Troesovallei
De Troesovallei (Georgisch: თრუსოს ხეობა, Trusos cheoba), ook wel Troesokloof genoemd, is een hooggelegen oost-west georiënteerd trogdal in het noorden van Georgië in de gemeente Kazbegi en is onderdeel van het Nationaal park Kazbegi. De vallei is het brongebied van de Terek (Tergi) en wordt omsloten door de hoofdkam van de Grote Kaukasus aan de zuidkant en de Chochibergrug ten noorden ervan. De Troesovallei ligt in de historische Georgische regio Chevi en bevat cultuur-historisch erfgoed. Het had ooit een betrekkelijk omvangrijke populatie, maar sinds het begin van de 21e eeuw is de vallei praktisch verlaten. Enkel in Abano wonen nog permanent mensen.

Geografie  

De Troesovallei ligt ruweg tussen de Troesopas op de grens met Rusland en het Kobidal bij de Georgische Militaire Weg (S3), aan de voet van de 5047 meter hoge Kazbek, een van de meest prominente bergen van Georgië. De vallei heeft een lengte van ruim 20 kilometer en een breedte van 1 tot 2 kilometer met een dalbodem tussen de 2000 en 2400 meter boven zeeniveau (van oost naar west). De vallei begint bij het dorp Okrokana, ongeveer vier kilometer ten noordwesten van de Georgische Militaire Weg en loopt stroomopwaarts naar de bron van de Terek (Tergi) in de buurt van de 3132 meter hoge Troesopas op de grens met Rusland. De Terek stroomt na de Troesovallei door naar Rusland via Stepantsminda en de Darjalkloof.

De vallei wordt aan de noordkant omsloten door de Chochibergrug dat een gemiddelde hoogte heeft van 4500 meter, met de Kazbek als hoogtepunt. Deze bergrug draait links om de vallei naar de hoofdkam en de waterscheiding van de Grote Kaukasus die de zuidelijke begrenzing van de vallei vormt. Het Keli Vulkanisch Hoogland dat onderdeel is van de hoofdkam van de Grote Kaukasus grenst hier aan het Troesovallei gebied, alsmede aan de afscheidingsrepubliek Zuid-Ossetië. De vallei is gevormd door erosieve- en tektonische processen, aangevuld met vulkanische lava van de 3736 meter hoge Chorisari, die ten zuiden van Abano aan de rand van het Keli Vulkanisch Hoogland ligt en met de naastgelegen vulkaan Sjerchota de bron is van de Witte of Mtioeleti Aragvi. 

In het Midden Holoceen (ongeveer 6000 jaar geleden) sloot de lavastroom van de Chorisari het trogdal af en ontstond er een waterreservoir. Als gevolg hiervan vormde de Terek-rivier een smalle en ongeveer 200 meter diepe kloof, de Kasrischevi-vernauwing, dat daarmee de oostelijke 3-4 kilometer van de Troesovallei werd. In deze kloof zijn aan de rechterzijde van de Terek lavakolommen te zien tot 300 meter hoog, terwijl de linkerzijde van leisteen veel minder steil is. Op de zuidflank van de Troesovallei zijn plekken met kalksteen te vinden waar zich karst-zinkgaten hebben ontwikkeld, maar ook travertijnen zichtbaar zijn, met name net boven de Kasrischevi-vernauwing.

Er liggen een tiental gletsjerclusters op de hellingen in de Troesovallei en de zijdalen. De belangrijkste clusters liggen in het Chochigebergte, waaronder in het Mna-dal waar zeven hangende gletsjers te vinden zijn met een totale oppervlakte van 4,8 km², waarvan de belangrijkste 2,6 km² groot is met een lengte van 2,5 km. Het belangrijkste gletsjercluster is te vinden in het Soeatisi-dal, waar acht gletsjers met een totale oppervlakte van 12,8 km² te vinden zijn. De Oost-Soeatisigletsjer is de grootste met een oppervlakte van 7,7 km² en een lengte van bijna 5 km. Het is de achtste grote gletsjer in Georgië. De gletsjers zijn tussen 1960 en 2014 met 30-50% gekrompen. Ruim 7000 hectare van de Troesovallei valt sinds april 2019 onder nationaal beschermd landschap en ligt in het Nationaal park Kazbegi.

Geschiedenis 

De eerste gedocumenteerde en zichtbare bewoning van de vallei gaat terug naar de middeleeuwen. In de late middeleeuwen tot de 17e eeuw woonden er vooral Dval. Dit zijn etnisch Georgiërs uit de historische Georgische regio Dvaleti ten westen van de Troesopas, in wat nu het uiterste zuiden van het moderne Noord-Ossetië is, tegen de hoofdkam van de Grote Kaukasus. De Troesovallei viel tot de Russische annexatie in 1801 onder de Georgische koninkrijken Kartli en Kartli-Kachetië en was onderdeel van de Chevi regio. Tijdens de Russische overheersing werd het gebied ingedeeld bij het oejezd (district) Doesjeti van het Gouvernement Tiflis, en vormde het samen met het Kobi-dal de rurale gemeenschap Opper-Chevi (Russisch: , Verchne-Chevski) van het Chevi gemeentelijke district (, oetsjastok).

