title: None
text: ARUBA EN DE SEPARACION
  DOOR
  W.
  H.
  VAN HELSDINGEN
  
  De leuzen „los van Curasao" en „Aruba rechtstreeks verbonden
  met Nederland" zijn in de laatste maanden weer veelvuldiger
  aangeheven dan te voren.
  Alvorens de huidige stand van zaken te bespreken, komt een
  kort historisch overzicht van het vraagstuk van de afscheiding
  van Aruba niet ondienstig voor.
  De wens van Aruba tot afscheiding van Curacao met behoud
  van de rechtstreekse band met Nederland is voor het eerst officieel tot uiting gekomen in 1947. Tevoren was wel animositeit
  tussen beide eilanden gebleken, doch nimmer — voor zover bekend
  — was van Arubaanse zijde het verlangen uitgesproken het verband met Curacao te verbreken. Van Nederlandse zijde is dan
  ook nimmer op de mogelijkheid van het verbreken van die band
  gezinspeeld.
   De petitie van de Staten van Curacao van 25 Juni 1946 (Tweede Kamer 1947-1948-650 nr. 12) handelt alleen over het verlangen naar autonomie voor het gehele rijksdeel en ook het daarbij
  gevolgde uitvoerige memorandum rept niet over een wens van
  Aruba tot afscheiding. Bij de besprekingen ten departemente
  gevoerd met de delegatie, welke deze petitie aan H. M. de Koningin heeft aangeboden, is dit laatste punt ook niet te berde gebracht. In het antwoord dat de Minister van Overzeese Gebiedsdelen in October 1946* (krachtens Koninklijke machtiging) op
  de petitie gaf, is daaromtrent dan ook geen weerklank te vinden
  (Tweede Kamerzitting 1946-1947-337). Wel werd daarin gesteld,
  dat in de eerste plaats zal worden gestreefd naar een zo spoedig
  mogelijke uitbouw van een gezonde decentralisatie van bestuur
  en wetgeving. Dit was mede het gevolg van het inmiddels op 18
  Mei 1946 verschenen rapport van de „Commissie tot onderzoek
  — 113 —
  West-Indische Gids XXXV
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  114
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  en bestudering van de in het Staatsdeel Curacao levende politieke
  opvattingen en wensen, ter voorbereiding van de Rijksconferentie".
  De commissie had om de wensen en en opvattingen te peilen „een
  ieder, die daartoe geneigdheid gevoelde, in de gelegenheid gesteld van
  zijn gevoelens en inzichten te doen blijken" (blz. 72). Zij stelde daartoe
  een vragenlijst op met toelichting; stelde deze op ruime schaal ter
  beschikking en verzocht binnen bepaalde termijn antwoord op die vragen en eventueel beschouwingen buiten die vragen om. De vragen en de
  toelichtingen hadden alleen betrekking op de verhouding tussen het
  gehele Rijksdeel en Nederland.
   In een in Hoofdstuk I van het rapport gegeven uiteenzetting omtrent ,,De bevolking, haar aard, samenstelling, cultuur-instellingen"
  heeft de commissie wel erop gewezen, dat een nieuwe tegenstelling
  dreigt te ontstaan nl. tussen Aruba en Curacao (blz. 15):
  „Heeft er dus enerzijds een welkome assimiliatie plaats gevonden
  tussen de leden der diverse groepen op elk eiland, aan de andere kant
  mag met zorg geconstateerd, dat een nieuwe tegenstelling dreigt te
  ontstaan, ditmaal niet van sociale of godsdienstige maar van territoriale
  aard; een tegenstelling tussen het opkomende Aruba en het reeds langer
  welvarende Curacao. Aruba, zich bij Curacao achtergesteld menende,
  hetgeen in zekere mate inderdaad het geval is, is van oordeel dat dit te
  wijten zoude zijn aan de suprematie van het eiland Curacao, uitgeoefend
  door de vroegere Koloniale Raad en de huidige Staten, welke grotendeels bestonden en nog bestaan uit Curacaoenaars. Hoe dit ook zij, daaruit vloeit een streven voort naar gelijkstelling met Curacao, welk streven
  zich in verschillende vormen uitte: de eerste is een roep naar decentralisasatie van het bestuursapparaat, waardoor de interne zaken van Aruba
  door een Arubaanse eilandsraad zullen worden behartigd, dus interne
  zaken door interne organen van Aruba; een tweede uitgangsvorm van
  dit streven kan worden vervat in de spreuk „Aruba voor de Arubanen",
  wat wel eens zover is gegaan, dat men heeft getracht Curacaose zakenlieden uit Aruba te weren".
  Binnen de bepaalde tijd waren bij de commissie 220 beschouwingen
  binnen gekomen; 211 der inzendingen evenwel waren — in gestencilde
  vorm — eensluidend en zo volkomen identiek aan elkaar, dat de commissie slechts kon aannemen, dat zij alle uit een en dezelfde bron afkomstig waren. Daadwerkelijk bedroeg mitsdien het aantal ingekomen
  beschouwingen 10, (blz. 78) „Alle aan het onderzoek medewerkende
  organisaties en personen zijn gevestigd op Curacao" (blz. 79).
   „Wat Aruba betreft, de vraagstukken, waarop de daar bestaande en
  groeiende politieke belangstelling en activiteit zich oriënteert, betreffen
  niet op de eerste plaats de verhouding Nederland-Curacao, de plaats
  van Curacao binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Het is de vraag
  naar de positie van Aruba in het staatsdeel Curacao, welke daar voor en
  boven alle andere de aandacht der in het openbare leven in het algemeen
  en in de politiek in het bijzonder op de voorgrond tredende heeft. De
  status van Curacao tegenover Nederland, de positie van het staatsdeel
  binnen het Koninkrijk, is Aruba van secundair belang; primair is daar:
  autonomie tegenover Curacao, in deze zin, dat de behartiging van eigen.
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARUBA EN DE SEPARACION
  
