title: None
text: 235
  
  95
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  Artikel 7:17 ziet zowel op de koop van activa/passiva als op de koop van aandelen. Zie artikel 7:47.
  Het betreft aanvullend recht, zodat de toepasselijkheid van artikel 7:17 kan worden uitgesloten. Een
  nuance past ter zake van gebreken die de verkoper kende of niet kende, maar hem ernstig te verwijten
  zijn. A-G Huydecoper merkt ter zake in zijn conclusie bij een arrest van de Hoge Raad van 12 oktober
  237
  2007 het navolgende op:
  “Het lijkt mij aannemelijk dat de ruimte die artikel 7:17 BW biedt voor conctractuele afwijking van de uitgangspunten van het wetsartikel, ongeveer overeenkomt met de ruimte die
  ook overigens voor bepalingen van “exonorerende” strekking bestaat; en dat daarom de
  verkoper het risico van “kenbare” gebreken bij de koper mag leggen, voor zover hem geen
  opzet of ernstige nalatigheid ten aanzien van het kennen en verzwijgen van de desbetref238
  fende gebreken valt te verwijten”.
  Artikel 7:17 vindt ook toepassing op een koop van aandelen. Zie artikel 7:47, welke bepaling zegt dat
  een koop ook op een vermogensrecht betrekking kan hebben. In dat geval zijn de bepalingen van de
  desbetreffende afdeling van toepassing voor zover dit in overeenstemming is met de aard van het
  239
  recht. Artikel 7:17 bevat een nadere regeling van de algemeen redelijk geachte verplichting van partijen om hun verbintenissen naar behoren na te komen. De aanvullende werking heeft tot gevolg dat,
  indien partijen niets omtrent conformiteit bepalen, de regeling ex artikel 7:17 van toepassing is. Uit het
  vorenstaande volgt dat er wel afspraken denkbaar zijn, die de toepasselijkheid van de desbetreffende
  240
  regeling uitsluiten.
   Het antwoord op de vraag welke eigenschappen de koper op grond van de overeenkomst mocht verwachten is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Soms zal op de koper een onderzoeksplicht rusten, bij niet-nakoming waarvan hem geen beroep op non-conformiteit zal toekomen. Het gaat
  er namelijk niet alleen om wat de koper heeft verwacht, maar ook om wat hij, alle omstandigheden van
  het geval in aanmerking genomen, heeft mogen verwachten. Hier zal de over en weer aanwezige deskundigheid van gewicht zijn: net als bij dwaling heeft de professionele koper in de regel een grotere
  onderzoeksplicht dan een consument. Overigens geldt ook hier wat bij bijna alle dingen geldt, namelijk
  dat het argument ook kan worden omgedraaid. Hoe deskundiger een koper is, hoe minder aanleiding
  deze kan zien om een uitgebreid onderzoek in te stellen. Niettemin zal het nalaten van een onderzoek
  en/of het over het hoofd zien van een gebrek, een deskundige koper zwaar(der) worden aangerekend.
  De vraag wat de koper mag verwachten wordt mede beïnvloed door eventuele mededelingen die de
  verkoper omtrent de zaak heeft gedaan. Er kunnen drie gradaties van mededelingen worden onder241
  scheiden:
  1.
  2.
  blote mededelingen, die onvoldoende gewicht hebben om via de conformiteitsregel tot contractsinhoud te worden;
  serieuze mededelingen, die wel van voldoende gewicht zijn om bij onjuistheid het non-conformiteitsoordeel met de daaraan voor koper verbonden rechtsmiddelen te dragen;
  
  237
  
  LJN BA7630 (onder 10 en in noot 9 bij zijn conclusie)
  De A-G verwijst daarbij ook naar Huijgen, Koop en verkoop van onroerende zaken, 2003, par. 22d.
   239
  De toepasselijkheid van artikel 7:17 op een aandelentransactie is in het verleden wel eens in twijfel getrokken (zie M.P.P. de
  Planque, Non-conformiteitsvereiste bij overnames, V&O 2000, p. 190), of heel genuanceerd benaderd, zie B. Wessels, Koop:
  algemeen, Monografieën Nieuw BW B65a, nummer 83, maar inmiddels is de toepasselijkheid niet langer aan twijfel
  onderhevig. Zie hof ’s-Hertogenbosch 17 december 2002, JOR 2003, 54 en E.A. Brat en S.W. Claassen, Toepasselijkheid
  Titel 1 Boek 7 BW (koop) of verkoop van aandelen; consequenties voor de overnamepraktijk, Bb 24 juli 2003, nr. 14, p. 108
  e.v.
  Zie ook Rechtbank Utrecht 14 juni 2006, JOR 2006, 228 en de annotaties daarbij van T.H.M. van Wechem in Actualia
  Contractspraktijk in Contracteren 2006/4 p. 83 e.v.
  Enige twijfel houdt nog de rechtbank Utrecht. Zie de uitspraak van 24 oktober 2007 (LJN: BB6509), waarin de rechtbank zich
  nog afvroeg of de aard van het vermogensrecht dat uit een aandeel bestaat, ‘al dan niet aan een beroep op non-conformiteit
  in de weg staat’. Deze uitspraak staat inmiddels desondanks alleen.
  240
  Het feit dat het om een koop van aandelen gaat, kan de klachttermijn beïnvloeden. Zie Rechtbank Alkmaar 30 januari 2008,
  LJN BC5954, r.o. 4.2.: “Voldoende aannemelijk is het betoog van [..] dat zij eerst tot onderzoek is overgegaan nadat bij haar
  het beeld was ontstaan dat de omzetgegevens niet overeenstemden met het beeld dat zij zich op basis van de aan de koop
  voorafgaande stukken had gevormd. Wanneer zich het moment heeft voorgedaan waarop [..] het ontbreken van de gestelde
  eigenschap redelijkerwijs had behoren te ontdekken kan niet exact worden vastgesteld, maar in de omstandigheden van dit
  geval lijkt een periode van zes á zeven maanden na de aandelenoverdracht begrijpelijk.”
  241
  Asser Hijma, 5-I, 333.
  238
  
