title: Calvyn en de Economie
text: Bestrijding van gg.n v o r m en wel den versten vorm van bet
  communisme is n i e t identiek met bestrijdiag van h et communisme. Ook hier l i g t de positieve verdediging op ander
  dan theologisch terrein. Gaarne zouden wij hieraan eene vraag
  willen toevoegen. 1VIeent de schrijver dat door de hierboven weergegeven argumentatie ook getrofren wordeti, domeinen in haudeu
  van den Staat, marken en dergelijke particuliere of publieke gemeeuschappen, dat met andere woorden elke vorm waarin zich
  gemeenschappelijk eigendom vau het verleden heeft vertoond en
  zich thans hog vertoont, in strijd is met .de HeiligeSchrift, dat
  ook deze bestrijding is algemeen en voor alle tijden geldend?
  Dan zouden wij willen zeggen dat de boven weergegeven argumentatie al bijzonder weinig inzicht in de onderscheiden variaties
  van het communisme verraadt, hoe daaraau elk historiseh begrip
  ontbreekt. Voor de eer van Calvyn nemen wij liever ann dat wij
  bier te doen hebben met een speciale bestrijding van eene secte,
  wier leer en gedragingen Calvyn's verontwaardigiag in hooge
  mate hadden opgewekt en welke met kracht van argumenten
  en w o o r d e n moest worden tekeer gegaan. Wij hebben hierboven enkele woorden onderstreept, om daarmede, zonder dat
  her noodig is hog nader hierop in te gaan, nan te toonen hoe
  uit den nard der zaak her commu,lisme door deze argumentatie.
  niet k an zijn getrof['en. Eene zoo eenzi.idige secte kan niet als
  a l g e m e e n representant dezer opvattingen gelden.
  Hiermede heeft de sehrijver met de denkbeelden van Calvyn
  Eeotr
  
  1905.
   -90
  
  I~90
  afgedaan. Er volgt echter zooals wij boven reeds mededeelden
  hog eeu hoofdstuk YI: Her Calvinisme en de Economie. Aauknoopend aan eenige lofuitiugen over Calvyn's systematiek en
  aan de bewering dat her Calviuisme zou zijn lets absoluuts,
  lets afgeslotens dat geen historische ontwikkeling keut, gaat de
  schrijver tot weerleggiug dezer meeuing over.
  Het Calvinisme is, lezen wij, een levensbegiusel eu daar her
  leven in gestadige ontwikkeling verkeert is ook de ontwikkeling
  van her Calvinisme noodzakelijk. Met instemming worden de
  woorden van Dr. A. Kuyper aangehaald ~) ,,Her Calvinisme is
  een beginsel dat eerst allengs zijn kracht openbaart, voor elke
  eeuw een eigen gedachte heeft, in elk land een eigen vorm
  weet aau te nemen en juist in deze rustelooze gedaanteverwisseling ziju outwikkelingsproces voortzet.,,
  Die rijke veelvormigheid zal het ook volgens den sehrijver,
  wanneer her een eigeu stelsel van economie'ontwikkelt, erkenne,l.
   Gaat het uit van de stelling dat alle dingen in den raad Gods
  besloteu zi.ju, dit verhindert niet zooals H. Spencer meent dat
  her Calvinisme wetenschappelijk kan zijn. Buiten den raad en
  de besluiten Gods valt uiets. De regeling van geheel den Kosmos
  is daaraan onderworpen. En deze regeling gesehiedt naar eene
  vaste orde, naar wetten, die God aan de natuur oplegt. Daariu
  sehuilt vastheid en eenheid. Her heele leveu onder den overweldigenden indruk van de onwrikbare eenheid, die God werkt,
  dat is her beginsel hetwelk her Calvinisme door zijne leer omtrent
  den raad Gods op den voorgrond plaatst. Dit principe nu is
  voor de weteuschap van onmiskenbare beteekenis. De wetenschap speurt na de eenheid, welke zieh in de wereld der verschijnselen openbaart, tracht alles onder de heerschappij van gen
  beginsel te brengeu '-') Vastheid en eenheid is de levensvoorwaarde voor de wetenschap. De Calviuistisehe belijdenis, die
  zegt, dat in alles vastheid en regelmaat schuilt, doet juist del~
  zin naar wetenschap geboren worden.
  i) Her Calvinisme oorsprong en waarborg onzer eonstitutioneele
  vrijheden. Amsterdam 1874.
