Jean Françaix
Jean René Désiré Françaix (Le Mans, 23 mei 1912 - Parijs, 25 september 1997) was een Frans neoclassicistisch componist, pianist en orkestrator, die bekendstaat om zijn hoge muzikale productie en zijn vibrante stijl.

Leven
Françaix' talenten werden op jonge leeftijd aangemoedigd door zijn familie: zijn vader, directeur van het conservatorium van Le Mans, was een musicoloog, componist  en pianist, en zijn moeder zangdocente. Hij was pas zes jaar toen hij begon met componeren en zijn eerste publicatie in 1922 trok de aandacht van Nadia Boulanger, een componiste werkzaam voor de muziekuitgever die de getalenteerde jongen onder haar hoede nam. Ze moedigde Françaix' carrière aan, hem beschouwend als een van de beste of misschien zelfs de beste van haar leerlingen. Françaix speelde zijn eigen werken vaak zelf, tot enthousiasme van het publiek, zoals bijvoorbeeld de première van zijn Concertino voor piano en orkest op het festival van Baden-Baden in 1932.   

Françaix was al op jonge leeftijd een gerespecteerd pianist. Hij won een eerste prijs aan het Conservatoire national supérieur de musique in Parijs (zijn enige officiële muzikale diploma) en hij was veelgevraagd zowel als solist als begeleider. Hij speelde regelmatig in een vast duo met de Franse cellist Maurice Gendron, en hij speelde het concert voor twee piano's van Francis Poulenc met Francis Poulenc als diens vaste pianopartner Jacques Février niet beschikbaar was. Zijn eigen concert voor twee piano's droeg hij op aan zijn twee dochters, die aankomende talenten waren toen hij het stuk schreef. 

Jean Françaix' belangrijkste bezigheid was het componeren. Hij bleef zijn hele leven componeren. Zelfs in 1981 omschreef hij zichzelf als "continu componerend", een stuk nauwelijks af als hij aan een volgend stuk begon. Hij ging zo door tot zijn dood in 1997.

Composities
Maurice Ravel zei over de jonge Françaix aan zijn ouders "te midden van de talenten van uw kind zie ik het meest vruchtbare dat een kunstenaar kan bezitten: nieuwsgierigheid. U moet dit nooit onderdrukken, of riskeren om zijn jonge gevoeligheid te beschadigen." Zijn ouders hielden zich hier aan, want Françaix zou een zeer productieve componist worden. Hij schreef meer dan 200 stukken in zeer uiteenlopende stijlen. 

Als pianovirtuoos schreef hij veel voor zijn eigen instrument. Hij schreef veel kamermuziekwerken voor vrijwel ieder orkestinstrument. Hij was een begenadigd orkestrator, wat tot uitdrukking kwam in zijn gebruik van toonkleuren. Françaix schreef stukken in de belangrijkste grote muzikale vormen, zoals soloconcerten, symfonieën, opera's, toneelmuziek, ballet en werken in genres die in de 20e eeuw vrijwel niet meer werden gebruikt, zoals de cantate. Hoewel hij duidelijk zijn eigen moderne draai gaf aan deze traditionele vormen, was hij ook een neoclassicist die atonaliteit en vormloze verkenningen verwierp. Hij liet zich inspireren door de grote muziekliteratuur voor zijn vocale werken. Hij schreef ook de filmmuziek voor tien films van regisseur Sacha Guitry.

Françaix' stijl wordt gekenmerkt door lichtheid en humor (een doel van hem was om "plezier te geven") en een conversationele stijl van interactie tussen de muzikale lijnen. Zijn stijl veranderde niet veel tijdens zijn leven. Hij werd vooral beïnvloed door componisten die hij bewonderde als Emmanuel Chabrier, Igor Stravinsky, Maurice Ravel en Francis Poulenc, waarvan hij elementen oppikte, wat al in zijn eerste werken was te horen.