  96
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  3.
   toezeggingen en garanties. Garanties kunnen zowel uitdrukkelijk (schriftelijk en mondeling) als
  stilzwijgend worden verleend. In geval van toezeggingen en garanties is het reeds de toezegging of garantie zelf die meebrengt dat in geval van ‘wangarantie’ de verkoper jegens de koper
  aansprakelijk zal zijn.
  In de regel zal de koper op het hem door de verkoper gemelde mogen vertrouwen: hij mag verwachten
  dat wanneer hem informatie wordt gegeven, deze met de werkelijkheid overeenstemt. De verkoper die
  een op hem rustende mededelingsplicht heeft geschonden, zal zich in het algemeen niet met succes
  tegen een beroep op non-conformiteit kunnen verweren, met de stelling dat de koper zelf maar nader
  onderzoek naar de bewuste eigenschap had moeten verrichten. Net als bij dwaling zal de schending
  van een mededelingsplicht door de verkoper in het algemeen eventuele nalatigheden aan de zijde van
  de koper in de schaduw stellen.
  242
  
  Van Wechem neigt ernaar om bij het leerstuk van conformiteit de nadruk bij de onderzoeksplicht van
  de koper te leggen. Volgens hem volgt dit uit de tekst van de wet. Hij ziet slechts ruimte voor een mededelingsplicht van de verkoper wanneer dat uit de overeenkomst zou voortvloeien. Aan de hand van
  de Haviltex-doctrine of aan de hand van regels ter zake van de aanvullende werking van redelijkheid
  en billijkheid dient dan te worden vastgesteld of er van een mededelingsplicht sprake had moeten zijn.
   Wanneer partijen afspraken op schrift gesteld hebben, dient volgens hem eerst te worden vastgesteld
  of die afspraak in de plaats komt van artikel 7:17 doordat in die afspraak van de inhoud van die wetsbepaling wordt afgeweken. Volgens artikel 7:17 dient de zaak de eigenschappen te bezitten die de koper op grond van de overeenkomst mag verwachten. De vraag die dan volgens Van Wechem nog ter
  beantwoording ligt, is of via uitleg moet worden vastgesteld of partijen van artikel 7:17 hebben willen
  afwijken (door bijvoorbeeld het contractueel opnemen van een andere definitie van gebrek) of dat artikel 7:17 ook normstellend is binnen de toepassing van de Haviltex-doctrine. Hij is in ieder geval van
  oordeel dat toepassing van de enkele bepaling van artikel 7:17 niet kan meebrengen dat er een mededelingsplicht aanwezig is. In artikel 7:17 ligt die volgens hem niet besloten. Het gaat volgens hem immers om eigenschappen van de zaak. Niet gedane mededelingen van de verkoper zouden daar niet
  aan af kunnen doen. Mij dunkt dat deze benadering wat te beperkt is. Zowel het niet doen van mededelingen als het doen van mededelingen kunnen onder omstandigheden immers de uitkomst van onderhandelingen en dus de inhoud van de overeenkomst bepalen. Lid 2 van artikel 7:17 brengt dan
  denkbaar geen mededelingsplicht mee, maar dat maakt mededelingen van de verkoper of het achterwege laten daarvan niet minder relevant voor de vraag wat de koper als conformiteit mag verwachten
  ten opzichte van het overeengekomene. In zoverre is de door Van Wechem geconstateerde neiging in
  243
  literatuur en rechtspraak om de in het kader van dwaling geformuleerde regels van overeenkomstige
  toepassing te verklaren bij een beroep van een koper op non-conformiteit, niet zo verbazend.
   De conformiteitseis zal met name een rol (kunnen) vervullen bij gebreken, welke men niet behoefde te
  verwachten in verband met een normaal gebruik. Geen soelaas zal van een beroep op de conformiteitseis kunnen worden verwacht, wanneer de verkoper de koper voorafgaand aan de koop mededelingen heeft gedaan van de gebreken waar het over gaat, dan wel de koper die gebreken voor of
  uiterlijk bij de koop heeft ontdekt, dan wel op grond van bijzondere omstandigheden van het geval, van
  244
  de gebreken weet behoorde te hebben. Ik refereer hierbij ook aan de zogenaamde disclosure letter,
  waarover meer hierna in hoofdstuk 7.2.
  Een vordering tot schadevergoeding – waarop artikel 6:74 lid 1 en 75 van toepassing zijn, zal alleen
  toewijsbaar zijn, indien de tekortkoming – bestaande uit levering van een non-conforme prestatie – aan
  245
  de verkoper kan worden toegerekend.
  De winstgevendheid van een onderneming werd door de rechtbank te Amsterdam op 13 maart 2002
  246
  niet aangemerkt als een eigenschap als bedoeld in artikel 7:17.
  Volgens artikel 7:17 lid 5 kan de koper zich er niet op beroepen dat een zaak niet aan de overeenkomst beantwoordt, wanneer hem dit ten tijde van het sluiten van de overeenkomst bekend was of re242
  