  2) Even te voren sehrijft l~r. D. de niet volkomen heldere woorden. Her kenmerk tier ware wetenschap toch is uiet her verzamelen
  van feiten, m a a r her z o e k e n van een v a s t g e z i c h t s
  punt,
  w a a r u i t men deze moet b e s c h o u w e n.
   ~91
  Welke beteekenis heeff nu her Calvinisme als levensbeschouwing voor de economie? Het is, zegt de schrijver, de groote
  verdienste der historisehe school, dat zij met kracht op den voorgrond heeft gesteld, hoe het zedelijk moment her economiseb
  leven moet beheerschen. Maar toch reel verder heeft zij ons
  hiermede niet gebracht. Ook de historische school toch is niet
  in staat den alles overheerschenden invloed (van recht en moraal)
  tot zijn recht te doen komen. Rekening houden met de historische ontwikkeling was hare leuze. Dit kan door den schrijver
  aanvaard, ja toegejuicht worden, maar toch ligt hier z. i. een
  ontzaglijk gevaar. In (hare) liefde voor het historische zag (de
  historische school) ook in recht en moraal, in alle beginselen
  slechts het historisch moment en liet (zij) alle gedachte nan een
  vasten norm varen. Her relativisme werd in den meest absoluten
  zin gehuldigd. Her evolutionistiscl~, standpunt eerbiedigt geene
  grenzen, her kent geene vastheid. •
  vervloeit ell verwisselt.
  En hiermede is de historische school voor ons (Calvinisten) ge:
  oordeeld.
  Tegenover dit relativisme stellen wij den eisch dat ill de
  economie worde gerekend met de eeuwige en in hun wezen
  onveranderlijke beginselen van Gods woord zooals die I~aar
  (schrijvers) meening hunne schoonste uitdrukking vinden iu de
  Calvinistische levensbesehouwing.
  Het Calvinisme toch heeft zijn uitgangspunt in de erkenning
  van Gods souvereiniteit over alles en nit dit beginsel moeten
  noodzakelijk konsekwenties voortvloeien die nan eene economie
  naar Calvinistisch principe ontwikkeld een gansch bijzonder
  karakter verleenen. Speciaal afwijkend van de Roomsche eeonomie,
  zooals dan in de bladzijde 3~7--331 nader wordt ontwikkeld.
   Op Gods bevel geen l~oging achterwege te laten, om her economische 1even zoo hoog mogelijken bloei te doen bereiken, ziedaar
  de hoofdgedachte, die bet optreden van het Calvinisme op sociaal
  terrein beheerscht. Zoo wordt bet economische 1even geadeld,
  ontvangt ook de wetenschap des economie hoogere wijding. Voor
  ieder stuk van her economische leven heeft het Calvinisme iets
  te zeggen en rusteloos moet worden gezocht de kousekwenties nit
  dit" levensbe~nsel getrokken tot volle ontwikkeling te brengen.
  Calvyn heeft betoogd eu ieder Calvinist zegt bet hem na dat
  bij de regeling van het maatschaplJelijk leven, dat ook in de
  
  economie moet worden gekend en gezocht de wil van Hem,
  die ook up dit terrein is de Alpha en de Omega, her Begin
  en bet Einde, de Eerste en de Laatste.
  Wij meenen met dit eenigszins uitvoerig resum~ den inhoud
  van dit laatste hoofdstuk getrouw en zonder den schrijver lets
  anders te laten zeggen clan hij meent, te hebben wedergegeven.
  Wat zullen wij nu hiertoe zeggen? ~_llereerst dit dat het o. i.
   jammer is dat dit laatste hoofdstuk niet voorop is geplaatst en
  dan aaugetoond hoe de opvattingen van Calvyn nit de hier
  ontwikkelde beginselen zij her ook niet altijd volledig ea volslagen kunnen worden afgeteid. Thaus hooren wij veel van
  algemeene en absolute waarheden, zonder dat wij in stunt gesteld worden deze beschouwingen ook ann hare vruchten te
  toetsen. Ylaar deze beschouwingen zelf, geven zij ons den vasten
  leiddraad die bij ecunomische studien toch zoo gewenscht is?
