title: None
text: D E F U N C T IE V A N D E N A C C O U N T A N T
  door W . W estra
  H et naschrift, d at collega N ije achter mijn artikel „D e functie van den
  rijksaccountant” in het M .A .B . van Juli 1941 heeft geplaatst, geeft mij
  aanleiding tot de volgende opmerkingen.
  In de eerste plaats bestrijdt de H eer N ije mijn standpunt, dat de accountantsfunctie zou zijn ontstaan tengevolge van het optreden van het specialisatieverschijnsel. T e r m otiveering van zijn standpunt verwijst de H eer
  N ije n aar de artikelenserie van Prof. Lim perg, opgenom en in het M .A .B.
  van 1932 en 1933. Ik geloof echter dat collega N ije niet voldoende aan­
  dacht heeft besteed aan de in deze artikelen gem aakte onderscheiding
  tusschen het ontstaan van de accountants/unctie en van het accountants­
  g r o e p . O ver het ontstaan van het accountantsberoep schrijft P rof. Lim~
  perg op pag. 152 van het M .A .B . van 1932 o.m.:
  „E en differentiatie in de m aatschappelijke voortbrenging voltrekt
  zich, zoodra een bew erking doelm atiger kan geschieden in een zelf­
  standigen bedrijfstak dan sam engevoegd met andere bewerkingen.
   V eelal is het een gunstig verschil in de kosten van bewerking, welke
  de differentiatie in het leven roept; m aar er zijn somtijds ook andere
  oorzaken, welke de verrichting eener bew erking in een zelfstandigen
  bedrijfstak doeltreffend maken. Z u lk een bijzondere oorzaak doet
  zich nu, n aast oorzaken van meer algem eenen aard, voor met be­
  trekking tot den arbeid, dien de accountant verricht in zijn functie
  van vertrouwensm an van het maatschappelijk verkeer, In die functie
  immers is de zelfstandigheid van den accountant voorw aarde voor de
  doelm atigheid van den arbeid van den functionaris”.
  H ieruit blijkt dat het accountantsberoep als een differentiatieverschijnsel moet w orden beschouwd.
  M aa r voordat van een accountantsberoep kan w orden gesproken, moet
  eerst de accountantsfunctie zijn ontstaan. In het M .A .B . van 1932 neemt
  Prof. Lim perg het standpunt in dat de accountantsfunctie, zoowel die van
  controleerend en adviseerend orgaan van de bedrijfsleiding (pag. 19 en
  20) als die van controleerend en adviseerend orgaan van het m aatschappe­
  lijk verkeer (pag. 153), h aar ontstaan te danken heeft aan de meer en
  meer opkom ende behoefte aan deskundige adm inistratieve controle en
  een daarop gebaseerd deskundig bedrijfseconom isch oordeel. D eze nieuwe
  behoefte kon niet of niet meer door de aanw ezige functionarissen (leidende
  functionarissen in de ondernem ing, c.q. commissarissen der N .V .) w orden
  vervuld, m aar gaf het aanzijn aan een nieuwe functie, voor w elker uit­
  oefening een bijzondere deskundigheid noodig w as. H ieruit volgt m.i. dat
  het ontstaan van de accountantsfunctie een gevolg van het specialisatieverschijnsel is.
   In de tw eede plaats verschilt collega N ije met mij van meening om trent
  de vraag of de com binatie van de functies van accountant als orgaan van
  het verkeer en als orgaan van de bedrijfsleiding toelaatbaar is. E chter
  schrijft P rof. Lim perg op pag. 152 en 153 van het M .A .B. 1932 o.m.:
  „H et een met het ander is oorzaak, dat ook de functie van con­
  troleerend orgaan der bedrijfsleiding in de meeste bedrijven op rationeele gronden w ordt toegewezen aan den openbaren accountant.
   O ok in die bedrijven, w aar geen behoefte is aan een contröle-orgaan
  
