Lijst van Romeinse bouwwerken in Nederland
Deze Lijst van Romeinse bouwwerken in Nederland bevat gevonden bouwwerken, die veelal door de Romeinen en in het bijzonder hun legioenen zijn gesticht in de periode dat het huidige Nederland door de Romeinen bezet was (58 v.Chr. - eind 3e eeuw n.Chr.). Een aantal bouwwerken zal door geromaniseerde inheemse hoofdmannen gesticht zijn. Er moeten nog meer bouwwerken uit de Romeinse tijd in de bodem aanwezig zijn, maar deze wachten op ontdekking. Ten slotte dient men zich te realiseren dat in deze lange periode, niet alle bouwwerken tegelijkertijd hebben bestaan en dat men ze vaak eerst in hout heeft uitgevoerd en pas later in steen.

Religieuze bouwwerken

Tempels 
Er zijn in Nederland maar weinig tempels uit de Romeinse periode opgegraven. De grootste en best bewaarde bevinden zich in Elst (Gelderland).
 Nijmegen: twee Gallo-Romeinse tempels bij het Maasplein (Tempelcomplex Maasplein)
 Elst: drie tempels, waarvan twee onder de Grote Kerk (de Tempels van Elst, vermoedelijk gewijd aan Hercules Magusannus), en de Tempel van Westeraam
 Den Bosch-Empel: de Tempel van Empel, gewijd aan Hercules Magusannus
 Domburg: Tempel van Nehalennia in Domburg, gewijd aan Nehalennia
 Colijnsplaat: Tempel van Nehalennia op Colijnsplaat
 Maastricht: in 1982-83 werd een Romeins heiligdom opgegraven, waarvan wordt vermoed dat het de voorhof van een tempel vormde. Deze tempel, die zich onder de huidige Onze-Lieve-Vrouwebasiliek zou bevinden, is nog niet gevonden

Grafmonumenten 

Op veel plaatsen in Nederland zijn fragmenten van Romeinse grafmonumenten, soms van zeer monumentale afmetingen, aangetroffen. In Maastricht zijn in 1962-63 ruim 200 fragmenten van grafpijlers en -monumenten uit de Maas opgedregd, die in later eeuwen waren hergebruikt om de Romeinse brug te versterken. De gebeeldhouwde brokstukken, waaronder fragmenten van een meer dan 10 meter hoge 'vogelpijler', bevinden zich thans in de archeologische collectie van het Centre Céramique. Ook in het Leidse Rijksmuseum van Oudheden en het Nijmeegse Museum Het Valkhof bevinden zich diverse grafmonumenten.

Bij het Brabantse Hoogeloon heeft men de Romeinse grafheuvel Kaboutersberg opgegraven.

Overige heiligdommen 

In diverse plaatsen zijn architectuurfragmenten, wijaltaren, wijstenen en delen van godenbeelden gevonden, waarvan niet zeker is of deze onderdeel waren van tempels, of wellicht van bescheidener cultusplaatsen.
 Utrecht, in het fort: heiligdom gewijd aan Jupiter, Juno en Mars
 Rijsbergen: heiligdom gewijd aan Sandraudiga
 Aardenburg: heiligdom gewijd aan Nehalennia (wellicht ook aan Neptunus en Jupiter)
 Nijmegen: diverse heiligdommen, o.a. de Godenpijler van Nijmegen
 Cuijk
 Kessel (Lith): heiligdom vermoedelijk gewijd aan Hercules Magusannus
 Roermond: heiligdom gewijd aan Rura
 Maastricht: diverse heiligdommen en godenbeelden, o.a. Jupiterpijler van Derlon (in Museumkelder Derlon), diverse Jupiterzuilen en viergodenstenen, beeld van Mercurius (Sint-Martinuskerk)

Civiele bouwwerken

Stadshuizen en villa's 

Romeinse stadshuizen zijn in Nederland nog weinig aangetroffen. In 2008 werd in Heerlen een grote stadswoning (domus) opgegraven. In de meeste nederzettingen waren de huizen ruraal van karakter, vaak gebouwd met vakwerk en leem. Romeinse villa's waren in deze tijd over het algemeen grote agrarische bedrijven met een stenen landhuis (villae rusticae). In Mook en mogelijk in Cadier en Keer zijn villa's opgegraven die tot het type villa urbana behoren.
 Beek (L): Romeinse villa Spaubeek
 Bladel: Romeinse villa Hoogeloon
 Buren: Ingen (in onderzoek)
 Eijsden-Margraten: Romeinse villa Backerbosch (Cadier en Keer)
 Gulpen-Wittem: Romeinse villa Landsrade en Romeinse villa Overgeul (Mechelen)
 Heerlen: Romeinse villa Bovenste Caumer, Romeinse villa Welterhof, Romeinse villa Meezenbroek, Romeinse villa Hoensbroek-Schuureik en Romeinse villa knooppunt Bocholtz
 Heumen: villa te Overasselt
 Houten: vermoedelijke villa's in Oude Dorp, Molenzoom en 't Goy-Tuurdijk
 Kerkrade: Romeinse villa Kaalheide, Romeinse villa Kerkrade-Hoeve Overste Hof (Spekholzerheide), Romeinse villa Nieuw Ehrenstein, Romeinse villa Rolduc en Romeinse villa Kerkrade-Holzkuil
 Landgraaf: Romeinse villa Landgraaf-Schaesberg
 Maasgouw: Romeinse villa Maasbracht
 Maastricht: Romeinse villa Maastricht-Louwberg en Romeinse villa Borgharen-Pasestraat
 Meerssen: Romeinse villa Meerssen-Onderste Herkenberg
 Mook en Middelaar: Romeinse villa Plasmolen
 Nuth: Romeinse villa Vaesrade, Romeinse villa Swier-Kickenweg, Romeinse villa Wijnandsrade-Bisseweg, Romeinse villa Groot Haasdal-Billich en Romeinse villa Steenland (Arensgenhout)
 Rijswijk (ZH): Romeinse villa Rijswijk-de Bult
 Simpelveld: Romeinse villa Simpelveld-De Molt, Romeinse villa Bocholtz-Dellender en Romeinse villa Bocholtz-Vlengendaal
 Sittard-Geleen: Romeinse villa Buchten-Op den Welder
 Vaals: Romeinse villa Mamelis, Romeinse villa Lemiers en Romeinse villa Raren
 Valkenburg (L): Romeinse villa Houthem-Rondenbos, Romeinse villa Valkenburg-Vogelenzang, Romeinse villa Valkenburg-Bosstraat en Romeinse villa Valkenburg-Heihof
 Venlo: Romeinse villa Hout-Blerick
 Voerendaal: Romeinse villa Voerendaal-Ten Hove, Romeinse villa Colmont-Stockveld en Romeinse villa Ubachsberg
 Westland: vermoedelijke villa te Naaldwijk

