Heldenmonument
Het Heldenmonument op de Heldenlaan in de Belgische stad Zottegem is een oorlogsmonument dat werd opgericht op 25 september 1921 ter nagedachtenis van de Zottegemse slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog. Het monument werd ontworpen door beeldhouwer Jules Vits uit Melle.

In 1919 besloot het Zottegemse gemeentebestuur om een monument op te richten voor de Zottegemse gesneuvelden. Na de begrafenis van de terechtgestelde burgers Léonce Roels en Désiré Vanden Bossche kreeg dit idee nog meer bijval:  Er werd een wedstrijd georganiseerd, maar van de 12 ingezonden tekeningen en 11 maquettes kwam geen winnaar uit de bus. In 1921 werd het ontwerp dan maar toegewezen aan de jonge beeldhouwer Jules Vits uit Melle tegen een kostprijs van 54.000 frank. Jules Vits beschreef zijn werk als volgt:  'De notarissen van België en Parijs' droegen 20.000 frank bij (ter ere van de terechtgestelde notaris Roels), 5.000 frank werd opgehaald door vrijwillige inschrijvingen en de overige 29.000 nam de gemeente voor haar rekening.

Het Heldenmonument staat op een voetstuk in blauwe steen. Op het voorplan bevindt zich een strijdende soldaat die gewond op zijn verbrijzelde kanon valt. Naast de soldaat staat een opgeëiste arbeider. Bovenaan op het monument staat een engel als symbool van vrede en 'vaderlandsliefde' met daaronder het opschrift Sottegem ter verheerlijking van zijne helden 1914-1918.

Op de zijkanten staan Léonce Roels en Désiré Vanden Bossche afgebeeld die in 1916 door de Duitsers werden terechtgesteld voor spoorwegspionage (nadat ze waren verklikt door de contraspion Eugène Jasienski, die zich bij de burgemeester had uitgegeven voor Frans officier, waarop Roels het spionagenetwerk aan Jasienski uit de doeken deed). Aangezien de notarissen een groot deel van het gedenkteken hadden gefinancierd, mochten ze in ruil daarvoor beslissen welke tekst onder de beeltenis van Léonce Roels aangebracht zou worden. Hoewel de gemeenteraad liever een tweetalige tekst had, werd het een Franse tekst: Hommage des notaires belges et français à leur confrère, Léonce Roels. Mort pour la patrie, fusillé à Casteau le 2 mars 1916 (Nederlands: 'Eerbetoon van de Belgische en Franse notarissen aan hun confrater Léonce Roels, gestorven voor het vaderland, terechtgesteld in Casteau op 2 maart 1916'). Onder de beeltenis van Désiré (Desideer) Vanden Bossche staat te lezen: Gestorven voor 't vaderland. Doodgeschoten te Masnuy-Saint-Jean den 2 maart 1916. Op de achterzijde van het monument staan de namen van de 34 gevallen soldaten en de 6 weggevoerden. Er werden gelijktijdig met de oprichting van het Heldenmonument ook 26 platanen als vredesboom en 1 opgaande eik als vrijheidsboom aangeplant.

In 1933 werden op de achterzijde van het Heldenmonument twee namen toegevoegd van weggevoerden die later bezweken waren aan een ziekte. Tegelijkertijd werd de toenmalige 'Neerstraat' ook officieel omgedoopt tot Heldenlaan. Op Wapenstilstand wordt  een officiële herdenking gehouden bij het oorlogsgedenkteken, en sinds 2022 ook op de Belgische veteranendag (7 april). Sinds 2011 is het Heldenmonument officieel beschermd als monument.

Afbeeldingen

Bronnen 
Stad Zottegem
Stad Zottegem
inventaris Onroerend Erfgoed
Bel-memorial.org
Lamarcq, D., Oorlogsmonumenten te Zottegem. Stille getuigen van twee wereldbranden : een inventaris van de tastbare getuigenissen en een poging tot biografie van alle gesneuvelden en slachtoffers, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen VII, 1995, pag. 23-33.
Lamarcq, D., 100 jaar na het uitbreken van de Groote Oorlog. De Zottegemse slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog en de monumenten die hen gedenken, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen XVII, 2015, pag. 117-200.
De Both, L., De Zottegemnaren Roels en Van Den Bossche voor een Duits vuurpeloton in 1916., Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen XVII, 2015, pag. 245-313.
Descamps, S., Les fusillés de Masnuy-Saint-Jean, de l'ombre à l'oubli. Le réseau de renseignement 'Carlot-Louis' dénoncé par l' 'aviateur' Jasienski, Annales du Cercle Archéologique de Mons, tome 85, 2020.
Lamarcq, D., Heldenlaan'', in: Zottegemse straatnamen, Zottegem: 2022.

Onroerend erfgoed in Zottegem
Eerste Wereldoorlog-monument in België
Beschermd monument in Vlaanderen
Monument in Vlaanderen
Beeld in Vlaanderen