  Th.M. van Wechem, De verhouding tussen mededelings- en informatieplichten, de betekenis van contractuele afspraken en
  de rol van artikel 7:17 BW hierbij en kan een beroep op dwaling contractueel worden uitgesloten, Contracteren 2008, p. 19
  e.v.
  243
  A.W. p. 21.
  244
  Zie bijvoorbeeld gerechtshof Arnhem 11 april 2006, NJF 2006, 247.
  245
  Zie HR 9 januari 1998, NJ 1998, 272 en gerechtshof Leeuwarden 31 augustus 2005, LJN AU1876.
  246
  Kenbaar uit HR 7 september 2007, LJN BA2014.
   97
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  delijkerwijs bekend kon zijn. Wanneer nu kan een koper geacht worden ergens redelijkerwijs mee be247
  kend te zijn? Volgens de memorie van toelichting
  zal dit het geval kunnen zijn wanneer de koper
  redelijkerwijs niet onbekend kon zijn met het gebrek. Het gaat daarbij om gevallen waarin niet met zoveel woorden bewezen kan worden dat de koper iets wist, maar het er toch wel erg dik op ligt dat dit
  wel het geval was.
   Hoewel op overeenkomsten artikel 6:74 e.v. vanzelfsprekend van toepassing zijn, wordt bij koop en
  verkoop artikel 7:17 als een ‘lex specialis’ gezien. Derhalve wordt conformiteit wel als element betrokken bij de vraag of er een mededelingsplicht aan de zijde van de verkoper bestaat. Met name wanneer
  er toezeggingen of garanties zijn gedaan zullen die bijdragen aan het geven van inhoud aan de verwachting welke later kan worden afgemeten als het al dan niet ontbreken van conformiteit. Opvallend
  is dat het thema van conformiteit wordt betrokken bij de vraag of garanties wel of niet worden nagekomen. De verklaring zal zijn dat artikel 7:17 als een ‘lexus specialis’ wordt gezien ten opzichte van de
  algemene bepalingen met betrekking tot niet nakoming. Van Uchelen beschreef het als volgt: “Garanties vullen de conformiteit in en bepalen (na eventuele uitleg conform de Haviltex-formule) wat de koper van de gekochte aandelen en onderneming mocht verwachten (…) wanneer de verkoper vóór het
  sluiten van de overeenkomst nalaat mee te delen dat bepaalde garanties niet juist zijn (of dat nu bewust gebeurt of niet maakt mijns inziens niet uit), beantwoordt het gekochte niet aan de overeenkomst
  dan heeft de koper een vordering jegens de verkoper wegens non-conformiteit. Die vordering komt
  248
  echter oorspronkelijk voort uit het niet nakomen van de mededelingsplicht door de verkoper.” Van
  Uchelen schreef het vorenstaande naar aanleiding van een arrest van de Hoge Raad van 23 januari
  249
  2004. In dat arrest ging het om een verkoper die de garantie had gegeven dat met betrekking tot het
  verkochte die informatie was verschaft die naar geldende verkeersopvattingen door hem ter kennis van
  de koper behoorde te worden gebracht, waaronder mede begrepen de laatste goedgekeurde jaarrekeningen van de verkochte vennootschappen. Er bleek achteraf sprake van veel afwijking tussen de gepresenteerde cijfers – waarvan de verkoper nadrukkelijk stelde dat die niet meer dan een prognose
  hadden betroffen – en de actuele cijfers. De Hoge Raad besliste dat mede in het licht van de verplichting welke de verkoper op zich had genomen om de informatie te geven welke naar verkeersopvattingen behoorde te worden gegeven en mede gelet op het feit dat een balansgarantie was gegeven, de
  weergave van het vermogen en de resultaten van de verkochte vennootschappen bewust onjuist was
  geweest.
   Slaagt een beroep op wanprestatie, dan kan een overeenkomst ontbonden worden, en kan daarnaast
  schadevergoeding gevorderd worden. Wanneer er sprake is van wederzijdse wanprestatie, kan het
  zich voordoen dat beide partijen bevoegd zijn de overeenkomst te ontbinden. Een beroep op een opschortingsrecht doet daar niets aan af. Bij de regeling van het opschortingsrecht is door de wetgever
  niet onder ogen gezien dat het voorkomen dat partijen gehouden zijn tot ‘gelijk oversteken’, maar onafhankelijk van elkaar op het beslissende tijdstip geen van beide kunnen nakomen. In een zodanig geval moet worden aangenomen dat beide partijen op grond van de tekortkoming in de nakoming van de
  prestatie van de ander bevoegd zijn tot ontbinding. Het doet er dan niet toe bij welke partij de nakoming het eerst schort, omdat de beantwoording van die vraag alleen maar zin heeft wanneer (ten minste) een van beide partijen wel tot nakoming in staat is, maar die nakoming opschort wegens het niet
  250
  presteren van de andere partij.
  Klachtplicht koper
  
  247
  
  Kamerstukken II, 27809, nr. 3, p. 6. Zie anderzijds het gerechtshof te ’s-Gravenhage, waarin de koper van een huis met de
  klacht dat het dak lekte, eerst zo’n 7 maanden na de levering bij de verkoper aanklopte. Dat werd te laat bevonden. Het
  betoog dat eerst door hevige regenval zo’n 5 maanden na de levering de lekkage was gebleken, werd van de hand gewezen
  op de grond dat het ook voordien al enkele malen hard had gerekend. Zie gerechtshof ’s-Gravenhage, 27 maart 2008, NJF
  2008, 202.
  248
  P.J. van Uchelen, Bestuurdersaansprakelijkheid in geval van schending van de mededelingsplicht bij bedrijfsovername,
  Ondernemingsrecht 2004-6, p. 230.
   249
  LJN AL7051 (Stratex). Zie over deze uitspraak ook P.J. van Uchelen, Bestuurdersaansprakelijkheid ingeval van schending
  van de mededelingsplicht bij bedrijfsovername, Ondernemingsrecht 2004-6, p.229 e.v. en M. Jansen, Pont Eecen N.V./
  Stratex B.V., BB 10 juni 2004-12, p. 17 e.v.
  250
  Zie HR 11 januari 2008, RCR 2008, 23.
  98
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  In verband met het vorenstaande is artikel 7:23 van belang (klachtplicht koper). Een koper kan geen
  beroep meer doen op het conformiteitsvereiste, indien hij de verkoper niet binnen bekwame tijd nadat
  hij heeft ontdekt of redelijkerwijs had behoren te ontdekken dat het afgeleverde niet aan de overeenkomst beantwoordde, aan de koper heeft gemeld. Blijkt aan de zaak een eigenschap te ontbreken die
  deze volgens de verkoper wel bezat, of heeft afwijking betrekking op feiten die de verkoper kende of
  behoorde te kennen doch die hij niet heeft meegedeeld, dan moet de kennisgeving binnen bekwame
  tijd na de ontdekking geschieden. In feite betreft het hier een onderzoeksplicht van de koper na het tot
  stand komen van de transactie en het voldoen aan de daarbij overeengekomen verbintenissen door de
  verkoper.
   Artikel 7:23 lid 1 heeft de strekking de verkoper te behoeden voor late en moeilijk meer te betwisten
  klachten, door voor te schrijven dat de koper, op straffe van verval van zijn rechten, zijn klachten tot de
  verkoper moet richten binnen zo korte termijn als in de gegeven omstandigheden in verband met zijn
  onderzoeksplicht van hem kan worden gevergd. De verkoper moet erop kunnen rekenen dat de koper
  met bekwame spoed onderzoekt of doet onderzoeken (bijvoorbeeld met behulp van deskundigen) of
  de prestatie aan de verbintenis beantwoordt en indien dit niet het geval blijkt te zijn, dat dit met spoed
  aan de verkoper wordt meegedeeld. Aangenomen wordt dat aan de inhoud en strekking van deze bedoeling geen recht wordt gedaan indien alleen maar aan de verkoper wordt meegedeeld dat er sprake
  251
  is van gebreken, zonder deze gebreken – zo spoedig als mogelijk is – nader te concretiseren.
  Belangrijk is dat rechtsvorderingen en verweren, gegrond op feiten die de stelling zouden rechtvaardigen dat de afgeleverde zaak niet aan een overeenkomst beantwoordt, verjaren door verloop van twee
  jaren na de overeenkomstig het eerste lid gedane kennisgeving. Dit is een lex specialis ten opzichte
  van artikel 6:228 jo. artikel 3:52. De koper behoudt de bevoegdheid om aan een vordering tot betaling
  van de prijs zijn recht op vermindering daarvan door gedeeltelijke ontbinding van de koop of op schadevergoeding tegen te werpen. De termijn loopt niet zo lang de koper zijn rechten niet kan uitoefenen
  als gevolg van opzet van de verkoper.
   Het begrip binnen bekwame tijd wordt ingevuld aan de hand van de omstandigheden als de aard van
  het gekochte, de waarneembaarheid van het gebrek, de wijze waarop dit aan het licht treedt, de des252
  kundigheid, onderlinge verhouding en juridische kennis van de betrokkenen. De vraag of de koper
  binnen bekwame tijd als bedoeld in artikel 7:23 lid 1 heeft gereclameerd over gebreken aan de afgeleverde zaak, kan niet in algemene zin worden beantwoord. Op de koper rust een onderzoeks- en een
  mededelingsplicht. Niet ongebruikelijk is het dat een periode van twee maanden wordt aangehouden,
  253
  waarbinnen er moet zijn geklaagd, wil er sprake zijn van bekwame spoed in de zin van artikel 7:23.
  Deze termijn geldt in ieder geval als norm in het geval van consumentenkoop (artikel 7:23 lid 1 derde
  254
  zin). De tijd wordt gerekend vanaf het moment dat een gebrek wordt vastgesteld. De verjaringstermijn van artikel 7:23 lid 2 geldt voor iedere rechtsvordering van de koper die – en ieder verweer van de
  koper dat – feitelijk gegrond is op het niet beantwoorden van de afgeleverde zaak aan de overeenkomst, ook indien door de koper op deze grondslag (tevens) een rechtsvordering uit onrechtmatige
  255
  daad wordt gebaseerd.
   Er is in het geval van de toepassing van artikel 7:17 jo. 7:23 lid 1 dus sprake van ook een (ander
  soort) onderzoeks- en mededelingsplicht. Een koper dient bij het verkrijgen van de zaak een van deze
  redelijkerwijze te verwachten onderzoek in te stellen voor de beantwoording van de vraag of de hem
  afgeleverde zaak aan de overeenkomst beantwoordt. Mocht dit niet het geval zijn, dan zal deze in een
  bekwame tijd nadat hij heeft ontdekt of bij een dergelijk onderzoek had behoren te ontdekken, dat de
  251
  
