Vulva
De vulva is het uitwendige deel van het vrouwelijk geslachtsorgaan. Hiertoe behoren de schaamlippen, de clitoris, de uitgang van de urinebuis en de opening van de vagina (of in het Nederlands schede).

Anatomie 
De buitenste schaamlippen of grote schaamlippen (labia majora) zijn samen met de venusheuvel of schaamheuvel (mons pubis) bij volwassenen in natuurlijke vorm behaard met schaamhaar (pubes); afhankelijk van de mode, plaatselijke gewoonten of eigen voorkeur verwijderen veel vrouwen dit. Deze lippen zijn bedekt met gewone huid (verhoornend plaveiselcelepitheel) en bevatten veel vet, talg- en zweetklieren. Eronder ligt een zwellichaam (bulbus vestibuli), dat zwelt bij seksuele opwinding.

De binnenste schaamlippen of kleine schaamlippen (labia minora) omsluiten het 'voorhof' (vaginaal vestibulum). Dit voorhof bevat de opening van de urinebuis (plasbuis of ostium urethrae), het maagdenvlies (de hymen) of restanten daarvan met opening van de vagina (introitus vaginae of ostium vaginae), en de uitgangen van de grote voorhofklier (klier van Bartholin of glandula vestibularis major). Aan de voorkant bij de clitoris komen de beide lippen samen. De binnenste schaamlippen zijn bedekt met niet verhoornend plaveiselcelepitheel en bevatten vetloos bindweefsel en talgklieren.

Vulva's verschillen qua vorm en kleur van vrouw tot vrouw. Zo kunnen de binnenste schaamlippen geheel bedekt zijn door de buitenste, maar ze kunnen ook goed zichtbaar zijn. Dat geldt ook voor de clitoris.

Culturele verschillen 
Verschillende culturen kijken op verschillende wijzen naar de vulva. Sommige oude religies en samenlevingen aanbaden de vulva en vereerden de vrouw als een godin. In belangrijke Hindoe-tradities gebeurt dit nog steeds. In de westerse samenleving bestaat vaak een negatieve houding.
Kenmerkend daarvoor zijn de moralistische naar calvinisme verwijzende termen in het Nederlands: schaamstreek. schaamheuvel, schaamhaar, schaamspleet en schaamlip.

Afwijkingen en ziekten van de vulva 

De vulva kan door verschillende oorzaken geïrriteerd raken. Een goede hygiëne kan veel hiervan voorkomen of genezen. Daarnaast zijn er huidafwijkingen, allergieën, infecties, ontstekingen en vormen van kanker.
 Allergie
 Huidafwijkingen
 Condylomen
 Lichen planus
 Lichen sclerosus
 Morbus Paget (huid)
 Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (VIN)
 Infecties
 Genitale wratten (condylomata)
 Granuloma inguinale
 Herpes genitalis
 Lymphogranuloma venereum
 Schimmelinfectie
 Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's)
 Ontstekingen (Zie ook vulvitis)
 Morbus Behçcet
 Necrotiserende fasciitis
 Ontsteking van de klier van Bartholin (bartholinitis of abces)
 Vestibular adenitis
 Maligne vulva-afwijkingen (Zie ook vulvakanker)
 vulva basaalcelcarcinoom (BCC)
 vulva(adeno)carcinoom
 vulvaleimyosarcoom
 vulvamelanoom
 metastase van elders (cervix, endometrium, maag-darmstelsel)
 Vulvodynie
 Atrofische vulvitis
 Essentiële vulvodynie
 Vulvair vestibulitissyndroom (VVS, focale vulvitis)
Diverse
Bicyclist's vulva, kan ontstaan bij competitieve wielrensters.

Synoniemen 
Meer aanduidingen zijn te vinden in Seksuele volkstaal en eufemismen
Zoals bij alle woorden die met seksualiteit te maken hebben, zijn er in de taal vele synoniemen voor vulva. Sommige gelden als eufemismen, andere als seksuele volkstaal. We noemen slechts:
 vulva (Latijn): geldt als medische en wetenschappelijk neutrale term
 abusievelijk wordt vagina vaak gebruikt als term om de vulva mee aan te duiden; de vagina is echter het inwendige deel van het vrouwelijke geslachtsorgaan
 poes, poesje
 snee, kut, trut: komen voort uit de volkstaal en worden zeker in schrijftaal veelal als grof ervaren
 pruim, mossel, doos
 plasser, spleetje, voorbips: vooral in kindertaal en ook gebruikt door opvoeders bij de eerste seksuele voorlichting
 flamoes: voor het eerst aangetroffen in het jaar 1914
 In de tantra yoga wordt de term yoni uit de Kamasutra gebruikt

Verder lezen 

 Mariah Mansvelt Beck, Sarah van Binsbergen, Meredith Greer, Emma Curvers, Persis Bekkering, Tineke Kuipers en Bregje Hofstede - V: Van Vulva tot Vagina; Pluim, Amsterdam, 2019.
 Jen Gunter - The Vagina Bible: The Vulva and the Vagina; Kensington, 2019.
 Hilde Atalanta - A Celebration of Vulva Diversity; This Is Us Books, 2019.

Zie ook 
 Anasyrma
 Para-urethrale klieren
 Vrouwelijke genitale verminking

Extern zichtbaar lichaamsdeel
Seksuele anatomie (vrouw)
Geslachtsorgaan (vrouwelijk)