  115
  
  locale Arubaanse belangen worde opgedragen aan plaatselijke, Arubaanse organen, niet langer zal geschieden derhalve door organen, op Curasao
  gevestigd. De commissie komt op een en ander terug".
  De algemene conclusie van de commissie is, „Dat de constructie van het Koninkrijk in belangstelling ten achter schijnt te
  staan bij het verlangen naar hervorming van het interne bestuurssysteem". Een wens tot afscheiding van Aruba van het rijksdeel
  is blijkbaar nog niet openlijk uitgesproken, want de commissie
  spreekt slechts een gissing uit; zij acht het Arubaans verlangen
  naar decentralisatie geen vraagstuk van het Koninkrijk, „tenzij
  vorming van een afzonderlijk staatsdeel beoogd mocht worden"
  (blz. 90).
  „In het voorgaande werd er reeds de aandacht op gevestigd, dat op
  Aruba niet zozeer de autonomie van het staatsdeel ten opzichte van
  Nederland het vraagstuk vormt, hetwelk in de eerste plaats de aandacht
  heeft, doch veeleer de autonomie van Aruba binnen het staatsdeel.
   Autonomie van het staatsdeel, zonder gelijktijdige zelfstandigheid van
  Aruba in eigen zaken zal de Arubaan geen bevrediging kunnen schenken.
  Indien op Aruba van autonomie wordt gesproken, is aan die term intussen voor zover de commissie oordelen kan niet verbonden de politieke
  gedachte, daaraan gekoppeld in het verlangen van Curacao naar autonomie ten opzichte van Nederland. Wat Aruba wil is dat het zijn eigen
  plaatselijke belangen zelfstandig, behoudens eventueel toezicht, zal
  kunnen behartigen, dat derhalve die behartiging niet langer zal geschieden door en vanuit het eiland Curacao, d.w.z. vanwege de hier gevestigde
  centrale organen. Dit laatste toch voelt de Arubaan als een subordinate
  van zijn eiland aan het eiland Curacao. En indien op de zelfstandige
  verzorging zijner belangen al toezicht nodig is, zou Auruba dit liever
  dan aan centrale op Curacao gevestigde organen, opgedragen wensen te
  zien aan de Kroon. Invloed van de Kroon in deze zin, welke, zoals bleek
  en blijken zal, in de behartiging van de belangen van het staatdseel niet
  langer gewenst wordt, heeft voor de Arubaan dan ook eer aantrekkingskracht, dan dat hij als een inbreuk op zijn eigen meesterschap zou worden
  gevoeld.
   Naar het oordeel der commissie vormt dit gesignaleerde Arubaanse
  verlangen — hoezeer zij overigens kracht en gegrondheid daarvan wil
  waarderen — niet een vraagstuk, hetwelk aandacht vraagt in het kader
  van de reconstructie van het Koninkrijk, tenzij vorming van een afzonderlijk staatsdeel beoogd mocht worden. Eerder is het, onder evenbedoeld voorbehoud, een probleem van interne aard, hetwelk door Curacao zelve zal moeten 'worden opgelost. Het bij de Staten aanhangig
  gemaakte ontwerp van landsverordening tot indeling van Curacao in
  bestuursressorten en instelling van zelfstandig bestuur, kortweg genaamd het Decentralisatie-ontwerp, steunende op de artikelen 117 en
  118 der Staatsregeling, zal daartoe de eerste stap kunnen zijn. Een
  zelfstandige positie van Aruba naast Curacao (met de andere eilanden)
  binnen Koninkrijksverband acht de Commissie practisch onmogelijk,
  althans onwenselijk. Zoals opgemerkt ligt zulks ook, ziet zij juist, in het
  geconstateerde verlangen naar zelfstandigheid in plaatselijke belangen
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  116
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  niet verscholen, zij het, dat door sommigen wordt betwijfeld of decentralisatie, ook zover mogelijk doorgevoerd, of zelfs een kostbare administratieve scheiding, bevrediging zal kunnen brengen, nu in elk geval het
  centraal gezag slechts op één eiland gevestigd kan zijn en dit een bron
  van misnoegen zou blijven" (blz. 90).
  Op 15 November 1946 werd in de Tweede Kamer zonder hoofdelijke stemming een motie aangenomen (Handelingen blz. 176
  en 257), waarin de Regering verzocht werd haar medewerking te
  willen verlenen aan de uitzending van een Parlementaire Commissie naar Suriname en de Nederlandse Antillen met het oog
  op de herziening van de verhoudingen tussen de onderscheiden
  gebiedsdelen van het Koninkrijk der Nederlanden.
   De Parlementaire Commissie landde op 25 Januari 1947 op
  het vliegveld bij Willemstad en bracht van 1 -4 Februari door op
  Aruba. In haar op 11 April 1947 aan de Voorzitter van de Tweede
  Kamer uitgebrachte verslag (zitting 1946-1947-443) vat de
  commissie de verschillende op Aruba gevoerde besprekingen,
  waarbij „telkens met nadruk de wens naar een meer zelfstandige
  status ten aanzien van Curacao naar voren" kwam, als volgt
  samen (blz. 13):
  „Bij de komende bestuursvernieuwing is het dan ook de wens
  der Arubanen, dat Aruba de het toekomende zelfstandige positie
  erlangt. Concreet betekent dit:
  1. financiële decentralisatie, waardoor Aruba zelf de beschikking verkrijgt over wat het opbrengt;
  2. wijziging van het kiesreglement, leidende tot uitgebreider
  mannen-kiesrecht;
  3. vertegenwoordiging van Curacao en Aruba in de volksvertegenwoordiging en in andere colleges op gelijke basis;
  4. autonomie en zelfbestuur voor Aruba ten aanzien van inwendige aangelegenheden".
  Men ziet, ook toen nog geen wens een op zich zelf staand rijksdeel te vormen.
  De behandeling van dit rapport in de Tweede Kamer had op
  16 en 17 Maart 1948 plaats, tegelijk met de wijziging van de
  Surinaamse en van de Curacaose Staatsregeling. In die tussentijd
  had zich zo het een en ander afgespeeld.
  Aan de in Suriname en in de Nederlandse Antillen tot uiting
  gekomen verlangens kon niet anders tegemoet worden gekomen,
  dan door wijziging van de Staatsregelingen van Suriname en
  van Curacao. De daartoe strekkende wetsontwerpen werden
  ingediend op 26 November 1947 (Tweede Kamer 1947-1948-650).
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARUBA EN DE SEPARACIOX
  
