title: Juan de Castellanos
text: http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  l8
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  sodomie, die hij bejubelt of vervloekt. De soms wat vermoeide
  lezer, die met hem meereist naar Espafiola en Margarita, naar
  Cubagua en Coro, naar de 'Islas de los Gigantes' en Cabo de la
  Vela, naar Cartagena en Santa Maria, naar Popeyan en de Magdalena-rivier, sluit dan ook wel eens de ogen ter verpozing van de
  vaak wat monotone cadans dezer onafzienbare jamben, jamben
  en jamben.
  Evenmin als het jaar van zijn geboorte vaststaat, is dat van
  zijn dood bekend. Het moet in de buurt van 1605 liggen, zodat
  hij, of nu 1514 of 1522 het geboortejaar is, in ieder geval een hoge
  ouderdom heeft bereikt. Behalve zijn kolossaal dichtwerk liet
  hij nog een testament na, dat eerst tegen het einde van de vorige
  eeuw werd gevonden. 20
  Castellanos schreef zijn werk oorspronkelijk in een sterk en correct
  proza, het proza van Heredia, Navarrete en Las Casas. Hoewel
  naar veler oordeel de kwaliteit van de vorm door de omzetting
  in poëzie geleden heeft, is het grillig lot de goede pastoor van
  Tunja nog al gunstig geweest, misschien niet geheel in verhouding
  tot de verdienste van zijn dichtsel, door de publicatie van zijn
  werk als deel van de Biblioteca de Autores Espanoles. Als zodanig kreeg het dus voorkeur boven vele andere, verdienstelijker
  werken, van auteurs als Alonso el Sabio, de Markies De SantilJana, Juan de Mena, Boscan, Juan de VaJdés en anderen, die neg'
  niet die eer waardig waren gekeurd (JJ, p. 417).
  In 1588 zond Castellanos het eerste deel van zijn £/égias naar
  koning Filips II. Het was voorzien van een groot aantal aanbevelingen van vooraanstaande lieden uit Tunja en Bogota, sommige geschreven in het Latijn, andere in het Spaans, alle in
  poëzie, de meeste in sonnetvorm.
   Filips zond dit eerste deel naar de Raad van Indië om advies.
  Deze Raad, volkomen vertrouwd in politieke kwesties, voelde
  zich nu waarschijnlijk niet al te zeker en wist niets beters te doen
  dan Castellanos' werk door te sturen naar een hooggeplaatst
  ambtenaar, Augustin de Zarate, wiens naar gemeen oordeel
  voortreffelijk werk over de verovering van Peru juist een tweede
  druk beleefde. De elf-lettergrepige octavo-stanzen schrikten
  Zarate niet af, integendeel, hij zag daarin juist een bewijs van de
  'uitnemendheid van geest' van Castellanos (2, p. 2-3).
  Toen Castellanos Spanje in zijn jeugd had verlaten - of dit nu
  omstreeks 1534 of wat later geschied is, doet er zo veel niet toe was deze Italiaanse vorm van poëzie in Spanje nog niet bekend.
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  
  19
  
  Garcilaso en Boscan publiceerden hun eerste werken in dit rijm
  niet vóór 1543. Op welke wijze Castellanos er mede in kennis is
  gekomen, is onbekend. Van de dichters op Cubagua en Margarita
  is het zeer onwaarschijnlijk, dat zij deze dichtvorm reeds kenden,
  daar deze toen nauwelijks in Spanje bekend was en dus als ultramodern gold. Misschien heeft Isaac Pardo gelijk, die veronderstelt
  dat Castellanos de eerste berichten over een literaire vernieuwing
  in het Moederland hoorde van de lippen van Fernandez de
  Oviedo y Valdés, toen hij deze op Espanola ontmoette (17, p. 95).
   Het doet er ook niet zo veel toe. Verbazingwekkender is, dat de
  ongeletterde soldaat - want het jaar 1522 lijkt mij het waarschijnlijkste geboortejaar en dus zal er niet veel van onderwijs terecht
  gekomen zijn in de prille jeugdjaren van Castellanos - zich deze
  moderne uitdrukkingsvorm zo goed eigen maakte. Menéndez y
  Pelayo noemt die delen van de 'Klaagzangen' die uit deze stanzen bestaan 'soms aangenaam', terwijl hij de rijmloze verzen,
  die in het derde gedeelte van Castellanos' werk voorkomen en
  in het vierde deel volkomen overheersen, 'onverdraaglijk'
  noemt. 21
  Zarate was een historicus, geen dichter en nog minder een
  literair criticus. Als historicus las hij het werk van Castellanos
  met grote belangstelling door en meende hij, dat het de belangen
  van de Kroon en het gemeen ten zeerste diende, waarom publicatie gewenst was. In de overvloed van namen en feiten zag hij
  een duidelijke aanwijzing voor de genialiteit van de auteur.
  Simpele bewondering uit hij voor de dichter, die o.a. de barbaarse
  namen van zovele Indiaanse hoofden "zonder geweld en moeite
  in het metrum en het lettergrepenaantal" van zijn stanzen wist
  te wringen. Zo werd dus, na correctie van enige kleinigheden,
  verlof gegeven om het werk te doen drukken. Het verscheen
  in 1589.
   Het tweede deel werd spoedig daarna naar Spanje gezonden
  en nu de beroemde dichter van La .drawcana ter beoordeling
  voorgelegd. Deze, die reeds lang over het hoogtepunt van zijn
  scheppend vermogen heen was, legde, misschien niet zonder
  enige poëtische naijver, zijn oordeel vast in slechts een enkele zin,
  schril contrast met Zarate's ietwat langdradig betoog: "Ik heb
  dit werk ingezien en vond er niets in, dat strijdt tegen de goede
  zeden; historisch lijkt mij de inhoud verantwoord; vele zaken
  en gebeurtenissen die ik zag en hoorde, toen ik door dat gebied
  reisde, zijn naar waarheid beschreven, waaruit ik concludeer,
  dat de schrijver zich heeft gehouden aan de werkelijkheid, en de
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  20
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  oorlogen en verdere gebeurtenissen, voor zover ik weet nog niet
  beschreven door iemand anders, voor ieder van groot nut zijn om
  die te weten". 22 Dit wat schoolmeesterlijk aandoende antwoord
  leidde tot een spoedige toestemming om ook dit deel te publiceren 23. Het zou door allerlei omstandigheden echter bijna tweehonderd jaar duren, eer dit deel het licht zou zien.
   Het derde deel, deels in 'octavo-stanzen' geschreven, deels in
  blanke verzen, werd Pedro Sarmiento de Samba ter beoordeling
  voorgelegd, de beschrijver van een kort te voren gepubliceerde
  tocht vanuit Peru door Straat Magelhaes. Deze veranderde
  'kritisch-anspruchsvoll' nogal het een en ander, doch dit deel
  werd niet gedrukt en zou misschien wel onbekend gebleven zijn,
  indien niet, bijna een eeuw later, het manuscript toevallig in
  handen geraakt was van Lucas Fernandez Piedrahita, die het vol
  aandacht doorlas en dankbaar de gegevens van Castellanos gebruikte bij het samenstellen van zijn eigen historische werk,
  "Historia general de las Conquistas del Nuevo Reino de Granada".
  Het vierde en laatste deel van Castellanos' epiek, evenals de
  vorige drie deel uitmakend van een schenking van de onderkoning Pedro de Aragón, terechtgekomen in de kloosterbibliotheek van Poblet, werd eveneens door genoemde bisschop
  Piedrahita ontdekt en als bronnenmateriaal gebruikt voor zijn
  eigen geschriften. In tegenstelling tot de vorige delen ontbrak
  bij dit vierde deel de koninklijke toestemming tot publicatie.
  Ofschoon Castellanos in het woord dat zijn werk vooraf gaat,
  te kennen geeft van plan te zijn een vijfde deel te dichten,
  schijnt hij dit voornemen niet te hebben uitgevoerd. Een ander
  werk van zijn hand, getiteld "De wonderen van San Diego de
  Alcala" is vermoedelijk verloren gegaan. 24
  De indeling van de £Zeg/as is als volgt:
  Deel I beschrijft de ontdekking van de Nieuwe Wereld en van
  verscheidene eilanden in de Caribische Zee, de exploratie van
  een deel van de Tierra Firme, het verkennen van de monding
  van de Orinoco, de lotgevallen van verscheidene beroemde conquistadores als Diego de Ordaz, Antonio Cedeno en de tiran
  Lope de Aguirre. Het eindigt met een vurige lofzang op Cubagua
  en Margarita.
   Deel II verhaalt het een en ander over de 'Islas de los Gigantes'
  en de verdere exploratie van de Tierra Firme; uitvoerig wordt
  stil gestaan bij het Welser-regiem en bij de tochten van de Duitsers het binnenland in. Aan het einde wordt de stichting en ge-
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  
  21
  