  Zie gerechtshof Leeuwarden 30 januari 2008, LJN BC3421
  Zie bijvoorbeeld HR 5 april 1968, NJ 1968, 251 (Pekingeenden) en Rechtbank Arnhem 23 mei 2002, kenbaar uit HR 2 juni
  2006, LJN AW6612, alsmede N.W.A. Tollenaar, Beschouwingen over artikel 6:89 en 7:23 BW in het bijzonder bij
  aandelenkoop, NTBR 2005, 74. Zie met name HR 29 juni 2007, RvdW 2007, 636.
  253
  Zie voor een recente bevestiging van de gedachte dat de twee maanden een norm is, Rechtbank Amsterdam 5 september
  2007, Praktijkgids 2008-1 nummer 2.
   254
  Zie gerechtshof ’s-Hertogenbosch 20 maart 2001, NJ 2002, 67 en gerechtshof ’s-Hertogenbosch 31 januari 2006, NJF 2006,
  295. In een uitspraak van de Rechtbank Arnhem van 31 oktober 2007 (LJN BB7535) werd het beroep op een klacht drie jaar
  na oplevering (van een schip) alsnog ontvankelijk geacht. De rechtbank overwoog dat het een klacht betrof die weliswaar drie
  jaar na de oplevering werd ingediend, “maar die lange duur is inherent aan de aard van het gebrek, zoals dat ook volgt uit het
  rapport van Studio Yaught, waarin is neergelegd dat de constructie van een schip niet meteen zal bezwijken, maar na
  verloop van tijd eerst zal vervormen, waardoor een herverdeling van de belasting optreedt”. Het werd ook redelijk geacht dat
  er na het constateren van de gebreken eerst door een deskundig bureau een onderzoek was uitgevoerd. Nadat de resultaten
  van het onderzoek bekend werden, is er voortvarend van de klacht kennis gegeven aan de leverancier.
   255
  Zie HR 21 april 2006, NJ 2006, 272
  252
  
  99
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  afgeleverde zaak niet aan de overeenkomst beantwoordt, de verkoper daarvan in kennis moeten
  256
  stellen. In een arrest van 29 juni 2007 ging de Hoge Raad in op de vraag met welke termijnen er bij
  de hiervoor bedoelde onderzoeksplicht en de daarmee denkbaar samenhangende mededelingsplicht
  hebben te gelden:
  “De lengte van de termijn voor het instellen van een onderzoek is afhankelijk van de
  omstandigheden van het geval. Dat onderzoek dient, gelet op de door artikel 7:23 lid 1
  beschermde belangen van de verkoper, door de koper te worden ingesteld en uitgevoerd met de voortvarendheid die gelet op de omstandigheden van het geval in redelijkheid van hem kan worden gevergd. In dat verband kunnen onder meer van belang zijn
  de aard en de waarneembaarheid van het gebrek, de wijze waarop dit aan het licht
  treedt en de deskundigheid van de koper. Onder omstandigheden kan voor beantwoording van de vraag of de afgeleverde zaak aan de overeenkomst beantwoordt, een onderzoek door een deskundige nodig zijn (zie ook Parl. Gesch. Boek 7 (Inv. 3, 5 en 6),
  blz. 157). In beginsel mag de koper de uitslag van dit onderzoek afwachten zonder de
  verkoper van het onderzoek op de hoogte te brengen. Wanneer echter mag worden
  verwacht dat met het onderzoek langere tijd is gemoeid of zulks tijdens de loop daarvan
  blijkt, volgt uit de strekking van artikel 7:23 lid 1 dat de koper aan zijn wederpartij onverwijld kennis dient te geven van dat onderzoek en de verwachte duur ervan.
   Wat de lengte van de termijn voor het doen van mededelingen betreft, is voor het geval
  van consumentenkoop in de derde zin van artikel 7:23 lid 1 bepaald dat kennisgeving
  binnen een termijn van twee maanden na de ontdekking tijdig is.
  In het geval van een niet-consumentenkoop dient de vraag of de kennisgeving binnen
  bekwame tijd is geschied te worden beantwoord onder afweging van alle betrokken belangen en met inachtneming van alle relevante omstandigheden, waaronder het antwoord op de vraag of de verkoper nadeel lijdt door de lengte van de in acht genomen
  klachttermijn. Een vaste termijn kan daarbij niet worden gehanteerd, ook niet als uit257
  gangspunt”.
  De Hoge Raad neemt in het arrest van 29 juni 2007 als uitgangspunt dat – waar het de mededelingsplicht van een geconstateerd gebrek betreft – bij consumentenkoop een kennisgeving binnen een termijn van twee maanden na ontdekking als tijdig geldt (r.o 3.3.4.). Dit is gebaseerd op de regel van artikel 7:23 lid 1 derde zin. Over wat in het geval van niet-consumenten koop heeft te gelden wordt gezegd:
  “In het geval van niet-consumentenkoop dient de vraag of de kennisgeving binnen bekwame tijd is geschied te worden beantwoord onder afweging van alle betrokken belangen en met inachtneming van alle relevante omstandigheden, waaronder het antwoord op de vraag of de verkoper nadeel lijdt door de lengte van de in acht genomen
  