  1 17
  
  Daarbij moest de wetgever binnen het raam van de toenmalige
  Grondwet blijven. Ook al zou de wens tot afscheiding van Aruba
  toen uitgesproken zijn, dan zou daaraan niet kunnen zijn tegemoet gekomen. Over die wens is echter in het geheel niet gesproken, ofschoon toch in het advies van de Staten van de Nederlandse
  Antillen vele andere onderwerpen werden voorgebracht, welke
  buiten de begrenzing van de Regeringsvoorstellen vielen (650
  No. 15).
  Voor zover de behandeling van de ontwerpen aan de conferentie Nederland, Suriname, Curacao voorafging, was dan ook het
  vraagstuk, dat ons thans bezig houdt, niet aan de orde.
  Een Grondwetsherziening was nodig om de weg vrij te maken
  voor verder strekkende hervormingen in Suriname en de Nederlandse Antillen. Het voornemen van de Regering daartoe werd
  gesteund door een motie-Romme, welke op 18 December 1947
  (Handelingen blz. 868, 876-877) in de Tweede Kamer werd
  aangenomen. Ook daarin was alleen sprake van de genoemde
  twee Rijksdelen.
  Inmiddels was reeds op 29 September tevoren een Staatscommissie ingesteld met de opdracht ,,op korte termijn te onderzoeken
  of verandering in de Grondwet gewenst is, en zo ja, in hoeverre
  wijzigingen moeten worden aangebracht in de bepalingen der
  Grondwet teneinde de mogelijkheid te scheppen om ter voorbereiding van de hervorming van de staatkundige structuur van
  het Koninkrijk de daartoe noodzakelijke bepalingen vast te
  stellen en de nodige voorstellen te doen".
   De Commissie bracht verslag uit op 9 Maart 1948. De Regering diende haar voorstel tot verandering in de Grondwet in op
  2 April 1948. Na gehouden kamerverkiezingen had de afkondiging plaats op 20 September 1948 (Stbl. Nrs. I 410-413). Deze
  data worden gegeven om te doen uitkomen, dat de voorbereiding
  van de Grondwetsherziening samenviel met de eerste conferentie
  Nederland, Suriname, Curacao, welke in Januari 1948 werd
  geopend en in haar laatste vergadering op 18 Maart d.a.v. de
  bekende resoluties aannam. Men vergete bovendien niet, dat
  verschillende leden van de Staatscommissie voor de Grondwetsherziening nauw betrokken waren bij de conferentie en dat ook
  opzettelijk overleg heeft plaats gehad van enige daartoe aangewezen leden van de conferentie met de voorzitter en enige leden van
  de Staatscommissie, onder wie enige ministers. (Bij deze bespreking „bleek overeenstemming te bestaan tussen de opzet van de
  conferentie en het Grondwetsvoorstel" (zitting 1947-1948-775,
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  118
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  No. 10, Ie alinea), aldus de Memorie van Antwoord betreffende
  het Grondwetsvoorstel.) Bij de Grondwetsherziening kon zowel de
  Regering als de Staten-Generaal volledig rekening houden met de
  resultaten van het overleg ter conferentie en zelfs met het op
  19 Juli 1948 uitgebrachte rapport van de Commissie ArubaCuracao, welke was ingesteld als gevolg van een door de conferentie aangenomen motie.
  Gaan wij nu eerst na wat de conferentie ten aanzien van ons
  vraagstuk opleverde en vervolgens in hoeverre het resultaat
  van dat overleg in de Grondwet verwerkt is.
   Ter voorbereiding van de conferentie werd op 12 September
  1947 een Commissie van Voorbereiding geïnstalleerd. In de door
  deze Commissie aan de conferentie voorgelegde „Memorie"
  werd een beweging in Aruba gesignaleerd, welke in een adres
  „afscheiding" bepleitte *). In de commissie, waarin zitting hadden
  Dr DA COSTA GOMEZ en Dr DESERTINE voor de Nederlandse Antillen, werd „deze beweging" niet hoog aangeslagen. Zij karakteriseerde de beweging nl. in haar advies als „de stroming zich voordoende bij eenzeker deel der bevolking van Aruba". De commissie
  achtte het niettemin gewenst dat de conferentie haar oordeel
  zou uitspreken over de vraag of Nederland twee, dan wel drie
  rijksdelen in de West in het Koninkrijksverband zou betrekken.
   Welnu, in de 17 door de Conferentie aangenomen resoluties is
  ') Dit adres is op 9 September 1947 door tussenkomst van de Raad
  van Politie van Aruba ter kennis van H.M. de Koningin gebracht. Het
  werd de Raad aangeboden door een aantal ,,op Aruba geboren vooraanstaande ingezetenen, allen Nederlanders". Gewezen werd op de tegenstrijdige belangen tussen Aruba en Cura9ao; op het feit, dat belangen en
  rechten van Aruba steeds door Curacao zijn genegeerd; dat het superioriteitsgevoel van Curacao geen voldoende waarborg geeft voor de toekomst
  van Aruba en mitsdien de enige oplossing is een zelfstandige staatkundige positie van Aruba rechtstreeks onder controle van de Nederl. Regering. Bij telegrammen van 30 Juli en 16 Augustus was reeds verzocht
  om een afzonderlijke delegatie voor Aruba. De Gezaghebber van Aruba,
  de Heer KWARTSZ, schreef op 5 September 1947 aan de Staten dat een
  scheiding „funeste gevolgen voor het gebiedsdeel in het algemeen en voor
  de eilanden voornoemd in het bijzonder (nl. Aruba en Curacao) zal
  hebben". Door de zeer „obstinate houding" van de bevolkingsgroep
  van Aruba, die hem had afgevaardigd, zag hij zich verplicht voor het
  lidmaatschap van de Staten te bedanken. Hetzelfde deed het Statenlid
  V. E. HENRIQUEZ (Notulen der Staten blz. 293, 294). De heer J. H. A.
  EMAN reageerde hierop door te verklaren: ,,de Gezaghebber weegt op
  dit ogenblik op politiek gebied in de politieke weegschaal op Aruba
  geen miligram!" (Notulen blz. 288).
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARUBA EN DE SEPARACION
  
