Van den ever
Van den ever is een wapenlied uit 1334, oorspronkelijk handgeschreven op perkament in een Gelders of Kleefs dialect, dat historisch van belang is omdat het hertog Jan III van Brabant voorstelt als een everzwijn dat het opneemt tegen bloeddorstige jachthonden.

Het werk is geschreven in de eerste maanden van 1334 (n.s.), toen hertog Jan III tegenover een coalitie van naburige vorsten stond die al twee keer beraad hadden gevoerd en Jan begin 1334 de oorlog hadden aangezegd, terwijl hij als enige bondgenoot graaf Eduard I van Bar had. Het is met een hedendaagse blik te zien als een stuk propaganda bedoeld om de Brabanders moed in te spreken voor de nakende strijd (die er uiteindelijk niet kwam). Vermoedelijk is Van den ever niet door de hertog zelf geschreven, maar door iemand uit zijn omgeving. Een heraut ligt voor de hand, want het gedicht is overgeleverd in het wapenboek van de heraut Gelre, ofwel Claes Heynensoon (Brussel, KBR, ms. 15652). Deze heraut is mogelijk niet zelf de auteur, de stijl van het wapenlied verschilt veel van dat van de andere verzen en zijn wapenboek dateert van eind 14e eeuw.

Inhoud 
Het wapendicht Van den ever is een allegorie op de jacht. In de eerste zeventien strofen komt telkens een jachthond aan het woord die dreigende taal spreekt aan het adres van het everzwijn, dit zijn de vijandige vorsten. De tekst staat in een rijmschema aabccb. Elk vers is vergezeld van een heraldische illustratie. In de volgende twee strofen repliceert de wolf, dat is de graaf van Bar, hij raadt de vorsten aan niet zo dwaas te zijn en om te keren. Uiteindelijk komt het everzwijn zelf aan het woord in een lange strofe met gepaard rijm en versregels van vier heffingen. Hij vindt de dreigementen en overmoed niet eerlijk en niet goed, herinnert de vijandige vorsten aan het verlies bij de Slag bij Woeringe en kondigt aan zich te zullen verweren als zijn grootvader toen deed.

De blazoenen by elk couplet van het lied zijn, voor zover men ze onderscheiden kan, die van den bisschop van Keulen, van de koning van Bohemen, van de graven van Vlaanderen, Namen en Kleef, van een bastaard van de graven van Vlaanderen, van de graven van Reinegg, Catsenellenboge, en de la Marck en van de heeren van Bronkhorst en Vorne.

Symboliek 
In aanvulling op de Brabantse leeuw werd het everzwijn een symbool van Brabants zelfvertrouwen en daadkracht. Ook in de Bourgondische periode werd dit nog gecultiveerd, zoals blijkt uit een verlucht initiaal in een oorkondeninventaris opgesteld door Adriaan vander Ee in 1438. Waarschijnlijk had deze chartermeester eerder dat jaar een theatrale uitbeelding van het gedicht bijgewoond op de markt van Leuven. Een en ander toont aan dat de Brabantse steden de zorg voor het vastleggen van de geschiedenis van het hertogdom op zich begonnen te nemen nu dit onder hun 'buitenlandse' vorst niet meer vanzelf sprak.

Trivia 
Hugo Claus gaf een dichtbundel uit 1970 de titel Heer everzwijn.

Uitgave 
J.F. Willems, Wapenlied van Jan den IIIe, hertog van Brabant in: Belgisch Museum voor de Nederduitsche Tael- en Letterkunde en de Geschiedenis des Vaderlands, vol. I, 1837, p. 287-296

Literatuur 
Piet Avonds, "Heer Everzwijn. Oorlogspoëzie in Brabant in de veertiende eeuw" in: Bijdragen tot de Geschiedenis, 1980, p. 17-27
Remco Sleiderink, De stem van de meester. De hertogen van Brabant en hun rol in het literaire leven (1106-1430), 2003, p. 115. ISBN 9044603299
Janick Appelmans, "Werd het wapendicht 'Van den ever' in 1438 te Leuven opgevoerd?" in: Eigen schoon en De Brabander, 2017, nr. 4, p. 469-484

Externe links 
Van den ever (NaSo)
Sidder en beef voor het Brabantse zwijn (Brabantica)

Nederlandstalig gedicht
14e-eeuwse literatuur
1330-1339
Geschiedenis van Brabant