Gemeenlandshuis
Een gemeenlandshuis was oudtijds de bestuurszetel van een waterschap of hoogheemraadschap (of een soortgelijke organisatie, zoals de Erfgooiers) in de gewesten Holland en Utrecht. Hier vonden de vergaderingen van het bestuur plaats, en het was ook wel in gebruik als werkplaats of als opslagplaats voor materialen. De gemeenlandshuizen waren vaak grote en statige gebouwen. Ook hadden grotere waterschappen soms verschillende gemeenlandshuizen. Zo had het Hoogheemraadschap van Delfland vestigingen in Delft en Maassluis en het Hoogheemraadschap van Rijnland vestigingen in Leiden, Halfweg en Spaarndam.

Gemeenlandshuizen 
Hieronder een onvolledige lijst van gemeenlandshuizen in Holland en Utrecht.
 Gemeenlandshuis (Delfland), Delfland, Delft, rijksmonument
 Gemeenlandshuis (Maassluis), Delfland, Maassluis, rijksmonument
 Gemeenlandshuis van Rijnland, Rijnland, Leiden, rijksmonument
 Gemeenlandshuis Spaarndam, Rijnland, Spaarndam, rijksmonument
 Gemeenlandshuis Swanenburg, Rijnland, Halfweg, rijksmonument
 Gemeenlandshuis van Diemen, Zeeburg en Diemerdijk (thans Amstel, Gooi en Vecht), Diemen, rijksmonument
 Erfgooiershuis (gemeenlandshuis van Stand en Lande van Gooiland), Erfgooiers, Hilversum, gesloopt.
 Gemeenlandshuis Nieuwersluis, Zandpad, Nieuwersluis, rijksmonument
 Gemeenlandshuis van Waterland, Hoogheemraadschap Waterland, Monnickendam, rijksmonument
 Gemeenlandshuis Edam, Uitwaterende Sluizen (thans Hollands Noorderkwartier), Edam, rijksmonument
 Drechterlandsehuis, ambacht Drechterland (later Westfriesland), Hoorn, rijksmonument
 Koggehuis, De Vier Noorder Koggen, Westerhaven 20, Medemblik, rijksmonument
 Noorderpolderhuis (gemeenlandshuis van waterschap Schermermeer), Schermerhorn, rijksmonument
 Waardhuis (Alblasserdam), De Nederwaard, Alblasserdam, gemeentelijk monument.

Zie ook 
 Polderhuis
 Waterschapshuis

Bouwwerk naar functie
Bouwwerk in Nederland
Geschiedenis van Holland
Geschiedenis van Utrecht
 Gemeenlandshuis