  119
  
  steeds sprake van een Koninkrijk bestaande uit drie rijksdelen,
  Nederland, Suriname en Curacao (de N. Antillen), doch in een
  motie werd de Regering verzocht een commissie te benoemen om
  een rapport uit te brengen over de wens van Aruba tot verkrijging
  van een afzonderlijke status. Wij komen daarop nader terug. Die
  motie werd aangenomen aan het eind der beraadslagingen.
  Vlak vóór het begin van de Conferentie wachtte de Regering
  de verrassing, dat de Antillaanse delegatie enige voorwaarden
  stelde, waarvan haar deelneming aan de conferentie afhankelijk
  werd gesteld. De Staten hadden nl. in hun vergadering van 19
  December 1947 aan de delegatie „als eenheid optredend" een
  opdracht gegeven met een instructie houdende acht richtlijnen,
  welke zij „nauwgezet in acht te nemen" had. De opdracht was
  tweeledig, nl. vóór de aanvang van de Conferentie zekerheid te
  verkrijgen dat de Nederlandse Regering bereid was a. terstond de
  facto de gelijkstandigheid van de Nederlandse Antillen en Nederland te erkennen, 6. terstond de facto de bevoegdheid van Aruba
  te erkennen om zich onmiddellijk en geheel van de Nederlandse
  Antillen af te scheiden. „In geval van een niet volledig bevestigend antwoord" zouden alle besprekingen overbodig zijn.
  Men denke zich goed in: vóór de conferentie van personen, die over de
  toekomstige verhouding overleg gaan plegen, wordt een de/egafje disciplinair gebonden en worden twee voorwaarden gesteld, de facto erkenning van twee punten, waarover het overleg juist gehouden zou worden.
   Een staatsrechtelijk curiosum! Natuurlijk kon de Regering aan de
  voorwaarden niet voldoen. Gevolg: vier leden van de Antillaanse delegatie onttrokken zich aan de conferentie (Notulen der conferentie blz. 6)
  en behielden zich de vrijheid voor om zich van de resultaten der conferentie te distanciëren. Prof. LOGEMANN heeft in de eerste openbare
  vergadering der conferentie (blz. 28) wel onweerlegbaar aangetoond, dat
  ,,die leden van de Curacaosche delegatie, die hebben gemeend zich daarnaar te moeten gedragen, formeel volslagen op de verkeerde weg zijn
  geweest" en „dat materieel daarbij een ernstige en voor Curacao niet
  anders dan schadelijke fout is begaan". Dit blijkt o.m. uit het mondeling antwoord van Minister JONKMAN in de Tweede Kamer bij de wijziging van de Curacaosche Staatsregeling (17 Maart 1948, blz. 1549-50):
  „De geachte afgevaardigden de heren TILANUS, MEYEKINK — en de Heer
  VONK zal zich wellicht in het bijzonder ook te dezen aanzien bij hen
  hebben aangesloten — en NEDERHORST betreurden en keurden af het
  verlaten van de Ronde Tafel Conferentie door enige leden van de Curacaosche delegatie, alsmede de door de Staten aan hen verstrekte z.g.
  opdracht. De Regering sluit zich hierbij aan. De fout der Staten en dit
  optreden van hun vertegenwoordigers zijn te meer te betreuren, omdat
  zij niet geschikt zijn om het vertrouwen te versterken in de werking der
  voorgenomen hervormingen volgens goed democratische methode". Nu,
  we hebben sindsdien in de Staten nog wel wat anders beleefd.
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  120
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  Aan de beide onderwerpen van de opdracht is vanzelfsprekend
  volle aandacht besteed. De Minister van Overzeese Gebiedsdelen
  heeft in zijn antwoord op de openingsrede van de Minister-President op verzoek der Curacaose delegatie mededeling daarvan
  gedaan (Handelingen der Conferentie blz. 3 r.k.) en in de secties
  en de openbare vergaderingen is uitvoerig daaromtrent van gedachten gewisseld. Gedetailleerde weergave daarvan zou ons te
  ver voeren. Voldoende zij de vermelding van het op 18 Maart
  1948 bij motie uitgesproken oordeel van de conferentie „dat in
  beginsel een dergelijke wens (nl. voor een afzonderlijke status)
  geëerbiedigd dient te worden, doch dat de conferentie niet
  beschikt over voldoende gegevens van staatkundige, financiële,
  economische en sociale aard om zich uit te spreken over de mate
  waarin en de wijze waarop deze wens verwezenlijkt kan worden".
   Daaraan werd, gelijk reeds gezegd, de wens gekoppeld, dat de
  Regering terzake een commissie zou benoemen. Dit werd de
  commissie Aruba-Curacao, ingesteld bij Koninklijk Besluit van
  14 Juni 1948 No. 29,
  Alvorens hierop in te gaan, worde nog even terug gekomen op de aan
  de Antillaanse delegatie verstrekte opdracht en het vertrek van vier
  leden van de Antillaanse delegatie. Van die vier leden heeft een lid,
  de heer C. A. EMAN, het slot der conferentie nog bijgewoond, opdat hij
  de motie betreffende Aruba kon indienen. De overigen hebben na hun
  terugkeer aan de Staten schriftelijk gerapporteerd (Notulen blz. 503) en
  ook mondeling uiteengezet hoezeer de gehouden besprekingen onbevredigend waren. (Notulen blz. 497-504). De verwijten daarbij geuit jegens
  de toenmalige minister en in het algemeen over de houding van de Nederlandse Regering spruiten m.i. voor een groot deel voort uit een gemis
  aan begrip van de staatkundige verhoudingen in Nederland en van de
  ontredderde toestand, waarin Nederland na de oorlog verkeerde. De
  Minister heeft het nu eenmaal niet alleen voor het zeggen, hij is èn aan
  Grondwet èn aan wetten gebonden, en moet terdege rekening er mede
  houden, dat hetgeen hij eventueel zou toezeggen aanvaardbaar moet
  zijn voor de Koning, voor het Kabinet en voor de Staten-Generaal. Het
  getoonde ongeduld, dat niet op korte termijn na de bevrijding hervormingen zijn tot stand gekomen, houdt onvoldoende rekening met de
  desorganisatie door de bezetting gedurende de oorlog. Zo was het departement deels naar Londen, deels naar Zutphen overgebracht. Het keerde
  terug in een gebouw zonder telefoons, schrijfmachines, enz., met spaarzame schrijftafels en stoelen. Nederland was 5 jaren lang volkomen afgesloten van het wereldgebeuren. Moeizaam moest kennis vergaard
  worden van hetgeen sinds het begin van de oorlog elders was voorgevallen. Dat dit met voortvarendheid geschiedde, is veel te zwak gezegd.
   Er is koortsachtig gewerkt, tot in late avonduren. De onverwacht plotselinge bevrijding van Indië, in Augustus 1945, stelde het departement
  voor grote moeilijkheden en problemen, die directe aandacht eisten.
  Niettemin werd op 30 Augustus 1945 een commissie van onderzoek in
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARUBA EN DE SEPARACION
  