  mab
  
  blz. 298
  
  ten dienste van het m aatschappelijk verkeer w orden de diensten
  van het zelfstandige accountantsbedrijf ingeroepen. En in die be­
  drijven, w aar een contróle-orgaan ten behoeve van het m aatschappe­
  lijk verkeer noodig is, is het bovendien rationeel, de beide functies
  in één persoon te vereenigen. Immers, een groot deel van den contróle-arbeid valt voor beide functies sam en en het ligt voor de hand,
  dat men ter besparing van kosten deze doublure in de taak van
  beide functionarissen vermijdt; doorgaans w orden dan ook aan denzelfden openbaren accountant beide functies toevertrouw d. A ldus
  o n tstaat een samenvoeging van de twee functies in het beroep van
  den openbaren accountant en bovendien een samenvoeging van de
  twee functies bij hetzelfde bedrijf in één persoon.”
  Ik ben, met den H eer N ije, van meening dat bij combinatie van deze
  functies die als orgaan van het verkeer praevaleert. M aar indien de
  accountant in een bepaald geval alleen optreedt als orgaan van de bedrijfs­
  leiding, blijft m.i. gelden hetgeen Prof. Lim perg over deze functie schrijft
  op pag. 20 van het M .A .B. 1932, n.1.:
  „deze functie is er eene, welke in wezen hierarchisch onderge­
  schikt is aan die van de centrale O pperste Leiding en ze bestaat
  slechts, om deze in haar functie te steunen” ,
  en op pag. 153 van het M .A.B. 1932;
  „Immers, de functie van den accountant-beam bte schept ten aan­
  zien van de taak, die hij heeft te verrichten, geen moeilijkheden,
  althans niet in verband van het vraagstuk, dat wij thans onderzoe­
  ken. Die taak w ordt bepaald door den oppersten leider, te wiens
  behoeve hij zijn functie vervult. De verhouding tusschen den accoun­
  tan t en dien leider is geen andere dan die tusschen iederen anderen
  beam bte en den oppersten leider; de laatste bepaalt ieders taak.
   W e l zal de bekwam e leider aan menig beam bte een zekere m ate van
  initiatief laten en meer initiatief naarm ate hij zelf m inder deskundig
  is ter zake van het vak van den beambte, m aar in ’t eind zal hij
  toch zelf de grenzen van ieders taak moeten vaststellen en dus ook
  in wezen ieders arbeid moeten bepalen. Alleen zóó kan er van leiding
  sprake zijn. Ik wil daarm ede niet zeggen, dat de accountant-beam bte
  het willooze w erktuig zal moeten zijn in de handen van den opper­
  sten leider. D at zou ik voor geen enkelen beam bte willen aan v aar­
  den. M aar dat is een vraagstuk van geheel anderen aard, een v raag­
  stuk van ethiek. E n daarm ede wil ik mij niet bezig houden. E cono­
  misch is de accountant-beam bte een uitvoerend orgaan van de lei­
  ding en derhalve onderw orpen aan de regelen, die de opperste leider
  met betrekking tot de controle stelt.”
  H et standpunt van collega N ije, dat de accountant als orgaan van de
  bedrijfsleiding zich geen beperkingen in zijn controle kan laten opleggen,
  is in strijd met het bovenstaande.
  T e r motiveering van dit standpunt trekt de H eer N ije een parallel tus­
  schen de taak van den public-accountant bij een brandschade-onderzoek
  en de taak als orgaan van de bedrijfsleiding, waarbij de accountant in
  beide gevallen optreedt als lasthebber van een bepaalden opdrachtgever.
   Doch deze vergelijking acht ik onjuist. O p pag. 130 van het M .A.B. van
  1927 heeft Prof. Lim perg in zijn artikel: „D e accountant als vertegen­
  w oordiger van bijzondere belangen” o.m. geschreven:
  
