Bloemen-getijdenboek
Het Bloemen-getijdenboek is een verlucht  getijdenboek voor het gebruik van Rome. Het boek werd tussen 1520 en 1525 verlucht door Simon Bening en medewerkers. Het wordt nu bewaard in de Bayerische Staatsbibliothek in München als ‘Clm 23637’. Het boek wordt het Bloemen-getijdenboek genoemd omwille van de talloze bloemen in de margeversiering die men op elke tekstbladzijde terugvindt.

Beschrijving 
Het handschrift bestaat uit 219 perkamenten folia van 166 x 115 mm. Het tekstblok meet ca. 92 x 63 mm.De Latijnse tekst is geschreven in een schrift dat ronder is dan de voordien gebruikelijke littera textualis en aanleunt bij het mediterrane schrift van die periode hoewel het nog veel gebroken letters bevat. De tekst werd geschreven in één kolom met 16 lijnen per blad.

Inhoud 
We vinden in het getijdenboek de klassieke inhoud terug:

 ff. 1r-5v: Heiligenkalender
 ff. 8r-9v: Gebed tot het gelaat van Christus
 ff. 10r-15v: Uittreksel uit de vier evangelies
 ff. 30r-36r: Kleine getijden van het Heilig Kruis
 ff. 37r-42r: Kleine getijden van de Heilige Geest
 ff. 43r-47v: Mis voor de Heilige Maagd Maria
 ff. 49r-117v: Mariagetijden
 ff. 119r-126v: Getijdengebeden voor de advent 
 ff. 128r-f140r:Boetepsalmen 
 ff. 140r-148r: Litanie van alle heiligen
 ff. 149r-190r: Dodenofficie
 ff. 190r-194r: Geloofsbelijdenis van Athanasius
 ff. 194r-198r: Obsecro te
 ff. 198v-201r: O intemerata
 ff. 201r-204v: Gebed voor de lijdende Christus
 ff. 205r-206v: Gebed van paus Gregorius
 ff. 206v-219r: Suffragia

Verluchting
Het handschrift bevat 16 grote en 26 kleine miniaturen. Daarnaast zijn er een aantal marges die lijken op een volbladminiatuur waarover achteraf een tekstblok is geplaatst. Dergelijke marges zijn gebruikt in de kalender (12 bladzijden) en op zes andere folia bij het begin van een sectie in de tekst.

De versiering van de marges is alleen in de Gent-Brugse stijl op sommige pagina’s met een grote miniatuur die geen echte volbladminiatuur is en op de pagina’s tegenover die met een grote- of volbladminiatuur. Op die recto-pagina’s vinden we steeds een marge hetzij in Gent-Brugse stijl hetzij met een verhalend tafereel erin. 

Alle andere tekstbladzijden zijn versierd met enkele losstaande bloemen, insecten of vogels, waarvan één exemplaar (of een groepje bloemen) in elke marge wordt geschilderd. Het tekstblok is ook niet omkaderd. Op de pagina’s van de suffragia heeft elke bladzijde met een kleine miniatuur, aan de buitenzijde een klassieke Gent-Brugse marge. Binnen-, boven- en onder marge daarentegen zijn versierd met alleenstaande bloemen, vruchten of dieren. Deze manier van verluchten verklaart de naam: we zien enkele bijzonder mooie en grote bloemen op elke bladzijde. Wat de decoratie en de pagina-opmaak betreft is dit getijdenboek een onovertroffen kunstwerk uit die periode. Er zijn slechts een vijftiental getijdenboeken met een dergelijke verluchting gemaakt, waarschijnlijk in Brugge.

De tekst van het getijdenboek is verder versierd met initialen van drie lijnen, twee lijnen of één lijn hoog, in functie van de sectie die ze inleiden. Ook lijnvullers worden frequent gebruikt.

Kalender
De kalender bevat één blad per maand. Het tekstblok is samengesteld uit twee kolommen met de dagen van de maand. In de linkerkolom wordt bovenaan naast de versierde “KL” de naam van de maand, het aantal zonnedagen en het aantal dagen in de maancyclus opgegeven. Dan volgen de dagen van de eerste maandhelft met het numerus aureus dat toelaat om in een gegeven jaar, de dagen van nieuwe en volle maan te bepalen. Dit was belangrijk voor de berekening van de paasdatum. Daarnaast vindt men de zondagsletter en vervolgens de heilige of het feest van de dag.

In de marge langs de buitenzijde van het folium, is het teken van de dierenriem voor de betrokken periode geschilderd. Voor september gebruikte men de schorpioen en voor oktober de weegschaal.

De versiering van de bladzijde lijkt op een volbladminiatuur waar de tekst van de kalender overgeplaatst werd. We zien taferelen die activiteiten van de maand voorstellen. Het zijn voor enkele maanden niet de gebruikelijke taferelen die men in tientallen andere getijdenboeken kan terugvinden.

 januari: een slederit door de stad
 februari: wandelende mensen en konijnenvangst aan de rand van het bos
 maart: spitten in de tuin
 april: schapen worden naar de weide gebracht en valkenjagers op de achtergrond
 mei: boottochtje van een musicerend gezelschap
 juni: steekspel
 juli: eendenjacht 
 augustus: de graanoogst
 september: zaaien en de notenoogst, jachtscène in de achtergrond
 oktober: slachten van de runderen
 november: jachtscène
 december: slachten van het varken

De grote miniaturen
Hierbij de lijst van de grote miniaturen die, steeds op de versozijde, de belangrijke tekstonderdelen aankondigen, samen met het begin van de tekst gevat in een versierde marge op de recto zijde. Waar de volbladminiatuur is vervangen door een grote miniatuur met bloemenmarge is dit aangegeven in de lijst. De tekst wordt steeds ingeleid met een versierde initiaal van zes lijnen hoog.