  121
  
  Nederland ingesteld, spoedig gevolgd door soortgelijke commissies in
  Suriname en in de Nederlandse Antillen. Bij het nagaan van het tijdschema der vervolgens gehouden besprekingen met delegaties, conferenties, zowel in Nederland als in Suriname en de Nederlandse Antillen,
  zal men moeten erkennen, dat er geen sprake is van opzettelijke vertraging van Nederlandse zijde, doch dat de ingewikkeldheid van de vraagstukken en de daarbij aan de dag tredende grote verscheidenheid van
  inzichten er toe geleid heeft, dat eerst thans de nieuwe rechtsorde tot
  stand kan komen. En hoe geheel anders dan in 1942 verwacht werd.
  De Commissie Aruba—Curacao had tot taak: „gegevens te
  verzamelen van staatkundige, financiële, economische en sociale
  aard, teneinde zowel de conferentie Nederland—Suriname—
  Cura?ao in staat te stellen zich uit te spreken over de mate waarin en de wijze waarop aan Aruba bij de instelling van een nieuwe
  rechtsorde voor het Koninkrijk een afzonderlijke status kan worden verleend, als ter zake de Regering van raad te dienon".
  De Commissie bracht haar rapport reeds uit op 19 Julid.a.v.
  Het rapport ging uit van drie grondlijnen:
  a. zelfstandigheid van elk eiland der Nederlandse Antillen;
  6. samenwerking in geordend verband, waar de belanggen van
  de eilanden dit vereisen;
  c. verbondenheid met Nederland in het kader van het zich
  ontwikkelende Verenigde Koninkrijk".
   Het rapport was voorafgegaan door een Memorandum van de
  voorzitter der sub-commissie voor staatkundige en algemene
  vraagstukken, Prof. Dr G. A. VAN POELJE, waarin duidelijk werd
  gesteld, „dat er een aantal belangrijke onderwerpen zijn, ten
  aanzien waarvan op grond van principiële overwegingen, wegens
  historische bepaaldheid der bestaande organisatie, of om redenen
  van inwendige of uitwendige doelmatigheid, een voorziening voor
  Aruba alleen niet doelmatig zou zijn. De voorstanders van de
  meest volstrekte staatsrechtelijke scheiding tussen Aruba en
  Curasao, zien dan ook, volkomen terecht de noodzakelijkheid
  van samenwerking op verschillend gebied".
  Wie vervolgens op blz. 11 van het verslag de toelichting leest
  op ,,de keuze der gemeenschappelijk te regelen zaken", moet wel
  tot de conclusie komen, dat dit precies is wat de Eilandenregeling gebracht heeft. Men bedenke daarbij dat het rapport door
  alle acht Arubaanse leden, waaronder E. H. G. EMAN, is ondertekend, ook al gingen aanvankelijk de wensen van enkelen veel
  verder. De Regering heeft in de Memorie van Toelichting op de
  Interimregeling (Tweede Kamer 1949-1950-1639, No. 3 § 90)
  duidelijk aangetoond, dat het rapport-Van Poelje als basis voor
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  1 22
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  de Eilandenregeling had gediend; dat met alle hoofdbeginselen
  van het rapport terdege rekening is gehouden, dat elk artikel
  dat overgenomen kon worden, is overgenomen; doch dat niet
  alle artikelen konden worden ingepast, omdat het bij het rapport
  gevoegde ontwerp is ingericht als een ontwerp van een landsgrondwet, nadat de Staatsregeling zou zijn vervallen. Doordat de
  Staatsregeling echter gehandhaafd is (na de wijziging „Landsregeling" geheten) waren verschillende artikelen van het Ontwerp
  -Van Poelje, niet meer aan de orde. Vervolgens is van ieder artikel
  aangetoond waarom het niet kon worden overgenomen.
  Dat de federale constructie van de Antillen, althans de naam
  ,, Verenigde Nederlandse Antillen", in de Interimregeling niet is overgenomen, is niet van principiële betekenis, want in wezen verschilt de
  opzet van het rapport niet van de constructie in de Interimregeling aangegeven en in de Eilandenregeling uitgewerkt. (Taalkundig is overigens
  deze naam aanvechtbaar. Het bevat een pleonasme; ,,Nederlandse
  Antillen" is reeds een verzamelnaam). De door de Conferentie van 1948
  aangewezen redactiecommissie belast met het ontwerpen van een ontwerp-rijksgrondwet had trouwens reeds hetzelfde standpunt ingenomen
  en de naam „Nederlandse Antillen" gehandhaafd voor het rijksdeel dat
  op voet van gelijkheid met Nederland en Suriname het Koninkrijk zou
  vormen. ,,Een constructie, dat ieder der gebieden van de Antillen een
  zelfstandig partner in het Koninkrijk zou zijn, wordt — gezien de geringe
  grootte en betekenis van verschillende dezer gebieden — door niemand
  voorgestaan", aldus luidde haar overweging.
   Gelijk reeds gezegd, kon bij de Grondwetsherziening volledig
  rekening gehouden worden met het resultaat van het overleg
  ter conferentie en ook met het rapport-Van Poelje. Gaan wij
  thans na in hoeverre dit alles in de Grondwet is verwerkt, waarbij
  wij ons beperken tot het punt dat ons thans bezig houdt. De
  aanhef van het vijfde lid van artikel 209 (thans art. 216) van de
  Grondwet bevat daaromtrent een uitspraak. Uit de woorden
  „Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen vormen een
  Koninkrijk" is n.l. niet anders te concluderen, dat dat de Nederlandse Antillen in hun verband tot het Koninkrijk een één-enondeelbaar geheel zullen zijn. De Staten van de Nederlandse
  Antillen hebben in hun advies van 14 Mei 1948 toegejuicht, „dat
  de Regering met dit ontwerp de mogelijkheid wil scheppen om
  tot een nieuwe rechtsorde te geraken" (775, No. 19). De Regering
  heeft haar standpunt steeds gehandhaafd en Minister VAN
  SCHAIK heeft bij de behandeling van de Interimregeling voor de
  Nederlandse Antillen in de Eerste Kamer dit standpunt duidelijk
  uit gesproken (1950-1951 blz. 44-5):
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARUBA EN DE SEPARACION
  