  mab
  
  blz, 299
  
  „H et geval van den inzender behoort echter tot de onderzoekingen
  en w erkzaam heden, waarbij tegengestelde belangen gemoeid zijn en
  waarbij de accountant zijn arbeid verricht ten dienste van een van
  die belangen in ’t bijzonder. D e gevallen, w aarin dergelijke onder­
  zoekingen plaats vinden, zijn talrijk. D e inzender noemt er een,
  waarbij sprake is van twee in vrijheid onderhandelende partijen. E r
  zijn ook andere werkzaam heden, waarbij de verhouding van de
  partijen een andere is. doch waarbij de accountant in een soortgelijke
  positie verkeert; ik noem den strijd tusschen fiscus en belasting­
  plichtige over den aanslag, de schadebepaling bij brand, het stra f­
  proces. Bij alle verscheidenheid in de genoemde gevallen hebben
  deze voor den accountant dit gemeen, dat zij hem rechtstreeks be­
  trekken in een belangenstrijd, waarbij hij zich krachtens zijn functie
  of zijn opdracht ziet gesteld in dienst van één van die belangen, d.i.
  dus van het „bijzondere” belang. H et is in dit verband, dat de zoo­
  even gestelde vraag opkomt.
   Principieel beantw oord ik nu die vraag aldus: voor den accountant
  geldt ook hier, evenals bij eiken anderen beroepsarbeid, als aller­
  eerste en meest fundam enteele eisch voor de juiste verrichting zijner
  taak, die van volstrekte onpartijdigheid. Een van de peilers, w aarop
  de functie van den accountant rust en een van de hoedanigheden
  van zijn arbeid, w aaraan deze beteekenis in het m aatschappelijk
  verkeer ontleent, is de objectiviteit. N iet altijd w ordt dit voldoende
  ingezien of althans voldoende in ’t licht gesteld. M en spreekt en
  schrijft over w aarheid in de accountantsverklaring en bedoelt dan
  nauw gezetheid in de mededeeling der feiten. M aa r boven de w a ar­
  heid in die beperkte beteekenis staat de objectiviteit; ze staat d aar­
  boven, om dat ze de w aarheid is in haar volm aakten vorm .”
  H et bovenstaande vorm t m.i. een der karakteristieke punten van de
  functie van den accountant als orgaan van het verkeer. Prof. Lim perg
  schrijft dienaangaande op pag. 20 van het M .A .B . vanl932:
  „D e accountant doet thans zijn intrede in de m aatschappij als
  vertrouw ensm an van het maatschappelijk verkeer, met name als ver­
  trouw ensm an in en voor de financiering der voortbrenging. Daarbij
  is hij ook vertrouw ensm an voor tal van bijzondere belangen, de
  belangen van zijn opdrachtgevers. M aa r de groote beteekenis van
  zijn am bt w ordt ontleend aan zijn functie van vertrouw ensm an van
  de onpersoonlijke m aatschappij, van de spaarders en van de andere
  belanghebbenden, die niet zijn opdrachtgevers zijn.”
  Om aan deze eisch te kunnen voldoen, kan de accountant als orgaan
  van het verkeer, hetzij het m aatschappelijk hetzij het gesloten verkeer, van
  niem and beperkingen in de toe te passen controletechniek aanvaarden.
   Deze techniek moet de accountant bepalen op basis van de vaktechnische
  eischen vanuit de behoefte van dengene, voor wien het resultaat van zijn
  onderzoek is bestem d. Deze behoefte moet tot uitdrukking komen in de
  doelstelling w elke voor het in te stellen onderzoek in de opdracht is ge­
  geven. V erschil tusschen deze behoefte en de gegeven doelstelling m aakt
  de opdracht voor den accountant onaanvaardbaar.
  T re ed t de accountant op als orgaan van de bedrijfsleiding, dan bepaalt
  deze leiding de doelstelling van de opdracht. Indien deze doelstelling
  niet overeenkom t met de behoefte der bedrijfsleiding, zal de accountantbeam bte daarop en op de daaraan verbonden consequenties moeten wijzen.
  mab
  