  schiedenis verteld van Coro, Cabo de la Vela en Santa Marta.
  Deel III begint met een geschiedschrijving van Cartagena en
  haar verschillende gouverneurs; daarna wordt de geschiedenis
  verhaald van de provincies Popeyan en Antiochia.
  Deel IV behelst tenslotte de geschiedenis van Nieuw Granada
  vanaf het ogenblik dat de Spanjaarden dit betraden tot aan het
  einde van de xvie eeuw.
   De geschiedenis van dit werk, zijn ontdekking en publicatie zijn
  wel even interessant als die van zijn auteur. Immers, bijna 250
  jaar bleef het werk van Castellanos onopgemerkt en, met uitzondering van het eerste deel, ongepubliceerd. In 1848 verscheen
  van de hand van de reeds genoemde José Joaquin Acosta, in het
  derde nummer van de /ln<o/ogta £s£a«o/a, een artikel, waarbij
  de geheel in vergetelheid geraakte dichter plotseling weer voor
  het voetlicht werd gebracht. Vergara y Vergara wijdde in zijn
  500 bladzijden tellende J/ts/ortatf*e/a Lj'tera^wra en iVtt«>a Granada,
  waarvan de eerste druk in 1867 verscheen, ruim 30 pagina's aan
  Castellanos en al moge er dan wat patriottisch sentiment meegespeeld hebben in deze aandacht voor de eerste dichter en
  historicus van zijn vaderland en al moge hij de poëtische waarde
  wat te hoog hebben aangeslagen - hij stelt de Ê/gg/as hoger dan
  La /iraMcana - zo blijft dan toch zijn onweerlegbare verdienste
  de eerste Amerikaanse criticus te zijn geweest, die het werk van
  de priester-dichter nauwgezet heeft bestudeerd en daaruit waardevolle gegevens heeft afgeleid.
   Twaalf jaar later begon een ander Colombiaans literator,
  Miguel Antonio Caro, in het /?e/>er/ono Co/omfóano van Bogota
  een serie van drie artikelen, gepubliceerd in de jaargang i879~'8o,
  waarin hij opnieuw de levensloop van Castellanos onder de loupe
  neemt, hier en daar de beweringen van Vergara weerlegt of
  corrigeert en uitstekende critiek levert op de artistieke kwaliteit
  van Castellanos' enorme zang. Later publiceerde Caro nog het
  door hem in Tunja ontdekte testament van de dichter, waarin
  deze o.a. verzoekt de door hem in 'octavo-stanzen' vervaardigde
  zang op het leven en de dood van San Diego, 'genaamd Alcala'
  naar de gemeenteraad van San Nicolas del Puerto te zenden,
  vanwaar genoemde San Djego geboortig was, met de som van
  honderd pesos van twintig karaat om dit werk te doen drukken. ^6
  Zo wordt de grillige Muze, die lange jaren, zelfs eeuwen, het
  werk van Castellanos geen aandacht waardig keurde, dit plotseling welgezind, ja zelfs bewierookt zij het dusdanig, dat het opgenomen wordt in de Biblioteca de Autores Espafloles. Dit wonder-
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  22
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  lijk spel, gelukkiger misschien voor Castellanos dan voor de inschrijvers van genoemde bibliotheek, naar Menéndez y Pelayo
  schertsend opmerkt, heeft de 2skg/as onder de aandacht van zeer
  velen gebracht. In 1886 verscheen van de hand van Paz y Melia
  onder de titel i/tóon'a rfe/ 2Vweva Grawaia een aparte uitgave van
  .het vierde deel van Castellanos' zangen, voorzien van een inleiding van genoemde auteur. Vanaf deze tijd ontbreekt de naam
  van de dichter-priester in geen enkele Spaans-Amerikaanse
  antologie en in geen enkel historisch werk van enig belang dat
  het Caribisch gebied, Venezuela en Colombia tot onderwerp van
  studie en navorsing heeft.
  Een beoordeling neer te schrijven van dit werk is, vanwege zijn
  gespleten karakter, een hachelijke onderneming. Er moeten
  eigenlijk twee beoordelingen volgen. Als historisch verhaal wordt
  hoe langer hoe meer teruggegrepen naar deze epische zangen, hun
  betrouwbaarheid in de meeste gevallen erkend, hun waarde niet
  betwijfeld. Inderdaad is deze epiek als i6e-eeuws document ongeëvenaard. Dat zag reeds die slimme bisschop van Santa Marta,
  Lucas Fernandez Piedrahita in, toen hij uit dit werk overschreef plagiaat is een te ruw woord voor een tijd, waarin auteursrechten
  nog niet bestonden - en naast het Cow/>ewaYo ifi'sfon'a/ de /as
  Con^wisias rfc/ iVweT/o /?mio van Gonzalo Ximénez de Quesada als
  voornaamste bron voor zijn eigen //i'ston'a GeweraZ Castellanos'
  stanzen gebruikte. Pedro Simón noemt in de bronnenopgave
  van zijn JVofo'a'as fo'sfona/es ie /a Cow^wj'sia aV Tzemi FJVWÖ de
  £/eg?'as en ook Alonso de Zamora, die in 1696 te Bogota een geschiedenis over de Augustinerorde in Nieuw Granada het licht
  deed zien, steunt voor een deel op Castellanos.
   Het spreekt vanzelf, dat men de historische waarde van de
  'Klaagzangen' in het juiste licht diene te zien. Het historisch
  onderzoek en de historiographie stonden toenmaals nog in de
  kinderschoenen; analyse, critische beoordeling en synthese der
  gegevens waren processen, die men nog niet kende, nagenoeg
  niet althans. De reeds geciteerde stanzen over de dood van Cedeno
  en de moord door Lope de Aguirre op zijn dochter, voorbeelden
  die gemakkelijk met enige honderden zouden kunnen worden
  vermeerderd, mogen bewijzen, hoezeer 'Wahrheit und Dichtung'
  zijn verweven en hoezeer sentiment en realisme een patroon volgen, dat ons thans niet meer bekoort. Daarbij bedenke men bovendien, dat Castellanos zijn 'Klaagzangen' schreef op gevorderde
  leeftijd, weliswaar aan de hand van legio aantekeningen, maar
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  
  23
  