  123
  
  ,,Het betoog van de heer Jonkman heeft mij ten aanzien van één
  punt meer dan gewoon gefrappeerd. Hij heeft gesproken over de wens,
  die door Aruba te kennen was gegeven en die ook meer algemeen werd
  gehuldigd in de Ronde-Tafelconferentie van het jaar 1948. dat Aruba
  een eigen status zou krijgen. De heer Jonkman is zelfs zover gegaan, dat
  hij heeft gezegd, dat de Regering de Grondwet niet juist heeft uitgelegd
  door de Antillen te concipiëren als een eigen staatkundige gemeenschap,
  die volgens de Grondwet behouden moest blijven. De geachte afgevaardigde heeft er zelfs op gepraeludeerd, dat het mogelijk zou zijn, dat Aruba of een ander eiland van de Antillen zou worden afgescheiden en in
  een afzonderlijke betrekking met Nederland zou komen leven. Het komt
  mij voor, dat een dergelijke gedachte toch bepaald vreemd is aan artikel
  209 en ook aan artikel 208 van de Grondwet. Ik kan het niet anders zien
  dan dat de Grondwet zich op het standpunt plaatst, dat de Antillen als
  Rijksdeel een ondeelbaar geheel hebben te blijven en op zich zelf een
  status hebben te behouden.
  In artikel 208 staat: ,,Voor de in artikel 1 genoemde grondgebieden".
  — daarbij behoren ook de Antillen — „zal, op de grondslag van de
  uitkomst van het reeds gepleegde en nog te plegen gemeen overleg met
  en tussen vertegenwoordigers van de bevolkingen, een nieuwe rechtsorde worden gevestigd, waarbinnen deze gebieden de eigen belangen
  zelfstandig behartigen".
  Dat sluit in, dat ook het gebiedsdeel der Antillen, omvattend de zes
  eilanden als zodanig, zijn eigen Antillaanse belangen heeft te behartigen.
  Het is dan ook de grondslag van dit wetsontwerp, dat het gebiedsdeel
  der Antillen autonomie krijgt om die speciale belangen, dus het gemeenschappelijk belang van alle samenstellende eilanden, te verzorgen.
   De geachte afgevaardigde de heer Jonkman heeft er op gezinspeeld,
  dat de bestuursmacht verdeeld zou kunnen worden, en dat de Regering
  dit in haar gedachtengang uitsluit, een standpunt, dat niet zou stroken
  met de Grondwet. Mijnheer de Voorzitter! Inderdaad heb ik er geen
  ogenblik aan gedacht op basis van de Grondwet de staatrechtelijke band
  tussen één of meer eilanden door te knippen en een zelfstandige rechtstreekse verhouding tussen Nederland en één of meer van de eilanden te
  scheppen; dit zou naar mijn overtuiging inbreuk maken op de Grondwet".
  Van de driedelige Koninkrijksconstructie kan mitsdien
  niet worden afgeweken zonder voorafgaande Grondwetsherziening. Bij het laatste voorstel tot Grondwetsherziening toonde de
  Regering geen neiging haar standpunt prijs te geven; het XIVe
  Hoofdstuk werd — zij het niet woordelijk — gehandhaafd. De
  Landsregering van 5e Nederlandse Antillen bleek bij schrijven
  van 17 November 1951 geen bedenking te hebben, noch ook de
  Staten volgens telegram van 12 October 1951 (zitting 1951-522341, No. 5a en 12).
  Dit voorstel heeft overigens het Staatsblad niet bereikt, omdat
  het op 7 Mei 1952 in de Eerste Kamer met 34 tegen 16 stemmen
  werd verworpen (blz. 859).
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  124
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  Nadat de Grondwet door de wijziging van 1948 was „opengehakt", was de weg vrij voor verder strekkende hervormingen in de
  Overzeese Rijksdelen. In dit overzicht kan worden voorbijgegaan
  om welke redenen de Regering meende zich hoofdzakelijk te
  moeten beperken tot toekenning van autonomie aan de overzeese
  rijksdelen en de totstandkoming van de volledige nieuwe rechtsorde tot een volgend stadium te moeten verschuiven.
   Bij de voorbereiding en de behandeling van de Interimregeling
  voor de Nederlandse Antillen stond de zetelverdeling van de
  Staten in het centrum van de belangstelling. De sinds 1948
  bestaande samenstelling van 8 leden van Aruba, 8 van Curacao,
  2 van Bonaire en 1 van elk der drie Bovenwindse eilanden, bedoeld als verzoeningspoging, bleek enerzijds de Arubaanse verlangens niet te bevredigen anderzijds een negatief resultaat op te
  leveren, omdat Curacao zich te kort gedaan achtte.
  Door de Interimregeling werd de zetelverdeling gewijzigd in
  8 leden van Aruba, 12 van Curacao, 1 van Bonaire en 1 van de
  drie Bovenwindse eilanden gezamenlijk. Na eindeloze discussies,
  „kwam men algemeen tot de conclusie, dat de tot standkoming
  van een goede eilandenregeling de moeilijke zijde dier verdeling
  vermag weg te nemen", aldus het verslag van de Tweede Kamer
  (No. 16) nadat de Commissie van Voorbereiding in den brede van
  gedachte had gewisseld, met een speciaal daarvoor uitgezonden
  delegatie uit de Staten. Het ontwerp van de Eilandenregeling
  was inmiddels na grondige voorbereiding door en intensieve
  besprekingen met tal van instanties in de Nederlandse Antillen,
  zo ver gereed, dat de regeling ongeveer tegelijk met de Interimregeling in werking zou kunnen treden. Dit is gebeurd op 14
  Maart 1951.
   Verwacht mocht worden, dat de zeer grote mate van autonomie aan
  ieder der eilandgebieden toegedacht appaiserend zou werken op de
  Arubaanse verlangens tot afscheiding. De overdracht van diensten
  heeft echter aanvankelijk een traag verloop gehad en was eind 1953
  nog niet eens voltooid. Inmiddels is wel gebleken, dat de Eilandenregeling, welke was opgesteld zonder dat over ervaring en voldoende gegevens
  kon worden beschikt, zal moeten worden herzien zodra ervaring en meerdere gegevens zullen zijn verkregen. Wanneer dat tijdstip bereikt zal
  zijn, worde hier in het midden gelaten. Voor de hoofdbeginselen van de
  Eilandenregeling en de voorlopige balans over de uitvoering daarvan
  moge worden verwezen naar mijn in dit tijdschrift reeds eerder verschenen artikelen (W.7. Gufc 32, 1951, p. 193-205; J5. 1954, p. 72-90).
  Wel moge er hier aan worden herinnerd, dat de Regering getracht
  heeft een waarborg te scheppen, dat aan de autonomie van de eilandgebieden niet zou worden tekort gedaan door op het voetspoor van het
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARUBA EN DE SEPARACION
  