Oeuvre
 Orkestwerken
 Musique de cour, 1937 	
 Les Bosquets de Cythère, 1946 	
 La Douce France, 1946
 Symphonie d'archets, 1948 	
 Les Zigues de Mars, 1950
 Symphonie ín G majeur, 1953
 Au musée Grévin, 1956 	
 Le Dialogue des carmélites, 1960 	
 Jeu poétique en six mouvements, 1969 	
 Les Inestimables chroniques du bon géant Gargantua, 1971 	
 Portraits d'enfants, 1971 	
 La ville mystérieuse, 1973 	
 Cassazione, 1975 	
 Chaconne, 1976 	
 Psyché, 1981 	
 Mozart new-look, 1981 	
 Ode à la Liberté, 1985 	
 Pavane pour un génie, 1987 	
 85 Mesures et un Da Capo, 1991

 Soloconcerten
 Concertino voor piano, 1932
 Quadrupelconcert voor fluit, hobo, klarinet en fagot, 1935
 Concert voor piano, 1936
 L'Horloge de flore voor hobo en orkest, 1959
 Concert voor klavecimbel, 1959
 Concert voor piano, 1965
 Concert voor fluit, 1966
 Concert voor klarinet, 1967
 Vioolconcert nr. 1, 1968
 Concert voor contrabas en orkest, 1974
 Concerto grosso, 1976
 Concert voor harp, 1978
 Concert voor fagot, 1979
 Vioolconcert nr. 2, 1979
 Concert voor gitaar, 1982
 Concert voor trombone, 1983
 Concert voor 15 solisten, 1988
 Concerto voor accordeon, 1993

 Opera's
 Le diable boiteux, 1937 	
 L'Apostrophe, 1940 	
 La Main de gloire, 1945 	
 Paris à nous deux, 1954 	
 La Princesse de Clèves, 1961

 Balletten
 Scuola di Ballo, 1933 	
 Beach, 1933
 Les Malheurs de Sophie, 1935 	
 Le Roi nu, 1935
 La Lutherie enchantée, 1936 	
 Le Jeu sentimental, 1936 	
 Le Jugement d'un fou, 1938 	
 Verreries de Venise, 1938 	
 Les Demoiselles de la nuit, 1948
 Die Kamelien, 1950
 A la Françaix, 1951 	
 Le Roi Midas, 1952 	
 La Dame dans la lune, 1957 	
 Adages et Variations, 1965 	
 Le Croupier amoureux, 1967 	
 Pierrot ou les secrets de la nuit, 1980

 Suites
 Suite, 1934 	
 Scuola di ballo, 1950 	
 Si Versailles m'était conté, 1953 	
 Napoléon, 1954 	
 Si Versailles m'était conté, 1954 	
 Suite carmelite, 1960 	
 Suite voor fluit, 1962 	
 Suite voor harp, 1978 	
 Suite profane, 1984 	
 Suite extraite de l'Apocalypse selon Saint-Jean, 1994

 Divertimenti
 Divertissement, 1935 	
 Divertissement, 1942 	
 Divertissement, 1947 	
 Divertimento voor fluit en piano, 1953 	
 Divertimento voor hoorn en orkest, 1959 	
 Divertimento voor fluit en orkest, 1974

 Variaties
 Variations de concert, 1950 	
 Thema en variaties, 1971 	
 Thema met variaties, 1974 	
 Variations sur un thème plaisant, 1976 	
 Thème varié, 1976 	
 Thema met variaties, 1978 	
 Thema met 8 variaties, 1980 	
 Huit variations sur le nom de Johannes Gutenberg, 1982

 Kamermuziek
 Strijktrio, 1933
 Kwartet voor fluit, hobo, klarinet en fagot, 1933
 Kwintet voor fluit, viool, altviool, cello en piano, 1934
 Sonatine voor viool en piano, 1934
 Kwartet voor 4 saxofoons, 1935
 Strijkkwartet, 1938
 Mouvement perpétuel, Duo 1944
 L'heure du berger 1947
 Blaaskwintet nr. 1, 1948
 Berceuse, Duo 1953
 Rondino-staccato, Duo 1953
 Scuola di celli, 1960
 Scuola di Ballo, Duo 1966
 Kwartet, 1970
 Trio voor fluit, harp en cello, 1971
 Octet, 1972
 9 Pièces caractéristiques voor blazers, 1973
 Le gay Paris, 1974
 Aubade, 1974
 Prélude, Sarabande et Gigue, 1975
 Cinque piccoli duetti, 1975
 Klarinetkwintet, 1977
 Quasi improvisando, 1978
 Kwintet voor 5 violen, 1979
 Duo baroque, 1980
 Sonate voor blokfluit en gitaar, 1984
 Musique pour faire plaisir, 1984
 Pianotrio, 1986
 Notturno voor 4 hoorns, 1987
 Blaaskwintet nr. 2, 1987
 Noël nouvelet, 1987
 Deux improvisations voor 12 celli, 1987
 Dixtuor, 1987
 Kwintet voor fluit, 2 violen, cello en klavecimbel, 1988
 Le Colloque des deux perruches, Duo, 1989
 Trio voor klarinet, altviool en piano, 1990
 Kwartet voor 2 klarinetten, bassethoorn en basklarinet, 1992
 Pour remercier l'Auditoire, 1994
 Trio voor hobo, fagot en piano, 1994
 Trio voor fluit, klarinet  en piano, 1995 	
 Trio pour fluit, cello en piano, 1995
 Célestes Schubertiades, 1996
 Drie duos: Les oiseaux, Prière de Sulpicia, Les Grenouilles