  256
  257
  
  HR 29 juni 2007, JOR 2007, 260 m.nt. J.J. Dammingh (r.o. 3.3.3).
   De Rechtbank Groningen besliste op 14 februari 2007 (NJF 2007, 343) dat de strekking van artikel 7:23 is dat de verkoper
  van een zaak beschermd wordt tegen te late en daardoor moeilijker te betwisten klachten. De termijn die de koper heeft,
  hangt volgens de rechtbank onder meer af van de mate van waarneembaarheid van het gebrek. Pas als de koper voldoende
  zekerheid heeft dat een zaak niet aan de overeenkomst beantwoordt, zal hij daarover binnen bekwame tijd bij de verkoper
  moeten klagen. Zie ook gerechtshof Leeuwarden 30 januari 2008, NJF 2008, 125, waarin werd uitgemaakt dat aan de inhoud
  en strekking van artikel 7:23 geen recht wordt gedaan indien slechts aan de schuldenaar wordt meegedeeld dat er sprake is
  van gebreken, zonder deze gebreken zo spoedig als mogelijk is nader te concretiseren. Volgens het hof hangt de lengte van
  de onderzoekstermijn af van de omstandigheden van het geval. Indien een onderzoek van een deskundige nodig is mag de
  koper de uitslag van het onderzoek afwachten. De opmerkelijke overweging is echter vooral, dat uit de strekking van artikel
  6:23 lid 1 volgt dat de koper aan zijn wederpartij onverwijld kennis dient te geven van het gegeven dat een onderzoek langere
  tijd vergt dan voorzien. Bovendien moet dan mededeling worden gedaan van de verwachte duur daarvan. In het onderhavige
  geval werd aangenomen dat niet tijdig was geklaagd. Vergelijk ook hof Den Haag 31 januari 2008, NJF 2008, 122. Na het
  verkrijgen van een tweede onderzoeksrapport hadden de betrokkenen negen maanden laten verstrijken voordat zij de
  wederpartij in kennis stelden van het nader onderzoek. Het hof oordeelde dat dit te laat was. Een ander voorbeeld wordt
  gevonden in de uitspraak van de rechtbank Leeuwarden van 19 maart 2008, NJF 2008, 218. De tijdspanne tussen het eerste
  moment van het ontdekken van bouwkundige gebreken aan een gekocht hotel in juli 2005 en de melding in april 2006
  vormde voor de rechtbank aanleiding de beschermingsgedachte in het belang van de verkoper te laten prevaleren. De
  rechtbank woog onder meer de aanvankelijk overeengekomen klachttermijn mee (twee maanden), maar ook de aard van een
  verbouwing welke had plaatsgevonden en de wijze waarop de koper aan het einde van de verbouwing op weinig concrete
  wijze haar melding had onderbouwd.
   100
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  klachttermijn. Een vaste termijn kan daarbij niet worden gehanteerd, ook niet als uitgangspunt.”
  De koper is bevoegd om eerst het advies van een deskundige in te winnen, alvorens hij de verkoper
  heeft te informeren. Bij een eerste vermoeden hoeft nog niet direct te worden geappelleerd. De
  klachttermijn neemt een aanvang zodra de koper – denkbaar nadat eerst door een deskundige een
  onderzoek heeft plaatsgevonden – met voldoende zekerheid weet of er van mag uitgaan, dat de geleverde zaak niet aan de koopovereenkomst beantwoordt. Dat kan het moment zijn waarop een te entameren onderzoek op een ernstig vermoeden gebaseerd is. In het hier voor genoemde arrest van de
  Hoge Raad van 29 juni lijkt alleen het te verwachten tijdsverloop dat met een onderzoek gemoeid kan
  zijn te worden bedoeld als aanleiding om wel de verkoper te berichten, maar ik kan mij voorstellen dat
  de ernst van het vermoeden, lees: de aanleiding voor een onderzoek zodanig kan zijn, dat ook in dat
  geval niet gewacht mag worden met een kennisgeving aan de verkoper. De Hoge Raad zegt, dat “in
  beginsel” de uitslag van een onderzoek afgewacht mag worden zonder kennisgeving aan de verkoper.
  Mij dunkt, dat een bericht aan de verkoper ‘voor de zekerheid’ nooit weg is, hoewel ik met deze opmerking Drion bedien, waar het de portee van zijn hierna te bespreken bijdrage aan het NJB betreft.
   Een toepassing van het vorenstaande deed zich voor bij de aanschaf van een papagaai, die bestemd
  was om mee te kweken. Dat kweken moest volgens de koopovereenkomst worden gerekend tot het
  normale gebruik. Na ontvangst van de vogel liet de koper die door een in vogelgeneeskunde gespecialiseerde dierenarts onderzoeken. De vogel werd gezond bevonden. De verkoper werd hiervan mededeling gedaan en dat bleek later het beslissende aspect. Ongeveer een week na het veterinair onderzoek begon de vogel gedragsafwijkingen te vertonen (met een poot over een neer hangende vleugel te
  stappen). De opnieuw geraadpleegde dierenarts adviseerde om een en ander even aan te kijken en
  nadat de koper in de maand daarop nog twee maal de dierenarts had gebeld over het zelfde probleem
  kwam die de vogel bij de koper thuis observeren. Geconstateerd werd dat de vogel een afwijking had
  die het dier ongeschikt maakte om als kweekvogel te worden ingezet. Na afronding van dat onderzoek
  werd de verkoper van het gebrek in de overeengekomen conformiteit in kennis gesteld. Het verweer
  van de verkoper, dat de koper niet tijdig had gereclameerd werd door de rechtbank te
  258
  Haarlem gehonoreerd. De rechter meende dat er niet binnen bekwame tijd was geklaagd:
  “Bij het bepalen van de termijn die de koper daarvoor ten dienste staat zal zeker rekening mogen worden gehouden met de noodzaak om ter zake deskundig advies in te winnen, voordat hij zijn klacht ter kennis van de verkoper brengt. Maar dat neemt niet weg