  125
  
  rapport-Van Poelje een beroepsrecht in de Interimregeling op te nemen.
  Hiertegen rees, ofschoon deze gedachte in het rapport-Van Poelje door
  allen was aanvaard, een zo groot verzet, dat de Regering daarvan afzag
  en zich ertoe bepaalde in artikel 100 van de Landsregeling de mogelijkheid te openen bij A.M.v.B. regelen te stellen, dat de vaststelling van
  een door de Staten goedgekeurde ontwerp-landsverordening niet zal
  geschieden dan na goedkeuring van een in die A.M.v.B. aan te wijzen instantie.
   Van oordeel, dat tijdige vaststelling van een zodanige A.M.v.B. reeds
  een preventieve invloed ten goede op de verhoudingen zou hebben, heeft
  de Regering zich beijverd reeds op 15 Mei 1951 een voor-ontwerp om
  advies ter kennis van verschillende Antillaanse instanties te brengen.
   De Regering achtte het raadzaam de weg tot oplossing van een meningsverschil aan te wijzen, voordat de spanning van een reeds gerezen meningsverschil is ontstaan. Zij heeft daartoe voorshands onvoldoende
  medewerking gekregen. De lijdensgeschiedenis van deze aangelegenheid
  zou op zichzelf de omvang van een nota vereisen. Zij is opnieuw een
  symptoom van de wel zeer uitlopende opvattingen, ja botsende meningen van de politieke groepen in de Nederlandse Antillen. Dit gebrek aan
  eensgezindheid en het gemis van onderling vertrouwen is trouwens ook
  de reden waarom de Eilandenregeling bij A.M.v.B. is vastgesteld. Het
  zou normaal geweest zijn bij landsverordening een decentralisatieregeling in het leven te roepen, waarbij de eilanden een grote mate van zelfstandigheid werd toebedeeld. Er was echter geen uitzicht, dat men in de
  Antillen onderling tot overeenstemming zou zijn gekomen omtrent een
  landsverordening, waarbij aan de belangen van ieder eiland voldoende
  recht zou worden gedaan. Het is alleen op herhaalde aandrang van
  Antillaanse zijde, dat de Regering er in bewilligd heeft zich intensief
  met deze aangelegenheid in te laten. En wederom op aandrang van die
  zijde heeft de Regering op ruimere schaal dan in het aanvankelijk voorontwerp van de Interimregeling een reeks hoofdbeginselen van de Eilandenregeling in de Landsregeling opgenomen. Aan deze opzet is nu tevens
  het voordeel verbonden, dat — wederom ter bevordering van de goede
  onderlinge verstandhouding — het hoger toezicht in bepaalde gevallen
  in plaats van aan de Landsregering aan de Kroon zou worden voorbehouden. Niettemin bestaat krachtens artikel 185 van de Landsregeling
  de mogelijkheid de Eilandenregeling bij landsverordening te wijzigen
  mits deze met de stemmen van twee derden van het wettelijk aantal
  leden door de Staten is goedgekeurd en na goedkeuring door de Koning.
  Dit laatste is reeds twee maal telkens ten aanzien van één artikel geschied
  (P.B. 1953 Nrs. 3 en 4).
   Er waren zelfs optimisten, die van mening waren, dat voortaan zou
  kunnen worden afgezien van de bemoeienis van Nederland met deze
  interne Antillaanse aangelegenheid; een bemoeienis, welke theoretisch
  stellig ongewenst is en van Nederlandse zijde allerminst begeerd wordt.
  Dit optimisme leidde ertoe, dat in het op 11 Februari 1952 vastgestelde
  „Werkstuk", dat als basis heeft gediend voor de besprekingen ter conferentie van 1952, een regeling werd voorgesteld, waarbij de bemoeienis
  van Nederland met de in de Landsregeling voorkomende artikelen
  betreffende de eilandgebieden zou komen te vervallen als voldoende
  overeenstemming in de Nederlandse Antillen over dit onderwerp zou
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  126
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  zijn bereikt (punt 45). Zowel ter conferentie als daarna is wel gebleken,
  dat juist op dit punt voorshands geen overeenstemming is te verwachten.
  In het ontwerp-Statuut is dan ook voor bedoelde artikelen op dezelfde
  wijze als voor verscheidene andere artikelen van de Landsregeling instemming van de Regering van het Koninkrijk vereist met de landsverordening tot wijziging van die artikelen (art. 44, tweede lid).
  De verhouding tussen de Nederlandse Antillen en het eilandgebied Aruba heeft herhaaldelijk een punt van bespreking uitgemaakt, zowel in de Eilandsraad van Aruba als in de Staten.
  In de Eilandsraad van Aruba werd op 25 September 1951
  besloten een telegram te zenden aan H.M. de Koningin met verzoek, dat de onderlinge verhouding tussen de eilandgebieden als
  punt van bespreking op de agenda van de aanstaande conferentie
  Nederland, Suriname, Nederlandse Antillen zou worden geplaatst.
   Als antwoord daarop vroeg de Minister voor Uniezaken en
  Overzeese Rijksdelen, in wiens handen door H.M. de Koningin
  de behandeling van het telegram was gesteld, „duidelijk geformuleerd te vernemen, welke verlangens men heeft". „Daarbij'
  zou puntsgewijze zijn aan te geven, hoe men zich de verhouding
  van de bestuursorganen en van ieder der overheidsdiensten
  denkt".
  Een daartoe door de Raad ingestelde commissie diende op 11
  Maart 1952 een rapport in, dat in de vergadering van de Eilandsraad van 15 Maart zonder beraadslaging en zonder hoofdelijke
  stemming werd aangenomen. (Wel had een uitvoerig debat
  plaats over een minderheidsnota-Eman, betreffende het kiesrecht,
  welke nota werd ingetrokken en vervangen door een verklaring
  ter zake.) Het verslag behelsde een „ontwerp van een landsgrondwet voor de Verenigde Nederlandse Antillen", waarin
  werd teruggegrepen naar het ontwerp-Van Poelje, ofschoon toch
  de Regering reeds had verklaard, dat bedoeld ontwerp op goede
  gronden niet geheel kon worden gevolgd, doch dat met de hoofdbeginselen daarvan — gelijk reeds gezegd — terdege rekening
  gehouden was in het vijfde Hoofdstuk van de Landsregeling en
  in de Eilandenregeling. Tegelijkertijd was een sub-commissie
  van de voorlopige Antillaanse R.T.C.-delegatie, onder voorzitterschap van Dr DE LA TRY ELLIS, bezig punten voor overleg op te
  stellen. De Nederlandse Regering nam het standpunt in, dat
  slechts dringende omstandigheden haar zouden nopen in de
  grondslagen dier beide regelingen wijzigingen te brengen. Dergelijke dringende omstandigheden achtte zij niet aanwezig en de
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  ARUBA EN DE SEPARACION
  