  blz. 300
  
  H etzelfde is het geval, w anneer de bedrijfsleiding een contröle-techniek
  w enscht welke niet overeenkom t m et de vaktechnische eischen. In de
  praktijk zal de bedrijfsleiding m eestal wel het advies van haar op controlegebied gespecialiseerden employé opvolgen, doch ook het om gekeerde
  is mogelijk. Doch dit m aakt de opdracht voor den accountant-beam bte
  niet onaanvaardbaar. Immers, evenals voor eiken anderen employé, draagt
  de bedrijfsleiding tegenover derden de verantw oordelijkheid voor het
  w erk h arer functionarissen en zijn laatstgenoem de alleen tegenover de
  bedrijfsleiding verantw oordelijk voor de juiste uitvoering van de hun op­
  gedragen taak.
   N u kan een moeilijkheid ontstaan w anneer de public-accountant, die
  men kent als een meestal van de bedrijfsleiding onafhankelijken functio­
  naris, in een bepaald geval uitsluitend optreedt als orgaan van de bedrijfs­
  leiding. D e H eer N ije lost deze moeilijkheid op door het aanvaarden
  van een dergelijke opdracht voor den public-accountant ontoelaatbaar te
  verklaren. Dit standpunt acht ik niet juist. Ik kan niet inzien w aarom een
  public-accountant een opdracht om op te treden als orgaan van de be­
  drijfsleiding niet zou kunnen aanvaarden, indien hij zorgt dat bij niemand,
  die van het resultaat van zijn arbeid kennis neemt, eenig m isverstand
  om trent zijn positie kan ontstaan. W a n n eer de door de bedrijfsleiding in
  de opdracht gegeven doelstelling voor het in te stellen onderzoek geheel
  bij de behoefte dezer leiding aansluit en aan den accountant geen beper­
  kingen in de toe te passen controletechniek zijn opgelegd, is dit misver­
  stan d onmogelijk w anneer deze doelstelling duidelijk in de mededeeling
  van het resultaat van den accountantsarbeid w ordt weergegeven. En deze
  voorw aarden zullen we bij het m eerendeel van deze opdrachten vervuld
  zijn.
  D e moeilijkheid ontstaat dus eerst w anneer aan bovenstaande voor­
  w aarden niet w ordt voldaan. Gezien zijn positie kan de public-accountant
  dan gemakkelijker de opdracht w eigeren dan de accountant-beam bte.
   D a a r het vervullen van een dergelijke specifieke functie m inder econo­
  misch is ■
  — immers de bedrijfsleiding ontvangt niet het resultaat van den
  accountantsarbeid dat zij verw acht en noodig heeft -—■zou men hierin een
  argum ent kunnen vinden voor de stelling dat het gew enscht zou zijn dat
  de functie van accountant als orgaan van de bedrijfsleiding steeds door
  een public-accountant w erd vervuld (op pag. 152 van het M .A .B. 1932
  geeft P rof. Lim perg nog meer argum enten voor deze stelling).
  M aar niet alleen dat de public-accountant beter dan de accountantbeam bte een opdracht, welke niet aan deze eischen voldoet, kan weigeren,
  hij zal h aar ook eerder móeten w eigeren dan de accountant-beam bte
  om dat ieder den openbaren accountant kent als een onafhankelijken func­
  tionaris zoodat t.o.v. zijn positie gemakkelijker m isverstand kan ontstaan
  bij hen die van het resultaat van zijn w erk kennis zouden nemen. De
  beantw oording van de vraag of voor de aanvaardbaarheid van opdrachten
  in de functie van orgaan van de bedrijfsleiding door den public-accoun­
  tan t al of niet dezelfde eischen moeten w orden gesteld als voor opdrachten
  als orgaan van het verkeer, meen ik hier achterw ege te moeten laten. Ik
  meen echter met het bovenstaande mijn standpunt tegenover dat van col­
  lega N ije voldoende te hebben verduidelijkt.
  Evengoed als de public-accountant in een bepaald geval uitsluitend kan
  optreden als orgaan van de bedrijfsleiding kan de accountant-beam bte of
  de accountant-am btenaar de functie als orgaan van het verkeer vervullen.
   Ik meen d at ik dit voor den rijksaccountant, optredende als deskundige
  