  toch in de avond van zijn bestaan, wanneer de herinnering niet
  meer zo scherp is en het geheugen - hoewel volgens Menéndez
  y Pelayo bij de dichter-priester 'monsterlijk' - de mens langzamerhand in de steek laat. Door Acosta en Jiménez de la Espada
  werden dan ook ettelijke vergissingen aangetoond. ^«
  Wat nu de literaire waarde van dit enorme werk betreft, het
  gladde ijs waarop ik mij nu ga begeven, beangstigt mij niet al te
  zeer, daar ik mij bijna steeds zal houden in het veilige gezelschap
  van hen, die reeds eerder zich waagden op de glibberige banen
  der literaire critiek; wier ervaring en kennis voor mij het onontbeerlijk steunsel zijn - de oude stoel, om het maar eens wat
  oneerbiedig maar duidelijk te zeggen - waarmede ik mij schuchter
  zal voortbewegen.
   Onmiddellijk treft ons hier de verscheidenheid der meningen,
  opvallend contrast met de eenheid der beoordelingen in zoverre
  het de historische waarde betrof. Sommige critici van het literaire
  kamp achten het werk van Castellanos alleen maar van enig belang om daaruit de afwijkingen te bestuderen van het 'pure'
  Castilliaans, daar de 'Klaagzangen' wemelen van 'americanismen'. "His very language is a clear mirror of Spanish as it came
  to be spoken in the Caribbean zone during the latter half of the
  sixteenth century" (7, p. 50).
  De anonymus die de inleiding schreef in de uitgave van Castellanos' zangen door Rivadeneira, beklemtoont in enigszins overdreven bewoordingen de 'ongelofelijke gemakkelijkheid waarmede
  hij dicht' en zijn 'onuitputtelijke vruchtbaarheid', al moet hij
  toegeven, dat de dichter zo nu en dan wel eens 'al te plat en
  slordig is'. *?
  Acosta beweert, dat er vooral in de beschrijvingen der landstreken, van de gevechten tegen de Indianen en in het bizonder
  van de wederwaardigheden die de Spanjaarden beleefden bij het
  exploreren van een onbekende wereld, geen kroniekschrijver is,
  die het zou kunnen winnen van de priester uit Tunja.
  Vergara is wel heel erg enthousiast, waar het de goede kanten
  van Castellanos' werk betreft en allertoegeeflijkst voor de klaarblijkelijke tekortkomingen. Hij noemt de schepper van de 'Klaagzangen' een groot dichter, al acht hij de titel verkeerd. Deze moest
  niet zijn 'Elegias', 'Klaagzangen', doch 'Elogios' of 'Lofzangen'.
  Die verkeerde interpretatie van Castellanos' grote werk wordt
  door de Amerikaanse literator George Tucknor herhaald: "Elegies
  seems to have been used by Castellanos in the sense of eulogies".
  Tucknor vat de literaire waarde in deze ene zin kernachtig
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  24
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  samen: "though it [The 'Elegies'] adds to its value as history,
  takes from it all the best characteristics of poetry" (22, p. 468,
  469).
  Wat deze opmerkingen betreffende de titel aangaat, hierop
  diene als repliek, dat volkomen juist is opgemerkt, dat er vele
  lofzangen tussen de klaagzangen in staan. Ik noemde reeds de
  zangen op Cubagua en Margarita. Zij kunnen worden aangevuld
  met vele andere. Niettemin sluit ieder onderdeel met de dood van
  een 'conquistador'. Trouwens het wemelt in het werk van helden
  die dood gaan en van grafschriften. Een enkele blik op de inhoudsopgave kan ieder van dit feit overtuigen.
  Erger is natuurlijk, dat Vergara, misschien door een soort
  patriottische vooringenomenheid bezield, zich al te hartstochtelijk
  laat gaan in zijn geestdrift over de 'Klaagzangen'. "Zijn gemakkelijkheid in het dichten was verbazingwekkend" schrijft hij,
  en deze als loftuiging bedoelde opmerking is ongetwijfeld juist.
  Maar dan slaat de Colombiaanse criticus wel wat door als hij
  Ovidius er bij haalt en Castellanos diens gelijke noemt, al wordt
  de beperking er bij gevoegd, dat dit voornamelijk slaat op de
  vruchtbaarheid van hun scheppende werkzaamheid. "Geestiger
  en meer dichter dan Ercilla, begiftigd met een fantasie, even
  schitterend als de tropen en met een fabelachtig geheugen . . . . ".
   De vergelijking met Za /Iwracawa valt geheel in het voordeel van
  Castellanos uit: "Castellanos verzint niet, zoals Ercilla, maar hij
  beschrijft . . . . zij [de 'Klaagzangen'] zijn beter om de waarheid
  die zij bevatten, de schoonheid en levendigheid der beschrijvingen,
  geschreven in een bevallige taal. De taferelen zijn in het algemeen
  oneindig veel levendiger dan die van La .drawcana". 28
  Menéndez y Pelayo merkt over deze critiek op, dat zij hem een
  'literaire ketterij' toeschijnt, maar dat hij, afgezien van de vergelijking met La j4raKcawa gaarne wil toegeven, dat de zangen van
  Castellanos, ondanks hun gebreken, ver uitsteken boven alle
  andere dichtwerken van zijn tijdgenoten in Amerika. Doch onmiddellijk op deze lof vervolgt de Spaanse criticus: "Zijn werk,
  monsterlijker dan welk ook in zoverre het de opzet betreft, is
  in werkelijkheid geen gedicht, zelfs niet een kroniek, maar een
  verzameling berijmde kronieken". 2&
  '
  En toch! Altijd weer moeten deze woordjes volgen bij de beweringen, dat al die stanzen dodelijk vermoeiend zijn, dat al die
  gebeurtenissen monotoon worden, dat al die beschrijvingen steeds
  meer vervlakken. En toch . . . Ook hierin moet de goede criticus
  eerlijk blijven en Menéndez y Pelaya geeft dan ook toe "En toch,
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  
  25
  