 Pianowerken
 Cinq portraits de jeunes filles, 1936 	
 Éloge de la danse, 1947 	
 Danse des trois harlequins, 1958
 Pianosonate, 1960 	
 Cinq "Bis", 1965 	
 15 Portraits d'enfants, 1971 	
 Toen stukken voor kinderen, 1975 	
 La Promenade d'un Musicologue éclectique, 1987
   	  	 
 Werken voor klavecimbel
 L'Insectarium, 1953 	
 Deux pièces, 1977 	

 Werken voor fagot
 Fantaisie, 1935 	
 Hommage à l'ami Papageno, 1984

 Werken voor gitaar
 Serenata, 1978 	
 Passacaille 	 	
 	 
 Orkestraties
 Emmanuel Chabrier: Souvenir de Munich, 1960 	
 Francis Poulenc: L'Histoire de Babar, 1962 	
 Carl Maria von Weber: Preludio et momento capriccioso, 1964
 Frédéric Chopin: 24 Preludes (op. 28), 1967 	
 Franz Schubert: Zes impromptu's en moments musicaux, 1973 	
 Domenico Scarlatti: vijf sonates, 1975 	
 Emmanuel Chabrier: Huit pièces pittoresques, 1984 	
 Emanuel Chabrier: Habañera, 1985 	
 Franz Schubert: drie militaire marsen, 1987 	
 Emmanuel Chabrier: Cortège burlesque, 1989 	
 Frédéric Chopin: Drie écossaises en variations, 1989 	
 Frédéric Chopin: Nocturne en polonaise, 1995

 Koorwerken
 Vijf kinderliederen, 1932
 Drie gedichten van Paul Valéry: Aurore, Cantique des colonnes, Le sylphe, 1982
 
 Liederen
 Trois épigrammes: À une demoiselle malade, 1938 	
 Trois épigrammes: Levez ces couvre-chefs, 1938 	
 Trois épigrammes: Belaud, mon petit chat gris, 1938 	
 L'Adolescence clémentine, 1941 	
 Vijf gedichten van Charles d'Orléans, 1946 	
 Invocation à la volupté, 1946 	
 Prière du soir - Chanson, 1947 	
 Juvenalia, 1947 	
 Huit anecdotes de Chamfort, 1949 	
 La Cantate de Méphisto, 1952 	
 Déploration de tonton, 1956 	
 La Chatte blanche, 1957 	
 La Grenouille qui veut se faire aussi grosse que le boeuf, 1963
 Le Coq et le renard, 1963 	
 La Promenade à Versailles, 1976 	
 La Cantate des Vieillards, 1978 	
 Triades de toujours, 1991 	

 Andere werken
 Scherzo, 1932
 Serenade, 1934
 Scherzo impromptu, 1938
 L'Apocalypse selon St. Jean, oratorium 1939
 Rhapsodie, 1946
 Nocturne, 1951
 Serenade B E A, 1955 	
 Marche solennelle, 1956
 Acht exotische dansen, 1957, rev. 1981
 Zes grandes marches, 1957
 Vijf exotische dansen, 1961
 Zes preludes, 1963
 Zeven dansen, 1971
 Zeven impromptu's, 1977
 Petite valse européenne, 1979
 Impromptu, 1983
 Huwelijksmis, 1986
 Elegie (ter nagedachtenis aan Wolfgang Amadeus Mozart), 1990
 Les vacances
 Nocturne, 1994

Bronnen
(toegang met abonnement) Muriel Bellier: "Jean Françaix", Grove Music Online
Werkenlijst

Externe links
Jeanfrancaix.org - officiële website
A rehearsal with Jean Françaix, door James Jeter van de International Double Reed Society

Frans componist
Frans pianist