  127
  
  Eilandenregeling was trouwens nog slechts voor een klein gedeelte
  tot uitvoering gebracht.
   Kennelijk was het motief van de gehele actie van Aruba herstel van
  de 8-8 verhouding in de Staten, dan wel het verkrijgen van pariteit
  tussen Aruba en Cura9ao langs andere weg. Dit blijkt duidelijk uit vele
  uitlatingen van de heer J. H. A. EMAN in de Staten. Keeds in de eerste
  vergadering van de Staten in nieuwe samenstelling op 21 Februari 1951,
  dreigde hij „nu zullen de poppen gaan dansen". ,,U kunt verwachten, dat
  de Eilandenregeling een middel van obstructie in de hand van Aruba zal
  worden!" (notulen blz. 793).En de heer GEERMAN profeteerde (blz.796):
  „Aruba neemt nimmer genoegen met een Eilandenregeling zolang het
  overkoepelend lichaam niet berust op de basis van gelijkheid en gelijkwaardigheid tussen Aruba en Curasao". Wie zich de moeite getroost de
  notulen van de Staten door te lopen zal bemerken dat de heer EMAN
  de afscheiding van Aruba propageerde waar hij maar meende die leuze
  te pas te kunnen brengen. (Om maar enkele plaatsen te noemen:
  1951-52 blz. 430, 633; 1953-54 blz. 167, 169-170, 238, 392).
  Ter conferentie in 1952 was wel een poging gedaan tot overeenstemming te komen. De Antilliaanse delegatie stelde nl. een subcommissie in ter bestudering van de onderlinge verhouding tussen het Antillaanse rijksdeel en de eilandgebieden, onder voorzitterschap van Prof. C. W. L. VAN DER GRINTKN. Een voorstel
  tot wijziging van de Eilandenregeling is daarvan tot nu toe niet
  het gevolg geweest.
  Gelijk reeds gezegd, had mogen worden verwacht, dat door de Eilandenregeling de Arubaanse verlangens zouden worden geappaiseerd.
   Aan de wijze van uitvoering heeft echter blijkbaar een en ander ontbroken en door onvoldoende contact en onderling overleg tussen Centrale
  Regering en Bestuurscollege is die geprikkelde stemming niet verminderd. Zo althans doet men van Arubaanse zijde voorkomen. In hoeverre
  de naderende verkiezingstijd en de onderlinge partij-wrijvingen mede
  in het spel betrokken zijn, is moeilijk met feiten aan te tonen. De leuze
  van de separación werd althans tegen de jaarwisseling 1953-1954 weer
  meer actueel.
  Bij de bespreking van de z.g. Kleine Commissie van de conferentie Nederland-Suriname-Nederlandse Antillen meende men
  van Arubaanse zijde de kans te krijgen voor een radicale scheiding.
  Toen duidelijk gemaakt was, dat de taak van de Kleine Commissie
  slechts een beperkte was, gebonden aan haar opdracht, sprak de
  Eilandsraad van Aruba op 15 Januari j.l. zich uit in de volgende
  motie:
  ,,De Eilandsraad van Aruba in openbare vergadering bijeen; overwegende dat in de boezem van de Arubaanse bevolking de wensen en verlangens met betrekking tot een volledig zelfstandige status ten opzichte
  van de Nederlandse Antillen ook na het in werking treden der Eilanden-
  
  Downloaded from Brill.com 07/25/2024 08:47:42AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  128
  
  W. H. VAN HELSDINGEN
  
  regeling Nederlandse Antillen onverminderd zijn blijven voortleven;
  overwegende dat bedoelde wensen en verlangens in feite hierop neerkomen, dat in het nieuw te vormen Koninkrijk der Nederlanden het
  eilandgebied Aruba geheel afgescheiden van de andere eilanden van de
  Nederlandse Antillen de plaats zal innemen van een zelfstandig deel
  van het nieuw te vormen Koninkrijk der Nederlanden; overwegende
  dat aan bedoelde wensen en verlangens slechts voldaan zou kunnen
  worden indien deze aangelegenheid behandeld en tot een oplossing wordt
  gebracht, vooraleer de definitieve rechtsorde binnen het nieuw te vormen
  Koninkrijk der Nederlanden wordt vastgesteld; overwegende dat de
  Arubaanse bevolking in verband met de Koninklijke boodschap van
  7 December 1942 met reden mag verwachten, dat aan haar gerechtvaardigde verlangens op dit gebied zal worden tegemoet gekomen: verzoekt
  H.M. de Koningin der Nederlanden, de Staten der Nederlandse Antillen
  en de Regeringsraad der Nederlandse Antillen te willen bewerkstelligen:
  dat in de momenteel te Willemstad vergaderende zogenaamde Kleine
  Commissie voor de R.T.C., deze aangelegenheid ter tafel wordt gebracht
  en de inwilliging van de gerechtvaardigde verlangens van de Arubaanse
  bevolking in bovenbedoelde zin worde verzekerd alvorens de definitieve
  rechtsorde van het nieuw te vormen Koninkrijk der Nederlanden aan de
  orde worde gesteld, aangezien naar zijn oordeel een hechte rechtsorde
  als bedoeld alleen dan zal kunnen worden gevestigd, indien de status
  der eilandgebieden op bevredigende en rechtvaardige wijze geregeld is,
  en gaat over tot de orde van de dag".
  