  wie zich de tijd gunt en de moeite neemt om in dit woud van
  verzen te duiken, zal zich niet voor niets vermoeid hebben. Hij
  zal stuiten op de schipbreuk van Pedro de Heredia, op de verschrikkelijke geschiedenis van Lope de Aguirre of op de liefelijke
  beschrijving van het eiland Margarita". De Spaanse criticus
  onderscheidt daarenboven - en zeer terecht - een frappant kwaliteitsverschil tussen verschillende delen van het kolossale oeuvre.
  "Het is duidelijk, dat naarmate de leeftijd van Castellanos vorderde, zijn dichterlijk vermogen afnam en dat de saaie en eentonige
  kronikeur het hoe langer hoe meer gaat winnen van de zo ontzaglijk vruchtbare verzenmaker". 30
  Waardevol is ook het oordeel van de begaafde Colombiaanse
  literator Miguel Antonio Caro. In zijn reeds eerder geciteerde
  artikelenreeks geeft deze kundige criticus onmiddellijk toe, dat
  het werk van Castellanos mank gaat aan vele gebreken. Maar aan
  de andere kant erkent hij, dat er fragmenten van grote schoonheid
  zijn, die het geheel op hoger niveau brengen, si
  Wat de Amerikaanse critici aangaat, hun mening wordt wel
  nagenoeg weergegeven door het oordeel van Moses: "The position
  of Castellanos to the literary history of New Granada, or Colombia, may be compaired with that of Ercilla with respect to
  Chile" (J4, p. 211).
  De grootheid van een dichter hangt gelukkig niet af van zijn slechtste
  verzen, doch van zijn beste. Het kost weinig moeite in het oeuvre van
  grote kunstenaars zwakheden te signaleren en critiek is soms voor sommige
  lieden een ladder, waarlangs de eigen onbelangrijkheid omhoog wordt
  getakeld ten koste van een talent, waarover men zich denigrerend uit.
   Het is gemakkelijk in Castellanos' werk tekortkomingen te constateren,
  zwakheden zelfs en - naar het oordeel van vele bevoegde critici - uitgesproken lelijke passages. Ik meen te mogen volstaan met het vaststellen
  van dit feit zonder daarbij voorbeelden aan te halen, doch wel de aandacht
  van de geduldige lezer te mogen vragen voor het vele bizondere, dat mij
  trof of bekoorde. Daarbij geef ik toe, dat vooral wat het bekoorlijke betreft, heel wat voorbeelden zijn genomen uit het eerste deel.
  Herhaaldelijk vermeldde ik reeds, dat de 'Klaagzangen' geschreven
  zijn in 'octavo-stanzen', d.w.z. achtregelige jambische strofen met drie
  rijmklanken. Daar het werk moest wedijveren met La ^rawcawa, dat
  zulk een geweldige invloed op de dichter-priester heeft uitgeoefend, ligt
  het voor de hand, dat de dichter dezelfde vorm koos. Men was in die dagen
  niet zo overgevoelig op het gebied van oorspronkelijkheid. Iemand kwam
  met iets nieuws en sloeg dit in, dan volgden anderen weldra na. Ercilla was
  op zijn beurt ook niet zo origineel; hij had het een en ander van de Italianen gelezen en bij menige passage van La /Iwrawcana blijkt de machtige
  invloed van de Or/ando .FuWoso van Ariosto ( J I , p. 420).
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  26
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  Evenals Ercilla doorvlecht Castellanos zijn zangen gaarne met allerlei
  bespiegelingen van filosofische of moraliserende aard:
  De pechos de pasión y dolor llenos Harten, door smart en passie saamgeknepen
  A veces la paciencia se desvla . ..
  Verliezen soms het nodige geduld..
  Of dit minder romantische, meer realistische voorbeeld:
  Cuando valor de capitan florece.
  Wanneer de aanvoerder zich onverschrokken
  Florecen los valores del soldado . ..
   Betoont, volgen hem dapper zijn
  soldaten...
  Vermakelijk, het nepotisme raak typerend:
  Siempre suelen venir acompaftados
  Rechters en gouverneurs, zij allen
  komen,
  Los jüeces y los gobernadores
  Omstuwd door bloedverwanten
  vriendenscharen.
  De deudos, de parientes y criados, Die steeds van goud en gunst en
  aanzien dromen,
  Guiados del oler de sus favores . ..
  Als honden, die een zeek're prooi
  ontwaren...
  Als hij de poëtische talenten van Bejarano moet melden, doet Castellanos
  zulks kort, maar het kan bijna niet raker,
  Su musa digna fué de nombre eterno Zijn muze was eeuwige roem waardig.
  En als hij de wel wat erg duidelijke jacht naar aardse schatten van deze
  schoonzoon van Ampués moet melden, wel vergoelijkend, maar toch overduidelijk:
  . . . la condición de los mortales,
  . . . aldus hun grote rijkdom te vermeren,
  Puesto caso que tengan buen sos- Want 't menselijk hart verlangt een
  tento
  rijk
  bestaan,
  Es siempre procurar que sus caudales En altijd meer en meer wordt het
  Vayan en escesivo crecimiento . ..
  begeren..
  De preektoon komt wel erg om de hoek bij de volgende regels, ietwat de
  vlakke 'humoradas' van Campoamor voorschaduwend:^
  Nunca vido virtud que no loase,
  Nooit zag ik ongeprezen deugd,
  Ni pecado que no lo corrigiese . ..
  Of zonde die niet werd gestraft . ..
  Men kan niet ontkennen, dat hier en daar zijn wijsheden wat afgesleten
  aandoen:
  Muchas veces los males sucedidos
  De tegenslagen in zovele levens,
  A los hombres pasados y presentes, Van tijdgenoten of die ons zijn voor
  gegaan,
  Nos hacen recatados y advertidos Maken beschroomd, maar dwingen
  tevens
  Para seguir caminos diferentes . ..
  Om and're, nieuwe wegen in te
  slaan.
   Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  
  27
  