  dat de koper de verkoper in de tussentijd niet zo maar geheel in het ongewisse mag laten, zeker als dat onderzoek de nodige tijd vergt. In zo’n geval zal de koper de verkoper
  tenminste op de hoogte behoren te brengen van het onderzoek, waarbij hij zich alle
  rechten voorbehoudt, waarna de uitslag van het onderzoek natuurlijk alsnog met bekwame spoed aan de verkoper moet worden bekendgemaakt.”
  De koper kan een gebrek dat (eerst) na het uitbrengen van een ontbindingsverklaring aan het licht is
  gekomen, mede ten grondslag leggen aan zijn stelling dat de tekortkoming van de verkoper ernstig
  genoeg is om een ontbinding te rechtvaardigen.  RvdW 2007, 634 (r.o. 3.6).
  101
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  Gelet op het element van bescherming van de verkoper – die er op moet kunnen rekenen dat de koper
  met bekwame spoed onderzoekt of de prestatie aan de verbintenis beantwoordt – geldt ook het volgende. Wanneer de verkoper een zaak opnieuw aflevert nadat hij daaraan herstelwerkzaamheden
  heeft verricht op verzoek of na sommatie van de koper, zal bij blijvende gebreken de koper opnieuw
  met bekwame spoed moeten ageren. Volgens ons hoogste rechtscollege verdient de verkoper ook bescherming tegen te late en daardoor moeilijk te betwisten klachten over door hem verrichte herstel260
  werkzaamheden.
  Voor iedere door de koper in te stellen (feitelijk) op non-conformiteit gebaseerde rechtsvordering geldt
  dat deze krachtens artikel 7:23 lid 2 aan een verjaringstermijn van slechts twee jaar is onderworpen.
  Deze termijn vangt aan na de kennisgeving aan de verkoper als bedoeld in artikel 7:23 lid 1. Indien er
  sprake is van een vordering die feitelijk gegrond is op het niet beantwoorden van de geleverde zaak
  aan de koopovereenkomst, zal de koper dus na het verstrijken van de bedoelde termijn van twee jaar
  261
  ook geen vordering meer kunnen instellen op grond van dwaling of onrechtmatige daad.
   Ook artikel 7:23 kan contractueel worden uitgesloten, nu er bij de koop en verkoop van aandelen (ook
  door particulieren) geen sprake is van consumentenkoop (artikel 7:5 lid 1 jo. 6 lid 1). Indien een partij
  van de hiervoor bedoelde meldingsplicht af wil, zou deze niet alleen artikel 7:23 contractueel moeten
  zien uit te sluiten, maar tevens artikel 6:89. Er kan anders immers onduidelijkheid ontstaan door de uitsluiting van de lex specialis of partijen niet toch bedoeld hebben wel de algemene regel van artikel
  6:89 van toepassing te hebben willen laten blijven. Ook het niet tijdig ageren op grond van artikel 6:89
  262
  kan immers tot verlies van rechten aanleiding geven.
   Valk is ingegaan op de vraag op wie van partijen de bewijslast rust indien de verkoper aanvoert dat
  niet tijdig is geprotesteerd, maar de koper beweert dat deze dat wel heeft gedaan. Met verwijzing naar
  rechtspraak en literatuur bestrijdt hij de overweging van de Hoge Raad in een arrest van 23 november
  263
  2007,
  waarin wordt geconcludeerd dat de koper de plicht heeft te stellen, en bij gemotiveerde
  betwisting te bewijzen, dat en op welke wijze deze voor op een voor de verkoper kenbare wijze heeft
  geklaagd over een tekortkoming. Hij meent dat de Hoge Raad het verkeerd ziet omdat de consequentie van de opvatting van de Hoge Raad zou zijn dat de rechter ambtshalve mag en zou moeten toetsen
  of aan de stelplicht is voldaan als aan beantwoording van de vraag kan worden toegekomen of er fei264
  ten zijn gesteld waaruit het verzuim van de schuldenaar voortvloeit. Valk meent dat het onevenwichtig is om de koper ook de last op te leggen te bewijzen dat hij tijdig heeft geprotesteerd op het gevaar
  af dat de koper dat niet kan en met lege handen blijft staan, hoezeer deze ook in staat kan zijn om wel
  te bewijzen dat van een tekortkoming sprake is geweest. Mij dunkt dat het standpunt van de Hoge
  Raad toch de voorkeur verdient. Indien volstaan zou kunnen worden met de vervulling van de bewijslast dat er van een tekortkoming sprake is geweest, kunnen de door artikel 6:89 en 7:23 lid 1 beoogde
  doelstellingen van bescherming van de positie van de verkoper, beter worden vergeten. Die dreigt dan
  immers voor vrijwel onbeperkte tijd geconfronteerd te kunnen worden met vorderingen wegens tekortkoming en opgescheept te raken met de bewijslast om aan te tonen dat de koper binnen bekwame tijd
  heeft gereageerd.
   265
  
  Drion
  vraagt zich af of wij in ons land niet afstevenen op een klaagcultuur, omdat – wanneer de
  rechter het al dan niet voldaan zijn aan de klachtplicht niet ambtshalve zou mogen toetsen - iedereen
  die geen verlies van rechten wil riskeren, aantoonbaar zeker moet stellen, dat er tijdig is gereclameerd.
  Hij constateert in ieder geval dat er sprake lijkt te zijn van een toegenomen bewustzijn waar het de
  betekenis voor de rechtspraktijk betreft van de artikelen 7:23 en 6:89. Hij formuleert tegelijkertijd een
  aantal vragen, die volgens hem het overdenken waard zijn, en waar de Hoge Raad in vervolguitspraken aandacht aan zou kunnen schenken: Zo is het hem niet duidelijk waarom in de serie arresten die
  260
  