Osseten 

Vanaf medio 17e eeuw migreerden Osseten die zich al in Dvaleti hadden gevestigd over de Troesopas de Troesovallei in. Dit had vooral zijn beslag vanaf de tweede helft van de 18e eeuw tot eind 19e eeuw. De Dval en Osseten assimileerden met elkaar in de vallei, net als elders in Georgië, waarbij de Osseetse identiteit uiteindelijk de overhand kreeg en ging domineren. In de 18e eeuw waren er acht Osseetse dorpen, bij het begin van de 19e eeuw was dit uitgegroeid tot dertien. Alhoewel de meeste huishoudens in Troeso in de 19e eeuw een gemengd karakter hadden, identificeerde vrijwel iedereen zich als Osseets. In 1923 bestond de gehele Kobi gemeenschap (, temi) inclusief Troeso voor 100% uit Osseten, in totaal 3.266. Het gebied bleef ondanks de Osseetse bevolkingssamenstelling buiten de in 1922 door de Sovjet-Unie gevormde Zuid-Ossetische Autonome Oblast, en was ook tijdens het bepalen van de grenzen ervan geen discussiepunt.

Vanaf 1944 verhuisden de Osseten massaal naar Noord-Ossetië, naar dorpen van Ingoesj die door het Stalin-bewind waren gedeporteerd. De collectivisatie onder de Sovjet-Unie en het algemene landbouwbeleid waren mede debet aan deze migratie naar de vruchtbare gronden van de Noordelijke Kaukasus. De Osseten in Troeso leefden van de landbouw op een manier die niet paste binnen het Sovjetsysteem. Deze migratie leidde tot een snelle ontvolking van de vallei. De Osseetse bevolking in het gehele Kazbegi district nam tussen 1939 en 1989 af van 3.529 naar 445, waarvan het grootste deel vóór 1970 toen er nog 983 Osseten woonden. 

De ineenstorting van de Sovjet-Unie, de etnische spanningen tussen de Georgiërs en Osseten, en de wanorde en economisch zware tijden in de jaren 1990 gaven de laatste impuls aan de leegloop van de vallei. De resterende Osseten in de vallei stonden voor een dilemma: ofwel de zware omstandigheden in Georgië zien te overleven, ofwel naar de Russische Federatie verhuizen voor permanent verblijf. In beide gevallen zouden ze hun bestaan op basis van de jaarlijkse veetrek over de bergen moeten beëindigen. Sinds 1991 is er een staatsgrens met alle bureaucratische obstakels en kosten van dien. De meesten gaven er dan ook de voorkeur aan in Rusland te wonen en verlieten de nederzettingen van het Kazbegi district (en de Troesovallei) volledig.

De Osseetse geschiedenis met de Troesovallei wordt sinds de Russisch-Georgische Oorlog van 2008 in Zuid-Ossetië door de afscheidingsrepubliek aangehaald om de vallei territoriaal te claimen, waarbij het sinds 2016 aan het gebied refereert als Oostelijk Ossetië. Het legt er ook een cultuur-historische claim op: religieus en ander cultureel erfgoed zouden van Osseetse oorsprong zijn, iets dat door Georgiërs betwist wordt op basis van onder andere toponymie.

Demografie  

Volgens de volkstelling van 2014 woonden er drie mensen in de Troesovallei, allen in Abano en Georgisch. Een opvallende verandering ten opzichte van 2002 door de opening van een klooster in Abano in 2014. In 1831 woonden er in de vallei 955 mensen verspreid over 190 huishoudens en 13 dorpen, wat in 1886 naar 1.627 in 240 huishoudens was gegroeid. De meeste dorpen waren toen ongeveer 120-200 inwoners groot. In 1923 was 100% van de vallei Ossetisch, en in 1989 was dit meer dan 80%. De tabel laat het totaal zien van de dertien dorpen in de vallei: Abano, Boermasigi, Kvemo Desi, Zemo Desi, Dzjimara, Karatkau, Ketrisi, Resi, Soeatisi, Svirevta, Tepi, Tsotsolta en Zakagori.

Bezienswaardigheden  

Naast natuurschoon bevat de vallei ook cultuur-historische monumenten: oude verlaten nederzettingen, vestingwerken, woongebouwen, begraafplaatsen enzovoorts. De oudste bouwwerken stammen uit de middeleeuwen.
 Abano, enige permanent bewoonde nederzetting in de vallei met een klooster, een 19e eeuws kerk en twee 17e eeuwse defensieve woontorens van 15 en 20 meter hoog. Het klooster en de kapel werden tussen 2010 en 2014 gebouwd op de restanten van de 19e eeuwse kerk.
 Aartsengelkerk van Troeso, een 10e eeuws kerkje op een heuvel 1,5 kilometer westelijk van Abano. Het kerkje mist het dak.
 Zakagorifort. Een van de eerste centra van Troeso, een gefortificeerde nederzetting op een heuvel bij de samenvloeiing van de Soeatisi met de Terek en onderdeel van het verdedigingssysteem van de vallei. De kern is in de 13e-14e eeuw gebouwd, en de torens zijn er in de 17e eeuw bijgekomen.
 Troeso Travertijnen Natuurmonument. Boven de Kasrischevi-vernauwing, drie kilometer oostelijk van Abano, bevinden zich travertijn kalkafzettingen door kalkrijk water. Ook op andere plekken is dit in de vallei terug te vinden, alsmede diverse mineraalwaterbronnen.

Vervoer 
De Troesovallei is vanaf de Georgische Militaire Weg (S3, de doorgaande weg Tbilisi - Stepantsminda) bij het dorp Almasiani in de Kobivallei te bereiken. De onverharde weg loopt in de vallei dood. Er kan daarnaast niet zonder speciale vergunning voorbij Zakagori gereisd worden om veiligheidsredenen in het grensgebied met Zuid-Ossetië.

Zie ook  

 Nationaal park Kazbegi
 Geschiedenis Zuid-Ossetië
 Darjalkloof

Geografie van Georgië
Mtscheta-Mtianeti