  Vermakelijk kan hij ongetwijfeld ook zijn. Een aardig voorbeeld heeft
  juist betrekking op Curacao, waar een wat al te dartele leek, die bij
  ontstentenis van de pastoor diens herderlijk werk verrichtte, zich wat
  erg graag inliet met de vrouwtjes.
  Prachtig zijn vaak de natuurbeschrijvingen en ongetwijfeld kunnen die
  gedeelten een vergelijking met het werk van Ercilla glansrijk doorstaan:
  A tiempo que la aurora por las
  Toen boven de bedauwde heuvelen
  cumbres
  oprees,
  Mostraba sus mejillas coloradas . ..
  Aurora, dagvorstin, met roze wangen. ..
  En hoe bevallig en fris is niet de volgende waarneming:
  Oh aves, que con lenguas esparcidas O zoete zangers, die zo dartel
  schettert
  Soléis regocijar las alboradas.
  En blij een nieuwe dageraad begroet
  En estas silvas frescas y floridas
  En springt van tak op tak en vrolijk
  kwettert.
  Por los umbrosos ramos derrama- In 't koele bos met bloemenoverdas . ..
  vloed . ..
   Isaac Pardo wijdt er in zijn interessante historische studie £sfó Tt<;»">"a rfe
  Gracia een geheel hoofdstuk aan onder het opschrift 'Verzen, verzen,
  verzen'. Prachtige passages worden door deze Venezolaanse schrijver uit
  Castellanos' werk gelicht, die bewijzen dat de oude priester-dichter van
  Tunja vaak een waarachtig beeldend vermogen bezat en een gevoelige
  expressiviteit. Wanneer ik dit hoofdstuk hier en daar volg, vooral in datgene wat mij bijzonder trof, geloof ik de aandacht van de lezer zo goed
  mogelijk naar Castellanos' werk te hebben geleid. Reeds vertaalde ik een
  octaaf uit de beschrijving van het eiland Margarita, die mij boeide door
  een zekere bucolische lieflijkheid. Deze is ook niet vreemd aan de volgende
  regels:
  los verdes prados
  De naturales y traspuestas flores
  Estaban todos tiempos estampados
  De pinturas diversas de colores
  Y en vista grande copia de ganados.
  Que rodeaban rüsticos pastores;
  Y debajo de ramas tan amenas
  Asientos puestos y las mesas 41enas.
  de groene weiden
  Vol bloemen, soms gekweekte, veelal wilde,
  Die geurend bloeiden in elk jaargetijde.
  Wier bonte bloemen in het zonlicht
  trilden.
  En grote kudden vee, die rustig
  graasden
  En met het sappig gras hun honger
  stilden,
  Wijl in prielen, op de groene zoden,
  De volle tafels tot een maaltijd
  noodden.
  Inderdaad, de opmerking van de Venezolaanse historicus en literator
  Casto Fulgencio López, dat de lyrische ontboezemingen van Castellanos
  "nos hace agua la boca", ons het water uit de mond doen lopen, kan in
  vele gevallen ten volle beaamd worden (zo, p. 217).
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  28
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  Dat de oude priester-zanger van Tunja zich nog wel wat meer herinnert
  dan de prachtige natuur van de ontelbare streken die hij met eigen ogen
  had aanschouwd, blijkt uit talloze andere passages. Ercilla moge dan al
  aan Filips II hebben geschreven, dat hij zijn octaven soms dichtte, terwijl
  het strijdgewoel van Spanjaarden tegen Araucaniërs om hem heen golfde,
  Castellanos, die oude vuurvreter en avonturier, herinnert zich op zijn
  vrome oude dag ook nog zeer goed het gekletter van zwaard op zwaard
  met een levendigheid, die de lezer van zijn verzen er midden in verplaatst :
  Vereis aqui y alia lucir espadas
  Overal glinsteren de felle zwaarden
  De parte vencedores y vencidos . ..
  Van overwinnaars en van hen die
  vielen ...
  Uit de strijd tegen de Cariben staan hem nog vele bizonderheden scherp
  voor de geest:
  Son tan bravos, feroces y tan
  Zij zijn dapper, wreed en vol streken
  diestros
  Que hacen poca cuenta de los
  Zodat velen der onzen bezweken...
  nuestros . ..
  Hun gevreesde vergiftige pijlen herinnert hij zich nog heel goed:
  Sus flechas son de yerba tan insana Hun pijlen zijn gedoopt in giftige
  sappen.
  Que mueren cuantos deltas son
  Zodat elk sterft, die door hen wordt
  llegados
  getroffen . ..
  En misschien heeft de grauwgebaarde priester wel in lichte naijver tot de
  roem van Ercilla de volgende dichtregels neergeschreven om de glorie
  van zijn versleten zwaard met die van zijn onverslijtbare pen in herinnering te houden:
  Entre las armas del sangriente
  En wijl de wapens vriend en vijand
  Marte,
  doodden.
   De apenas hay quien su furor con- Want Mars is wel de wreedste aller
  traste,
  goden,
  Hurté de el tiempo aquesta breve Stal ik, om met de veder te versuma,
  konden
  Tomando ora la espada, ora la
  De roem van 't zwaard, soms luttele
  pluma . ..
  seconden
  De pastoor van Tunja kent zijn latijn, al is het dan misschien maar kerklatijn, wat hij wel in Cartagena geleerd zal hebben. Hij weet er fraaie
  grafschriften in te schrijven. Als elke autodidact wil hij wat graag van
  deze kennis het een en ander etaleren: schoolmeesterlijke ijdelheid, die
  niemand hem kwalijk neemt:
  . . . este peje se dice cuantum credo Deze vis noemt men - cuantum
  credo En griego narce y en latin torpedo . In 't Grieks narce en in 't latijn
  torpedo.
  Zijn kennis van Griekse of Romeinse dichters etaleert hij soms door een
  letterlijk citaat:
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  En cuya consecuencia me parece
  Que viene bien aqui delirant reges
  Et plectuntur Achivi . ..
  29
  