  HR 29 juni 2007, JOR 2007, 259 m.nt. J.J. Dammingh (r.o. 3.4).
  Zie HR 21 april 2006, NJ 2006, 272.
  Zie bijvoorbeeld gerechtshof Amsterdam 29 november 2007, LJN BC2974 (Chipshol) en Hoofdstuk 7.2 hierna.
  263
  W.L.Valk, Klachtplicht en bewijslast, NTBR 2008, 2, p. 94 e.v. over HR 23 novemebr 2007, RvdW 2007, 996. Zie over de
  desbetreffende uitspraak ook J.J. Dammingh in Juridisch Up to Date 14 februari 2008, nr. 3, p.6 e.v.
  264
  Volgens HR 20 januari 2006, NJ 2006, 80 is dit niet de bedoeling (r.o. 3.5). Zie aldus ook C.E. Drion, Wie niet klaagt, die niet
  wint; op weg naar een klaagcultuur?, NJB 2008, nr. 7, p. 375.
  265
  A.w. Het door hem genoemde arrest van 29 juli 2007, is gewezen op 29 juni van dat jaar.
   261
  262
  
  102
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  266
  
  elkaar in 2006 en 2007 over de klachtplicht opvolgden de Hoge Raad verschillende termen gebruikt,
  waar het gaat om het bekend maken van een klacht (bekwame spoed, terstond en onverwijld). Hij
  vraagt zich af of er licht zit tussen de daarmee bedoelde normen. Het is jammer dat hij niet uitlegt in
  welk arrest hij welk begrip heeft gelezen. Volgens mij zit er – om in de termen van de vraagstelling van
  Drion te spreken – denkbaar inderdaad licht tussen de verschillende termen. De norm blijft echter hetzelfde. Die is dat er – zie de wetsartikelen waarover het hier gaat – binnen bekwame tijd moet worden
  geklaagd. De Hoge Raad is wat dat betreft volgens mij niet onduidelijk. Een vaste termijn kan niet wor267
  den gehanteerd, ook niet als uitgangspunt. Bij consumentkoop is de termijn twee maanden, bij niet
  consumentenkoop gaat het om afweging van alle betrokken belangen en met inachtneming van alle
  relevante omstandigheden, waaronder het antwoord op de vraag of de verkoper nadeel lijdt door de
  lengte van de in acht genomen klachttermijn. Het vorenstaande is van overeenkomstige toepassing in
  gevallen waarin de verkoper naar aanleiding van klachten van de koper het ontbrekende heeft afgeleverd of de afgeleverde zaak heeft hersteld, dan wel vervangen. In het geval van één van beide op
  29 juni 2007 gewezen arresten ging het om een particulier, die verschillende deskundigenonderzoeken
  nodig had om door hem waargenomen gebreken aan een gekocht huis te doen bevestigd te krijgen.
   Van het eerste rapport was terstond aan de verkoper kennis gegeven. Daarmee was aan de klachtplicht voldaan. De verkoper was gewaarschuwd, dat er vervolgberichten konden volgen. Ter zake
  daarvan kon volgens de Hoge Raad de soep wat minder heet gegeten worden. Een particuliere koper
  moet de nodige voortvarendheid betrachten. In het andere op 29 juni 2007 gewezen arrest betrof het
  over en weer professionele partijen. De Hoge Raad zegt daar (r.o. 3.3) dat op straffe van verval van
  rechten klachten door de koper tot de verkoper moeten worden gericht “binnen zo korte tijd als in de
  gegeven omstandigheden in verband met zijn onderzoeksplicht van hem kan worden gevergd.” De koper moet met bekwame spoed onderzoeken of de zaak in orde is en dat met bekwame spoed aan de
  verkoper laten weten. Het betrof in dit geval overigens eveneens een situatie waarin al eerder aan de
  klachtplicht was voldaan en ook nu ging het nog om de vraag of herstelwerkzaamheden naar behoren
  waren uitgevoerd. Ik vind niet dat deze uitspraken aanleiding geven tot het stellen van de door Drion
  opgeworpen vraag, nu uit het arrest van 23 maart 2007 niet iets anders volgde. Dat er tussen – in het
  geval van het laatst bedoelde arrest – professionele partijen ‘met spoed’ moet worden geklaagd, levert
  geen andere instructie op, dan uit de wet of uit de later gewezen arresten volgt, zo is mijn mening. De
  bedoeling is duidelijk.
   De door Drion verder nog gestelde vraag of de artikelen 6:89 en 7:23 moeten worden geacht dwingend
  recht te bevatten of zelfs als van openbare orde dienen te worden beschouwd, verdient volgens hem
  zelf gelukkig geen bevestigende beantwoording. Gegeven de aard van de desbetreffende bepalingen –
  die betrekking hebben op privaatrechtelijke verbintenissen tussen private partijen – zou ik een ander
  antwoord dan ook onjuist vinden. Het rechtsverkeer is gebaat bij vrijheid van handelen en vrije beschikkingsmacht van partijen. Niet valt in te zien waarom – bovendien ook zonder dat de wetgever zelf
  ter zake enige inclinatie heeft vertoond of vertoont – een inperking van de contractsvrijheid in dit geval
  geïndiceerd of gerechtvaardigd zou zijn. Anders dan Drion put ik uit het arrest van 23 november 2007
  daartoe voor een andere gedachte ook geen enkele aanwijzing, even min als een aanleiding om de
  door hem geformuleerde vraag te bedenken. Steun voor mijn standpunt wordt gevonden bij Tjittes, die
  contractuele bescherming van de ene ondernemer jegens de andere ondernemer ook niet gewenst
  268
  acht. De laatst genoemde zegt verder:”In een verhouding tussen ondernemers onderling is er in veel
  gevallen geen sprake van een ongelijke machtspositie. Indien daarvan toch sprake is, waakt primair
  het mededingingsrecht tegen misbruik daarvan. Het mededingingsrecht, van zowel Europese als nationale origine, zorgt ervoor dat een ongelijke machtspositie niet uitgebuit kan worden.” Bij deze gedachtegang past wel enige nuancering, hoewel ik met hem van mening blijf dat er op het hier voor
  laatst besproken punt geen rol voor de wetgever is weggelegd. Er hoeft in mededingingsrechtelijke
  termen niet van een probleem sprake te zijn, wil er toch een disbalans kunnen bestaan tussen de positie van verschillende partijen bij een transactie. Misbruik van een situatie of (machts)positie kan ook in
  andere opzichten spelen dan in termen van verboden marktgedragingen. Niettemin blijft gelden, zoals
  Tjittes hogerop in zijn artikel ook aangeeft, dat de vrije wilsbepaling (artikel 3:33) de hoofdpijler van ons
  overeenkomsten recht is en zou moeten blijven.
   266
  