  m ab
  
  blz. 301
  
  in strafzaken, op pag. 252 van het M .A B. van 1941 voldoende duidelijk
  heb aangetoond. Ik wil niet ontkennen dat de voorw aarden, welke moeten
  w orden gesteld aan het optreden van den accountant-beam bte als orgaan
  van het verkeer, vaak moeilijk zullen kunnen w orden vervuld, doch w an ­
  neer aan deze voorw aarden is voldaan, zie ik tegen dit optreden geen
  bezwaren. O ok hier moet m.i., in plaats van de categorische verw erping
  van dit optreden door den H eer N ije, w orden onderzocht aan w elke voor­
  w aarden moet w orden voldaan. D e eisch van den H eer N ije, dat in een
  dergelijk geval en dus ook voor den rijksaccountant een fragm entarisch
  onderzoek ontoelaatbaar is, acht ik met het bovenstaande niet in strijd;
  het behoeft geen betoog dat ook ik deze eisch volkomen onderschrijf.
   M aar geeft de H eer N ije hier (pag. 259) de toelaatbaarheid van de eerst
  door hem bestreden „gedaanteverw isseling" voor den rijksaccountant niet
  toe?
  T en slotte bestrijdt collega N ije mijn interpretatie van de leer van het
  gew ekte vertrouw en: „d at de accountant bij het verrichten van zijn arbeid
  niet alleen rekening moet houden met de behoeften van zijn opdracht­
  gevers doch ook met die van hen voor wie het resultaat is bestem d, waarbij
  zoo noodig de laatste behoeften moeten praevaleeren.” D aartegenover
  stelt collega N ije d at uitsluitend rekening moet w orden gehouden met den
  norm, dien het m aatschappelijk verkeer voor den inhoud der functie heeft
  aangelegd. In wezen bestaat hier geen verschil tusschen den H eer N ije en
  mij, d aar één der factoren, welke den inhoud der functie bepalen, bestaat
  uit de behoefte van het m aatschappelijk verkeer, voor wie het resultaat
  van den arbeid als orgaan van dat verkeer is bestem d. D it blijkt uit het­
  geen P rof. Lim perg schrijft op pag. 173 en 174 van het M .A .B . van 1933,
  w a ar hij opmerkt:
  „D e Leer verlangt dus van den accountant, dat hij in elk bij­
  zonder geval vaststelt, welke verw achtingen hij opwekt; d at hij zich
  rekenschap geeft van den inhoud van het vertrouw en, dat hij bij d e
  vervulling van elke specifieke functie opwekt. D aartoe is het noodig,
  dat hij een inzicht heeft in de factoren, welke den inhoud van dat
  vertrouw en bepalen. W ij zullen daarom thans een onderzoek n a a r
  die factoren instellen.
   D en meest belangrijken factor hebben wij reeds leeren kennen;
  het is de behoefte van het verkeer. M en m aakt van de diensten van
  den accountant gebruik om in een behoefte van het verkeer te voor­
  zien en men verw acht dus, dat de accountant op doeltreffende wijze
  die behoefte zal bevredigen. D e behoefte schept de functie en de
  accountant is gehouden, om die functie doeltreffend te vervullen;
  zijn taak is aldus prim air door de behoefte bepaald. En die behoefte
  doet zich practisch gelden in een norm, w aarin op redelijke wijze d e
  verw achtingen w orden beperkt tot hetgeen de accountant technisch
  bij zorgvuldige en bekw am e vervulling der functie in staat is te doen.
  M et welke beperking tevens een tw eede factor is genoemd: het
  vermogen der controletechniek om in de behoefte van het verkeer te
  voorzien."
  H et rekening houden m et den norm, dien het m aatschappelijk verkeer
  voor den inhoud der functie heeft aangelegd, beteekent dus het voldoen
  aan de behoeften van hen voor wie het resultaat van het accountants­
  onderzoek is bestem d voorzoover de stand der controletechniek dit moge­
  lijk m aakt. Is dit resultaat niet voor den opdrachtgever doch voor derden
  