  Bijgevolg lijkt mij hier zeer toepas'lijk
  Des dichters woord "delirant reges
  Et plectuntur Achivi . . . "
  
  Dit was een citaat uit Horatius. Ook met Homerus pronkt hij graag.
  Het volgend gebed schijnt daarom meer tot Zeus gericht dan tot de
  Moedermaagd:
  Voz del Altitonante madre pfa . ..
  Stem der Hoogdonderende vrome
  moeder . ..
   Met groot welbehagen geurt hij ook met zijn kennis van de Griekse of
  Romeinse mythologie en passeren de helden van de Ilias de revue:
  Al gran Agamemnon y al gran
  De grote Agamemnon noch de beAquiles
  roemde Achilles
  No dieron tanto gusto las donHad veel behagen in de teed're
  cellas . ..
  maagden . ..
  Hoe genoeglijk is niet het volgende toneel:
  . . . . también Polimnia y Erato
  . . . . ook Polyhymnia en Erato
  Con la conversación del duro Marte. In gesprek met de wrede Mars . . ..
  Een ware encyclopedist noemt Pardo hem. Hij citeert Aristoteles, Plinius,
  Lactantius, Averroes, Avicenna en vele anderen. Heel zijn werk wemelt van
  toespelingen en citaten, die het lezen niet bepaald tot een onverdeeld genoegen maken. Pardo noteert ontleningen aan Spaanse schrijvers: Juan
  del Encina, Góngora, Cervantes, Garcilaso en Las Casas. In deze 'balumba
  de versos', die rommelzolder van verzen, is niets hem te min, kan hij alles
  gebruiken. Heel de culturele en literaire bagage van een halve eeuw
  zwerven door het Caribisch gebied, steeds vermeerderd en aangevuld,
  wordt daar in het koele Tunja uitgepakt, opgepoetst en in jamben geperst. Dat daarbij zo nu en dan de oude avonturier en de wat ruwe soldaat
  het winnen van de grijze zielenherder, die kerklatijn prevelt, wie zal hem
  dat kwalijk nemen ? Men duide daarom Zijne Eerwaarde mopjes, die
  beter bij een schelpenvisser passen, niet al te euvel:
  El vientre descargando por la vera De buik ontlastend op de deining
  Del agua
  Van de zee
  Otros o los mas dellos vomitando ..
  Anderen, en wel de meesten van
  hen, brakend..
  Geestig soms zijn de woordspelingen, niet te vertalen, een beetje geniepig
  wel voor de slachtoffers:
  Que el licenciado Frias vuelva frfo Moge de advocaat Frias koud
  worden . ..
   Of goedmoediger humor op d,e wat droge wijze van Góngora:
  Un caballero Pedro de Ahumada,
  Een ridder, genaamd Pedro de Ahumada,
  Mas ahumado fué que no dió
  Maar zo doorrookt, dat hij geen
  humo...
  rook meer afgaf...
  En zijn bewondering voor de Indiaansen - o pastoor - wordt met het
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  30
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  klimmen der jaren en het verschrompelen van zijn lust naar avontuur,
  niet minder. Met oude en bevende stem verhaalt hij van die vrouwen,
  'edele vrouwen' noemt hij ze, die hem zozeer bevielen, want zij waren 'zo
  goed gevormd en zo mooi'. Natuurlijk waren het andere tijden, denk daaraan lezer. Anders verstaat ge niet, hoe hij de volgende regels kon schrijven:
  Son mujeres de tanta hermosura
  Dusdanig schoon zijn aldaar de
  vrouwen,
  Que se pueden mirar por maravilla.
  Dat men denkt wonderen te zien ..
  O brave pastoor, o wonderlijke dichter-avonturier! Wie aanschouwt in
  de volgende regels niet Columbus' 'noble salvaje', edele wilde, in levende
  lijve, naakt en onschuldig, kuis, bevallig?
  Que no se les manchaba vestidura Zodat geen zwoele kleding hen
  bedekte
  Que causase desdén a su belleza:
  En niets heur weeldrige leden
  schaadde.
  Por ser las ropas de su compostura Want wat hun onbedorven schoonheid dekte,
  Aquellas que les dió naturaleza . ..
  Was wat natuur hun gaf als kuise
  wade . ..
   Is hij een fijnproever geweest van deze 'inocente desnudez', deze onschuldige naaktheid ? Maar er zijn ook andere verzen, minder vleselijk
  weldadig. Als hij op een zwak karveel een hevige storm meemaakt valt
  hij neer op het dek om te bidden:
  Cuando Asperges me Domine
  Toen ik het "Asperges me Domine"
  decia
  bad
  Un gran golpe de mar me cubrió
  En een grote golf mij geheel
  todo . ..
  bedekte . ..
  Trouwens, ook zijn talloze helden ontpoppen zich, als zij zich in nood bevinden of wanneer het trieste doodsuur slaat, als oprechte en brave
  christenen en goede Katholieken die de Maagd aanroepen:
  A quién podré decir mi consuelo ?
  Bij wie kan ik mijn droeve hart uitspreken
  ^ Quién podra ser aqui mi cierta
  Wie zal in deze ramp mij kunnen
  guia,
  leiden ?
  Pues que me falta todo lo del suelo ? Mijn aardse vrienden zullen thans
  ontbreken,
  A vos ocurro yo, virgen Maria . ..
  Maar Gij, Maria, zult mij blijven
  beiden . ..
  Hoe christelijk sterven niet die toch heus niet zo brave jongens! Maar wij
  mogen de baleinen van ons burgerlijk fatsoenscorset niet steken in het
  keurslijf van de moraal uit een andere eeuw. En dus wekke het geen verwondering, dat de toch misschien niet al te slechte Esteban Martin, die
  na zes dagen lijden, eindelijk aan zijn verwondingen overleed, keurig
  biechtte en zijn testament maakte:
  Murió con confesión y testamento. Hij biechtte, maakte toen zijn laatste wil
  A pobres repartiendo lo que
  En stierf, en liet de armen alles
  alcanza..
  na ..
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
   http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  
  31
  