  Het komt ons your dat de schrijver zich in hooge mate zelf
  sehuldig maakt, ann wat hij up blz. 12 van zijn geschrift aangeeft als z. i. de oorzaak van den betreurenswaardigen toestand
  der economie '), nl. verwarring van wetenschap en kunst. Grif
  kan den schrijver wordeu toegegeven dat uit her Calviuisme
  als leveasbeschouwiug ook eeue zelfstandige opvatting van bet
  economisehe leven en de regeling daarvan k a n voortspruitea 2),
  maar de schrijver heeft niet het recht deze waarheid zonder
  under bewijs ook up de ecouomie als wetenschap, d . i . verklaring en under wetteu brengen der economisehe versehijnselen
  over te breugen. Het recht van bestaan eerier eigenaardige Calvinistische wetenschap der economie is door hem niet aangetoond.
  Keeren wij your een oogeablik terug tot Calvyn's beschouwing
  over de rente, het eenige onderwerp in dit geschritt, waar wij,
  zij her ook oppervlakkig, met economische w e t e ns c h a p in annraking komen, dan vinden wij na ontleffhlg der bijbelplaatsen,
  eu terzijde stelling daarvau de produetiviteit der rente gemotiveerd
  met argumentea ontleend ann de ratio naturalis, waaraan niets
  i) War betreft de bepaling van her voorwerp der eeonomisehe
  wetensehap.
   z) De broedertwist tussehen Dr. A. Kuyper en Prof. Fabius
  over d e verpliehting neergelegd in bet ontwerp up de ziekteverzekering wijst er wel up daS ook bier her verband tussehen
  leer en praktijk niet eenvoudig en your ieder duidelijk gegeven is.
  293
  specifieks Calvynistisch te bespeureu valt. Her is te betreuren dat
  de schrijver niet aan miustens een leerstuk der wetenschappelijke
  economie zijne krachteu heeft beproefd om daaraau aan te toonen
  her eigenaardig karakter der Calvinistische Economie. Vooralsnog
  is dit niet aangetoond, wel toont ook ditgeschrifthetgevaarlijke
  aan van absolute theorie~u en tegelijkertijd her weinig vaste, dat
  een beroep op bijbelplaatsen ter beoordeeling van economische
  feiten oplevert. @evaarlijk. Terecht wijst de schrijver er op dat
  hoofdgrond voor het renteverbod was de (foutieve)uitlegging
  van Lucas 6 : 3 5 . Ware Calvyn niet gekomen wellicht dat wij
  Log older deze foutieve uitleggiug zouden zuchten, of wat
  waarschijulijker is, gezien den loop van het verkeer onder de
  heerschappij van h e t renteverbod, dat het verkeer hog andere
  middelen en ficties had te baat genomen om daaraan te ontkomen.
  Groot is hier de verdienste van Calvijn door zijne uitlegging
  aan her tot op zijn tijd absoluut heerschende dogma zoodanigen
  stoot te hebben toegebracht, dat her bezweken is.
  Weinig vaste. Met groot gemak elimineert Calvyn bet beroep
  op tal van bijbelplaatsen, omdat zij, als behelzende eenepolitieke
  wet, uiet meer toepasselijk zijn, zonder dat nader te motiveeren.
  Waar zoo subjectieve uitlegging toegelaten is, is hierin altijd een
  middel gevonden om aaL knellende banden te ontkomen, vervalt het
  zoo even gesignaleerde gevaar voor absolute tbeorie~n, die met de
  eischen van bet verkeer geen rekening houden, maar houdt tevens
  het genot van her bezit van absolute oJffeilbare toetssteenen op.
   Wij zien met groote belangstelling uit naar nadere ontwikkeling der Calvinistische Economic ten onzent, zijn echter door
  deze proeve niet van het recht van bestaan eL, vaU her werkelijk
  bestaan eerier CalviListische wetenschap der Economie ~) overtuigd.
  It. J. TxsM~.
  ') Wij behouden ons voor op de hier laats~elijk besproken vraag
  naar hot5 rcoh~ van bestaan eencr Calvinistische economische we~enschap uader terag te komen bij eene bespreking van de inaugureele
  oratic van Prof. Diepenhorst. De klassieke school en de Economic.
  