  mab
  
  blz, 302
  
  bestemd, dan is, volgens het C ongresreferaat van P rof. Limperg, „de op­
  drachtgever in het veronderstelde geval slechts te beschouwen als de
  lasthebber van den d erde” en moet de accountant bij het bepalen van den
  aard en den omvang van zijn arbeid in de eerste plaats rekening houden
  met de behoefte van dezen derde.
  N aschrift
  H et komt mij voor, dat bovenstaand artikel van den H eer W estra
  eerder een pleidooi voor mijn zienswijze dan een tegenargum entatie in­
  houdt.
   In de eerste plaats erkent collega W estra, dat het accountantsberoep
  als een differentiatie-verschijnsel moet w orden beschouwd, en daarom
  gaat het tenslotte. Ik laat nu in het midden, in hoeverre het mogelijk is,
  d at de functie een specialisatie-verschijnsel zou zijn en het op die functie
  gegronde beroep een differentiatie-verschijnsel. Ik ga hierop verder niet
  in, doch constateer slechts, dat het ,,behoefte”-argum ent van den H eer
  W e stra voor het accountants-beroep niet die rol speelt als in zijn eerste
  artikel tot uitdrukking komt.
  In de tweede plaats citeert collega W estra Prof. Lim perg in verband
  met de functie van den accountant-beam bte en de mogelijkheid, dat deze
  zich beperkingen in zijn taak laat opleggen en concludeert dan:
  „H et standpunt van collega Nije, dat de accountant als orgaan
  van de bedrijfsleiding zich geen beperkingen in zijn controle kan
  laten opleggen, is in strijd met het bovenstaande.”
  Deze conclusie moet op een m isverstand berusten. Ik heb betoogd —
  conform het citaat — dat de accountant-beam bte zich wel beperkingen
  kan laten opleggen: naar mijn meening kan de public accountant dit
  echter niet. H et citaat van Prof. Lim perg spreekt echter alleen over den
  accountant-beam bte. H oe de daarin gegeven zienswijze in strijd kan zijn
  met mijn standpunt, is mij derhalve niet duidelijk. Ik kan in het citaat
  slechts een ondersteuning zien van mijn zienswijze.
  In de derde plaats kan de H eer W e stra niet inzien, dat aanvaarding
  van een opdracht als orgaan van de bedrijfsleiding onaanvaardbaar is
  voor den public accountant. Ik mocht in dit verband een weerlegging
  verw achten van de door mij op pagina’s 257 t/m 259 van het M .A .B.
  gegeven argum enten voor deze ontoelaatbaarheid.
   Collega W esfra volstaat echter met te zeggen: Z org maar, dat er geen
  m isverstand om trent de positie van den accountant bestaat en de doel­
  stelling duidelijk is.
  M ijn uitvoerige argum enten, dat de positie doorgaans tot m isverstand
  'aanleiding moet geven en de doelstelling nooit duidelijk genoeg kan zijn,
  w orden niet besproken. Z o n d er argum enten aan te voeren zegt de H eer
  W estra volkomen in strijd met mijn gemotiveerde betoog: „D eze voor­
  w aarden zullen wel bij het meerendeel van deze opdrachten vervuld zijn.”
  In de vierde plaats doet de H eer W estra een belangrijke concessie
  w anneer hij schrijft, dat de public accountant een opdracht om te fun­
  geeren als orgaan van de bedrijfsleiding eerder moet w eigeren dan de
  accountant-beam bte, om dat ieder den openbaren accountant ziet als een
  onafhankelijken functionaris, zoodat t.o.v. zijn positie gemakkelijker mis­
  verstand kan o ntstaan bij hen, die van het resultaat van zijn w erk kennis
  zouden nemen.
  mab
  