 f7v: Zegende Christus met kristallen wereldbol, grote miniatuur met de kruisdraging in de bas de page en profetenbeelden in de linkermarge
 f8r: Gebed tot het gelaat van Christus; met bloemenmarge
 f16v: Christus biddend in de hof van olijven, marge: gevangenneming van Christus
f17r: Passieverhaal volgens het evangelie van Johannes, met bloemenmarge
 f29v: Christus aan het kruis met Maria en Johannes
 f30r :Getijden van het Heilig Kruis; met bloemenmarge met vier vogels
 f36v: Neerdaling van de Heilige Geest op Maria en de apostelen
 f37r: Getijden van de Heilige Geest; met bloemenmarge met daarin een pauw en twee andere vogels
 f42v: Priester voor het altaar tijdens een misviering
 f43r:Mis voor de Heilige Maagd Maria; met bloemenmarge
 f48v: Annunciatie gesitueerd in een kerk; grote miniatuur met bloemenmarge
 f49r: Mariagetijden, metten; met bloemenmarge met een vlinder een slak en een rups
 f69v: Maria bezoekt haar nicht Elisabeth; grote miniatuur met bloemenmarge met daarin een man met een beer, vlinder, vogel en wesp
 f70r: Mariagetijden, lauden; bloemenmarge met een vlinder en twee aapjes onderaan
 f82v: De geboorte van Jezus met lofzingende engelen
 f83r: Mariagetijden, priem; bloemenmarge met twee grote libellen
 f88v: Aankondiging aan de herders
 f89r: Mariagetijden, terts; bloemenmarge met twee vogels
 f93v: Aanbidding der wijzen
 f94r:Mariagetijden,sext; Marge met jachtscène
 f98v: De opdracht in de tempel
 f99r: Mariagetijden, none;  bloemenmarge met drie vogels
 f103v: De vlucht naar Egypte; grote miniatuur met een marge versierd met parelsnoeren en juwelen
 f104r: Mariagetijden, vespers; marge: jachtscène
 f111v: Maria beweent het lichaam van haar dode zoon na de kruisafname
 f112r: Mariagetijden, completen; met bloemenmarge
 f118v: Maria in de hemel en gelovigen die tot haar bidden op aarde
 f119r: Getijdengebeden voor de advent; marge: vechtende ridders te paard 
 f127v: Koning David biddend tot God
 f128r: Boetepsalmen; marge: de schaapherder David vecht tegen een leeuw 
 f148v: De opwekking van Lazarus
 f149r: Officie van de doden; marge: begrafenisplechtigheid aan de kerk

Kleine miniaturen
De kleine miniaturen zijn zeven lijnen hoog op een paar uitzonderingen na. Dit is aangegeven in de lijst.

 f10r: Uittreksel uit het evangelie volgens Johannes. Johannes op Patmos
 f11v: Uittreksel uit het evangelie volgens Lucas. Lucas aan zijn lessenaar
 f13r: Uittreksel uit het evangelie volgens Matteüs. Mattheus met een engel
 f14v: Uittreksel uit het evangelie volgens Marcus. Marcus aan zijn lessenaar
 f190r: Geloofsbelijdenis van Athanasius. De H. Athanasius
 f194r: Obsecro te. Madonna met Kind op een maansikkel
 f198v: O intemerata. 8l. Pieta
 f201r: Gebed voor de lijdende Christus. Christus met doornenkroon.
 f205r: Gebed van paus Gregorius. 8l. Gregoriusmis
 f206v: Gebed tot onze bewaarengel. Bewaarengel
 f207r: Gebed tot de aartsengel Michaël. aartsengel Michaël
 f208r: Gebed tot Johannes de Doper. Salome ontvangt het hoofd van Johannes
 f208v: Gebed tot Johannes de evangelist. 7l: Johannes in de kokende olie
 f209r: Gebed tot Petrus en Paulus. Petrus met sleutel en Paulus met zwaard
 f210r: Gebed tot Jakobus de Meerdere. 8l. Jacobus met reisstaf
 f210v: Gebed tot alle apostelen. Een groep apostelen
 f211v: Gebed tot de heilige Sebastiaan.  De heilige Sebastiaan
 f212v: Gebed tot de heilige Christoffel. Christoffel met het Kind Jezus op zijn schouder
 f213r. Gebed tot alle martelaren. Een grote menigte martelaren
 f214r: Gebed tot de heilige Nicolaas. De heilige Nicolaas met de drie kinderen
 f214v: Gebed tot de heilige Antonius van Padua. Antonius met het Kind Jezus op zijn evangelieboek
 f215v: Gebed tot de heilige Franciscus. Franciscus ontvangt de stigmata
 f216r: Gebed tot alle belijders. Een grote menigte belijders in aanbidding voor het Lam Gods
 f217r: Gebed tot de heilige Anna.  Anna ten drieën
 f218r: Gebed tot de heilige Catharina. De heilige Catharina
 f218v: Gebed tot de heilige Barbara. De heilige Barbara

Miniaturisten
Het getijdenboek werd gemaakt door Simon Bening. Volgens sommigen werd het grotendeels verlucht door assistenten van Bening. Anderen zijn van oordeel dat het grotendeels het werk is van Bening zelf.

Web-links
 Lateinisches Stundenbuch von Simon Bening, facsimile (niet in kleur) op de website van de Bayerische Staatsbibliothek.

16e-eeuws boek
Getijdenboek