Salve Regina 
 Inviolata 
 1924 Regina coeli, voor zangstem, hobo en trompet 
 1928 Sonata liturgique (deel 1), voor vrouwenstemmen (5 tot 12 alt), piano en kamerensemble 
 1935 Tu es Petrus!, motet voor gemengd koor a capella 
 1938 A Cristo crucificado ante el mar, voor bariton (of mezzosopraan) en piano – tekst: José Bergamin
 1942 De ordinatione angelorum, voor solisten, gemengd koor en blazers (2 trompetten, 2 trombones en tuba) – tekst: Jacques Maritain, naar "Summa Theologiae I , Quaestio 108" van Thomas van Aquino
 1946 Cristo crucificado ante el mar, voor gemengd koor 
 1952 Postcommunion, voor 5 vrouwenstemmen a capella – tekst: naar Jacques Maritain
 1952 Inno a San Benedetto il Moro, voor 2 solisten, gemengd koor en orkest 
 Sonata liturgique (deel 2)

Muziektheater

Opera's

Balletten

Toneelmuziek 
 1917 Ošibka baryšni smerti (Der Fehler des Fräulein Tod) – tekst: Velimir Chlebnikov 
 Prelude
 Allegro 
 Lent 
 Pervyy tanets baryshni Smerti 
 Ytoroy tanets barysni Smerti

Vocale muziek

Cantates 
 1919 In het heiligdom van de gouden dromen (Dans le temple du rêve d'or),, symfonische cantate voor sopraan en gemengd koor a capella – tekst: Aleksandr Blok
 1931-1933 Het feestmaal tijdens de pest, voor gemengd koor en piano – tekst: Aleksandr Poesjkin
 1937 La Naissance de la beauté (Roždestvo Bogorodicy), cantate voor 6 sopranen, vrouwenkoor en instrumentaal ensemble (klarinet, fagot; klavecimbel/piano en Cymbales Antiques) – tekst: Jules Supervielle
 1964 Sibylla dicit, cantate voor vrouwenstemmen, 2 trompetten, 2 trombones en bekkens

Werken voor koor 
 1921 Aanklacht, voor vrouwenkoor en strijkorkest – tekst: Dante Alighieri
 1921 Treurlied over de dood van een dichter (Chant funèbre sur la mort d'un poète), voor twee gemengde koren en 12 blazers – tekst: naar Anna Achmatova 
 1928-1929 Concerto spirituale, voor solisten, koren, piano, koperblaasinstrumenten en contrabasorkest 
 1951 Anathema, motet voor tenor, bariton, bas, mannenkoor en blazers (2 hobo's, 2 fagotten, 2 trompetten en 2 trombones)
 Introit. Et hoc scientes tempus (Adagio I)
 Inimicus improperavit (Adagio II)
 Ecce relinquetur (Adagio III)
 Interlude (Adagio IV)
 Quis est, qui vincit (Adagio V)

Liederen 
 1914 Rozenkrans (Četki), 10 liederen (5 liederen zijn verloren gegaan) – tekst: Anna Achmatova
 1914 De stem van de muziek, voor zangstemmen, 2 violen en 2 altviolen
 1914 Quasi Valse, voor zangstem en piano – tekst: Michail Koezmin
 1915 Das Weinen der Jungfrau Maria – Plač Bogorodcy (Fragments d'une chanson pieuse du XIII. siècle), voor zangstem, viool, altviool en cello, op. 26 
 1915 Suite Japonaise, voor zangstem en piano 
 1915 Trioletten, voor zangstem en piano – tekst: Fjodor Sologoeb
 1915 Cinq rondeau de Christine de Pisan (La dame chante doucement), voor zangstem en harp 
 1917 Rondel de Stéphane Mallarmé, voor zangstem en piano
 1917 ABC – naar Lev Tolstoj, voor zangstem en piano
 1918 Twaalf Griekse liederen (Grečeskie Pesni), voor zangstem en piano – tekst: Sappho
 1918 Elysium, 8 liederen in 2 boeken voor zangstem en piano – tekst: Aleksandr Poesjkin 
 1918 Onze mars, melodrama voor zangstem en piano – tekst: Vladimir Majakovski
 1919 Tri svetlych carja (Die Heiligen Drei Könige), voor zangstem en piano – tekst: Heinrich Heine, Russische vertaling: Aleksandr Blok
 1919 Bolotnyj popik (Das Sumpfäffchen), voor zangstem en piano – tekst: Aleksandr Blok 
 1920 Der Marsch des Kommandore (uit "Don Juan"), voor zangstem en piano
 1920-1927 Die schmale Lyra (Uzkaja lira – "Herinneringen aan Sint-Petersburg"), voor zangstem en piano 
 Govorjat čerty (De duivels praten) – tekst: Aleksandr Blok
 Slovo miloj (De Stem van de geliefde) – tekst: Aleksandr Poesjkin
 Grafine Rostopčinoj (De graafin Rostopcina) – tekst: Michail Lermontov 
 Posvjaščenie (Toewijding) – tekst: Anna Achmatova 
 Čerez dvenadcat’let (Na twaalf jaren) – tekst: Aleksandr Blok 
 Toska vospominanija (Zwaarmoedigheid aan de herinnering) – tekst: Michail Lermontov 
 Tjutčev (Pour vous à déchiffrer toute seule) – (alleen titel/stuk niet voltooid)
 1921 2 Wiegeliederen, voor zangstem en piano – tekst: Anna Achmatova
 1921 Chant de gueses, voor sopraan, contra-alt en althobo
 1923 Improperium, voor zangstem, 4 violen en contrabas 
 1926 Improperium, voor bariton, 2 violen en contrabas 
 1926 Lied van de brigade, voor zangstem en piano 
 1928 Horleges de la passion, voor zangstem en piano
 1934 Procession, voor 2 vrouwenstemmen en piano – tekst: Jacques Maritain
 1934 Deux Madrigaux, voor zangstem en piano – tekst: Maurice Scève (1500-1560)
 1941 Herinnering aan het verleden (Vospominanija), voor zangstem en piano – tekst: Michail Lermontov
 1941 Two poems, voor zangstem, hobo, klarinet in A, fagot en strijkers – tekst: James Joyce
 Ecce puer
 Alone
 1948 Little Gidding, 4 intonaties voor tenor en instrumenten (dwarsfluit, hobo, klarinet in A, fagot, piano, hangende bekkens en strijkers) – tekst: T.S. Eliot
 Prelude by the purification of the motive 
 Ash 
 The dove 
 With the drawing of his love and the voice of his calling
 1948 Ave atque vale, drie Dionysos-Dithyrambes voor zangstem en piano – tekst: Friedrich Nietzsche
 Nicht lange dürstest du noch, verbranntes Herz 
 Tag meines Lebens 
 Heiterkeit, güldene komm!
 1950? Het lied van Mitja Karamasov, voor zangstem en piano
 1958 Paysage de sons, voor zangstem en piano – tekst: naar Vincent van Gogh
 1959 Ernste Stunde, voor zangstem en piano – tekst: Rainer Maria Rilke
 Twee gedichten, voor zangstem en piano, op. 5 – tekst: Paul Verlaine
 Tzigane nr. 2, voor zangstem en piano