  blz. 303
  
  Ik heb juist geconcludeerd, dat in de practijk die m isverstanden vrijwel
  altijd zullen ontstaan; aangezien deze conclusie alleen m aar categorisch
  is tegengesproken, doch niet weerlegd, kan ik in deze uitspraak van den
  H eer W estra slechts een bevestiging van mijn standpunt zien.
   T enslotte laat de H eer W estra de beantw oording van de vraag of
  al dan niet door den public accountant dezelfde eischen moeten w orden
  gesteld voor de aanvaardbaarheid van opdrachten in de functie van
  orgaan van de bedrijfsleiding of van orgaan van het verkeer, uitdruk­
  kelijk achterwege. M ijn opponent ontwijkt daardoor het cardinale punt
  van de discussie. D e geheele strekking van mijn betoog is juist geweest,
  om 'aan te toonen, dat de zelfde eischen moeten w orden gesteld. O ok
  dit p unt is dus niet w eerlegd.
  Ik meen zonder aan de beteekenis van het artikel van den H eer W estra
  iets te kort te doen met deze korte opm erkingen te mogen volstaan.
  Drs. D. N IJE
  (D iscussie gesloten. R edactie)
  
  D E R E N T E K O S T E N IN H E T K A D E R D E R
  T H E O R IE V A N D E V E R V A N G IN G S W A A R D E
  door J. C. de V in k
  N a lezing van het naschrift van D r H . ]. v. d. S ch ro eff onder mijn
  artikeltje in het M .A .B . van April, hetwelk in zeer algem eene bew oor­
  dingen w as gesteld, komt het mij gew enscht voor, speciaal nog eens die
  punten onder de loupe te nemen, ten aanzien w aarvan de H eer v. d.
  S ch ro eff een andere opvatting huldigt dan die, w aarvan ik blijk gaf.
   A angezien ik t.a.v. die ondernem ingen, die incidenteel een hoogere
  rente, dan de algem eene rentevoet aangeeft, te betalen hebben, tot dezelf­
  de conclusie kom als de H eer v. d. S ch ro eff (n.1. het calculeeren van een
  rente, gelijk aan die der goudgerande w aarden) kunnen deze gevallen
  onbesproken blijven. O ok de hoogere kosten van financiering in het
  kleinbedrijf vorm en geen punt van meeningsverschil. H et gaat hier dus
  om de kostprijscalculatie bij die ondernem ingen, die een hoogere rente
  dan de algemeen geldende betalen, doordat de aa rd van het bedrijf grootere risico’s met zich brengt dan b.v. bij de publiekrechtelijke lichamen
  het geval is.
   O m den H eer v. d. S ch ro eff zooveel mogelijk op den voet te volgen,
  zal ik beginnen met zijn w eerlegging van m ’n opmerking, dat hij het
  probleem der in den kostprijs te calculeeren rente verschuift n aar den
  verschaffer van het vermogen. Hij noem t dit een onjuiste interpretatie
  van zijn woorden. M aa r aan het slot van dezelfde alinea (blz. 146 boven­
  aan) h erhaalt de schrijver, w at hij reeds vroeger betoogde (blz. 120
  jaargang 1940) n.1. „M et de rente, welke de verm ogensverschaffers
  boven den algem eenen rentevoet krijgen, trekken zij een deel van de
  ondernem ingsprem ie tot zich. Zij doen in de hoogere rente aanspraak op
  een deel van de w inst van het bedrijf. D e m eerdere rente (risicopremie)
  m aakt dan ook geen deel uit van de kosten van het bedrijf.”
  H ierop juist doelde ik met mijn opmerking. H et „dan ook” in den
  laatsten zin van boven aangehaald citaat wijst op een, volgens den H eer
  v. d. S ch ro eff aanwezig, causaal verband, d at n aar mijn meening in 't ge­
  
  in a b
  
  blz, 304.
  