Badhuizen 

Sommige villa's hadden hun eigen badinrichting. Grotere nederzettingen of plaatsen aan drukke verkeersroutes hadden openbare badhuizen.
 Heerlen: thermen van Heerlen (grootste Romeinse ruïne van Nederland, thans museum)
 Maastricht: thermen van Maastricht
 Nijmegen: badinrichting bij het fort op de Hunnerberg
 Elst:  badhuisrestanten
 Utrecht-Leidsche Rijn: badhuis van legerkamp Fletio
 Voorburg: thermen van Forum Hadriani

Amfitheaters 
 Nijmegen-Kops Plateau: Amfitheater van Nijmegen

Militaire bouwwerken

Forten 

De forten (castella) lagen gemiddeld om de 6,5 kilometer van elkaar aan de limes. Ook elders werden forten gebouwd, bijvoorbeeld ter verdediging van de kust of een rivierovergang.
 Aardenburg: castellum (na 174-ca 225)
 Alphen aan den Rijn: Castellum Albanianae
 Arnhem: castellum Meinerswijk, soms Castra Herculis genoemd
 Den Haag: vicus van Ockenburgh, klein fort gebouwd ter verdediging van de kust
 Op de Ermelosche Heide bevond zich een marskamp, een tijdelijk fort
 Katwijk aan Zee: Brittenburg
 Leiden-Roomburg: castellum Matilo
 Maastricht: castellum van Maastricht, gebouwd 333 na Chr. ter verdediging van de Maasbrug
 Nijmegen: castra op de Hunnerberg en het Kops Plateau
 Utrecht: castellum van Traiectum
 Valkenburg (Zuid-Holland): castellum Praetorium Agrippinae
 Vechten: castellum Fectio
 Vleuten: castellum van Fletio
 Woerden: Castellum Laurium

Wachttorens 

De wachttorens aan de limes lagen tussen de forten in. Elders dienden ze ter verdediging van een belangrijke grens, weg of rivierovergang:
 Utrecht-Leidsche Rijn: 4 wachttorens
 Bunnik: wachttoren Fectio
 Heumensoord: Wachtpost Heumensoord
 Valkenburg (L): Wachtpost Goudsberg (nabij de Via Belgica)

Infrastructuur

Wegen

Mijlpalen 

 Den Haag: mijlpalen van het Wateringse Veld (4 stuks)
 Rijswijk: mijlpalen van Rijswijk (2 stuks)
 Naaldwijk (Monster): mijlpaal van Monster
 Beek (Ubbergen): mijlpaal van Beek-Ubbergen
 Landgraaf-Rimburg: mijlpaal van Rimburg
 Kerkrade-Eygelshoven: mijlpalen van Eygelshoven (2 stuks)

Waterwegen 

 Kanaal van Corbulo
 Drususgracht
 Drususdam

Bruggen 

 Maastricht: Romeinse brug van Maastricht
 Cuijk: Romeinse Maasbrug bij Cuijk
 Nijmegen
 Venlo
 Roosteren
 Alphen aan den Rijn

Aquaducten 
 Nijmegen: Romeins aquaduct Nijmegen

Nederzettingen 
Nabij een militaire vesting (castrum of castellum) lag vaak een kampdorp (vicus).
 Den Haag: Vicus van Ockenburgh
 Voorburg: Forum Hadriani (municipium met stadsrecht)
 Valkenburg (ZH): Praetorium Agrippinae
 Aardenburg: onzeker, kan ook alleen een fort zijn
 Nijmegen: Oppidium Batavorum en Ulpia Noviomagus Batavorum (municipium met stadsrecht)
 Elst: één huis is blootgelegd
 Venlo: Sablones
 Blerick: Blariacum
 Heerlen: Coriovallum
 Maastricht: Mosa Trajectum

Zie ook 

 Romeinen in Nederland
 Romeinen in Friesland
 Romeinen in België
 Limes
 Romeinse wegen in Nederland

Externe link 
 Vici.org (archeologische atlas van de Oudheid)

Bronnen en noten 

Romeinse bouwwerken in Nederland
Romeinse vindplaats in Nederland