Kamermuziek 
 1910 Strijkkwartet in Microtonen
 1915 Strijkkwartet nr. 1
 1916 Pastorale de la Volga, voor hobo, fagot, 2 altviolen en cello 
 1923 Strijkkwartet nr. 2
 1924 Sonate, voor viool en contrabas
 1926 Suite voor strijkkwartet – Strijkkwartet nr. 3
 1935 La Flute a traverse le violon 
 1943 Divertimento, voor violen en altviolen 
 1964 Funeral Games in Honor of Chronos, voor dwarsfluit, piano en bekkens 
 Epilog, voor strijkkwartet en contrabas 
 Phrasen, voor dwarsfluit en piano

Werken voor piano 
 1908-1910 Vijf fragiele preludes, op. 1
 1910 Deux estampes, op. 2
 1912 Deux poèmes, op. 8
 1912 Quatre poèmes, op. 10
 1913 Masques, 7 stukken op. 13
 1913 Spleen empoisonnée
 1914 2 Mazurkas (Tentations), op. 7
 1914 Synthèses, 5 stukken op. 14
 1914 Menuet naar Gluck
 1915 Formes en l'air (Vormen in de lucht) – à Pablo Picasso, 3 stukken
 1915 Dagplan (Dnevnoj uzor), 5 stukken
 1917 Upmann (Kuritelnaja šutka)
 1917 Sonatine nr. 3
 1917 Rojal’v detskoj Piano-Gosse, 7 stukken
 1917 Royal´ V detskoy, 8 stukken
 1924-1927 Vier stukken 
 1928 Nocturnes in Bes
 1928 Intermezzo
 1938 2 werken
 Berceuse de la chevrette
 A Phoenix Park Nocturne
 1957 Kleine suite in F
 Drie etudes, op. 4
 Intermède enfantine, op. 3
 Salomé – Liturgie Sonatina, op. 11
 Sonatine nr. 1
 Sonatine nr. 2
 Waanzin – Synthèses, op.16

Bibliografie 
 Там Л.Корабельникова: Русские евреи в Америке, кн.1. Ред.-сост. Э.Зальцберг. Иерусалим-Торонто-Москва. 2005.
 Verfemte Musik: Komponisten in den Dikaturen unseres Jahrhunderts – Dokumentation des Kolloquiums vom 9-12 Januar 1993 in Dresden, Frankfurt am Main: Peter Lang, 1995, 460 p.
 Larry Sitsky: Music of the repressed Russian avant-garde, 1900-1929, Westport, Connecticut: Greenwood Press, 1994, 347 p.
 Frans C. Lemaire: La Musique du XXe siècle en Russie et dans les anciennes Républiques soviétiques, Editeur : Fayard, 1994. 519 p., 
 Allan Benedict Ho, Dmitry Feofanov: A biographical dictionary of Russian and Soviet composers, New York : Greenwood Press, 1989. xxv, 739 p.
 Detlef Gojowy: Wie ein Komponist verlorengehen kann. Zu Leben und Werk von Arthur Lourié (1892-1966), in: Das Orchester. 31 (1983), S. 978-983.
 Detlef Gojowy: Arthur Lourié der Futurist (II), in: Hindemith-Jahrbuch. 12 (1983), S. 116-157.
 Detlef Gojowy: Arthur Lourié und das Prinzip der Reduktion, in: Zur "Neuen Einfachheit" in der Musik. Wien 1981. S. 211-221
 Karla Hielscher: Gedächtnisarbeit: Arthur Louriés Musik zu Anna Achmatovas "Poem ohne Held", in: Musik-Konzepte. 3 1/32 (1983), S. 145-157.

Externe links 
  Arthur Lourié Gesellschaft Basel (biografie hier)
  Werklijst op de internetpagina van Russisches Musikarchiv
  "Op zoek naar de verlorene Orpheus: De componist Arthur Lourié" door Olga Rubintschik (gearchiveerd)
  Biografie op de internetpagina van Livejournal
  Biografie door Je. Paldjajewa (gearchiveerd)
  Biografie

Wit-Russisch musicus
Amerikaans componist
20e-eeuws componist