  20 januari 2006, NJ 2006, 80; 23 maart 2007, NJ 2007,176; 29 juni 2007, NJ 2007, RvdW 2007, 636; 13 juli 2007, NJ 2007,
  408; 29 juni 2007, NJ 2007, RvdW 2007, 634en 23 november 2007, RCR 2008, 14.
  R.o. 3.3.4 in het arrest van 29 juni 2007, gepubliceerd in RvdW, 2007, 636.
  268
  R.P.J.L. Tjittes, Naar een bijzonder contractenrecht voor ondernemers in Onderneming en 5 jaar nieuw burgerlijk recht, Serie
  Onderneming en Recht, deel 7, p. 376.
  267
  
  103
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  Voor zover er niet sprake is van koop, maar van andersoortige transacties waaruit andersoortige verbintenissen voortvloeien, gelden de algemene bepalingen met betrekking tot rechtsvorderingen (artikel
  3:296 e.v.) en vindt de hoofdregel toepassing dat de schuldenaar aansprakelijk is voor een tekortkoming in de nakoming van een overeenkomst, tenzij de tekortkoming niet aan hem kan worden toegerekend (artikel 6:74).
  Waar het de relatie betreft tussen de ter zake van artikel 6:89 en 7:23 geldende termijnen enerzijds en
  de voor toepassing van artikel 6:162 geldende termijnen anderzijds betreft, wordt verwezen naar 5.7
  hierna.
  Onderzoeksplicht en mededelingsplicht
  Uit het bovenstaande blijkt dat de verhouding tussen onderzoeks- en mededelingsplicht zowel bij wanprestatie als bij dwaling een rol speelt.
   Een in het kader van de conformiteitseis nog te noemen uitspraak betreft een vonnis van 26 januari
  269
  2005 van de rechtbank te Arnhem. Het ging daarbij om een zaak waarin sprake was van de verkoop
  van een onderneming door middel van een aandelenoverdracht waarbij in het rapport van de accountant betreffende die onderneming tot en met 1991 als klant van de onderneming een belangrijke afnemer was genoemd. Het daarop volgende jaar was de omzet bij die afnemer tot een verwaarloosbaar
  niveau teruggelopen. De overname vond plaats in het jaar waarin het teruglopen van die omzet al kenbaar was, terwijl de verkoper – aldus ook de rechtbank – daar ten onrechte geen melding van had gemaakt. Het verweer van de verkoper dat de koper al voorafgaand aan de overname zelf had kunnen
  zien dat de afnemer minder kocht, vond geen genade in de ogen van de rechtbank, die overwoog:
  “… dat een verkoper die een bepaalde omstandigheid verzwijgt die voor het sluiten van
  de koop van wezenlijk belang is, zijn koper niet kan tegenwerpen dat hij dit na onderzoek zelf had kunnen ontdekken”.
  Ik noem verder de overwegingen van de rechtbank, welke relevant zijn in de context van artikel 7:17
  BW. Daarbij is het van belang op te merken dat het in confesso was dat het wegvallen van de desbetreffende afnemer niet had geleid tot een te lage waardering volgens de DCF-methode van de door de
  koper in 1992 overgenomen aandelen.
  “Weliswaar kan er vanuit worden gegaan dat in de koopprijs rekening is gehouden met
  toekomstige inkomsten en winsten, maar … betekent dat nog niet dat wanneer het wegvallen van de klant geen invloed zou hebben gehad op de prijs van de aandelen, het er
  ook voor moet worden gehouden dat door dat wegvallen geen schade kan zijn geleden.
   Het enkele feit dat de koopprijs van de aandelen op zichzelf juist was, neemt niet weg
  dat de koper op grond van hetgeen de aandelen realiter vertegenwoordigden, mocht
  verwachten een onderneming te krijgen met een bepaald klantenbestand en een bepaald omzetpotentieel. Wanneer nu, zoals hier, de gekochte zaak niet de eigenschappen bezit die op grond van de koopovereenkomst mochten worden verwacht, dan wordt
  de omvang van de schade die de verkoper wegens zijn wanprestatie moet vergoeden,
  niet bepaald of begrensd door de hoogte van de koopprijs die de zaak eigenlijk had
  moeten hebben, maar door de gevolgen die de wanprestatie voor de koper heeft gehad.
   De enkele omstandigheid dat de koopprijs van de aandelen op zichzelf juist is geweest,
  laat dus onverlet dat de koper schade kan hebben geleden door het door de verkoper
  achtergehouden feit dat de afnemer al enige tijd voor de overname als klant was vertrokken.”
  Bij de vaststelling van wat een koper omtrent het gekochte heeft mogen verwachten, zal (ook) als uitgangspunt kunnen worden aangehouden dat de koper uitlatingen van de verkoper over het verkochte
  voor juist mag houden. Desalniettemin kunnen de omstandigheden van het geval tot de conclusie lei269
  
  LJN AS8583
  
  104
  
  © mr. M. Brink - 2008
  
  den dat de koper ondanks de mededeling van de verkoper toch nader onderzoek ter zake van de eigenschappen van het verkochte had moeten doen. Als relevante omstandigheden noemt A-G
  270
  Wuijsman in diens conclusie onder een arrest van 25 mei 2007:
  “… onder meer de aard en de inhoud van de mededeling (luidt deze algemeen en globaal of specifiek?), heeft zij het karakter van een toezegging of garantie?), de hoedanigheid van de betrokken partijen (handelen zij beroeps/bedrijfsmatig en zijn zij ter zake
  kundig of zijn zij een consument zonder bijzondere kennis?), de aard van de zaak
  waarop de mededeling betrekking heeft (is deze nieuw of oud en reeds gebruikt? Wat
  kan als regel van de levensduur ervan worden verwacht?)”.
  