  En bij de begrafenis, wanneer men tenminste de dichter geloven mag,
  stonden al die ruwe slavenjagers en maagdenrovers te schreien.
  Oviedo y Valdés, met wie Castellanos in Santo Domingo kennis maakte
  en wiens //i'stona Gêwera/ aan niemand minder dan aan God zelf werd opgedragen, wilde daarmede ongetwijfeld slechts te kennen geven, dat dit
  werk dank zij Gods goedheid en genade tot stand was gekomen. Castellanos was zeker niet minder gelovig en waarachtig vroom, hij was alleen
  meer dichter en, zoals Caro opmerkt 'met de tedere genegenheid van een
  Katholiek gemoed' droeg hij daarom zijn werk op aan de Maagd (J, p. 34):
  j Oh musa celestial! Sacra Maria,
  O heil'ge Maagd Maria, muze des
  hemels,
  A quien el alto cielo reverencia,
  Gods lieve Moeder, aller eerbied
  waardig,
  Favorecedme vos, Sefiora mla . ..
  Begunstig mij, o lieve Vrouw . . ..
   Ik weet niet, of het om deze regels is, dat Gabriel de Minaya in een sonnet
  ter ere van Castellanos hem betitelt als een 'poeta lleno de licor divino', een
  dichter vol goddelijke likeur,-33 al moge dit beeld een beetje vreemd aandoen, de bedoeling van de panegyrist was zuiver. Inderdaad, Castellanos
  kende de likeur van de goddelijke inspiratie. Deze mag hier en daar wat
  verwaterd zijn in de geweldige verzenmassa, in sommige stanzen is zij
  aanwezig in bedwelmende mate. Het zou daarom naar mijn mening verkeerd zijn in de hem karakteriserende titulatuur van 'dichter-historicus'
  een uitsluitend accent te laten vallen op de tweede helft van deze definiërende samenstelling. Voor het overige is het niet van belang ontbloot op
  de volgende verzen te wijzen, waarin de dichter zelf de verhouding tussen
  inhoud en vorm van zijn werk aangeeft:
  Son de tan alta lista las que cuento, Wat ik verzameld en verhaald heb
  in dit lied
  Como vereis en lo que recopilo.
  Zijn van ontel'bre helden grootse
  daden.
  Que sus proezas son el ornamento
  Ik stelde ze te boek; vergeet ze niet,
  Y ellas mismas encumbran en
  M'n zwakke woord is met hun moed
  estilo.
  geladen.
  Y si para mis versos ser polidos
  Faltaran las debidas proporciones,
  Querrfa yo que semejanta falta
  Supliera la materia, pues es alta.
  En als mijn zangen soms wat kreupel gaan,
  Hun ritme stoot, de beeldspraak
  soms blijft steken,
  Vul dan hun zwakheid met Uw
  geestdrift aan,
  En doe aldus hun inhoud nooit verbleken.
  Rest mij tenslotte nog de lezar een wat meer afgeronde indruk te geven
  van de stanzen, die Castellanos wijdde aan de 'Islas de los Gigantes' en
  aan de bekendste factor die over deze eilanden het bestuur voerde. Naar
  mijn mening vormt dit gedeelte niet het beste uit het werk van de dichter.
   Daar het niettemin meer de belangstelling trekt dan andere gedeelten om begrijpelijke redenen - heb ik mij de moeite getroost deze stanzen,
  voorzover zij de Reuzeneilanden betreffen, voor die lezers die de Spaanse
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  32
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  tekst niet kunnen volgen, zo goed mogelijk in dichtvorm te vertalen.
  Voor de stanzen die handelen over Juan de Ampués nam ik de zeer vrije
  vertaling van Schumacher.
  Curazao y Aruba, que frontero
  Tegenover deze kust, niet ver van
  haar,
  Desta costa son islas situadas,
  Liggen Aruba en Curacao, omgeven
  Al Joan de Ampiés, factor ó teso- Doorblanke baaien. Juan de Ampiés
  rero,
  was daar
  En perpetuo gobierno fueron dadas, Factor en thesaurier voor 't ganse
  leven.
  Las cuales por aqueste caballero
  Een dapper man, hij schuwde geen
  gevaar
  Primeramente fueron conquistadas; En nam in 's Konings naam hun
  stille dreven.
  Y pues son tan cercanas desta gente, Zo dicht liggen zij onder onze kust,
  Quiero trataros dellas brevemente. Dat mij iets meer van hen te zeggen
  lust.
  De la costa del mar que represente,
  Hasta tres leguas estaran distantes;
  Las gentes que las tienen por
  asiento
  Son mucho mas que otras elegantes,
  Y tanto que por otro nombramiento
  Les llamaban las islas de Gigantes,
  Por ser en general de su cosecha
  Gente de grandes miembres y bien
  hecha.
  No tienen para qué formar querellas
  De natura por malas proporciones:
  Son las mujeres por estremo bellas.
  Gentiles hombres todos los varones;
  Por consiguiente son ellos y ellas
  De nobles y apacibles condiciones;
  Tienen para la guerra gentil brio,
  Y su lenguage es el de caquetio.
   Zij dromen in een eeuwig blauwe
  zee,
  Slechts enkele mijlen ver van onze
  rede;
  De mensen die er wonen, zijn tevree,
  Sierlijk van gang en slank van lijf
  en leden.
  Daarom betitelt men ook wel hun
  Als "Reuzeneilanden" en wel met
  reden,
  Want hun bewoners zijn veel groter
  dan
  Elk ander in dees' streek geboren
  man.
  Zij zijn zeer vredelievend; haat
  noch nijd
  Kan hun geluk in het geringst verstoren :
  Ook zijn hun schone vrouwen wijd
  en zijd
  Beroemd, hun kind'ren welgemaakt geboren;
  Daarom zijn deze mensen steeds
  verblijd
  En willen zij van strijd noch oorlog
  horen ;
  Wat hun een gruwel lijkt; en allemaal
  Spreken zij de "caiquetfos" taal.
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  En el agua se mueven diestramente
  Soltisimos en tierra y alentados,
  Punteria de tiros escelente
  En aves, en conejos, en pescados;
  Hanse lavado todos en la fuente
  Que quita las mancillas y pecados;
  Tienen pueblos formados, tienen
  templos.
  Y sus amos les dan buenos ejemplos
  Ningunos pueden ser mas escelentes
  De flecheros que el orbe nuevo cria.
  Porque desde muchachos balbucientes
  Se hacen diestros en la punteria;
  Jüntanse muchos nifios, pretendientes
  De llevar cada cual la mejorfa,
  Puestos en los estremos de una
  plaza
  Con bola verde como calabaza.
  Estando todos ellos esperando,
  Arrójanla con brazo vigoroso.
  Y aquel que no Ie da yendo rodando,
  Queda de cierto premio perdidoso:
  Vanse por tiempo tanto despertando.
  Que yendo con el paso presuroso
  Nunca yerran conejo ni hutfa",
  Ni saben arronjar flecha baldia.
  Por Juan de Ampiés, después por
  Bejarano
  West-Indische Gids, 7202.
  West-Indische Gids XXXVIII.
   33
  
  In 't water zijn zij handig en geducht,
  En op het land nog sneller dan een
  hinde.
  Geen dier is veilig; in de snelste
  vlucht
  Weet hun pijl vogel, haas of vis te
  vinden.
  In wassen hebben zij een groot genucht,
  Van al hun deugden wel de meest
  beminde.
  Tempels en dorpen zijn er; heer en
  knecht
  Staan elkaar immer bij, trouw en
  oprecht.
  Óok zijn zij ballenwerpers eerste
  klas.
  De beste, die ooit in Amerika waren.
  Reeds van zijn prille jeugd leert
  ieder ras
  De gooitechniek en laat geen oefning varen.
  Zij nemen dan een groene kalebas
  Soms als een handbal naar een plein
  en scharen
  Zich aan een einde, allemaal te
  saam
  En maken zich in deze sport bekwaam.
  Wanneer de knapen dus te samen
  staan.
  Gooit elk om beurt zijn kalebas
  naar voren.
  Op een bepaalde wijs moet die dan
  gaan
  En lukt dat niet, dan heeft die
  knaap verloren.
  Na korte tijd leert elk dit spel zó
  aan.
  Dat hij feilloos en uiterst vlug kan
  scoren.
  Geen rat ontsnapt dan, dank zij dit
  vermaak.
  Hun snelle worp en elke pijl is raak.
  Juan de Ampiés arbeidd' in dienst
  der Kerk,
  
  Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  34
  
  CORNELIS CH. GOSLINGA
  
  Se les daban cristianos documentos,
  
  Deed hen daarom tot christenen bekeren.
  Y cada cual con celo de cristiano
  Ook Bejarano nam deel aan het
  werk
  Deseaba poner buenos cimientos;
  Om hun de enig ware leer te leren.
   Mas no siempre tenian 4 la mano
  Wel hinderde één ding hun missie
  sterk:
  Quien les administrase sacramentos; Dat was het fel gebrek aan predikheren ;
  Mas este si faltaba se suplia
  Doch lieten priesters hen soms in de
  steek.
  Con algun lego que los instruia.
  Dan viel vaak in de een of and're
  leek.
  Uno conocl yo, pero no viejo,
  Y aunque se me monstraba no ser
  basto,
  Aquella soledad y el aparejo
  Lo hacfan vivir muy poco casto;
  Y siendo proveido de consejo,
  Se Ie hizo del mal dejar el pasto:
  Do consta con cuan grande pesadumbre
  Se suele desechar mala costumbre.
  Algunas veces hubo sacerdote
  Que tenia cuidado desta cosa.
  A lo menos después que vino en
  dote
  Esta gobernación infructüosa ;
  Pero también deseo que se note
  Ser una vida harto trabajosa
  Residir el pastor entre ganado
  Que cura, y él no puede ser curado.
  Pero para buscar lo que consuela
  Al anima de maculas teflida,
  Solia con alguna canohuela
  
  Een heb ik er gekend, nog niet zo
  oud,
  Maar zeer wellustig; de simp'le
  levenswijze
  In d'eenzaamheid maakt iemand
  snel vertrouwd
  Met de onkuisheid dezer paradijzen.
  De vrouwtjes lieten hem daarom
  niet koud,
  Ondanks de goede raad van brave
  wijzen.
  Waaruit men weer gemakkelijk besluit :
  Kwade gewoonten roeit men moeilijk uit.
  Soms maakte een priester wel voor
  korte tijd
  Een eind aan dergelijke loze streken,
  Doch eerst nadat het Spaans bewind bereid
  Bleek zedeloosheid streng te werken.
  Doch zekerlijk vergeve men altijd
  In een hard leven enige gebreken:
  Een herder die steeds bij zijn kudde
  leeft
  En haar beschermt, maar zelf geen
  herder heeft.
  Om troost te zoeken ging onze
  pastoor.
  De bange ziel bezwaard door zondedaden,
  Er in een kano meer dan eens van
  door.
   Downloaded from Brill.com 06/26/2024 02:42:59AM
  via Open Access. This is an open access article distributed under the terms
  of the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International Public
  License (CC-BY-NC 4.0).
  http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
  
  JUAN DE CASTELLANOS
  En tiempo de bonanza conocida
  El tal atravesar a Venezuela
  Con harto detrimento de la vida;
  Porque del mar cuando mayor
  bonanza
  Se debe tener menos confianza.
  Hay alii de ganados buen rebafto
  De todas castas, mas de tal grandeza,
  Que si yo por ventura no me engano
  Escede a la comun naturaleza:
  Del cual los indios recebian dafio
  A causa de tener gran estrecheza;
  Mas bien sabe hacer manada angosta
  El indio, duando 4 ello se regosta.
  Sucedió pues en este tal gobierno
  Lazaro Bejarano, que ya digo
  Que como sucesor y como yerno
  Fué destos dichos indios gran
  abrigo.
  Su musa digna fué de nombre
  eterno,
  Lo cual no digo por Ie ser amigo.
  Sino porque sus gracias y sus sales
  No sé yo si podran hallar iguales.
  Haciendo yo por estas islas vla,
  Serfa por el aflo de cuarenta,
  Allf lo vi con su do&a Maria,
  De tan tas soledades descontenta:
  
  35
  
  Zodra een kalme zee hem kwam te
  stade.
  De tocht kwam hem niet te gevaarlijk voor
  Naar Venezuela; doch het is geraden
  De zee niet te vertrouwen, want zij
  is
  Gevaarlijker naarmate zij gladder is.
  Kudden van fors, gezond vee zag
  ik daar,
  In vele soorten en naar mijn gedachte
  Groter en flinker dan normaal; vandaar
  Dat de bewoners wel komen met
  klachten
  Over de schade hun berokkend;
  maar
  Hun land is klein: vaak is men niet
  bij machte
  Voor't vee te zorgen: menig Indiaan
  Schaft zich daarom slechts kleine
  kudden aan.
  